Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 12045 42606125 42233962 2026-06-05T22:47:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606125 wikitext text/x-wiki Bubanj je uzvišenje na jugozapadnom delu grada [[Niš]]a na kome su za vreme [[drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] okupatori streljali preko 10.000 civila. Posle rata pretvoreno je spomen-park u kome se istču "tri pesnice" velike betonske skulpture. Svaka od tri pesnice je različite veličine i one predstavljaju simbol muške, ženske i dečije ruke koje prkose neprijatelju zbog toga što su na Bubnju streljane i čitave porodice. {{Commonscat|Bubanj Memorial Park}} [[Kategorija:Spomenici u Nišu]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Niš u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Gradska opština Palilula (Niš)]] tbr0sr25j2qsgsxov580ursl26d37i5 0 13155 42606072 42552033 2026-06-05T22:42:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606072 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime = Dragoljub Mihailović | slika = 144 Draza Mihajlovic.jpg | slika_širina = 250px | alias = "Čiča Draža" | datum rođenja = {{Birth date|1893|04|26|df=y}} | datum smrti = {{Death date and age|1946|07|17|1893|04|26|df=y}} | mjesto rođenja = [[Ivanjica]], [[Kraljevina Srbija]] | mjesto smrti = [[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|NR Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | vjernost = [[Kraljevina Srbija]], kasnije [[Kraljevina Jugoslavija]] | godineslužbe = 1910–1946 | čin = [[General armije]] | rod = [[Kraljevska srpska vojska]]<br />[[Jugoslovenska vojska|Kraljevska jugoslovenska vojska]]<br />[[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] | komande = | bitke = [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />[[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugi svetski rat]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Napad na partizane u Planinici]] * [[Napad četnika na Užičku republiku|Napad na Užičku republiku]] * [[Četnički pučevi u Bosni]] * [[Treća neprijateljska ofanziva|Italijanska ofanziva u Crnoj Gori]] * [[Pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|Pokolj muslimana istočne Bosne]] * [[Bitka na Neretvi]] * [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.|Ofanziva u istočnoj Bosni 1943.]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Bitka na Jelovoj gori]] * [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Ofanziva u istočnoj Bosni 1944.]] * [[Bitka na Zelengori]] | odlikovanja = [[Datoteka:CZE Rad Bileho Lva 5 tridy BAR.svg|20px]] [[Orden belog orla]]<br />[[Datoteka:Military cross BAR.svg|20px]] [[Vojni krst]]<br />[[Datoteka:Legion of Merit ribbon.svg|20px]] [[Legija za zasluge]]<br />[[Datoteka:Ruban de la croix de guerre 1939-1945.PNG|20px]] ''[[Croix de guerre 1939–1945|Croix de guerre]]'' }} '''Dragoljub Draža Mihailović''' ([[26. 4.|26.4.]] [[1893]]. – [[17. 7.|17.7.]] [[1946]].) bio je vođa [[četnici|četnika]] u [[Drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]]. Borio se prvo protiv okupatora, a potom protiv jugoslavenskih partizana u saradnji sa okupatorom.<ref>[https://www.znaci.org/00002/318_4.htm American Army Interrogation Reports, feldmaršal von Weichs, ANNEX A - PARTISAN WARFARE] "Mihailovićeve trupe nekada su se borile protiv naših okupacionih snaga zbog odanosti svom kralju. U isto vreme borili su se protiv Tita, zbog antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo da traje, posebno kad je britanska podrška favorisala Tita. Posledično, Mihailović je pokazao pro-nemačke sklonosti. ([[Maximilian von Weichs]])"</ref> [[Pukovnik]] Mihailović, predratni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], nakon [[aprilski rat|aprilskog rata]] izbegao je zarobljavanje i sa grupom oficira otišao u planinu. Po izbijanju [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] [[1941]]. godine, Mihailović je prišao borbama, ali se ubrzo [[Sastanak u Divcima|ponudio Nemcima]] za borbu protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. No, Nemci su nakon [[Operacija Užice|obračuna sa partizanima]], [[Operacija Mihailović|krenuli na Mihailovića]]. Gonjen od Nemaca, Mihailović je stekao saveznička priznanja i čin [[general]]a [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]]. General Mihailović od proleća [[1942]]. godine boravi u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], gde se njegovi četnici pod komandom Italijana [[Treća neprijateljska ofanziva|bore protiv partizanskog ustanka]]. Naoružani od okupatora, četnici vrše [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolje muslimana]] Sandžaka i istočne Bosne, dok istovremeno Mihailović dobija [[charles de Gaulle|de Golovo]] odlikovanje za junački otpor okupatoru. Početkom [[1943]]. godine, Mihailović pod komandom [[fašistička Italija|fašističke Italije]] učestvuje u osovinskoj [[operacija Weiss|operaciji Vajs]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslovenskih partizana]], tokom koje su četnici [[bitka na Neretvi|poraženi na Neretvi]]. Istodobno, očekujući iskrcavanje [[Savezničke sile|Saveznika]] na [[Jadran]]u, Nemci zahtevaju od Italijana da odbace Mihailovićeve četnike. U nemačkoj [[operacija Schwarz|operacija Švarc]] četnici su hapšeni, ali se Mihailović izvukao. Po povratku u Srbiju sredinom [[1943]]. godine, Nemci ponovo raspisuju poternicu za Dražom Mihailovićem. Istovremeno, Saveznici bivaju sve nezadovoljniji njegovim delovanjem. Mihailović u jesen 1943. pokreće [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.|ofanzivu u istočnoj Bosni]], ali se saveznici na [[teheranska konferencija|teheranskoj konferenciji]] ipak okreću vojno jačim partizanima. Nakon gubitka engleske podrške, Mihailović tajno [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|uspostavlja saradnju sa Nemcima]] protiv partizana. On istovremeno pomaže [[Operacija Vazdušni most|evakuaciju savezničkih avijatičara]], nadajući se [[sjedinjene Američke Države|američkoj]] pomoći. Leta [[1944]]. godine general Mihailović otkazuje poslušnost kralju [[Petar II Karađorđević|Petru II Karađorđeviću]], koji ga je razrešio dužnosti Načelnika generalštaba i pozvao četnike pod komandu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Tokom [[Bitka za Srbiju 1944.|Bitka za Srbiju]] [[1944]]. godine, Mihailović se borio na strani [[Wehrmacht]]a. Nakon poraza u Srbiji, Mihailovićeva grupacija [[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima|sa Nemcima prelazi u Bosnu]], gde nastavlja borbu protiv [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] sve do [[Dan pobede|kapitulacije Nemačke]], nakon čega biva [[Bitka na Zelengori|razbijena na Zelengori]]. Po završetku rata Mihailović se još neko vreme krio. Draža Mihailović je [[1946]]. godine uhvaćen od strane [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|novih jugoslavenskih]] vlasti te osuđen na [[beogradski proces|beogradskom procesu]] i pogubljen zbog [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|ratnih zločina]]. Tokom [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]] i [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova 1990-ih]] Mihailovićeva ideologija [[antikomunizam|antikomunizma]], stvaranja [[Velika Srbija|Velike Srbije]] i [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] postala je široko rasprostranjena. U tom periodu podignuti su mnogi spomenici u njegovu čast. Godine 2015. Viši sud u [[Beograd]]u doneo je odluku o [[proces rehabilitacije Dragoljuba Mihailovića|njegovoj rehabilitacij]]. == Biografija == === Rani život i karijera === Dragoljub Mihailović se rodio u gradiću [[Ivanjica]] u Srbiji, u porodici sreskog pisara Mihaila Mihailovića. Zajedno sa svojom sestrom Jelicom i Milicom je rano ostao bez roditelja, pa se preselio u [[Beograd]] gdje je živio pod skrbništvom strica Vladimira Mihailovića, veterinarskog majora tadašnje srpske kraljevske vojske. Godine [[1910]]. se upisao u Nižu školu Vojne akademije u Beogradu. Mihailović je kao pitomac Akademije u septembru [[1912]]. poslan u [[prvi balkanski rat]], te se istakao hrabrošću u [[Kumanovska bitka|Kumanovskoj bitci]]. U ljeto [[1913]]. je sudjelovao u [[drugi balkanski rat|drugom balkanskom ratu]] i dobio Zlatnu medalju za hrabrost. Nakon toga je vraćen u Beograd radi nastavka školovanja na Vojnoj akademiji. Njegovo dalje školovanje je prekinulo izbijanje [[prvi svjetski rat|prvog svjetskog rata]]. Mihailović, sada potporučnik, je sudjelovao u [[Bitka na Ceru|Cerskoj bitci]], [[Kolubarska bitka|Kolubarskoj bitci]], a nakon invazije [[Centralne sile|Centralnih sila]] na Srbiju [[1915]]. godine i u [[Albanska golgota|povlačenju srpske vojske]] kroz Crnu Goru i Albaniju. Godine [[1916]]. je zajedno sa srpskom vojskom bio smješten na otoku [[Krf]], a kasnije je poslan na [[Solunski front]]. Tamo je 11.9. 1916. teško ranjen, ali se nekoliko mjeseci kasnije vratio u službu. Rat je završio u redovima Jugoslovenske divizije gdje je unaprijeđen u čin poručnika, a u septembru 1918. je sudjelovao u proboju Solunskog fronta. Po završetku rata poručnik Mihailović je služio u [[Skoplje|Skoplju]], a kraće vrijeme u Kraljevoj gardi, odakle je izbačen zbog disciplinskog prekršaja. Godine [[1920]]. se oženio za Jelicu Branković s kojom će imati sinove Branka, Ljubivoja i Vojislava, te kći Gordanu. Tih je godina nastavio napredovanje u službi te je od 1926. godine služio u Generalštabu. Godine [[1930]]. je Mihailović, tada u činu potpukovnika, poslan na dodatnu naobrazbu u [[Pariz]] gdje se sreo i sprijateljio s budućim francuskim vojskovođom i državnikom [[Charles de Gaulle|Charlesom de Gaulleom]]. Mihailović je nakon toga služio kao jugoslavenski vojni ataše u Sofiji, odakle je protjeran navodno zbog neprimjerenih kontakata s bugarskim oficirima, te u Čehoslovačkoj. Od [[1937]]. je ponovno na službi u Ljubljani, gdje je bio načelnik štaba Dravske divizijske oblasti, a od [[1940]]. godine je nastavnik na Vojnoj akademiji u Beogradu. Zbog javnog iznošenja stavova protiv [[Sile Osovine|Sila Osovine]] je disciplinski kažnjen od strane svog pretpostavljenog, generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], te poslan u [[Mostar]]. === Drugi svjetski rat === {{main|Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Datoteka:Balcans 1942.gif|desno|thumb|Okupaciona podela Jugoslavije, 1941. godine]] Pukovnik Mihailović je, kao i relativno veliki broj oficira i vojnika bivše kraljevske vojske, uspio izbjeći zarobljavanje u [[aprilski rat|aprilskom ratu]]. Dio njih, pogotovo onih u nepristupačnijim krajevima, ili nije bio upoznat ili nije htio prihvatiti kapitulaciju potpisanu [[17. 4.|17.4.]] [[1941]]. Neki od njih, uključujući Mihailovića, su bili odlučni nastaviti makar simboličnu oružanu borbu. Grupa s pukovnikom Mihailovićem koja je brojala 7 oficira i 24 vojnika je [[8. 5.|8.5.]] stigla na Ravnu Goru u Srbiji, a [[14. 6.|14.6.]] se proglasila [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkim odredima Jugoslovenske vojske]] kojima je cilj bilo oslobođenje teritorija Kraljevine Jugoslavije od okupatora. ==== Ustanak u Srbiji 1941. ==== {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} {{izdvojeni citat|Procena situacije u Srbiji: Po mišljenju komandanta Srbije, a u suprotnosti sa iznetim za Hrvatsku, nemiri se u prvom redu i gotovo isključivo imaju pripisati komunističkom uticaju. Četnici... izgleda da će u potpunosti izbegavati prepade na posadne trupe.<ref>Zbornik NOR, tom 12, knjiga 1, d. 289.</ref>|Operacioni dnevnik načelnika Štaba komandanta Srbije od 11. avgusta 1941.}} Uz Mihailovićevu grupu, za nekoliko mjeseci je stvoreno još nekoliko ustaničkih grupa i paravojnih formacija, dio kojih je, poput onih pod vodstvom [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] u Srbiji bio vođen četničkom tradicijom. Svim tim grupama su snažan poticaj dale represalije protiv [[Srbi|srpskog]] stanovništva na okupiranim teritorijima, pogotovo na području novostvorene [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], a još više [[Operacija Barbarossa|njemački napad na SSSR]] koji je kod mnogih stvorio dojam da bi Sile Osovine ipak mogle izgubiti rat. {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba nemačkog Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} [[Datoteka:Nemacki zarobljenici u Uzicu 1941.JPG|thumb|Četnici i partizani, zajedno, sprovode zarobljene nemačke vojnike u Užicu 1941.]] Mihailovićev četnički pokret, koji je okupljao gotovo isključivo Srbe, je već u ljeto 1941. godine formulirao strategiju koja je isključivala otvorene oružane sukobe s okupatorskim formacijama, u svrhu izbjegavanja represalija i očuvanja četničke organizacije radi preuzimanja vlasti u Jugoslaviji nakon poraza Sila Osovine. Toj strategiji je u prilog išla kako praksa italijanskog okupatora koji je srpske ustanike i četničke formacije u svojoj okupacionoj zoni ne samo tolerirao, nego i oružano potpomagao pod uvjetom da se uzdrže od ustaničkih akcija. Mihailović se nadao da bi sličan aranžman mogao postići u njemačkoj okupacionoj zoni, pa je već u ljeto 1941. stupio u kontakt sa kvislinškim režimom [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]<ref name="Milovanović 4">[https://www.znaci.org/00001/11.htm Milovanović, Nikola: Draža Mihailović], Beograd, PEGAZ 1991. - [https://www.znaci.org/00001/11_4.htm glava 4]</ref>, potom sa [[Nedićeva Srbija|Nedićevom kvislinškom vladom]], a preko nje i s predstavnicima njemačkih vlasti. Zahvaljujući relativno dobrim vezama s diplomatskim zborom u Beogradu, Mihailović i njegova grupa su, za razliku od ostalih, relativno brzo ostvarili kontakte s britanskom obavještajnom službom, odnosno s izbjegličkom vladom [[Dušan Simović|Dušana Simovića]] u [[London]]u. Temeljem toga se Mihailović nametnuo kao vođa svih onih paravojnih formacija u bivšoj Jugoslaviji kojima je cilj bio ne samo završetak okupacije, nego i obnova predratnog ustavnog poretka temeljenog na [[unitarna država|unitarnoj]] [[monarhija|monarhiji]] na čelu s [[Dinastija Karađorđević|dinastijom Karađorđević]]. Mihailović je takođe planirao da tokom okupacije radi na stvaranju [[Velika Srbija|Velike Srbije]] i vrši [[etničko čišćenje]], o čemu je obavestio i vladu u [[London]]u: {{izdvojeni citat| b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; <br /> d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Četničkom vođi Mihailoviću je smetala pojava suparničke paravojne formacije pod vodstvom [[Josip Broz Tito|Titovih]] [[komunistička partija Jugoslavije|komunista]], poznate pod nazivom [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]]. Oni su se od četnika razlikovali ne samo po zalaganju za poratno preuređenje Jugoslavije na [[socijalizam|socijalističkim]] i [[federacija|federativnim]] osnovama, nego i po strategiji koja se temeljila na otvorenoj oružanoj borbi protiv okupatora, bez obzira na eventualne represalije i žrtve. Razilaženja između dva pokreta eskaliraju nakon što su partizani u Srbiji toliko ojačali da su stvorili [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodni teritorij]] prozvan [[Užička republika|Užička Republika]]. U jeku srpskog ustanka protiv Nemaca, septembra 1941. godine, između pukovnika Mihailovića i generala Nedića je postignut sporazum o zajedničkoj borbi protiv partizana, koji je sadržao sledeće stavke: {{izdvojeni citat| * Da Nedićeva vlada i pukovnik Mihailović sarađuju u borbi protiv partizana u cilju njihovog uništenja; * Da Nedićeva vlada izda odmah novčanu pomoć Mihailoviću za plate oficirima i podoficirima, i za ishranu vojske; * Da Nedić odmah odredi oficira za vezu koji će biti stalno pri štabu pukovnika Mihailovića; * Da Nedić izdejstvuje kod Nemaca da ne gone Mihailovića i njegove četnike; * Da posle formiranja vladinih odreda koordinirano čiste Srbiju od partizana; * Da posle uništenja komunista u Srbiji Nedićeva vlada ukaže pomoć Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori.<ref name="Milovanović 4"/><ref name="Presuda"/>|Sporazum o saradnji između Nedića i Mihailovića od septembra 1941.}} ==== Ponuda Nemcima ==== {{main|Sastanak u Divcima}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|minijatura|185px|Pukovnik Mihailović je tokom ustanka u Srbiji nudio [[Wehrmacht|Vermahtu]] zajedničku borbu protiv partizana.]] {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića]</ref>|Dražina ponuda Nemcima, 30. oktobra 1941.}} Nemci su za gušenje ustanka u Srbiji 1941. angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je pukovnika Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Uprkos Mihailovićevom istupanju iz ustanka, Nemci su mu odgovorili da upravo stižu njihove oklopne trupe koje će se efikasno obračunati sa banditima, i da "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli i da nije hteo da ratuje protiv Nemaca: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. (...) Sami Nemci su predali Užice, a time je počela trka između mene i komunista. Pošto su Nemci povukli svoj slabi garnizon, komunisti su napali Gornji Milanovac, pa sam stoga i ja morao to da učinim. Oni su krenuli na Čačak, pa sam morao i ja. Pošli su na Kraljevo, morao sam i ja. Napad na Krupanj nije moje delo, već je to delo otpadnika poručnika Martinovića. Ali, moji ljudi su krenuli na Loznicu zato da je komunisti ne zauzmu. Napad na Šabac je delo neposlušnih elemenata.<ref name="Divci"/>|Draža Mihailović}} Mihailović je izjavljivao okupatorima bezrezervnu lojalnost i tražio municiju za borbu protiv ustanika.<ref name="Divci"/> Molio je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio uticaj u narodu i stekao oznaku izdajnika.<ref name="Divci"/> {{izdvojeni citat|Molim još jednom da mi se još noćas isporuči određena količina municije! Samo po sebi je razumljivo da sve ovo sa obe strane treba da se zadrži u najvećoj tajnosti.<ref name="Divci"/>}} Uprkos njegovim predlozima, Nemci mu nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje. Draža se vadio da takvu odluku ne može doneti sam, ali je napomenuo: "''Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta''."<ref name="Divci"/> Od tada pa nadalje, Mihailović je vodio bespoštedni rat protiv partizana. ==== Napad na partizane u Srbiji ==== {{main|Napad četnika na Užičku Republiku|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|minijatura|Posle četničkog napada, žene Čačka protestuju noseći transparent sa natpisom: "Mi, majke, žene i sestre tražimo obustavu bratoubilačke borbe." Prema Dnevniku Vladimira Dedijera, četnici su pucali na kolonu.]] Neposredno nakon što se ponudio Nemcima, Mihailović je preduzeo [[Operacija Užice|opšti napad]] na partizansku [[Užička republika|Užičku republiku]], što je koincidiralo s [[operacija Užice|prvom neprijateljskom ofanzivom]]. Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je napadom četnika na [[Užice]], [[Ivanjica|Ivanjicu]], [[Čačak]], [[Gornji Milanovac]] i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. godine započeo [[građanski rat]] u Srbiji.<ref name="Petranović"/> [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] je [[6. 11.|6. novembra]] 1941. izdao Proglas srpskom narodu o „izdajstvu Draže Mihailovića" koji je napao partizane i nastoji da obmane „poštene srpske seljake i četnike".<ref>Zbornik NOR, tom I, knj. 2, dok. 60.</ref> Istovremeno sa okretanjem Mihailovića Nemcima i opštim napadom na partizane, [[15. 11.|15. novembra]] ga je [[Dušan Simović]] preko Radio-Londona promovisao za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji". Mihailović je 16. novembra izdao Proglas kojim obaveštava da ga je kralj, na predlog „slobodne jugoslovenske vlade u Londonu", imenovao za Komandanta celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.<ref>Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78.</ref> [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] je preduzela diplomatski korak kod vlade u [[Moskva|Moskvi]], pa je 16. novembra stiglo uputstvo iz [[London]]a da se partizani stave na raspolaganje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vlada Njegovog Veličanstva smatra da borbu treba da vode Jugosloveni za Jugoslaviju, a ne da to bude pobuna koju će voditi komunisti za Rusiju, ako se želi uspeti. Vlada NJ. V. traži zato od sovjetske vlade da naredi komunističkim elementima da se povežu sa Mihailovićem, da sarađuju s njim protiv Nemaca, da se bezrezervno stave na raspolaganje Mihailoviću, kao nacionalnom vođi.<ref name="Deakin2"/>}} [[Četničko-partizanski sukob]] je kulminirao potiskivanjem i opkoljavanjem četnika na Ravnoj gori, ali do njihovog uništavanja nije došlo iz međunarodnih obzira. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] je ponudio četnicima da stupe u borbu protiv Nemaca, da se odreknu zahteva da se partizani potčine Mihailoviću i da se pitanje jedinstvenog operativnog vodstva rešava sporazumno. Primirje je zaključeno [[20. 11.|20. novembra]] 1941. u Čačku. Dogovoreno je da se pruži otpor okupatoru, puste zarobljenici i da mešovita komisija ispita uzroke sukoba i krivice za „zločina dela". Nakon sastanaka 20. novembra u Čačku, [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je obavestio [[Kairo]] kako se stvar razvija: {{izdvojeni citat|Moje je mišljenje da Mihailović ima sve kvalifikacije izuzev snage. Partizani su sada jači, i on mora prvo njih da likvidira britanskim oružjem pre nego što se ozbiljno okrene Nemcima... Partizani uporno traže da zadrže svoj identitet bez obzira u bilo kakvom dogovoru sa četnicima. Oni smatraju da Simovićeva neobaveštenost o partizanskoj vodećoj ulozi u pobuni pokazuje da jugoslovenska vlada ne poznaje situaciju... Oni sumnjaju da Mihailović pomaže Nedića i druge proosovinske elemente u borbi protiv komunista.<ref name="Deakin2"/>}} Mihailović je odmah izvestio kraljevsku vladu da je uspeo da zaustavi „bratoubilačku borbu" i da nastoji da udruži sve snage za borbu protiv Nemaca.<ref>Telegram je upućen 22. novembra 1941. - AVII, VK, K-348, Reg. br. 5/1-3. Djeneral Mihailović i SSSR, sa službenim memorandumom i dokumentima.</ref> U telegramu vladi ne pominje svoju ponudu Nemcima za saradnju: {{izdvojeni citat|Učinio sve i uspeo da prekinem bratoubilačku borbu koju izazvala druga strana. U dosadašnjim borbama protiv jednih i drugih utrošio sam skoro svu municiju. Ulažem najviše napore da udružim sve narodne snage i izvršim reorganizaciju za odlučnu borbu protiv Nemaca. Potrebno najhitnije da dobijem oružje, municiju, zimsko odelo, obuću a zatim i ostalo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm IZ ZBIRKE TELEGRAMA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA POSLATIH IZBEGLICKOJ JUGOSLOVENSKOJ VLADI]</ref>|Telegram Draže Mihailovića jugoslovenskoj vladi u Londonu, 22. novembra 1941.}} Uprkos izjavama jugoslovenskoj vladi u [[London]]u da ujedinjuje snage protiv Nemaca, Draža je odlučio da ne pruži otpor nemačkoj ofanzivi. Istovremeno, [[četničko-partizanski sukob]] iznurio je ustanike pre nego što su Nemci krenuli u završnu ofanzivu. Iako su partizani oružano uspjeli nadvladati same četnike, nisu bili u stanju savladati višestruko nadmoćnije njemačke snage te su krajem 1941. iz Srbije prisiljeni na [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenje u Istočnu Bosnu]]. ==== Operacija Mihailović ==== {{main|Operacija Mihailović}} [[Datoteka:Mihailović poternica 1941.jpg|thumb|Nemačka poternica za pukovnikom Dražom Mihailovićem od [[9. 12.|9. decembra]] [[1941]].]] Nakon uništenja partizana, Nemci su početkom decembra 1941. pokrenuli operaciju u cilju hvatanja pukovnika Mihailovića, likvidacije njegovog štaba i rasturanja [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih odreda]].<ref>Mikrofilm, br. T-501, rola 256, snimak 1149.</ref> Sluteći opasnost, Mihailović je uoči nemačkog napada sklonio trupe sa Ravne Gore.<ref name="Saslušanje"/> On je 1. decembra naložio svojim komandantima da se legalizuju u okviru Nedićevih formacija. 6. decembra, nakon opkoljavanja u [[Struganik]]u, Mihailoviću je uspjelo pobjeći, ali dva njegova bliska suradnika, majori Mišić i Fregl, su uhvaćeni i kasnije strijeljani. Nijemci u operaciji Mihailović nisu imali gubitaka, četnici jesu: ubijen je jedan oficir i 11 osoba, a zarobljeno je 7 oficira (uključujući Mišića i Fregla), i 475 muškaraca osumnjičenih da su četnici i 2 žene. [[Paul Bader]], glavni komandant Srbije, smatrao je da je »Mihailovićeva grupa« razbijena, ali je ipak raspisao ucjenu od 200.000 dinara za Mihailovićem.<ref name="Tomasevich45"/> {{izdvojeni citat|Akcija čišćenja i osiguranja saobraćajnice uz dolinu Zapadne Morave protiv pristalica Mihailovića je okončana. Mihailoviću je pošlo za rukom da sa malobrojnim pristalicama pobegne, ali je uhvaćen vođa štaba Mišić sa svojim ljudima. Time je razbijena najveća grupa nacionalnih ustanika na prostoru Srbije. Upućen proglas Srbima da je Mihailovićeva glava ucenjena na 200 000 dinara.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. decembra}} Nakon ove operacije pukovnik Mihailović je stekao brojna [[Saveznici i Jugoslavija|saveznička priznanja]] i čin [[general]]a. Neko vreme se skrivao na području Ravne Gore, a kasnije produžio prema [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], pod talijanskom okupacijom. 20. decembra [[1941]]. je poslao [[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|instrukciju]] [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] u Crnoj Gori kojom definiše ciljeve četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Ciljevi naših odreda jesu: #Borba za slobodu celokupnog našeg naroda pod skiptrom Njegovog Veličanstva Kralja Petra II. #Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije — Crne Gore — Bosne i Hercegovine — Srema — Banata i Bačke. #Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih, slovenačkih teritorija pod Italijanima i Nemcima (Trst — Gorica — Istra i Koruška) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom. #Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata. #Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa...<ref name="Instrukcija"/>|[[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeva instrukcija Đurišiću]] od 20. decembra 1941.}} Početkom [[1942]]. Mihailović je od strane izbjegličke vlade proglašen ministrom vojske, dok je [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVUO]] prihvaćena kao regularna oružana formacija Kraljevine Jugoslavije. Na osnovu ovoga, Mihailović je pozivao na "izvršenje vojne obaveze", odnosno na pristupanje njegovim jedinicama pod pretnjom vojnih zakona u slučaju rata.<ref name="Petranović"/> Legalizujom četnika kod Nedićevih kvislinških vlasti je stvoren ''modus vivendi'' s temeljem koga su nedićevci zadržali upravu nad gradovima a Nijemci nad strateškim komunikacijama, dok je četnicima ostavljena ''de facto'' vlast nad ruralnim područjima Srbije. Zauzvrat su se četnici, često djelujući kao [[eskadron smrti|eskadroni smrti]], borili protiv preostalih partizana i njihovih pristaša. Mihailovićevi četnici su nakon sloma ustanka držali sela, nastojeći da ne ubiju Nemca, ali su se sa [[srpski dobrovoljački SS korpus|ljotićevcima]] međusobno obračunavali.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> ==== Gušenje ustanka u Bosni ==== {{main|Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|Četnički pučevi u Bosni}} [[File:Jezdimir Dangić.jpg|thumb|Major [[Jezdimir Dangić]], glavni Mihailovićev čovek za gušenje ustanka u Bosni.]] Nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], pukovnik Mihailović šalje brojne izaslanike u istočnu Bosnu kako bi okrenuo narod protiv komunista i zaustavio borbu protiv Nemaca. Radi preuzimanja ustanka poslati su major [[Jezdimir Dangić]], [[Dragoslav Račić]], Boško Todorović, Sergije Mihailović, Manojlo Pejić i više desetina drugih oficira s Ravne gore.<ref name="Latas-Dželebdžić"/> Tokom osovinske operacije [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|gušenja ustanka u istočnoj Bosni]] januara 1942. godine, Dangić naređuje četnicima da se ne bore protiv Nemaca, već da nalaze komuniste, progone ih i pokazuju Nijemcima.<ref>Arhiv VII, Ca, k. 231, reg. br. 1/12 (Izveštaj komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu Operativnih jedinica Istočne Bosne i Hercegovine)</ref><ref>Arhiv VII, Ča, k. 232, reg. br. 1/1 (BH-X-23O) - Izveštaj delegata četničkih odreda na području Višegrada, Foče i Rogatice od 15. januara 1942. o sporazumu sa nemačkom i italijanskom komandom u Višegradu</ref> {{izdvojeni citat|Iznenađujuća je bila činjenica da su Dangićevi ljudi redovno izbegavali borbu s nemačkim trupama i na njih nisu otvarali vatru. Manji odredi i pojedinci, koji više nisu imali nikakav izlaz, predavali su se bez borbe i polagali svoje oružje. To isto je učinio jedan kompaktni odred od oko 400 ljudi. Pri tome su ljudi izjavljivali da su oni to radili po naređenju majora Dangića, pošto im je on bio zabranio da se bore protiv nemačkih trupa. Mora se reći da im je Dangić mogao nanositi znatne gubitke da je to hteo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog nemačkog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu Jugoistoka}} Nemci su ubrzo počeli da prave razliku između ustanika, koje su odmah streljali, i četnika koje su prestali tretirati kao ustanike.<ref>Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - nemački dokumenti - knjiga 2, strana 303-304.</ref> Ovakva nemačka politika imala je znatnog uticaja na kolebljivce u redovima ustanika, kojima je pružena mogućnost da i dalje nose oružje i sačuvaju život. Umesto borbe protiv okupatora, četnici su proglasili borbu za »srpstvo« protiv »Turaka« (tj. bosanskih muslimana).<ref name="ISTOČNA BOSNA U NOR-u, knjiga 2">[https://znaci.org/00003/751.php ISTOČNA BOSNA U NOR-u – SJEĆANJA UČESNIKA, knjiga 2.]</ref> Od februara do juna 1942. četnici Draže Mihailovića su uspješno izveli puč u pet od šest partizanskih odreda u istočnoj Bosni, praktično u svim odredima »[[Dobrovoljačka vojska Jugoslavije|dobrovoljačke vojske]]«, i ubili velik broj partizanskih komandanata i političkih komesara.<ref name="Tomasevich"/> Nakon toga, partizanske snage u istočnoj Bosni spale su na oko 600 boraca, potpuno izoliranih od ostalih partizanskih jedinica što je izazvalo veliku krizu ustanka.<ref name="Tomasevich">[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945]</ref> Pored istočne Bosne, kojoj je posvećena glavna pažnja, pukovnik Mihailović je slao svoje emisare u srednju i zapadnu Bosnu, gde četnici još uvek nisu imali svoju organizaciju.<ref name="Latas-Dželebdžić">[https://www.znaci.org/00003/457.htm Branko Latas, Milovan Dželebdžić: Četnički pokret Draže Mihailovića 1941-1945]</ref> U novembru 1941. u Banju Luku stiže i jedan od prvih Dražinih emisara kapetan [[Vojislav Lukačević]], koji uspostavlja kontakte u Bosanskoj Krajini, a nakon njega i ostali.<ref name="Latas-Dželebdžić"/> Oni pronalaze istomišljenike u redovima NOP odreda, kao što su trgovac [[Rade Radić]], ili učitelji [[Lazar Tešanović]] i [[Uroš Drenović]].<ref name="Latas-Dželebdžić"/> U organizovanju četničke kolaboracije u zapadnoj Bosni, bitnu ulogu je imao i dr [[Stevan Moljević]] iz Banje Luke, za koga se govorilo da je „najumnija glava četničkog pokreta“, preko svog đaka i izaslanika Brane Lazičića, popa Kostraševića, Maksima Tešića, Milana Mirkovića, Uroša Drenovića, Rade Radića, Laze Tešanovića, Boška Vukovića, Vukašina Marčetića i drugih četničkih komandanata.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/00001/219_4.pdf</ref> On je, delujući po uputama Draže Mihailovića i izbjegličke vlade iz Londona, uspostavljao veze s okupatorom za slamanje narodnooslobodilačkog pokreta.<ref name="znaci.org"/> Ubrzo, nakon povezivanja sa srpskim nacionalistima i ubacivanja agenata u partizanske redove, od proleće 1942. godine i u zapadnoj Bosni kreću brojni [[četnički pučevi]].<ref name="Latas-Dželebdžić"/> Nakon četničkog preotimanja ustaničkih odreda i [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|potpisivanja sporazuma sa NDH]], usledila je združena osovinska [[Bitka na Kozari|ofanziva na Kozaru]] juna [[1942]]. godine, u kojoj su uz trupe Vermahta učestvovale snage NDH i novi saveznici četnici.<ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0289.jpg NARA, T501, Roll 248, frame no. 000289.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Loyale Cetniks unter deutscher Führung von Bronzani Majdan im Vorgehen nach NW. Feind bei Piskavica wird eingeschlossen. Nord und West keine besonderen Ereignisse."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/images/NARA/T501_248_0298.jpg NARA, T501, Roll 248, frames no. 000298—000299.] <br /> ({{jez-njem|"Sperrgruppen: Kroat. Verbände haben in Anschluss an Gruppe "Fritz" die Sicherung W Banja Luka nach W übernommen. Höhen N und NW Bronzani Majdan feindbesetzt. Angriff nationaler Cetniks auf diese Höhen in Durchführung. Verbindung zwischen kroat. Freiwilligen bei Sanski Most und nationalen Cetniks in Bronzani Majdan bei Debeljak hergestellt."}})</ref> ==== Gušenje ustanka u Crnoj Gori ==== {{main|Antipartizanska ofanziva u Crnoj Gori (1942)}} [[Datoteka:Četničko ostrvo slobode.jpg|thumb|Kolaboracija u Crnoj Gori predstavljena kao "'''Mihailovićevo ostrvo slobode'''" u magazinu "[[Time (časopis)|Time]]" 25 maja 1942. "''U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom''."<ref name="Deakin2"/> ([[Duane Hudson|Bil Hadson]])]] [[Datoteka:Hadson i Draza u Crnoj Gori.jpg|thumb|[[Bill Hudson]] (levo) i Draža Mihailović (desno) u Crnoj Gori 1942.]] Nakon neuspeha da postigne dogovor sa Nemcima u Srbiji, Mihailović je na proleće 1942. godine prešao u Crnu Goru, gde su četnici uspostavili saradnju sa Italijanima.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> U sklopu [[Treća neprijateljska ofanziva|italijanske antipartizanske ofanzive]] u Crnoj Gori, pokrenute aprila 1942. godine, učestvovale su četničke jedinice [[Rade Korda|Rade Korde]], [[Petar Baćović|Petra Baćevića]] i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]].<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Četničkim operacijama u italijanskoj ofanzivi je u početku rukovodio [[Zaharije Ostojić]], načelnik Mihailovićevog operativnog odelenja, a nakon dolaska u Crnu Goru 1. juna 1942. godine, Mihailović lično preuzima rukovođenje operacijama.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je od fašističkog okupatora redovno uzimao oružje i municiju za borbu protiv partizana. Istovremeno, dobijao je obilatu novčanu pomoć od Engleske i jugoslovenske emigrantske vlade.<ref name="Saslušanje"/> Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je već početkom maja [[1942]]. otvoreno govorio da [[saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|četnici sarađuju sa okupatorima]]: {{izdvojeni citat|»Ja znam da stvarno partizani jedino vode borbu sa Nemcima i Italijanima, dok četnici sarađuju sa okupatorima i bore se jedino protiv partizana«.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_87.htm IZVEŠTAJ KAPETANA RADOJA NEDELJKOVIĆA OD 26. MAJA 1942. DRAŽI MIHAILOVIĆU O RAZGOVORU SA BRITANSKIM OFICIRIMA]</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Kralj Petar II je ukazom br. 661 od [[10. jun]]a [[1942]]. godine proglasio Mihailovićev Štab za Vrhovnu komandu jugoslovenske vojske, a ukazom br. 662 od istog dana naimenovao njega za Načelnika Štaba.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_224.htm</ref> Iako je Britancima situacija na terenu bila dobro poznata, njihova politika je bila da podržavaju Mihailovića. U [[jul|srpnju]] 1942. je Glenconner pisao Južnom odjelu Foreign Officea: {{izdvojeni citat|»Kao što znamo, svu aktivnost u Jugoslaviji morali bismo zapravo pripisati partizanima. Međutim, kad je riječ o javnoj upotrebi (tog podatka), ne vidim zašto bi bilo štetno da nešto od toga pripišemo u zaslugu Mihailoviću.«<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i Richard Clogg, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 12. Diskusija o izlaganjima {{jez-en|E. Baker}}, {{jez-en|Bailey}}-a, {{jez-en|Maclean}}-a i {{jez-en|Taylor}}-a str. 458-459</ref>}} U svojim nastojanjima da potakne Mihailovića na antiosovinsku akciju, saveznički zapovjednik za Bliski istok [[Henry Maitland Wilson|general Vilson]] je u [[septembar|rujnu]] 1942. poslao Mihailoviću preko [[Duane Hudson|Bila Hadsona]] brzojavku sa zahtjevom da napadne osovinske komunikacije, jer bi to znatno oslabilo neprijateljev ratni napor na Balkanu. U [[novembar|studenom]] je taj zahtjev potkrijepljen brzojavkom koju je Mihailoviću poslao predsjednik jugoslavenske vlade, ali ni to nije izazvalo nikakav vidljiv učinak.<ref name="ReferenceB">William Bailey: Britanska politika prema Draži Mihailoviću, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Elisabeth BARKER: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], strana 329-330</ref> U međuvremenu je u Jugoslaviju ubačen [[Branko Radojević|Čarls Robertson]], a Hadsonu je poslana jedna kompletna jedinica službe veze, pa je tako napokon stvorena svakodnevna bežična veza između Kaira i bojišta. Zahvaljujući tome, britanska vlada je do kraja te godine dobila jasnu predodžbu o situaciji o Mihailovićevim postupcima i namerama. Obavještenja su potvrdila kao točno ono što se do tada samo pretpostavljalo: da je Mihailovićeva politika i dalje ostala politika zaziranja od bilo kakve ozbiljne akcije protiv okupatorskih snaga.<ref name="ReferenceB"/> [[Datoteka:Cetnik-2.jpg|minijatura|Nemačko saopštenje o streljanju Dražinih pristalica u Srbiji decembra 1942.]] Major [[Duane Hudson|Bil Hadson]], saveznički oficir za vezu kod Mihailovića, 15. novembra 1942. javio je svojoj komandi: {{izdvojeni citat|Lično sam ubeđen da bi ove četničke grupe u Srbiji mogle organizovati sabotaže na železničkim prugama tamo gde Nemci ne bi bili u stanju da preduzimaju mere odmazde prema srpskim selima. Nikakvi ozbiljni pokušaji, međutim, nisu još činjeni da bi se ispitala mogućnost vršenja takvih operacija. Slabi rezultati diverzantskih akcija do sada posledica su nedostatka volje na Mihailovićevoj strani i nedostatka energije.<ref>citirano u: F.W.D. Deakin: Embattled mountain, New York : Oxford University Press, 1971, u prevodu na srpski: [https://www.znaci.org/00001/5.htm F. V. D. Dikin: Bojovna planina], Nolit 1973</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Bez obzira na kolaboraciju, Mihailović je još neko vreme u javnosti zapadnih [[savezničke sile|savezničkih država]] prikazivan kao "gerilski vođa", dospevši na naslovnicu časopisa ''[[Time (časopis)|Time]]'', a o njemu je u Hollywoodu snimljen propagandni film ''[[Chetniks! The Fighting Guerrillas|Chetniks! The Fighting Guerillas]]''. Kapetan Hadson je na osnovu stanja na terenu to prokomentarisao: "U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom."<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Hadson je izveštavao da su mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv okupatora, bili razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. On je primetio da Mihailovićevi vojnici ne žele da ih guraju u bratoubilački rat i da je "nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".<ref name="Deakin2"/> ==== Pripreme za osovinsku operaciju Vajs ==== {{main|Bihaćka republika|Operacija Weiss}} Mihailovićevi četnici su nameravali da unište [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] uz pomoć Italijana, pa su, kao deo kvislinških snaga, učestvovali u osovinskoj [[operacija Weiss|operaciji Vajs]] protiv [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]]. U depeši od 31. decembra 1942. godine general Mihailović javlja svojim potčinjenima da pripreme za operaciju dobro napreduju, čeka se još samo odobrenje okupatora za prebacivanje crnogorskih četnika u NDH: {{izdvojeni citat|[[Bajo Stanišić|Bajo]] je već prikupio 1200 ljudi. [[Pavle Đurišić|Pavle]] je već prikupio 3000 ljudi. Bajovi su u Ostrogu a Pavlovi u Kolašinu. Tetkići [Talijani] kažu da 2. januara pada odluka. Dozvoljavaju za sad pokrete do Nikšića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_217.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH TELEGRAMA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 21. DO 31. DECEMBRA 1942. GODINE]</ref>|Mihailovićeva depeša od 31. decembra 1942.}} Mihailović je 2. januara 1943. uputio direktivu komandantima korpusa kojom je zadao opšti okvir za učešće četnika u velikoj osovinskoj ofanzivi na slobodnu teritoriju zapadne Bosne, Like i Korduna.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref> {{izdvojeni citat|Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref name="Petranović"/>|Mihailovićeva direktiva za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}} Za predstojeću ofanzivu, general Mihailović je uspeo da fašističkoj Italiji stavi na raspolaganje 19.000 četnika: {{izdvojeni citat|»Pod italijanskom komandom ima 19.000 četnika grupisanih u bande. Od ovih: — 3000 duž železničke pruge Ogulin—Vrhovine, — 8000 između Gračaca i Knina, — 8000 u Hercegovini.«<ref>Zb. NOR, XIV/2, 1039.</ref>|Izveštaj italijanskog generala [[Mario Roatta|Roatte]] nemačkom generalu [[Alexander Löhr|Lohru]] od 3. januara 1943.}} Međutim, na intervenciju vlasti NDH i Nemaca, Italijanske vlasti su obustavile organizovan transport crnogorskih četnika na teritoriju [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Uprkos tome, Mihailović je naredio [[Pavle Đurišić|Đurišiću]] da prebaci svoje snage peške za [[Bosna|Bosnu]]. Takođe mu je naredio da uz put likvidira muslimansko prisustvo u ovoj vitalno važnoj oblasti. ==== Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne ==== {{main|Pokolj u bjelopoljskom srezu 1943.|Pokolj u oblasti Pljevalja, Čajniča i Foče}} [[Četnici]] su Italijanima postali dragocena [[dobrovoljačka antikomunistička milicija|antipartizanska snaga]] čije se pomoći ne mogu lišiti. Naoružani za operaciju Vajs, četnici su početkom [[1943]]. godine poveli opsežne operacije [[genocid]]a i [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] u istočnoj Bosni i [[Sandžak]]u. Ovim operacijama je rukovodio general Mihailović, posredstvom svojih komandanata [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] i [[Petar Baćović|Petra Baćovića]].<ref name="Milovanović"/> Mihailović je 2. januara [[1943]]. godine uputio depešu [[Petar Baćović|Baćoviću]] povodom "projekta za raščišćavanje Turske u oblasti Čajniča". [[Datoteka:Pavle Đurišić i Pirzio Biroli.jpg|thumb|185px|[[Pavle Đurišić]], naoružan od fašističke Italije, je redovno izveštavao Mihailovića o toku operacije etničkog čišćenja.]] {{izdvojeni citat|Povodom projekta za raščišćavanje Turske u oblasti Čajniča naredio sam Pavlu da sa Vojom izvrši potrebne pripreme za polovinu januara... Voji sam naredio da uhvati direktnu vezu sa Vama.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_31.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ, PRIPREME ZA KONAČNI OBRAČUN]</ref>|Mihailovićeva depeša Baćoviću od 2. januara 1943.}} O preduzetim "akcijama" protiv muslimanskog stanovništva general Mihailović je redovno izveštavan. [[Pavle Đurišić]] je nakon izvršenog [[pokolj u bjelopoljskom srezu 1943.|pokolja u Bjelopoljskom srezu]] podneo Mihailoviću izveštaj u kome kaže: {{izdvojeni citat|Akcija na desnoj obali Lima u srezu Bjelopoljskom završena je. Ista je izvedena tačno po utvrđenom planu. Rezultat ove borbe je: 1) Potpuno su uništena sledeća muslimanska sela (...) ''Ukupno 33 sela''. 2) Žrtve: Muslimana boraca oko 400 (stotine) Žena i dece oko 1000.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_8.htm Izveštaj komandanta Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 10. januara 1943. Draži Mihailoviću o rezultatima akcije u bjelopoljskom srezu], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm knjiga 2], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 34</ref>|Izveštaj Pavla Đurišića Draži Mihailoviću od 10. januara 1943. o rezultatima akcije u bjelopoljskom srezu}} Nakon prikupljanja većih snaga Limsko-sandžačkih četničkih odreda (Mileševskog, Limskog, Durmitorskog i Drinskog korpusa), ukupne jačine oko 5.000 boraca, [[5. 2.|5. februara]] ujutro je počeo veliki napad na muslimanska sela pod komandom majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_24.htm Zapovest komandanta Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 29. januara 1943. komandantima odreda za napad na muslimane u fočanskom, čajničkom i bjelopoljskom srezu], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm knjiga 2], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 24</ref> Otpor stanovništva je bio veoma slab. Oko sela su se nalazile samo naoružane seoske straže koje nisu pružile značajan otpor. Budući da četnici nisu naišli na organizovanu vojnu silu, bez ometanja je vršeno uništavanje stanovništva, zaplena pokretne imovine i uništavanje naselja. Do [[10. 2.|10. februara]] operacija je okončana. Sva sela u zahvatu operacije su opljačkana i do temelja spaljena. Sve stanovništvo koje nije uspelo da se skloni je ubijeno, "bez obzira na pol i godine starosti". Tokom ove akcije general Mihailović se nalazio u svom štabu u [[Gornje Lipovo|Gornjem Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, nekih 70-100 kilometara od zone dejstava. Putem radio veze je pažljivo pratio razvoj operacije, o čemu je redovno obaveštavao svoje potčinjene komandante: {{izdvojeni citat| 1. februar: Pavle krenuo u pravcu Branka i usput čisti sve pred sobom. Naša akcija ima zamah čišćenja cele Bosne. 2. februar: Preko Ostojića upućene su snage koje moraju sada preko Sandžaka. One usput čiste teren i idu ka Ostojiću. Naravno čisteći turke u Sandžaku moraju ići ilegalno a ne kako smo predviđali. Stićiće na vreme za definitivno čišćenje Bosne od komunista. 8. februar: Što se tiče Turaka Pavle izveštava da Turci skoro nedaju nikakav otpor. Tetkići [Talijani] mole i preklinju da se prestane.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_42.htm Knjiga poslatih depeša Draže Mihailovića od 1. do 19. februara 1943.], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm knjiga 2], Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 42</ref>|Depeše Draže Mihailovića iz februara 1943.}} [[Datoteka:Pavle Đurišić 13 February 1943 Muslim massacre report.jpg|thumb|Izveštaj [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu Mihailoviću o izvršenom [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolju u oblasti Čajnića, Pljevalja i Foče]].]] Kao i prilikom prethodnog pokolja, [[Pavle Đurišić]] je [[13. 2.|13. februara]] uredno raportirao četničkom vođi Draži Mihailoviću o rezultatima: {{izdvojeni citat|Akcija u Pljevaljskom, Čajničkom i Fočanskom srezu protivu muslimana izvršena je. Operacije su izvedene tačno po naređenju i izdatoj zapovesti. Napad je počeo u određeno vreme. Svi komandanti i jedinice izvršili su dobijene zadatke na opšte zadovoljstvo. Sva muslimanska sela u tri pomenuta sreza su potpuno spaljena da nijedan njihov dom nije ostao čitav. Sva imovina je uništena sem stoke, žita i sena. Za vreme operacija se pristupilo potpunom uništavanju muslimanskog življa bez obzira na pol i godine starosti. Žrtve. — Naše ukupne žrtve su bile 22 mrtva od kojih 2 nesrećnim slučajem i 32 ranjena. Kod muslimana oko 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83_%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BE%D0%B4_13._%D1%84%D0%B5%D0%B1%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B0_1943. Izveštaj Pavla Đurišića načelniku štaba Vrhovne komande od 13. februara 1943.]</ref>|Izveštaj Pavla Đurišića Draži Mihailoviću od 13. februara 1943. o rezultatima akcije u pljevaljskom, fočanskom i čajničkom srezu}} Iako posleratni popis nije sasvim potvrdio Đurišićeve brojke, karakteristično je izrazito veliko učešće dece najmlađeg uzrasta među žrtvama. Tako je u pljevaljskom srezu, od ukupno 1380 popisanih žrtava, bilo '''42% male djece''' do 10 godina starosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/35_1.htm Popis žrtava februarskog pokolja 1943. na teritoriji Bukovice, Boljanića i Meljaka], Prilog u krvi, Pljevlja 1969.</ref> ==== Francusko odlikovanje ==== Komandant francuskog pokreta otpora, general [[Charles de Gaulle|Šarl de Gol]], odlikovao je generala Dražu Mihailovića Ratnim krstom. Uz ovaj orden on je izdao i pohvalnu naredbu, koja je [[2. 2.|2. februara]] [[1943]]. godine pročitana francuskim jedinicama: {{izdvojeni citat|Armijski general Dragoljub D. Mihailović, legendarni junak, simbol najčistijeg rodoljublja i najviših jugoslovenskih vojničkih vrlina, nije prestao voditi borbu na okupiranom nacionalnom tlu. Uz pomoć rodoljuba, on bez sustajanja ne da mira okupatorskoj vojsci, tako pripremajući onaj konačan juriš koji će dovesti do oslobođenja njegove otadžbine i celog sveta, rame uz rame s onima koji nikad nisu smatrali da se jedna velika zemlja može da pokori surovom zavojevaču.}} ==== Bitka na Neretvi ==== {{main|Saradnja četnika sa fašističkom Italijom|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} {{izdvojeni citat|„Sve dok Italijani budu naš jedini pravi izvor pomoći i opšte podrške, saveznici neće uopšte moći uticati na mene da izmenim svoj stav prema njima. Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“<ref name="Antifašizam i kolaboracija">[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/15_15.htm Jovo Popović: Pop izdaje]</ref>|Mihailovićev govoru četnicima u Lipovu [[28. 2.|28. februara]] 1943. godine}} [[Datoteka:Italijani i četnici u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Italijani i četnici u Jablanici 1943.]] Nemci su bili protiv upotrebe četnika u operaciji Vajs ali su Italijani, nakon teških poraza od partizana [[Napad NOVJ na Prozor februara 1943.|na Prozoru]] i kod Drežnice, crnogorske četnike vozovima iz [[Nikšić]]a prebacili u [[Mostar]]. Istovremeno, [[Petar Baćović|Baćovićevu]] grupaciju od oko 3.000 hercegovačkih četnika, prethodno transportovanu u [[Knin]], Italijani su prebacili vozovima u [[Split]], naon čega je krenula u nastupanje prema [[Imotski|Imotskom]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_85.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 26. februara do 14. marta 1943. godine], Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 85</ref> Crnogorski četnici ojačani italijanskom artiljerijom, krenuli su u nastupanje iz [[Mostar]]a uz [[Neretva|Neretvu]] [[19. 2.|19. februara]]. [[Vojislav Lukačević|Lukačevićeva]] formacija sandžačkih i istočnobosanskih četnika koncentrisala se u oblasti gornjeg toka [[Neretva|Neretve]] pešačkim maršem. [[Vojislav Lukačević|Lukačević]] je uspostavio kontakt sa italijanskom, a [[22. 2.|22. februara]] i sa nemačkom komandom u [[Konjic]]u. Tako je došlo do koncentričnog nastupanja [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] u okviru osovinske operacije opkoljavanja partizana na prostoru [[Prozor]] – [[Jablanica (BiH)|Jablanica]]. Operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište nalazilo u [[Kalinovik]]u. Tokom borbi sa nemačkim snagama, [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su zarobili majora [[Arthur Strecker|Artura Štrekera]], nakon čega je došlo do kratkotrajnog lokalnog primirja, tokom pregovora o njegovoj razmeni.<ref>[https://www.znaci.org/00001/29_4.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]</ref> Koristeći privremeno zatišje na frontu sa Nemcima, noću 6/7. marta [[druga dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinska]] i [[druga proleterska udarna brigada|2. proleterska brigada]] prebacile su se preko [[Neretva|Neretve]], razbile 2. durmitorsku četničku brigadu koja je držala taj sektor, i uspostavile mostobran. Prelaskom Neretve u istočnu Hercegovinu partizani su potpuno razbili glavninu četničkih snaga. Nakon [[Bitka na Neretvi|poraza na Neretvi]] četnici više ne predstavljaju ozbiljnu vojnu silu i skoro su neutralisani zapadno od Drine. Do [[1. 4.|1. aprila]] NOVJ je zauzela [[Nevesinje]], [[Kalinovik]], [[Gacko]] i izbila na Drinu, koju su držale kombinovane italijansko-četničke snage.<ref>[https://www.znaci.org/00001/30_60.htm Bitka na Neretvi - kratak pregled]</ref> Nakon bitke na Neretvi, pri čemu su Mihailovićeve snage sarađivale sa Italijanima dok se britanska armija borila protiv Italijana u [[Afrika|Africi]], sa aspekta Komande Sredozemlja, situacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] je izgledala ovako: partizanske snage vode borbe i pružaju efikasan otpor [[Sile Osovine|Osovini]], ali su nakon sloma ustanka izgubili oslonac u [[Srbija|Srbiji]]. Tamo još uvek postoje izvesne Mihailovićeve snage koje bi se možda mogle navesti da preduzmu nešto korisno za savezničku stvar. Na osnovu ovakvog viđenja situacije, Komandant Sredozemlja general [[Henry Maitland Wilson]] je u maju [[1943]]. godine poslao Mihailoviću oštar "ibarski telegram": {{izdvojeni citat|Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio i da u ovom trenutku sarađuje u potpunosti... Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom. Isto tako je teško reći da njegove jedinice postoje u Hrvatskoj, Sloveniji i Slavoniji... Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića. Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju.<ref>Živan L. Knežević: Why the Allies abandoned the Yugoslav Army of General Mihailović - Washington DC, 1945.</ref>|General [[Henry Maitland Wilson]], saveznički Komandant Sredozemlja}} ==== Nemačko razoružanje četnika ==== {{main|Operacija Schwarz|Razoružanje četnika}} [[Datoteka:1943-05-kalinovik-zarobljeni-cetnici.jpg|thumb|Nemci sprovode kolonu [[razoružanje četnika|zarobljenih četnika]] i civila (okolina [[Kalinovik]]a, 1943).]] {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori započela operacija "Švarc". Četnici očevidno iznenađeni posle kratkih borbi brzo su predali oružje. Italijani odbijaju da sarađuju u ovoj operaciji. 118. divizija: Kod Kalinovika, posle slabog otpora, razoružan veći broj četnika. 369. divizija osvojila Čajniče. Prethodno su komunisti grad uništili i zapalili. "Titov štab" smešten 20 km od Žabljaka, a a štab Draže Mihailovića, kako je potvrđeno, nalazi se jugoistočno od Bijelog Polja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 15. maja 1943.}} Očekujući savezničko iskrcavanje na [[Jadran]]u, Nemci su polovinom [[maj]]a [[1943]]. preduzeli [[Operacija Schwarz]], znanu kao [[operacija Schwarz|peta neprijateljska ofenziva]], sa ciljem da unište partizane i razoružaju i pohapse četnike. Italijani su se protivili razoružanju njihovih pomoćnih trupa, četnika, jer su im igrali ogromnu ulogu u borbi protiv ustanka (vidi [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]]). Međutim, usled očekivane opasnosti od iskrcavanja Saveznika, postignut je dogovor [[Rim]]a i [[Berlin]]a da se oni razoružaju. Razoružavanje i hapšenje četnika započelo je početkom maja u [[Hercegovina|Hercegovini]]. I pored dogovora u vrhu, postojao je jak otpor italijanskih zapovednika na lokalnom nivou. [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] je iznenadnim upadom u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, [[14. 5.|14. maja]] ujutro razoružala i pohvatala članove [[Pavle Đurišić|Đurišićevog]] štaba u [[Kolašin]]u i glavninu Đurišićevih četnika u Crnoj Gori (četnička kolona je brojala oko 2.000 ljudi, računajući tu i neke građane<ref>[https://www.znaci.org/00001/11_39.htm RASULO MIHAILOVIĆEVIH ODREDA U CRNOJ GORI]</ref>). Draža Mihailović je na vreme izmakao. {{izdvojeni citat|II. Pri razoružanju četnika bilo je: *3.200 zarobljenih, *mrtvih nema. III. Transportovano je:... *34 oficira, 1588 vojnika, Neslaganje ovih brojeva sa cifrom pod tač. II objašnjava se ovako: 800 četnika upućeno je u nosački bataljon, evakuisani su bolesni, iznemogli, ljudi preko 60 i ispod 16 godina, smrtni slučajevi usled iscrpljenosti itd.<ref>Izveštaj Obaveštajnog odseka 1. brdske divizije od 15. juna 1943, Zbornik NOR-a, II / 9, Prilozi, dokument 13, strana 464</ref>|Izveštaj Obaveštajnog odseka 1. brdske divizije od 15. juna 1943.}} Za razliku od četnika, partizani su Nemcima pružili odlučan otpor, pa je tokom ove operacije došlo do čuvene [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], kojom je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] izvršila proboj iz osovinskog obruča, rasturivši njemačke snage u blizini rijeke [[Sutjeska|Sutjeske]] u jugoistočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni]]. ==== Povratak u Srbiju 1943. ==== {{main|Operacija Morgenluft}} [[Datoteka:DMihailovic poternica.jpg|minijatura|Nemačka poternica za Mihailovićem iz 1943.]] Tokom [[1943]]. značaj puteva za snabdevanje kroz [[Srbija|Srbiju]] je neprekidno rastao. Maja 1943. godine Mihailović prelazi u Srbiju. Po njegovom povratku u Srbiju, organizovana je [[operacija Morgenluft]] od [[12. 7.|12.]] do [[19. 7.|19. jula]] 1943, s ciljem da se četnički vođa uhvati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_6.pdf Branko Petranović: SRBIJA U DRUGOM SVETSKOM RATU]</ref> Operacija se završila nemačko-bugarskim neuspehom. Jula 1943. Mihailović je ucenjen sa 100.000 rajhsmaraka u zlatu (ko dovede živa ili mrtva „vođu bandi Dražu Mihailovića"). Istovremeno, saveznici su sve više sumnjali u uspešnost četničkog otpora i sabotaža. [[Foreign Office]] je počeo preispitivati politiku posvemašnje potpore Mihailoviću, a kapetan [[Duane Hudson]] je cenio da je Mihailović pristao na suradnju s Talijanima i da je «kadar sporazumjeti se» s Nijemcima.<ref name="ReferenceC">[https://www.znaci.org/00001/171.htm Elisabeth Barker: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], str 161-165:</ref> Saveznici su tokom 1943. u Srbiju poslali 11 svojih misija u razne Mihailovićeve štabove i jedinice. U tim misijama nalazili su se specijalisti za diverzije i sabotaže, i bilo je zamišljeno da oni uz pomoć četničkih snaga znatno otežaju nemački saobraćaj kroz [[Srbija|Srbiju]]. Ove misije prenele su komandama opšti utisak o nezainteresovanosti četničkih snaga za diverzije i o njihovoj opstrukciji. Izveštaji tih misija počeli su potvrđivati ispravnost sumnje da je politika odugovlačenja i neaktivnosti zajedničko obilježje svih Mihailovićevih snaga.<ref>William Bailey: Britanska politika prema Draži Mihailoviću, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Elisabeth BARKLEY: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], strana 340</ref> Jedan od britanskih komandosa, major [[Neil Selby]], koji je pokušao vršiti sabotaže uprkos neodobravanju četnika, je ubrzo izdan Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_10.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE]</ref> Tokom njegovog ispitivanja, Nemci su saznali da do sabotaža nije dolazilo zato što Mihailović nije odobrio: {{izdvojeni citat|Major Selby imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, do sabotaža nije došlo zato što ih Draža Mihailović, odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili.“ <ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}} U rujnu je general [[Harold Alexander]] zahtijevao od Mihailovića da napadne prometnice Osovine, kako bi pomogao ofenzivu Saveznika u sjevernoj Africi. Mihailović je odgovorio da izvodi »sve moguće vrste sabotaže«, te da će tako i ubuduće djelovati; ali da o tome ne želi govoriti preko radija. No, procena [[SOE]] je bila veoma loša po četnike i Mihailovića. Ocenjeno je da su sabotaže minorne, i da SOE u Jugoslaviji nije sebi mogao pripisati ništa slično [[operacija Gorgopotamos|operaciji Gorgopotamos]] u Grčkoj.<ref name="ReferenceC"/> {{izdvojeni citat|Po svemu tome moglo bi izgledati da su Britanci od jeseni 1941. godine - hotimice ili nehotice - surađivali u gigantskoj prijevari. No i Foreign Offce i SOE ... nadali su se da će se Mihailović ipak moći prisiliti ili nagovoriti da obustavi svoju križarsku vojnu protiv partizana i da umjesto toga napadne snage Osovine, te da tako postane ugledan vođa otpora, i tada bi ga doista vrijedilo i kratkoročno i dugoročno podupirati... Mihailovićevo odbijanje da udovolji vojnim zahtjevima i ometanje partizanskih i britanskih pokušaja sabotaža na njemačkim prometnicama na »njegovu« području ubrzali su britansku odluku da ga napuste - o toj se odluci prvi put ozbiljno raspravljalo u studenome 1943.<ref name="ReferenceC"/>}} ==== Antiosovinska ofanziva JVuO 1943. ==== {{main|Antiosovinska ofanziva JVuO 1943.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.}} [[Datoteka:Visegrad most.jpg|thumb|250px|Uništen železnički most u blizini [[Višegrad]]a.]] [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni oktobra 1943.]] godine usledila je neposredno nakon [[kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]], u očekivanju skorog kraja rata. [[Višegrad]] su prethodno držali Italijani, pa ga nakon njihove kapitulacije septembra 1943. preuzimaju Nemci. Pod pritiskom saveznika i očekujući skoro savezničko iskrcavanje, Mihailović je prikupio znatne snage iz Srbije (oko 15.000 ljudi) i sa njima 5. oktobra 1943. izvršio napad na [[Višegrad]] u kojem su se, pored trupa NDH, nalazile i dve čete Vermahta.<ref name="Saslušanje"/> Nakon pada [[Višegrad]]a, nastavio je nastupanje prema [[Rogatica|Rogatici]], koja je pala [[13. 10.|13. oktobra]]. Četnička ofanziva zabrinula je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], koja je naglo ojačala nakon pada Italije, pa su dve divizije NOVJ angažovane da je uklone. Novoformirana [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], orijentišući se na prostor istočno od Sarajeva, [[22. 10.|22. oktobra]] zauzela je [[Rogatica|Rogaticu]] razbivši četnike, a u borbama 37-31. oktobra oslobodila [[Sokolac]] od ustaša. [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] zauzela je [[26. 10.|26. oktobra]] [[Višegrad]] od četnika, čime je grupacija JVuO bila potpuno razbijena. Vrhovna komande [[Wehrmacht|Vermahta]] je ovu operaciju doživela kao lokalni obračun "između četnika i komunista": {{izdvojeni citat|Balkan: na prostoru Višegrad-Sarajevo vode se borbe između četnika i komunista.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-10 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 27. oktobra 1943.}} ==== Gubitak savezničke podrške ==== {{main|Teheranska konferencija|Saveznici i Jugoslavija}} Mihailovićeva kratkotrajna ofanziva nije ostavila bitan utisak ni na Nemce ni na Saveznike. Razočaran ignorisanjem njegove antiosovinske akcije od strane Saveznika, Mihailović je obustavio slične aktivnosti i [[7. 11.|7. novembra]] izdao direktivu o opštem napadu na komuniste.<ref>AVII, arhivski fond D. M., S - V - 1294</ref> General Wilson je Mihailovićevu ofanzivu koja je "potrajala šest nedelja"<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 4. Britanska politika prema Draži Mihailoviću, referat {{jez-en|S. W. Bailey}}, str. 341</ref> ocenio kao sporedne i kratkotrajne aktivnosti, uz izbegavanje da se preduzme nešto na vitalnim komunikacijama. S druge strane, Nemci su [[Josip Broz Tito|Tita]] i dalje smatrali najvećim protivnikom na Balkanu, što je 1. novembra 1943. konstatovao komandant Jugoistoka [[Maximilian von Weichs|Maksimilijan fon Vajhs]]: {{izdvojeni citat| Situacija u unutrašnjosti Balkanskog poluostrva, u neposrednoj vezi sa zamišljenim, odnosno stvarnim tokom događaja na području Sredozemnog mora, znatno se zaoštrila... Najopasniji neprijatelj je Tito... Crvene snage nameravaju da prodru u Srbiju preko Drine. Mihailović vrši pripreme da ih odbije... '''Zbog toga Mihailović već traži vezu sa nemačkim komandama, da ne bi potpao pod komunističku vlast'''.<ref>[https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.]</ref>|Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1. novembra 1943.}} [[Datoteka:Sir Winston S Churchill.jpg|thumb|"''Razlog zašto smo obustavili snabdevanje Mihailovića oružjem i nismo mu dali podršku bio je jednostavan. On se nije borio protiv neprijatelja i, štaviše, neki njegovi potčinjeni pravili su sporazume sa neprijateljem''."<ref name="Meklejn11">[https://www.znaci.org/00001/1_11.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU glava 11 - NOVI DOGOVOR]</ref> ([[Winston Churchill]])]] Saveznički visoki oficiri i politički lideri izneli su slične zaključke na međusavezničkim konferencijama u Kairu i [[Teheranska konferencija|Teheranu]] od [[22. 11.|22. novembra]] do [[7. 12.|7. decembra]] [[1943]]: * General [[Dwight D. Eisenhower|Dwight Eisenhower]] naglasio je vitalni značaj nastavljanja maksimalnih mogućih operacija na uspostavljenom poprištu... On veruje da svu mouću opremu treba slati Titu, jer su Mihailovićeve snage od male vrednosti.<ref>GENERAL EISENHOWER stressed the vital importance of continuing the maximum possible operations in an established theater... He believed that all possible equipment should be sent to Tito since Mikhailovitch’s forces were of relatively little value. [https://www.znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 445</ref> * General [[Alan Brooke]] je rekao da u Jugoslaviji Nemci imaju teškoća da održavaju svoje komunikacije. Otuda, sva dobit mora biti izvučena iz svih prilika da se uvećaju nemačke nevolje putem pomaganja partizana. Želimo da se organizuje sistem dopremanja oružja i vazdušne podrške. General Bruk rekao je da je sada 21 nemačka divizija raspoređena u Jugoslaviji do grčke granice.<ref>Turning to Yugoslavia, GENERAL BROOKE said that since the withdrawal of Italian forces there, the Germans have found it difficult to maintain their communications in that country. Therefore, full advantage must be taken of all opportunities to increase the German difficulties in Yugoslavia by assisting the Partisans. It is desired to organize a system by which arms can be supplied to them and air assistance rendered as well. GENERAL BROOKE said that there were now some 21 German divisions deployed in Yugoslavia as far down as the Grecian border. [https://www.znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strane 528-529</ref> * Premijer [[Winston Churchill|Vinston Čerčil]]: "Izvanredne stvari postižu se u Jugoslaviji od strane Tita, koji radi mnogo više nego što je Mihailović postigao. Nema planova da se u Jugoslaviju pošalje velika armija, ali se Nemcima može zadati udarac kroz pomaganje Titovih snaga putem povećanog snabdevanja."<ref>Splendid things had been accomplished in Yugoslavia by Tito, who is doing much more than Mihailovich had accomplished. There were no plans to put a large army into Yugoslavia, but a blow could be struck at the Germans by means of assisting the Tito forces through increased supplies. [https://www.znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 519</ref> U to vreme, većina četničkih snaga van Srbije već se čvrsto vezala za Nemce, a tokom novembra i decembra [[1943]]. i veliki deo snaga u Srbiji ([[Vojislav Lukačević|Lukačević]], [[Nikola Kalabić|Kalabić]], [[Jevrem Simić]], [[Ljuba Jovanović]]) potpisao je sporazume sa Nemcima. Obaveštenje nemačkog komandanta jugoistoka o sklopljenom sporazumu sa Lukačevićem vrlo brzo je došlo do Čerčila, i imalo je presudan značaj u odluci o napuštanju Mihailovića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/293.htm Cripps, John (2001). "Mihailovic or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose] (Chapter 13 pp237-263)". In Smith, Michael; Erskine, Ralph. Action This Day. London: Bantam. {{ISBN|0593 049101}}.</ref> General Wilson je [[9. 12.|9. decembra]] [[1943]]. poslao Mihailoviću poslednji telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikaciji, a koja počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} Saveznički general je zahtevao od Mihailovića da njegove snage, u saradnji sa savezničkim specijalistima na terenu, izvrše dve specifikovane diverzije: {{izdvojeni citat|Zato se umoljavate da, sa što manje zastoja, izvršite dva jednovremena, ponavljam jednovremena, napada radi uništenja: — A.) železničkog mosta preko reke Morave, na pruzi Stalać—Niš, kod Cerova, 8 km jugoistočno od Stalaća. B.) železničkog mosta na pruzi Kraljevo—Mitrovica a preko reke Ibar, na mestu gde se put za Jošaničku Banju odvaja, 14 km severno od Raške i 7 km južno od Ušća.|Saveznički komandant Sredozemlja [[Henry Maitland Wilson]]}} Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra 1943. svim savezničkim oficirima pri Mihailovićevim snagama dao instrukciju da napuste [[četnici|četnike]] i da se povežu sa najbližim [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskim]] snagama. Odbačen od Saveznika, Mihailović ulazi u pregovore sa novim nemačkim izaslanikom za Balkan [[Hermann Neubacher|Hermanom Nojbaherom]], koji je dobio posebnu punomoć da sme voditi pregovore sa "bandama Draže Mihailovića, koje je Tito potisnuo u Srbiju".<ref name="Živković"/> ==== Saradnja sa Nemcima u Srbiji ==== {{main|Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|Pokolj u Vraniću|Pokolj u Drugovcu}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u Srbiji, prema [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovoru sa Vermahtom]] 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] [[Datoteka:Presretnuta depeša Draže Đujiću.jpg|minijatura|Presretnuta depeša Draže Mihailovića vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]] od [[21. 11.]] [[1943]]. kojom mu nalaže da poveća saradnju sa [[Wehrmacht|Vermahtom]] u borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]].]] {{izdvojeni citat|Mihailović je, prema pouzdanom izvoru, izdao naređenje svojim potčinjenima da sarađuju sa Nemcima, ali on sam ne može s obzirom na raspoloženje naroda u tom pogledu.<ref>KTB OKW, knjiga 6, strana 1304: ''Mihailovic hat nach sicherer Quelle seinen Unterführern den Befehl gegeben, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten; er selbst können mit Rücksicht auf die Stimmung der Bevölkerung nicht in diesem Sinne hervortreten''.</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 23. novembra 1943.}} Prilikom uspostavljanja saradnje sa Nemcima dogovoreno je da će se četnici uzdržati od sabotaža protiv Vermahta, da će se zajednički boriti protiv "komunističkog neprijatelja", a da četnici imaju odrešene ruke protiv komunista na određenim područjima.<ref>OVAVEŠTENjE O SPORAZUMU IZMEĐU PUKOVNIKA JEVREMA SIMIĆA I KAPETANA NIKOLE KALABIĆA SA NEMAČKIM PREDSTAVNIKOM OD 27. NOVEMBRA 1943. - https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm</ref> Usledio je period četničkog terora nad simpatizerima i porodicama partizana u Srbiji, uključujući [[pokolj u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču]] decembra 1943, [[pokolj u Pomoravlju 1944.|pokolj u Pomoravlju]] početkom [[1944]]. i druge. Jačanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a prisilio je Mihailovića da pokuša proširiti političku bazu svog pokreta, kojim su dominirali srpski nacionalisti. U januaru [[1944]]. je u selu [[Ba]] održan [[Svetosavski kongres]] gdje je Mihailović promovirao politiku suradnje s [[antikomunizam|antikomunistički]] nastrojenim organizacijama iz nesrpskih krajeva, što nije imalo naročitog efekta. [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Povratak partizana u Srbiju proleća 1944.]] godine konačno je povezao četnike, Nemce, Bugare, nedićevce i ljotićevce u zajedničkoj borbi protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]]. {{izdvojeni citat|Po nalogu Draže Mihailovića, [[Predrag Raković|Raković]] je ponovo precizirao: 1. Sigurne (pismene) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije. 3. Spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije. Raković je dalje saopštio da u glavnom štabu DM strahuju zbog napredovanja Rusa na istočnom frontu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Nemački izveštaj od 25. marta 1944. o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa}} Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] pod komandom [[Milutin Morača|Milutina Morače]] uspele su stići nadomak Užica i Valjeva. Gde god su partizani prošli, Mihailović je izveštavan da moral njihovih ljudi opada, da je sve veća sumnja u snagu četnika i Nemaca i sve veći respekt prema partizanima.<ref name="AVII 2875">Izveštaj kapetana Mitića Draži Mihailoviću od 28. marta 1944. (AVII, arhivski fond D. M., S — V — 2875.)</ref> Blizina partizana podsticala je [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilački pokret]] i u drugim krajevima, što su četnici surovo kažnjavali. Tako su [[29. 4.|29. aprila]] godine Mihailovićeve snage u jačini četiri korpusa kaznile selo [[Drugovac]] koji je branila četa partizana (vidi [[masakr u Drugovcu]]). Konačno, nakon više od dva meseca teških borbi, udružene osovinske snage uspele su da potisnu partizane iz Srbije. [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|proboja NOVJ u Srbiju u proleće 1944.]]]] {{izdvojeni citat|[[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Pokušaj komunista da prodru u Srbiju]] sprečili smo... Nemačke snage u ovoj poslednjoj akciji nisu nas ometale... Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Mihailovićeva strategija je ostala ista - izbjegavati sukobe s Nijemcima i čuvati bazu pokreta u Srbiji kako bi se preuzela vlast u zemlji po dolasku Saveznika. {{izdvojeni citat|Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: a. Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a.<br /> b. Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka.<br /> c. Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima.<br /> d. Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu.<br /> e. Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.<ref>NAW, T-311, Roll 195, 000960: Nacrt jednog izvještaja o stanju u Srbiji u ljeto 1944. (august 1944.)</ref>|Nemački izvještaj o stanju u Srbiji od augusta 1944.}} ==== Operacija Vazdušni most ==== {{main|Operacija Vazdušni most|Misija Ranger}} [[Datoteka:Americka misija kod mihailovica 1944.jpg|thumb|General Mihailović sa američkom misijom. S leva: pukovnik [[Robert H. McDowell]], kapetan George Musulin, kapetan Nick Lalich, general Mihajlović i poručnik Michael Rajacich.]] Nakon [[operacija Ratweek|savezničkih bombardovanja]] nemačkih položaja u Jugoslaviji i na Balkanu, došlo je do opsežnih operacija evakuacije oborenih avijatičara. Jedna od njih, [[operacija Vazdušni most]] (ili ''Halyard'') je izvedena avgusta [[1944]]. godine od strane avijacije [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] u saradnji sa [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenskom vojskom u Otadžbini]]. Tokom operacije Halyard je uspešno evakuisano 417 savezničkih vazduhoplovaca i civila, koje su Nemci oborili iznad Jugoslavije.<ref>Matteson, strana 31</ref><ref>Leary: FUELING THE FIRES OF RESISTANCE, strana 32</ref> Oni su uglavnom evakuisani sa improvizovanog četničkog aerodroma u [[Srbija|srpskom]] selu [[Pranjani]] [[1944]]. godine. Tokom operacije nije bilo ometanja od strane [[Wehrmacht|Nemaca]].<ref name="Saslušanje"/> Leta 1944. godine, četnici su "igrali" na 2 karte: oslanjali su se i na okupatore i na saveznike. Tokom evakuacije savezničkih vazduhoplovaca iz Srbije, vođeni su intezivni [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|pregovori sa Nemcima]] i kvislinškom [[Milan Nedić|Nedićevom]] vladom. Tokom operacije Vazdušni most četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]] su [[11. 8.|11. avgusta]] u Topoli potpisali sporazum o zajedničkoj borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], general Mihailović se [[13. 8.|13. avgusta]] sastao sa predsednikom kvislinške vlade [[Milan Nedić|Nedićem]] u selu [[Ražani]]<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN, Službeni list, Beograd 2004. strana 159</ref>, nemački komandant Srbije [[Hans Felber]] pregovarao je [[20. 8.|20. avgusta]] sa štabom 4. grupe jurišnih korpusa JVuO <ref>Zabeleška sa sastanka načelnika štaba komande jugoistoka fon Gajtnera i Neška Nedića održanog 20. avgusta 1944, Nacionalna arhiva Vašington, T311, [https://www.znaci.org/00002/T311_195/358_988.htm rolna 195, frejmovi 978-81]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, komandant jugoistoka feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] pokušavao je da organizuje zajedničku armiju [[Milan Nedić|Nedića]] i Mihailovića pod nemačkom komandom <ref>Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944. Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 192, frejmovi 802-812, [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Zbornik NOR-a XII/4, dokument 112]</ref>, Nemci su uz pomoć četnika vodili [[Operacija Rübezahl|operaciju Rübezahl]] protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]] koja se [[Bitka za Srbiju 1944.|probijala u Srbiju]], dok su četnici uhapšene partizane iz Pranjana predavali specijalnoj policiji iz Beograda.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> {{izdvojeni citat|Nekima je možda teško razumeti kako četnici mogu da spašavaju američke avijatičare od Nemaca, kao što su učinili najmanje u jednom slučaju, a istovremeno, da sarađuju sa tim istim snagama. Odgovor leži u četničkoj percepciji ko je stvarno neprijatelj. Četnici smatraju partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage. Obnovljena američka podrška bila je Mihailoviću jedino sredstvo suprotstavljanja partizanskoj prevlasti. On nije mogao apsolutno ništa dobiti predajom američkih avijatičara Nemcima. Zapravo, evakuisani Amerikanci bili su značajan izvor prvoklasnih odnosa sa javnošću u ime četnika. Krajem 1944. samo su Amerikanci pokazali ikakvu zabrinutost za ono što može snaći četnike kada partizani steknu kontrolu. Učiniti bilo šta osim spasavanja i zaštite američkih avijatičara značilo bi im gubitak poslednjeg izvora podrške i spasa.<ref>[https://www.znaci.org/00002/406.htm Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945] "To some, it may be difficult to understand how the Chetniks could rescue American Airmen from the Germans, as they did in at least one instance, and, at the same time, collaborate with these very same forces. The answer rests in the Chetniks' perception of who vas really the enemy. The Chetniks considered the Partisan communist movement a far greater threat to Yugoslavia than the German occupation forces. Renewed American support was Mihailovic's only means of reversing the Partisan takeover. There was absolutely nothing to be gained by turning American airmen over to the Germans. In fact, evacuated Americans were a significant source of first rate public relations on behalf of the Chetniks. In late 1944. only Americans displayed any outward concern for what might happen to the Chetniks when the Partisans gained control. To do anything except rescue and protect American airmen would mean the loss of their last source of support and salvation."</ref>|Thomas T. Matteson, komandir [[Obalna straža SAD-a|Obalne straže SAD-a]]}} Istovremeno, američki obaveštajci na terenu su [[3. 9.|3. septembra]] preko Mihailovića započeli pregovore sa nemačkom komandom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/294.htm The Secrets War. The Office of Strategic Services in World War II], National Archives and Records Administration, Washington, DC, Second Printing, 2002, strane 194-218</ref> Američki obaveštajac [[Robert McDowell]] se, posredstvom Mihailovića, početkom septembra 1944 u [[Pranjani]]ma sastao sa nemačkim predstavnikom Rudolfom Stärkerom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/294.pdf The Secrets War. The Office of Strategic Services in World War II]</ref> ==== Stavljanje Nedićevih snaga pod Mihailovićevu komandu ==== {{main|Dražina ponuda Hitleru|Bitka za Srbiju 1944.}} [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i Mihailovićevi komandanti [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]], nakon potpisivanja sporazuma u [[Topola|Topoli]] [[11. 8.|11. avgusta]] 1944.<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Nakon [[sporazumi Tito-Šubašić|sporazuma Tito-Šubašić]] od 17. lipnja 1944. godine kraljevska vlada se, na britanski pritisak, odrekla Mihailovića i njegovog pokreta. Istodobno, u ljeto 1944. je [[Crvena armija]] prodrla u Rumunjsku i Bugarsku te time prisilila njemačku [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|grupu armija E na evakuaciju iz Grčke]]. Partizanske snage su to videle kao dobru priliku za započnu konačnu [[Bitka za Srbiju 1944.|bitku za Srbiju]]. Nakon [[Treći prodor NOVJ u Srbiju|uspešnog prodora NOVJ u Srbiju]] i teškog [[Bitka na Kopaoniku (1944)|poraza četnika na Kopaoniku]], [[11. avgusta]] [[1944]]. godine u Topoli organizovan je sastanak vodećih zapovednika Draže Mihailovića ([[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]]) sa predstavnicima Vermahta, na kom je dogovorena zajednička borba u predstojećoj bici za Srbiju.<ref name="Zapisnik 11.8.1944."/> Na sastanku, izaslanici Draže Mihailovića su preneli njegovu ponudu Vermahtu: {{izdvojeni citat|1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.<ref name="Zapisnik 11.8.1944.">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa Dražinim predstavnicima 11.8.1944.]</ref>|Dražina ponuda Hitleru od 11. avgusta 1944.}} Specijalni nemački izaslanik [[Hermann Neubacher]] je njegovo "prosjačenje kod okupatora" ocenio kao ozbiljnu ponudu, zaključivši da obećanja u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, "pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje": {{izdvojeni citat|Draža Mihailović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i <br /> 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ]</ref>}} 12. i [[13. avgusta]] Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se u selu [[Ražana]] pokraj [[Kosjerić]]a. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Na sastanku je dogovoreno da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref> Nakon sporazuma, okupacioni premijer [[Milan Nedić]] se pridružio lobiranju kod Nemaca za ujedinjenje srpskih kvislinških snaga pod komandom Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} [[22. avgusta]] nemački komandant Jugoistoka je referisao [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] da je Draža Mihailović vođa svih srpskih antikomunističih snaga, ali želi da ostane u pozadini zbog javnog mnenja i posleratnog razvoja: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović, koji je u stvarnosti vođa svih antikomunističkih i za borbu voljnih elemenata Srbije, no koji, iz obzira prema svom narodu, koji u njemu želi da vidi nepomirljivog nacionalnog heroja, i s obzirom na kasniji vojnički i politički razvoj u Srbiji, želi da svojoj ličnosti nametne svaku političku suzdržljivost.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref>}} Krajem avgusta, po povratku sa savetovanja u Hitlerovom štabu, komandant Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs]] naredio je da se četnicima isporuči 5 miliona metaka. Pored toga, odobreno je 11.000 pušaka, zaplenjenih od jugoslovenske vojske, za naoružanje Mihailovićeve 4. grupe jurišnih korpusa. Predstavnicima Draže Mihailovića, obećano je da će im se, pored navedenih isporuka, iz nemačkog municijskog skladišta u Kragujevcu staviti na raspolaganje još 7.000 pušaka sa po 100 metaka, 50 mitraljeza sa po 13.000 metaka i 42 minobacača sa po 250 mina.<ref name="Milovanović_11_69">[https://www.znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović, PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> [[Datoteka:Petar II Karađorđević.jpg|thumb|Kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] je pozvao četnike da stupe u Narodnooslobodilačku vojsku, a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji "zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune".]] [[29. 8.|29. avgusta]] [[1944]]. godine kralj [[Petar II Karađorđević]] razrešio je dužnosti generala Mihailovića sa mesta Načelnika Štaba Jugoslovenske vojske u otadžbini, stavljajući ga na raspoloženje novom ministru vojske.<ref>Ukaz Vrhovnog komandanta kralja Petra II Karađorđevića broj 881.</ref> Mihailović ovu odluku kralja nije prihvatio, postavši odmetnik. Štaviše, on je i dalje izdavao naredbe u ime kralja Petra II Karađorđevića, koji ga se odrekao. [[1. septembra]] 1944. godine general Mihailović je u kraljevo ime objavio opštu mobilizaciju, prisiljavajući na hiljada vojnih obveznika u svoje jedinice. No, broj ljudi koji su se odazvali regrutaciji bio je razočaravajući po Mihailovića.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} [[6. septembra]] [[1944]]. godine, na osnovu prethodnih sporazuma, Nedićeva [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 61</ref> U jeku [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]], 12. septembra 1944. godine, kralj [[Petar II Karađorđević]] je javno pozvao četnike da pristupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]], a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji "zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune" radi pravdanja saradnje sa neprijateljem: {{izdvojeni citat|U ovom sudbonosnim i za Jugoslaviju velikim danima, kada pobedonosne armije Sovjetskog Saveza stoje na našoj granici s jedne strane, a američke i britanske s druge strane, kada je dan naše slobode u punom svanuću, pozivam sve Srbe, Hrvate i Slovence da se ujedinite i pristupite Narodnooslobodilačkoj vojsci pod maršalom Titom. (...) Svi oni, koji se oslanjaju na neprijatelja protiv interesa svog vlastitog naroda i njegove budućnosti, i koji se ne bi odazvali ovom pozivu, neće uspeti da se oslobode izdajničkog žiga, ni pred narodom ni pred istorijom. Ovom mojom porukom vama, odlučno osuđujem zloupotrebu imena kralja i autoriteta krune, kojom se pokušavalo opravdati saradnja sa neprijateljem i izazvati razdor među borbenim narodom u najtežim časovima njegove istorije, koristeći time samo neprijatelju.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref>|Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije (12. septembra 1944.)}} Istovremeno, došlo je do presudne [[Bitka na Jelovoj gori|bitke na Jelovoj gori]] između partizana i četnika, u kojoj su partizani razbili Mihailovićeve snage i zarobili njegovu arhivu.{{sfn|Orlović|1990|pp=424}} Goneći četnike, partizani su [[13. septembra]] opkolili Mihailovića na sektoru [[Divci (Valjevo)|Divci]]–[[Mionica]]. Našavši se u opasnoj situaciji, Mihailović je radiom pozvao u pomoć [[Kosta Mušicki|Kostu Mušickog]], komandanta SDK, koji je naredio delovima Prvog puka SDK iz Valjeva da intervenišu. Ljotićevci su stigli u poslednji čas, izvukli Mihailovića iz obruča i nemačkim automobilima ga odvezli prema [[Koceljeva|Koceljevi]].{{sfn|Stefanović|1984|pp=287}}{{sfn|Orlović|1990|pp=424–425}} Rezultat svih ovih povezanih događaja bio je konačni vojnički krah četnika, čiji ostaci su prisiljeni na [[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima|povlačenje na zapad]]. U [[Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije|tom povlačenju]], četničke jedince su nastupale zajedno sa okupacionim trupama iz Srbije. {{izdvojeni citat|„Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.“<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|„Prema obavještenjima iz sigurnog izvora, četničke trupe u jugozapadnoj Srbiji i Sandžaku se i dalje bore protiv komunista, prema izričitom naređenju D.M.-a.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000562-4: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)</ref>|Nemački izvještaj od 19. oktobra 1944}} ==== Povlačenje u Bosnu ==== {{main|Povlačenje četnika i Nemaca iz Srbije|Bosanska golgota|Bitka na Zelengori}} [[File:Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|[[Proboj Nemaca i četnika iz Srbije]] za istočnu Bosnu, decembra 1944]] {{izdvojeni citat|„Nakon što su propale njegove namjere da se približi Rusima, i nakon što se ispostavilo da od priželjkivanog iskrcavanja Saveznika na Jadranu i uspostavljanju kontakta sa njima nema ništa, D.M. se osjeća usamljenim u borbi za goli opstanak. Shodno tome, dolazi do novih pokušaja približavanja vlastitim okupacionim trupama.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000771: Kratka procjena neprijateljskih namjera obavještajnog odjeljenja „Strane vojske na zapadu“ Vrhovne komande kopnene vojske od 31. oktobra 1944. (1. novembar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 31. oktobra 1944}} Povlačeći se ka zapadu, četničke jedinice su zajedno sa Vermahtom vodile borbe protiv partizana.<ref name="Saslušanje"/> Nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref>. Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koja se povlačila iz centralne Srbije<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref>. Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] je postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca i oko 20.000 četnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> [[3. 11.|3. novembra]] na zahtev delegata [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]] iz Mihailovićevog Vrhovnog štaba, održan je sastanak sa načelnikom Obaveštajnog odeljenja [[Armijska grupa E|Grupe armija E]]. General Mihailović se nalazio sa oko 40.000 četnika u rejonu između Novog Pazara i [[Višegrad]]a. Na sastanku je dogovoreno: {{izdvojeni citat|1.) Četnici će pratiti i potpomagati nemačke trupe u njihovom nastupanju do Sarajeva. 2.) Četnici ukazuju da će posle razjašnjenja situacije u savezničkom štabu za vezu: a) u slučaju predaje Jugoslavije boljševizmu krenuti zajedno sa Nemcima na sever; b) u slučaju da Englezi (u sporazumu sa Rusijom) proklamuju samostalnost Jugoslavije, u prvo vreme ostati na širem području Sarajeva, da bi sa ove baze nastavili borbu protiv Tita.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »E« ZA PERIOD OD 1. OKTOBRA DO 31. DECEMBRA 1944.]</ref>}} Decembra 1944. godine, došlo je do pregovora sa Nemcima i Nedićem u [[Beč]]u o udruženju kvislinških snaga, pod kontrolom nemačke vlasti. Predlog sporazuma je predviđao potčinjavanje svih Mihailovićevih jedinica pod zapovedništvo nemačke vojske, angažovanje četnika koji se nalaze u Bosni protiv komunista, prema nemačkom uputstvu, koncentrisanje četničkih jedinica u prostor koji im nemačke trupe budu odredile, i delegiranje nemačkog oficira za vezu u štab Ostojića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_130.htm OPŠTI USLOVI SPORAZUMA O SARADNJI IZMEĐU ČETNIKA I NEMAČKIH JEDINICA PRIPREMLJENI ZA PREGOVORE DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> {{Quote box | citat = »Suzbijajte sve glasove o nekom našem krahu, suprotno tome širite da mi nismo begunci već se i dalje borimo dokle god možemo na svome terenu.«<ref name="Depeše">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE]</ref> | izvor = depeša generala Mihailovića od 27 januara 1945 god. | width = 40% | align = right}} [[31. januar]]a 1945. Draža Mihailović zahteva preko [[Gojko Borota|Gojka Borote]] od Nemaca hitnu isporuku municije i razmenu oficira za vezu: {{izdvojeni citat|Zašto Nemci neupućuju obećanu municiju u Rudanku. Vrlo je hitno... Da li ste izdejstvovali odobrenje za oficira za vezu. Hitno je.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} General Mihailović je pod svojom komandom u Bosni, sem četnika, imao i neke kvislinške muslimanske jedinice i delove Srpske državne straže.<ref name="Saslušanje"/> [[Milan Aćimović]] mu je postao glavna veza s [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] u Beču.<ref name="Tomasevich45">[https://www.znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945]</ref> Sastancima između Mihailovića i Nemaca prisustvovao je i američki obaveštajac [[Robert McDowell|Mak Dauel]], koji je tražio od Nemaca da polože oružje isključivo Mihailoviću, a Mihailovića uveravao da se mora održati u narodu i da [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu isključivo njega i njegovu organizaciju.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Mihailović je u oslobođenu Srbiju slao [[Lovačke grupe Jugoistok|diverzantske grupe]], obučene od [[Gestapo]]a, radi borbe protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]]. {{izdvojeni citat|„Nemačka Komanda stavlja na raspoloženje grupu od 64 sabotera pod komandom Gare. Snabdeveni su sa jednom većom i tri manje radiostanice, odlično instruisani i opremljeni... u Sarajevo je već pristiglo njih 29 koji su svršili specijalne kurseve... svi su Srbi... Gara mi je poručio da se potpuno stavljaju na raspoloženje našoj organizaciji i primaju sve naše direktive."<ref name="Saslušanje"/>|Depeša generala Mihailovića pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Borotu]]}} Potisnute s matičnog teritorija, četničke formacije iz Srbije stalno su se osipale, a njihov [[moral]] opadao. Mnogi četnici su iskoristili [[amnestija|amnestiju]] i pridružili se partizanima. Drugi su se pridružili Ljotićevcima i Nedićevcima u povlačenju na sever s Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/1_17.htm Fitzroy MacLean: RAT NA BALKANU]</ref> {{Quote box | citat = »Sa ustašama u [[Gračanica|Gračanici]] održavati najprijateljskije veze.«<ref name="Depeše"/> | izvor = depeša generala Mihailovića od 7 februara 1945 god. | width = 40% | align = right}} [[Datoteka:Mihailovic i muslimani u Bosni 1944.jpg|thumb|Draža Mihailović i [[Robert McDowell|Robert Mekdauel]] sa muslimanskim prvacima u Bosni.]] [[2. mart]]a [[1945]]. godine četnički vođa Draža Mihailović nalaže svom opunomoćeniku u [[Zagreb]]u hvatanje što čvršće veze sa zagrebačkim nadbiskupom [[Alojzije Stepinac|Alojzijem Stepincem]].<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA VRHOVNE KOMANDE OD 12. DECEMBRA 1944. DO 7. APRILA 1945.GODINE</ref> [[15. 3.|15. marta]] 1945. godine, sve jugoslovenske kvislinške snage u pograničnim oblastima Trećeg Rajha (u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnoj zoni Jadransko primorje]]) objedinjene su pod vrhovnom komandom generala Mihailovića, a izravnom komandom njegovog generala [[Miodrag Damjanović|Damjanovića]]. Tu su bili [[četnici]] [[Momčilo Đujić|Đujića]] i [[Dobroslav Jevđević|Jevđevića]], zatim [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpski dobrovoljački korpus]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] ([[srpski dobrovoljački SS korpus|ljotićevci]]), Nedićeva [[Srpska državna straža]] ([[srpska državna straža|nedićevci]]), slovenski kolaboracionisti okupljeni oko generala [[Ivan Prezelj|Ivana Prezelja]], generala [[Leon Rupnik|Leva Rupnika]] i biskupa Rožmana ([[Slovensko domobranstvo]], [[Slovenski četnici]]), kao i grupa Hrvata iz pročetničke »Hrvatske armije« pod komandom generala [[Matija Parac|Matije Parca]]. Sva ta vojska je zajedno imala oko 25.000 vojnika.<ref name="Pop izdaje"/> Svi oni su bili potčinjeni austrijskom [[nacionalsocijalizam|nacisti]] i [[SS]] vođi [[Odilo Globocnik|Odilu Globocniku]].<ref name="Pop izdaje"/> {{izdvojeni citat|Sa radošću pozdravljam Vaš rad na objedinjavanju svih nacionalnih snaga i ako u poslednjem momentu. Vremena još ima ipak da se najnužnije organizuje i poveže. Kosta i Vaš delegat preneli su mi sve Vaše poruke i budite uvereni da ih ja primam od prve do poslednje. Visoki gospodin koji nam je trebao sada mnogo pomoći, otkazao nam je, a pomoć nam je toliko nužna... Bez obzira na sve teškoće koje preživljujemo, ja sam uveren da ćemo uz Božju pomoć u borbi za Kralja i Otadžbinu postići sve što želimo.<ref name="Milovanović"/>|Mihailovićevo pismo Ljotiću od [[16. 3.|16. marta]] 1945.}} {{Quote box | citat = »Po svem izgledu, da Nemci hoće da razviju gerilu ne samo u Nemačkoj već i na Balkanu.«<ref name="Depeše"/> | izvor = depeša generala Mihailovića od 1. aprila 1945 god. | width = 40% | align = right}} Početkom [[april]]a 1945. njemački major Šterker donio je Mihailoviću [[Alexander Löhr|Löhrovu]] poruku da je voljan da se preda angloameričkim snagama.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 398 i 400</ref> Mihailović je, pak, inzistirao da njemačke trupe nastave borbu pod njegovom komandom kao »naši državljani«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-44, uputstvo potčinjenim od 3. aprila 1945</ref> Mihailović je sredinom [[april]]a [[1945]]. slao emisare u [[Zagreb]], radi »vođenja jedne zajedničke borbe protivu partizana«.<ref>Zbornik NOR, XIV/4, 984—985.</ref> Ustaške vlasti su smatrale da bi se preko četnika moglo doći do Angloamerikanaca.<ref name="Pop izdaje"/> Prema svedočenju [[Vladimir Košak|Vladimira Košaka]], tada ministra [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], u aprilu 1945 su dva emisara Draže Mihailovića posetila Pavelića i sklopili aranžmane čiji je cilj bio isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba protiv partizana.<ref name="Ispitivanje"/> Pavelić je prvi put Mihailovićevu delegaciju primio [[17. 4.|17. aprila]]. S poglavnikom su bili [[Andrija Artuković]], general [[Ante Moškov]] i [[Juco Rukavina]]. Na drugom sastanku, [[18. 4.|18. aprila]], bili su još prisutni i generali [[Đorđe Gruić]] i [[Vjekoslav Luburić]]. General Dukić je iznio Mihailovićeve molbe da se četnicima osigura slobodan prolaz, da im se dodijeli hrana, lijekovi i municija, i da ustaše oslobode ranjenike zarobljene na Vučjaku. Na trećem sastanku, [[22. 4.|22. aprila]], Pavelić i Đukić su se sporazumjeli: poslani su kamioni s lijekovima i municijom, bolnica je oslobođena i izdana su potrebna naređenja da se Mihailovićeva grupa propusti za Sloveniju.<ref name="Pop izdaje"/> Međutim, Mihailović je procenio da je glavnina [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] na zapadu zemlje, te je s oko 10.000 do 12.000 četnika krenuo u proboj ka Srbiji. Izabrani pravac vodio ih je kroz planinska područja, šumovita i besputna, što je imalo za posljedicu gubljenje teže ratne opreme i ostavljanje bolesnika i ranjenika koji nisu imali snage da to izdrže. Ovo zlopaćenje, među četnicima upamćeno kao "[[bosanska golgota]]", je dovelo do demoralizacije i osipanja. [[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. Mnogi četnici su do poslednjeg trenutka gajili iluzije da će ih Amerikanci prihvatiti i naoružati da nastave borbu protiv [[komunizam|komunizma]]. 5. svibnja oko 12.000 četnika pod komandom generala Damjanovića su se predali Novozelanđanima u [[Palmanova|Palmanovi]] blizu [[Trst]]a. Damjanović izjavljuje Saveznicima da su oni "kraljevska vojska", vjerna kralju [[Petar II Karađorđević|Petru]]. On i njegovi vojnici bili su uvjereni da će ih zapadni saveznici prihvatiti, nahraniti i naoružati, i vratiti natrag u borbu protiv komunista.<ref>[[Nikolaj Tolstoj]], ''Ministar i pokolji'', Zagreb 1991. str. 31-33 i 37.</ref> No, razoružani četnici i ljotićevci su smješteni u zarobljeničke logore, uglavnom u mjestu [[Eboli]]. Nedića i Mušickog su saveznici izručili Jugoslaviji, a Đujić i Jevđević su, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, izbegli izručenje.<ref name="Pop izdaje"/> Grupa pod vodstvom Mihailovića se, pak, u maju 1945. našla na tromeđi BiH, Srbije i Crne Gore te je praktički uništena u [[bitka na Zelengori|bitci na Zelengori]] 12. i 13. maja 1945. godine, pri čemu je poginuo i Mihailovićev sin Vojislav. Već prije toga su Mihailovićev sin Branko i kći Gordana prešli partizanima. === Posleratno hvatanje === Iako je JVUO prestala postojati, Mihailović se, poput mnogih drugih pripadnika poraženih paravojnih formacija u tadašnjoj Jugoslaviji, nadao skorom početku [[treći svetski rat|trećeg svjetskog rata]], odnosno podršci zapadnih saveznika novom gerilskom, ovaj put antikomunističkom pokretu pod njegovim vodstvom. Upravo zbog toga je njegovo hvatanje postalo jednim od prioritetnih zadataka nove jugoslavenske službe bezbednosti [[OZNA]]-e, odnosno predmetom jedne od najopsežnijih i najbolje organiziranih obavještajnih operacija u historiji bivše Jugoslavije. Operaciji, koju je vodio [[Slobodan Penezić Krcun]], je bitno pridonijelo zarobljavanje [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], bivšeg komandanta Gorske garde i bliskog Mihailovićevog prijatelja. Kalabić je pristao surađivati s OZNA-om tako što će stupiti u kontakt s Mihailovićem i pod izlikom navodnog susreta s predstavnicima angloameričkih obavještajnih službi ga predati OZNA-inim agentima. [[13. 3.|13.3.]] [[1946]]. Mihailović je uhvaćen u selu Repuševići, a istog dana u najvećoj tajnosti prebačen u zgradu OZNA-e Srbije u Beogradu. 24.3. 1946. je tadašnji šef OZNA-e [[Aleksandar Ranković]] objavio vijest o njegovom hvatanju. === Suđenje i pogubljenje === {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|250px|Optuženi Dragoljub Mihailović pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Formalni istražni postupak je počeo [[9. 4.|9.4.]] i trajao do [[31. 5.|31.5.]] 1946. Ubrzo nakon toga je pukovnik JA i dipl. pravnik [[Miloš Minić]] određen za tužioca u suđenju Mihailoviću, kao i većem broju vodećih članova njegovog pokreta. Mihailović je kao branitelja odredio Nikolu Ćonovića i dr. Dragišu Joksimovića, bivše članove [[JNOF]]. Suđenje Draži Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima za izdaju i ratne zločine trajalo je od [[10. 6.|10. juna]] do [[15. 7.|15. jula]] [[1946]]. godine. Proces je vođen pred [[Vrhovni sud|Vrhovnim sudom]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] u [[Beograd]]u. Glavni dokazi protiv Mihailovića bili su originalni dokumenti iz zaplenjene četničke arhive, kao i iz okupatorskih arhiva. Tokom suđenja, Mihailović je priznao da su njegovi komandanti sarađivali sa okupatorom, ali se branio da su to činili na svoju ruku. :Pretsednik: Da li je ovo što je radio [[Miroslav Trifunović|Trifunović]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]] u proleće 1944 godine, [[Neško Nedić]], [[Zvonimir Vučković]], [[Mirko Lalatović]], [[Zaharije Ostojić|Ostojić]], da li je takav način rada izdaja naroda? :Optuženi: Rđav rad. :Pretsednik: Da li je izdaja? :Optuženi: Teško mi je to da kažem. :Pretsednik: A je li tačno? :Optuženi: Jeste.<ref name="Saslušanje"/> Sud je iz mnogobrojnih pismenih dokumenata, originalnih depeša i izveštaja četničkih komandanata, utvrdio da su komandanti izvršavali Mihailovićeva naređenja, a ne da su radili na svoju ruku ili mimo njegove volje.<ref name="Presuda"/> Na osnovu originalnih depeša utvrđeno je da je general Mihailović naređivao komandantima da vrše ratne zločine, ubijanje zarobljenih partizana, paljenje, pljačku, uništavanje civilnog stanovništva itd.<ref name="Presuda"/> Od 47 tačaka optužnice koju je [[Miloš Minić]] pročitao [[10. 6.|10. juna]] [[1946]]. u [[Beograd]]u, Draža je osuđen po osam tačaka. Jedna od tačaka glasi: {{izdvojeni citat|Utvrđeno je da su svi komandanti optuženog Mihailovića i sve njegove četničke formacije sarađivale sa Nemcima, Italijanima i bugarskim okupacionim trupama za sve vreme okupacije u oružanim borbama protiv Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, primajući kroz čitavo to vreme od okupatora oružje, municiju, hranu i drugo u nameri uništenja oslobodilačkog ustanka i pružanju pomoći okupatoru u održavanju sistema okupacije.<ref name="Presuda"/>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Pored toga što je osuđen zbog [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|oružane borbe na strani okupatora]], Dragoljub Mihailović je osuđen za [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|brojne ratne zločine]], koje su počinile jedinice pod njegovom komandom, uključujući [[pokolj u Gatima]], [[pokolj u Vraniću]], [[pokolj u Boleču]], [[masakr u Drugovcu|pokolj u Drugovcu]] i [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]].<ref>{{Cite web |title=Presuda Dragoljubu Draži Mihailoviću i saradnicima |url=http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/68585-Kolji-streljaj-siluj-spali.html |access-date=2013-01-26 |archivedate=2012-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730080031/http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/68585-Kolji-streljaj-siluj-spali.html |deadurl=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Pod nacističkom okupacijom Jugoslavije, raspirivao je nacionalnu i versku mržnju među jugoslovenskim narodima. Usled ovoga su njegove jedinice vršile masovne pokolje hrvatskog, muslimanskog kao i srpskog stanovništva, koje bi proglasio nepodobnim.<ref name="Presuda"/>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Mihailović je [[15. 7.|15. jula]] [[1946]]. godine osuđen na smrt [[streljanje]]m, trajan gubitak političkih i građanskih prava kao i oduzimanje celokupne imovine. Istog dana, on je uložio molbu za pomilovanje: {{izdvojeni citat|Skrhan fizički i duševno, nedaćama koje su me pratile kroz ceo moj život, molim Prezidijum Narodne Skupštine Federativne Narodne Republike Jugoslavije da mi kaznu smrti streljanjem zameni putem svoje milosti, kaznom lišenja slobode. Molim da se ova moja molba uzme kao moje iskreno pokajanje i da mi Prezidijum olakša tešku kaznu na koju sam osuđen. Uveravam Prezidijum da ću za vreme izdržavanja kazne lišenja slobode, svojim predanim i požrtvovanim radom uložiti sve da doprinesem koristi našoj novoj državi, kao što sam već pokazao pre i u toku procesa u više mahova.<ref>http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ne%20rehabilitaciji.pdf</ref>|Molba Dragoljuba Mihailovića za pomilovanjem od 15. jula 1946.}} Nakon što mu je odbijena molba, zajedno s još osam najviših četničkih oficira je strijeljan 17.7. u [[Lisičji potok|Lisičjem Potoku]]. Mjesto gdje je pokopan ni do dana današnjeg nije poznato, iako se javljaju tvrdnje da je ono poznato [[Bezbedonosno informativna agencija|Bezbedonosno informativnoj agenciji]], današnjoj srpskoj tajnoj službi, nasljednici nekadašnje OZNA-e. == Politička ideologija == {{main|Četnička ideologija}} Četničku ideologiju Dragoljub Mihailović je ukratko izložio u govoru pred četnicima u Lipovu kod [[Kolašin]]a, [[28. 2.|28. februara]] 1943: {{izdvojeni citat|„Moji neprijatelji su [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], [[ustaše]], [[muslimani]] i [[Hrvati]]. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“<ref name="Antifašizam i kolaboracija"/>}} === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} Generalu Mihailoviću je borba protiv komunista bila prioritet. Dobar deo četničke ideologije se zasnivao na [[antikomunizam|antikomunizmu]]. On svojim potčinjenima nije dozvoljavao nikakvu saradnju sa partizanima: {{izdvojeni citat|Sa Komunistima — partizanima ne može biti nikakove saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije, što nikada ne sme biti naš cilj, jer smo mi jedino i isključivo samo vojnici i borci za Kralja, Otadžbinu i slobodan narod.<ref name="Instrukcija"/>}} Mihailović je aprila [[1942]]. naredio [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana a ne okupatora: {{izdvojeni citat|„Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih".<ref name="Petranović"/>}} [[Datoteka:Croix de guerre 1939-1945 Française.jpg|thumb|130px|desno|De Golovo odlikovanje]] 30. jula 1942. Mihailović je zapovedao komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna", da su komunisti „krvoloci", te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici", pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju": {{izdvojeni citat|„Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade".<ref name="Petranović"/>}} Četnički vođa Mihailović 23. februara 1943. koristi [[antisemitizam|antisemitsku]] propagandu protiv partizana kada kaže: "To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština."<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref> On u obraćanju svojim potčinjenima u decembru 1942. godine koristi prisustvo Jevreja i drugih balkanskih naroda kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailovic, Rat i mir djenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} 7. novembra 1943. Mihailović u naređenju za opšti rat protiv komunista u svim pokrajinama kaže "jer to je najveće zlo u našoj sredini".<ref name="Radiogramsko"/> Vojnicima koji neće da ratuju protiv partizana pretio je smrtnim kaznama i lagao da "saveznici nam ovaj stav odobravaju".<ref name="Radiogramsko">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%BC_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_7.11.1943. Radiogramsko naređenje D. Mihailovića svim komandantima od 7.11.1943.]</ref> Dražina propaganda o partizanima je evoluirala u pravcu zvanične [[propaganda Nedićeve vlade|okupatorske propagande]]. On je govorio da su partizani krivi za nemačke odmazde, da mrze Srbe, da se u njihovim redovima nalaze "ustaše, muslimani i muslimanke", te namerno daju "povod okupatoru da uništava srpski narod".<ref name="Radiogramsko"/> Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. U toku [[prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. 3.|12. marta]] 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno da "propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama".<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref> Jedan američki avijatičar, koji je leta 1944. boravio u Srbiji, je sa čuđenjem primetio: {{izdvojeni citat|Četnici smatraju partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>[https://www.znaci.org/00002/406.htm Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945]</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} U [[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Instrukciji Pavlu Đurišiću]], Draža kao strateške ciljeve [[četnici|četničkih]] odreda navodi [[etničko čišćenje]] svih narodnih manjina i "ne-nacionalnih elemenata" ([[Bošnjaci|Bošnjaka]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Albanci|Albanaca]] i ostalih)<ref name="Instrukcija">{{Cite web |title=Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941. |url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |access-date=2012-07-13 |archivedate=2009-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314070401/http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. |deadurl=yes }}</ref>: {{izdvojeni citat|4) Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i ne-nacionalnih elemenata. 5) Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa.}} Četničkim odredima u Crnoj Gori posebno nalaže da "u danom trenutku" očiste [[Pešter]] od muslimanskog i albanskog življa: {{izdvojeni citat|1) Jednim delom snaga dejstvovati iz doline Lima pravcem: Bijelo Polje — Sjenica sa zadatkom očistiti Pešter od Muslimanskog i Arnautskog življa.}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju muslimanima zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gde van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 1, reg. br. 17/3-18</ref>}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.]</ref> === Neopiranje okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} Mihailović je hteo da ratuje na nemačkoj strani protiv partizana ali da to ne izgleda tako. On je smatrao da su oružane akcije protiv okupatora bez izgleda na uspeh, da mogu izazvati represalije, da su stoga štetne, pa ih treba izbegavati.<ref>Zapisnik kapetana Matla sa sastanka sa srpskim generalštabnim pukovnikom Dražom Mihailovićem 11. novembra 1941, [https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (dokumenti četničkog pokreta), knj. 1], str. 871-878</ref> Nemci su se pokazali kao nenadmašna vojska u direktnoj konfrontaciji sa suparničkim armijama, ali i kao vojska koja nije zazirala od masovnih zločina prema stanovništvu.<ref name="Petranović"/> U svom programu poslatom emigrantskoj vladi septembra 1941, Mihailović zagovara "održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima" ali bez ulaženja u neposredne borbe: {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV (dokumenti četničkog pokreta), knj. 1], dokument broj 6</ref>}} Na sastanku sa nemačkim predstavnicima u selu [[Divci]] 11.11.1941. godine, Mihailović je izjavio: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga.}} {{izdvojeni citat|Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Записник са састанка Михаиловића са немачким представницима у селу Дивци 11.11.1941.]</ref>}} Prema svedočenju nemačkog zapovednika okupiranog Balkana, [[Maximilian von Weichs|von Weichsa]], Mihailović je voleo da ostane u senci i prepusti saradnju svojim podređenima. Nadao se da će ovakvom taktikom dočekati svoj trenutak kada dođe do angloameričkog iskrcavanja, koje bi mu obezbedilo podršku protiv Tita.<ref>[https://www.znaci.org/00002/318_4.htm American Army Interrogation Reports, feldmaršal von Weichs, ANNEX A - PARTISAN WARFARE]</ref> Prema Mihailovićevom shvatanju, glavni neprijatelji su bili partizani, ustaše, muslimani i Hrvati, a tek nakon njih okupatori, Italijani i Nemci. === Dočekati pobedu na strani saveznika === Mihailović je verovao da će Saveznici pobediti ("''uz su nas velike sile - naše saveznice Amerika - Engleska - Rusija - Kina i sve ostale demokratske snage. Naša je pobeda izvesna.''"<ref name="Instrukcija"/>). Smatrao je da će trenutak sloma okupatora biti odlučujući za buduće uređenje zemlje. Da bi se to moglo iskoristiti, potrebno je: * biti, makar formalno, priznata pro-saveznička formacija; * biti vojno dominantan u odnosu na ostale etničke ili ideološke struje sa savezničkim statusom. U skladu sa ovom logikom, razvio je koncepciju korišćenja svih činilaca u svoju korist. Smatrao je da se treba držati Saveznika, jer je to obezbeđivalo je podršku kralja, izbegličke vlade, naroda, i status savezničke sile. Otpor Nemcima je ostao deklarativnog i propagandnog karaktera da se snage ne bi iscrpljivale u beskorisnim sukobima sa nadmoćnim protivnikom.<ref>videti Proglas Srbima, Hrvatima i Slovencima od 16.11.1941.</ref> Istovremeno, general Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE]</ref>}} == Posthumna reputacija == {{Quote box | citat = »General Mihailović je vidio svoj doprinos zajedničkom cilju u skretanju anti-njemačkih osjećanja u anti-partizanska osjećanja. Samo na potpuno licemjernoj osnovi može njegovo djelovanje biti predstavljeno kao išta drugo osim šteta cilju Saveznika.«<ref>[https://www.znaci.org/00001/3.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "General Mihaylovitch saw his contribution to the common cause in turning anti-German feeling into anti-partisan feeling. Only on the most Jesuitical grounds can his action be represented as anything but damaging to the cause of the Allies."</ref> | izvor = [[Basil Davidson]] | width = 40% | align = right}} Sudski proces Mihailoviću je, slično kao i nešto kasniji proces zagrebačkom nadbiskupu [[Alojzije Stepinac|Alojziju Stepincu]], izazvao veliku pažnju zapadne javnosti, pogotovo njenog antikomunistički nastrojenog dijela koje ga je shvatilo kao ništa drugo do brutalni obračun pobjedničkih komunista sa svojim najopasnijim neprijateljem, odnosno kao najobičniji [[montirani proces]]. [[Datoteka:Nebeska Srbija.jpg|thumb|desno|''[[Nebeska Srbija]]'', pravoslavna [[ikona]] ([[Chicago|Čikago]], [[Illinois|Ilinoj]]). U donjem desnom uglu Draža Mihailović kao [[Hristos|Hristov]] vojnik.]] U krugovima srpske političke emigracije Mihailović je zbog svog pogubljenja proglašen jednim od najvećih mučenika, a kasnijih godina su ga srpski nacionalisti proglasili jednom od svojih ikona. S druge strane su komunističke vlasti Jugoslavije održavale službeni stav o njemu kao kvislinškom izdajniku i ratnom zločincu, koji je našao zasluženi kraj slično kao i neke istaknute ratne ličnosti ne samo u istočnim, nego i u zapadnim zemljama. Mihailovićevo je pogubljenje imalo ozbiljne posljedice na odnose SFRJ i Francuske, s obzirom da je de Gaulle bio Mihailovićev osobni prijatelj. De Gaulle je, nakon stupanja na vlast 1958. godine, odbio posjetiti Jugoslaviju, a kraće vrijeme je i prekinuo diplomatske odnose. Krajem [[1980-e|1980-ih]] se u Srbiji, s porastom nacionalističke retorike, javljaju prvi glasovi koji nastoje revidirati službenu historiju odnosno proglasiti Mihailovića antifašistom i prvim gerilcom Evrope. Te tendencije, koje su počele u romanima [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]], kasnije su se profilirale kroz [[Srpski četnički pokret]], kasnije razdvojen na [[Srpska radikalna stranka|Srpsku radikalnu stranku]] i [[Srpski pokret obnove]], koji se zalaže za rehabilitaciju Draže Mihailovića. Ti su stavovi od strane države dobili podršku zakonom kojim su 2004. izjednačena prava nekadašnjih partizana i četnika, službeno priznatih kao antifašistički borci. Taj je zakon, s druge strane, izazvao burne reakcije u javnosti Hrvatske i Bosne i Hercegovine, gdje se Mihailović smatra ratnim zločincem odgovornim za stradanja brojnih Hrvata i Muslimana (Bošnjaka), odnosno praocem pokreta čiji su pripadnici za vrijeme [[Raspad SFRJ|raspada Jugoslavije]] počinili brojne ratne zločine. === Američka Legije zasluga === [[Datoteka:DražaLegion of Merit.jpg|thumb|Orden [[Legija za zasluge|Legije za zasluge]] prvog stepena.]] U vreme [[Hladni rat|Hladnog rata]], predsednik [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] [[Harry S. Truman|Hari Truman]] je [[29. 3.|29. marta]] [[1948]]. posthumno odlikovao generala Mihailovića najvišim ordenom SAD - [[Legija za zasluge|Legijom za zasluge]] (''Legion of merit''). Obrazloženje za dodelu ordena glasi: {{izdvojeni citat|General Dragoljub Mihailović se na izuzetan način istakao kao vrhovni komandant jugoslovenskih oružanih snaga, a kasnije i kao ministar rata, organizovanjem i vođenjem veoma važnih snaga otpora protiv neprijatelja koji je okupirao Jugoslaviju, od decembra 1941. godine, do decembra 1944. godine. Neverovatnim naporom njegovih neustrašivih jedinica mnogi avijatičari Sjedinjenih Američkih Država su spaseni i bezbedno vraćeni prijateljskoj komandi. General Mihailović i njegove snage su i materijalno doprinosili savezničkoj stvari i pomogli u postizanju konačne pobede savezu, iako nisu bili aktivno snabdevani, i mada su se lišeni svega, borili pod krajnje teškim uslovima.|[[Harry S. Truman|Hari Truman]]}} U Americi su u to vreme bili Makartijevi zakoni o progonu komunista. Amerikanci su u hladnoratovskom kontekstu željeli prikazati da je Mihailović bio žrtva [[komunizam|komunizma]].<ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/mark-hoare-o-rehabilitaciji-draze-mihailovica/24744736.html Hoare: Rehabilitacija Mihailovića iznjedriće nove podjele na Balkanu]</ref> No, istovremeno dolazi do rezolucije [[Informbiro]]a, pa je postojanje odlikovanja godinama ostalo tajna, obzirom na Titovo približavanje zapadnim silama nakon razlaza sa [[Josif Staljin|Staljinom]]. Orden je u maju [[2005]]. godine, za vreme administracije [[George Bush|Georga Busha]], uručen ćerki Dragoljuba Mihailovića Gordani na ceremoniji održanoj u ambasadi SAD u Beogradu. === Proces rehabilitacije === {{main|Proces rehabilitacije Dragoljuba Mihailovića}} [[Proces rehabilitacije Dragoljuba Mihailovića]] je pokrenut od strane [[Vojislav Mihailović|Vojislava Mihailovića]], sa zahtevom da se poništi sudska presuda kojim je njegov deda Dragoljub osuđen kao [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnik okupatora]] i [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|ratni zločinac]]. Proces je pokrenut [[2006]]. godine pred Višim sudom u [[Beograd]]u, a prvo ročište je održano [[2010]]. godine. Pokušaj rehabilitacije generala Dragoljuba Draže Mihailovića izazvao je brojne reakcije ne samo u [[Srbija|Srbiji]], već na čitavom prostoru [[Jugosfera|bivše Jugoslavije]]. Žestoka protivljenja došla su ih [[Bosna i Hercegovina|BiH]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], dok su reakcije u Srbiji podeljenje. Advokat [[Srđa M. Popović]] pokušaj vlasti Srbije da [[sudska rehabilitacija|rehabilitiraju]] Dražu Mihailovića tumači kao rehabilitaciju [[Ratko Mladić|Mladića]], ocenjujući da je Draža, "u ime iste ideologije, etnički čistio Bosnu od muslimana, kao i Mladić 50 godina poslije."<ref>{{Cite web |title=Tadić preko Draže rehabilituje Mladića |url=http://www.e-novine.com/intervju/intervju-politika/62564-Tadi-preko-Drae-rehabilituje-Mladia.html |access-date=2013-10-31 |archivedate=2013-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115063717/http://www.e-novine.com/intervju/intervju-politika/62564-Tadi-preko-Drae-rehabilituje-Mladia.html |deadurl=yes }}</ref> == Lik Draže Mihailovića u fikciji == Lik Draže Mihailovića se pojavljuje u sljedećim filmovima i TV-serijama: * ''[[Chetniks! The Fighting Guerrillas|Chetniks]]'' (1943), gdje ga je tumačio [[Philip Dorn]]; * ''[[U planinama Jugoslavije]]'' (1946) gdje ga je tumačio [[Vjekoslav Afrić]]; * ''[[Klopka za generala]]'' (1970), gdje ga je tumačio [[Rade Marković]]; * ''[[Užička republika (film)|Užička republika]]'' (1973), film i TV-serija gdje ga je tumačio [[Miodrag Lazarević]]; * ''[[Posljednji čin (TV)|Posljednji čin]]'' (1981), dvodijelna televizijska dokudrama gdje ga je tumačio [[Milan Puzić]]; * ''[[Ravna Gora (TV serija)|Ravna Gora]]'', srpska TV-serija kojaje premijerno prikazana 2013. i gdje ga tumači [[Nebojša Glogovac]]. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/11.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ] * [[Philip J. Cohen|Cohen, Philip J.]]: ''[[Tajni rat Srbije|Tajni rat Srbije. Propaganda i manipuliranje poviješću]]'', Zagreb: Ceres, 1997. * [[Vladimir Dedijer|Dedijer, Vladimir (2)]]: ''Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita'', 2. tom, Zagreb: Mladost i Rijeka: Liburnija, 1981. * [https://www.znaci.org/00001/60.htm Dr. Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA RAVNOGORSKOM POKRETU 10. jun - 15. juli 1946.] == Povezano == * [[Saveznici i Jugoslavija]] * [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji]] * [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Dražina ponuda Hitleru]] == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://sr.wikiquote.org/sr-el/%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%99%D1%83%D0%B1_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B Draža Mihailović citati] * [https://www.znaci.org/00001/60_1_5.pdf Optužnica protiv Dragoljuba Mihailovića] * [https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima] * [https://www.znaci.org/00001/11.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSvcid=1462&GRid=8702709& Spomenik Draži Mihailoviću u SAD] * [http://www.info.dfat.gov.au/info/historical/HistDocs.nsf/vVolume/793ACDA8B2DB7337CA256B7E001E46D5 Tajni australski dokument iz 1944 u kojem se povlači podrška Draži Mihailoviću zbog kolaboracije s Njemcima] * [http://sr.wikisource.org/wiki/Izve%C5%A1taj_%C5%A1efa_britanske_vojne_misije_o_govoru_Dra%C5%BEe_Mihailovi%C4%87a_od_28._februara_1943. Izveštaj šefa britanske vojne misije o govoru Draže Mihailovića od 28. februara 1943.] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} {{Lifetime|1893|1946|Mihailovicć, Dragoljub Drazža}} [[Kategorija:Dragoljub Mihailović| ]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Kvislinzi]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Biografije, Ivanjica]] [[Kategorija:Antikomunisti]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Osuđeni na smrt]] rbw69xoq61kmeih2mqhpo74n3irfdsl 0 13741 42605597 41342509 2026-06-05T15:20:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605597 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Za australsku TV-kuću s istom skraćenicom v. [[Australian Broadcasting Corporation]]}} {{Infobox Network | network_name = American Broadcasting Company (ABC) | network_logo = [[Datoteka:Latin_ABC.svg|150px|ABC Circle Logo]] | country = {{flag|Sjedinjene Države}} | network_type = [[Zemlajska televizija|Zemaljska]] [[radio mreža]] and <br />[[televizijska mreža]] | available = teritorij SAD; također distriburiana u [[Kanada|Kanadi]] i drugim dijelovima [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]| owner = [[The Walt Disney Company]] | key_people = [[Robert Iger]], generalni direktor The Walt Disney Company|Anne Sweeney potpredsjednica Disney Media Networks i predsjednica Disney-ABC Television Group launch_date = c. 1944 (radio-mreža); <br />[[19.4.]], [[1948]] (televizijska mreža) | founder = (kao nezavisna kuća) <br />[[Edward Noble]] | past_names = [[NBC]] Blue Network (Plava mreža) | brand = "America's Broadcasting Company", <br />"This is ABC" | website = [http://www.abc.com/ www.abc.com] | }} '''American Broadcasting Company''' (što na [[engleski|engleskom]] znači ''Američka radiodifuzna kompanija'') ('''ABC''') je naziv za [[televizija|televizijsku]] i [[radio]] mrežu u [[SAD]]. Stvorena je godine 1943. od strane bivše [[National Broadcasting Company|NBC]] Blue network (Plave mreže), a danas je njen vlasnik [[The Walt Disney Company]]. Televizijski program je počela emitirati [[1948]]. Sjedište korporacije je u New Yorku, dok su programski uredi u [[Burbank (Kalifornija)|Burbanku]], u blizini [[Walt Disney Studios (Burbank)|Disneyevih studija]] i sjedišta [[Walt Disney Company|Disneyeve]] korporacije. Formalni naziv korporacije '''American Broadcasting Companies, Inc.''', te se koristi kod oznaka o copyrightu za sve proizvode mreže te na svim službenim dokumentima kompanije, uključujući čekove s plaćama i ugovore. Zaseban entitet zvan '''ABC Inc.''', bivši Capital Cities/ABC Inc., je neposredna krovno poduzeće za ABC, a i on je vlasništvo Disneya. Današnja mreža je posljednja od [[Velika trojka (SAD)|tri velike]] američke TV-kuće koja koristi puno ime na osnovu [[inicijal]]a (nakon [[CBS|Columbia Broadcasting Systema]] godine [[1974]] i [[NBC|National Broadcasting Company]] godine [[2004]]). Mreža se ponekad naziva '''Alphabet Network''' (''Abecedna mreža''), zato što njena skraćenica "ABC" odgovara trima prvim slovima [[latinica|latinice]]. == Raspored emitovanja == Najavljena satnica za večernji program tokom televizijske sezone 2008. / 2009. na televiziji ABC: {| width="100%" border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border:1px solid #aaa" ! !width="12%" bgcolor="C0C0C0"|19.00 !width="11%" bgcolor="C0C0C0"|19:30 !width="12%" bgcolor="C0C0C0"|20:00 !width="12%" bgcolor="C0C0C0"|20:30 !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|21:00 !width="12%" bgcolor="C0C0C0"|21:30 !width="8%" bgcolor="C0C0C0"|22:00 !width="8%" bgcolor="C0C0C0"|22:30 |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Nedelja |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''America's Funniest Home Videos'' |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Extreme Makeover: Home Edition'' |colspan="2" bgcolor="F08080"|''[[Desperate Housewives]]'' (Očajne kućanice, TV serija) |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Braća i sestre'' ( TV serija) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Ponedeljak |colspan="2" rowspan="6" bgcolor="#FFF5EE" align=center|Lokalni program |colspan="3" bgcolor="#F0FFFF"|Ples sa zvijezdama |colspan="1" bgcolor="#F0FFFF"|''Koja Samantha?''( TV serija) |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''[[Boston Legal]]'' ( TV serija) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Utorak |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Opportunity Knocks '' |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|Ples sa zvijezdama - finale |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Eli Stone'' ( TV serija) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Sreda |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Pushing Daisies'' ( TV serija) |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Privatna praksa'' ( TV serija) |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Dirty Sexy Money'' ( TV serija) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Četvrtak |colspan="2" bgcolor="#FFE4C4"|''Ružna Betty'' ( TV serija) |colspan="2" bgcolor="#FFE4C4"|''[[Grey's Anatomy]]'' ( Uvod u anatomiju, TV serija) |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Život na Marsu'' ( TV serija) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Petak |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Menjam ženu'' |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''Super dadilja'' |colspan="2" bgcolor="#F0FFFF"|''20/20'' (Talk show) |- align=center !width="10%" bgcolor="C0C0C0"|Subota |colspan="6" bgcolor="#F0FFFF" align=center|''[[Američki fudbal|Fudbalska]] utakmica'' |} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.abc.tv ABC website] * [http://www.museum.tv/archives/etv/S/htmlS/silvermanfr/silvermanfr.htm A bio of Former President Fred Silverman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204130949/http://www.museum.tv/archives/etv/S/htmlS/silvermanfr/silvermanfr.htm |date=2009-02-04 }} * [http://www.tv-ark.org.uk/international/us_abc.html Screen captures of ABC logos past and present, as well as footage of vintage promos on TV Ark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827124934/http://www.tv-ark.org.uk/international/us_abc.html |date=2006-08-27 }} {{Američka zemaljska televizija}} [[Kategorija:Nastanci 1943.]] [[Kategorija:Američke kompanije]] [[Kategorija:Televizijske mreže]] [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 6oo0j5zu67fvwygmjwbf4pavd0mpfxc 0 13747 42606255 42476978 2026-06-06T11:19:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606255 wikitext text/x-wiki '''Talk show''' (čitaj '''''tok šou''''') ili '''chat show''' (čitaj '''''čet šou'''''), [[televizija|televizijski]] ili [[radio|radijski]] je program u kojem gosti i [[publika]] razgovaraju o jednoj ili više tema koje obično sam određuje voditelj takve emisije, iako nije rijetko da ih predlažu njezini gledatelji, odnosno slušatelji. Najčešće se u svakoj epizodi talk showa okupi grupa ljudi koji posjeduju široko znanje ili iskustvo u vezi s aktualnom temom prema kojoj im tijekom emisije voditelj postavlja razna pitanja. U mnogim televizijskim talk showovima je također uobičajeno da, najčešće pred kraj emisije, pojedinci iz publike postavljaju pitanja gostima ili samo izraze vlastito mišljenje o onome što se raspravljalo tijekom emisije, a isto su [[telefon]]skim putem u mogućnosti učiniti i slušatelji radijskih talk showova. Česti su i talk showovi u kojima gostuju isključivo jedna ili nekoliko poznatih osoba kojima voditelj postavlja brojna pitanja vezana uz njihovu karijeru. {{Commonscat|Talk shows}} [[Kategorija:Talk show emisije| ]] [[Kategorija:Radioemisije]] [[Kategorija:TV-emisije]] [[Kategorija:Televizijski žanrovi]] b5kfueqyloknsi9hdao53l60w8jcb4o 0 14872 42605865 42492117 2026-06-05T22:04:19Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605865 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Stjepan Filipović | slika =Stjepan_Stevo_Filipović.jpg | opis_slike=''Stjepan Filipović nekoliko trenutaka pre smrti'' | datum_rođenja =[[27. januar]] [[1916]]. | mesto_rođenja =[[Opuzen]], kod [[Metković]]a | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =[[22. maj]] [[1942]]. ('''26''' god.) | mesto_smrti =[[Valjevo]] | država_smrti =[[Nedićeva Srbija]] |profesija=radnik |KPJ=[[1940]]. |NOB=komandir Kolubarske čete <br />[[Valjevski partizanski odred|Valjevskog NOP odreda]] |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Stjepan Filipović''' ([[Opuzen]], [[27. siječnja]] [[1916.]] - [[Valjevo]], [[22. svibnja]] [[1942.]]), tokom ustanka u Srbiji poznat kao '''Steva Kolubarac'''{{sfn|Čitaković|1988|p=82}}<ref>https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>, je bio hrvatski [[komunist]] i komandir Kolubarske čete [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] tijekom [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanka u Srbiji]]. Slika njegove herojske smrti postala je simbol otpora fašizmu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Proglašen je za [[Narodni heroj|Narodnoga heroja]] [[SFRJ|Jugoslavije]]. == Biografija == Stjepan Filipović rođen je u [[Opuzen]]u, u tadašnjoj [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]], današnjoj [[Hrvatska|Hrvatskoj]], kao treće od petero djece Antona i Ivke Filipović.<ref name="Radanović">[http://www.starosajmiste.info/blog/stjepan-filipovic-heroj-radnicke-i-antifasisticke-borbe-70-godina-od-smrti/ {{sr icon}} Milan Radanović, ''Stjepan Filipović: heroj radničke i antifašističke borbe: 70 godina od smrti''], pristupljeno 11. siječnja 2012.</ref> Obitelj Filipović se dosta selila te je živio u [[Županja|Županji]], [[Mostar]]u i u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. U Kragujevcu je izučio bravarski zanat i svladao osnove električarskog, stolarskog i knjigovezačkog zanata.<ref name="Radanović"/> [[1937.]] godine priključio se radničkom pokretu i prvi put uhićen je i osuđen na godinu dana zatvora. [[1940.]] godine pridružio se [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]]. === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Valjevski partizanski odred}} [[Datoteka:Oslobođenje Krupnja 1941.jpg|minijatura|Prikaz [[Bitka za Krupanj 1941.|bitke za Krupanj]] (od 1 do 3 septembra 1941 godine).]] Filipović se nalazio u [[Kragujevac|Kragujevcu]] [[1941.]] godine kada je počeo rat u Jugoslaviji. Po direktivi [[Savez komunista Jugoslavije|Partije]] prešao je u [[Valjevo]], gde je radio na prikupljanju oružja, pripremama ustanka i osnivanju prvih borbenih partizanskih grupa. Kada mu je zapretila opasnost da ga uhapse, početkom srpnja 1941. godine otišao je u Kolubarsku četu [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. U prvim oružanim borbama Stevo je pokazao veliku hrabrost. Početkom jula, sa još nekoliko boraca, u blizini [[Valjevo|Valjeva]] uništio je nemački kamion i njegovu posadu. Zbog svoje hrabrosti brzo je napredovao od borca do zamjenika komandira Kolubarske čete. Naročito se istakao u napadu na železničku stanicu [[Lajkovac]], [[15. avgust]]a [[1941]]. godine. Stjepan se, sa pištoljem i bombama u rukama, provlačio između vagona, pronalazio nemačke automatičare i sa svojim borcima polako čistio kompoziciju voza. Prema partizanskim izvorima, u toj borbi bilo je 40 poginulih i ranjenih Nemaca i žandarma. Zbog ovog podviga bio je pohvaljen od strane Vrhovnog komandanta NOP odreda [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Pri [[Bitka za Krupanj 1941.|napadu na Krupanj]] i [[Bitka za Šabac 1941.|Šabac]], pokazao je slično junaštvo, pa je po drugi put pohvaljen od Vrhovnog komandanta. Krajem rujna 1941. godine prešao je u [[Mačvanski partizanski odred]] gdje je postao [[politički komesar]] odreda. Posle [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenja glavnine partizanskih snaga]] iz [[Srbija|Srbije]] u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]], krajem 1941. godine, Filipović je imenovan za komandanta Tamnavsko-kolubarskoga bataljona Valjevskoga NOP odreda.<ref name="Radanović"/> === Zarobljavanje === [[Datoteka:Valjevski partizanski odred.jpg|thumb|Borci Valjevskog partizanskog odreda u jesen 1941.]] Decembrа [[1941.]] polа odredа se pripremаlo zа prelаzаk preko Drine iz Srbije u Bosnu.<ref name="Ilustrovana">[http://www.princip.info/2014/05/23/stjepan-stevo-filipovic-narodni-heroj-podignutih-ruku-prkosio-zlu/ Stjepan Stevo Filipović, narodni heroj: Podignutih ruku prkosio zlu! (Ilustrovana Politika, oktobar 1960.)]</ref> Usled izdаje i dobro pripremljene zаsede, [[24. prosinca]] [[1941.]] godine zаrobljeni su gotovo svi borci.<ref name="Ilustrovana"/> Filipovića su zarobili legalizirani [[četnici]] koji su pripadali formacijama četnika [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]].<ref name="Radanović"/> U četničkome zatvoru u [[Loznica|Loznici]] bio je mučen pa je potom sproveden u [[Šabac]] gde je zatvoren s ostalim zarobljenim partizanima, te su potom bili prebačeni u logor u šabačkom naselju Senjak koji je bio pod kontrolom [[Nijemci|Nijemaca]] i [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]]. Stjepan Filipović se pripremаo zа smrt još u šаbаčkom zаtvoru. Prema svedočenju arhitekte Nenаda Stevаnovića, koji se borio i bio zarobljen zаjedno sа Filipovićem, kada je nemački major naredio zarobljenicima da komunisti istupe napred, istupio je samo Stjepan Filipović. On je još u zatvoru rekao da njegа poznаju i dа će on reći ko je, dok ostаli zarobljenici treba da ćute.<ref name="Ilustrovana"/> Kada ga je mаjor Pаul upitao zаšto je postаo komunistа, Stjepan je odgovorio: {{izdvojeni citat|Recite mu dа bi i on postаo komunistа dа je postаvljаo gromobrаne nа fаbričkim dimnjаcimа zа deset dinаrа dnevno.<ref name="Ilustrovana"/>}} Kada su Stjepana iz zаjedničke sobe odvodili u sаmicu, poručio je ostalima: {{izdvojeni citat|Drugovi, nemojte ničemu dа se nаdаte. Ovde neće zаlutаti dobro. Budite hrаbri kаd vаs budu streljаli. Nemojte dа pokаžete dа nаšа smrt znаči njihovu pobedu.<ref name="Ilustrovana"/>}} Iz šabačkog logoa Filipović je predan njemačkom [[Gestapo|Gestapu]] i premješten je u [[Beograd]].<ref name="Radanović"/> Posle neuspjelog sаslušаvаnjа, koje je trаjаlo do mаjа mesecа [[1942]]. godine, Nemci su Stjepana Filipovićа osudili na smrt vješanjem i predаli [[Srpska držаvna strаža|Srpskoj držаvnoj strаži]] rаdi javnog izvršenjа smrtne presude u Valjevu.<ref name="Radanović"/> Kаdа je esesovаc Tаjhmаn primio izveštаj o držаnju Stjepana Filipovićа, crvenom olovkom je nаpisаo preko fascikle: "''Nаčelniku IV, nemogućаn slučаj''".<ref name="Ilustrovana"/> === Pogubljenje === [[File:Stjepan Stevo Filipović neposredno pred vešanje u Valjevu.jpg|thumb|Narodni heroj Stjepan Stevo Filipović vređa kukavice i sluge okupatora koje ga vode na vešanje, Valjevo 22. maja 1942.]] Stjepan Filipović je javno pogubljen u Valjevu [[22. svibnja]] [[1942]]. godine. Oko vešala u centru Valjeva bilo je oko tri hiljаde ljudi i dece kojа su dovedenа iz školskih klupа.<ref name="Ilustrovana"/> Očevidаc, profesor vаljevske gimnаzije Milivoj Mаndić, svedoči: {{izdvojeni citat|Oko polа jedаnаest nа lice mestа došlo je nekoliko nemаčkih tenkovа i аutomobilа kojim su se dovezli nemаčki oficiri. Oružаni ljudi – Držаvnа strаžа, Dobrovoljci, Šuc-Policijа – krstаrili su kroz nаrod i oko vešаlа. Sve je bilo spremno zа krvаvu predstаvu, zа ubijаnje čovekа.<ref name="Ilustrovana"/>}} Dok su ga žаndаrmi provodili na vešala, Stjepan se obraćao okupljenima: {{izdvojeni citat|Nemojte sаmo gledаti. Udrite gаdove. Vаdite zаrđаle puške. Ako budete sаmo posmаtrаli, gаdovi će nаs jednog po jednog ubijаti.<ref name="Ilustrovana"/>|Stjepan Filipović}} Stigаvši nа gubilište, Filipović je držao antifašističke govore, pozivаjući okupljenu masu dа se prihvаti pušаkа. Vikаo je: "''Dole Hitler, dole fаšizаm, živeo Sovjetski Sаvez!''"<ref name="Ilustrovana"/> Obješen je 15 minuta ranije nego što je bilo predviđeno. Njegovo tijelo je na vješalima ostavljeno nekoliko dana, a potom odnešeno u nepoznatom pravcu i do danas se ne zna gdje je pokopan.<ref>{{sr icon}} [http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/t8721.lt.html B. Novović, ''Sudbina heroja koji je zadivio ceo svet. Budacima na legendu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606184259/http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/t8721.lt.html |date=2012-06-06 }}, [[Politika (novine)|Politika]], 7. listopada 2006., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref> Stevine reči prkosa na vešalima, i poziva narodu da se borbi protiv gadova, velikom brzinom su se prenele po valjevskom kraju.{{sfn|Čitaković|1988|p=82}} Svako od prisutnih na vešanju je pričao onako kako je čuo, odajući priznanje nesalomivosti komunista - partizana. Valjevski ilegalac [[Sreten Čitaković]], koji nije prisustvovao vešanju, čuo je Stevine poslednje reči sa više strana.{{sfn|Čitaković|1988|p=82}} Samo nedelju dana nakon vešanja, mladići u selima oko Valjeva su pokazivali prkosnu fotografiju Steve Filipovića.{{sfn|Čitaković|1988|p=83}} Priče o Stevinom hrabrom držanju izazvale su divljenje i olakšale komunističkim ilegalcima dalji rad i povoljniji opstanak na terenu valjevskog kraja.{{sfn|Čitaković|1988|p=84}} Umesto da slavi pobedu, okupator je doživeo javni poraz.{{sfn|Čitaković|1988|p=84}} Zbog prkosnog držanja Stjepana Filipovića na gubilištu, nemačke okupacione vlasti su ubrzo donele naredbu da se odustane od daljih javnih vešanja na tlu Srbije.<ref name="Fotografija"/> == Sudbina fotografije == [[Datoteka:Stjepan Filipović.JPG|thumb|Spomenik Stjepanu Filipoviću u Valjevu]] Prema mnogim mišljenjima i anketama, fotografija mladog Stjepana Filipovića koji sa omčom oko vrata stoji ispod vešala uzdignutih pesnica, jedna je od najupečatljivijih fotografija Drugog svetskog rata.<ref name="Fotografija">[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Ovekovecila-herojsku-smrt.lt.html Ovekovečila herojsku smrt („Politika“, 04/11/2012)]</ref> Ovaj momenat je najverovatnije uslikala tada sedamnaestogodišnja Slobodanka Vasić, šegrt i "leteći fotograf" u radnji Kosare Antić u Valjevu.<ref name="Fotografija"/> Fotografije su se samo pola sata posle vešanja pojavile u izlogu foto-radnje Kosare Antić, zarad prodaje. Narod ih je kupovao i zahvaljujući tome sačuvano je nekoliko primeraka, jer su istog dana Nemci zaplenili sve snimke, zatvorili radnju i uhapsili radnike, među kojima i Slobodanku.<ref name="Fotografija"/> Jednа kopijа fotografije je pronašla put do javnosti. U to vreme su u kući doktora Brаnka Keslera, pristaše [[NOP]]-a, stаnovаli nemаčki oficiri. Nakon pogubljenja Filipovićа, komаndаnt feld žаndаrmerije pokаzаo je doktoru Kesleru hrpu fotogrаfijа. Iskoristivši trenutаk, doktor Kesler je ispustio jednu fotogrаfiju nа pod, а zаtim je nogom podvukаo pod tepih. Iаko je zа vreme rаtа bio hаpšen, doktor Kesler je sаčuvаo ovаj dokumenаt: {{izdvojeni citat|Nisаm ondа ni znаo koliko će ovа fotogrаfijа dаnаs znаčiti i zа nаs i zа svet. Tog trenutkа, kаo i svi mi koji smo se divili smrti ovog nаšeg mlаdog drugа, želeli smo nа neki nаčin dа sаčuvаmo neku uspomenu nа njegа. Jа sаm čuvаo fotogrаfiju mlаdićа koji prkosi podignutim rukаmа.<ref name="Ilustrovana"/>|doktor Brаnko Kesler}} Nakon oslobođenja Beograda, fotografiju u redakciju „Politike” doneo doktor Branko Kesler, zubni lekar iz Valjeva. 4. novembra [[1944]]. godine fotografija mladića s visoko podignutim rukava i stisnutim pesnicama u trenutku dok čeka egzekuciju osvanula je na prvoj strani Politike, ali bez potpisa ko je njen autor, što je tek kasnije ustanovljeno.<ref name="Fotografija"/> Ova fotografija se u prirodnoj veličini nalazi u zgradi [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] u Njujorku kao simbol otpora fašizmu.<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx Slobodnadalmacija.hr: Srušeni heroj Stjepan Filipović vraća se u centar Opuzena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604020314/http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx |date=2012-06-04 }}, pristupljeno 19. aprila 2012.</ref> Pred njom je svojevremeno na jednoj izložbi pao na kolena čuveni indijski državnik [[Jawaharlal Nehru]].<ref name="Fotografija"/> == Sudbina braće == Brat Stjepana Filipovića, Šimun, strijeljan je u Kragujevcu [[20. listopada]] 1941. godine za vrijeme njemačke odmazde nad stanovništvom toga grada.<ref name="Radanović"/> Prema svjedočenju Stjepanove i Šimunove sestre Jelice, Šimun je kao Hrvat vjerojatno mogao izbjeći smrt međutim odbio je naglasiti svoje etničko podrijetlo podijelivši sudbinu svojih sugrađana.<ref name="Radanović"/> Drugi Stjepanov brat, Nikola, bio je borac Kragujevačkoga partizanskog odreda od 1941. godine i poginuo je u svibnju [[1943.]] godine na [[Zelengora|Zelengori]] kao borac Prve proleterske brigade tijekom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]].<ref name="Radanović"/> == Nasleđe == [[Datoteka:Споменик Стјепану Филиповићу.jpg|center|mini|800px|Spomenik Stjepanu Filipoviću u Valjevu.]] Stjepan Filipović proglašen je Narodnim herojem Jugoslavije [[1949.]] godine. U Valjevu podignut mu je spomenik [[1961.]] godine (rad [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]). U rodnome Opuzenu podignut mu je spomenik [[1978.]] godine (rad [[Miro Vuco|Mire Vuce]] i [[Stjepan Gračan|Stjepana Gračana]]). Četiri osnovne škole u SFRJ nosile su naziv po Stjepanu Filipoviću: u Opuzenu, Divcima (Valjevo), Velikim Crljenima (Lazarevac) i u Beogradu, a danas je samo osnovna škola u Divcima ostala nositi naziv po njemu.<ref name="Radanović"/> U noći s [[17. srpnja|17.]] na [[18. srpnja]] [[1991.]] godine spomenik u Opuzenu je miniran.<ref name="Radanović"/> Počinitelji tog vandalizma nisu do danas pronađeni a spomenik još nije obnovljen. [[2010.]] godine uklonjeno je i postolje spomenika pri izgradnji poslovno-poduzetničke zone na ulazu u grad Opuzen.<ref name="S.D.">[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/116498/Default.aspx Stanislav Soldo, ''Pao partizan antifašisti će tužiti opuzensku vlast''], Slobodna Dalmacija, 24. rujna 2010., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref> Obnova spomeničkoga kompleksa Stjepanu Filipoviću ušla je među sedam prioritetnih na državnoj razini i novac je osiguralo [[Ministarstvo kulture Republike Hrvatske]],<ref name="S.D."/> a planira se postavljanje spomenika u parku koji se nalazi u samom središtu grada<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx Ahmet Kalajdžić, ''Srušeni heroj Stjepan Filipović vraća se u centar Opuzena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604020314/http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/120526/Default.aspx |date=2012-06-04 }}, Slobodna Dalmacija, 6. studenoga 2010., pristupljeno 11. siječnja 2013.</ref>. Njegov spomenik u Valjevu bio je više puta oskrnavljen a bista koje je postavljena u centru grada srušena je u veljači 1991. godine. Obnovljena je, a ponovno je porušena [[2004.]] godine.<ref name="Radanović"/> Bista je potom nekoliko godina stajala u prostorijama lokalnoga komunalnog poduzeća pa je nakon ponovnoga obnavljanja [[13. kolovoza]] [[2009.]] godine, od pripadnika lokalnoga pristalice [[Neonacizam|neonacističke]] organizacije ''[[Nacionalni stroj]]'', na njoj nacrtan [[kukasti križ]].<ref name="Radanović"/> Od [[2011.]] godine dodjeljuje se, za glavnu nagradu, na [[Opuzenski filmski festival|Opuzenskom filmskom festvalu]] kipić "Stjepan Filipović" (rad kipara [[Davor Popović|Davora Popovića]]).<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Kultura/tabid/81/articleType/ArticleView/articleId/147318/Default.aspx Stanislav Soldo, ''"Volim te jako" najbolji film opuzenskog festivala''], [[Slobodna Dalmacija]], 29. kolovoza, 2011., pristupljeno 21. siječnja 2013.</ref> == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije]] == Literatura == * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} * Mirjana Belić-Koročkin-Davidović, Radivoje Davidović, ''STEVAN FILIPOVIĆ - ISTINA O ISTORIJSKOJ FOTOGRAFIJI'', Čigoja štampa, Beograd, 2012. == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == {{portal NOB}} {{Commonscat|Stjepan Filipović}} * [http://www.princip.info/2014/05/23/stjepan-stevo-filipovic-narodni-heroj-podignutih-ruku-prkosio-zlu/ Stjepan Stevo Filipović, narodni heroj: Podignutih ruku prkosio zlu! (Ilustrovana Politika, oktobar 1960.)] * [http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Ovekovecila-herojsku-smrt.lt.html Ovekovečila herojsku smrt („Politika“, 04/11/2012)] * [http://www.politika.rs/rubrike/Tema-nedelje/dan-ustanka-zaboravljeni-praznik/Antifasista-i-heroj-Stevan-Filipovic.sr.html Antifašista i heroj Stevan Filipović („Politika“, 7. jul 2013)] * [http://www.fpi.rs/blog/mirjana-belic-korockin-davidovic-radivoje-davidovic-stevan-filipovic-istina-o-istorijskoj-fotografiji-beograd-2012/ Istina o istorijskoj fotografiji - prikaz knjige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405090739/http://www.fpi.rs/blog/mirjana-belic-korockin-davidovic-radivoje-davidovic-stevan-filipovic-istina-o-istorijskoj-fotografiji-beograd-2012/ |date=2016-04-05 }} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Lifetime|1916|1942|Filipović, Stjepan}} [[Kategorija:Biografije, Metković]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani|Filipović]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Osuđeni na smrt]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije|Filipović]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] bpxm8ylf0954neaidmqrj6roowuztzd 0 15563 42605765 42550474 2026-06-05T15:42:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605765 wikitext text/x-wiki {{Dablink|Za ostala značenja skraćenice HRT v. [[HRT (razvrstavanje)]]}} {{TV | Ime = Hrvatska radiotelevizija | logo = Hrvatska Radiotelevizija logo.svg | width = 200px | Vrsta emitiranja = [[Radio]] i [[televizija]] | Zemlja = [[Hrvatska]] | Razina = Državna | Početak emitiranja = [[15. svibnja]] [[1926]]. [[radio]]<br />[[15. svibnja]] [[1956]]. [[televizija]] | Raniji nazivi = [[Radiotelevizija Zagreb]] | Website = [http://www.hrt.hr/ hrt.hr] }} '''Hrvatska radiotelevizija''' (skrać. '''HRT''') je naziv za [[državna radiodifuzija|državnu radiodifuznu kompaniju]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Ona emitira [[televizijski program]] s nekoliko [[TV-kanal|televizijskih kanala]], kao i radio-program s nekoliko radio-stanica. [[1990]]. godine promijenila je ime u Hrvatski radio i televizija, da bi [[1995]]. postala Hrvatska radiotelevizija. Danas je najgledanija televizija u Hrvatskoj, a na prostorima bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]] slovi za najbolju TV stanicu. Između ostalog uspeh HTV-a leži i činjenici da on ima veliki budžet. U 2006. HRT je na raspolaganju imao oko 1,5 milijardi [[hrvatska kuna|kuna]]<ref>[http://www.index.hr/clanak.aspx?id=339001 Članak na Index.hr od 6.2.2007]</ref> (oko 15 milijardi [[dinar]]a ili 187,5 miliona [[Evro|Evra]] što je duplo više od [[RTS]]-a koji je imao budžet ispod 90 miliona evra<ref>{{Cite web |title=Godišnji izveštaj RTS-a za 2006. PDF |url=http://www.rts.co.yu/pdf/izvestaj06.pdf |access-date=2007-04-07 |archivedate=2007-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311211713/http://www.rts.co.yu/pdf/izvestaj06.pdf |deadurl=yes }}</ref>.Više od dve trećine prihoda HRT-a dolazi od TV pretplate koja je određena kao 1.5% od prosečne plate u Republici Hrvatskoj<ref>{{Cite web |title=Odluka o načinu utvrđivanja visine RTV pretlate HRT-a |url=http://www.hrt.hr/pristojba/Odluka_o_nacinu_prikupljanja_RTVpristojbe_2007.pdf |access-date=2007-04-07 |archivedate=2007-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070330131100/http://www.hrt.hr/pristojba/Odluka_o_nacinu_prikupljanja_RTVpristojbe_2007.pdf |deadurl=yes }}</ref>.Trenutno je mesečna pretplata 63 kune (oko 650 dinara)<ref>{{Cite web |title=Stranice o TV pretplati za HRT |url=http://www.hrt.hr/pristojba/pristojba.php |access-date=2007-04-07 |archivedate=2007-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070329061013/http://www.hrt.hr/pristojba/pristojba.php |deadurl=yes }}</ref>. Pretplata se može platiti i putem mobilnog telefona. Među najuspešnijim emisijama TV Zagreba su bile ''[[Kviskoteka]]'', ''Brojke i slova'', ''[[Nedjeljom u dva]]'', ''[[Program plus]]'' itd. Ali propagiranje nadrilekarstva pod plaštom religijskog svedočanstva nailazi na osude.<ref>{{cite web| last=Škaričić |first=Nataša |date=2026-01-05 |title=Javna sramota javnog medija |url=https://www.portalnovosti.com/javna-sramota-javnog-medija/ |publisher=[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]] |location=Zagreb |issn=1845-8955 |url-status=live |accessdate=2026-01-06}}</ref><ref>{{Citiranje weba|last=Tomić|first=Ante |authorlink= Ante Tomić|date=2026-01-03|title=Fra Božo se pohvalio da je oživio plod u utrobi žene, a novinar Mario Raguž ostao potpuno hladnokrvan. HTV nam duguje nastavak priče|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/hrvatska/fra-bozo-se-pohvalio-da-je-ozivio-plod-u-utrobi-zene-a-novinar-mario-raguz-ostao-potpuno-hladnokrvan-htv-nam-duguje-nastavak-price-15658551|url-status=live|access-date=2026-01-03|website=[[Jutarnji list]]}}</ref><ref>{{Citiranje weba|last=Ćimić|first=Ilko|date=30. prosinca 2025.|title=Svećenik u emisiji HTV-a: Zatvorio sam oči i odjednom vidio spiralu u djevojci|url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2744845|url-status=live|access-date=2026-01-03|website=Index.hr}}</ref> Također i HRT-ovo propagiranje preskriptivnog ispravljanja jezika nailazi na kritiku stručnjaka.<ref>{{cite web |last=Kordić |first=Snježana |authorlink=Snježana Kordić |date=2017-10-29 |title=Lingvistička inkvizicija |url=http://udrimuski.ba/clanak/60866/snjezana-kordic-lingvisticka-inkvizicija |url-status=live |archivedate=2020-06-26 |archiveurl= https://archive.today/20200626110750/https://www.udrimuski.ba/clanak/60866/snjezana-kordic-lingvisticka-inkvizicija |publisher=UdriMuski.ba |accessdate=2024-05-09}}</ref> A navode se i brojni dokazi da "informativni program služio je propagiranju Thompsona i povijesnog revizionizma".<ref>{{cite web |last=Šimičević |first=Hrvoje |date=2026-01-11 |title=Desno dezinformiranje |url=https://www.portalnovosti.com/desno-dezinformiranje/ |url-status=live |publisher=[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]] |issn=1845-8955 |accessdate=2026-01-13}}</ref> Prvih 14 godina rada Radio stanica Zagreb bila je u privatnom vlasništvu dioničkog društva Radio Zagreb, [[1.7.]] [[1940]]. je nacionalizirana, a poslije [[1945]]. djeluje kao državno poduzeće, društveno poduzeće, javno poduzeće, da bi Zakonom o Hrvatskoj radioteleviziji iz [[2001]]. godine bila proglašena javnom ustanovom. == Televizija == ==== Nacionalni programi ==== * HRT 1 | HRT – HTV 1: vijesti, dokumentarci, religijski program, mozaične emisije, serije i filmovi * HRT 2 | HRT – HTV 2: sport, glazba, serije i filmovi, obrazovni program * HRT 3 | HRT – HTV 3: kulturno-umjetnički i znanstveni program * HRT 4 | HRT – HTV 4: informativni program * HRT International: vijesti, sport, glazba, dokumentarci, religijski program, mozaične emisije, serije i filmovi, obrazovni program za [[hrvatsko iseljeništvo]] i međunarodnu javnost u [[Europa|Europi]], [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], [[Australija|Australiji]] i na [[Novi Zeland|Novome Zelandu]]. ====Regionalni TV centri==== * '''HRT''' regionalni centar '''Čakovec-Varaždin''' * '''HRT''' regionalni centar '''Osijek''' * '''HRT''' regionalni centar '''Rijeka-Pula''' * '''HRT''' regionalni centar '''Split Dubrovnik''' * '''HRT''' regionalni centar '''Zadar-Šibenik''' == Počeci emitiranja televizije == [[15.5.]] [[1956]]. u Tomislavovom domu na [[Sljeme]]nu proradio je prvi televizijski odašiljač u tadašnjoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], ali i u ovom dijelu [[Evropa|Evrope]]. Sledeća TV stanica u regionu je bila TV [[Rumunija]] koja je počela da emituje redovni program u novogodišnjoj noći 31. decembra [[1956]], a mađarska televizija je počela sa redovnim programom [[1.5.]]a [[1957]]. (eksperimentalno emitovanje u Mađarskoj je počelo [[1954]]). Izravnim prijenosom svečanog otvorenja [[Zagrebački velesajam|Zagrebačkog velesajma]] na južnoj obali [[Sava|Save]] [[7.9.]] [[1956]]. počelo je emitiranje Televizije Zagreb. Redovito emitiranje eksperimentalnog programa Zagrebačke televizije iz Jurišićeve 4 počelo je [[19.11.]] iste godine. Već [[12.5.]] iduće godine emitiran je prvi izravni televizijski prijenos nogometne utakmice sa [[stadion Maksimir|stadiona u Maksimiru]], nakon kojeg su slijedili prijenosi i drugih sportskih događaja. Već [[14.7.]] izravno se prenosi međunarodno sportsko natjecanje "Gymnaestrada" čime su s radom počela i prva reportažna kola. Televizija je sve jača i utjecajnija tako da se [[1962]]. u Radničkom domu u Šubićevoj oprema i počinje s radom novi veliki studio. Te se godine [[23. 7.]] prvi put satelitom [[Telstar]] preuzima inozemni program. Veliki tehnološki zaokret događa se [[8.4.]] [[1963]]. kad se prvi put emitira magnetoskopski snimljena emisija, a na Dan Radija i Televizije [[15.5.]] [[1966]]. novopostavljenim UHF odašiljačem od 10 KW na [[Sljeme]]nu prvi se put emitira program u boji. Nakon toga kreće i prvi vlastiti TV dnevnik [[1.10.]] [[1968]]. nakon desetogodišnjeg stvaranja zajedničkog TV dnevnika. Godine koje slijede bit će zapamćene po kvalitetnom rastu i programskih i kadrovskih potencijala. Dotada je većina zaposlenika došla na Televiziju s Radija, a sada u oba medija dolaze visokoobrazovani novinari i inženjeri izravno s fakulteta. Povremeno eksperimentalno emitiranje '''2. programa''' Televizije Zagreb počelo je [[27.8.]] [[1972]]. Također se postupno eksperimentira s programom u boji, a tih se godina ozbiljno razmišlja i o sjedinjavanju pogona na jednoj lokaciji jer su u to vrijeme redakcije i pogoni raštrkani na više od 20 mjesta po cijelome [[Zagreb]]u, tako da gradnja Doma Radiotelevizije na Prisavlju počinje polaganjem temeljnog kamena [[2.4.]] [[1975]]. Kraj 70-ih važan je i zbog velikog zaokreta Televizije u tehničko-tehnološkom pristupu. Televizija uvodi sustav elektroničkog prikupljanja vijesti, poznati ENG (Electronic News Gathering), a većina snimatelja i montažera s filma prelazi na elektroniku. [[Datoteka:Hrvatska radiotelevizija.jpg|right|thumb|250 px|Zgrada HRT-a na Prisavlju]] To je i razdoblje velikih projekata, a osobito ostaju u sjećanju pothvati djelatnika Radija i Televizije vezani uz Konferenciju nesvrstanih u Colombu [[1976]]. i [[Mediteranske igre]] u [[Split]]u [[1979]]. Već od [[1983]]. postupno se dijelovi programa i tehnike sele u novi Dom na Prisavlju, a od [[1988]]. godine se televizijski program potpuno proizvodi iz novih prostora. Dva su sportska događaja osamdesetih ostala upamćena kao vrlo uspješni pothvat djelatnika Radija i Televizije Zagreb. To su [[Zimska Olimpijada 1984|Zimske olimpijske igre u Sarajevu]] [[1984]]. na kojima je Televizija Zagreb proizvela oko 50 posto svih televizijskih signala koji su gledani u više od 100 zemalja svijeta, a kvalitetom prijenosa nadmašila su sve dotadašnje prijenose Olimpijskih igara. Druga je manifestacija bila [[Univerzijada]] [[1987]]. godine koja je baš zahvaljujući Radiju i Televiziji nadmašila svoje sportsko značenje. TV Zagreb je prva stanica u [[SFRJ]] koja je uvela regularno emitovanje trećeg programa [[1988]], poznatog pod nazivom [[Z3 (TV-stanica)|Z3]]. Treći kanal je [[2004]]. denacionalizovan, a licenca je pripala [[RTL Televizija|RTL]]-u. [[29.6.]] [[1990]]. [[Sabor]] Republike Hrvatske izglasao je Zakon kojim je '''Radiotelevizija Zagreb''' preimenovana u '''Hrvatsku radioteleviziju'''. Te je godine [[30. travnja]] uveden teletekst kao stalni televizijski servis, a [[4.5.]] [[1990]]. prigodom održavanja eurovizijskog natjecanja za "Pjesmu Europe" u [[Zagreb]]u puštena je u rad odašiljačko-prijamna satelitska stanica na Prisavlju. Uz veliki organizacijski pothvat i uspješnu realizaciju Eurosonga u Zagrebu, te godine HRT postavlja nove standarde sportskih prijenosa praćenjem Prvenstva Europe u atletici održanog u [[Split]]u. Godine koje su slijedile teško su, ali i slavno razdoblje Radija i televizije. Tijekom [[Domovinski rat (Hrvatska)|Domovinskog rata]] od srpnja [[1991]]. do veljače [[1992]]. zaposjednuto je ili uništeno 80 posto odašiljačkih objekata HRT-a. 15 velikih odašiljača i tridesetak pretvarača je izvan upotrebe, a [[16. rujna]] i [[4.10.]] raketiran je i središnji odašiljač [[Sljeme]]. Sve to vrijeme odašiljanje programa je bilo samo jedanput nakratko prekinuto na samo 15 minuta nakon bombardiranja odašiljača Sljeme [[4. listopada]]. Mnoge su noći djelatnici proveli dežurajući u skloništu Doma, odlazeći bez pogovora na radno mjesto, izlažući se opasnosti mogućeg napada na jedan u očima agresora od najvažnijih strateških ciljeva. Još su hrabrije bile televizijske i radijske ekipe koje su se javljale s bojišnice, a koliko je poznato nitko nije odbio izvršiti povjerenu mu zadaću, štoviše mnogi su se i sami nudili ne pitajući za eventualne opasnosti. Većina dostupnih objekata popravljena je tijekom [[1992]], a dotada je program emitiran smanjenom snagom ili s pričuvnih lokacija. Hrvatska radiotelevizija je te godine i službeno istupila iz [[Jugoslavenska radiotelevizija|JRT-a]]. U to vrijeme ujedno HRT počinje analogno emitiranje preko satelita [[Eutelsat 1]] [[29.8.]] [[1991]]. uz usluge [[Austria Telecom]]a, a od [[19.6.]] [[1992]]. službu preuzima vlastita satelitska stanica na [[Eutelsat 2|Eutelsatu 2]]. == Radio == === Radijski programi === ==== Nacionalne radijske postaje ==== * '''Hrvatski radio (Prvi program Hrvatskoga radija)''' | '''HRT – HR 1''': informativni program, religijske emisije, obrazovno-znanstvene emisije, domaća glazba * '''Hrvatski radio (Drugi program Hrvatskoga radija)''' | '''HRT – HR 2''': domaća i strana pop glazba, servisne informacije, sportski prijenosi, vijesti za strance * '''Hrvatski radio (Treći program Hrvatskoga radija)''' | '''HRT – HR 3''': vijesti iz kulture i umjetnosti, dramski program, klasična i jazz glazba == Počeci radija == S radom je započela kao privatna radio-stanica Zagreb [[15.5.]] [[1926]].<ref name="BPost">{{cite web |last=Postnikov |first=Boris |date=2026-01-08 |title=Hrvatska radiomizerija |url=https://www.portalnovosti.com/hrvatska-radiomizerija/ |url-status=live |publisher=[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]] |location=Zagreb |issn=1845-8955 |accessdate=2026-01-08}}</ref> Program je počeo rečima "Halo, halo! Ovdje Radio Zagreb!"<ref name="BPost"/> i najavama ravnatelja dr. Ive Sterna i spikerice Božene Begović u 20.30 sati prvi se put u eteru na srednjem valu od 350 metara čula [[Radio stanica Zagreb]] i od tada kontinuirano emitira program. Temelje radiodifuziji u Hrvata postavila je u ožujku [[1924]]. skupina uglednih intelektualaca i poslovnih ljudi, koja je osnovala Radio klub Zagreb. Nakon dvogodišnjih napora, uspjeli su pribaviti koncesiju i druge državne dozvole te utemeljiti Radio stanicu Zagreb koja je počela emitirati [[15.5.]] [[1926]]. godine. U Radio-klub Zagreb za predsjednika su izabrali astronoma i fizičara dr. [[Oton Kučera|Otona Kučeru]]. [[Radio-klub]] imao je 136 članova: 124 Zagrepčana i 12 iz drugih hrvatskih gradova. [[Radio-klub]] je izdavao i časopis [[Radio-šport]] koji je imao važnu ulogu u promicanju radiodifuzije. Na području tadašnje Zagrebačke direkcije pošta i telegrafa bilo je registrirano tek pedesetak radioprijamnika. == Radio Zagreb prije i poslije 2. svjetskog rata == U sezoni 1927./28. telefonskim vodom preko [[Beč]]a stanica se pridruživala u zajedničke emisije "Mreže srednjoeuropskih stanica" ([[Beč]], [[Prag]], [[Varšava]], [[Budimpešta]] ...), a u lipnju [[1928]]. primljena je za punopravnog člana UIR-a (Union Internationale de Radiodifusion) u [[Ženeva|Ženevi]] zastupajući ondašnju [[Kraljevina SHS|Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca]], u kojoj, kao ni u ostalim državama na prostoru jugoistočne [[Europa|Europe]] tada još nisu postojale druge radiodifuzne stanice. Stanicu je 14. prosinca 1939. kupilo Ministarstvo pošta, da bi od 1. siječnja njome upravljala Direkcija pošta u Zagrebu.<ref>Vreme, 15. dec. 1939, str. 7</ref> Poslije [[1945]]. [[Radio Zagreb]], a zatim i tadašnja Televizija Zagreb bili su članovi tadašnje [[Eurovizija|Eurovizije]], (Europske unije za radiodifuziju) kao dijelovi [[Jugoslavenska radiotelevizija|Jugoslavenske radiotelevizije]], a nakon međunarodnog priznanja [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] i prijma u [[UN|Ujedinjene narode]], Hrvatska je radiotelevizija [[1. siječnja]] [[1993]]. postala punopravnom članicom Europske unije za radiodifuziju. Prvo povijesno sjedište Radija Zagreb bilo je na Markovu trgu 9, drugo u Vlaškoj ulici 116, Šubićevoj 20, potom u Jurišićevoj 4 s dijelovima na mnogim adresama u [[Zagreb]]u. Televizija Zagreb počela je raditi u Jurišićevoj 4, zatim u Šubićevoj 20 i obližnjem Radničkom domu, dok je sjedište bilo u Dežmanovoj 10. Televizijski studiji bili su jedno vrijeme u adaptiranim prostorima Strojarsko-brodograđevnog fakulteta. Iako gradnja Doma Radiotelevizije Zagreb na Prisavlju počinje [[1975]]. godine, tek [[1988]]. počinje stalna proizvodnja i emitiranje televizijskog programa s Prisavlja, premda su pojedini dijelovi ondje bili u funkciji već od [[1983]]. Početkom [[1995]]. u Dom Radiotelevizije na Prisavlju seli se i Radio i prvi put u povijesti većina je djelatnosti '''Hrvatske radiotelevizije''' smještena na jednome mjestu. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Croatian Radiotelevision}} * [http://www.hrt.hr/ Službene stranice] * [http://www.hrt.hr/htv/hrtprodukcija/ Filmovi u produkciji HRT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606222820/http://www.hrt.hr/htv/hrtprodukcija/ |date=2007-06-06 }} {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija| ]] [[Kategorija:Nastanci 1926.]] [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:TV-stanice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] [[Kategorija:Članice EBU]] dztey4luina05dkq6oqfeessbuuan9f 0 15566 42605736 42462132 2026-06-05T15:39:36Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605736 wikitext text/x-wiki {{redirect|RTS}} '''[[Radio]]-[[televizija]] [[Srbija|Srbije]]''' (skrać. '''RTS''') je nacionalna medijska kuća u [[Srbija|Srbiji]], pod današnjim imenom osnovana [[1. 1.|1. januara]] [[1992]]. godine. Krajem [[2005]]. godine RTS počinje transformaciju u [[Mediji|medijski]] javni servis [[Srbija|Srbije]]. Ponovnim uvođenjem pretplate (ukinuta [[2001]]) i oslobađanjem od budžetskog finansiranja, stvaraju se ključni uslovi za njenu transformaciju. RTS je punopravan član [[Evropska radiodifuzna unija|Evropske radiodifuzne unije]] ({{jez|en|iskošeno=ne|European Broadcasting Union}}). == Kratak pregled nastanka RTB == Prvo emitovanje radijskog programa u Srbiji vezuje se za [[februar]] [[1924]], kada je prvi put u [[Beograd]]u pušten radijski signal. Nakon pet godina, [[24. 3.|24. marta]] [[1929]], [[Radio Beograd]] počinje sa redovnim emitovanjem svog programa. [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]] će prekinuti emitovanje radio-programa u Beogradu, a nastavak je usledio tek posle oslobođenja, [[10. 11.|10. novembra]] [[1945]]. Taj dan je ujedno i dan RTB, koji je preuzela i RTS. Prva profesionalna demonstracija televizijske tehnike na tlu Srbije vezuje se za prezentaciju [[holandija|holandske]] firme [[Philips|Filips]], koja je u Beogradu, između [[9. 9.|9.]] i [[19. 9.|19 septembra]] [[1938]]., predstavila osnovni sistem TV prenosa. Eksperimentalni program beogradske televizije uslediće tek nakon dvadeset godina. [[23. 8.|23. avgusta]] [[1958]]. TVB započinje emitovanje svog prvog programa - [[Dnevnik]]a u 20 sati. Širenje TVB obuhvatće osnivanje dva nova programa: Drugog, kao prvog kolor-programa na ovim prostorima (računajući prostor bivše Jugoslavije), koji je lansiran [[31. 12.|31. decembra]] [[1971]], i Trećeg kanala, omladinskog kanala, koji je sa radom počeo [[1. 7.|1. jula]] [[1989]] i trajao do [[1. 5.|1. maja]] [[2006]]. Satelitski program Radio-televizije Srbije je započeo svoje emitovanje [[14. 5.|14. maja]] [[1991]]. [[Teletekst]] je uveden [[mart]]a [[1994]], a prva [[Internet prezentacija]] startovala je za vreme [[bombardovanje Srbije|bombardovanja Srbije]] [[1999]]. godine. Radio-televizija Srbije (RTS) zakonski je, dakle, uređena [[1. 1.|1. januara]] [[1992]]. Tada su je sačinjavale Radio-televizija Beograd (RTB), [[Radio-televizija Vojvodine|Radio-televizija Novi Sad]] (RTNS) i [[Radio-televizija Priština]] (RTP) koje su, zajedno s pet drugih televizija sve do [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] predstavljale dio mreže [[Jugoslavenska radiotelevizija|Jugoslavenske radio-televizije (JRT)]]. Do tada je zvanično funkcionisala samo Radio-televizija Beograd (RTB). Današnje uređenje RTS predviđa postojanje imena Radio Beograd i Televizija Beograd, što nije slučaj sa zemljama u okruženju, tj. nekadašnjim republikama [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Tako je, na primer, [[Hrvatska radiotelevizija|Televizija Zagreb]] postala Hrvatska televizija, a RTZ je preimenovana u [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]. Dolaskom [[KFOR|Kfora]] na područje [[Kosovo|Kosova i Metohije]], RTP biva preuzeta i preformulisana u novi medij. RTS emituje televizijski program u ukupnom dnevnom obimu od 96 časova. [[Radio|Radijski]] programi RTS emituju 96 časova programa dnevno, a subotom i nedeljom po 108 časova. Učešće programa iz sopstvene produkcije u ukupnom televizijskom emitovanju je, na Prvom programu 95%, na Drugom 90%, na Trećem 58% (do ukidanja [[Treći kanal|Trećeg kanala]], [[1. 5.|1. maja]] [[2006]].), na Satelitskom 96%, a u radijskom emitovanju 98,8%. [[Radio|Radijski]] program RTS se emituje preko UKT FM mreže predajnika i repetitora na 17 lokacija. Prvi program [[Radio Beograd|Radija Beograd]] se emituje na srednjim talasima, preko mreže predajnika na 11 lokacija. ETV emituje TV program RTS preko mreže predajnika na 12 lokacija i mreže repetitora na 238 lokacija. [[Radio]] i [[Televizija|TV]] programi RTS se distribuiraju preko mreže mikrotalasnih RR veza (44 hopa) koja povezuje 14 emisionih lokacija. U sistem kontributivnih veza povezano je 16 lokalnih dopisničkih centara, od kojih je prvi otvoren u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. RTS odskora poseduje i licencu za sertifikaciju kablovskih distributivnih i zajedničkih antenskih sistema. == Produkcioni centri RTS == RTS (misleći, pritom, na TV Beograd i Radio Beograd) se nalazi na više lokacija u [[Beograd]]u. Televizija je smeštena u dva velika TV-centra - u centru grada (kompleks zgrada u Takovskoj 10 i Aberdarevoj 1 i 1a) i u [[Košutnjak]]u (u Kneza Višeslava 88, nadomak [[Filmski grad|Filmskog grada]]). Tu je i jedan manji TV-centar, zapravo istoriografski posmatrano najvažniji, na Beogradskom sajmu. To je, dakle, prva zgrada srpske televizije i tu se nalazi jedan omanji studio i kancelarije pojedinih redakcija. Međutim, TVB ima svoje zgrade (delove administracije, izdavačka delatnosti i sl.) i na drugim lokacijama u gradu. TV-centar u Aberdarevoj (nekadašnja zgrada Avala filma) otvoren je [[1. 10.|1. oktobra]] [[1966]], nova, plava zgrada započeta je [[1989]]. a zgrada u Takovskoj, podignuta tokom sedamdesetih pa oštećena tokom Petooktobaske revolucije, rekonstruisana je i postepeno useljavana tokom [[2004]]. U ovim zgradama se danas nalaze Direkcija, Centar Dokumentacije, redakcije, studiji, režije, tehnika, master, montažne jedinice, sobe za pregled traka, Obezbeđenje RTS, galerija RTS i dr. Centar u Košutnjaku, kao prvi TV dom, svečano je otvoren [[1980]] i tamo su smešteni: studiji sa pratećim objektima, režije, tehnika, link, depoi, magacini i dr. Produkcioni centar Radija Beograd nalazi se u Hilandarskoj 2. Tu su smešteni redakcije, studiji, tehnika, biblioteka i drugi sadržaji. RTS poseduje više [[Radio|radijskih]] i [[Televizija|TV]] studija, četiri REM jedinice za montažu, šest BETA montaža, pet digitalnih montaža i jednu offline montažu. Produkcija ima 35 mobilnih kamera sa 60 KW rasvete. Prenosna tehnika RTS poseduje pet reportažnih kola, devet pari linkovskih veza i pet mobilnih ekipa rasvete. Vozni park obuhvata 194 vozila specijalizovane ili opšte namene. == Studiji Televizije Beograd == Televizija Beograd raspolaže sa šest opremljenih televizijskih studija, od kojih je jedan digitalni (za [[Dnevnik]], kratke vesti na sat vremena, sportske najave, najave emisije Trezor i specijalne političko-informativne emisije), jedan virtuelni (za dečije emisije, vremensku prognozu i sve sadržaje koji zahtevaju interaktivne sadržaje i nije im potreban standardni set scenografije - to se nadoknađuje kompjuterski, putem hroma-kija) a jedan za kolažne emisije, poput Jutarnjeg programa i Beogradske hronike.Jedan od pionira koji je nekada radio na Televiziji Beograd je poznati pevač Slavko Perović. Ova četiri studija se, pored jednog u izgradnji (trenutno u finalnoj fazi) nalaze u TV-centru u Aberdarevoj. Dva studija za političke i zabavne sadržaje nalaze se u Košutnjaku, dok je jedan smešten u TV-centru na Sajmu. Pored toga, TVB poseduje i tonske studije, tj. studije za sinhronizaciju. == Ostali podaci o produkciji i gledanosti RTS == Radnim danima je, prosečno po građaninu Srbije, gledanost Prvog programa TV Beograd 104 minuta, Drugog programa 71 minut, a Trećeg kanala 96 minuta. Gledanost raste u dane vikenda i to: subotom Prvi program TV Beograd se gleda 108 minuta, Drugi program 80 minuta, a Treći kanal 108 minuta; nedeljom se Prvi program TV Beograd gleda 117 minuta, Drugi program 94 minuta i Treći kanal 127 minuta. (izvor: SMMRI) Radnim danima, Prvi program TVB gleda 3,7 miliona gledalaca, Drugi program 800,000 gledalaca, a Treći kanal (do [[1. 5.|1. maja]] [[2006]].) 1,8 miliona. Subotom Prvi program TVB gleda 3,1 milion, Drugi program 800,000, a Treći kanal (do [[1. 5.|1. maja]] [[2006]].) 1,2 miliona gledalaca. Nedeljom Prvi program gleda 4,3 miliona, Drugi program 800,000 a Treći kanal (do [[1. 5.|1. maja]] [[2006]].) 1,3 miliona gledalaca. (izvor: SMMRI) Na dan 18.12.2003. godine u RTS je 5,936 zaposlenih, u stalnom radnom odnosu. Na dan 10.2.2005. godine u Radio Beogradu je 470 zaposlenih i to: Radio Beograd 1 210, Radio Beograd 2 80 III program 23, Dramski program 17, Beograd 202 60, Radio 101 24 i Programske službe 56. Kadrovi sa visokim školskim obrazovanjem učestvuju sa 27% u strukturi zaposlenih, sa višim 10%, a sa srednjim 50,5%. == Muzička produkcija RTS == Na nacionalnom nivou, ova institucija datira od [[1937]]. godine. Muzička produkcija RTS obuhvata sledeće segmente: Simfonijski orkestar, Hor, Dečji hor, Dečji hor Kolibri, Džez orkestar, Narodni orkestar i Narodni ansambl. Cilj postojanja ovog segmenta RTS je prikupljanje građe iz kako nacionalne tako i internacionalne, žanrovski veoma različite muzike. Od [[1950]]. postoji i Nototeka koja sadrži oko 30000 muzičkih dela najrazličitijih žanrova. Koncertna delatnost, snimanje muzike za potrebe programa RTS, izdavačka delatnost, saradnja sa eminentnim umetnicima iz celog sveta samo su deo poslova kojima se bavi ova institucija u okviru RTS. Trenutno broji oko 250 profesionalnih muzičara. == Kulturno-istorijski značaj RTS == Za sve ove godine, u Radiju Beograd snimljeno je i arhivirano preko 4,000 radio drama za odrasle i oko 1,000 radio drama za decu čime je ovaj žanr postao neraskidivi deo kulturnog nasleđa srpskog naroda. Diskografska produkcija [[PGP-RTS]] je proizvela 150 miliona ploča, preko 200 miliona audio-kaseta i hiljade sati muzike različitih žanrova. Zvučni arhiv ili fonoteka PGP-a predstavlja, sa preko 15,000 naslova, kulturno blago neprocenjive vrednosti. Centar dokumentacije Televizije Beograd u svojim depoima i magacinima raspolaže sa 650,000 filmskih zapisa, 40,000 vudeo zapisa, 550,000 fotografija i slajdova, 4 miliona stranica tekstualnih zapisa i 15,000 fono zapisa. [[Redakcija za istoriografiju TVB]] svakodnevno svojim gledaocima, u okviru emisije ''Trezor'', donosi programe iz istorije TVB - ukomponovane tako da odgovaraju aktuelnim kulturno-političkim događajima, a prateći inostrane tokove odskora se na tržištu mogu naći i najpopularniji serijski igrani programi na [[VHS]] i [[DVD]]. Filmovi koje su TVB i RTS snimale u koprodukciji sa drugim producentskim firmama odavno su prisutni na tržištu i izvan teritorije Srbije. == Povezano == * [[TV Dnevnik]] * [[Televizija]] * [[Medijske kuće]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Radio Television of Serbia}} * [http://www.rts.co.rs/ Radio-televizija Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908070845/http://www.rts.co.rs/ |date=2012-09-08 }} * [http://www.tvist.tv Redakcija za istoriografiju TVB-RTS, Istorija TVB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231741/http://www.tvist.tv/english/index.htm |date=2007-09-26 }} * [http://www.tvist.tv/tvb/hronologija.doc Dokument: Hronologija Televizije Beograd (sa tvist.tv)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109052245/http://www.tvist.tv/tvb/hronologija.doc |date=2005-11-09 }} * [http://www.pgp-rts.co.yu PGP-RTS] {{TV kanali u Srbiji}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Radio-televizija Srbije| ]] [[Kategorija:Nastanci 1929.]] [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:TV-stanice u Srbiji]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:Članice EBU]] [[Kategorija:Mediji u Beogradu]] 3tqrt2422kqdy1zosd12w9ovw03qsbo 0 16270 42606136 42604877 2026-06-05T22:49:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606136 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. proleterska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika= Tito predaje zastavu Prvoj proleterskoj brigadi.jpg |opis_slike=''Vrhovni komandant [[Josip Broz Tito|Tito]] predaje vojničku zastavu I proleterskoj brigadi u Bosanskom Petrovcu 7. novembra 1942. godine.'' |vreme=[[21. 12.|21. decembar]] [[1941]]. |mesto=[[Rudo, Bosna i Hercegovina|Rudo]] |formacija=šest [[bataljon]]a |jačina= '''1.200''' vojnika i oficira |komandant='''[[Koča Popović]]''' |politički komesar='''[[Filip Kljajić|Filip Kljajić Fića]]''' |bitke= [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.]]<br />[[Borbe za Jajce 1942.]]<br />[[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Teslić 1943.|Napad na Teslić 1943.]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Napad NOVJ na Vlasenicu 1943.|Napad na Vlasenicu 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Zvornik 1943.|Napad na Zvornik 1943.]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Bitka za Srbiju 1944.]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja|Orden nar. oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]]<br />[[Orden zasluga za narod]] }} {{Wikisource|Naredba o osnivanju Prve proleterske brigade}} '''Prva proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' (skraćeno '''''1. proletbrigada'''''<ref>https://znaci.org/dokument.php?br=5436</ref>) je bila prva [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanska]] [[brigada]] u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom rata je važila za elitnu jedinicu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Prva proleterska udarna brigada je u 1.240 ratnih dana imala 530 većih i manjih [[Bitka|borbi]], tj. gotovo svaki drugi dan je provela u borbi. Ostali dani su uglavnom provedeni u iscrpljujućim [[marš]]evima. Prva proleterska brigada je na svom ratnom putu prešla više od '''20.000''' kilometara. U njenim borbama borilo se više od '''22.000''' ljudi iz cele [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. Imala je više od '''7.500''' poginulih, ranjenih i nestalih boraca, a izbacila je iz stroja više hiljada neprijateljskih vojnika. Dala je više od '''3.000''' rukovodilaca i '''83''' [[narodni heroj Jugoslavije|narodna heroja Jugoslavije]]. == Naziv == {{main|Proleterske brigade}} Izraz ''[[proletarijat|proleter]]'' je značio ideološko određenje, odnosno [[društvena klasa|društvenu klasu]] koja sukladno [[marksizam|marksističkoj]] doktrini o [[diktatura proletarijata|diktaturi proletarijata]] treba provesti socijalističku revoluciju. Prefiks ''proleterska'' je činio jasnu distancu od ''[[buržoazija|buržoaskih]]'' snaga. Zbog ovog prideva, [[Kominterna]] je više puta kritikovala [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], tražeći da se izbaci „[[proletarijat|proleterska]]" ispred naziva brigade i da se prestane sa „sličnim lapsusima" koji liju vodu na mlin neprijateljima naroda u zemlji i u inostranstvu.<ref>B. Petranović, Istoriografija i revolucija, Beograd, 1984, 479.</ref><ref name="Đurić">[http://www.nin.co.rs/2001-06/14/18367.html Tito između Hitlera i Staljina]</ref> Međutim, kasnije tokom samog rata izraz ''proleter'' je izgubio svoje ideološko značenje, te je umjesto toga postao sinonim za najelitnije partizanske formacije. Tako su naziv proleterska dobijale "obične" brigade koje bi se posebno istakle u borbi. == Formiranje == Prema [[Radivoje Jovanović Bradonja|Radivoju Jovanoviću Bradonji]], formiranje Prve proleterske, a možda još proleterskih brigada, bilo je planirano u Užicu u toku novembra, u skladu sa odlukama [[Savetovanje u Stolicama|savetovanja u Stolicama]], ali je [[Napad četnika na Užičku Republiku|četničkim napadom]], i potonjom [[Gušenje ustanka u Srbiji|nemačkom ofanzivom]] novembra 1941, formiranje pokretnih jedinica tada sprečeno.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} 1. proleterska brigada je formirana [[21. 12.|21. decembra]] [[1941]]. godine u [[Rudo, Bosna i Hercegovina|Rudom]], od partizanskih ustanika, nakon [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenja u Sandžak]]. Odluku o formiranju Prve proleterske brigade doneo je [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralni komitet KPJ]]. Na dan formiranja imala je šest bataljona (četiri iz [[Srbija|Srbije]] i dva iz [[Crna Gora|Crne Gore]]) ukupne jačine '''1.200''' boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Koča Popović]], a [[politički komesar]] [[Filip Kljajić|Filip Kljajić Fića]]. {{citiranje|Napominjemo vam da je Prva brigada naša dika i ponos. To je prava Crvena armija.{{sfn|Broz|1982|p=6}}|Tito u pismu Đilasu, 18. februara 1942.}} == Borbeni put Prve proleterske == {{main|Napadi na garnizone NDH}} === 1942: Borbe u istočnoj Bosni === {{main|Igmanski marš|Fočanska republika|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|Operacija Trio}} [[Datoteka:Prva proleterska Foca 1942.jpg|minijatura|Borci 4. kraljevačkog bataljona Prve proleterske brigade na putu [[Foča]] - [[Goražde]], [[1. 5.|1. maja]] [[1942]].]] Krajem decembra [[1941]]. godine, Prva proleterska brigada je zajedno sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]], prešla u istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. U toku [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|Druge neprijateljske ofanzive]], od [[17. 1.|17]]. do [[23. 1.|23. januara]] [[1942]]. godine vodila je više borbi: na [[Pjenovac|Pjenovcu]], kod [[Rogatica|Rogatice]], [[Vareš]]a, [[Han Pijesak|Han Pijeska]] i Bijelih Voda. Glavnina brigade je izvela [[Igmanski marš|marš preko planine Igman]], pri temperaturi od -32 stepena. Posle završetka Druge ofanzive, ponovo preduzima značajne poduhvate u istočnoj Bosni. U Trećoj neprijateljskoj ofanzivi zajedno sa [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom brigadom]], dejstvovala je u istočnoj Bosni, [[Crna Gora|Crnoj Gori]], Hercegovini i u teškim borbama (Polja Kolašinska, [[Durmitor]], [[Hercegovina]]) znatno pomogla uspešno povlačenje partizanskih snaga u rejon Tromeđe. Početkom juna 1942. godine, delovi 1. proleterske brigade su izveli akciju spasavanja ranjenika i bolničkog osoblja iz četničkog ropstva.<ref name="Izvještaj od 6. juna 1942"/> Naime, u [[Zvijerina|Zvijerinu]] se nalazila bolnica Operativnog štaba za Hercegovinu. [[Vrpolje Ljubomir|Ljubomirski]] četnici [[Savo Kovač|Save Kovača]] su upali u selo i zarobili ranjenike i bolesnike. Posle nekoliko časova, noću 2. juna, delovi 1. udarnog hercegovačkog bataljona i 1. proleterske brigade napali su četnike, i nakon borbe u kojoj je bilo nekoliko pogunulih na obe strane, oslobodili svoje ranjenike: {{citiranje|Svi ranjenici su spaseni, uključujući one koji nisu mogli sami da se kreću — oni su danas stigli ovamo sa nama. Oslobođeni su i drugovi [[Fjodor Mahin|Mahin]] i [[Bora Prodanović]], koji su bili zarobljeni. Četnici su odveli drugove Rada Pravicu, Husrefa Čišića, dve bolničarke i još tri druga.<ref name="Izvještaj od 6. juna 1942">[https://znaci.org/dokument.php?br=11460 Izvještaj štaba Prve proleterske brigade od 6. juna 1942 god. Vrhovnom štabu NOP i DV Jugoslavije o pokretima i akcijama brigade i o situaciji u istočnoj Hercegovini za vrijeme Treće neprijateljske ofanzive]</ref>|Izvještaj štaba Prve proleterske brigade od 6. juna 1942}} [[Husref Čišić]], koji je rukovodio kulturno-prosvjetnim radom u 1. hecegovačkom bataljonu, je mučen i ubijen (bačen u Vidušku jamu, sa još nekoliko zarobljenih<ref>https://partizansko.info/partizan/husref-h-cisic/</ref>), a [[Rade Pravica]], politički komesar Sitničkog partizanskog odreda, je predat Italijanima koji su ga jula 1942. streljali.<ref>https://znaci.org/00001/11_2_1.pdf</ref> === 1942: Pohod u Bosansku krajinu === {{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} U sastavu Udarne grupe [[Proleterske brigade|proleterskih brigada]] pošla je, [[24. 6.|24. juna]] [[1942]]. godine, u pohod na [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]]. U pohodu je učestvovala u borbama na pruzi [[Sarajevo]]-[[Mostar]] i rušenju ove saobraćajnice, oslobođenju [[Konjic]]a ([[8. 8.|8. avgusta]] [[1942]]), zatim u borbama oko [[Bugojno|Bugojna]], [[Tomislavgrad|Duvna]] i [[Šujica|Šujice]], za oslobođenje [[Livno|Livna]] i drugim poduhvatima. Vodila je više borbi u nadiranju prema [[Imotski|Imotskom]] i oslobodila nekoliko mesta. Sedmog oktobra 1942. godine učestvovala je u oslobođenju [[Ključ (grad)|Ključa]], a do kraja oktobra angažovana je u borbama sa [[četnici]]ma i italijanskim snagama oko [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]. U sastav [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]] ušla je [[1. 11.|1. novembra]] [[1942]]. godine, a sedam dana kasnije u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]] od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] dobila je proletersku zastavu. U skladu sa planom Vrhovnog komandanta o prodoru snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u centralnu Bosnu, novembra i decembra [[1942]]. i januara [[1943]]. godine izvela je više poduhvata u dolini [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] i centralnoj Bosni; u noći [[19. 11.|19]]/[[20. 11.|20. novembra]] uništila je jako neprijateljsko uporište Sitnicu; u noći [[25. 11.|25]]/[[26. 11.|26. novembra]] učestvovala je u oslobođenju [[Jajce|Jajca]]; u toku decembra je oslobodila [[Skender Vakuf / Kneževo|Skender-Vakuf]] i [[Kotor-Varoš]] i područje [[Jošavka|Jošavke]]; u toku januara delom svojih snaga učestvuje u oslobođenju [[Teslić]]a; u noći [[15. 1.|15]]/[[16. 1.|16. januara]] oslobodila je [[Prnjavor]]. Uspesi kod Teslića i Prnjavora bili su veliki: ubijeno je i ranjeno nekoliko stotina, a zarobljeno 2.000 neprijateljskih vojnika i zaplenjena velika količina ratnog materijala. === 1943: Bitka na Neretvi === {{glavni članak|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:Koča Popović.jpg|thumb|[[Koča Popović]], komandant Prve proleterske brigade.]] U Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi, u šestodnevnom maršu, prebacila se sa sektora [[Banja Luka|Banja Luke]], preko Šipraga, Bojske, [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]], na železničku prugu [[Sarajevo]]-[[Mostar]], pa je u noći [[17. 2.|17]]/[[18. 2.|18. februara]] likvidirala posade neprijatelja na odseku Raštelica-Brđani i posle toga vodila teške borbe na Ivan-sedlu i Bradini i delom snaga učestvovala u napadu na [[Konjic]]. Učestvovala je i u poznatom [[Protivudar kod Gornjeg Vakufa|protivudaru]] snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kod Gornjeg Vakufa, od [[3. 3.|3]]. do [[5. 3.|5. marta]] [[1943]]. godine, a potom zatvarala pravac [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]]-[[Prozor (BiH)|Prozor]]. === 1943: Prodor NOVJ u Hercegovinu === {{glavni članak|Forsiranje Neretve|Prodor NOVJ u Hercegovinu (1943)}} Posle forsiranja [[Neretva|Neretve]] u nastupanju Glavne operativne grupe NOVJ na istok, brigada prva nastupa opštim pravcem: Glatičevo, rejon [[Kalinovik]]a, Ustikolina. Od [[15. 3.|15]]. do [[17. 3.|17. marta]] razbila je [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snage kod Glavatičeva i na Lipeta planini, a u noći [[22. 3.|22]]/[[23. 3.|23. marta]] vodila je teške borbe sa četnicima kod [[Kalinovik]]a. U ovim borbama četnici su pretrpeli nekoliko teških poraza, a brigada je pohvaljena od Vrhovnog komanda. === 1943: Bitka na Drini === {{glavni članak|Bitka na Drini (1943)}} Krajem marta izbila je na [[Drina|Drinu]] kod Ustikoline. Prvo je pokušala da reku forsira iz pokreta, a pošto nije uspela, posle priprema, forsiranje je itvršila u noći [[8. 4.|8]]/[[9. 4.|9. aprila]] [[1943]]. godine. Vodila je žestoke borbe za Kapak i Krčino brdo. U borbi kod Ifsara ([[10. 4.|10]]. i [[11. 4.|11. aprila]]) učestvovala je u razbijanju znatnih delova italijanske divizije „Taurinenze“. Ovim borbama omogućen je prodor Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba preko [[Drina|Drine]] u [[Sandžak]]. Krajem aprila vodila je žestoke borbe kod [[Goražde|Goražda]] sa [[369. legionarska divizija|369. nemačkom divizijom]]. === 1943: Prodor NOVJ u Crnu Goru === {{glavni članak|Prodor NOVJ u Crnu Goru (1943)}} [[10. maj]]a 1943. godine, kod sela Dobrakova (blizu Bijelog Polja), 2. bataljon 1. proleterske brigade, u višečasovnoj borbi, uništio je italijansku kolonu od 19 kamiona s posadom od 300 vojnika koja je išla iz Priboja za Bijelo Polje. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 150 mrtvih i 70 ranjenih, a zaplenjeno je 11 minobacača, 10 poluautomatskih mitraljeza i 150.000 metaka.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7643 </ref> === 1943: Bitka na Sutjesci === {{glavni članak|Bitka na Sutjesci}} [[Datoteka:Komandant Danilo Lekić govori borcima uoči proboja na Sutjesci.jpg|minijatura|Komandant Prve proleterske brigade [[Danilo Lekić]] govori borcima uoči proboja.]] U bici na Sutjesci prvih dana vodi borbe sa Prvom nemačkom brdskom divizijom na sektoru [[Bijelo Polje]], [[Mojkovac]], [[Tomaševo|Šahovići]]. Sa ovog sektora prebačena je na sektor [[Čelebić]]a, radi zaštite [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]] i zatvaranja pravca [[Foča]]-[[Čelebić]]. Posle sedmodnevnog marša, [[21. 5.|21. maja]] kod Čelebića je iz pokreta napala i razbila 13. domobransku pukoviju. Od tada do [[24. 5.|24. maja]] na ovom sektoru, zajedno sa drugim jedinicama, vodila je ogorčene borbe. Učestvovala je [[24. 5.|24]]. i [[25. 5.|25. maja]] u neuspelom pokušaju proboja jugoistočno od Foče. Do [[6. 6.|6. juna]] vodila je borbe u dolini [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]], a [[8. 6.|8. juna]] je izbila na [[Zelengora|Zelengoru]]. [[10. 6.|10. juna]], u ranim jutarnjim satima, kod sela [[Balinovac]] je u jurišu pregazila borbenu grupu Höhne: {{izdvojeni citat|Dobro pamtim. [[Danilo Lekić]] je komandovao: "Prva proleterska - juriš!!" I, verovatno, ja mislim da je to jedini put kad je cela Prva proleterska jurišala. Preko te čistine. Svi smo bili u istom streljačkom stroju. Prvi put,svi... I sve komande četa, i svi štabovi bataljona i štab brigade, i Španac (Danilo Lekic) i Plavi su bili u jurišu, i svi kuriri, i svi kuvari, i svi bolnicari... Sve je izaslo tu, koliko nas je bilo. Mi smo krenuli. I svi smo znali: nema nazad! Mi moramo tamo!<ref>[http://www.pobjeda.me/arhiva/?datum=2006-11-04&id=104565 Još jednom na Sutjesci]</ref>|[[Antonije Isaković]], jedan od učesnika}} Jurišem na Balinovcu, [[10. 6.|10. juna]] [[1943]]. godine, brigada je probila neprijateljski obruč na Zelengori, a dva dana kasnije probila je novi obruč na komunikaciji [[Kalinovik]]-[[Foča]]. Probojem njemačkih linija na Balinovcu borci Prve proleterske omogućili su spas opkoljene glavnine NOVJ. U ovim borbama je Prva proleterska brigada izgubila 564 čovjeka.<ref name="Švarm"/> U vreme bitke na Sutjesci Srbi su činili nešto više od polovine ljudstva, Hrvati četvrtinu, Crnogorci osminu; ostalo razne nacije, uključujući i dvojicu Nijemaca.<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref> U protivofanzivi Glavne operativne grupe u istočnoj Bosni u julu i avgustu vodila je više borbi ([[Vlasenica]], [[Drinjača (Zvornik)|Drinjača]], [[Zvornik]] i na pruzi [[Sarajevo]]-[[Zenica]]). U septembru dejstvuje u [[Dalmacija|Dalmaciji]], a u oktobru i novembru na širem području [[Travnik]]a. === 1943: Kapitulacija Italije === {{main|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|bataljon Garibaldi}} [[File:Motorizovani i oklopni deo kolone 1. proleterske brigade na putu Split-Sinj, 20. septembra 1943.jpg|thumb|Motorizovani i oklopni deo kolone 1. proleterske brigade na putu Split-Sinj, 20. septembra 1943]] Nakon kapitulacije Italije, početkom septembra 1943. godine, brigada učestvuje u zauzimanju bivših italijanskih garnizona. Nakon kapitulacije italije zaplenjena je veća količina oružja i nekoliko tanketa.<ref>https://znaci.org/00001/54_152.htm</ref> Tokom drugog dela septembra učestuje [[Bitka za Split (1943)|odbrani slobodnog Splita]] od Nemaca. 1. proleterska brigada tada dobija i novi [[bataljon Garibaldi]], sastavljen od bivših italijanskih vojnika koji su prišli partizanima. === 1943-1944: Nemačka zimska ofanziva === {{main|Nemačka zimska ofanziva 1943/1944}} U zimu [[1943]]/[[1944|44]]. godine i u proleće [[1944]]. godine dejstvuje oko [[Jajce|Jajca]], [[Mrkonjić grad]]a i Gerzova. U [[Desant na Drvar|drvarskoj operaciji]] vodi žestoke borbe na pravcu [[Mrkonjić grad]]-Mlinište i Mlinište-[[Glamoč]]. Iz zapadne Bosne kreće za [[Sandžak]], a na tom putu vodila je borbe na planinama Vranici, Zecu, Bitovnji i kod Trnova. === 1944: Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju|Beogradska operacija|Sremski front}} [[Datoteka:Prva proleterska brigada u Beogradu oktobra 1944.jpg|thumb|Prva proleterska brigada u [[Beograd]]u oktobra [[1944]].]] U avgustu 1944. godine učestvuje u borbama u Sandžaku, a [[23. 8.|23. avgusta]] počeo je njen prodor u [[Srbija|Srbiju]]. Vodila je teške borbe sa Bugarskim snagama na [[Palisad]]u i sa jakim četničkim snagama na Jelovoj gori, kod [[Karan]]a, [[Kosjerić]]a i Varde, za oslobođenje [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]] i [[Valjevo|Valjeva]] (septembra) i [[Ub]]a (oktobra). U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]] istakla se u mnogim borbama. Od decembra [[1944]]. do aprila [[1945]]. godine dejstvuje na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. === 1945: Završne operacije === Učestvuje u proboju Sremskog fronta [[12. 4.|12. aprila]] [[1945]]. godine i učestvuje u više poduhvata u [[Srem]]u, [[Slavonija|Slavoniji]] i sve do [[Zagreb]]a. Poslednju borbu vodila je za oslobođenje [[Zagreb]]a, u koji ulazi [[9. 5.|9. maja]] [[1945]]. godine. == Sastav Prve proleterske brigade == === Prvi (crnogorski) bataljon === * [[komandant]] [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]], narodni heroj * [[politički komesar]] [[Jovo Kapičić]], narodni heroj * jačina: tri čete - '''159''' boraca, od toga '''94''' borca iz [[Lovćenski NOP odred|Lovćenskog]], '''55''' iz [[Komski NOP odred|Komskog]] i '''10''' iz [[Crnogorski partizanski odred za operacije u Sandžaku|Crnogorsko-sandžačkog NOP odreda]]. * '''Prva četa''' - jačina '''56''' boraca, komandir [[Gajo Vojvodić]], politički komesar [[Đoko Vukićević]], narodni heroj * '''Druga četa''' - jačina '''35''' boraca, komandir [[Savo Burić]], narodni heroj, politički komesar [[Jovo Popović]] * '''Treća četa''' - jačina '''59''' boraca, komandir [[Sekula Vukićević]], politički komesar [[Aleksandar Marjanović]] Leko === Drugi (crnogorski) bataljon === {{Quote box | citat = »Neprekidno sam se divio spokojnoj hrabrosti proletera. Efikasnost bez nemira i užurbanosti, samouverenje bez hvalisavosti, odlučnost i upornost u izvršavanju zadataka, bez vike, jedna stalna pribranost i u najtežim situacijama. Sve se to ispoljavalo i izbijalo u neprekidnim borbama sa neprijateljem. Manje smo se odmarali — bili tvrđi i svežiji; slabije se hranili —- bili žilaviji; slabije naoružani — ubojitiji; bez motorizacije — brži. Skuplja je bila svaka naša smrt, naše je disanje imalo drukčiju, posebnu vrednost. Kao da su se sve naše muke, napori i teškoće zgušnjavali u ubojit prkos, kao da su se preokretali u našu prednost.«<ref name="znaci">[https://www.znaci.org/00001/koca_popovic.htm Koča Popović, čovek 20. veka]</ref> | izvor = Komandant [[Koča Popović]] | width = 40% | align = right}} * komandant [[Radovan Vukanović]], narodni heroj * politički komesar [[Mojsije Mitrović]] * jačina: tri čete - '''189''' boraca. Prvu i drugu četu Drugog crnogorskog bataljona, sačinjavali su borci bataljona "18. oktobar", sa teritorije podgoričkog sreza, a treću četu borci [[NOP odred "Bijeli Pavle"|NOP odreda "Bijeli Pavle"]]. * '''Prva četa''' - jačina '''64''' borca, komandir [[Božo Božović]], narodni heroj, politički komesar [[Vuksan Ljumović]] * '''Druga četa''' - jačina '''67''' boraca, komandir [[Blažo Ivanović]], politički komesar [[Spaso Božović]] * '''Treća četa''' - jačina '''54''' borca, komandir [[Mirko Šćepanović]], politički komesar [[Miloš Bobičić]], narodni heroj === Treći (kragujevački) bataljon === * komandant [[Radisav Nedeljković Raja]], narodni heroj * politički komesar [[Sava Radojčić Feđa]] * jačina: tri čete - '''241''' borac. Treći kragujevački bataljon sačinjavali su borci iz tri bataljona [[Kragujevački NOP odred|Kragujevačkog NOP odreda]]. * '''Prva četa''' - jačina '''65''' boraca, komandir [[Milovan Ivković]], politički komesar [[Tihomir Janjić]] * '''Druga četa''' - jačina '''85''' boraca, komandir [[Momčilo Moma Stanojlović]], narodni heroj, politički komesar [[Mirko Miljević]] * '''Treća četa''' - jačina '''77''' boraca, komandir Miodrag Stević Prnja, politički komesar [[Miodrag Filipović Fića]] Pekar === Četvrti (kraljevački) bataljon === * komandant [[Pavle Jakšić]], narodni heroj * politički komesar [[Miro Dragišić Piper]] * jačina: četiri čete - '''207''' boraca. Četvrti kraljevački bataljon sačinjavali su borci [[Kraljevački NOP odred|Kraljevačkog]] i [[Kopaonički NOP odred|Kopaoničkog NOP odreda]]. * '''Prva četa''' - jačina '''53''' boraca, komandir [[Milan Antončić Velebit]], narodni heroj, politički komesar [[Olga Jovičić|Olga Jovičić Rita]], narodni heroj * '''Druga četa''' - jačina '''50''' boraca, komandir čete Novak Đoković, politički komesar čete Dušan Ristić * '''Treća (kruševička) četa''' - jačina '''32''' borca, komandir [[Živan Maričić]], narodni heroj, politički komesar [[Momčilo Dugalić]], narodni heroj * '''Četvrta (rudarska) četa''' - jačina '''63''' boraca, komandir [[Milan Simović Zeka]], politički komesar [[Žarko Vukotić]] === Peti (šumadijski) bataljon === [[Datoteka:Bolničarke prve proleterske brigade.jpg|minijatura|Bolničarke 1. proleterske brigade u Beogradu, oktobra 1944.]] * komandant [[Milan Ilić Čiča šumadijski]], narodni heroj * politički komesar [[Dragan Pavlović Šilja]], narodni heroj * jačina: tri čete - '''171''' borac. Peti šumadijski bataljon sačinjavali su borci [[I šumadijski NOP odred|Prvog šumadiskog NOP odreda]] i borci Užičke čete [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]]. * '''Prva četa''' - jačina '''71''' borac, komandir [[Veljko Tomić]], politički komesar [[Konstantin Đukić Kojica]] * '''Druga četa''' - jačina '''38''' boraca, komandir [[Božidar Radivojević Hercegovac]], politički komesar [[Stanko Džingalašević]] * '''Treća četa''' - jačina '''60''' boraca, komandir [[Nikola Ljubičić]], narodni heroj, politički komesar [[Mileta Milovanović]] === Šesti (beogradski) bataljon === * komandant [[Miladin Ivanović]] * politički komesar [[Čedomir Minderović]] Čeda * jačina: četiri čete - '''207''' boraca. Beogradski bataljon sačinjavali su borci Prvog i Drugog (Beogradskog) bataljona i Posavske čete [[Posavski partizanski odred|Posavskog NOP odreda]]. Ovi borci su nakanadno stupili u Prvu proletersku brigadu, Posavska četa je stupila [[6. 1.|6. januara]], a Prvi i Drugi bataljon [[13. 1.|13. januara]] [[1942]]. godine. * '''Prva četa''' - jačina '''51''' borac, komandir [[Dušan Šajatović]], politički komesar [[Dušan Đorđević Korošec]] * '''Druga četa''' - jačina '''46''' boraca, komandir [[Pavle Ilić Veljko]], politički komesar [[Miša Šterk]] * '''Treća četa''' - jačina '''48''' boraca, komandir [[Siniša Nikolajević]], narodni heroj, politički komesar [[Dobrivoje Pešić]] * '''Četvrta (posavska) četa''' - jačina '''55''' boraca, komandir [[Momčilo Vukosavljević Moma]], politički komesar [[Ivan Štagljar]] === Bataljon Garibaldi (5. bataljon) === {{main|Bataljon Garibaldi}} [[Bataljon Garibaldi]], sastavljen od italijanskih dobrovoljaca nakon kapitulacije Italije, je polovinom septembra 1943. uključen u sastav 1. proleterske brigade kao njen 5. bataljon.<ref>Prva proleterska: ilustrovana monografija (str. 143), Beograd 1984.</ref> * komandant [[Ilare Mongilardi]] * politički komesar Jovan Vujošević * zamenik političkog komesara Mario Tindari * načelnik štaba Jovan Pejković * jačina oko 200-300 boraca == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Popović and Lekić 1943.jpg|desno|mini|200p|Koča Popović i Danilo Lekić Španac, prvi komandant i prvi politički komesar brigade]] * '''Komandanti brigade:''' ** pod komadom Vrhovnog štaba — od formiranja brigade do januara 1942. ** [[Koča Popović]] — od januara do novembra 1942. ** [[Danilo Lekić Španac]] — od novembra 1942. do jula 1943. ** [[Miloje Milojević (narodni heroj)|Miloje Milojević]] (v.d) — tokom jula i avgusta 1943. ** [[Božo Božović]] — od avgusta 1943. do februara 1944. ** [[Jagoš Žarić]] — od februara 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** [[Filip Kljajić Fića]] — od formiranja brigade do novembra 1942. ** [[Mijalko Todorović]] — od novembra 1942. do avgusta 1943. ** [[Vlado Šćekić]] — od avgusta 1943. do kraja 1943. ** [[Dušan Korać]] — od kraja 1943. do februara 1944. ** [[Mirko Jovanović]] — od februara do novembra 1944. ** [[Komnen Žugić]] — od novembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** Danilo Lekić Španac — od aprila do novembra 1942. ** Miloje Milojević — od novembra 1942. do avgusta 1943. ** [[Savo Mašković]] — od februara do avgusta 1944. ** [[Vojo Abramović]] — od avgusta 1944. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara brigade:''' ** Mijalko Todorović — od januara do novembra 1942. ** Dušan Korać — od novembra 1942. do kraja 1943. ** Komnen Žugić — od kraja 1943. do novembra 1944. == Narodni heroji Prve proleterske brigade == Od oko '''22.000''' boraca koliko je, za tri i po godine rata, prošlo kroz redove Prve proleterske udarne brigade njih '''83''' proglašeno je za [[narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]: [[Datoteka:zastava_prve_brigade.jpg|desno|thumb|200px|Zastava i [[Orden narodnog heroja]] Prve proleterske brigade u [[Vojni muzej Beograd|Vojnom muzeju]] u [[Beograd]]u]] <table border=0><tr valign=><td> * [[Milan Antončić Velebit]] * [[Krsto Bajić]] * [[Hamid Beširević]] * [[Ante Bilobrk]] * [[Edo Blažek]] * [[Miloš Bobičić]] * [[Dragoljub Božović Žuća]] * [[Božo Božović]] * [[Nikola Bubalo]] * [[Savo Burić]] * [[Dimitrije Vojvodić Zeko]] * [[Đoko Vojvodić]] * [[Jovan Vučković (narodni heroj)|Jovan Vučković]] * [[Miloš Vučković]] * [[Đuro Vujović]] * [[Špiro Vujović]] * [[Bogdan Vujošević]] * [[Dušan Vujošević]] * [[Jovan Vukanović]] * [[Radovan Vukanović]] * [[Đoko Vukićević]] * [[Petar Prlja]] <td> * [[Radovan Gardašević]] * [[Vojislav Grujić]] * [[Boško Dedejić Pop]] * [[Đura Dimitrijević]] * [[Spasoje Dragović]] * [[Momčilo Dugalić]] * [[Živko Živković (narodni heroj)|Živko Živković]] * [[Komnen Žugić]] * [[Vuksan Đukić]] * [[Milan Ilić Čiča]] * [[Pavle Jakšić]] * [[Mirko Jovanović]] * [[Zdravko Jovanović]] * [[Olga Jovičić|Olga Jovičić Rita]] * [[Jovo Kapičić]] * [[Filip Kljajić|Filip Kljajić Fića]] * [[Miloš Komatina]] * [[Dušan Korać]] * [[Danilo Lekić|Danilo Lekić Španac]] * [[Risto Lekić]] * [[Đuro Lončarević]] * [[Šerif Lojo]] <td> * [[Nikola Ljubičić]] * [[Radoje Ljubičić]] * [[Živan Maričić]] * [[Savo Mašković]] * [[Miloje Milojević (narodni heroj)|Miloje Milojević]] * [[Danica Milosavljević]] * [[Milosav Milosavljević]] * [[Radisav Nedeljković Raja]] * [[Gojko Nikoliš]] * [[Siniša Nikolajević]] * [[Dragan Pavlović Šilja]] * [[Blažo Popivoda]] * [[Koča Popović]] * [[Voja Radić]] * [[Ante Raštegorac]] * [[Vladimir Rolović]] * [[Milan Simović]] * [[Momčilo Moma Stanojlović]] * [[Mijalko Todorović]] * [[Pero Ćetković]] * [[Miodrag Urošević Artem]] * [[Milan Šarac]] </table> == Priznanja i odlikovanja == Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]], [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] i [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. [[Mirko Tepavac]], borac vojvođanske brigade, u svojoj knjizi ostavio je sledeće upečatljivo svedočanstvo o ratnom susretu sa prvom proleterskom, u istočnoj Bosni jula 1943. godine, noć uoči [[Napad NOVJ na Zvornik 1943.|napada na Zvornik]]: {{citiranje|"Prva proleterska" nalazi se na prilazima Zvorniku, kojeg će te noći napasti. Jedan vojvođanski bataljon obezbeđuje cestu iz pravca Tuzle, dok se "proleteri" odmore i pripreme za noćni napad. Proletere smo sreli već nekoliko nedelja pre toga u zajedničkim borbama za Srebrenicu i Vlasenicu. Bili su radikalno proređeni posle teških borbi, posle tek završene Pete ofanzive, ali izvrsno uvežbani, disciplinovani i maksimalno naoružani. Ne verujem da je ikad do tada igde postojala takva organizovana partizanska vojska (ni kod nas, ni bilo gde). Ali glavna njihova prednost bila je moderan, efikasan, maštovit način ratovanja. Možda naši vojvođanski borci nisu, pojedinačno uzevši, bili mnogo manje hrabri - imali su već dosta ratnog iskustva - ali je Prvu proletersku odlikovalo takvo ratno majstorstvo koje je preraslo u neku vrstu kolektivne ratničke uigranosti štabova i boraca. Komande su se više podrazumevale nego glasno izricale. Sve što može da učini oružje - nije morao borac. Svaki se cilj merio veličinom žrtava koje treba podneti, što je pre svega bila zasluga legendarnog proleterskog komandanta Koče Popovića. Dakle, tog dana popodne, pojavila se pred položajima Vojvođanskog bataljona, sa kojim sam se tada, kao član Štaba brigade, nalazio na zadatku, grupa tenkova iz pravca Tuzle, lako je prešla tek prokopani i minirani put, koji smo smatrali neprolaznim, i uputila se prema našem položaju, na kosi gde smo se rasporedili po rovovima. Izdržali smo sve dok tenkovi nisu "opkoračili" rovove i počeli, u stvari, da gaze iznad nas. Protivtenkovske bombe doduše nismo imali, ali nismo imali ni dovoljno iskustva u neposrednoj borbi protiv njih. "Povukli" smo se (blago rečeno) prema Proleterima, dok su tenkovi zastali na zauzetoj uzvišici čekajući da pristigne pešadija. U jednoj šumovitoj udolini, nekoliko stotina metara dalje prema Zvorniku, oveća skupina boraca Prve proleterske zaneseno je pratila predstavu Pozorišta narodnog oslobođenja (sećam se živo improvizovane pozornice i aplauza koji je često propraćao predstavu). Potražio sam komandanta i ubrzo se našao pred Kočom Popovićem koji se, za divno čudo, čak i setio da me je već video 1941. godine u Srbiji. Primio je, bez mnogo uzbuđenja, obaveštenje da smo se povukli pred tenkovima i pozvao jednog komandanta bataljona da mu izloži situaciju. Čim je komandant bataljona čuo i razumeo o čemu se radi, naredio je da se sa priredbe povuče njegova prva četa. (Samo jedna četa, pitao sam se iznenađeno?) Brzo prikupljena, četa je krenula tamo odakle se povukao čitav naš, doduše već desetkovan, bataljon! Izrazio sam nevericu da će takvo pojačanje biti dovoljno, a dobio još neverovatniji odgovor: "A, ne idemo mi kao vaše pojačanje; mi ćemo preuzeti položaj! Zvaćemo vas ako zatreba... samo vi prikupite svoje borce i ostanite na priredbi". Hitro i vešto kolona proletera u hodu se raspoređivala, borci su već pripremali velike protivtenkovske bombe i slagali ih u torbice, a jedan, valjda najmlađi među njima, rekao je, misleći da ne čujemo, "B'em ti ove Vojvođane, zbog njih nas sada dižu sa priredbe, kad je najlepše!". Desetak minuta kasnije čula se žestoka paljba i više uzastopnih eksplozija tenkovskih topova i protivtenkovskih bombi. Tenkovi su se povukli, a proleterska pešadija nije ni žurila da zauzme položaj kada su ga tenkovi napustili. Jedan je goreo! "Pustite Vojvođane da se odmore i dajte im nešto da pojedu", naredio je Koča Popović.<ref>[https://www.znaci.org/00003/527.htm Mirko Tepavac: MOJ DRUGI SVETSKI RAT I MIR]</ref>|[[Mirko Tepavac]], ''Moj drugi svetski rat i mir''}} == Nasleđe == * Prva borba brigade, kod sela Gaočića i Mioča, [[22. 12.|22. decembra]] [[1941]]. godine, nekada se slavila kao dan [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. * Ulica proleterskih brigada u Beogradu, kojom su se delovi Prve proleterske brigade probijali prilikom [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]]<ref>Миле Максимовић, „Од Авале до палате 'Албанија''“, Прва пролетерска бригада. Сећања бораца, (ур. Вељко Миладиновић), I-IV, Београд, 1986, стр. III/302.</ref>, od 1997-me godine se zove Krunska ulica. * Osnovna škola "Stari Grad"<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.osstarigrad.com/o-skoli/ |access-date=2015-07-16 |archive-date=2015-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150716204132/http://www.osstarigrad.com/o-skoli/ |dead-url=yes }}</ref> u Beogradu na istoimenoj opštini je od osnivanja 1961.ve do školske 1993-94.te nosila ime "Prva Proleterska Brigada". ** Osnivač je bila Skupština opštine Stari grad, a kum Udruženje boraca Prve proleterske brigade – beogradska sekcija. Šest ratnih bataljona prve proleterske brigade, tada dobija sedmi – mirnodopski bataljon pionira nove škole. ** Škola dobija naziv "Prva proleterska brigada" a pionirski odred "Sedmi bataljon Prve proleterske brigade". Lice škole simbolično ozelenjava sedam platana, a pionirski odred stasava pod zastavom sa lentom dobijenom od boraca kao znamen. Škola je sarađivala sa kasarnom "4. juli", koja je negovala tradiciju ratne Prve proleterske brigade, a svečano i reprezentativno obeležavan je Dan škole i Prve proleterske brigade, Dan [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] [[22. 12.|22. decembar.]] * Danas se u [[Rudo, Bosna i Hercegovina|Rudom]] nekadašnja Ulica Prve proleterske brigade zove Ulica đenerala Draže. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina * Miloš Vuksanović '''Prva proleterska brigada'''; "Narodna knjiga" Beograd, "Pobjeda" Titograd; 1981. godina * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd|access-date=2025-08-31|archive-date=2025-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017145046/https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|url-status=dead}} * '''Prva proleterska - ilustrovana monografija''', "Globus" Zagreb, 1984. godina * {{Cite book|last=Jovanović|first=Radivoje|year=1998|title=Uvod u kritičku analizu strategije NOR-a Jugoslavije 1941-1945.|publisher=SUBNOR|location=Beograd}} == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{commonscat|1st Proletarian Brigade}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=1-proleterska-udarna-brigada 1. proleterska udarna brigada] (znaci.org) * [https://znaci.org/00001/54.htm Prva proleterska - ilustrovana monografija] * [https://www.znaci.org/00001/27.htm Prva proleterska brigada - sećanja boraca (knjiga 2)] {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] mgy89z3c7k7zuzen56hzgy3uaam5mzl 0 16271 42606140 42604876 2026-06-05T22:49:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606140 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''2. proleterska (srpska) udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika=Borci 2. proleterske brigade za vreme marša kroz istočnu Bosnu, prema Majevici, jula 1943.jpg |o slici=''Borci Druge proleterske brigade na maršu kroz istočnu Bosnu, jula 1943.'' |vreme=[[1. 3.|1. mart]] [[1942]]. |mesto=[[Čajniče]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=oko '''1.000''' vojnika i oficira |komandant=[[Ratko Sofijanić]] |politički komesar= [[Milinko Kušić]] |bitke= [[Bitka za Kupres 1942.]] <br />[[Operacija Weiss|Operacija "Vajs I"]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija "Vajs II"]]<br />[[Bitka na Neretvi]] <br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Operacija "Kugelblic"]]<br />[[Bitka za Ivanjicu 1944.]] <br />[[Bitka na Kopaoniku 1944.]] <br /> [[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja|Orden nar. oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]]<br />[[Orden za hrabrost]] }} '''2. proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''', takođe '''2. srpska proleterska brigada''',<ref>[https://www.znaci.org/00003/387.htm FORMIRANJE DRUGE SRPSKE PROLETERSKE UDARNE BRIGADE]</ref> je bila ([[Proleterske brigade|elitna]]) [[brigade NOVJ|brigada NOVJ]]. Formirana je od [[Ustanak u Srbiji 1941.|srpskih ustanika]] iz Užica, Čačka i Šumadije, nakon njihovog povlačenja u Bosnu. Druga proleterska NOU brigada je na svom ratnom putu prešla oko '''24.000''' kilometara U njenim redovima borilo se oko '''15.000''' boraca iz svih krajeva [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. Izbacila je iz stroja oko '''62.000''' neprijateljskih vojnika. Dala je veliki broj rukovodećih kadrova, kao i '''48''' narodnih heroja. Među njima je i [[Petar Leković]], prvi narodni heroj Jugoslavije. Zajedno sa [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom brigadom]], imala je veliku ulogu u stvaranju operativnih jedinica [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]]. == Formiranje == Brigada je formirana naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], [[1. 3.|1. marta]] [[1942]]. godine, u [[Čajniče|Čajniču]], od boraca [[Užički partizanski odred|Užičkog]], [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog]] i [[Drugi šumadijski NOP odred|Drugog šumadijskog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je četiri bataljona sa oko '''1.000''' boraca. Komandni sastav je bio sledeći: {{sfn|Broz|1982|p=68}} * komandant brigade [[Ratko Sofijanić]] * [[politički komesar]] [[Milinko Kušić]] * načelnik štaba [[Pavle Ilić]], dosadašnji zamjenik komandanta Beogradskog bataljona I proleterske brigade. * zamjenik komandanta [[Ljubodrag Đurić]] * zamenica političkog komesara [[Spasenija Babović|Spasenija Cana Babović]] == Borbeni put brigade == Druga proleterska brigada je do formiranja [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]], [[1. 11.|1. novembra]] [[1942]]. godine, bila pod neposrednom komandom [[Vrhovni štab|Vrhovnog štaba]]. U martu i prvoj polovini aprila delovala je u istočnoj Bosni. Zauzela je Borike, oslobodila [[Vlasenica|Vlasenicu]], [[Bratunac]], [[Milići|Miliće]], [[Srebrenica|Srebrenicu]] i [[Drinjača (Zvornik)|Drinjaču]]; potom je vodila borbe na [[Romanija|Romaniji]] i učestvovala u napadima na ustaška uporišta u [[Rogatica|Rogatici]] i [[Han Pijesak|Han-Pijesku]]. U drugoj polovini aprila delom svojih snaga izvela je uspješan napad na ustaško uporište [[Borač]] u [[Hercegovina|Hercegovini]]. Tokom [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće neprijateljske ofanzive]] imala je veoma teške zadatke, najpre je vodila borbe oko [[Čajniče|Čajniča]], [[Goražde|Goražda]], [[Foča|Foče]], na sektoru [[Pljevlja]], a u prvoj polovini juna vodila je teške borbe sa [[četnici]]ma na [[Durmitor]]u i na Gatu, kod [[Gacko|Gacka]]. === Pohod u Bosansku krajinu === {{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} Nalazila se u sastavu Udarne grupe brigada, koja je pod neposrednom komandom Vrhovnog komandanta, [[24. 6.|24. juna]] [[1942]]. godine krenula u zapadnu Bosnu. Vodila je borbe oko [[Kalinovik]]a, učestvovala u rušenju [[železnička pruga|železničke pruge]] [[Sarajevo]]-[[Mostar]], u zauzimanju Tarčina i Pazarića, zatim u borbama na sektoru [[Travnik]]a, [[Donji Vakuf|Donjeg Vakufa]] i [[Bugojno|Bugojna]]. Od kraja jula do polovine oktobra [[1942]]. vodila je veliki broj teških borbi. Zajedno sa [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom proleterskom]], [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetom hercegovačkom]] i [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prvom krajiškom]] učestvovala je u [[bitka za Kupres 1942.|napadu na Kupres]]. Učestvovala je i u [[Borbe za Jajce 1942.|oslobođenju Jajca]], [[25. 9.|25. septembra]] [[1942]]. godine. Sedamnaestog oktobra je u [[Drvar]]u, od Vrhovnog komandanta NOP i NOVJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] primila proletersku zastavu. Od tada do početka [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] delovala je oko [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]], [[Livno|Livna]], [[Kupres]]a, [[Tomislavgrad|Duvna]] i u Kninskoj krajini. Izvela je protivudar protiv italijanske divizije "Sasari" i četnika od [[26. 10.|26.]] do [[28. 10.|28. oktobra]] i čišćenje Kninske krajine od četnika i ustaša. Vodila je borbe za Livno od [[5. 12.|5]]. do [[15. 12.|15. decembra]] i izvršila napad na Kupres. === Bitka na Neretvi === {{glavni članak|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:Druga srpska brigada na Neretvi 1943.jpg|minijatura|Borci 4. bataljona 2. srpske brigade maršuju od Neretve ka frontu između Prozora i Gornjeg Vakufa, gde su razbili neprijatelja u bici za ranjenike.]] Krajem januara vodila je žestoke borbe kod [[Knin]]a i [[Strmica (Hrvatska)|Strmice]]. Od tada do forsiranja [[Neretva|Neretve]] vodila je borbe za [[Imotski]] i [[Posušje]] ([[9. 2.|9]]. i [[10. 2.|10. februara]] [[1943]]), prodrla u dolinu Neretve, zauzela Drežnicu i Grabovo [[16. 2.|16]]/[[17. 2.|17. februara]], gde se istakla i razbila bataljon divizije "Murđe". Zajedno s još osam brigada, učestvovala je u protivudaru kod [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]], i naročito se istakla (razbila bataljon [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. nemačke divizije]]). Tim uspesima spašeni su ranjenici i olakšan je položaj snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na Neretvi. U ofanzivnim poduhvatima Glavne operativne grupe s Neretve, brigada je vodila teške borbe s četnicima kod Krsca, na Prenju, kod Bijele, [[Boračko jezero|Boračkog jezera]], Glavatičeva, Obija i Kalinovika. U aprilu je učestvovala u borbama na [[Drina|Drini]]. Njena dva bataljona su zajedno sa [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom]] i [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Petom proleterskom brigadom]] učestvovala u borbama na Javorku, kod [[Nikšić]]a, [[1. 5.|1.]] i [[2. 5.|2. maja]] [[1943]]. godine, kada su razbijene [[Italijani|italijanske]] i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snage jačine nekoliko bataljona. === Bitka na Sutjesci === {{glavni članak|Bitka na Sutjesci}} Za vreme bitke na Sutjesci, učestvovala je [[24. 5.|24]]. i [[25. 5.|25. maja]] u pokušaju proboja jugoistočno od [[Foča|Foče]], a od tada pa do [[10. 6.|10. juna]] vodila je teške borbe na Vučevu, za Košur, kod Suhe, na Barama i Košuti. Njen uspeh na Vučevu i Košuti spada u najznačajnije borbe u ovoj bici. Ostalo je upamćeno da 10. juna na Zelengori, kada je [[Luftwaffe]] izvršio 63 borbena leta protiv partizana, delovi 2. proleterske brigade su uspeli da obore jedan nemački avion.<ref name="Hronologija NOR">[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]</ref> Veoma je značajno i učešće brigade u proširenju proboja nemačkog obruča na [[Zelengora|Zelengori]] [[11. 6.|11. juna]], kao i u proboju drugog obruča na komunikaciji [[Kalinovik]]—[[Foča]]. S ove komunikacije borbom se probila na sever, oslobodila je [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[24. 6.|24]]/[[25. 6.|25. juna]], a dva dana kasnije učestvovala je u oslobođenju [[Kladanj|Kladnja]]. Od tada do početka septembra deluje oko [[Tuzla|Tuzle]] i na planini [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrenu]]. Učestvuje u razbijanju jakih četničkih i drugih snaga. === Kapitulacija Italije === {{glavni članak|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji}} Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije u Jugoslaviji]], 2. proleterska brigada je prešla u rejon Foče, pa u [[Sandžak]]. Oslobodila je Foču ([[3. 9.|3]]/[[4. 9.|4. septembra]] 1943), [[Pljevlja]] ([[22. 9.|22. septembra]]), [[Prijepolje]]; pa je učestvovala u oslobođenju [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]], [[Berane|Berana]] i [[Kolašin]]a. {{citiranje|Pred odlazak iz Pljevalja, 27. oktobra 1943. godine, dobili smo 17 Italijana, koji su posle kapitulacije došli u naše jedinice. [....] Prema Italijanima smo se vrlo lepo ponašali i pokazivali drugarsku pažnju. Time su bili veoma zadovoljni i osećali su se kao naši borci.<ref>[https://znaci.org/00001/55.htm Druga proleterska brigada 1942-1992 - ilustrovana monografija] (str. 207)</ref> |Nikola Kovačević}} === Pohod u Srbiju === {{glavni članak|Prijepoljska bitka|Prvi prodor NOVJ u Srbiju|Drugi prodor NOVJ u Srbiju}} [[File:Borci 2. proleterske brigade u maršu preko Kopaonika, septembra 1944.jpg|thumb|Borci 2. proleterske brigade na Kopaoniku 1944. U prvom planu [[Sredoje Urošević]].]] 2. srpska proleterska brigada oslobodila je [[Priboj]] i prešla u [[Srbija|Srbiju]]. Mesec dana vodila je borbe na [[Zlatibor]]u i drugim mestima. Kod Prijepolja je, [[4. 12.|4. decembra]], u žestokoj iznenadnoj borbi pretrpela velike gubitke. [[Prvi prodor NOVJ u Srbiju|Ponovo je prešla u Srbiju]], i u decembru [[1943]]. i januaru [[1944]]. vodila je više borbi na Zlatiboru, za [[Ivanjica|Ivanjicu]], kod [[Arilje|Arilja]], u rejonu Priboja i drugih mesta. Sredinom marta [[1944]]. godine, u sastavu Udarne grupe divizija [[Drugi prodor NOVJ u Srbiju|ponovo prodire u Srbiju]]. Od tada do [[21. 5.|21. maja]] vodila je gotovo neprekidne borbe u zapadnoj Srbiji i Sandžaku (Rudo, Zlatibor, Ivanjica, Kaona, Povlen), ali je bila prinuđena da se povuče u [[Crna Gora|Crnu Goru]]. === Završne operacije === U junu i julu [[1944]]. godine vodila je borbe na sektoru [[Andrijevica|Andrijevice]]. Pored ostalog, učestvovala je u Andrijevičkoj operaciji. U prodoru Operativne grupe divizija iz Crne Gore u Srbiju učestvovala je u borbama na [[Pešter|Pešterskoj visoravni]] i na [[Ibar|Ibru]]. U avgustu deluje na [[Kopaonik]]u, u Župi, [[Rasina|Rasini]], i oko [[Kuršumlija|Kuršumlije]], gde se ističe u razbijanju četnika. U septembru učestvuje u borbama na Ibru, kod [[Požega (Srbija)|Požege]] i [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Učestvovala je u [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], gde se naročito istakla. Od tada do kraja decembra delovala je na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. U februaru i martu [[1945]]. godine učestvovala je u borbama na [[Drina|Drini]] ([[Banja Koviljača]] i [[Loznica]]). U aprilu je učestvovala u oslobođenju dela istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne]] ([[Bijeljina]], [[Brčko]], [[Šamac]]), a zatim u borbama u [[Slavonija|Slavoniji]], pa na [[Majevica|Majevici]]. == Komandni sastav brigade == [[File:Veselin Perović Trušo u rodnom selu Brezni kod Gornjeg Milanovca, septembra 1944.jpg|thumb|Posle tri godine sa rodbinom. [[Veselin Perović Trušo]] u rodnom selu Brezni kod Gornjeg Milanovca, septembra 1944.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Ratko Sofijanić]] — od formiranja brigade do juna 1942. ** [[Ljubodrag Đurić]] — od juna 1942. do septembra 1943. ** [[Sredoje Urošević]] — od septembra 1943. do avgusta 1944. ** [[Veselin Perović Trušo]] (v.d) — od avgusta do oktobra 1944. ** Ljubiša Veselinović — od oktobra 1944. do aprila 1945. ** Veselin Perović Trušo — od aprila 1945. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** [[Milinko Kušić]] — od formiranja brigade do avgusta 1942. ** [[Aleksa Dejović]] — od avgusta 1942. do aprila 1943. ** [[Slobodan Penezić Krcun]] — od aprila do septembra 1943. ** [[Milivoje Radovanović Farbin]] — od septembra 1943. do oktobra 1944. ** Srećko Milošević — od oktobra 1944. do marta 1945. ** [[Branislav Joksović]] — od marta 1945. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** [[Pavle Ilić Veljko]] — od formiranja brigade do maja 1942. ** [[Vaso Jovanović]] — od maja do juna 1942. ** [[Vojislav Đokić]] — od juna do decembra 1942. ** Sredoje Urošević — od decembra 1942. do septembra 1943. ** [[Nikola Ljubičić]] — od januara do februara 1944. ** Božidar Đorđević — od maja 1944. avgusta 1944. ** Lazar Tešić — od avgusta 1944. do aprila 1945. ** Radomir Ninčić — od aprila 1945. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** Ljubodrag Đurić — od formiranja brigade do juna 1942. ** [[Miodrag Milovanović Lune]] — od juna 1942. do aprila 1944. ** Veselin Perović Trušo — od maja 1944. do aprila 1945. (od maja do oktobra 1944. privremeno je vršio dužnosti komandanta brigade{{sfn|Urošević|1988|p=510}}) ** Mileta Lukić — od aprila 1945. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara brigade:''' ** [[Spasenija Cana Babović]] — od formiranja brigade do avgusta 1942. ** Slobodan Penezić Krcun — od avgusta 1942. do jula 1943. ** Jovan Stamatović — od jula 1943. do januara 1944. ** [[Dragoslav Đorđević Goša]] — od januara do avgusta 1944. ** [[Vojin Đurašinović]] — od avgusta 1944. do kraja rata == Narodni heroji brigade == [[File:Spasenija Cana Babović.jpg|thumb|[[Spasenija Cana Babović]], narodni heroj brigade.]] * [[Spasenija Babović|Spasenija Cana Babović]] * [[Radoš Bojović]] * [[Boško Buha]] * [[Aleksa Dejović]] * [[Petar Gračanin]] * [[Dragoslav Đorđević Goša]] * [[Predrag Jeftić]] * [[Sava Jovanović Sirogojno]] * [[Milinko Kušić]] * [[Miodrag Milovanović Lune]] * [[Petar Leković]] * [[Nikola Ljubičić]] * [[Slobodan Penezić Krcun]] * [[Anđa Ranković]] * [[Sredoje Urošević]] * [[Bogoljub Čukić]] == Priznanja == Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]], [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] i [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Brigade NOVJ]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=2-proleterska-udarna-brigada 2. proleterska udarna brigada] (znaci.org) {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 6z98ir0n5zh3eda1hj0iddf68pck25e 0 18788 42605804 42567904 2026-06-05T21:53:56Z Alekol 2231 /* Januar/Siječanj */ 42605804 wikitext text/x-wiki {{year dab|1979}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1979}} __NOTOC__ Godina '''1979''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXIX]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]] po gregorijanskom kalendaru. * Međunarodna godina deteta (UN). <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1979''': <br /> [[1979#Januar/Siječanj|1]] • [[1979#Februar/Veljača|2]] • [[1979#Mart/Ožujak|3]] • [[1979#April/Travanj|4]] • [[1979#Maj/Svibanj|5]] • [[1979#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1979#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1979#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1979#Septembar/Rujan|9]] • [[1979#Oktobar/Listopad|10]] • [[1979#Novembar/Studeni|11]] • [[1979#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1979#Rođenja|Rođenja]] • [[1979#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[SAD]] prenose diplomatsko priznanje sa Republike Kine ([[Tajvan]]) na [[Narodna Republika Kina|Narodnu Republiku Kinu]]. * 1. 1. - [[Jura (kanton)|Jura]] postaje najmlađi kanton [[Švajcarska|Švajcarske]], izdvajanjem iz [[Bern (kanton)|Berna]]. * 1. 1. - Francuski [[Peugeot]] preuzima kompanije Chrysler Europe i [[Simca]]. * [[3. 1.]] - Na Drugom programu TV Beograd emitovana prva "Beogradska hronika". * [[4. 1.]] - [[Shapour Bakhtiar]], opoziciona figura, postavljen za predsednika [[Pahlavi (dinastija)|iranske carske]] vlade, zbog čega je izbačen iz Nacionalnog fronta. * 4. 1. - U Splitu palo 20 cm snega, jutarnja temperatura u Mostaru -10. * [[7. 1.]] - Vijetnamske snage i kambodžanski pobunjenici ulaze u glavni grad [[Demokratska Kampučija|Kampučije]] [[Phnom Penh]] i formalno ruše režim [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]], koji se povlače prema tajlandskoj granici. * [[8. 1.]] - {{flagicon|CMB|1979}} Proglašena [[Narodna Republika Kampučija]], pod vijetnamskim okriljem, bez međunarodnog priznanja (režim traje do [[1993]], od 1989. pod imenom Država Kambodža). Dezorganizacija u zemlji vodi do gladi. * 8. 1. - Eksplozija francuskog [[tanker]]a ''Betelgeuse'' na jugu Irske, 50 poginulih. * [[9. 1.]] - Osnovan Fond "Nikola Tesla" za podsticaj naučnom stvaralaštvu. * 9. 1. - Koncert "Muzika za [[UNICEF]]" u Generalnoj skupštini UN, domaćini [[Bee Gees]], [[ABBA]] predstavila novu pesmu "Chiquitita". * 9. 1. - Predstavnici Čilea i Argentine potpisali Akt iz Montevidea kojim zahtevaju papino posredovanje u sporu oko [[Beagle (kanal)|Beaglovog prolaza]]. * [[10. 1.]] - Zaledilo se [[Dojransko jezero]] (istog datuma kao prošle godine). * [[13. 1.]] - Dvojica Hrvata u Čikagu ponovo osuđena za upad u zapadnonemački konzulat u tom gradu prošlog avgusta. * januar - februar - "[[Zima nezadovoljstva]]" u Velikoj Britaniji - brojni štrajkovi protiv zamrzavanja plata u borbi protiv inflacije, a takođe i oštra zima. * [[16. 1.]] - [[Iranska revolucija]]: šah [[Mohammed Reza Pahlavi]] napustio zemlju sa porodicom. * 16. 1. - [[BBC]] prikazao prvu od 13 epizoda prirodnjačke TV serije ''[[Life on Earth (TV serija)|Life on Earth]]'' sa [[David Attenborough|Davidom Attenboroughom]]. Čuven je njegov susret sa planinskom gorilom u 12. epizodi (3. 4.; u SFRJ se prikazuje preko TV Sarajevo od 3. januara 1981). * [[20. 1.]] - Osnovana firma Kosovouniverzum, zvanični početak poslovnih aktivnosti [[Braća Karić|Braće Karić]]<ref>Skrozza, Tamara (3. februar 2005). [http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=405133 Dinastija iz šerbeta s hlebom]. ''Vreme''</ref>. * [[22. 1.|22]] - [[26. 1.]] - Američka TV serija "[[Holokaust (TV serija)|Holokaust]]" je prikazana u Zapadnoj Nemačkoj, izaziva veliku pažnju. * [[29. 1.]] - Brenda Ann Spencer [[Pucnjava u Osnovnoj školi Grover (San Diego)|pucala na školu]] u [[San Diego|San Diegu]], Kalifornija, ubila dvoje i ranila osmoro; rekla je: "Ne volim ponedeljke" (inspiracija za pesmu ''[[I Don't Like Mondays]]'' irskog benda ''[[The Boomtown Rats]]''-a). * [[28. 1.]] - [[5. 2.]] - [[Deng Xiaoping]] u poseti SAD, prva poseta lidera NR Kine toj zemlji. * [[30. 1.]] - Varig Flight 967: brazilski teretni avion sa šest članova posade nestao nad Pacifikom (kapetan je preživeo pad aviona [[1973]]). === Februar/Veljača === [[Datoteka:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|220px|[[Ruholah Homeini|Homeinijev]] povratak]] * [[1. 2.]] - Ajatolah [[Ruholah Homeini]] se vraća u [[Iran]] posle 14 godina progonstva, dočekuje ga ogromna oduševljena masa (→ [[Dekada Fadžra]]). * [[1. 2.|1]] - [[12. 2.]] - Tito na bliskoistočnoj turneji: Kuvajt, Irak, Sirija, Jordan. * [[2. 2.]] - [[Sid Vicious]] (21), umro od predoziranja heroinom (njegova partnerka [[Nancy Spungen]] je ubijena prošlog oktobra, za šta je on osumnjičen). * [[4. 2.]] - Homeini imenuje [[Mehdi Bazargan|Mehdija Bazargana]] za premijera, protivno Bahtijaru (do novembra). * 4. 2. - Na Prvom programu TV Beograd je počelo emitovanje dečje crtane serije "Mikijeva radionica" (v. [[Mickey Mouse]]), prva epizoda koja se emitovala je "Borba s bikovima". U tadašnjem listu "Borba" se crtani pisao "Družina Miki Mausa". * [[5. 2.]] - Zbačen predsednik [[Narodna Republika Kongo|Narodne Republike Kongo]] [[Joachim Yhombi-Opango]], sledi [[Denis Sassou Nguesso]] (1979-92. i 1997-...). * [[6. 2.]] - Advokat Jovan Barović, branitelj disidenata, poginuo u sudaru sa kamionom blizu Beograda. * [[9. 2.]] - U vazduhoplovnoj bazi kod Teherana dolazi do pobune pro-Homeinijevih tehničara, zatim dolazi i do uličnih borbi. * 9. 2. - Pukovnik [[Chadli Bendjedid]] je novi predsednik [[Alžir]]a (do [[1992]]), podržava ekonomsku liberalizaciju. * 9. 2. - U Lithgow blizu Sidneya uhapšena trojica Hrvata, u kući u kojoj je nađen i eksploziv<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c1">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/02/09/archives/world-news-briefs-3-held-in-sydney-in-plot-to-cut-water-supply.html |title=World News Briefs |newspaper=The New York Times |date= FEB. 9, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * [[10. 2.]] - Umro [[Edvard Kardelj]], član predsedništava SFRJ i [[CK SKJ]] (u državnom predsedništvu ga zamenjuje [[Sergej Kraigher]]). * [[11. 2.]] (22. bahman 1357. po [[Iranski kalendar|i.k.]]) - [[Iranska revolucija]]: nakon što se vojska povukla u baze, revolucionari zauzimaju sve punktove, premijer Bakhtiar beži iz zemlje - Homeini preuzima vlast. [[Datoteka:Edvard Kardelj (5).jpg|mini|160px|† [[Edvard Kardelj]]]] * [[12. 2.]] - Prvi građanski rat u Čadu: premijer [[Hissène Habré]] pokušao da zbaci predsednika [[Félix Malloum|Félixa Mallouma]]. * 12 - 23. 2. - U Ženevi održana prva Svetska konferencija o klimi. * [[14. 2.]] - Islamski ekstremisti kidnapovali u [[Kabul]]u američkog ambasadora Adolpha Dubsa - poginuo u pucnjavi sa policijom. * [[15. 2.]] - Eksplozija gasa u jednoj [[varšava|varšavskoj]] banci, 49 mrtvih. * 15. 2. - Kasno uveče, prvo streljanje na krovu škole Refah u Teheranu: bivši šef tajne službe SAVAK, šef gradske policije i jedan general. * februar - [[Demokratska Republika Afganistan|Afganistan]]: iz [[Nuristan]]a, koji je u plemenskoj pobuni od prošlog jula, izbačene su vladine snage. U borbi su učestvovali i neki islamski intelektualci, npr. [[Ahmad Shah Massoud]].<ref>Olivier Roy. ''Islam and Resistance in Afghanistan'', p. 99-100. Cambridge University Press. 1990</ref> * [[17. 2.]] - [[Kinesko-vijetnamski rat]] počinje kineskim upadom na sever [[Vijetnam]]a. * 17. 2. - [[Košava]] u [[Vršac|Vršcu]] duvala 170 km/h (47 m/s), u Beogradu 33 m/s; srušen deo tribine stadiona u Novom Sadu. * [[18. 2.]] - U [[Sahara|Sahari]], u južnom Alžiru, tokom pola sata pada sneg. * [[20. 2.]] - [[Presuda Cassis de Dijon]]: propisi kojima se praktično ograničava uvoz robe su nezakoniti, tj. protivni evropskim ugovorima (→ [[Pravo Evropske unije]]). * [[22. 2.]] - {{flag|Sveta Lucija}} nezavisna od Velike Britanije. * [[27. 2.]] - Knjiga-bomba upućena katoličkom svešteniku Timothyju Majiću iz hrvatskih novina "Danica" u [[Milwaukee]]ju, povređen detektiv. <!-- UDBA ili Hrvatski narodni odpor? --> === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Kuvajtski tornjevi]] otvoreni za javnost (građevinske radove izveo beogradski [[Energoprojekt]]). * 1. 3. - Izbori u Španiji, prvi nakon donošenja novog ustava: slični rezultati kao 1977, vladajuća Unija demokratskog centra ima relativnu većinu, socijalisti drugi. * 1. 3. - Referendum o uvođenju škotske skupštine - većina je "za" ali ispod cenzusa od 40% ukupnog elektorata - ovo će biti povod za izglasavanje nepoverenja britanskoj vladi. Istovremeno, Vels glasa protiv zasebne skupštine (→ [[1997]]). * [[5. 3.]] - Svemirska letjelica [[Voyager 1]] u najbližem prolazu pored Jupitera, poslala je prve snimke [[Jupiterovi prstenovi|Jupiterovih prstenova]]. Otkriveni su i sateliti [[Metida (mjesec)|Metida]] i [[Teba (mjesec)|Teba]], u julu i [[Adrasteja (mjesec)|Adrasteja]]. [[Datoteka:Jupiter - February 1979 (18269520615).jpg|mini|180px|left|[[Jupiter (planet)|Jupiter]] sa [[Voyager 1|Voyagera 1]]]] * 5. 3. - Zabeležen najveći [[magnetar]]ski događaj ([[meki gama repetitor]]). * [[8. 3.]] - [[Philips]] prikazao [[CD|kompakt disk]]. * [[13. 3.]] - [[Evropski monetarni sistem]] stupa na snagu - sprečavanje velikih fluktuacija u valutnom kursu ("zmija u tunelu"), uvedena obračunska jedinica [[ECU]]. * 13. 3. - Puč [[Maurice Bishop|Morisa Bišopa]] na [[Grenada|Grenadi]], marksistička vlada traje do američke [[Invazija Grenade|invazije]] [[1983]]. * [[14. 3.]] - U sudaru grčkog autobusa i jugoslovenskog kamiona u Grčkoj blizu jugoslovenske granice, poginulo 30 ljudi. * 14. 3. - Prikazan film "[[Kosa (film)|Kosa]]". * 14. 3. - Ukradeni kineski avion Hawker Siddeley Trident pao na fabriku u Pekingu, 44 mrtvih. [[Datoteka:Interference-colors.jpg|mini|150px|[[CD|kompakt disk]]]] * [[15. 3.]] - General [[João Figueiredo]] novi predsednik Brazila (do [[1985]]), poslednji iz vojnog režima. * [[15. 3.|15]] - [[20. 3.]] - [[Heratska pobuna (1979)|Heratska pobuna]] naroda i dela vojske protiv vlasti [[Demokratska Republika Afganistan|DR Afganistana]], ubijeno i nekoliko sovjetskih savetnika. Do jeseni, u pobuni su i centralni delovi zemlje. * [[16. 3.]] - Prikazan film ''[[The China Syndrome]]'' o TV reporterki koja otkriva zataškavanje problema sigurnosti u nuklearnoj elektrani. * 16. 3. - Okončan Kinesko-vijetnamski rat, obe strane tvrde da su pobedile. * [[17. 3.]] - Izvršni savet Beograda zaključio da cene kvadrata stana budu 15.000 do 17.500 dinara. * [[22. 3.]] - Sednica Predsedništva SFRJ i Predsedništva CK SKJ u Igalu. * [[25. 3.]] - Prihvaćen predlog Narodne banke Jugoslavije da se izda kovani novac od 25 para, jer se petoparac gubi iz opticaja. [[Datoteka:Carter, Sadat, and Begin at the Peace Treaty Signing, March 27, 1979 (10729561495).jpg|mini|200px|Sadat, Karter i Begin]] * [[26. 3.]] - Ispred [[Bela kuća|Bele kuće]] potpisan [[Egipatsko-izraelski mirovni sporazum]] ([[Anwar Sadat|Sadat]] i [[Menachem Begin|Begin]]). * [[27. 3.]] - Sovjetska plovila stigla u vijetnamsku [[baza Cam Ranh|bazu Cam Ranh]] (do 2002). * [[28. 3.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička]] britanska vlada [[Jim Callaghan|Jima Callaghana]] izgubila poverenje u parlamentu sa 311 prema 310 glasova - prevremeni izbori 3. 5.. * 28. 3. - [[Incident na ostrvu Tri Milje]]: nesreća u [[nuklearna elektrana|nuklearnoj elektrani]] u Pensylvaniji dovela do opsežnog radijacijskog zračenja. * [[30. 3.]] - Britanski političar [[Airey Neave]] poginuo od bombe koju je Irska nacionalna oslobodilačka armija postavila pod njegov auto na parkingu Palate Westminster (teorije zavere tvrde drugačije). * [[31. 3.]] - [[Britanija|Britanski]] razarač "London" isplovio iz luke u La Valeti, čime su okončane vojne veze [[Velika Britanija|Velike Britanije]] i [[Malta|Malte]], uspostavljene 181. godinu ranije. * 31. 3. - Pesma Evrovizije u Jerusalimu, ponovo pobedio Izrael; Jugoslavija nije učestvovala, niti je prenosila, iz političkih razloga. * [[mart]] - Hrvatski nacionalisti se izjasnili krivim u vezi otmice aviona [[1976]] (v. [[TWA Flight 355]]). === April/Travanj === * mart/april - Kampanja protiv disidentske aktivnosti u SFRJ, [[Milovan Đilas]] upozoren 21. 3. da će biti preduzete "najenergičnije mere"<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c2">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/04/08/archives/yugoslavia-moving-against-dissidents-djilas-is-warned-by-secret.html |title=YUGOSLAVIA MOVING AGAINST DISSIDENTS |newspaper=The New York Times |date= APRIL 8, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * april, početkom - CK [[SKJ]] doneo zaključke o sprovođenju Titove inicijative od prošlog novembra, o doslednijem ostvarivanju načela kolektivnog rada, odlučivanja i odgo­vornosti, u svim organima i organizacijama i na svim nivoima — od ko­mune do Federacije; slede sednice konferencija svih društveno-političkih orga­nizacija (Socijalistički savezi, Sindikat, Savezi socijalističke omladine i Savezi boraca), uveden jednogodišnji mandat za njihove predsednike; u skladu s tim već počinje rad na izmeni [[Ustav Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (1974)|Ustava]]<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 316</ref>. * [[1. 4.]] - Proglašena Islamska Republika [[Iran]], nakon dvodnevnog referenduma u kome je navodno 99% glasača bilo "za". * [[2. 4.]] - Propust [[antraks]]a iz vojnog objekta u [[Sverdlovsk]]u, SSSR, broj mrtvih se procenjuje na stotinak. * 2. 4. - Zatvaranjem britanske vojne baze, [[Malta]] stekla punu nezavisnost čime je okončano gotovo 80 godina dugo britansko prisustvo na tom ostrvu. * [[3. 4.]] - [[Zvonko Bušić]] i još troje, osuđeni prošle godine u SAD na doživotni zatvor zbog otmice aviona 1976, dobili pravo na pomilovanje posle 31. 12.. * [[4. 4.]] - U [[Pakistan]]u pogubljen bivši predsjednik Vlade [[Zulfikar Ali Buto]] koji je svrgnut vojnim udarom [[1977]]. godine. * [[5. 4.]] - [[KK Bosna Royal|KK Bosna]] postala prvak Evrope u Grenoblu. * [[7. 4.]] - Pogubljen/ubijen bivši iranski premijer [[Amir-Abbas Hoveyda]]. * [[9. 4.]] - [[51. dodjela Oscara]]: najbolji film je "[[The Deer Hunter|Lovac na jelene]]", ukupno pet nagrada od devet nominacija. * [[10. 4.]] - U SAD potpisan Zakon o odnosima sa Tajvanom. * 10. 4. - Kraj [[Ugandsko-tanzanijski rat|Ugandsko-tanzanijskog rata]]: [[Tanzanija|tanzanijske]] trupe okupirale glavni grad [[Uganda|Ugande]], diktator [[Idi Amin]] bježi u Libiju pa [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]]. [[Datoteka:Hotel Slavija, 1979 Yugoslavia Earthquake.jpg|mini|200px|[[Zemljotres u Crnoj Gori 1979.|Zemljotres u Crnoj Gori]]]] * [[15. 4.]] - Jak [[Zemljotres u Crnoj Gori 1979.|zemljotres na crnogorskom primorju]] - ljudske žrtve i razaranja, naročito u [[Budva|Budvi]]. U Crnoj Gori 101 poginuli, u [[Albanija|Albaniji]] 35. * april - Razne pobune u Iranu (Kuzestan, Kurdi...). * [[17. 4.|17]] - [[19. 4.]] - Hapšenja i ubistvo oko 100 đaka u [[Centralnoafričko Carstvo|Centralnoafričkom Carstvu]] koji su protestovali zbog obaveznog nošenja skupih uniformi. * [[18. 4.]] - [[Saad Haddad]] proglasio Slobodnu Libansku Državu na jugu Libana uz pomoć Izraela (nepriznata država nestaje zajedno s njim 1984). * [[19. 4.]] - Proslava 60. godišnjice [[SKJ]] u beogradskom centru "Sava". * 19. 4. - Štampan prvi broj obnovljenog lista za decu "Neven". * 19. 4. - Austrijanac [[Andreas Mihavecz]] preživeo 18 dana bez vode i hrane, nakon što su ga policajci zaboravili u ćeliji. * [[20. 4.]] - Američkog predsednika [[Jimmy Carter|Cartera]] napao [[močvarni zec]] u rodnom gradu [[Plains, Georgia]] (objavljeno 29. 8.). * [[23. 4.]] - [[23. 5.]] - Studentski protesti u [[Nepal]]u u kojima ima i mrtvih, kralj [[Birendra]] najavljuje referendum o uvođenju višepartijskog sistema (održan 1980). * [[29. 4.]] - [[Orson Vels]] na ručku kod predsednika [[Tito|Tita]] (snima se film "[[Tajna Nikole Tesle]]"). === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - Danska daje samoupravu [[Grenland]]u. [[Datoteka:Margaret Thatcher cropped2.png|thumb|150px|[[Margaret Thatcher]], premijer UK 1979-90]] * [[3. 5.]] - Generalni izbori u [[Velika Britanija|V. Britaniji]]: ubedljiva pobeda [[Konzervativna stranka (UK)|konzervativaca]] na čelu sa [[Margaret Thatcher]], 339 prema 262 mandata za laburiste. Slogan konzervativaca je bio ''Labour Isn't Working''. Partija ostaje na vlasti do [[1997]]. * 3. 5. - Mere štednje nafte u SFRJ: na snazi je zakon o ograničenju kretanja motornih vozila, poznat kao "par-nepar", jer se polovina vozila ne može kretati, zavisno od početne cifre registracije (ukinuto 3. februara 1981); donesena je i uredba o ograničenju brzine. * [[5. 5.]] - Osnovana [[Iranska revolucionarna garda]] (''Pasdaran-e Enqelab''). * [[6. 5.]] - Izbori u Austriji, socijaldemokrati kancelara [[Bruno Kreisky|Bruna Kreiskog]] pojačavaju većinu. * [[8. 5.]] - Požar u [[manchester]]skoj robnoj kući Woolworths, deset mrtvih. * [[9. 5.]] - [[Finale kupa UEFA 1979.|Finale kupa UEFA]] u Beogradu: [[FK Crvena Zvezda]] - [[Borusija Menhengladbah]] 1:1. * [[10. 5.]] - Samouprava za [[Federalne Države Mikronezije]] pod suverenitetom SAD (nezavisnost od 1986). * 10. 5. - U Kanu prikazan film ''[[Apocalypse Now]]''. * [[12. 5.]] - Još jedan jak potres u Crnoj Gori, zabeležena šteta u Kotoru. [[Datoteka:YUGOSLAVIA, BOSNIA-HERZOGOVINA, SARAJEVO pre1991 -LICENSE PLATE - Flickr - woody1778a.jpg|mini|Registarska tablica: broj odlučuje kada se možete voziti]] * [[15. 5.]] - Na sednici oba veća Skupštine SFRJ izabrano [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništvo]], zapravo potvrđen stari sastav: pored Tita tu su [[Lazar Koliševski]] (novi potpredsednik), [[Cvijetin Mijatović]], [[Sergej Kraigher]], [[Petar Stambolić]], [[Vladimir Bakarić]], [[Vidoje Žarković]], [[Stevan Doronjski]] i [[Fadil Hoxha]] (stari potpredsednik).<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19790516|page:1 "Borba", 16. maj 1979]</ref> {{circa}} [[Dušan Dragosavac]] sekretar Predsedništva CK SKJ umesto [[Stane Dolanc|Staneta Dolanca]]. * [[16. 5.|16]] - [[21. 5.]] - Tito u poseti SSSR. * 20. 5. - Generalni sekretar [[Španska socijalistička radnička partija|Španske socijalističke radničke partije]] [[Felipe González]] daje ostavku jer se partija ne želi odreći marksizma. * [[21. 5.]] - [[Dan White]], ubica [[George Moscone|Georgea Mosconea]] i [[Harvey Milk|Harveyja Milka]], osuđen na samo sedam godina (→ [[Twinkie obrana]]), što dovodi do nereda Whiteove noći od strane gej zajednice u San Franciscu. * [[21. 5.|21]] - [[28. 5.]] - [[Elton John]] nastupa u Lenjingradu i Moskvi - prva zapadna rok zvezda u SSSR. * [[23. 5.]] - U revanšu finala kupa UEFA, Borusija pobeđuje Crvenu Zvezdu sa 1:0 i uzima trofej (oproštaj [[Berti Vogts]]a od igračke karijere). * 23. 5. - U Los Angelesu dvojica nacionalističkih Hrvata poginula od bombe u kamionu, pretpostavlja se da je bila namenjena drugim Hrvatima, metama pretnji i iznude<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c3">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/09/archives/croatian-community-is-upset-by-blasts-identification-of-victims.html?_r=0 |title=Croatian Community Is Upset by Blasts |newspaper=The New York Times |date= JUNE 9, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c4">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/21/archives/clashing-yugoslavamericans-studied-by-grand-jury-theory-on-secret.html |title=Clashing Yugoslav‐Americans Studied by Grand Jury |newspaper=The New York Times |date= JUNE 21, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * [[24. 5.]] - Pop Stojiljko Kajević, Nikola Kavaja i još dvojica Srba osuđeni u Čikagu za zaveru za ubistvo jugoslovenskih diplomata u tom gradu 1975<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c5">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/05/25/archives/around-the-nation-4-serbians-are-convicted-of-plotting-to-kill.html |title=Around the Nation |newspaper=The New York Times |date= MAY 25, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref> (Kavaja je na slobodi uz kauciju do izricanja presude). * 24. 5. - Dnevnik TV Beograd ima novu špicu sa tačkastim globusom (do 1992, nove varijante 1998-2000, 2010-2022 i od 2022). * [[25. 5.]] - Poslednji Titov [[Dan mladosti]]: štafetu je predala omladinka Sanija Hiseni, koja je pozdravne reči uputila na albanskom. * 25. 5. - [[Let American Airlines 191]]: najgora avio-nesreća u istoriji SAD, 273 poginulih u padu aviona [[DC-10]] neposredno po poletanju sa čikaškog aerodroma. Ova nesreća, i ona sledećeg novembra, ruše reputaciju DC-10, mada problem nije bio u avionu. * 25. 5. - Šestogodišnji [[Etan Patz]] nestao na Menhetnu - iz ovoga će nastati pokret za nestalu decu (prvi lik na tetrapaku za mleko). * 25. 5. - Prikazan prvi film ''[[Alien (film)|Alien]]''. * [[26. 5.]] - Izraelci vratili [[sinaj]]ski grad [[Ariš (grad)|Ariš]] Egiptu (etapno povlačenje sa poluostrva traje do 1982). * [[28. 5.]] - Potpisan ugovor o pristupanju Grčke [[Evropska ekonomska zajednica|Evropskoj ekonomskoj zajednici]] (stupa na snagu 1. januara 1981). === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Datoteka:Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg|25px]] Poslije devedeset godina ukinuta vladavina bijele manjine u [[Rodezija|Rodeziji]] - prvi crni premijer je [[Abel Muzorewa]], država se privremeno zove [[Zimbabwe Rhodesia]] (do decembra). * [[2. 6.]] - Papa [[Ivan Pavao II.]] stigao u posjetu rodnoj [[Poljska|Poljskoj]], prvi posjet jednog pape nekoj komunističkoj zemlji ("devet dana koji su promijenili svijet"). * 2. 6. - U Los Angelesu donesen zakon o gay pravima (ili 8. 7.). * [[3. 6.]] - Izbori u Italiji, [[Komunistička partija Italije|komunisti]] i dalje jaki drugi ali izgubili 33 mesta. * 3. 6. - Izboj naftnog izvora Ixtoc I u [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]], ističu stotine miliona galona nafte (najteži incident do [[2010]]). * [[4. 6.]] - General i šef države [[Gana|Gane]] [[Fred Akuffo]] zbačen vojnim udarom - na vlast prvi put dolazi zrakoplovni satnik [[Jerry Rawlings]] (šef države odn. predsjednik 1979. i 1981-2001); kasnije tokom meseca streljana trojica ranijih vojnih šefova države: [[Ignatius Kutu Acheampong|Acheampong]], [[Akwasi Afrifa|Afrifa]] i Akuffo. * [[7. 6.]] - Prvi direktni izbori za [[Evropski parlament]] u tada 9-članoj [[Evropska zajednica|EZ]]. * [[8. 6.]] - Od 11 članova Saveta za narodnu odbranu SFRJ, šest su generali; u saveznom Savetu za zaštitu ustavnog poretka su dvojica generala od osam članova (ocenjeno kao porast uticaja vojske u Jugoslaviji)<ref name="osa1">[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-77.shtml More Power for Army Generals in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604193524/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-77.shtml |date=2012-06-04 }}, Slobodan Stanković, OSA - RFE</ref>. * [[11. 6.]] - Bryan Allen preleteo [[La Manche]] letelicom na ljudski pogon ''[[Gossamer Albatross]]'' (pribl. "paučinasti albatros"). * [[15. 6.]] - Objavljeno da je gen. [[Ivan Mišković (general)|Ivan Mišković]] postavljen za predsednika Saveta za civilnu zaštitu (bio sklonjen [[1973]])<ref name="osa1"/>. * jun - [[McDonald's]] uveo [[Happy Meal]] za decu. * [[16. 6.]] - [[Islamistička pobuna u Siriji]] &mdash; Masakr u [[alep]]skoj artiljerijskoj školi: pripadnici Muslimanskog bratstva ubili između 50 i 83 [[alaviti|alavitska]] kadeta. * [[18. 6.]] - Bečki samit: [[SAD]] i [[SSSR]] (Karter i [[Leonid Brežnjev|Brežnjev]]) potpisuju sporazum [[SALT II]] o ograničenju strateškog naoružanja (američka desnica kritikuje sporazum, Senat ga nije ratifikovao zbog invazije na Afganistan). * 18/[[19. 6.]] - Teretni voz sa tri lokomotive i 30 vagona pao u provaliju kod Titograda, poginula trojica mašinovođa. * [[20. 6.]] - Srpski emigrant [[Nikola Kavaja]] oteo avion u SAD, tražio puštanje oca Stojiljka Kajevića, zamišljao da obruši avion na "[[Poslovni centar Ušće|CK]]" u Beogradu i ubije Tita<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c6">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/07/12/archives/priest-sees-no-contradiction-in-his-terrorist-acts-a-lot-of-pride.html |title=Priest Sees No Contradiction in His Terrorist Acts |newspaper=The New York Times |date= JULY 12, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c7">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/25/archives/new-fbi-crisis-control-center-a-key-to-saving-136-in-hijacking.html |title=New F.B.I. Crisis Control Center A Key to Saving 136 in Hijacking |newspaper=The New York Times |date= JUNE 25, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref><ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c8">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/06/22/archives/serbian-hijacker-surrenders-as-jetliner-from-new-york-lands-in.html |title=Serbian Hijacker Surrenders as Jetliher From New York Lands in Ireland |newspaper=The New York Times |date= JUNE 22, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * 20. 6. - Vojnik nikaragvanske nacionalne garde ubio američkog novinara ABC-a Billa Stewarta i njegovog prevodioca - revolt prema Somozinom režimu u SAD. * [[25. 6.]] - Komandant [[NATO]]-a [[Alexander Haig]] preživeo u Belgiji napad [[Frakcija Crvene Armije|Frakcije Crvene Armije]]. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Original Sony Walkman TPS-L2.JPG|mini|140px|left|Originalni [[Sony]]-jev ''[[Walkman]]'']] * [[1. 7.]] - [[Sony]]-jev ''[[Walkman]]'' ušao u prodaju u Japanu. * 1. 7. - U [[Švedska|Švedskoj]] zabranjeno telesno kažnjavanje dece u kući. * [[3. 7.]] - [[Operacija Ciklon]]: američki predsednik [[Jimmy Carter]] odobrava finansiranje antikomunističke gerile, [[mudžahedin]]a, u [[Građanski rat u Afganistanu|afganskom građanskom ratu]] (prvo se šalje komunikaciona oprema). * [[7. 7.]] - NR Kina dobija status najpovlašćenije nacije od SAD. * [[9. 7.]] - Referendumom odobren ustav [[Palau]]a - otočje, dio [[Starateljsko područje Pacifičkih Otoka|Starateljskog područja Pacifičkih Otoka]], nisu se željela priključiti [[Federativne Države Mikronezije|Federativnim Državama Mikronezije]] niti [[Maršalovi Otoci|Maršalovim Otocima]]. * [[11. 7.]] - Američka svemirska stanica ''[[Skylab]]'' pala blizu [[Perth]]a, Australija (bila je prazna od 1974). * [[12. 7.]] - {{flag|Kiribati}} (/Kiribas/) stiču nezavisnost od [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] ([[Gilbertovi otoci|Gilbertovi]], [[Linijski otoci|Linijski]], [[Otoci Phoenix|Phoenix]] otoci i [[otok Banaba]]). * 12. 7. - Požar u hotelu ''Corona de Aragón'' u [[Zaragoza|Zaragozi]], Španjolska, preko 80 mrtvih - zvanično nesreća, ali sumnja se na ETA-u. * 12. 7. - ''[[Disco]] Demolition Night'' u Čikagu. * 12. 7. - U Njujorku ubijen mafijaš [[Carmine Galante]], glava familije Bonanno. * jul - [[Ivan Stambolić]]: Srbija zaostaje politički i ekonomski.<ref>Jović 2003, 264</ref> [[Datoteka:Saddam Hussein 1979.jpg|mini|150px|[[Sadam Husein]], predsednik Iraka 1979-2003.]] * [[16. 7.]] - Predsednik [[Irak]]a [[Ahmed Hassan al-Bakr]] daje ostavku, nasleđuje ga potpredsednik [[Sadam Husein]] (do [[2003]]); ubrzo vrši krvavu čistku na vrhu vlasti. * [[17. 7.]] - Prvo zasedanje [[Evropski parlament|Evropskog parlamenta]], prvi govor drži privremena predsedavajuća [[Louise Weiss]], stara aktivistkinja za ženska prava. [[Datoteka:Flag of the FSLN.png|mini|150px|left|Zastava [[Sandinistički front nacionalnog oslobođenja|Sandinističkog fronta nacionalnog oslobođenja]]]] * [[19. 7.]] - [[Nikaragvanska revolucija]]: [[Sandinisti]] preuzimaju vlast u [[Nikaragva|Nikaragvi]], dva dana nakon bekstva diktatora [[Anastasio Somoza Debayle|Anastasija Somose]] iz zemlje (porodica Somoza je vladala od 1936.); zemlja je u ruševinama od rata i zemljotresa iz 1972. * 19. 7. - Dva grčka tankera, ''Atlantic Empress'' i ''Aegean Captain'', se sudarila pored [[Tobago|Tobaga]] u Karibima - 27 mrtvih u požaru i velika količina izlivene nafte. * 19. 7. - [[Maritza Sayalero]] je prva [[Miss Universe]] iz Venecuele; kada su novinari i ostale takmičarke pohrlili njenom tronu bina se srušila. * [[21. 7.]] - Dominacija [[Disco]] muzike: sedam od deset najviših pozicija na Billboard Hot 100. * [[22. 7.]] - Čistka partije [[Baas]] ili Masakr drugova: Sadam Husein na konferenciji čelnika partije tvrdi da je otkrivena sirijska zavera; čita imena 68 ljudi koji su odmah izvedeni iz sale, 21 će biti pogubljen sledećeg meseca. * [[26. 7.]] - [[2. 8.]] - 26. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Trofej (film)|Trofej]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/26-pulski-filmski-festival/ 26. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016112157/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/26-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[27. 7.]] - [[AC/DC]] izdali šesti album, ''[[Highway to Hell (album)|Highway to Hell]]'', poslednji sa [[Bon Scott|Bonom Scottom]]. === Avgust/August/Kolovoz === * [[3. 8.]] - [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] zbacio u krvavom vojnom udaru svog brutalnog strica [[Francisco Macías Nguema|F. M. Nguemu]] i postao predsednik [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorijalne Gvineje]] (F. M. Nguema pogubljen 29. 9., a Teodoro je 2016. još uvek na vlasti). * [[4. 8.]] - Zamrznute cene industrijskih proizvoda u SFRJ, kako bi se obuzdala inflacija, što će izazvati nestašice najesen (deo cena će biti liberalizovan novembra 1980). * [[5. 8.]] - [[Zapadna Sahara|Zapadnosaharski]] front [[Polisario]] sklopio mir sa [[Mauritanija|Mauritanijom]] koja se povlači iz teritorije (→ [[Tiris al-Gharbiyya]]), ali Marokanci ubrzo ulaze. * [[8. 8.]] - Predsednik senata [[Wálter Guevara]] postaje predsednik [[Bolivija|Bolivije]], nakon što na junskim izborima niko nije dobio apsolutnu većinu, a Kongres nije mogao doneti odluku. * 8. 8. - Komitet Senata SAD iznosi da pet stranih zemalja ima špijunske mreže za nadzor svojih državljana u SAD: Čile, Filipini, Tajvan, Jugoslavija i (bivši) carski Iran. * [[10. 8.]] - [[Michael Jackson]] izdao album ''[[Off the Wall]]''. * 10. 8. - Povratak civilne vlasti u [[Ekvador]]u, [[Jaime Roldós Aguilera]] je novi predsednik (do 1981), podržava ljudska prava. * [[11. 8.]] - Pukla brana Machchu-2 u indijskoj državi [[Gudžarat]], procene broja mrtvih od 1.800 do 25.000. [[Datoteka:An artist's impression of the encounter between Pioneer 11 and Saturn.jpg|mini|210px|left|[[Pioneer 11]] i Saturn (umetnička vizija)]] * [[13. 8.]] - Nemački brod ''Cap Anamur'' stiže u Južnokinesko more gde će u narednih sedam godina spasiti 11.300 vijetnamskih izbeglica (''[[Boat people]]''). * [[15. 8.]] - Autobus sleteo u provaliju kod Novog Sada nakon sudara sa kamionom, 14 poginulih. * [[17. 8.]] - ''[[Monty Python's Life of Brian]]'' prikazan u SAD, u novembru u UK. * [[20. 8.]] - Kurdska pobuna u Iranu: tri dana nakon što je Homeini objavio džihad protiv Kurda, Iranska armija započinje opsadu [[Mahabad]]a, koji pada 3. septembra. * [[27. 8.]] - [[IRA]] ubila Lorda [[Luis Mauntbaten|Mauntbatena]] i još četvoro na brodici; istog dana u zasedi ubijeno 18 britanskih vojnika. * [[28. 8.]] - U Brazilu amnestirani politički zatvorenici osuđeni 1961-78. * avgust - Beogradski fantom: Vlada Vasiljević tokom deset noći juri ulicama ukradenim belim Porscheom 911, pred mnogobrojnom "publikom". * avgust/septembar - Uragan David pogađa Karibe, naročito [[Dominika|Dominiku]] (29. 8., 56 mrtvih) i [[Dominikanska Republika|Dominikansku Republiku]] (31. 8., 2.000 mrtvih). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Poljud stadium.jpg|mini|250px|[[Gradski stadion u Poljudu]]]] * 30. 8. - [[9. 9.]] - [[Tito]]vo putovanje u [[Havana|Havanu]] na Konferenciju [[Pokret nesvrstanih|Nesvrstanih]]: insistira na nezavisnosti Pokreta od oba bloka. * [[1. 9.]] - [[Pioneer 11]] postaje prva svemirska letjelica koja je stigla do [[Saturn (planet)|Saturna]]. * [[2. 9.]] - Jubilejski pokret "Trinaest stoljeća kršćanstva u Hrvata" i [[Branimir]]ova godina: oko 200.000 vjernika u [[Nin]]u, predstavljen [[Hrvatski zavjetni križ]]. * [[7. 9.]] - U SAD pokrenut kablovski sportski kanal [[ESPN]] (''Entertainment and Sports Programming Network''). * [[9. 9.]] - [[Svetsko prvenstvo u veslanju]] na [[Bledsko jezero|Bledskom jezeru]]. * [[10. 9.]] - Umro predsednik [[Narodna Republika Angola|NR Angole]] [[Agostinho Neto]], sledi [[José Eduardo dos Santos]] (do 2017); u zemlji je [[Angolski građanski rat|građanski rat]]. * 10. 9. - U [[Marysville, Ohio]] počela s radom Hondina fabrika motocikala, prvi pogon japanske automobilske industrije u SAD (zatvoren 2009). * [[13. 9.]] - Teretni voz se kod [[Stalać]]a zabio u ekspresni voz [[Beograd]] - [[Skoplje]], poginulo 61. * 13. 9. - U Južnoj Africi proglašena nezavisnost "[[bantustan]]a" [[Venda]] - bez međunarodnog priznanja, ukinuta 1994. * [[14. 9.]] - Sukob na čelu [[DR Afganistan]]a: nakon oružanog sukoba, [[Hafizullah Amin]] naredio ubistvo [[Nur Muhammad Taraki]]ja. * [[15. 9.|15]] - [[19. 9.]] - [[VIII. Mediteranske igre - Split 1979.|VIII. Mediteranske igre]] se održavaju u Splitu. [[Borut Petrič]] osvojio tri zlatne i dve srebrne medalje. Za potrebe igara je napravljen [[Gradski stadion u Poljudu]]. * [[septembar]] - [[Milovan Đilas]], [[Mihajlo Mihajlov]] i dr. pokrenuli prvi jugoslovenski [[samizdat]] "Časovnik", koji je odmah zabranjen, a Đilas je sledećeg meseca osuđen na novčanu kaznu<ref>[http://www.djilas.info/HRONOLOGIJA/hronologija.html Hronologija života i rada Milovana Đilasa]</ref>; urednik Dragoljub Ignjatović je dobio 30 dana zatvora<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c9">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/10/16/archives/djilas-yugoslav-dissident-faces-jail-in-underground-journal-case.html |title=Djilas, Yugoslav Dissident, Faces Jail in Underground Journal Case |newspaper=The New York Times |date= OCT. 16, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * septembar - [[Španska socijalistička radnička partija]] se na vanrednom kongresu ipak odriče marksizma, [[Felipe González]] je ponovo generalni sekretar. [[Datoteka:Kadinjača - Zapadna Srbija, 001.JPG|mini|260px|[[Spomen kompleks Kadinjača]]]] * [[16. 9.]] - Dve porodice pobegle balonom iz [[Istočna Nemačka|Istočne Nemačke]]. * 16. 9. - Objavljen singl ''[[Rapper's Delight]]'' za koji se misli da je predstavio [[hip hop]] masama. * ca. 19. 9. - Zbog niskog vodostaja prekinut rečni saobraćaj celom dužinom Save. * [[21. 9.]] - Operacija Barracuda: [[Centralnoafričko Carstvo|Centralnoafrički]] car [[Bokassa]] zbačen uz pomoć francuskih padobranaca, [[David Dacko]] se vraća na vlast i proglašava obnovu [[Centralnoafrička republika|republike]]. * [[22. 9.]] - Na beogradskom stadionu JNA održan veliki koncert "Rock spektakl '79.", svirali [[Bijelo dugme]] i još preko 20 izvođača ([[Prljavo kazalište]], [[YU Grupa]], [[Parni valjak]], ...). * 22. 9. - Primećen [[Južnoatlantski bljesak]] kod ostrva [[Otok Bouvet|Buve]], možda nuklearna proba. * [[23. 9.]] - Otkriven [[Spomen kompleks Kadinjača]]. * [[24. 9.]] - [[Hilla Limann]] novi šef države Gane (do 1981). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Druga [[Nigerija|nigerijska]] republika ustanovljena povratkom vlasti iz vojnih u civilne ruke - nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]], predsednik je [[Shehu Shagari]] (do 1983). * [[2.10.|2]] - [[5. 10.]] - 34. godišnja Skupština [[Međunarodna banka za obnovu i razvoj|Međunarodne banke za obnovu i razvoj]] i [[MMF|Međunarodnog monetarnog fonda]] se održava u Beogradu. Za goste je 24. 9. otvoren Hotel "Interkontinental" (od 2014. ''[[Crowne Plaza Beograd]]''). * [[4. 10.]] - Zemljotres u Sarajevu, materijalna šteta. * [[6. 10.]] - U [[Prokuplje|Prokuplju]] rođeni blizanci sa dvadeset dana razmaka, 16. septembra i 6. oktobra. * 6. 10. - Predsednik [[Federalna rezerva|Federalne rezerve]] [[Paul Volcker]] objavljuje da će se radi obuzdavanja inflacije ići na restriktivnu novčanu ponudu uz fluktuacije kamata, koje dostižu 13 pa 17% - doći će do recesije i porasta nezaposlenosti do 1982. * [[12. 10.]] - Tajfun Tip je najjači zabeleženi na Pacifiku. * [[14. 10.]] - Lideri Angole, Zambije i Zaira potpisali sporazum o nenapadanju. * 14. 10. - Nacionalni marš na Washington za gej i lezbijska prava, između 75 i 125 hiljada učesnika. * [[15. 10.]] - Vojni udar u [[El Salvador]]u, oboren general [[Carlos Humberto Romero]] ali umerena vojno-civilna Revolucionarna vladina hunta ne može kontrolisati vojsku, tako da dolazi do [[Salvadorski građanski rat|Salvadorskog građanskog rata]] (do [[1992]]). * 15. 10. - Crni ponedeljak na [[Malta|Malti]]: nakon pokušaja atentata na premijera [[Dom Mintoff|Doma Mintoffa]], pristalice njegove laburističke partije demolirale prostorije Progress Pressa, izdavača novina The Time. * oktobar - U zapadnoeuropskim zemljama živi 1.185.000 Jugoslovena, od čega 695.000 zaposlenih; izvan Europe 300.000.<ref>Jović 2003, 221</ref> * [[16. 10.]] - Klizište na aerodromu izazvalo [[cunami]] u francuskoj Nici, 23 poginulih. * [[16. 10.|16]] - [[18. 10.]] - Predsednik Tito u poseti Kosovu: Priština, Prizren, Đakovica, Peć. ** Prethodno je jedna partijska komisija donela zaključak da u SFRJ nema većih međunacionalnih problema, osim kada se radi o Romima i Albancima: razvili su se do mere da im aspiracije prelaze mogućnosti, što stvara ekonomske i potencijalne političke probleme.<ref>Jović 2003, 283</ref> [[Datoteka:Serbia, Belgrade, New Railway Bridge 20120929.jpg|mini|200px|[[Novi železnički most (Beograd)]]]] * [[22. 10.]] - Zbačenom iranskom šahu dozvoljen ulazak u SAD iz zdravstvenih razloga (napustiće zemlju već [[15. 12.]]). * 22. 10. - Osuđena šestorica [[Čehoslovačka Socijalistička Republika|čehoslovačkih]] disidenata, među kojima [[Václav Havel]] i [[Jiří Dienstbier]]; Havel je uhapšen prošlog maja, piše "Pisma Olgi". * [[23. 10.]] - [[Stevan Doronjski]] novi predsedavajući Predsedništva CK SKJ (do 1980). * [[25. 10.]] - Na referendumu podržani [[Statut o autonomiji Katalonije]] (novi donešen 2006), kao i Baskije - stupaju na snagu u decembru. * 25. 10. - SSSR i [[Južni Jemen]] potpisali ugovor o prijateljstvu. * 25. 10. - Nemačkoj vojsci je isporučen prvi serijski proizveden tenk [[Leopard 2]] (ovi tenkovi će prvi put biti upotrebljeni u mirovnim misijama u Bosni i na Kosovu). * [[26. 10.]] - Autoritarni predsednik [[Južna Koreja|Južne Koreje]] [[Park Chung-hee]] ubijen od strane [[Kim Jae-gyu]]a, šefa obaveštajne agencije KCIA. * [[27. 10.]] - {{flag|Sveti Vincent i Grenadini}} nezavisni od [[UK]]. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Iranski ajatolah Homeini poziva na demonstracije i napade na američke i izraelske interese. * 1. 11. - Bolivijski general [[Alberto Natusch]] zbacuje predsednika Guevaru krvavim pučem, ali suočen je s prevelikim otporom. * [[2. 12.]] - U Parizu ubijen gangster [[Jacques Mesrine]]. * [[2.11.|2]] - [[4. 11.]] - Titova poseta Rumuniji, njegovo poslednje inostrano putovanje. * [[3. 11.]] - U [[Greensboro, North Carolina]], tokom mitinga "Smrt Klanu" ubijena petorica komunista od strane [[Ku Klux Klan]]a i neonacista. [[Datoteka:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|mini|220px|[[Iranska talačka kriza]] - studenti ulaze u ambasadu SAD]] * [[4. 11.]] - [[Iranska talačka kriza]] počinje: 3.000 radikala zauzima američku ambasadu u [[Teheran]]u i zarobljava 90 ljudi, od kojih 53-oje Amerikanaca - traže izručenje Šaha iz SAD (kriza traje do januara 1981). * [[6. 11.]] - Usvojeno da će [[Tajvan]] učestvovati na sportskim takmičenjima pod nazivom [[Kineski Taipei]]. * [[9. 11.]] - Pogrešna nuklearna uzbuna u [[NORAD]]-u. * [[10. 11.]] - Voz od 106 vagona sa eksplozivom i otrovnim hemikalijama zglajzao u [[Mississauga (Ontario)]], zbog čega je evakuisano 200.000 ljudi. * [[13. 11.]] - [[Ronald Reagan]] objavljuje da će se dogodine kandidovati za predsednika SAD. * 13. 11. - Londonski ''[[The Times]]'' ponovo izlazi nakon više od 11 meseci štrajka. * [[15. 11.]] - Premijerka Thatcher objavila da je [[Anthony Blunt]] bio "četvrti čovek" Kembričkog špijunskog kruga. * novembar - Zajednička sjednica Predsjedištava SFRJ i SKJ sa predsjednicima Predsjedništava republika i pokrajina: upozoreno da bi se moglo dogoditi "daljnje nazadovanje" u ekonomiji.<ref>Jović 2003, 226</ref> * novembar - Tito je u Bugojnu, u vili Gorica - ustrijelio je medveda kapitalca, svoj posljednji trofej.<ref>Goldstein & Goldstein, 791</ref> * novembar - Sirijske vlasti uhapsile [[alep]]skog šejha Zaina al-Din Khairallu, u gradu dolazi do talasa demonstracija, štrajkova i napada na kancelarije partije Baas. * [[16. 11.]] - Predsednica donjeg doma bolivijskog kongresa [[Lidia Gueiler Tejada]] postaje prelazna predsednica (do sledećeg jula). * 16. 11. - Otvorena prva linija [[Bukureštanski metro|Bukureštanskog metroa]]. * [[19. 11.]] - Ajatolah [[Ruholah Homeini]] zapovijeda oslobođenje 13 talaca - žena i crnaca - zatočenih u američkoj ambasadi u [[Teheranu]]. * ca. 19. 11. - Velike poplave u mnogim krajevima SFRJ.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19791121|page:5 "Borba", 21. nov. 1979, str. 5]</ref> * [[20. 11.]] - [[Zauzeće Velike džamije]]: prvog dana [[islamski kalendar|islamske]] 1400. godine, militanti na čelu sa [[Juhayman al-Otaibi]]jem zauzeli [[Velika džamija|Veliku džamiju]] u [[Meka|Meki]]. * 20. 11. - Otvoren Islamski centar u Beču, sa prvom džamijom u Austriji. * [[21. 11.]] - Nakon što je Homeini rekao da su Amerikanci zauzeli Veliku džamiju, besna gomila zapalila američku ambasadu u [[Islamabad]]u, Pakistan. * [[26. 11.]] - PIA Flight 740: pakistanski avion pao nakon poletanja kod Džede u Saudi Arabiji, 156 mrtvih. * 26. 11. - Qatifska pobuna šiita i levičara u Saudi Arabiji - razbijena 3. decembra. * [[28. 11.]] - Air New Zealand Flight 901: [[Novi Zeland|novozelandski]] avion "DC-10" udario u planinu [[Erebus (planina)|Erebus]] na [[Antarktik]]u, što nije preživio niko od 257 putnika i članova posade. * [[29. 11.|29]] - 30. 11. - Papa [[Ivan Pavao II.]] u poseti carigradskom patrijarhu Atenagori. * [[30. 11.]] - Izdat album ''[[The Wall]]'' grupe [[Pink Floyd]]. === Decembar/Prosinac === * [[decembar]] - Izložba [[Mića Popović|Miće Popovića]] izaziva oštre reakcije državnih medija<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-29.shtml Storm Over an Art Exhibition in Belgrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054627/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-29.shtml |date=2011-07-28 }}, Zdenko Antić, Open Society Archives - Radio Free Europe</ref>. * [[2. 12.]] - Izbori u Portugalu: apsolutna većina za Demokratsku alijansu, koaliciju desnog centra; premijer od januara je [[Francisco de Sá Carneiro]]. * [[3. 12.]] - Navodno 99,5% glasača u Iranu za novi islamski ustav. [[Datoteka:Белград, Карагеоргий.jpg|mini|150px|Spomenik Karađorđu na beogradskom Vračaru]] * 3. 12. - U gužvi na koncertu [[The Who]] u [[Cincinnati, Ohio|Cincinnatiju]] stradalo 11 osoba. * [[4. 12.]] - Okončana opsada Velike džamije, poginulo 127 pripadnika snaga reda i 250 militanata (narednog meseca ih pogubljeno 68, uključujući vođu). * 4. 12. - "Hrvatski borci za slobodu" izveli eksploziju ispred putničke agencije Rudenjak Overseas Travel u [[Queens]]u. * [[6. 12.]] - Premijera ''[[Star Trek: The Motion Picture]]'' u [[Smithsonian]]u. * 6. 12. - "[[Pekinško proleće]]": uklonjen "[[Zid demokratije]]". * [[8. 12.]] - [[Mate Parlov]] i [[Marvin Camel]] boksali neriješeno u Splitu za titulu (smatra se nepravednim prema Camelu). * [[9. 12.]] - Potvrđeno iskorenjivanje [[boginje|boginja]] na planeti. * [[12. 12.]] - Otkriven spomenik Karađorđu na beogradskom Vračaru. * 12. 12. - [[NATO-ova odluka dvostrukog koloseka]]: sa Varšavskim paktom će se pregovarati o ograničenju naoružanja srednjeg i prelaznog dometa, u protivnom će u Zapadnoj Evropi biti postavljeno još takvog oružja. [[Datoteka:Prijem delegacije JNA kod predsednika Tita, Dan Armije.jpg|mini|200px|Prijem delegacije JNA kod predsednika Tita]] * 12. 12. - Vojni udar u Južnoj Koreji, "Puč 12. decembra": samo šest dana nakon što je [[Choi Kyu-hah]] potvrđen kao predsednik, dolazi do sukoba među generalima, [[Chun Doo-hwan]] preuzima kontrolu nad vojskom i zemljom (predsednik 1980-88). * 12. 12. - Nepriznata država Zimbabve Rodezija se privremeno vraća pod britansku kontrolu pod imenom [[Južna Rodezija]] da bi sledećeg aprila nastala nezavisna Republika [[Zimbabve]] (Sporazum iz Lancaster Housea potpisan 21. 12. - kraj [[Rodezijski građanski rat|Rodezijskog građanskog rata]]). * 12. 12. - Jak zemljotres na granici Kolumbije i Ekvadora, 300-600 mrtvih. * [[14. 12.]] - Osnovana [[Vojvođanska akademija nauka i umetnosti]]. * 14. 12. - Još jedan potres u Crnoj Gori. * [[18. 12.]] - Zajednička sjednica Predsjedništva SFRJ i SKJ (Savjet za narodnu obranu): predsjednik SIV Đuranović predlaže devalvaciju dinara od 30% i novu tranšu međunarodnog zajma, što Tito odbija (o toku sjednice se saznalo mnogo kasnije).<ref>Goldstein & Goldstein, 792</ref> * 18. 12. - Generalna skupština UN usvojila [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena|Konvenciju o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]] (stupa na snagu 1981). * [[21. 12.]] - Predsednik Tito primio u [[Karađorđevo|Karađorđevu]] delegaciju JNA povodom Dana armije - poslednji sastanak predsednika Tita sa vrhom [[JNA]]. * [[22. 12.]] - U Omišlju na Krku pušten u pogon Jugoslovenski naftovod<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19791223|page:1 "Borba", 23. dec. 1979]</ref> (današnji [[Jadranski naftovod]]). * [[23. 12.]] - [[Klein Matterhorn]] (3883 m) najviše je mesto u Evropi do kog se stiže žičarom. [[Datoteka:SovietInvasionAfghanistanMap.png|thumb|250px|[[Afgansko-sovjetski rat]] - sovjetska invazija]] * [[24. 12.]] - Početak '''[[Afgansko-sovjetski rat|Afgansko-sovjetskog rata]]'''. [[SSSR|Sovjetske]] trupe ušle u [[Afganistan]], u prvoj vojnoj intervenciji [[SSSR]]-a van [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Ovo je kraj [[detant]]a dve supersile. * 24. 12. - Lansirana prva europska raketa [[Ariane (raketa)|Ariane]]. * [[25. 12.]] - Pisac [[Oskar Davičo]] kažnjen novčano jer je za pokojnog [[Velibor Gligorić|Velibora Gligorića]] rekao da je "polupismen" i da ima "dve leve noge"<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-2-338.shtml Conflict Between A Dead and A Living Yugoslav Writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054724/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-2-338.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA - RFE</ref>. * [[27. 12.]] - [[Operacija Štorm-333]]: sovjetski specijalci ubili afganskog šefa države [[Hafizullah Amin]]a, postavljen [[Babrak Karmal]]. * [[28. 12.]] - Počinje primirje u Južnoj Rodeziji. * decembar - Savezna vlada, SIV, predlaže realističniji pristup investicijama u Društvenom planu (1980-1985), ali Savezna skupština ne usvaja mjere štednje i smanjene potrošnje; a pošto ni Tito ne želi devalvaciju dinara - mora se tiskati novac.<ref>Jović 2003, 226-7</ref> * [[31. 12.]] - Posljednja vožnja vlaka "[[Samoborček]]a". === Kroz godinu === * Početak vidnijeg opadanja jugoslovenske ekonomije (ove godine trgovinski deficit 6,4 mlrd. dolara i deficit platnog bilansa 3,4 milijarde, inflacija 30%) - od stranih faktora: [[Naftni šok 1979]] (račun za naftu 3,5 mlrd. dolara, pet puta više nego 1975) i svetska recesija; domaći uzroci: Srednjoročni plan ekonomskog razvoja 1976-80 s velikom investicionom potrošnjom, što sa deficitom platnog bilansa izaziva skok zaduženosti sa 5,8 na 15 mlrd. dolara<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-4-175.shtml Yugoslavia's Foreign Debts]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, RFE Research</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-3-5.shtml Yugoslavia's Economic Difficulties]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, OSA-RFE Research</ref>. * Pokrivenost jugoslavenskog uvoza izvozom iznosi 55,9%, prema 73,8% u 1965; mora se uvoziti 42% električne energije, prema 30% 1970.<ref>Jović 2003, 225</ref> * U šoping turizmu je potrošeno dve miljarde dolara, polovina Jugoslavena je bar jednom bila u inozemstvu (posljedica nestašica).<ref>Jović 2003, 228</ref> * U SFRJ 2,4 miliona zahteva za pasoš, odbijeno 26.000, od čega 2.350 zbog "javne bezbednosti" (Jugosloveni ostvarili 24 miliona prelazaka granice)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-4-172.shtml Yugoslavs Free to Travel Abroad]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Slobodan Stanković, Radio Free Europe Research</ref>. * [[Davorin Savnik]] dizajnirao "Iskrin" telefon ETA 80<ref>[https://www.moma.org/collection/works/158054 Davorin Savnik ETA 80 Telephone 1979]. moma.org</ref>. * Opširan članak o Zagrebu u NYT<ref name="MyUser_The_New_York_Times_September_18_2016c10">{{cite web |url=http://www.nytimes.com/1979/11/18/archives/whats-doing-in-zagreb.html |title=What's Doing in ZAGREB |newspaper=The New York Times |date= NOV. 18, 1979 |author= |accessdate= September 18, 2016}}</ref>. * Prvi singl grupe [[Azra]] (Balkan / A šta da radim). * Nastala grupa [[Haustor]]. * [[Gari Kasparov]] pobedio na svom prvom međunarodnom turniru, u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. * Slučaj "Big Ben" u [[Zagreb]]u - uprava tog kluba odlučila udaljiti "hašomane" - časopis "[[Polet (časopis)|Polet]]" indirektno pozvao na demonstracije protiv kluba (bez presedana) [http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/sr-hrvatska/748-od-novog-vala-do-nove-drzave-3.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527183336/http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/sr-hrvatska/748-od-novog-vala-do-nove-drzave-3.html |date=2010-05-27 }}. * Završen rad na izdavanju sabranih dela Marksa, Engelsa i Lenjina (priredio Institut za međunarodni radnički pokret, izdala beogradska Prosveta). * U Kini uvedena [[Politika jednog deteta]] (od 2016. dva deteta). * [[VisiCalc]] je prvi komercijalni program za ''spreadsheet'' (tabelarna izračunavanja), od ove godine se prodaje i tekstualni procesor [[WordStar]]. * Prvi put dodeljena [[Pritzkerova nagrada]] za arhitekturu. * Vrhunac proizvodnje nafte po glavi stanovnika: 5,5 barela godišnje, kasnije oko 4,5. == 1979. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "Vaga za tačno merenje" (TV Beograd, 1975-79), "Dobročinitelji", "Osma ofanziva" (TV Beograd i Sarajevo), "Poletarac", "Sećam se", "Slom", "Srećna porodica" (TV Beograd); "Anno domini 1573", "Đavolje sjeme", "Prizori iz obiteljskog života", "Svjetionik" (TV Zagreb); "Tale" (snim. 1977), "Djetinjstvo mladosti" (TV Sarajevo). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Nacionalna klasa]]", "[[Jovana Lukina]]", "[[Radio Vihor zove Anđeliju]]", "[[Partizanska eskadrila]]", "[[Čovjek koga treba ubiti]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1979.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1979&decade=1970&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1979 on Discogs]. discogs.com (pristup. 15. 8. 2016.)</ref>: ** Pop/rock: <small>[[Bijelo dugme]]</small>: "Bitanga i princeza"; <small>[[Riblja čorba]]</small>: "[[Kost u grlu]]"; <small>[[Prljavo kazalište]]</small>: "Prljavo kazalište"; <small>[[Parni valjak]]</small>: "Gradske priče"; <small>[[Divlje jagode]]</small>: "Divlje jagode"; <small>[[Aerodrom (sastav)|Aerodrom]]</small>: "Kad misli mi vrludaju"; <small>[[Andrej Šifrer]]</small>: "Od šanka do šanka"; <small>[[Leb i sol]]</small>: "Ručni rad"; <small>[[Slađana Milošević|Slađana]]</small>: "Gorim od želje da ubijem noć"; <small>[[Mirzino jato]]</small>: "Šećer i med"; ** Zabavni: <small>[[Rani mraz]]</small>: "Mojoj mami umesto maturske slike u izlogu"; <small>[[Arsen Dedić]]</small>: "Rimska ploča"; <small>[[Oliver Dragojević]]</small>: "Vjeruj u ljubav"; <small>[[Seid Memić Vajta|Vajta]]</small>: "Zlatna ribica"; <small>[[Srebrna krila]]</small>: "Srebrna krila" ** Folk: <small>[[Miroslav Ilić]]</small>: "Sreli smo se, bilo je to davno"; <small>[[Gordana Stojićević]]</small>: "Iskušenja/Dobro jutro Šumadijo"; ** Debitantski albumi: Rani mraz, Riblja čorba, Prljavo kazalište, [[Galija (muzička grupa)|Galija]], Divlje jagode, [[Meri Cetinić]], Seid Memić Vajta, [[Nada Obrić]], Slađana Milošević, Srebrna krila, [[Kolibri (hor)|Kolibri]], Makadam, [[Igra staklenih perli (grupa)|Igra staklenih perli]] (→ [[:Kategorija:Albumi 1979.]]) * Neka vozila uvedena 1979 <gallery> 1982 Lancia Delta 1500 alt.jpg|[[Lancia Delta]] (Evropski auto godine '80) 1979-1985 Mercedes-Benz W126 (2004-07-01).jpg|[[Mercedes-Benz W126]] Peugeot 505 GR front side, Denpasar.jpg|[[Peugeot 505]] Opel Kadett D 1 v sst.jpg|[[Opel Kadett]] D Vw jetta 1 v sst.jpg|[[Volkswagen Jetta]] Mk1 Mercedes-Benz 300 GD (W463).jpg|[[Mercedes-Benz G-klasa]] (Puch G) Vw t3 s sst.jpg|[[Volkswagen T3]] </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1979.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[8. 1.]] - [[Stipe Pletikosa]], hrvatski nogometaš * 8. 1. - [[Adrian Mutu]], rumunski fudbaler * [[15. 1.]] - [[Ivan Bosiljčić]], srpski glumac * [[16. 1.]] - [[Aaliyah]], američka pjevačica i glumica († [[2001.]]) * [[20. 1.]] - [[Hamza Alić]], bacač kugle * [[27. 1.]] - [[Rosamund Pike]], glumica * [[9. 2.]] - [[Irina Sluckaja]], klizačica * [[13. 2.]] - [[Anders Behring Breivik]], masovni ubica * 13. 2. - [[Mena Suvari]], glumica, modni kreator * [[16. 2.]] - [[Bruno Šimleša]], književnik * 16. 2. - [[Valentino Rossi]], motociklista * [[21. 2.]] - [[Jennifer Love Hewitt]], glumica, pevačica * [[28. 2.]] - [[Ivo Karlović]], hrvatski tenisač === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Vladimir Đukanović]], srpski političar * [[12. 3.]] - [[Pete Doherty]], kantautor, muzičar * [[14. 3.]] - [[Nicolas Anelka]], fudbaler * [[17. 3.]] - [[Coco Austin]], glumica, model, * [[18. 3.]] - [[Adam Levine]], frontmen ''Maroon 5'' * [[19. 3.]] - [[Ivan Ljubičić]], hrvatski tenisač * 19. 3. - [[Hidayet Türkoğlu]], košarkaš * [[22. 3.]] - [[Ida Prester]], pjevačica, voditeljka * [[25. 3.]] - [[Nenad Borovčanin]], bokser * [[29. 3.]] - [[Katarina Radivojević]], glumica * [[30. 3.]] - [[Norah Jones]], kantautorka, muzičarka * [[1. 4.]] - [[Ivano Balić]], rukometaš * [[4. 4.]] - [[Heath Ledger]], australijski glumac († [[2008]]) * [[9. 4.]] - [[Katsuni]], glumica * [[10. 4.]] - [[Sophie Ellis-Bextor]], kantautorka, model * [[12. 4.]] - [[Mateja Kežman]], srpski fudbaler * 12. 4. - [[Claire Danes]], glumica * 12. 4. - [[Jennifer Morrison]], glumica * [[18. 4.]] - [[Kourtney Kardashian]], zvezda reality TV * [[19. 4.]] - [[Kate Hudson]], glumica * [[21. 4.]] - [[James McAvoy]], glumac === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 5.]] - [[Ratko Varda]], košarkaš * [[14. 5.]] - [[Kristian Novak]], književnik, germanist * [[18. 5.]] - [[Mariusz Lewandowski]], fudbaler * [[19. 5.]] - [[Diego Forlán]], urugvajski fudbaler * 19. 5. - [[Andrea Pirlo]], italijanski fudbaler * [[24. 5.]] - [[Peđa Grbin]], hrvatski političar * [[25. 5.]] - [[Jonny Wilkinson]], igrač ragbija * [[5. 6.]] - [[Antonija Šola]], hrvatska pjevačica i glumica * [[12. 6.]] - [[Robyn]], švedska kantautorka * [[21. 6.]] - [[Chris Pratt]], glumac * [[24. 6.]] - [[Petra Němcová]], model * [[26. 6.]] - [[Ryan Tedder]], pevač ''OneRepublic'' * [[30. 6.]] - [[Sylvain Chavanel]], biciklista === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[5. 7.]] - [[Amelie Mauresmo]], francuska teniserka * 5. 7. - [[Miloš Simović]], kriminalac * [[6. 7.]] - [[Goran Šprem]], rukometaš * [[18. 7.]] - [[Zrinka Cvitešić]], glumica * [[3. 8.]] - [[Petar Ćiritović]], hrvatski glumac * [[11. 8.]] - [[Nemanja Vučićević]], fudbaler * [[12. 8.]] - [[Zlatan Bajramović]], bosanskohercegovački nogometaš * [[27. 8.]] - [[Ana Begić]], glumica === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Pink]], američka kantautorka * [[13. 9.]] - [[Ivan Miljković]], srpski odbojkaš * [[14. 9.]] - [[Ivica Olić]], hrvatski nogometaš * [[16. 9.]] - [[Flo Rida]], reper * [[22. 9.]] - [[Maja Šuput]], hrvatska pjevačica * 22. 9. - [[Vuk Kostić]], glumac * [[17. 10.]] - [[Kimi Räikkönen]], finski vozač Formule 1 * [[19. 10.]] - [[Branimir Bajić]], bosanskohercegovački nogometaš * [[25. 10.]] - [[Mirela Priselac Remi]], pjevačica Elementala * [[29. 10.]] - [[Igor Duljaj]], srpski fudbaler === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Helena Pajović]], klizačica * [[10. 11.]] - [[Nina Mercedez]], glumica * [[12. 11.]] - [[Muntazar al Zejdi]], irački novinar * [[14. 11.]] - [[Olga Kurylenko]], glumica, model * [[22. 11.]] - [[Arpad Šterbik]], rukometni golman * [[23. 11.]] - [[Ivica Kostelić]], hrvatski skijaš * 23. 11. - [[Kelly Brook]], model, glumica * [[8. 12.]] - [[Anita Jovanović]], slikarka * [[14. 12.]] - [[Michael Owen]], fudbaler === Kroz godinu === * [[Aleksandra Zec]], žrtva ratnog zločina († [[1991]]) * [[Dejan Ćirjaković]], glumac, komičar, muzičar * [[Stribor Kusturica]], muzičar, glumac * [[Marko Nastić]], di-džej == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1979.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[3. 1.]] - [[Conrad Hilton]], osnivač hotelskog lanca, pradeda Paris Hilton (* [[1887]]) * [[11. 1.]] - [[Radoš Novaković]], filmski reditelj (* [[1915]]) * [[13. 1.]] - [[Rudolf Primorac]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1904]]) * [[16. 1.]] - [[Ted Cassidy]], glumac (* [[1932]]) * [[17. 1.]] - [[Lazo M. Kostić]], statističar, pisac u emigraciji (* [[1897]]) * [[26. 1.]] - [[Nelson Rockefeller]], bivši potpredsednik SAD (* [[1908]]) * [[2. 2.]] - [[Sid Vicious]], član ''Sex Pistols'' (* [[1957]]) * [[7. 2.]] - [[Josef Mengele]], nacistički lekar, ratni zločinac (* [[1911]]) * [[10. 2.]] - [[Edvard Kardelj]], političar i ideolog u SFRJ (* [[1910]]) * [[12. 2.]] - [[Jean Renoir]], filmski režiser (* [[1894]]) * [[14. 2.]] - [[Reginald Maudling]], britanski konzervativni političar (* [[1917]]) * [[25. 2.]] - [[Srećko Manola]], učesnik Španskog rata i NOB, general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1914]]) * [[1. 3.]] - [[Mustafa Barzani]], kurdski nacionalistički lider (* [[1903]]) * 1. 3. - [[Dolores Costello]], glumica, baka Drew Barrymore (* [[1903]]) * [[2. 3.]] - [[Dragoljub Dragović]], avijatičar, padobranac (* [[1943]]) * [[15. 3.]] - [[Léonide Massine]], ruski koreograf i plesač (* [[1896]]) * [[15. 3.]] - [[Ljudevit Jonke]], jezikoslovac i prevoditelj (* [[1907]]) * [[16. 3.]] - [[Jean Monnet]], francuski diplomat, začetnik evropske integracije (* [[1888]]) * [[19. 3.]] - [[Jovan Vuković]], filolog i akademik (* [[1905]]) * 19. 3. - [[Richard Beckinsale]], glumac (* [[1947]]) * [[30. 3.]] - [[Airey Neave]], britanski političar (* [[1916]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[Zulfikar Ali Bhutto]], bivši predsednik Pakistana (* [[1928]]) * [[7. 4.]] - [[Justin Popović]], pravoslavni teolog i duhovnik (* [[1894]]) * 7. 4. - [[Amir Abbas Hoveyda]], bivši premijer Irana (* [[1919]]) * [[12. 4.]] - [[Đuro Pucar]] Stari, učesnik NOB, društveno-politički radnik FNRJ i NR BiH, narodni heroj (* [[1899]]) * [[18. 4.]] - [[Marko Alaupović]], umirovljeni nadbiskup vrhbosanski (* [[1885]]) * [[20. 4.]] - [[Lujo Bezeredi]], skulptor, slikar (* [[1898]]) * [[24. 4.]] - [[Zaharije Brkić]], astronom (* [[1910]]) * [[25. 4.]] - [[Slavko Batušić]], hrvatski književnik, publicist, povjesničar umjetnosti i redatelj (* [[1902.]]) * [[10. 5.]] - [[Ita Rina]], jugoslovenska glumica (* [[1907]]) * 10. 5. - [[Antun Augustinčić]], hrvatski kipar (* [[1900]].) * [[11. 5.]] - [[Barbara Hutton]], "sirota mala bogatašica" (* [[1912]]) * [[15. 5.]] - [[Dionisije Milivojević]], osnivač Slobodne SPC u emigraciji (* [[1898]]) * [[16. 5.]] - [[Nicholas Ray]], američki reditelj * [[17. 5.]] - [[Zvonimir Cimermančić]], hrvatski nogometaš (* [[1917.]]) * [[29. 5.]] - [[Mary Pickford]], američka filmska glumica (* [[1892]]) * [[2. 6.]] - [[Jim Hutton]], glumac (* [[1934]]) * [[3. 6.]] - [[Karlo Afan de Rivera]], hrvatski slikar (* [[1885]]) * 3. 6. - [[Arno Schmidt]], njemački književnik (* [[1914]]) * [[8. 6.]] - [[Reinhard Gehlen]], prvi šef zapadnonemačke obaveštajne službe (* [[1902]]) * [[11. 6.]] - [[John Wayne]], američki filmski glumac (* [[1907]].) * [[14. 6.]] - [[Blagoje Jastrebić]], književnik, urednik "Prosvete" (* [[1941]]) * [[16. 6.]] - [[Nicholas Ray]], američki reditelj * [[21. 6.]] - [[Angus MacLise]], bubnjar ''Velvet Underground'', okultista (* [[1938]]) * [[25. 6.]] - [[Dave Fleischer]], animator (* [[1894]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[11. 7.]] - [[Mitar Kovačević]], narodni heroj, Savin nećak (* [[1916]]) * [[12. 7.]] - [[Carmine Galante]], gangster (* [[1910]]) * 12. 7. - [[Minnie Riperton]], pjevačica (* [[1947]]) * [[13. 7.]] - [[Juraj Neidhardt]], hrvatski arhitekt (* [[1901.]]) * [[19. 7.]] - [[Radivoje Marković]], novinar Radio Beograda (* [[1909]]) * [[29. 7.]] - [[Herbert Marcuse]], filozof, politički teoretičar (* [[1898]]) * [[31. 7.]] - [[Milenko Šerban]], slikar i scenograf (* [[1907]]) * [[3. 8.]] - [[Janko Matko]], književnik (* [[1898]]) * [[21. 8.]] - [[Giuseppe Meazza]], fudbaler, trener (* [[1910]]) * [[24. 8.]] - [[Hanna Reitsch]], nemačka avijatičarka (* [[1912]]) * [[26. 8.]] - [[Stjepan Funarić]], narodni heroj (* [[1921]]) * [[27. 8.]] - [[Louis Mountbatten]], britanski vojnik, član kraljevske porodice (* [[1900]]) * [[30. 8.]] - [[Jean Seberg]], glumica (* [[1938]]) * [[2. 9.]] - [[Ivo Režek]], slikar, karikaturist (* [[1898]]) * [[9. 9.]] - [[Emil Kutijaro]], hrvatski glumac (* [[1906]]) * [[10. 9.]] - [[Jelka Asić]], hrvatska operna pjevačica (* [[1922.]]) * 10. 9. - [[Agostinho Neto]], prvi predsednik Angole (* [[1922]]) * [[14. 9.]] - [[Nur Muhammad Taraki]], predsednik Afganistana (* [[1917]]) * [[16. 9.]] - [[Gio Ponti]], arhitekta, dizajner (* [[1891]]) * [[18. 9.]] - Jovan Gligorijević, operski pevač (* [[1914]]) * [[20. 9.]] - [[Ludvík Svoboda]], bivši predsednik Čehoslovačke (* [[1895]]) * [[22. 9.]] - [[Otto Robert Frisch]], austrijski nuklearni fizičar * [[29. 9.]] - [[Francisco Macías Nguema]], prvi predsednik Ekvatorijalne Gvineje (* [[1924]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[3. 10.]] - [[Nikos Pulancas]], politički sociolog (* [[1936]]) * [[21. 10.]] - [[Dušan Milačić]], istoričar književnosti (* [[1892]]) * [[24. 10.]] - [[Carlo Abarth]], projektant automobila (* [[1908]]) * [[26. 10.]] - [[Park Chung-hee]], general, predsednik Južne Koreje (* [[1917]]) * [[27. 10.]] - [[Charles Coughlin]], američki sveštenik, profašistički radio-voditelj (* [[1891]]) * [[30. 10.]] - [[Rachele Mussolini]], Benitova udovica (* [[1890]]) * [[1. 11.]] - [[Mamie Eisenhower]], bivša Prva dama SAD (* [[1896]]) * [[3. 11.]] - [[Kasim ef. Dobrača]], bibliotekar Gazi Husrev-begova biblioteke (* [[1910]]) * [[9. 11.]] - [[Živorad Pavlović]], lekar-pedijatar, tvorac "Pavlovićeve masti" (* [[1905]]) * [[11. 11.]] - [[Dimitri Tiomkin]], filmski kompozitor (* [[1894]]) * [[17. 11.]] - [[Imanuel Velikovski]], psihijatar, katastrofičar (* [[1895]]) * [[23. 11.]] - [[Merle Oberon]], glumica (* [[1911]]) * [[30. 11.]] - [[Zeppo Marx]], najmlađi od braće (* [[1901]]) * [[1. 12.]] - [[Visarion Kostić]], episkop banatski (* [[1910]]) * [[3. 12.]] - [[Ante Fiamengo]], sociolog (* [[1912]]) * [[5. 12.]] - [[Sonia Delaunay]], umetnica orfizma (* [[1885]]) * [[22. 12.]] - [[Darryl F. Zanuck]], filmski producent, direktor studija (* [[1902]]) * [[23. 12.]] - [[Peggy Guggenheim]], kolekcionarka umetnosti (* [[1898]]) * [[24. 12.]] - [[Rudi Dutschke]], bivši studentski lider u Nemačkoj (* [[1940]]) * [[27. 12.]] - [[Hafizullah Amin]], predsednik Afganistana (* [[1929]]) * [[29. 12.]] - [[Branimir Sakač]], skladatelj (* [[1918]]) === Kroz godinu === * [[Pero Popivoda]], general sovjetske avijacije (* 1916) * [[Gordana Todorović]], pesnikinja (* [[1933]]) * [[Milenko Šerban]], slikar (* [[1907]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Sheldon Glashow]], [[Abdus Salam]] i [[Steven Weinberg]] (doprinos [[elektroslaba interakcija|teoriji ujedinjene]] [[Slaba interakcija|slabe]] i [[Elektromagnetska sila|elektromagnetske interakcije]] između elementarnih čestica, uključujući, između ostalog, predikciju [[slaba neutralna struja|slabe neutralne struje]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Herbert C. Brown]] i [[Georg Wittig]] (razvoj [[Organoborna hemija|bornih]] ond. [[Wittigova reakcija|fosfornih jedinjenja]] u važne reagense u organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Allan M. Cormack]] i [[Godfrey N. Hounsfield]] (razvoj [[kompjuterizirana tomografija|kompjuterizirane tomografije]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Odysseas Elytis]] (poezija koja, naspram pozadine grčke tradicije, sa senzualnom snagom i intelektualnom jasnovidošću prikazuje borbu modernog čoveka za slobodu i kreativnost) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Majka Tereza]] (humanitarni rad u Kalkuti i drugde) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Theodore Schultz]] i [[William Arthur Lewis]] (pionirsko proučavanje istraživanja ekonomskog razvoja s naročitim obzirom za probleme zemalja u razvoju) == Reference == {{reflist|2}} ; Literatura * ''Collier's Year Book'' za 1979. (Microsoft Encarta 2004) * Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres. * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 * Goldstein, Ivo & Slavko. ''Tito''. Profil 2015 == Vanjske veze == * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-21.shtml Yugoslav Communists Against "Khomeini's Ideology of Pan-Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054531/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-21.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-235.shtml Two Yugoslav Generals Against Aggression by Socialist Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054608/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-235.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-7-164.shtml Initial Yugoslav Reactions to Soviet Invasion of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054732/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-7-164.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-1-87.shtml Kosovo -- a Yugoslav Trouble-Spot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054633/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-1-87.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-35.shtml Motorization in Yugoslavia Expanding] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054751/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-35.shtml |date=2011-07-28 }}, Zdenko Antić, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-205.shtml Yugoslavia's First Multinational Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054657/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-205.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-83.shtml Yugoslav Authors Discuss Their Position in Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054648/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-83.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-436.shtml North Korean Foreign Minister in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054741/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-436.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-37.shtml Belgrade Daily Accuses "Rude Pravo" of "Fraud"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054621/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/84-1-37.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-283.shtml Yugoslav Youth want Socialist System with Capitalist Living Standards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054642/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-4-283.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-6-111.shtml Nationality Problem Under Communism: Yugoslavs Attack Stalin's Concept] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054546/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-6-111.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-25.shtml Kardelj's Death and The Consequences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054614/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-3-25.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/53-1-49.shtml Romania's 35th Anniversary of 23 August 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054537/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/53-1-49.shtml |date=2011-07-28 }} (ima malo i o Jugoslaviji), George Cioranescu and Patrick Moore, OSA-RFE {{commonscat|1979}} [[Kategorija:Godine]] poud3cerqzx1bob1byqhp8uflljwlyz 0 18818 42606169 42423194 2026-06-05T22:51:08Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606169 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |slika=[[Datoteka:Milka Drvar.jpg|200px]] |didaskalija=MILKA BOSNIĆ |opis slike=Milka Bosnić |datum rođenja=[[1928]]. |mesto rođenja=[[Vrtoče (Drvar)|Vrtoče]], kod [[Drvar]]a |država rođenja={{zas|SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[25. 5.|25. maj]] [[1944]]. ('''16''' god.) |mesto smrti=[[Drvar]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=učenica |SKOJ=[[1944]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[17. 5.|17. maja]] [[1974]]. }} '''Milka Bosnić''' ([[1928]] – [[1944]]) je bila mlada [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevka]], koja je kao šesnaestogodišnja devojka ubijena od strane [[treći rajh|nemačkih]] vojnika tokom [[Desant na Drvar|Desanta na Drvar]], a kasnije je proglašena za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[1928]]. godine u selu Vrtoće kod [[Drvar]]a. Majka Jelica i otac Pera imali su još tri ćerke i tri sina. Milka je pred rat završila osnovnu školu. Pošla je u prvi razred građanske škole. Posle ustanka, iako još dete, Milka se uključila u rad drvarske omladine. Učestvovala je u prikupljanju hrane i odeće za partizane, u čišćenju grada, previjanju ranjenika, u pisanju i lepljenju parola. Pred fašistički [[desant na Drvar]] postala je skojevka. Bila je tada kurir u Komandi mesta. Milka je bila vredna devojka i nije se ni po čemu razlikovala od mnogih mladih Drvarčanki koje su u to vreme svim srcem prišle narodnooslobodilačkom pokretu. Za vreme fašističkog desanta na [[Drvar]], [[25. 5.]] [[1944]]. godine, Milka Bosnić učinila je izuzetan podvig koji predstavlja primer herojstva omladine [[Jugoslavija|Jugoslavije]] u narodnooslobodilačkoj borbi. Neposredno pred desant, u [[Drvar]]u je formirana tenkovska četa Prvog proleterskog korpusa. Ona je izvodila vežbe u okolini Drvara, tako da su Drvarčani poznavali tenkove i njihovu posadu. U toku borbe protiv neprijateljskih padobranaca jedan tenk našao se u opasnosti da ga neprijatelj uništiti. U jednom trenutku, Nemci su na tenk nabacili ćebe, tako da je vozaču bio zaklonjen vidik. Svi članovi posade tenka bili su ranjeni i pretila je opasnost da padnu u ruke fašistima. U tom kritičnom trenutku pored tenka je prolazila grupa zarobljenih Drvarčana koje su Nemci sprovodili. Među njima bila je i šesnaestogodišnja skojevka Milka Bosnić. Uviđajući opasnost u kojoj se našla posada tenka, Milka je iskočila iz kolone zarobljenika, pritrčala tenku i zbacila ćebe. Ranjenom vozaču ponovo se otvorio vidik, pokrenuo je tenk i nastavio borbu. Razbesneli Nemci, kojima je plan tako iznenada izmakao, okomili su se na hrabru skojevku i sasekli je [[bajonet]]ima. Ubili su još mnogo Drvarčana, a među njima i Milkinu majku Jelicu i brata Zdravka. Milkinog drugog brata, Đorda, Nemci su ubili nekoliko dana kasnije. Otac Pero umro je godinu pre desanta, od tifusa, zajedno s najmlađom ćerkom Radmilom. Od brojne porodice ostale su dve Milkine sestre, Dušanka i Dobrila, i šestogodišnji brat Vlado. Dušanka je i sama bila izvedena na streljanje, ali su je fašisti samo teško ranili. Uspela je da se izvuče iz gomile leševa, i sa tavana obližnje kuće je promatrala kako joj Nemci ubijaju sestru Milku. U Drvaru, pored Muzeja "25. maj 1944. godine", stoje i danas ostaci partizanskog tenka. To je spomenik koji podseća na istinitu legendu o šesnaestogodišnjoj devojci čije je ime [[25. 5.]] [[1944]]. godine ušlo u istoriju, i koje će se uvek spominjati kad se bude govorilo o podvizima mladih Jugoslavije u Narodnooslobodilačkoj borbi. Za Narodnog heroja proglašena je [[17. 5.]] [[1974]]. godine. Kasarna [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga BiH]] na [[Manjača|Manjači]] nosi njeno ime. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Drvar}} {{Lifetime|1928|1944|Bosnić, Milka}} [[Kategorija:Biografije, Drvar]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Desant na Drvar]] k36cg4vrchnn3mmebhpm8r11kgl7b5m 0 18825 42606168 41844695 2026-06-05T22:51:08Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606168 wikitext text/x-wiki {{Narodni heroj M |slika= |didaskalija=MARIJA BURSAĆ |datum rođenja=[[2. 8.|2. avgust]] [[1920]]. |mesto rođenja=[[Kamenica (Drvar)|Kamenica]], kod [[Drvar]]a, [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti= 23. septembar [[1943]]. |mesto smrti=[[Prkosi]], kod [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] |profesija= |član KPJ od=februara [[1942]]. |za narodnog heroja proglašena=<br />[[15. 10.|15. oktobra]] [[1943]]. }} '''Marija Bursać''' ([[Kamenica (Drvar)|Kamenica]], [[2. 8.|2. avgust]] [[1920]] - [[Prkosi]] [[23. 9.|23. septembra]] [[1943]]) je bila [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanska]] bolničarka, [[Bombaši u NOB-u|bombaš]] [[Deseta krajiška brigada|Desete krajiške brigade]] i prva žena [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[2. avgusta]] [[1920|1920.]] godine u selu Kamenica, kod [[Drvar]]a. Bila je najstarije od petoro dece u porodici Nikole Bursaća. Detinjstvo je provela u rodnom selu. Nije išla u školu već je kao mala obavljala poljske poslove i pomagala u kući. Kao polaznica domaćinskog kursa [[1939.]] u organizaciji učiteljskog pripravnika i komunista [[Velimir Stojnić|Velimira Stojnića]], ona se uključila revolucionarnom omladinskom pokretu. Od početka ustanka okupljala je omladinu u svom selu i okolini te radila za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]]. Godine [[1941|1941.]] među prvima primljena je u [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-evsku organizaciju koju je u nenom selu osnovao [[Kosta Bosnić]], da bi februara [[1942]]. godine bila primljena u članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Posle oslobađanja [[Drvar]]a od [[italija]]nske okupacije jula meseca [[1942]]. godine, u Kamenici je organizovana omladinska radna četa, koja je ušla u sastav omladinskog radnog bataljona, a kasnije u sastav Prve krajiške omladinske radne brigade. Marija je postala komesar III čete omladinske radne brigade u okviru tog bataljona, koja je radila na [[Omladinske radne akcije|prikupljanju useva u saničkoj dolini]]. Marija Bursać bila je neustrašivi borac i neumorni pozadinski radnik. Izabrana je za predsednika seoskog odbora [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a i u Opštinsko i Sresko rukovodstvo [[Antifašistički front žena|AFŽ]]-a. U februaru [[1943|1943.]] prilikom formiranja [[Deseta krajiška brigada|Desete krajiške brigade]], u toku [[Operacija Weiss|Četvrte neprijateljske ofanzive]], Marija je stupila u brigadu kao borac. Kao bolničarka i borac bombaš u borbama se isticala požrvtovanjem i hrabrošću. Prilikom okršaja u selu [[Golubić]]u, kod [[Knin]]a, bila je prvi put lakše ranjena. Sredinom [[1943]]. se razbolela od tifusa, ali se odmah po ozdravljenju vratila u jedinicu. Septembra [[1943]]. godine u napadu na jako neprijateljsko uporište u selu [[Prkosi]]ma, koje je branilo nekoliko stotina nemačkih vojnika, Marija se kao bombaš našla u prvim redovima. U jednom od juriša smrtno je ranjena. Drugovi su je poneli do partizanske bolnice koja je bila udaljena 40&nbsp;km. Marija je na nosilima pevala i umrla pre dolaska u bolnicu. Sahranjena je [[23. 9.|23. septembra]] [[1943|1943.]] godine na brežuljku Spasovine u podnožju svoga rodnog sela. Na predlog Štaba [[Peti bosanski korpus NOVJ|Petog korpusa]], [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je [[15. 10.|15. oktobra]] [[1943]]. godine doneo odluku o proglašenju Marije Bursać za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. To je bilo prvo proglašenje žene za narodnog heroja. Godine [[1945]]. pesnik [[Branko Ćopić]] joj je posvetio pesmu "''[[Marija na Prkosima]]''". Marijin brat - Duško Bursać, poginuo je [[25. 5.|25. maja]] [[1944|1944.]] godine za vreme [[Operacija Konjićev skok|nemačkog desanta na Drvar]], kao politički sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a za Drvar. == Literatura == * ''Narodni heroji Jugoslavije'', "Mladost", Beograd 1975. godina * Tekst Fatke Zukić, Istorijsko odelenje CK SK Bosne i Hercegovine u Enciklopediji Jugoslavije JLZ Zagreb 1982 tom 1 str 590. {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Bursać, Marija}} [[Kategorija:Rođeni 1920.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije|Bursać Marija]] [[Kategorija:Biografije, Drvar]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] 0qk74a2wnyy8lca3gu0se8ngl6fe0e9 0 20467 42606304 41108054 2026-06-06T11:31:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606304 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bryant Gumbel Peabody 2013 (cropped).jpg|thumb|175px|Bryant Gumbel]] '''Bryant Charles Gumbel''' ([[29. 9.|29.9.]] [[1948]].-), je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizija|televizijska]] ličnost koja radi na informativnim programima i [[sport]]skim programima. Najpoznatiji je po svojoj 15-godišnjoj karijeri ko-voditelja [[NBC]]-ovog ''[[The Today Show]]a''. On je mlađi brata veterana-sportskog komentatora [[Greg Gumbel|Grega Gumbela]]. == Vanjske veze == * [http://www.sportsbusinessnews.com/_news/news_349364.php Is Bryant Gumbel a Racist? Howard Bloom's Sports Business News.com SBN's look at Bryant Gumbel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311011104/http://www.sportsbusinessnews.com/_news/news_349364.php |date=2007-03-11 }} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji|Gumbel, Bryant]] myeazpj08iy6epi16p2lucxiqr5dt5o 0 22417 42605592 42448570 2026-06-05T15:19:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605592 wikitext text/x-wiki {{dablink|Ovo je članak o dnevnom listu. Za istoimeni patriotski marš Johna Philipa Souse vidi [[The Washington Post (marš)|The Washington Post]].}} {{Infokutija novine | naziv = The Washington Post | slika = The Washington Post front page (June 2, 2011).jpg | opis = Naslovnica u četvrtak 2. juna 2011 | tip = dnevne [[novine]] | format = [[Broadsheet]] | osnivanje = 1877 | osoblje = cca. 740 novinara<ref>{{cite news | url=http://projects.washingtonpost.com/staff/email/ | work=The Washington Post | title=Contact The Washington Post reporters, columnists and bloggers | access-date=2012-09-16 | archivedate=2011-07-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724020302/http://projects.washingtonpost.com/staff/email/ | deadurl=yes }}</ref> | vlasnici = [[The Washington Post Company]] | sjedište = 1150 15th Street, N.W. <br />[[Washington D.C.|Washington, D.C.]]<br /> [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | urednik = [[Marcus Brauchli]] | izdavač = [[Katharine Weymouth]] | ISSN = 0190-8286 | website = [http://www.washingtonpost.com www.washingtonpost.com] | tiraž = 507.465 dnevno izdanje<br /> 846.019 nedjlejno izdanje (2011)<ref>{{cite web |url= http://abcas3.accessabc.com/ecirc/newstitlesearchus.asp |title= eCirc for Newspapers |date= September 30, 2011 |publisher= [[Audit Bureau of Circulations (Sjeverna Amerika)|Audit Bureau of Circulations]] |accessdate= |archivedate= 2013-03-17 |archiveurl= https://www.webcitation.org/6FBtAYyh5?url=http://abcas3.accessabc.com/ecirc/newstitlesearchus.asp |deadurl= yes }}</ref> }} '''''The Washington Post''''' je naziv za [[sjedinjene Američke Države|američki]] dnevni [[novine|list]] koji izlazi u [[Washington D.C.|Washingtonu]] te predstavlja najpoznatiju, najčitaniju i najutjecajniju publikaciju u tom gradu. Predstavlja također jednu od najstarijih publikacija u gradu, s obzirom da je prvi primjerak štampan izašao [[1877]]. godine. Post je također poznat i po ulozi koju su početkom 1970-ih njegovi reporteri [[Bob Woodward]] i [[Carl Bernstein]] imali prilikom pokretanja afere [[Watergate]] i tako posredno doveli do kolapsa [[Richard Nixon|Nixonove]] administracije. == Općenito == ''Post'' se smatra jednim od vodećih američkih dnevnih listova, uz ''[[The New York Times]]'', koji je poznat po praćenju događaja na međunarodnoj razini i ''[[The Wall Street Journal]]'', koji se ističe izvještavanjem o privrednim događajima. ''Post'' se istakao svojim redovnim i temeljitim praćenjem rada [[Bijela kuća|Bijele kuće]], [[Kongres SAD|Kongresa]], i drugih institucija [[Federalna vlada SAD|američke vlade]]. Za razliku od ''Timesa'' i ''Journala'', uredništvo ovaj list prvenstveno vidi kao regionalnu publikaciju, te se trenutno ne tiska dnevno nacionalno izdanje namijenjeno publici van američke Istočmne obale. Međutim, postoji i "Nacionalno tjedno izdanje" (National Weekly Edition), koje kombinira Postove članke iz redovnih izdanja, a koja su namijenja široj publici.[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/post/natweekly/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225044052/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/post/natweekly/ |date=2011-02-25 }} Većina čitateljstva se nalazi u [[Distrikt Columbia|Distriktu Columbia]], kao i washingtonskim predgrađima koja pripadaju državi [[Maryland]] i sjevernom dijelu [[Virginia|Virginije]]. U oktobru 2006. prosječna tiraža za radni dan je iznosila 656.297, a za nedjeljno izdanje 930.619 primjeraka prema nalazima [[Audit Bureau of Circulations]], što Post čini šestim najtiražnijim listom u SAD, iza ''The New York Timesa'', ''Los Angeles Timesa'', ''The Wall Street Journala'', ''USA Today'' i ''New York Posta''. Iako je njegova tiraža, kao tiraža gotovo svih novina, u posljednje vrijeme počela opadati, smatra se da ima najviše stope tržišnog prodora u kategoriji metropolitanskih dnevnika. == Historija == ''Washington Post'' je godine [[1877]]. osnovan od strane novinara i izdavača [[Stilson Hutchins|Stilsona Hutchinsa]], čija je namjera bila da u glavnom gradu promiče stavove [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]]. [[1880]]. je dobio nedjeljno izdanje, a redakciji je priključio i ugledni novinar [[Joseph Pulitzer]].Godine [[1888]]. Hutchins je napustio demokrate i prešao [[Republikanska stranka SAD|republikancima]], što mu je omogućilo da kupi gradsku konkurenciju ''Republican National''. Slijedeće je godine Washington Post prodao Franku Hattonu, glavnom inspektoru pošta SAD te Beriahu Wilkinsu, bivšem demokratskom kongresniku iz Ohioa. Novi vlasnici su, kako bi se predstavili, organizirali natječaj za najbolji školski sastav. Za ceremoniju dodjele nagrade je ugledni kompozitor John Philip Sousa napisao ''The Washington Post'', jedan od najpopularnijih [[marš (muzika)|marševa]] u historiji muzike. Wilkins je godine [[1984]]. nakon Hattonove smrti preuzeo njegov vlasnički udio, a nakon što je i sam umro [[1903]]. godine, list su preuzeli njegovi sinovi John i Robert. Dvije godine kasnije su ga prodali vlasniku ''[[Cincinnati Enquirier]]a'' [[John Roll McLean|Johnu Rollu McLeanu]]. Prije nego što je John McLean umro [[1916]]. godine, oporukom je list ostavio posebnom trustu, držeći da [[Edward Beale McLean]], njegov sin-[[plejboj]], nije u stanju kvalitetno upravljati listom. Mladi McLean je tu oporuku uspio oboriti na sudu, ali su se očeva strahovanja pokazala ispravnim. 1920-ih je list počeo zapadati u financijske probleme, da bi nakon [[Crni četvrtak|sloma burze]] [[1929]]. godine otišao u [[bankrot]]. Godine [[1933]]. je na aukciji kupio ugledni financijer [[Eugene Meyer]], koji je godinama na njega trošio milione dolara nastojeći mu povećati kvalitetu i ugled. Kada je predsjednik Truman Meyera godine 1946. imenovao na čelo Svjetske banke, Meyer je list predao svom mladom zetu [[Philip Graham|Philipu Grahamu]]. Novi vlasnik se pokazao kao vrlo uspješan poslovni čovjek čije su investicije i drugi poslovni potezi isplatili, i koji je početkom 1950-ih konačno list učinio ne samo uglednim, nego i financijski isplativim. Godine [[1954]]. Washington Post je otkupio svog posljednjeg lokalnog konkurenta, ''Washington Herald''. Graham, koji je od 1950-ih počeo patiti od manično-depresivne psihoze, je u ljeto [[1963]]. godine izvršio samoubojstvo. Tada je vlasništvo nad listom preuzela njegova udovica [[Katharine Graham]]. Njen uspon na čelo jedne tako velike i ugledne tvrtke mnoge američke [[feminizam|feministkinje]] smatraju važnim međašem u borbi za izjednačavanje spolova u SAD. Graham je, međutim, na ''Post'' i historiju općenito ostavila daleko više traga zahvaljujući spremnosti na brojne reforme u skladu s duhom vremena, kao i novi, daleko agresivniji i ponekad kontroverzni stil društveno angažiranog novinarstva, oličen u uglednom uredniku [[Bill Bradlee|Billu Bradleeju]]. Rezultat takve politike je posebno došao do izražaja krajem 1960-ih i početkom 1970-ih, te kulminirao u ''Postovim'' člancima koji su razotkrili aferu Watergate. Za to dostignuće, koje se smatra jednim od najsvjetlijih trenutaka u historiji američkog novinarstva, list je [[1973]]. godine dobio [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerovu nagradu]]. Godine [[1980]]. je, međutim, i sam ''Post'' postao predmetom skandala kada je ''Jimmy's World'', reportaža njegove novinarke [[Janet Cooke]] o 8-godišnjem ovisniku o [[heroin]]u dobila Pulitzerovu nagradu. Međutim, kada se otkrilo da je cijela priča najobičnija izmišljotina, osramoćeni Post je bio prisiljen vratiti nagradu. Godine [[1982]]. je ''Post'' dobio i prvu ozbiljniju konkurenciju u obliku ''[[The Washington Times]]a'', gradskog lista koji se nastojao lokalnim čitateljima predstaviti kao desna, odnosno konzervativna alternativa ''Posta''. Godine [[1996]]. Post je dobio svoju prvu službenu web-stranicu, a [[1999]]. je na naslovnice uveo kolor-fotografije. Donalda Grahama, sina Katharine Graham koji je listom rukovodio od 1979. godine, godine 2000. je naslijedio današnji izdavač [[Boisfeuillet Jones, Jr.]] == Politička orijentacija == ''The Post'' se, kao i mnogi drugi mediji u SAD, nastoji predstaviti kao politički neutralan i objektivan. Međutim, u američkoj javnosti, pogotovo njenom konzervativnom dijelu, vlada široko rasprostranjeno mišljenje kako je taj list, kao i većina tiskanih, odnosno "tradicionalnih" medija, [[liberalizam|liberalno]], odnosno [[levica|lijevo]] orijentiran. Kao argument u prilog tome se često navodi kako je ''The Post'' jedan od najžešćih kritičara politike i administracije američkog predsjednika [[George W. Bush|Georgea W. Busha]], kao i da je tradicionalno bio bliži kandidatima Demokratske nego Republikanske stranke. Godine [[2004]]. je tako prekinuta dugogodišnja tradicija da se na izborima službeno ne podržava nijedan predsjednički kandidat, pa je uvodnik lista glasače pozvao da daju svoj glas Bushovom demokratskom protukandidatu [[John Kerry|Johnu Kerryju]]. S druge strane, ''The Post'' ima dio kritičara s krajnjeg lijevog krila američkog političkog spektra, uključujući [[Noam Chomsky|Noama Chomskog]] koji je još [[1988]]. ustvrdio da list skreće udesno, odnosno podržava politiku reakcije i status quoa. Godine [[1992]]. je, pak, u emisiji [[Frontline]] TV-kuće [[Public Broadcasting Service|PBS]] se kao objašnjenje tog navodnog zaokreta tvrdi da je list bio prisiljen promijeniti uređivačku politiku kako bi spriječio konzervativni dio čitateljstva da se okrene ''Washington Timesu''. U prilog teze o desnoj, odnosno konzervativnoj orijentaciji ''The Posta'' se navode njegovi uvodnici u kojima se službeno podržavala [[rat u Iraku|američka invazija na Irak]], odnosno Bushove inicijative da se privatizira američki mirovinski sistem te sporazumi o slobodnoj trgovini. Sam list, kao što je to i običaj u SAD, u svojoj redakciji i među kolumnistima ima osobe različitih ideoloških opredijeljenja, od ljevice do desnice, pa to ponekad izaziva teškoće kod svih koji žele precizno definirati njegovu političku orijentaciju. == Znameniti suradnici == * [[Joel Achenbach]] (pisac) * [[Anne Applebaum]] (pisac) * Dan Balz (nacionalni politički reporter) * [[Carl Bernstein]] (pisac) * [[Andrew Beyer]] (kolumnist utrka o konjima) * [[Herbert Lawrence Block|Herb Block]] (karikaturist) * [[Thomas Boswell]] (sports kolumnist) * [[David S. Broder|David Broder]] (pisac) * [[Tina Brown]] (pisac) * [[Art Buchwald]] (pisac) * [[Chris Cillizza]] (pisac; autor bloga [[The Fix]]) * [[Libby Copeland]] (pisac) * [[Richard L. Coe]] (kazališni kritičar/pisac) * [[Richard Cohen (novinar)|Richard Cohen]] (pisac) * [[Steve Coll]] (urednik) * [[Lisa de Moraes]] (televizijski kolumnist) * [[Helen Dewar]] (politički reporter uz Senata) * [[E.J. Dionne]] (pisac) * [[Michael Dirda]] (književni kritičar) * [[Leonard Downie, Jr.]] (urednik) * [[Michel duCille]] (fotografski urednik, fotograf) * [[Dan Froomkin]] (kolumnist) * [[Meg Greenfield]] (urednik) * [[Mike Grunwald]] (pisac) * [[Walter Haight]] (sports pisac i kolumnist) * [[Jim Hoagland]] (pisac) * [[Glenn Kessler]] (pisac) * [[Colbert King]] (pisac) * [[Tony Kornheiser]] (sportski kolumnist) * [[Charles Krauthammer]] (kolumnist) * [[Howard Kurtz]] (medijski kritičar) * [[Charles Lane (novinar)|Charles Lane]] (pisac) * [[Colman McCarthy]] (kolumnist) * [[Mary McGrory]] (pisac) * [[Dana Milbank]] (pisac) * [[Tim Page]] (muzički critic) * [[Shirley Povich]] (sportski kolumnist) * [[Dana Priest]] (pisac) * [[William Raspberry]] (pisac) * [[Ken Ringle]] (pisac) * [[Eugene Robinson|Eugene Robinson (novinar)]] (kolumnist i urednik) * [[Christine Sadler]] (pisac) * [[Tom Shales]] (pisac) * [[Howard Simons]] (urednik) * [[Tom Toles]] (karikaturist) * [[Jim VandeHei]] (pisac) * [[Gene Weingarten]] (pisac) * [[James Russell Wiggins]] (urednik) * [[Michael Wilbon]] (sports kolumnist) * [[George Will|George F. Will]] (kolumnist) * [[Bob Woodward]] (pisac) * [[Robin Wright (pisac)|Robin Wright]] (pisac) == Znameniti direktori i urednici == * [[Philip Bennett]] * [[Ben Bradlee]] * [[Milton Coleman]] * [[Jackson Diehl]] * [[Leonard Downie, Jr.]] * [[Donald Graham]] * [[Katharine Graham]] * [[Philip Graham]] * [[Fred Hiatt]] * [[Stephen P. Hills]] * [[Boisfeuillet Jones, Jr.]] * [[Colbert I. King]] * [[Eugene Meyer]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Washington Post}} * [http://www.washingtonpost.com Official website] * [http://www.washpost.com Corporate website] * [http://washpost.com/gen_info/history/timeline/index.shtml Timeline of the history of The Washington Post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611105409/http://www.washpost.com/gen_info/history/timeline/index.shtml |date=2008-06-11 }} * [http://discoursedb.org/wiki/The_Washington_Post The Washington Post] at Discourse DB * [http://discoursedb.org/wiki/The_Washington_Post_editorial_board The Washington Post editorial board] at Discourse DB * Scott Sherman, ''Columbia Journalism Review'', May 2002, [http://www.cjr.org/issues/2002/5/wash-stability.asp "Donald Graham's Washington Post"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031124234138/http://www.cjr.org/issues/2002/5/wash-stability.asp |date=2003-11-24 }} * [http://www.scribemedia.org/2006/12/20/imperial-life/ Video Interview with Baghdad Bureau Chief Rajiv Chandrasekaran] {{Izabran}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama|Washington Post]] 8qupdx20rzsy5f19nhcn53zn9wddy79 0 23773 42605792 42592547 2026-06-05T20:28:10Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42605792 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|1969}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|1969}} __NOTOC__ Godina '''1969''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXIX]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]]. <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1969''': <br /> [[1969#Januar/Siječanj|1]] • [[1969#Februar/Veljača|2]] • [[1969#Mart/Ožujak|3]] • [[1969#April/Travanj|4]] • [[1969#Maj/Svibanj|5]] • [[1969#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1969#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1969#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1969#Septembar/Rujan|9]] • [[1969#Oktobar/Listopad|10]] • [[1969#Novembar/Studeni|11]] • [[1969#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1969#Rođenja|Rođenja]] • [[1969#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * decembar-januar - Vrhunac pandemije [[hongkonški grip|hongkonškog gripa]] (kategorija 2, smrtnost manja od 0,5%), vratiće se i sledeće zime. * [[1. 1.]] - Stupio na snagu Ustavni zakon o [[Čehoslovačka Socijalistička Republika|čehoslovačkoj]] federaciji - formirane dve socijalističke republike, Češka SR i Slovačka SR (federacija traje do kraja 1992). * 1 - 4. 1. - Organizacija Narodna demokratija maršira od [[Belfast]]a do [[Derry]]ja, pri čemu ih unionisti napadaju. * [[2. 1.]] - Australski medijski tajkun [[Rupert Murdoch]] kupio najveći britanski tabloid [[News of the World]] (izlazi do 2011). * [[4. 1.]] - Stupila na snagu [[Međunarodna konvencija o eliminaciji svih oblika rasne diskriminacije]]. * [[9.1.|9]] - [[11. 1.]] - V kongres CK SK BiH - i formalno podržana jednakost Muslimana<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...</ref>. * [[12. 1.]] - Prvi studijski, [[Led Zeppelin (album)|istoimeni]], album [[Led Zeppelin]]a. * [[14. 1.]] - Požar na nosaču aviona ''USS Enterprise'' - 27 poginulih mornara i 15 uništenih aviona. [[Datoteka:RichardNixoncrop.jpg|thumb|150px|left|[[Richard Nixon]]]] * [[15. 1.]] - Lansiran sovjetski [[Sojuz 5]], sutradan se spaja sa [[Sojuz 4|Sojuzom 4]], posade razmenjuju mesta, što je prvi takav poduhvat. * januar - Otopljavanje odnosa između SFRJ i NR Kine, zaleđenih 1958: jugoslovenska trgovačka delegacija u Pekingu<ref>[http://www.nytimes.com/1970/07/16/archives/belgrades-ties-with-peking-improve.html Belgrade's Ties With Peking Improve]. nytimes.com JULY 16, 1970</ref>. * [[16. 1.]] - U [[Prag]]u se zapalio [[Jan Palach]], umire tri dana kasnije (→ [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku|Invazija na Čehoslovačku]] 1968). * 19/20. 1. - Napadnuto skladište oružja u zapadnonemačkom mestu [[Lebach]], ubijena četiri vojnika i ukradeno nešto municije i oružja - dvojica homoseksualaca želela oružja radi vršenja iznude. * [[20. 1.]] - [[Ričard Nikson]] ulazi nakon [[Lindon Džonson|Lindona Džonsona]] u [[Bela kuća|Belu kuću]] kao 37. predsednik (do [[1974]]). * [[22. 1.]] - Dezerter Viktor Iljin pucao na povorku automobila sa Brežnjevom i kosmonautima sa dva Sojuza - stradao jedan vozač. * 23. 1. - Čovek u Jugoslaviji se zapalio po ugledu na Palacha?<ref name="NYtimessrc10">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/10/ NY Times Search 1969 - Relevance - 10]</ref>. * [[25. 1.]] - U [[Francova diktatura|Španiji]] proglašeno vanredno stanje usled studentskih i drugih protesta. * [[27. 1.]] - Javno vešanje 14 navodnih špijuna u Bagdadu, od čega 9 Jevreja - [[Baas]]ov režim ubio ukupno 51 Jevrejina do avgusta. * [[28. 1.]] - Veliki izliv nafte iz morske platforme kod kalifornijske [[Santa Barbara (Kalifornija)|Santa Barbari]] - inspiracija za prvi [[Dan Zemlje]] 1970. * [[30. 1.]] - Nakon snimanja albuma ''[[Let It Be]]'', [[Beatles]]i sviraju na krovu ''[[Apple Records]]''-a - poslednji javni koncert, koji rastura policija. Ranije tokom meseca su objavili album ''Yellow Submarine''. * [[31. 1.]] - Puštena u rad [[TE Morava]] kod [[Svilajnac|Svilajnca]] (108 MW). === Februar/Veljača === {{Annotated image | image = Nasser and Arafat, 1970.jpg | image-width = 205 | image-left = -80 | image-top = | width = 110 | height = 237 | float = right | annotations = | caption = [[Jaser Arafat]] }} * [[3. 2.]] - U Tanzaniji ubijen [[Eduardo Mondlane]], lider Mozambičkog oslobodilačkog fronta [[FRELIMO]]. Naslediće ga [[Samora Machel]] (prvi predsednik [[Mozambik]]a 1975-86). * [[2.2.|2]] - [[3. 2.]] - Tito kod [[Nikolae Čaušesku|Čaušeskua]] u [[Temišvar]]u - odbacuju mešanja u suverenitet drugih zemalja. * [[4. 2.]] - [[Jaser Arafat]] postaje lider [[PLO]]-a. * [[6. 2.]] - Predsednik Tito i Jovanka posetili beogradsku "[[Politika (novine)|Politiku]]"<ref>[http://www.stevankragujevic.com/pages/dogadjaji.htm#titoupolitici Stevan Kragujević - Tito u "Politici", 5. februar 1969.] stevankragujevic.com</ref> povodom puštanja pogona u Krnjači. * [[8. 2.]] - U severnom Meksiku pao meteorit [[Allende (meteorit)|Allende]] - s ukupnom težinom ostataka od dve tone, to je najveći [[ugljenični hondrit]]. * [[9. 2.]] - Prvi let aviona [[Boeing 747]], u saobraćaju od sledeće godine. * [[10. 2.]] - U Bonnu potpisan sporazum o saradnji SFRJ i Zapadne Nemačke<ref name="NYtimessrc4">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/4/ NY Times Search 1969 - 4]</ref>. * [[11. 2.]] - U SFRJ usvojen novi Zakon o narodnoj odbrani, uvodi se [[Teritorijalna odbrana]] (→ [[ONO i DSZ]]); u sledeće dve godine odgovarajuće zakone donose i republike i pokrajine. Kasnije tokom meseca izveštava se da su jedinice već formirane, s oružjem i opremom vrednim 32,5 miliona dolara<ref name="NYtimessrc3">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/3/ NY Times Search 1969 - 3]</ref>. * [[13. 2.]] - [[Fronta za oslobođenje Québeca]] detonirala bombu na Montrealskoj burzi, uz veliku materijalnu štetu. * [[14. 2.]] - ''[[Mysterii Paschalis]]'' iznosi reformu [[Liturgijska godina|liturgijske godine]] rimskog obreda: papa [[Pavao VI.]] uklonio imena mnogih svetaca. [[Datoteka:JTO-logo.svg|mini|100px|[[Teritorijalna odbrana]]]] * februar - Sastanak [[SK Srbije]] - odbacuju se zahtevi za "Republiku Kosovo". * februar - U [[Gvineja|Gvineji]] otkrivena vojna zavera, predsednik [[Sékou Touré]] će narediti pogubljenje 13 osoba, među kojima umetnika i političara [[Fodéba Keïta|Fodéba Keïte]] (u maju). * [[14.2.|14]] - [[20. 2.]] - Niz članaka [[Miloš Žanko|Miloša Žanka]] u "[[Borba (novine)|Borbi]]" osuđuje "Hrvatski književni list" zbog nacionalizma. * [[21. 2.]] - III plenum CK SK Hrvatske osudio "[[Hrvatski književni list]]". * [[22. 2.]] - Pakistanska vlada povukla nakon nereda optužbu za pobunu protiv [[Sheikh Mujibur Rahman]]a, sutradan se vraća u Istočni Pakistan uz masovni doček. * [[23. 2.]] - Trgovačka delegacija iz SFRJ otputovala u NR Kinu, nakon 10 godina prekida odnosa<ref name="NYtimessrc10" />. * [[24. 2.]] - [[9. 3.]] - Svetski šampionat u hokeju na ledu: timovi grupe B igraju u Ljubljani (28. 2. - 9. 3.) a grupe C u Skoplju (24. 2. - 2. 3.). * [[25. 2.]] - Student [[Jan Zajíc]] se zapalio u Pragu na 21. godišnjicu komunističke vlasti. * 25 - 28. 2. - Borba za vlast u Siriji: ministar obrane [[Hafez al-Assad]], sa bratom Rifatom, nadigrao lidera zemlje [[Salah Jadid|Salaha Jadida]] i šefa obaveštajne službe [[Abd al-Karim al-Jundi]]ja (Jundi se ubio 2. 3.) - Assad će biti na čelu zemlje 1970-2000. * [[26. 2.]] - Umro izraelski premijer [[Levi Eškol]]. * 26. 2. - U Francuskoj prikazan ''[[Z (film)|Z]]'', film [[Costa-Gavras]]a, osuda [[Diktatura pukovnika|Diktature pukovnika]] u Grčkoj. * [[27. 2.]] - U SFRJ povezuju bugarsku kampanju povodom Makedonije sa sovjetskom doktrinom ograničenog suvereniteta<ref name="NYtimessrc15">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/15/ NY Times Search 1969 - Relevance - 15]</ref>. * [[28. 2.]] - Podmorski zemljotres pogađa Portugal i Maroko, praćen cunamijem (1,2 m u Kazablanci). === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - Počinje [[Kinesko-sovjetski granični sukob]], naročito oko ade [[Zhenbao]]/Damanski na reci [[Usuri]]. * 2. 3. - Prvi test let [[Concorde]]-a u francuskom Tuluzu. * [[3. 3.]] - Lansiran [[Apollo 9]], testira se [[lunarni modul]]. [[Datoteka:IX Kongres SKJ, Beograd 1969.jpg|mini|250px|[[Deveti kongres SKJ]]]] * 4. 3. - Urušavanje u nekom jugoslovenskom rudniku, 2 mrtvih, mnogi zarobljeni<ref name="NYtimessrc4" />. * [[8. 3.]] - [[Rat iscrpljivanja]]: Egipćani počinju granatiranje izraelskih pozicija na Sueckom kanalu. * [[10. 3.]] - U Parizu pronađen mrtav četnički emigrant Andrija Lončarić, suosnivač militantnog Srpskog oslobodilačkog pokreta Otadžbina<ref name="Lopušina2014">{{cite book|author=Marko Lopušina|title=Ubice u ime države|url=https://books.google.com/books?id=3rc1CwAAQBAJ&pg=PT128|date=6 November 2014|publisher=Agencija TEA BOOKS|isbn=978-86-6329-189-8|pages=128–}}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * 10. 3. - Objavljen roman "[[Kum (roman)|Kum]]". * [[11.3.|11]] - [[15. 3.]] - [[Deveti kongres SKJ]] u Beogradu. Partije iz istočnog bloka bojkotuju sastanak. U predsedništvu CK [[SKJ]] jednak broj članova iz republika i odgovarajući iz pokrajina, članove biraju republički/pokrajinski kongresi - ''"federalizacija SKJ"''. Usvojen Titov stav da komunisti i svi radni ljudi treba odlučnije da ulaze u direktne obračune s nacio­nalistima svih vrsta i boja, pre svega u vlastitoj sredini<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 239</ref>. * [[14. 3.]] - Preko 5.000 demonstranata u šetnji do jugoslovenske ambasade u Pragu - podržavaju Tita i kongres SKJ, kojeg partije iz istočnog bloka bojkotuju<ref name="NYtimessrc9">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/9/ NY Times Search 1969 - 9]</ref> * [[16. 3.]] - Viasa Flight 742: avion pao u [[Maracaibo]], Venezuela, 84 mrtvih u avionu i 71 na zemlji, dosada najgora avionska nesreća. [[Datoteka:GoldaMeir.jpg|mini|180px|[[Golda Meir]]]] * [[17. 3.]] - [[Golda Meir]] premijer [[Izrael]]a (do [[1974]]). * 17. 3. - [[Bosanskohercegovačka radio-televizija|TV Sarajevo]] počinje emitovanje samostalnog programa. * [[18. 3.]] - Počinje ''[[Operacija Breakfast]]'', deo [[Operacija Menu|Operacije Menu]] - tajno američko bombardovanje komunističkih baza u neutralnoj [[Kambodža|Kambodži]] ([[Norodom Sihanouk]] se nedavno, pod pritiskom, udaljio od komunista). * 18. 3. - Samozvana [[Republika Angvila]] okončana mirnim iskrcavanjem britanskih padobranaca - teritorija nije želela biti podređena [[Sveti Kristofor i Nevis|Sv. Kristoforu i Nevisu]]. * [[20. 3.]] - Rezolucija Saveta bezbednosti UN 264 traži povlačenje južnoafričkih trupa iz [[Namibija|Namibije]] - na teritoriji je u toku [[Južnoafrički granični rat]] sa [[SWAPO]]-om. * 20. 3. - [[John Lennon]] i [[Yoko Ono]] se venčali, on u septembru napušta [[Beatles]]e, o čemu nije obavestio medije, po dogovoru sa ostalima. * 21. i 28. 3. - Pobede Čehoslovačke nad SSSR u hokeju izazivaju spontane demonstracije u Čehoslovačkoj. * [[22. 3.]] - [[Mirko Čanadanović]] izabran za predsednika Pokrajinskog komiteta SK Vojvodine. * [[23. 3.]] - [[Manfred Wolf]] iz [[DDR]]-a skočio 165 metara na [[Planica|Planici]] - svetski rekord. * 23. 3. - Sedam Albanaca osuđeno u Skoplju zbog "raspirivanja nacionalne mržnje". * [[25. 3.]] - Vojni predsednik [[Pakistan]]a [[Muhammad Ayub Khan|Ayub Khan]] odstupa usled nemira širom zemlje i pobune u Bengalu, dolazi [[Yahya Khan]] (do 1971). * [[29. 3.]] - U [[Madrid]]u održano [[Eurosong 1969|natjecanje za pjesmu Eurovizije]] na kome četiri zemlje osvajaju najveći broj bodova te su organizatori prisiljeni proglasiti četiri umjesto jednog pobjednika. Jugoslovenski predstavnik [[Ivan & 3M]] je 13-ti. === April/Travanj === [[Datoteka:1967-01 1966年毛泽东与林彪2.jpg|mini|200px|[[Mao Ze Dong]] i [[Lin Biao]]]] * [[1. 4.|1]] - [[24. 4.]] - IX nacionalni kongres [[KP Kine]]: formalni kraj [[Kulturna revolucija|Kulturne revolucije]], potvrđena čistka [[Liu Shaoqi]]ja i [[Deng Xiaoping]]a, Maova ideologija "neprekidne revolucije" upisana u partijski ustav, glavni izveštaj podneo maršal [[Lin Biao]], označen za Maovog naslednika (povećanje uticaja vojske). * [[4. 4.]] - Dr [[Denton Cooley]] ugradio prvo [[veštačko srce]], pacijent živeo četiri dana. * [[5. 4.]] - [[Jovanka Broz]] otvorila bolnicu za miopatična i reumatična oboljenja u [[Fojnica|Fojnici]]. * [[9. 4.]] - Potpukovnik [[Alexandre Banza]] osujećen u pokušaju puča protiv [[Centralnoafrička Republika|centralnoafričkog]] predsednika [[Jean-Bédel Bokassa|Bokasse]] - streljan tri dana kasnije, nakon što ga je Bokassa mučio. * [[13. 4.]] - Izbori u SFRJ. * [[14. 4.]] - [[41. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Oliver!]]'', ukupno šest nagrada od 11 nominacija, najbolji strani film je sovjetski "[[Rat i mir (film, 1966)|Rat i mir]]". * [[15. 4.]] - Severni Korejci oborili američki izviđački avion ''Lockheed EC-121M Warning Star'' iznad Japanskog mora, poginuo 31 Amerikanac. * april - Vrhunac američkog učešća u Vijetnamskom ratu: 543.000 vojnika. * april - Smenjeni generali [[Ivan Gošnjak]] i [[Rade Hamović]] zbog "nespremnosti [[JNA]] za moguću sovjetsku invaziju". * travanj - [[Matica hrvatska]] izdaje "[[Hrvatski tjednik]]", radikalniji od "Hrvatskog književnog lista". * [[17. 4.]] - [[Aleksander Dubček]] dao ostavku na položaj šefa KP [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]], zamenjuje ga [[Gustav Husak]] (Prvi sekretar KP Čehoslovačke do 1987, predsednik zemlje 1975-89) koji pokreće [[Normalizacija (Čehoslovačka)|Normalizaciju]]. * 17 - 27. 4. - U Minhenu održan svetski šampionat u stonom tenisu: bronza za jugoslovenski muški tim. * 18 - 21. 4. - Predsednik Tito u poseti SAP Vojvodini. * [[19. 4.]] - Masovni miting u Beogradu povodom 50 godina KPJ/SKJ. * 19. 4. - [[Pahlavi (dinastija)|Iran]]ci napuštaju ugovor o [[Šat al-Arab]]u iz 1937, zatim 22 - 25. 4. sprovode Udruženu operaciju Arvand: teretni brod prolazi praćen ratnim plovilima, bez iračke reakcije - napetost traje do 1975. [[Datoteka:Plomin2.JPG|mini|250px|[[Termoelektrana Plomin]]]] * [[20. 4.]] - U Španiji ubijen ustaški zločinac [[Vjekoslav Luburić|Vjekoslav Maks Luburić]]. * 20. 4. - U [[Severna Irska|Severnu Irsku]] stiže britanska vojska kao pojačanje policiji. * [[22. 4.]] - ''Sunday Times Golden Globe Race'': [[Robin Knox-Johnston]] je prvi čovek koji je sam i bez zaustavljanja oplovio svet, za 312 dana. * [[25. 4.]] - [[Mirko Tepavac]] novi savezni sekretar za inostrane poslove (do 1972). * [[26. 4.]] - Predsednik Tito otvorio [[Hidroelektrana Zlatoličje|Hidroelektranu Zlatoličje]] na Dravi, prvu kanalsku u Jugoslaviji. * [[27. 4.]] - Predsednik [[Bolivija|Bolivije]] [[René Barrientos]] stradao u helikopterskom udesu. Potpredsednik [[Luis Adolfo Siles Salinas]] ostaje do septembra * ca. 27. 4. - Albanske novine Zeri i Popullit obećavaju podršku Jugoslaviji i Rumuniji u slučaju sovjetske agresije<ref name="NYtimessrc3" />. * [[28. 4.]] - [[Charles de Gaulle]] daje ostavku na mjesto predsjednika Francuske, dan nakon poraza na referendumu o decentralizaciji. Izborna kampanja bivšeg premijera [[Georges Pompidou|Pompidoua]] napadnuta putem [[Afera Marković|afere Marković]]. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - U 14 zapadnoevropskih zemalja pokrenut sistem [[Eurocheque]] - čekovi prihvatani i preko granica, u različitim valutama. * [[10. 5.|10]] - [[20. 5.]] - [[Vijetnamski rat]] &mdash; [[Bitka za Hamburger Hill]]: Amerikanci i Južnovijetnamci zauzimaju fortifikovani položaj, da bi ga napustili već sledećeg meseca - kontroverzno u vojsci i javnosti. * [[11. 5.]] - Predsednik Tito upozorava SSSR da Jugoslavija nikada neće priznati "ograničeni suverenitet" (→ [[Brežnjevljeva doktrina]]). * 11. 5. - ''Zip to Zap'': okupljanje u [[Zap, North Dakota]] se pretvorilo u nerede koje je morala rasturiti Nacionalna garda. * [[13. 5.]] - Incident 13. maja - rasni nemiri u [[Kuala Lumpur]]u između [[Malajci|Malajaca]] i [[Kinezi|Kineza]] sa stotinama mrtvih vode uvođenju vanrednog stanja. * [[15. 5.]] - Američki tinejdžer Robert Rayford umro u [[Misuri]]ju od čudnog medicinskog stanja, koje će [[1984]] biti identifikovano kao [[HIV/AIDS]] (prvi slučaj u Severnoj Americi). * 15. 5. - "Krvavi četvrtak": kalifornijski guverner [[Ronald Reagan]] poslao policiju da zauzme Narodni park u [[Berkeley, California|Berkeleyju]], u sukobu je jedan poginuo, preko 100 ranjeno. * [[maj]] - 57 % jugoslovenskih preduzeća ne može izmirivati finansijske obaveze zbog neefikasnosti, viška zaposlenih i inflacije<ref name="Col">''Collier's Year Book'' 1969 (Microsoft Encarta 2004)</ref>. * maj - Neredi u argentinskim gradovima Rosario (21.) i Cordoba (29.), nakon ubistva učenika u prvom gradu. * [[16.5.|16]] - [[17. 5.]] - Sovjetske sonde [[Venera 5]] i [[Venera 6]] stigle na [[Venera (planeta)|Veneru]], preciznije merenje atmosfere nego Venera 4. [[Datoteka:Mitja Ribičič.jpg|mini|150px|[[Mitja Ribičič]]]] * [[18. 5.]] - [[Mitja Ribičič]] je novi predsednik [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog vijeća]] (do 1971). * 18. 5. - Lansiran [[Apollo 10]], generalna proba za Apollo 11. * [[23. 5.]] - Premijera predstave "[[Kosa (pozorišna predstava)|Kosa]]" u beogradskom [[Atelje 212|Ateljeu 212]]. * 23. 5. - Potpisana [[Bečka konvencija o pravu međunarodnih ugovora]] (na snazi od 1980). * [[24. 5.]] - Na havajskom vulkanu [[Kilauea]] počinje erupcija koja će do 1974. stvoriti kupu [[Mauna Ulu]]. * [[25. 5.]] - Premijera filma ''[[Midnight Cowboy]]'' (s [[X rejting|oznakom X]]). * 25. 5. - Vojni udar u [[Sudan]]u: zbačen [[Ismail al-Azhari]], dolazi [[Gaafar Nimeiry]] (do 1985), u početku socijalista, naserista, pred kraj islamista. * [[26. 5.]] - Ustanovljen [[Andeanska zajednica|Andeanski pakt]]. * [[26. 5.]] - [[2. 6.]] - ''Bed-In for Peace'': [[Džon Lenon]] i [[Joko Ono]] ne napuštaju krevet u [[Montreal]]u, u ime mira. Tom prilikom je snimljena pesma ''[[Give Peace a Chance]]''. * [[29. 5.]] - III sednica predsedništva [[SKJ]] - izrečene kritike nacionalizma u publikacijama Matice hrvatske ([[Mijalko Todorović]]), kao i ekonomskog nacionalizma SR Hrvatske ([[Krste Crvenkovski]]). * 29. 5. - ''Cordobazo'': nakon Rosaria 21-og, nemiri protiv argentinskog vojnog diktatora [[Juan Carlos Onganía|Onganíje]] izbijaju i u [[Córdoba (Argentina)|Córdobi]]. * [[30. 5.]] - Nakon štrajka dolazi do nemira na [[Curaçao]]u za prava Afrokaribljana. === Jun/Juni/Lipanj === * [[3. 6.]] - U sudaru sa australskim nosačem aviona ''HMAS Melbourne'' u Južnom kineskom moru prepolovljen američki razarač ''USS Frank E. Evans'', poginulo 74 američkih pomoraca. * [[5. 6.]] - Prvi supersonični let putničkog aviona [[Tupoljev Tu-144]]. * [[5.6.|5]] - [[17. 6.]] - Međunarodni sastanak komunističkih i radničkih partija u Moskvi (bez [[SKJ]]). * [[8. 6.]] - [[Vijetnamizacija]]: u susretu sa južnovijetnamskim predsednikom [[Nguyen Van Thieu]]-om na ostrvu Midway, američki predsednik Nixon objavljuje da će do septembra biti povučeno 25.000 američkih vojnika. * 8. 6. - [[Datoteka:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|25px]] [[Viet Cong]] proglasio Privremenu revolucionarnu vladu Republike Južni Vijetnam. * 8. 6. - Bomba oštetila jugoslovenski konzulat u Sidneyu (ambasadu u Canberri?). * 8. 6. - Nakon što je [[Gibraltar]] 30. 5. proglasio Ustav kojim se garantuje britanski suverenitet, Franco naredio zatvaranje granične kapije (granica otvorena za pešake 1982 a vozila 1985). * [[13. 6.]] - Pobuna u tibetanskom okrugu Nyêmo na čelu sa monahinjom Trinley Chödrön. * [[lipanj]] - Štrajkuju lučki radnici u Rijeci<ref name="Col"/>. * [[18. 6.]] - Prikazan ''[[The Wild Bunch]]''. [[Datoteka:Georges Pompidou (cropped 2).jpg|mini|200px|[[Georges Pompidou]]]] * [[20. 6.]] - [[Georges Pompidou]] novi predsednik Francuske (do [[1974]]). * 20. 6. - Afera Zelenih beretki: oficiri iz Projekta GAMMA ubili vijetnamskog dvostrukog agenta - slučaj izaziva pažnju, ali nema suđenja jer CIA odbija svedočenje. * 20. 6. - Ustavni referendum u [[Rodezija|Rodeziji]] (dan. Zimbabve) podržava republiku (proglašena 1970) i novi ustav. * [[22. 6.]] - Kolaps nacionalne konvencije [[Studenti za demokratsko društvo|Studenata za demokratsko društvo]] u Čikagu, kontrolu preuzima frakcija ''[[Weather Underground|Weatherman]]''. * 22. 6. - [[Sophia Loren]] i [[Carlo Ponti]] posetili Tita na Brionima. * 22. 6. - Reka Cuyahoga u Ohaju je toliko zagađena da se zapalila - podsticaj za osnivanje [[Agencija za zaštitu životne sredine Sjedinjenih Država|Agencije za zaštitu životne sredine SAD]] dogodine. * [[24. 6.]] - Neuspešan atentat na predsednika Gvineje Sékou Touréa. * 24. 6. - Glavni urednik Tanjuga M. Pudar dao ostavku nakon što je agencija kritikovala Sovjete<ref name="NYtimessrc6">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/6/ NY Times Search 1969 - 6]</ref>. * [[27. 6.]] - Početak emitovanja radio programa [[Beograd 202]]. * 27. 6. - Magazin ''Life'' objavljuje fotografije 242 Amerikanca poginulih u jednoj sedmici Vijetnamskog rata. * [[28. 6.]] - [[Stounvolska revolucija]] - pobuna [[lezbejke|lezbejki]], [[gej]]eva, [[biseksualnost|biseksualnih]] i [[transrodnost|transrodnih]] ([[LGBT]]) osoba protiv policijske racije u klubu [[Stonewall Inn]] u [[Greenwich Village]]-u, [[New York]]. Događaj označava prekretnicu u [[LGBT zajednica|LGBT zajednici]] i početak savremenog [[LGBT pokret]]a. * [[30. 6.]] - Hrvatski ekstremista Drago Đolo teško ranio [[Anton Kolendić|Antona Kolendića]], šefa jugoslovenske misije u Zapadnom Berlinu, nakon koje je uhapšen i osuđen na 10 godina zatvora, a Kolendić je ostao teški invalid. * 30. 6. - [[Nigerijski građanski rat]]: Nigerija zaustavila pomoć Crvenog krsta [[Bijafra|Bijafri]] - pomoć se može dopremati samo avionom, vlada glad. * 30. 6. - Španija vratila [[Maroko|Maroku]] eksklavu [[Ifni]] na jugu te zemlje. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Početak Radio Avale, prve nezavisne stanice u Istočnoj Evropi (prethodnica [[Studio B|Studija B]]). * 1. 7. - Investitura [[Charles, princ od Walesa|Charlesa, princ od Walesa]] u [[zamak Caernarfon|zamku Caernarfon]]. * [[3. 7.]] - [[Brian Jones]], donedavni član ''[[The Rolling Stones]]''-a, pronađen mrtav u svom bazenu. * [[5. 7.]] - Kenijski ministar pravde [[Tom Mboya]] ubijen u Najrobiju. * [[6. 7.]] - Završen [[19. berlinski filmski festival]], Zlatnog medveda dobio jugoslovenski film "[[Rani radovi (film)|Rani radovi]]". * [[8. 7.]] - Prvo povlačenje američkih trupa iz [[Vijetnam]]a. * 8 - [[12. 7.]] - Konsultativni sastanak predstavnika [[pokret nesvrstanih|nesvrstanih]] zemalja u Beogradu - bez rezultata. * [[10. 7.]] - Pronađen napušten trimaran [[Donald Crowhurst|Donalda Crowhursta]], za koga se mislilo da vodi u trci oko sveta - ali to je bila prevara. * 11. 7. - Protest privatnih kamiondžija u Ljubljani rešen kompromisom<ref name="NYtimessrc5">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/5/ NY Times Search 1969 - 5]</ref>. * [[14. 7.]] - Prikazan ''[[Easy Rider]]''. * [[14. 7.|14]] - [[18. 7.]] - "[[Fudbalski rat]]" ili Stosatni rat između [[El Salvador]]a i [[Honduras]]a - vrhunac napetosti oko statusa Salvadoraca u Hondurasu i nasilja oko fudbalskih utakmica dve zemlje. * jul - Premijerka Indije [[Indira Gandhi]] nacionalizovala 14 najvećih banaka. Ona je u sukobu sa starom gardom Indijskog nacionalnog kongresa ("Sindikat") oko izbora novog predsednika zemlje. * [[18. 7.]] - [[Incident u Čapakvidiku]] okončava predsedničke nade [[Ted Kennedy|Teda Kenedija]]: saobraćajni udes u kome gine devojka koja se vozila s njim. * 18. 7. - [[Thor Heyerdahl]] napustio sa posadom brod ''Ra'' blizu Barbadosa, nakon 56 dana putovanja iz Maroka, zbog loše konstrukcije (zamisao je ostvarena brodom ''Ra II'' 1970). * [[19. 7.]] - [[Rat iscrpljivanja]], Operacija Bulmus 6: izraelski komandosi uništili egipatsku radarsku stanicu na Zelenom ostrvu u Sueckom zalivu, što narednih dana omogućuje Operaciju Boxer, dejstva izraelskog vazduhoplovstva duž Sueckog kanala. * 19. 7. - [[John Fairfax]] sam preveslao Atlantik za 180 dana. [[Datoteka:Apollo AS11-40-5868.jpg|thumb|240px|[[Apollo 11]]: [[Buzz Aldrin]]]] * [[20. 7.]] - Posada [[Apollo 11|Apolla 11]]: [[Neil Armstrong]], [[Buzz Aldrin]] i [[Michael Collins]], posle 4 dana putovanja, izvela prvo spuštanje na [[Mjesec]] (Armstrong, kao prvi čovjek uopće na nekom drugom tlu osim zemaljskog; i Aldrin, dok je Collins upravljao lunarnim modulom u mjesečevoj orbiti; vidi i [[Program Apolo]]). * [[21. 7.]] - Sovjetska [[Luna 15]] se srušila na Mesec. * [[22. 7.]] - Počelo podizanje [[Trajanova tabla|Trajanove table]] za 20 metara, kako ne bi bila potopljena [[Đerdap]]skim jezerom. * 22. 7. - Španski Kortes ratifikovao [[Francisco Franco|Francovo]] označenje [[Juan Carlos I od Španjolske|Juan Carlosa]] za princa Španije i prestolonaslednika (kralj 1975-2014; njegov otac Juan, sin [[Alfonso XIII od Španije|Alfonsa XIII]], preskočen je kao "liberalan"). * [[23. 7.]] - U Španiji izbija skandal Matesa: firma za tekstilnu mašineriju je uzela 200 miliona dolara kredita za, uglavnom izmišljen, izvoz. Franco u oktobru vrši rekonstrukciju vlade, u korist ljudi iz [[Opus Dei]] a protiv [[Falanga (Španija)|Falange]]. * [[25. 7.]] - [[Niksonova doktrina]]: prepuštanje odbrane azijskim saveznicima. * [[26. 7.]] - Yangjiangski zemljotres na jugu Kine, 3.000 mrtvih. * [[26. 7.]] - [[2. 8.]] - 16. [[Filmski festival u Puli]], [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Nizvodno od sunca]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/16-pulski-filmski-festival/index.html 16. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811223112/http://arhiv.pulafilmfestival.hr/16-pulski-filmski-festival/index.html |date=2018-08-11 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[28. 7.]] - Jugoslavija i SR Nemačka potpisali sporazume o programu razmene naučnika, umetnika, tehnologa i studenata. * [[jul]] - Jugoslavija u [[UN]]-ovoj konferenciji o razoružanju<ref name="Col"/>. * [[30. 7.]] - Sudar šinobusa i nekontrolisanih vagona-cisterni na pruzi Tetovo-Gostivar, ima 29 mrtvih. * [[31. 7.]] - "[[Cestna afera]]" - Republičko izvršno veće [[SR Slovenija|SR Slovenije]] ([[Stane Kavčič]]) osudilo odluku SIV-a da se odustane od gradnje ceste Šentilj - Nova Gorica, a nakon što je Svetska banka dala kredite za infrastrukturu (prvi put da neka republika protestuje zbog savezne odluke). * 31. 7. - Otvoren [[Hotel Jugoslavija]], najveći i najmoderniji u Jugoslaviji i jedan od najboljih u istočnoj Evropi - dvokrevetna soba 20 dolara dnevno, apartman 36-52 dolara<ref name="RushToBelgr">[http://www.nytimes.com/1970/03/01/archives/the-rush-to-belgradeand-beyond.html The Rush to Belgrade—And Beyond]. nytimes.com MARCH 1, 1970</ref> (dolar iz 1969. jednak 6,6 dolara iz 2017). * 31. 7. i 5. 8. - Američke sonde [[Mariner 6 i 7]] u najbližem prilazu [[Mars]]u. * jul-avgust - Predstavnici [[Zapadna Nova Gvineja|Zapadne Nove Gvineje]] se navodno izjašnjavanju za priključenje [[Indonezija|Indoneziji]]. [[Pokret za slobodnu Papuu]] je i danas aktivan === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Hotel Jugoslavija - panoramio.jpg|mini|250px|[[Hotel Jugoslavija]]]] * [[2. 8.]] - Nixon u poseti [[Socijalistička Republika Rumunija|Rumuniji]]. * [[4. 8.]] - U Parizu počeli tajni pregovori između SAD i Severnog Vijetnama - ubrzo prekinuti. * [[8. 8.]] - Snimljena fotografija ''[[Beatles]]''-a koji prelaze zebru - omot albuma ''[[Abbey Road (album)|Abbey Road]]'', izlazi u septembru. * [[9. 8.]] - Pripadnici [[Mansonova porodica|kulta]] [[Charles Manson|Charlesa Mansona]] [[Tateina ubistva|ubili petoro ljudi]], među kojima glumicu [[Sharon Tate]]. Sutradan ubili i jedan bogati bračni par. * [[11. 8.]] - Nacionalizovani rudnici bakra u [[Zambija|Zambiji]] (preko 50% nacionalnih prihoda). * [[12. 8.|12]] - [[14. 8.]] - [[Sjevernoirski sukob]]: ''Battle of the Bogside'' - veliki okršaj katoličke Odbrambene asocijacije građana Derryja i Kraljevskog alsterskog redarstva koji dovodi do raspoređivanja britanske vojske (irski premijer tražio plave šlemove). * [[13. 8.]] - [[Kinesko-sovjetski pogranični konflikt]] na zapadnom sektoru, između Xinjianga i Kazahstana. * [[14. 8.]] - [[Lon Nol]] ponovo premijer Kambodže (do 1972, predsednik do 1975). [[Datoteka:Woodstock redmond stage.JPG|mini|left|250px|[[Woodstock]]]] * [[15.8.|15]] - [[18. 8.]] - [[Woodstock]] festival. * [[16. 8.]] - [[V. V. Giri]] izabran za predsednika Indije, što je pobeda premijerke Indire Gandhi. * [[17. 8.]] - Uragan ''Camille'' kategorije 5 razara američku državu Misisipi, 248 mrtvih. * 18. i 20. 8. - Atlantski uragan Debbie je meta projekta Stormfury - [[srebro jodid]] naizgled smanjuje brzinu vetra. * 19 - 21. 8. - Demonstracije povodom godišnjice invazije na Čehoslovačku, najviše u Pragu i Brnu - petoro mrtvih u sukobu s milicijom i vojskom<ref name="Navrátil1998">{{cite book|author=Jaromír Navrátil|title=The Prague Spring 1968: A National Security Archive Documents Reader|url=https://books.google.com/books?id=Ayky5eit0DIC&pg=PR39|year=1998|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-9116-15-3|pages=39–}}</ref>. * [[21. 8.]] - Ludi Australac pokušao da zapali džamiju [[Al Aksa]]. * [[29. 8.]] - Otmica TWA Flight 840: let Rim - Tel Aviv skrenut u Damask, Palestinci, među njima i [[Leila Khaled]], mislili su da je u avionu [[Yitzhak Rabin]], tada ambasador u SAD. * [[31. 8.]] - [[Vojna diktatura u Brazilu]]: zamenjen oboleli gen. [[Artur da Costa e Silva]], privremeno tročlanom huntom. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Državni udar u [[Libija|Libiji]]: zbačen je kralj [[Idriz I (Libija)|Idriz]], [[Moamer Gadafi]] dolazi na vlast (vladaće do pobune i smrti [[2011]]). * [[2. 9.]] - Umro [[Ho Ši Min]], prvi predsednik DR Vijetnam. * [[2. 9.|2]] - [[6. 9.]] - Sovjetski inostrani ministar [[Andrej Gromiko]] u poseti Jugoslaviji - prvi razgovori na visokom nivou od invazije na Čehoslovačku. * [[5. 9.]] - [[Masakr u Mi Laju]]: poručnik William Calley optužen po šest tačaka za ubistvo sa predumišljajem. * [[9. 9.]] - [[Operacija Raviv]]: Izraelci prerušeni u Egipćane uništavaju egipatske instalacije s druge strane Sueckog kanala, Nasser dobio infarkt kada je čuo to. * [[10. 9.]] - Prijateljska utakmica Crvena Zvezda - brazilski Santos (sa [[Pele]]om) 3:3. * [[11. 9.]] - Sastanak premijerâ NR Kine i SSSR, [[Zhou Enlai]]a i [[Aleksej Kosigin|Alekseja Kosigina]] na pekinškom aerodromu: dogovoreni pregovori, popuštanje napetosti. * [[13. 9.]] - Emitovana prva epizoda ''[[Scooby-Doo, Where Are You!]]''. * 16 - 21. 9. - Evropski atletski šampionat u Atini: [[Vera Nikolić]] osvojila bronzu na 800 m. * [[20. 9.]] - Poslednji crtać iz serije [[Looney Tunes]] (Warner Bros.): Injun Trouble, nije prikazivan. * [[22. 9.]] - Predsednik Tito pustio u pogon novu elektrolizu bakra [[Rudarsko-topioničarski basen Bor|u Boru]]. * [[23. 9.|23]] - 28. 9. - [[Mediteranski uragan]] izaziva jake poplave na Malti, u Tunisu i Alžiru sa blizu 600 žrtava. * [[24. 9.]] - Počelo suđenje [[Čikaška sedmorica|Čikaškoj sedmorici]] (na početku ih je osam) u vezi nereda oko Demokratske konvencije 1968. * [[25. 9.]] - Na skupu u Rabatu, u Maroku, sazvanom povodom paljevine Al-Akse, osnovana [[Organizacija islamske konferencije]]. * [[26. 9.]] - Album ''The Beatles''-a [[Abbey Road]]. * 26. 9. - Prva epizoda ''[[The Brady Bunch]]'' (117 epizoda u pet sezona). * 26. 9. - Gen. [[Alfredo Ovando Candía]] izvodi vojni udar u Boliviji, pre nego što bi na izborima mogao biti izabran popularni gradonačelnik La Paza (ostaje do 1970). * [[28. 9.]] - Izbori u [[Zapadna Nemačka|Zapadnoj Nemačkoj]]: relativna većina za CDU/CSU, [[Socijaldemokratska partija Njemačke|SDP]] povećao broj mesta. * [[29. 9.]] - [[30. 11.]] - Izložba ''Yugoslavia: A Report'' u njujorškom [[MoMA]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Kelet-Berlin, TV torony az Alexanderstrasse felől nézve. Fortepan 93573.jpg|mini|150px|[[Berlinski televizijski toranj]]]] * [[1. 10.]] - Prvi [[Concorde]]ov supersonični let. * [[2. 10.]] - Operacija Mandrel, test Milrow: na aleutskom ostrvu [[Amčitka]] detonirana bomba od 1 Mt. * [[3. 10.]] - U Istočnom Berlinu završen [[Berlinski televizijski toranj|televizijski toranj]] ukupne visine 368 metara. * 3. 10. - [[MMF]] uveo [[posebna prava vučenja]] usled nestašice zlata i američkih dolara * [[5. 10.]] - Premijera [[Leteći cirkus Montija Pajtona|Letećeg cirkusa Montija Pajtona]] na [[BBC]] One. * 5. 10. - Autobus sleteo s puta kod Vranja, najmanje 10 mrtvih. * [[6. 10.]] - Praizvedba drame "Kad su cvetale tikve" [[Dragoslav Mihailović|Dragoslava Mihailovića]] u [[Beogradsko dramsko pozorište|BDP]] - skinuta sa repertoara posle pet izvođenja intervencijom Josipa Broza Tita<ref>[http://bdp.rs/?predstave=kad-su-cvetale-tikve Kad su cvetale tikve], bdp.rs (pristup. 23.5.2014.)</ref>. * 6. 10. - U Jusićima kod Zvornika, trudnica ubijena i iz rasporenog trbuha joj uzeto dete - [[Šefka Hodžić]] osuđena sledeće godine na smrt (smanjeno na 20 godina). * [[8. 10.]] - Urugvajski [[Tupamaros]]i zauzeli nekoliko objekata u gradu [[Pando (Urugvaj)|Pando]], pred dvogodišnjicu [[Che Guevara|Che Guevarine]] smrti. * [[8.10.|8]] - [[11. 10.]] - Frakcija Weatherman organizuje rušilačke Dane gneva u Čikagu, pozvana Nacionalna garda. * [[10. 10.]] - U SFRJ se ova godine proslavlja 50-godišnjica [[SKJ]], [[SKOJ]] i revolucionarnih sindikata, centralna proslava u Zagrebu gde Tito na Trgu revolucije govori pred 300.000 ljudi<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 247</ref> (?). * 10. 10. - Tito izjavio da su se SFRJ i SSSR složili da razreše razlike<ref name="NYtimessrc9" />. * [[10. 10.|10]] - [[30. 10.]] - [[Operacija Giant Lance]], deo Nixonove [[Madman theory|teorije ludaka]]: tajna uzbuna u američkim nuklearnim snagama, bombarderi lete blizu sovjetskih granica. * [[12. 10.]] - Predsednici Jugoslavije i Austrije, Tito i [[Franz Jonas]], otvorili "Most prijateljstva" preko [[Mura|Mure]] u [[Gornja Radgona|Gornjoj Radgoni]]. * [[14. 10.]] - [[Olof Palme]] prvi put postaje premijer Švedske (1969-76. i 1982-86.). * [[15. 10.]] - ''Moratorium to End the War in Vietnam'': masovne demonstracije protiv Vijetnamskog rata širom SAD. * 15. 10. - [[Somalija|Somalski]] predsednik [[Abdirashid Ali Shermarke]] ubijen od svog telohranitelja, šest dana kasnije vlast pučem preuzima gen. [[Siad Barre]] (do [[1991]]). * [[17. 10.]] - Otkriven [[CCD senzor]], koji će kasnije biti korišten u digitalnim kamerama. * 17. 10. - Čehoslovačka vlada izjavljuje da SFRJ pripada "dolarskom području", pa se zabrana putovanja na zapad odnosi i na nju<ref name="NYtimessrc9" />. * [[18. 10.]] - Članovi posade [[Apolo 11|Apola 11]] u poseti [[Beograd]]u. [[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F026242-0018, Luxemburg, Treffen von Exilanten.jpg|mini|240px|[[Willy Brandt]]]] * [[21. 10.]] - [[Willy Brandt]] postaje kancelar Zapadne Nemačke na čelu socijalnodemokratsko-liberalne koalicije (raskinuo Veliku koaliciju sa konzervativcima). Tjedan kasnije predlaže "promjenu putem pomirenja", početak [[Ostpolitik]]e, normalizacije odnosa sa istočnim zemljama, naročito [[Istočna Njemačka|Istočnom Njemačkom]]. * [[22. 10.]] - Album ''[[Led Zeppelin II]]''. * [[24. 10.]] - Prikazan [[Butch Cassidy i Sundance Kid]], najgledaniji film ove godine. * [[25. 10.]] - Savezni izbori u Australiji: znatno smanjena većina liberalnog premijera [[John Gorton|Gortona]], napredak laburiste [[Gough Whitlam|Whitlama]]. * [[27. 10.]] - Razoran [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|zemljotres u Banjaluci]], 20 mrtvih. Problematično je i curenje hemikalija iz fabrike celuloze<ref name="NYtimessrc14" />. * [[28. 10.]] - Pisac [[Zoran Gluščević]] osuđen na šest meseci zatvora zbog članka "uvredljivog za SSSR" - u februaru izmenjeno u tri meseca uslovno. * [[29. 10.]] - Poslata prva poruka preko [[ARPANET]]-a, prethodnika [[Internet]]a. * 29. 10. - Na suđenju Čikaškoj osmorci, Crni panter [[Bobby Seale]] vezan za stolicu, sa zapušenim ustima (nekoliko dana kasnije osuđen na četiri godine zatvora zbog nepoštovanja suda). * [[30. 10.]] - [[Emílio Garrastazu Médici]] je novi vojni predsednik Brazila (do 1974) - vrhunac [[Vojna diktatura u Brazilu|vojne diktature u Brazilu]] ali i [[Brazilsko ekonomsko čudo]] (uglavnom za bogate). === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Neboder Tresnjevka02.JPG|mini|200px|[[Trešnjevačka ljepotica]]]] * [[2. 11.]] - [[Kairski sporazum (1969)|Kairski sporazum]]: [[liban]]ska vlada prihvata aktivnost palestinske gerile na jugu zemlje, PLO će u izbegličkim kampovima izgraditi "državu u državi". * [[3. 11.]] - Predsednik Nikson poziva "[[tiha većina|tihu većinu]]" da mu se pridruži u solidarnosti sa naporima u Vijetnamskom ratu; potpredsednik [[Spiro T. Agnew]] vređa predsednikove kritičare. * [[9. 11.]] - Levičarska nemačka organizacija ''Tupamaros West-Berlin'' postavila neispravnu bombu u centar jevrejske zajednice u Zapadnom Berlinu. * [[10. 11.]] - Premijera [[Ulica Sezam|Ulice Sezam]]. * [[12. 11.]] - Nezavisni istraživački novinar Seymour Hersh objavljuje priču o [[masakr u Mi Laju|masakru u Mi Laju]] prošle godine u Vijetnamu - sledećeg meseca priču objavljuje i ''Life''. * [[14. 11.|14]] - [[24. 11.]] - Misija [[Apollo 12]], [[Charles Conrad]] i [[Alan Bean]] se iskrcali na Mesec 19. 11.. * [[15. 11.]] - "Marš protiv smrti": stotine hiljada demonstrira u Vašingtonu. * [[novembar]] - [[Dobrica Ćosić]] postaje predsednik [[Srpska književna zadruga|Srpske književne zadruge]]. * novembar - Novi niz [[Miloš Žanko|Žankovih]] članaka u "Borbi" koji iznose tezu o porastu hrvatskog nacionalizma ("Matica hrvatska" i dr.). * studeni - Zabranjen [[Hrvatski književni list]]. * [[17. 11.]] - U Helsinkiju počinju razgovori o ograničenju strateškog oružja između SAD i SSSR - [[SALT]] I postignut 1972. * [[18. 11.]] - Osnovan [[Univerzitet u Prištini]]. * 18. 11. - Alien Compliance Order: [[Kofi Abrefa Busia|Busijina]] nova vlada [[Gana|Gane]] naređuje da stranci bez dozvole boravka napuste zemlju u roku od 14 dana - odlazi možda 200.000 ljudi, većinom Nigerijaca. * [[19. 11.]] - [[Pelé]] postigao 1000. gol. * [[20. 11.]] - Grupa indijanskih aktivista zauzela napušteno ostrvo [[Alcatraz]] (do juna 1971). * [[21. 11.]] - Uspostavljen prvi trajni [[ARPANET]]-ov link, između univerziteta UCLA i Stanford. * 21. 11. - Nixon i japanski premijer [[Eisaku Satō]] dogovorili povratak [[Okinawa|Okinawe]] u japanski suverenitet, uz ostanak američkih baza (1972). * [[25. 11.]] - [[John Lennon]] vratio Medalju Britanske imperije. [[Datoteka:S.Kragujevic, Sylva Koscina, Ljubisa Samardzic, Milena Dravic, Bata Zivojinovic, Bitka na Neretvi, premijera.jpg|mini|220px|Sa premijere "[[Bitka na Neretvi (film)|Bitke na Neretvi]]"]] * [[29. 11.]] - Premijera filma "[[Bitka na Neretvi (film)|Bitka na Neretvi]]" u sarajevskoj [[Skenderija|Skenderiji]], što je i otvaranje tog kulturno-sportskog centra. * [[30. 11.]] - Ministri ino. poslova Italije i Austrije, [[Aldo Moro]] i [[Kurt Waldheim]], razgovaraju u Kopenhagenu o Paketu mera u korist stanovnika [[Južni Tirol|Južnog Tirola]]/Alto Adigea - narednog meseca ratifikovan u parlamentima<ref name="Peterlini1997">{{cite book|author=Oskar Peterlini|title=Autonomy and the Protection of Ethnic Minorities in Trentino-South Tyrol: An Overview of the History, Law and Politics|url=https://books.google.com/books?id=cLrAExsU3aIC&pg=PA100|year=1997|publisher=Oskar Peterlini|isbn=978-88-900077-2-9|pages=100–}}</ref>. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - Regrutacija lutrijom u SAD, prva od Drugog svetskog rata, za godišta 1944-50. * 1 - 2. 12. - Haški samit Evropske zajednice: ''dovršenje'' Zajedničkog tržišta (uspostavljanje sistema dugoročnog finansiranja Zajedničke poljoprivredne politike); ''produbljenje'' putem ekonomske i monetarne saradnje (preporuka uspostavljanja e. i m. unije) kao i političke saradnje; ''proširenje'' prijemom četiri zemlje kandidata (Irska, Ujedinjeno Kraljevstvo, Danska, kao i Norveška koja će odbiti na referendumu) uz uslov prihvatanja ugovora<ref>[https://www.cvce.eu/en/education/unit-content/-/unit/d1cfaf4d-8b5c-4334-ac1d-0438f4a0d617/01b8a864-db8b-422c-915e-a47d5e86593e The Hague Summit (1–2 December 1969): completion, enlargement, deepening]. cvce.eu</ref>. * [[4. 12.]] - Policija ubila na spavanju [[Fred Hampton|Freda Hamptona]], šefa ilinojskih Crnih pantera, i Marka Clarka. * [[6. 12.]] - [[Altamontski besplatni koncert]] u Kaliforniji, zamišljen kao "zapadni Vudstok", zapamćen zbog nasilja, smatra se krajem [[Hipici|hipijevske]] ere. * [[8. 12.]] - Ministar ino. poslova Bugarske [[Ivan Bašev]] u poseti SFRJ - odnosi ostaju zategnuti zbog Makedonije. * [[9. 12.]] - Amerikanci predložili [[Rogersov plan]] za mir između Egipta i Izraela, obe strane ga odbijaju. * [[10. 12.]] - Predsednik [[Republika Dahomej|Dahomeja]] (Benina) [[Émile Derlin Zinsou]] zbačen u vojnom udaru, sledi oficir [[Maurice Kouandété]] pa [[Paul-Émile de Souza]]. * 10. 12. - Prikazan ''[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]''. * [[12. 12.]] - Bomba na Piazzi Fontana u [[Milano|Milanu]], poginulo 17 osoba; još tri bombe eksplodirale u Rimu i Milanu - počinitelji su iz krajnje desnice. * 12. 12. - Grčka se povlači iz [[Savjet Evrope|Savjeta Evrope]], gde je od grupe zemalja tužena pred Komisijom za ljudska prava. * 12. 12. - [[Diners Club International|Diners Club]] ušao na jugoslavensko tržište. * [[15. 12.]] - Dvojica saradnika [[Omar Torrijos|Omara Torrijosa]], vojnog lidera Paname, pokušala puč. * [[17. 12.]] - Obilježava se 300. godišnjica postojanja [[Zagrebačko sveučilište|Zagrebačkog sveučilišta]]. Predsjednik Tito promoviran za počasnog doktora znanosti u Hrvatskom narodnom kazalištu. * [[24. 12.]] - Operacija Noa ili Cherbourški projekt: Izraelci pobegli iz francuske luke [[Cherbourg]] sa pet plaćenih nenaoružanih raketnih čamaca, neizručenih zbog embarga - stižu 31. 12. u Izrael. * 24. 12. - [[Nigerijski građanski rat]]: Nigerijci definitivno zauzeli [[bijafra]]nski glavni grad [[Umuahia]], poslednja prestonica je [[Owerri]] (Bijafra se predaje sledećeg meseca). * [[25. 12.]] - Od epidemije gripa u Jugoslaviji obolelo 40.000 ljudi, umrlo 190<ref name="NYtimessrc14">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/14/ NY Times Search 1969 - Relevance - 14]</ref>. * 25. 12. - [[Seiko]] predstavlja Astron, prvi komercijalni ručni [[kvarcni časovnik]] (prvi kvarcni satovi su skupi ali će preovladati '80-tih). * [[29. 12.]] - Vojska ušla na univerzitet u Adis Abebi, gde se okupio veliki broj studenata nakon jučerašnjeg ubistva njihovog lidera Kilahuna Gizawa, ima i mrtvih. * [[31. 12.]] - Proglašena [[Narodna Republika Kongo]] (od 1991. opet [[Republika Kongo]]). === Kroz godinu === [[Datoteka:Olivetti-Valentine.jpg|mini|220px|[[Olivetti Valentine]]]] * Izgrađena [[Termoelektrana Plomin]] 1 - dimnjak od 340 m je najviša građevina u Hrvatskoj. * Privreda SFRJ: proizvodnja raste 12-14%, izvoz +20%, 300 miliona dolara od turizma (4,5 miliona turista<ref name="RushToBelgr" />), 250 miliona od gastarbajterskih pošiljki, najbolja žetva u 10 godina; s druge strane nema dovoljno gotovine, kriza nelikvidnosti u industriji, mreža dugova između preduzeća, koja kasne s platama<ref>[http://www.nytimes.com/1970/01/16/archives/healthy-yugoslavia-finds-cash-sparse.html Healthy Yugoslavia Finds Cash Sparse]. nytimes.com JAN. 16, 1970</ref>. * U inostranstvo je poslan 1.541 građanin SFRJ radi specijalizovane obuke, a u SFRJ je došlo 868 stranih eksperata i 1.687 studenata iz Trećeg sveta. Od 1.379 jugo-eksperata u inozemstvu, 214 radi u UN i specijaliziranim agencijama, po čemu je SFRJ četvrta na svijetu, iza V. Britanije, Francuske i SAD<ref>[http://www.nytimes.com/1970/11/29/archives/yugoslavia-is-gaining-the-trust-of-the-developing-nations-through.html Yugoslavia Is Gaining the Trust of the Developing Nations Through Her Policy of Noncommitment]. nytimes.com NOV. 29, 1970</ref>. * Izašla knjiga ''[[Filosofija palanke]]''. * [[Meša Selimović]] dobio [[Njegoševa nagrada|Njegoševu nagradu]] za "[[Derviš i smrt]]". * Oživljavanje verske aktivnosti u SFRJ, naročito katoličke<ref name="NYtimessrc7">[http://query.nytimes.com/search/sitesearch//#/yugoslavia/from19690101to19691231/allresults/7/ NY Times Search 1969 - 7]</ref> [[Datoteka:Ostra 01.jpg|mini|150px|Spomenik "Hrabrima", [[Ostra]] kod Čačka]] * Izmišljen [[Unix]]. * U SAD objavljena knjiga [[Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask) (knjiga)|Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask)]] doktora Davida Reubena. * [[Petar Šegedin]], preds. Društva književnika Hrvatske, tvrdi u "Kolu" da su hrvatski interesi sistematski podređeni srpskim. * Knjiga "Srbi u prošlosti" Jovana Potkozarca tvrdi da su Dalmatinci i Bosanci Srbi (zabranjena 1970). * Vincenzo Balestrieri pobedio u jugoslovenskoj trci glisera (Split)<ref name="Col"/>. * Uspostavljeni diplomatski odnosi Jugoslavije i Perua<ref name="Col"/>. * Zvanično odobreno isticanje [[albanska zastava|albanske zastave]] u SFRJ (praktično od '67). * U Čikagu završen ''[[John Hancock Center]]'', sa 100 spratova i 343 m arhitekturne visine druga najviša zgrada na svetu. U San Franciscu završen ''Bank of America Center'', tada najviša zgrada u SAD zapadno od Misisipija. * [[George Soros]] osnovao svoj prvi [[hedž fond]]. <gallery> Doček Tita na aerodromu El Beida.jpg|Tito u Alžiru Edi Šelhaus - Josip Broz-Tito je Planico obiskal tudi leta 1969.jpg|Tito na Planici Predsednik Tito v Planici 1969.jpg|Tito na Planici 2 V imenu organizatorja je visokega gosta Planice pozdravil predsednik planiškega komiteja tovariš Niko Belopavlovič.jpg|Tito na Planici 3 Portile de Fier 36642X2X5.jpg|Tito na Đerdapu Predsednik Tito u poseti NIP "Politika".jpg|Tito u "Politici" Predsednik Tito za vreme odmora.jpg|Tito u Karađorđevu Prijem Pečara i Vede Zagorac kod Tita.jpg|Prijem Pečara i Vede Zagorac Tito polaže venac na iriškom vencu.jpg|Tito na Iriškom vencu Tito polaže venac na spomeniku Partizanu-borcu.jpg|Tito polaže venac na spomeniku Partizanu-borcu </gallery> == 1969. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "Muzikanti", "Rađanje radnog naroda", "Samci 2", "Sačulatac" (1968-69), "Zaobilazni Arčibald" (snim. 1968?), "Zigmund Brabender, lovac i ser", "Baksuz" (snim. 1968), "Hajde da rastemo", "Kad sam bio vojnik", "Kako da ti kažem", "Ljubav na starinski način", "Mladići i devojke 2", "Kultura je čovek", "Neobavezno" (TV Beograd); "Pod novim krovovima", "Sumorna jesen" (TV Zagreb); "Karađoz" (TV Sarajevo). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Zaseda (film)|Zaseda]]", "[[Rani radovi (film)|Rani radovi]]", "[[Bog je umro uzalud]]", "[[Krvava bajka (film)|Krvava bajka]]", "[[Ubistvo na svirep i podmukao način i iz niskih pobuda]]", "[[Vrane (film)|Vrane]]", "[[Bitka na Neretvi (film)|Bitka na Neretvi]]", "[[Most (film)|Most]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1969.]]). == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1969.}} === Januar/Siječanj === * [[2. 1.]] - [[Christy Turlington]], model * [[3. 1.]] - [[Michael Schumacher]], njemački automobilist ([[Formula 1]]) * [[5. 1.]] - [[Marilyn Manson]], rok-muzičar * [[12. 1.]] - [[Robert Prosinečki]], nogometaš, trener * [[13. 1.]] - [[Stephen Hendry]], igrač snukera * [[14. 1.]] - [[Dave Grohl]], rok-muzičar * [[17. 1.]] - [[Tiësto]], DJ, producent * [[19. 1.]] - [[Predrag Mijatović]], fudbaler * [[29. 1.]] - [[Saša Obradović]], košarkaš, trener === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gabriel Batistuta]], fudbaler * [[5. 2.]] - [[Bobby Brown]], pevač, muzičar * [[11. 2.]] - [[Jennifer Aniston]], američka glumica * [[12. 2.]] - [[Darren Aronofsky]], režiser * [[13. 2.]] - [[Dževad Alihodžić]], košarkaš * [[17. 2.]] - [[Željko Mavrović]], hrvatski boksač * [[20. 2.]] - [[Danis Tanović]], bosanskohercegovački režiser * 20. 2. - [[Siniša Mihajlović]], srpski fudbaler i trener († [[2022]]) * [[22. 2.]] - [[Brian Laudrup]], fudbaler === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Javier Bardem]], glumac * 1. 3. - [[Nikola Radmanović]], fudbaler, trener († [[2022]]) * [[4. 3.]] - [[Pierluigi Casiraghi]], fudbaler, trener * [[5. 3.]] - [[MC Solaar]], hip-hop muzičar * [[6. 3.]] - [[Milenko Topić]], košarkaš * [[15. 3.]] - [[Elvir Laković Laka]], pjevač * [[17. 3.]] - [[Alexander McQueen]], modni kreator († [[2010]]) * [[19. 3.]] - [[Goran Šušljik]], glumac * [[24. 3.]] - [[Ilir Meta]], premijer Albanije === April/Travanj === * [[6. 4.]] - [[Paul Rudd]], glumac * [[19. 4.]] - [[Zsuzsa Polgár]], šahistkinja * [[20. 4.]] - [[Felix Baumgartner]], ekstremni sportista, rekorderski skakač († [[2025]]) * [[25. 4.]] - [[Renée Zellweger]], glumica === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Wes Anderson]], filmski režiser * [[7. 5.]] - [[Eagle-Eye Cherry]], muzičar * 7. 5. - [[Aleksandar Antić]], srpski političar * [[10. 5.]] - [[Dennis Bergkamp]], fudbaler, trener * [[14. 5.]] - [[Cate Blanchett]], glumica * [[18. 5.]] - [[Martika]], pevačica * [[21. 5.]] - [[Georgij Gongadze]], novinar († [[2000]]) * 21. 5. - [[Vinko Štefanac]], glumac * [[25. 5.]] - [[Anne Heche]], glumica († [[2022]]) * [[27. 5.]] - [[Đani Stipaničev]], hrvatski pjevač * [[28. 5.]] - [[Rob Ford]], gradonačelnik Toronta († [[2016]]) * [[31. 5.]] - [[Tony Cetinski]], hrvatski muzičar i pjevač === Jun/Juni/Lipanj === * [[11. 6.]] - [[Peter Dinklage]], glumac * [[14. 6.]] - [[Steffi Graf]], njemačka teniserka * [[15. 6.]] - [[Oliver Kahn]], njemački nogometaš * 15. 6. - [[Ice Cube]], reper, producent, glumac * [[17. 6.]] - [[Paul Tergat]], atletičar * [[18. 6.]] - [[Milka Forcan]], poslovna žena * [[25. 6.]] - [[Tanja Banjanin]], pevačica * [[27. 6.]] - [[Gala Videnović]], glumica === Jul/Juli/Srpanj === * [[6. 7.]] - [[Dino Mustafić]], bosanskohercegovački režiser * [[14. 7.]] - [[Billy Herrington]], američki porno glumac * [[22. 7.]] - [[Danira Nakić]], košarkašica * [[24. 7.]] - [[Jennifer Lopez]], pevačica, glumica * [[31. 7.]] - [[Vedran Mlikota]], hrvatski glumac === Avgust/August/Kolovoz === * [[12. 8.]] - [[Tanita Tikaram]], kantautorka * [[18. 8.]] - [[Christian Slater]], glumac * [[19. 8.]] - [[Matthew Perry]], glumac († [[2023]]) * [[20. 8.]] - [[Dragan Jaćimović]], planinar, osvajač Mont Everesta * [[28. 8.]] - [[Jack Black]], glumac, komičar * [[30. 8.]] - [[Vladimir Jugović]], fudbaler * 30. 8. - [[Nebojša Glogovac]], glumac († [[2018]]) * [[31. 8.]] - [[Andrew Cunanan]], američki ubica === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - [[Senad Brkić]], bosanskohercegovački nogometaš * [[14. 9.]] - [[Bong Joon-ho]], filmski režiser * [[17. 9.]] - [[Keith Flint]], frontmen Prodigyja († [[2019]]) * [[19. 9.]] - [[Candy Dulfer]], saksofonistkinja * [[20. 9.]] - [[Davor Dujmović]], glumac († [[1999]]) * [[24. 9.]] - [[Shamim Sarif]], britanska spisateljica i rediteljka * [[25. 9.]] - [[Catherine Zeta-Jones]], velška glumica === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Zach Galifianakis]], glumac, komičar * [[2. 10.]] - [[Dejan Govedarica]], srpski fudbaler * [[3. 10.]] - [[Gwen Stefani]], pevačica * [[6. 10.]] - [[Mevludin Halilović]], bosanskohercegovački političar * [[9. 10.]] - [[PJ Harvey]], kantautorka * [[10. 10.]] - [[Brett Favre]], igrač američkog fudbala * [[13. 10.]] - [[Nancy Kerrigan]], klizačica * [[16. 10.]] - [[Robert Kolar]], hrvatski operni pjevač * 16. 10. -[[Nela Mihajlović]], glumica * [[17. 10.]] - [[Wyclef Jean]], reper * [[31. 10.]] - [[Željko Šašić]], pevač === Novembar/Studeni === * [[3. 11.]] - [[Robert Miles]], muzičar, producent († [[2017]]) * [[4. 11.]] - [[Matthew McConaughey]], glumac * [[10. 11.]] - [[Faustino Asprilla]], fudbaler * 10. 11. - [[Jens Lehmann]], golman * [[16. 11.]] - [[Ivana Banfić]], pjevačica * [[18. 11.]] - [[Davor Janjić]], glumac († [[2022]]) * [[22. 11.]] - [[Merdžane Satrapi]], autorica († [[2026]]) * [[26. 11.]] - [[Krunoslav Jurčić]], hrvatski nogometaš * [[28. 11.]] - [[Lexington Steele]], glumac, producent * [[30. 11.]] - [[Kristijan Golubović]], kriminalac === Decembar/Studeni === * [[4. 12.]] - [[Jay Z]], reper * [[11. 12.]] - [[Višvanatan Anand]], šahista * [[12. 12.]] - [[Sophie Kinsella]], književnica († [[2025]]) * [[13. 12.]] - [[Velibor Džomić]], podgorički paroh * [[19. 12.]] - [[Richard Hammond]], TV voditelj * [[24. 12.]] - [[Ed Miliband]], britanski političar * [[28. 12.]] - [[Linus Torvalds]], kreator [[Linux]] [[kernel]]-a * [[30. 12.]] - [[Jay Kay]], frontman benda [[Jamiroquai]] === Kroz godinu === * [[Snježana Babić-Višnjić]], hrvatska književnica * [[Vera Dedović]], srpska glumica * [[Snežana Dakić Mikić]], TV voditeljka * [[Vule Žurić]], književnik, scenarista == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1969.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[5. 1.]] - [[Čedomir Simić]], lekar, parazitolog (* [[1896]]) * [[19. 1.]] - [[Jan Palach]], čehoslovački student (* [[1948]]) * [[29. 1.]] - [[Allen Dulles]], bivši šef CIA (* [[1893]]) * [[30. 1.]] - [[Dominique Pire]], monah, nobelovac za mir (* [[1910]]) * [[31. 1.]] - [[Meher Baba]], duhovni učitelj (* [[1894]]) * [[2. 2.]] - [[Boris Karloff]], američki glumac britanskog porekla (* [[1887]]) * [[3. 2.]] - [[Eduardo Mondlane]], vođa mozambičkog pokreta FRELIMO (* [[1920]]) * [[18. 2.]] - [[Dragiša Cvetković]], predsednik vlade KJ (* [[1893]]) * [[23. 2.]] - [[Saud bin Abdulaziz Al Saud]], bivši kralj Saudi Arabije (* [[1902]]) * [[26. 2.]] - [[Karl Jaspers]], njemački filozof i psihijatar (* [[1883]].) * 26. 2. - [[Levi Eshkol]], premijer Izraela (* [[1895]]) * [[4. 3.]] - [[Nicholas Schenck]], pionir filmske industrije (* [[1881]]) * [[11. 3.]] - [[John Wyndham]], SF pisac (* [[1903]]) * [[14. 3.]] - [[Artur Dubravčić]], nogometaš, sportski novinar (* [[1894]]) * [[24. 3.]] - [[Joseph Kasavubu]], prvi predsednik DR Konga (* 1910-17) * [[28. 3.]] - [[Dwight D. Eisenhower]], general armije SAD, bivši predsednik (* [[1890]].) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[7. 4.]] - [[Rista Marjanović]], fotograf (* [[1885]]) * [[14. 4.]] - [[Petar Kolendić]], istoričar književnosti, akademik (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Momir Korunović]], arhitekta (* [[1883]]) * [[20. 4.]] - [[Vjekoslav Luburić]], ustaša (* [[1914]]) * [[22. 4.]] - [[Milenko S. Filipović]], etnolog, etnograf (* [[1902]]) * [[25. 4.]] - [[Ante Ercegović]], biolog, svećenik, oceanolog (* [[1895]]) * [[26. 4.]] - [[Morihei Ueshiba]], izumitelj aikida (* [[1883]]) * [[27. 4.]] - [[René Barrientos]], predsednik Bolivije (* [[1919]]) * [[2. 5.]] - [[Franz von Papen]], bivši kancelar Nemačke (* [[1879]]) * [[3. 5.]] - [[Karl Freund]], direktor fotografije (* [[1890]]) * [[5. 5.]] - [[Slavko Ježić]], hrvatski književnik, književni povjesničar i prevoditelj (* [[1895]].) * [[10. 5.]] - [[Toma Smiljanić-Bradina]], etnograf, filolog (* [[1888]]) * [[15. 5.]] - [[Živan Milovanović Ćata]], društveno-politički radnik, narodni heroj (* [[1919]]) * [[16. 5.]] - [[Robert Rayford]], prva poznata osoba sa HIV/AIDS u Severnoj Americi (* [[1953]]) * [[19. 5.]] - [[Eberhard von Mackensen]], nemački general (* [[1889]]) * [[2. 6.]] - [[Radivoj Korać]] - Žuća, košarkaš (* [[1938]]) * [[8. 6.]] - [[Robert Taylor (glumac)|Robert Taylor]], glumac (* [[1911]]) * [[12. 6.]] - [[Vojislav Kokan Rakonjac]], filmski reditelj (* [[1935]]) * [[16. 6.]] - [[Harold Alexander]], britanski feldmaršal (* [[1891]]) * [[22. 6.]] - [[Judy Garland]], amer. filmska glumica (* [[1922]]) * 22. 6. - [[Mirko Jelusich]], austrijski pisac (* [[1886]]) * [[29. 6.]] - [[Moise Tshombe]], kongoanski političar (* [[1919]]) * [[30. 6.]] - [[Miodrag Grbić]], arheolog (* [[1901]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[3. 7.]] - [[Brian Jones]], član ''Rolling Stones''-a (* [[1942]]) * [[5. 7.]] - [[Walter Gropius]], njemački arhitekt i teoretičar arhitekture (* [[1883]].) * 5. 7. - [[Leo McCarey]], filmski režiser, scenarista (* [[1898]]) * [[7. 7.]] - [[Pero Kosorić]], narodni heroj, general-pukovnik JNA (* [[1918]]) * [[9. 7.]] - [[Emerik Feješ]], slikar naivac (* [[1904]]) * [[18. 7.]] - [[Božidar Maksimović]], predratni političar (* [[1886]]) * [[24. 7.]] - [[Witold Gombrowicz]], književnik (* [[1904]]) * [[25. 7.]] - [[Otto Dix]], slikar (* [[1891]]) * [[6. 8.]] - [[Theodor Adorno]], sociolog, filozof (* [[1903]]) * [[9. 8.]] - [[Sharon Tate]], glumica, model (* [[1943]]) * [[10. 8.]] - [[Tone Seliškar]], književnik (* [[1900]]) * [[17. 8.]] - [[Ludwig Mies van der Rohe]], arhitekta (* [[1886]]) * [[21. 8.]] - [[Borivoje Mirković]], vazduhoplovni general KJ (* [[1884]]) * [[27. 8.]] - [[Erika Mann]], nemačka spisateljica i glumica * [[31. 8.]] - [[Rocky Marciano]], bokser (* [[1923]]) * [[2. 9.]] - [[Ho Chi Minh]], predsednik Severnog Vijetnama (* [[1890]]) * [[28. 9.]] - [[Kimon Georgijev]], bugarski general, bivši premijer (* [[1882]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[1. 10.]] - [[Jozo Kljaković]], hrvatski slikar (* [[1889]].) * [[4. 10.]] - [[Jorjo Tadić]], istoričar, akademik SANU (* [[1899]]) * [[7. 10.]] - [[Damaskin Grdanički]], mitropolit zagrebački (* [[1892]]) * [[12. 10.]] - [[Sonja Henie]], klizačica (* [[1912]]) * [[15. 10.]] - [[Abdirashid Ali Shermarke]], predsednik Somalije (* [[1919]]) * [[21. 10.]] - [[Jack Kerouac]], književnik (* [[1922]]) * 21. 10. - [[Wacław Sierpiński]], matematičar (* [[1882]]) * [[12. 11.]] - [[Liu Shaoqi]], bivši predsednik NR Kine (* [[1898]]) * [[13. 11.]] - [[Iskander Mirza]], prvi predsednik Pakistana (* [[1899]]) * [[18. 11.]] - [[Joseph P. Kennedy, Sr.]], patrijarh porodice Kennedy (* [[1888]]) * [[2. 12.]] - [[Kliment Vorošilov]], maršal SSSR, partijski i državni funkcioner (* [[1881]]) * [[4. 12.]] - [[Fred Hampton]], pripadnik Crnih pantera (* [[1948]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Dornier]], nemački konstruktor aviona (* [[1884]]) * 5. 12. - [[Alice od Battenberga]], svekrva Elizabete II (* [[1885]]) * [[13. 12.]] - [[Raymond A. Spruance]], admiral SAD, diplomata (* [[1886]]) * [[22. 12.]] - [[Josef von Sternberg]], filmski režiser (* [[1894]]) * [[31. 12.]] - [[Joseph Yablonski]], američki sindikalista (* [[1910]]) === Kroz godinu === * [[Stjepan Musulin]], lingvista (* 1885) * [[Nikola Tanurdžić]], trgovac, zadužbinar (* [[1887]]) * [[Julka Hlapec Đorđević]], književnica, feministkinja (* [[1882]]) == Nobelova nagrada za 1969. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Murray Gell-Mann]] (doprinos i otkrića u vezi klasifikacije elementarnih čestica i njihovih interakcija, → [[kvark]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Derek H. R. Barton]] i [[Odd Hassel]] (doprinos razvoju koncepta [[Konformacioni izomerizam|konformacije]] i njegove primene u hemiji) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Max Delbrück]], [[Alfred Day Hershey]] i [[Salvador Edward Luria]] (otkrića u vezi mehanizma replikacije i genetske strukture virusa, npr. [[Luria–Delbrückov eksperiment]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Samuel Beckett]] (pisanje koje - u novim oblicima romana i drama - stiče svoju uzvišenost u nemaštini modernog čoveka) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Međunarodna organizacija rada]] (ILO) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Ragnar Anton Kittil Frisch|Ragnar Frisch]] i [[Jan Tinbergen]] (razvoj i primena dinamičkih modela za analizu ekonomskih procesa) == Reference == {{reference}} ; Literatura * Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres. == Vanjske veze == * [http://www.youtube.com/watch?v=Bg3s-54vyk4 Grlom u Jagode 1969], YouTube * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/2-7-182.shtml Belgrade Position Vis-A-Vis Albanians Hardened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065917/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/2-7-182.shtml |date=2011-07-28 }}, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-227.shtml On the Eve of the Ninth Congress of the Yugoslav Party] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065856/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-227.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-193.shtml Yugoslav Party Congress Round up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065826/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-193.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-216.shtml The Ninth Congress of the Yugoslav Party: Big Brother's Fourth Boycott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065911/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-216.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-263.shtml Yugoslav Youth Insist on Further Reforms and Democratization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611162216/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-263.shtml |date=2010-06-11 }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-349.shtml After the Bosnian Party Congress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065832/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-349.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-184.shtml Yugoslav on Comecon's Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065929/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-184.shtml |date=2011-07-28 }}, Harry Trend, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-4.shtml Yugoslav Weekly Voices Sharp Criticism of the Federal Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065850/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-3-4.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-4-102.shtml Twenty Years After: Second Cominform Resolution Called Tito a "Fascist Murderer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065820/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/78-4-102.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text_da/34-3-296.shtml Yugoslav Delegate Reports on Budapest Students Meeting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065923/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text_da/34-3-296.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/65-3-136.shtml Vladimir Dedijer's New Anti-Soviet Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065844/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/65-3-136.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/112-2-104.shtml Yugoslav Press Criticizes East Berlin and Moscow for Alleged Anti-Yugoslav Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065838/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/112-2-104.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE <!-- internacionalni linkovi --> {{commonscat|1969}} [[Kategorija:Godine]] m2pxvii2hwnz3coltm6owgfhizwl3ra 0 23789 42605556 42604279 2026-06-05T15:07:59Z Alekol 2231 /* Jul/Juli/Srpanj */ 42605556 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs</ref> * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]],<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b024?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 24, str. 14]-15</ref> gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] – [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - U Štipu izrečene presude za Kadrifakovski pokolj iz 1923: dve smrtne presude, dve na 20 godina u okovu i jedna na pet godina. * 10. 6. - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - "Vihor" u Slavonskoj Požegi, teško oštećena [[Požeška katedrala|crkva svete Terezije]].<ref>"Vihor je oborio crkvu u Slavonskoj Požezi", Politika, 18. jun 1926, str. 7 (foto)</ref> * 14. 6. - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[18. 6.]] - U Beogradu posmatraju taman krug oko Sunca – [[Halo (optika atmosfere)|halo]].<ref>"Petak s crnim krugom oko sunca", Politika, 19-21. jun 1926, str. 6</ref> * [[20. 6.]] - Demonstracije protiv Beogradskih i Netunskih konvencija sa Italijom u Zagrebu, uprkos policijskoj zabrani, kao i na Sušaku. * 20. 6. - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[22. 6.]] - U Beogradu potpisan trgovinski ugovor sa Albanijom. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[26. 6.]] - Jak zemljotres u [[Dodekanez]]ima, osetio se i na jugu KSHS. * ca. 26. 6. - Država hoće konfiskovati osječka preduzeća "Mira", za cigaret-papir, i "Kandit", za bonbone, jer su oštetili državu za "više desetina miliona dinara".<ref>"Jedna pustolovna trgovačka afera", Politika, 27. jun 1926, str. 6</ref> * [[27. 6.]] - [[Beograd]] je odlikovan čehoslovačkim [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ranije tokom meseca i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Sukob policije i [[ORJUNA|orjunaša]] u Ljubljani (nije im dopušten prolazak pored italijanskog konzulata). * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. * krajem juna - Nadolaze i plave Dunav i Drava, jake kiše i poplave u Srbiji i Makedoniji, [[Popovo polje]] poplavljeno... * [[30. 6.]] - Skupština je usvojila Beogradske konvencije sa Italijom (Netunske tek 1928). === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Velike poplave u Baranji i Bačkoj nakon proboja nasipa kod Apatina i Tikveša. Jake kiše se nastavljaju i ovog meseca. * 2. 7. - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U Bitolju ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''-{Кръсте Льондев}-''; za ovo će 1928. biti streljana petorica pripadnika VMRO). * [[4. 7.]] - Osmi svesokolski slet u Pragu. Podignut je prvi [[Strahovsky stadion]]. * [[7. 7.]] - HSS je isključio iz stranke Nikolu Nikića, ministra šuma i ruda (on 12. 7. osniva novi poslanički klub sa nekoliko pristalica). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * 10/11. 7. - Jaka kiša u Zagrebu i izlivanje potoka Jelenovac, Kraljevac i Tuškanac (pre nekoliko dana bilo je poplave na istoku grada). Poplava ima i u Koprivnici, Virovitici, Ključu, Baranji, Bačkoj, Nišu... * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[30. 7.]] - Delegati iz Britanije, Francuske, Grčke, Italije i Kraljevine SHS potpisali ugovor o granicama Albanije.<ref name="Indi"/> * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, u kojoj se zahteva kraj makedonskih upada. * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). [[Datoteka:Valentinofuneral.jpg|mini|200px|† [[Rudolph Valentino]]]] * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori, u Beogradu pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). * [[17. 8.]] - Sporazum Grčke i Kraljevine SHS o slobodnoj zoni u [[solun]]skoj luci<ref name="Indi"/>, kao i ugovor o prijateljstvu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu). * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. === Septembar/Rujan === * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: Kuomintangove snage zauzimaju Hankou (danas deo Wuhana). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]] (do sledećeg zasedanja [[1927]])<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u [[Društvo naroda]]. * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Plebiscit u Španiji podržava Primo de Riverinu politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao litavski, mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * [[29. 9.]] - Katastrofa u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorena je i Jovanova pijaca<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - Na XV partijskoj konferenciji [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] izbačeni iz Politbiroa [[SKP(b)]] - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[31. 10.]] - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je praktično do smrti 1937). * [[7. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[8. 11.]] - [[Mile Latas Mićo]], partizan, samouki dirigent * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) * [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] rb27e63ehmcjai6lgevew4avdr64ijd 0 23792 42605555 42560740 2026-06-05T15:05:33Z Alekol 2231 /* Oktobar/Listopad */ 42605555 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1923}} Godina '''1923''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXIII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1923''': <br /> [[1923#Januar/Siječanj|1]] • [[1923#Februar/Veljača|2]] • [[1923#Mart/Ožujak|3]] • [[1923#April/Travanj|4]] • [[1923#Maj/Svibanj|5]] • [[1923#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1923#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1923#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1923#Septembar/Rujan|9]] • [[1923#Oktobar/Listopad|10]] • [[1923#Novembar/Studeni|11]] • [[1923#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1923#Rođenja|Rođenja]] • [[1923#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === [[Datoteka:Lietuva 1921-1939.svg|mini|150px|left|Litvanija 1923-40]] * [[1. 1.]] - [[Jugoslavenski dinar]] je jedino sredstvo plaćanja, nakon što su zamenjene krunsko-dinarske novčanice. * 1. 1. - U Britaniji stupio na snagu [[Railways Act 1921|novi železnički zakon]], kojim je preko 100 kompanija konsolidovano u Veliku četvorku. * 2 - 4. 1. - "Srdačni raskid" na Pariskoj konferenciji između Francuske i Velike Britanije, koja se protivi predstojećoj okupaciji Rura. * 1 - [[7. 1.]] - [[Masakr u Rosewoodu]]: rasističko nasilje na Floridi ostavlja osam mrtvih i uništeno naselje [[Rosewood, Florida|Rosewood]]. * [[5. 1.]] - [[Čehoslovačka|Čehoslovački]] ministar finansija [[Alois Rašín]] je smrtno ranjen od strane jednog anarho-komuniste, umire tek u februaru. * 10 - [[11. 1.]] - Upadi mađarske vojske na rumunsku teritoriju, zemlje Male antante protestuju 13. 1.. * [[10.1.|10]] - [[15. 1.]] - [[Klajpedska pobuna]] u [[Memelska oblast|Memelskoj oblasti]], pod francuskom upravom po mandatu Društva naroda, u korist saveza sa Litvanijom. * [[11. 1.]] - Nakon što je Komisija za reparacije većinom glasova presudila da Nemačka nije izručila određenu količinu uglja, Francuzi i Belgijanci započinju [[Okupacija Rura|Okupaciju Rura]] (do [[1925]]), Britanci protestuju. * [[12. 1.]] - U Italiji počinje s radom [[Veliko veće fašizma]], partijsko (od 1928. državno) telo s velikim uticajem. * 12. 1. - Vlada KSHS odredila 16 miliona dinara za pomoć gladnim pasivnim krajevima, pre svega Dalmaciji, Crnoj Gori i Hercegovini. * [[13. 1.]] - Nemački kancelar [[Wilhelm Cuno]] proglašava "pasivni otpor" okupaciji Rura, čiji troškovi doprinose [[Hiperinflacija u Vajmarskoj Nemačkoj|hiperinflaciji]]. * 13. 1. - Borbe za Krumu u "neutralnoj zoni" između trupa albanske vlade i pobunjenika Bajrama Curija. * [[14. 1.]] - U Beogradu osnovana [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije]], paravan za zabranjenu [[KPJ]]. "Politika" javlja da je tog i sledećeg dana policija zabranila održavanje skupštine i da je sutradan uhapšeno 12 komunista, među kojima Triša Kaclerović, Moša Pijade, Đ. Đaković. [[Datoteka:French enter Essen.jpg|mini|220px|[[Okupacija Rura]]]] * januar - Ruska opoziciona socijalistička grupa "[[Radnička istina]]" objavila program u berlinskim [[Menjševici|menjševičkim]] novinama, tvrde da je [[RKP(b)]] postala partija organizatora i direktora. * 16/[[17. 1.]] - Kasno uveče, [[VMRO]]-ove komite ubile 30 srpskih kolonista u Kadrifakovu (ili Kadrifalk, opština [[Sveti Nikole]], "Politika" javlja da je ubijeno 15 kolonista)<ref name="Ban">"The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics" by Ivo Banac, Cornell University Press, 1984 p. 323</ref>. Ucena za [[Todor Aleksandrov|Todora Aleksandrova]] je povećana sa 100 na 250 hiljada dinara. * 17. 1. - Pripadnici hrvatske omladine HANAO teško ranili lidera ORJUNA-e u Osijeku.<ref>"Politika", 19. jan. 1923, str. 3</ref> * [[18. 1.]] - Osnovane su [[Provincije Italije|italijanske provincije]] Pola i Zara ([[Pula]] i [[Zadar]], anektirani 1920). * [[24. 1.]] - [[Okupacija Rajnlanda]]: američki vojnici se povukli. * [[26. 1.]] - [[Sun Jat-sen]] i sovjetski ambasador [[Adolf Jofe]] sklopili sporazum o pomoći [[Kuomintang]]u, uz pretpostavku da će ovi sarađivati sa [[Kineska komunistička partija|komunistima]]. * [[27. 1.|27]] - [[29. 1.]] - U Minhenu se održava prvi [[NSDAP|nacistički]] kongres - 12 mitinga istovremeno, marširaju hiljade [[Sturmabteilung|jurišnika]]. * [[28. 1.]] - Zbog komitske aktivnosti, trupe treće armije su "posele teritoriju leve obale Vardara", odlučeno je i da se pojačaju žandarmerijske jedinice, a tu su i seljačke potere.<ref>"Politika", 30. jan. 1923, str. 3</ref> * [[30. 1.]] - Potpisana [[Konvencija o razmeni grčkog i turskog stanovništva]], definisanog po verskom a ne etničkom principu. * 30. 1. - Fizički i oružani sukob frankovaca i nacionalističkih omladinaca u jednoj kafani na periferiji Zagreba.<ref>"Politika", 1. feb. 1923, str. 5</ref> * [[31. 1.]] - Francuska naredila blokadu uglja za Nemačku, zbog železničkog štrajka u Ruru. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Tutankhamun tomb photographs 2 012.jpg|mini|200px|U [[KV62|Tutankamonovom grobu]]]] * [[1. 2.]] - [[Rifski rat]]: proglašena [[Rifska Republika]], nastala pobunom u [[Španski Maroko|Španskom Maroku]] pre dve godine na čelu sa [[Abd el-Krim]]om (likvidirana 1926). * [[2. 2.]] - Neredi jugoslovenskih nacionalista u Celju povodom nemačkog lovačkog bala. * [[4. 2.]] - Jak zemljotres na [[Kamčatka|Kamčatki]] izaziva [[cunami]] od šest metara na [[Havaji]]ma. * 4. 2. - [[Lozanska konferencija]] prekinuta, nastavlja se u aprilu. * 4. 2. - Bačena bomba na bugarskog premijera Stambolijskog u sofijskom pozorištu. * [[6. 2.]] - Zemljotres oko izvora Vrbasa; zemljotresa ovih dana ima i u Baranji, na Rudniku i slabiji kod Bezdana.<ref>"Politika", 8. feb. 1923</ref> * [[8. 2.]] - Eksplozija u rudniku kod mesta [[Dawson, New Mexico]], 123 mrtvih. * [[9. 2.]] - Osnovana sovjetska avio-kompanija ''[[Aeroflot]]'' (ili 17. marta). * [[11. 2.]] - Italijanski parlament ratifikovao Santamargaretsku konvenciju sa KSHS iz prošlog oktobra: evakuacija Sušaka, treće zone oko Zadra... Senat primio 16. 2.. * [[16. 2.]] - Otvorena grobna komora [[KV62|Tutankamonovog groba]]. * 16. 2. - Umetnički bal "Hiljadu i druga noć" u Beogradu. * [[17. 2.]] - U Parizu prikazan film ''[[La Roue]]'' [[Abel Gance|Abela Ganca]], sa revolucionarnom tehnikom osvetljenja i montaže. * [[20. 2.]] - Jugoslovenska i albanska vojska zaposedaju poslednji deo neutralne zone u sektoru Đeravica - Korab, gde su se krili "odmetnici Bajram Cur, Isni [Cur], Hasan Prištinac i dr."; sela Junik i Batuša, "odmetnička legla" ostaju na teritoriji KSHS (gorski srez pripada KSHS, a ljumski Albaniji).<ref>"Politika", 20. feb. 1923</ref> * 20. 2. - Umro [[Damdin Sükhbaatar]], "otac [[mongolska revolucija (1921)|mongolske revolucije]]", po njemu će mongolska prestonica Urga biti preimenovana u [[Ulan Bator]]. * [[21. 2.|21]] - [[24. 2.]] - Austrijski kancelar [[Ignaz Seipel|Seipel]] i ministar ino. poslova Grünberger u poseti Beogradu:<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b010?fullscreen#mode/1up "Ilustrovani list", br. 10, 8 - 15. mart 1923, str. 1]</ref> potpisan protokol sa četiri konvencije, najavljeni pregovori za trgovinski ugovor. * [[25. 2.]] - U kontekstu Okupacije Rura okončana [[Slobodna Država Grlić]] (''Freistaat Flaschenhals''), kvazi-država izolovana od ostatka Nemačke. * jesen - zima - Neformalna [[Razmena stanovništva između Grčke i Turske]]: u Grčku, koja ima oko pet miliona stanovnika, dolazi blizu milion i po hrišćana iz Turske, u drugom smeru odlazi 400.000 muslimana.<ref>The Social Organization of Exile: Greek Political Detainees in the 1930s By Margaret E. Kenna, p. 10</ref> Naseljavani su i u egejskoj Makedoniji, gde su razblažili Slovene. === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - Grčka je poslednja zemlja u Evropi koja prihvata [[gregorijanski kalendar]]. * 28. 2. - 3. 3. - Bugarske komite, tj. VMRO, pokušale napad na selo Doljane kod Štipa, došlo je do sukoba sa vojskom, komite se povlače sa stanovništvom sela; okršaj kod Tonotaraca. U isto vreme se u Nišu održava KSHS-bugarska konferencija.<ref>"Politika", 3. mart 1923, str. 2</ref> [[Datoteka:Granica Sušak Rijeka 1925.JPG|200px|mini|Granica Sušak - Rijeka (1925)]] * [[3. 3.]] - Talijanska vojska se povlači sa [[Sušak]]a, svečani doček jugoslavenske vojske<ref>[http://fluminensia.org/nepostojeci-grad-susak Nepostojeći grad Sušak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515190035/http://fluminensia.org/nepostojeci-grad-susak |date=2021-05-15 }}. fluminensia.org</ref>. * 3. 3. - Evakuacija Treće zone: [[Pakoštani]] i [[Biograd na Moru]]; 4-tog Pašman i Sale na Dugom otoku. * 3. 3. - Garvanski masakr, u radoviškoj opštini: vlasti ubile 29 osoba u selu Garvan, na koje je dejstvovano i topovima.<ref name="Ban"/>. (→ [[:mk:Гарвански масакр]]) U novinskom izveštaju se kaže da su poginuli komitski jataci u bekstvu,<ref>"Politika", 4. mart 1923</ref> a sutradan da su seljani bili primorani da prate komite. * 3. 3. - Prvi broj magazina ''[[Time (časopis)|Time]]''. * [[6. 3.]] - Potpisan Halibutov ugovor između SAD i Kanade o ribarskim pravima na severnom Pacifiku - [[Kanada]] je prvi put sklopila ugovor bez učešća britanskog predstavnika. [[Datoteka:Ленин в Горках (1923).jpg|mini|180px|Lenjin je onesposobljen]] * [[9. 3.]] - [[Lenjin]]ov treći moždani udar - gubi moć govora, vezan je za krevet; za zamenike će biti određeni [[Aleksej Rikov]] i [[Lev Kamenjev]]. * [[12. 3.]] - [[Lee De Forest]] prikazao štampi proces zvučnog filma ''[[Phonofilm]]''. * [[13. 3.]] - Završena evakuacija treće zone, parada jugoslovenskih i italijanskih trupa u Murvici. * [[14. 3.]] - [[Rudolph Valentino]] i [[Natacha Rambova]] se definitivno venčali. * 14. 3. - Društvo naroda priznalo granicu između [[Druga poljska republika|Poljske]] i [[Litvanija|Litvanije]], koja [[Vilnius]] ostavlja Poljskoj - Litvanija će to priznati tek posle ultimatuma [[1938]]. * [[15. 3.]] - Jak zemljotres u 06:44 kod [[Imotski|Imotskog]] ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.2, Int. VIII-IX), razaranja u Sarajevu, Kotoru, Dubrovniku, Mostaru (duvanska fabrika), osetio se i u Beogradu. * [[16. 3.]] - Prikazan epski western ''[[The Covered Wagon]]''. * [[18. 3.]] - [[Parlamentarni izbori u Kraljevini SHS 1923.|Parlamentarni izbori u KSHS]]: [[Nikola Pašić|Pašićeva]] [[Narodna radikalna stranka|NRS]] 108 mandata (+17), [[Stjepan Radić|Radićeva]] [[Hrvatska pučka seljačka stranka|HRSS]] 70 (+20), [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratska stranka]] 51 mandat (-41, usled velike podeljenosti) itd. * [[21. 3.]] - Sporazum Bugarske i Saveznika o ratnim reparacijama. * [[23. 3.]] - [[Niški sporazum (1923)|Niški sporazum]] između [[Bugarska|Bugarske]] i [[Kraljevina SHS|Kraljevine SHS]] - bugarska vlada se obavezuje da suzbije aktivnosti [[VMRO]]. * [[25. 3.]] (?) - Avioni kompanije "Franko-Rumen" na liniji Pariz-Istanbul sleteli na pančevački aerodrom da prime gorivo (time se Kraljevina SHS uključila u evropski vazdušni saobraćaj). * 25. 3. - Skupština Jugoslovenskoga sokolskoga saveza u Beogradu; predsednik uprave, starosta, je [[Vladimir Ravnihar]]. * [[26. 3.]] - Suđenje 16-orici katoličkih sveštenika u Moskvi: [[Jan Cieplak]] i [[Konstantin Budkevich]] osuđeni na smrt, Budkevich streljan 31. marta ili 1. aprila. * [[27. 3.]] - Sastanak [[Stjepan Radić|Radić]] - [[Anton Korošec|Korošec]] - [[Mehmed Spaho|Spaho]] u Zagrebu. Radić ima federalističke zahteve, u Srbiji se već javljaju ideje o amputaciji Hrvata i Slovenaca.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/04/02?fullscreen "Politika", 2. apr. 1923]</ref> * [[28. 3.]] - Osnovana ''[[Regia Aeronautica]]'', vazduhoplovne snage Italije. * [[29. 3.]] - [[Kraljevina Rumunjska|Rumunjska]] dobila novi ustav (traje do 1938), između ostalog Jevreji dobili državljanstvo, čemu se protivi nedavno osnovana Nacional-hrišćanska liga [[Alexandru C. Cuza|A. C. Cuze]] i [[Corneliu Zelea Codreanu|C. Z. Codreanua]]. * 29. 3. - Konferencija o [[Austrijska južna željeznica|Južnoj željeznici]] u Rimu: zaključene su dve konvencije o prometu i reorganizaciji.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/04/03?fullscreen#page/6/mode/1up "Politika", 3. apr. 1923], str. 6</ref> (vlada KSHS ratifikovala 25. 8.). * [[31. 3.]] - Francuske snage pucale na radnike Kruppove fabrike automobila u [[Essen]]u, 11 mrtvih. * mart-april - Sovjetske vlasti stavljaju pod kontrolu [[Kamčatka|Kamčatku]] i [[Anadir]]. === April/Travanj === * mart/april - Glad u nikšićkom i kolašinskom okrugu, gde je preko dva metra snega.<ref>"Politika", 4. apr. 1923</ref> * [[1. 4.]] - Prikazana komedija [[Harold Lloyd|Harolda Lloyda]] ''[[Safety Last!]]''. * 1. 4. - Ratni bugarski premijer Vasil Radoslavov je u odsustvu osuđen u Sofiji na doživotni zatvor, kao i pet njegovih ministara. * [[4. 4.]] - Formalno inkorporirana filmska kompanija ''[[Warner Bros.]]''. * [[5. 4.]] - [[George Herbert, 5th Earl of Carnarvon|Lord Carnarvon]] umro u Kairu od trovanja krvi, što inspiriše priču o "Tutankamonovom prokletstvu". * [[6. 4.]] - [[Louis Armstrong]] snimio prvu pesmu, ''Chimes Blues''. * [[10. 4.]] - [[Irski građanski rat]]: glavnokomandujući [[Irska republikanska armija|Irske republikanske armije]] [[Liam Lynch]] je poginuo, što je praktični kraj rata - Lynchov naslednik [[Frank Aiken]] proglašava jednostrano primirje krajem meseca. * [[13. 4.]] - "Markov protokol" u Zagrebu - efemerni sporazum između radikala i [[Federalistički blok|Federalističkog bloka]] (Radić, Korošec, Spaho). * [[15. 4.]] - Masovni miting [[HRSS]]-a u zagrebačkom [[Borongaj]]u, Radićev oštar govor ("Pašić je sporazum stavio u džep", "Nas neće videti u beogradskoj Skupštini. Osim ako bi trebalo srušiti tiraniju".) * [[16. 4.]] - Pašić podneo ostavku vlade, slede pregovori o mogućoj koaliciji, mandat je dobijao i lider demokrata Ljuba Davidović. * [[17. 4.]] - Sukob u Donjoj Stubici, tj. selu Šagudovcu, između seljaka i žandarma koji su tražili begunce od vojske - trojica mrtvih seljaka.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/04/18?fullscreen#page/5/mode/1up "Politika", 18. apr. 1923, str. 5]</ref> * 17 - [[25. 4.]] - [[XII kongres RKP(b)]]: [[Staljin]]ov obračun sa gruzijskim nacionalnim komunistima (→ [[Gruzijska afera (1922)|Gruzijska afera]]); [[RKP(b)]] sada smatra da su lokalni šovinizmi veći problem od ruskog; početak politike [[korenizacija|korenizacije]], promovisanja lokalnih kadrova i pripadnika nacionalnih manjina na nižim nivoima. Trojka Staljin-[[Lev Kamenjev|Kamenjev]]-[[Grigorij Zinovjev|Zinovjev]] (protivnici [[Lav Trocki|Trockog]]) sprečili objavljivanje Lenjinovog "Pisma kongresu" (kasnije nazvano "[[Lenjinov testament]]"). * [[19. 4.]] - [[Kraljevina Egipat]] dobila ustav - parlamentarni sistem. * [[21. 4.]] - U Italiji prvi put proslavljen dan osnivanja Rima, kao zamena za Dan rada. * [[22. 4.]] - Izbori u [[Carstvo Bugarska|Bugarskoj]], [[Bugarski zemljoradnički narodni savez]] uzima 212 od 245 mandata. * [[23. 4.]] - U [[Poljski koridor|Poljskom koridoru]] inaugurirana luka [[Gdynia]], zamena za luku [[Gdanjsk]]/Dancig ([[Slobodni Grad Danzig]] pod zaštitom [[Društvo naroda|Društva naroda]]). * [[25. 4.]] - Administrativna nezavisnost [[Emirat Transjordanija|Emirata Transjordanija]], formalno dela [[Britanski mandat nad Palestinom|Britanskog mandata nad Palestinom]]. * [[26. 4.]] - Princ Albert, vojvoda od Yorka (kasnije kralj [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|George VI]]) oženio se sa Lady [[Elizabeth Bowes-Lyon]] (kasnije kraljica majka Elisabeth). * [[27. 4.]] - Prva žena advokat u KSHS: Jelena Mihajlović-Đorić je položila advokatsko-sudijski ispit.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/04/28?fullscreen#page/5/mode/1up "Politika", 28. apr. 1923, str. 5]</ref> * [[28. 4.]] - Otvoren originalni [[Stadion Wembley (1923)|Stadion Wembley]]. * ca. 28. 4. - Upravnik beogradske varoši ograničio brzinu automobila na 25&nbsp;km/h zbog sve češćih udesa. * [[29. 4.]] - Veliki zbor Narodne odbrane u Beogradu za "narodno državno jedinstvo", protiv "antidržavnih separatističkih pokreta".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b019?fullscreen#mode/1up "Ilustrovani list", br. 19; 10-17. maj 1923; str. 1-2] (fotografije)</ref> === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - Nova Pašićeva vlada je položila zakletvu, homogena radikalska. * [[3. 5.]] - Potpisana je konvencija o slobodnoj zoni u Solunu (deluje od [[1925]]).<!-- <ref>[http://www.indiana.edu/~league/1923.htm Chronology 1923], Indiana University</ref> --> * [[6. 5.]] - Velika grupa bandita zaustavila luksuzni Plavi ekspres u južnom [[Shandong|Šantungu]] u Kini i uzela 300 putnika kao taoce, uključujući 30 belaca - pušteni dva meseca kasnije nakon isplate otkupa<ref name="Billingsley1988">{{cite book|author=Phil Billingsley|title=Bandits in Republican China|url=http://books.google.com/books?id=Qu5KojZANpQC&pg=PA13|year=1988|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-1406-8|pages=13–}}</ref>. * [[9. 5.]] - Premijera [[Bertolt Brecht|Brechtovog]] komada ''[[Im Dickicht der Städte]]'' u Minhenu - nacisti je ometaju. * [[9.5.|9]] - [[12. 5.]] - U Beču održana [[Druga zemaljska konferencija KPJ]] - zaključeno da rukovodstvo mora raditi u zemlji, za generalnog sekretar izabran [[Triša Kaclerović]]. * [[8. 5.]] - Francuski vojni sud osudio [[Gustav Krupp von Bohlen und Halbach|Gustava Kruppa]] na 15 godina teškog rada (oslobođen posle 7 meseci). * [[10. 5.]] - U Sofiji objavljena naredba o raspuštanju makedonskih organizacija i tekst Niškog sporazuma.<ref>"Politika", 12. maj 1923</ref> Dolazi do hapšenja, zabrana listova i borbi vojske sa komitama, neki prelaze preko granice KSHS. * 10. 5. - Beli emigrant [[Moris Konradi]] ubio sovjetskog delegata na Lozanskoj konferenciji [[Vaclav Vorovski|Vaclava Vorovskog]] - Konradi oslobođen na suđenju, dolazi do prekida diplomatskih odnosa SSSR i Švajcarske. * [[12. 5.]] - U Beogradu otvoren hotel Palas sa umetničkom galerijom u pet salona. * maj - Program HRSS (autor dr. Rudolf Horvat): Hrvatska bi trebala biti u konfederaciji, savezu država, sa Srbijom.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/05/13?fullscreen#mode/1up "Politika", 13. maj 1923]</ref> * maj - U okolini [[Muć]]a u Dalmaciji pojavile se "velike rulje odbeglih vojnika" koji noću napadaju okolna sela.<ref>"Politika", 20. maj 1923, str. 4</ref> * [[16. 5.]] - Rano ujutru, skupština je verifikovala 239 mandata - ostaju četiri osporena i 69 Radićevih. * [[21. 5.]] - Profesorski pokret: nastavnici srednjih škola u Srbiji i Crnoj Gori podnose ostavke - ministar prosvete obaveštava cirkularom 25-tog da se ne usvajaju i najavljuje novi zakon sa nagradama činovnicima. * [[22. 5.]] - Oboleli britanski premijer [[Bonar Law]] daje ostavku, nasleđuje ga [[Stanley Baldwin]] (1923-24, 1924-29 i 1935-37). * [[24. 5.]] - Okončan [[Irski građanski rat]]: Frank Aiken naredio da se baci oružje, pobeda pristalica [[Anglo-irski ugovor|Anglo-irskog ugovora]]. * [[26. 5.]] - Konstituisana nova skupština KSHS, predsednik [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]]. * 26 - [[27. 5.]] - Održana prva trka [[24 časa Le Mana]]. * [[29. 5.]] - Premijera [[Branislav Nušić|Nušićevog]] "[[Sumnjivo lice|Sumnjivog lica]]" u beogradskom Narodnom pozorištu. * [[30. 5.]] - Svepravoslavni kongres u Carigradu usvojio [[revidirani julijanski kalendar|kalendar]] naučnika [[Milutin Milanković|Milutina Milankovića]]. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - U Beogradu izmereno 34,4 stepeni. * [[4. 6.]] - Gušenje štrajka rudara u Uncíji, Bolivija, ubijena četiri rudara. * 4. 6. - Anarhisti iz grupe ''Los Solidarios'' ubili nadbiskupa Saragose, kardinala Juana Soldevillu. * [[7. 6.]] - Pašić opisuje u skupštini kako je došlo do ujedinjenja, ističe da se neće napuštati "ideja jedinstvene države". [[Datoteka:1923 Bulgarian coup d'état.jpg|mini|Učesnici bugarskog prevrata]] * [[9. 6.]] - [[Devetojunski prevrat]] u [[Carstvo Bugarska|Bugarskoj]], desničari i vojska zbacili premijera [[Aleksandar Stambolijski|Aleksandra Stambolijskog]], postavljen [[Aleksandar Cankov]]. Agrarci odmah odgovoraju nekoordinisanim [[Junski ustanak|Junskim ustankom]], najjačim u okolini [[Pleven]]a. * [[13. 6.]] - Osnovana [[Beogradska filharmonija]]; osnivač, prvi direktor i šef-dirigent [[Stevan Hristić]]. * [[14. 6.]] - Pripadnici VMRO-a ubili zbačenog premijera Stambolijskog u njegovom rodnom selu. * [[16. 6.]] - Zauzećem [[Ajan (Habarovski kraj)|Ajana]] na Ohotskom moru okončana je [[Jakutska pobuna]] Belih Rusa i završen [[Ruski građanski rat]]. * [[23. 6.]] - Na Kosovu se predao harambaša [[Azem Bejta]]. * [[24. 6.]] - Zabranjen miting HRSS u Zagrebu (Radić: "Evropa ne može biti složna s Azijom", "Evropa žali danas što je propalo jedno kulturno dobro i što su kulturna područja predata Ciganima"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1923/06/25?pageIndex=00003 "Politika", 25. jun 1923., str. 3]. digitalna.nb.rs (pristup. 2.11.2015.)</ref>). * 24. 6. - Osnovana Zadruga za saobraćaj i promet stranaca - preteča kompanije "[[Putnik]]". * [[25. 6.]] - "Politika" objavljuje da su kod makedonskih komita pronađeni dokumenti o saradnji sa nekim hrvatskim vojnim licima koji služe tamo. * [[26. 6.]] - Palata ustanovljene sreće u [[Zabranjeni grad|Zabranjenom gradu]] je izgorela nakon što je [[Puyi]] naredio inventar blaga, kako bi se ustanovile razmere evnuške korupcije. Većina evnuha će zatim biti proterana. * 26. 6. - Skupština KSHS usvojila naknadne i vanredne kredite od 1,2 milijarde dinara. * [[27. 6.]] - Premijer [[Nikola Pašić]] lakše ranjen u atentatu - izvesni Milutin Rajić ispalio šest revolverskih metaka u premijerov automobil (osuđen na 20 godina robije 22. septembra).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b027?fullscreen#page/11/mode/1up "Ilustrovani list", 1923 br. 27, str. 11]</ref> === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg|mini|180px|Amblem Sovjetskog Saveza (verzija 1923-36)]] * [[6. 7.]] - U [[SSSR]] formiran [[Savet narodnih komesara]] (vlada). Prvi predsednik je, formalno, [[Vladimir Lenjin]], a zapravo [[Lav Kamenjev]], koji čini "trijumvirat" sa [[Grigorij Zinovjev|Zinovjevim]] i [[Staljin]]om. Istog dana odobren projekt [[Ustav SSSR (1924)|Ustava SSSR]] (stupa na snagu sledećeg januara). * 6. 7. - [[Dadaizam|Dadaistički]] događaj "Veče bradatog srca" u Parizu: [[André Breton]] izazvao nerede tokom izvođenja predstave "[[Srce na gas]]" (''Le Cœur à gaz'') njegovog rivala [[Tristan Tzara|Tristana Tzare]] - praktično kraj dadaizma. * 9. 7. - Prilikom pretresa jedne kuće u Zagrebu nađeni su podaci koju upućuju na špijunažu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/07/15?fullscreen#mode/1up "Politika", 15. jul 1923]</ref> * [[9. 7.]] - Provala oblaka i poplava između Niške Banje i Suve planine odnose 13 žrtava.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b031?fullscreen#page/2/mode/1up "Ilustrovani list", br 32, 2-9. avg. 1923, str. 2-3]</ref> * [[10. 7.]] - Vaseljenski patrijarh [[Meletije (Metaksakis)|Meletije IV]] beži iz Carigrada na Svetu Goru - podnosi ostavku u septembru, koja je zvanično objavljena u novembru. * 10. 7. - Krupan grad/tuča ubija 23 ljudi u [[Rostov]]u, SSSR. * 10. 7. - Egipatski aristokrata Ali Kamel Fahmy Bey ubijen u Londonu od svoje supruge, bivše kurtizane i ljubavnice princa Edwarda, Marguerite Alibert - u septembru je oslobođena na suđenju. * [[13. 7.]] - Predstavljen [[Natpis Hollywood]] iznad [[Hollywood]]a u Kaliforniji (prvobitno HOLLYWOODLAND). * 13. 7. - [[Roy Chapman Andrews]] otkrio jaja dinosaura u Mongoliji. * [[14. 7.]] - Hrvatski blok objavljuje tekst Markovog protokola,<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/07/16?fullscreen#page/2/mode/1up "Politika", 16. jul 1923, str. 2]</ref> Stjepan Radić govori o "Bastilji" i optužuje Pašića, Pribićevića i druge da su nameravali da bude ubijen. * [[15. 7.]] - Eksplozija škartirane municije na Metinom brdu kod Kragujevca, razbijeni prozori u gradu. * 15. 7. - [[Hristijan Rakovski]], saveznik Trockog, smenjen s položaja predsednika saveta narodnih komesara [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinske SSR]] i poslat u London. * 15. 7. - U Italiji objavljen manifest sa merama za [[Italijanizacija Južnog Tirola|Italijanizaciju Južnog Tirola]]. * [[19. 7.]] - Skupština KSHS izglasala Zakon o ustrojstvu vojske. * [[20. 7.]] - U Meksiku ubijen [[Pančo Vilja]], pretpostavlja se u organizaciji vlasti. * ca. [[20. 7.]] - Uhapšeni oficiri u Južnoj Srbiji (Makedoniji) i Hrvatskoj zbog navodne antidržavne zavere za otcepljenje Hrvatske i Makedonije; špijunska afera sa Danicom Androlić<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/07/19?fullscreen#page/5/mode/1up "Politika", 19. jul 1923, str. 5]</ref> i izvesnim Abdagićem, impliciran i Stjepan Radić (i Androlićeva i Abdagić su oslobođeni u oktobru sledeće godine, kada je sud našao da je njen iskaz izmišljotina). * [[23. 7.]]? - [[Stjepan Radić]] prethodne noći pobegao u Mađarsku<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/08/12?fullscreen#page/8/mode/1up "Politika", 12. avg. 1923, str. 8]</ref> - obilazi Beč, London, Moskvu. * [[24. 7.]] - Posle osam meseci pregovora potpisan [[Lozanski ugovor]], poslednji mirovni ugovor [[Veliki rat|Velikog rata]]: utvrđene granice Turske prema Grčkoj i Bugarskoj, njena nezavisnost, uzajamno poštovanje (preostalih) manjinaca u Grčkoj i Turskoj, dogovor o Moreuzima - za Tursku znatno povoljnije od [[Sporazum u Sèvresu|Sporazuma u Sèvresu]] iz 1920. (za ostale granice videti [[Mosulsko pitanje]] i [[Država Hataj]]). * 24. 7. - Skupština KSHS usvojila Zakon o činovnicima (na snazi od 31. 7.). * [[23. 7.]] - [[Devonshirova bela knjiga]]: interesi Afrikanaca u [[Kolonija Kenija|Koloniji Keniji]] moraju imati prvenstvo u odnosu na doseljenike * [[25. 7.]] - Skupština KSHS glasala za "izdavanje sudu" nekoliko poslanika, među kojima i Stjepana Radića i Vlatka Mačeka. * [[31. 7.]] - Demonstracije u Prištini, dan nakon što su "Turci" ubili vojnika na putu prema Labu, traži se od vlasti da zaštite "naš živalj"; porazbijani turski dućani. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Calvin Coolidge-by Garo-1923.jpg|mini|150px|[[Calvin Coolidge]]]] * [[2. 8.]] - Predsednik SAD [[Warren G. Harding]] umro na dužnosti, nasleđuje ga potpredsednik [[Calvin Coolidge]] (do [[1929]]). Harding je bio popularan u vreme smrti ali će ubrzo biti otkriveni skandali koji su mu zadugo pokvarili reputaciju. * [[3. 8.]] - Štrajk železničara u Sloveniji i Hrvatskoj, pozvani su na vojnu vežbu. * [[9. 8.]] - Kačaci napali selo [[Zelenikovo]] blizu Skoplja, ima nekoliko mrtvih; bilo je i napada kod Gostivara, Kičeva, Galičnika i Debra.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/08/11?fullscreen#page/3/mode/1up "Politika", 11. avg. 1923, str. 3]</ref> * [[12. 8.]] - Nakon [[Cunoovi štrajkovi|talasa štrajkova]] sa desetinama mrtvih, nemački kancelar [[Wilhelm Cuno]] daje ostavku; nasleđuje ga [[Gustav Stresemann]] (do novembra), na čelu koalicione vlade - u zemlji besni hiperinflacija. * ca. 12. 8. - [[Stjepan Radić]] se kriomice vratio iz [[Beč]]a u zemlju?, pa otišao u [[London]]; vlada razmatra zakonske mere koje će preduzeti protiv njega. * [[13. 8.]] - Ugovor sa avenije Bucareli o namirivanju američkih potraživanja zbog gubitaka u Meksiku zbog [[Meksička revolucija|revolucije]] - nije ratifikovan, ubrzo je povučen. * 13. 8. - Nemačka izjavljuje da privremeno prekida isplatu ratne odštete u naturi Kraljevini SHS. * 13. 8. - Vlada KSHS izdala uputstva za ukidanje pokrajinskih uprava u Splitu i Sarajevu, jer su uspostavljene oblasti. * avgust - [[Kriza makaza (1923)|Kriza makaza]] u sovjetskoj Rusiji, industrijskim centrima se proširio talas štrajkova. * avgust - [[Adwanska pobuna]] u [[Transjordanija|Transjordaniji]] protiv emira [[Abdulah I (Jordan)|Abdulaha]] i britanskog mandata. * avgust - Završava se [[Sunčev ciklus]] 15 i započinje broj 16 (do 1933). * [[18. 8.]] - Radić u [[London]]u. * [[19. 8.]] - Opštinski izbori u predratnoj Srbiji i Crnoj Gori, uspeh radikala, uključujući Beograd. U Kos. Mitrovici je došlo do oružanog sukoba "Arnauta" i Turaka sa Srbima. * 19. 8. - Euharistički kongres u Zagrebu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b035?fullscreen#page/2/mode/1up "Ilustrovani list", br. 35, 1923; str. 2]</ref> * [[23. 8.]] - Štrajk u Pireju, u sukobu sa vojskom ima mrtvih. * [[24. 8.]] - Bačena bomba na Spahu sa društvom u bašti ispod Bendbaše, nema ranjenih. * [[26. 8.]] - [[Rifski rat]]: španski bojni brod ''España'' se nasukao na marokanskoj obali. * [[27. 8.]] - Kod [[Janjina|Janjine]] u Grčkoj ubijeni članovi italijanskog tima, gen. [[Enrico Tellini]] i još trojica, koji je nadgledao demarkaciju [[Albanija|Albanije]] i [[Grčka|Grčke]]. * [[29. 8.]] - Italijanski ultimatum Grčkoj, između ostalog zahteva se 50 miliona lira odštete i asistencija italijanskog vojnog atašea u istrazi ubistva. * [[30. 8.]] - Odmetnici ubili pet žandarma u mestu Šišman kod Nikšića.<ref>"Pogibija petorice žandarma", Politika, 25. jan. 1926, str. 5</ref> * [[31. 8.]] - [[Krfski incident]]: italijanska mornarica bombarduje [[Krf]], nakon čega se iskrcava nekoliko hiljada vojnika. * 31. 8. - [[Društvo naroda]] dalo mandat Belgiji za [[Ruanda-Urundi|Ruandu-Urundi]] (deo Belgijskog Konga od 1925, nezavisni [[Ruanda]] i [[Burundi]] od 1962). === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Kanto-daishinsai.jpg|mini|240px|[[Veliki zemljotres u Kantōu 1923.]]: razaranje u Yokohami]] * [[1. 9.]] - Katastrofalni [[Veliki zemljotres u Kantōu 1923.|Veliki zemljotres u Kantōu]] pogađa gradove Tokio i Jokohama - preko 105 hiljada mrtvih, najsmrtonosniji u istoriji Japana. Rulja okrivljuje Korejce za požare i zamućene bunare, ubijene hiljade ljudi. * 1. 9. - Vlada KSHS je preuzela eksploataciju bivše [[Austrijska južna željeznica|austrijske Južne željeznice]] na svojoj teritoriji. * [[3. 9.]] - Razmena novčanica krune u Trećoj zoni. * [[4. 9.]] - Poleteo prvi dirižabl mornarice SAD, ''[[USS Shenandoah (ZR-1)|USS Shenandoah]]'' - napunjen je većinom svetske zalihe [[helijum]]a. * [[5. 9.]] - Komunističke manifestacije u Beogradu povodom dočeka poslanika [[Filip Filipović|Filipovića]], [[Vladimir Ćopić|Čopića]] i [[Nikola Kovačević (revolucionar)|Kovačevića]], kratak sukob sa organima reda kod železničke stanice.<ref>[https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A-1923-09-06#page/0/mode/1up "Politika", 6. sept. 1923], str. 4</ref> * [[6. 9.]] - Rođen prestolonaslednik [[Petar II Karađorđević|Petar Karađorđević]] (kršten [[21. 10.]]). * 6. 9. - Hanaovci izazvali sukob sa orjunašima u Zagrebu, ubijen žandarmski oficir Galović.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/09/11?fullscreen#page/6/mode/1up "Politika", 11. sept. 1923, str. 6]</ref> * [[7. 9.]] - Na Međunarodnom kongresu kriminalističke policije u Beču osnovana međunarodna komisija, prethodnica [[Interpol]]a. * [[8. 9.]] - Agent Kominterne [[Mihail Borodin]] postaje politički savetnik vrha [[Kuomintang]]a - partija je konsolidovana po sovjetskim linijama, ulazi u [[Prvi ujedinjeni front]] sa [[KP Kine]] (do [[1927]]). * 8. 9. - [[Katastrofa na Honda Pointu]]: devet američkih razarača se nasukalo na kalifornijskoj obali, sedam nepovratno, 23 mrtvih. * 8. 9. - [[GPU]] hapsi u Rusiji osobe osumnjičene da su u vezi sa grupom [[Radnička istina]], među kojima je i [[Aleksandar Bogdanov]]. * [[9. 9.]] - Prvi noćni let u istoriji vazduhoplovstva, Pariz-Beograd-Bukurešt-Istambul. * 9. 9. - [[Mustafa Kemal Atatürk]] osnovao Narodnu partiju (od sledeće godine [[Republikanska narodna stranka]]), u početku jedinu partiju u Turskoj. * [[10. 9.]] - [[Irska Slobodna Država]] primljena u Društvo naroda. * [[13. 9.]] - General [[Miguel Primo de Rivera]] izveo vojni udar u Španiji, uspostavljena diktatura (do [[1930]]) ima reformističke ambicije. * [[15. 9.]] - [[Benito Musolini|Musolini]] odredio Beogradu ovaj datum kao rok za ratifikaciju ugovora o [[Rijeka (grad)|Rijeci]]; jugoslovenska vlada umesto toga registrovala [[Rapalski ugovor]] kod [[Društvo naroda|Lige naroda]]. Vojni pokreti pre toga izazvali zebnju u Evropi. * 15. 9. - Grčka predala Turskoj [[Karaağaç, Edirne|Karaağaç]], predgrađe [[Jedrene|Jedrena]]<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1923/09/27?pageIndex=00004 "Politika", 27. septembar 1923., str 4]. digitalna.nb.rs (pristup. 1.11.2015.)</ref>. Grčke izbeglice su prošlog meseca osnovali Novu [[Orestijada|Orestijadu]], * [[16. 9.]] - [[Incident Amakasu]]: japanska policija ubila dvojicu anarhista i šestogodišnjeg nećaka jednog od njih. * [[17. 9.]] - Italijani postavili svog guvernera u [[Rijeka (grad)|Rijeci]] - faktički aneksija. * 17. 9. - Beogradski ultimatum [[Bugarska|Bugarskoj]] da će preći granicu ako ne prestanu [[komite|komitski]] upadi iz te zemlje (kasnije posredovanje francuskog premijera [[Henri Poincaré|Poenkarea]]). * 19/[[20. 9.]] - [[Septembarski ustanak]] u Bugarskoj - komunisti pod pritiskom [[Kominterna|Kominterne]], uz podršku [[Bugarski zemljoradnički savez|agraraca]] i anarhista; ugušen do kraja meseca, lideri, među kojima i [[Georgi Dimitrov]], pobegli preko Srbije. * [[23. 9.]] - Posle pet godina okončana saveznička [[Okupacija Carigrada]], turski vojnici se vraćaju 6. oktobra. * [[26. 9.]] - Nemačka vlada zvanično okončava pasivni otpor [[okupacija Rura|okupaciji Rura]] i zavodi vanredno stanje. * 26. 9. - [[Bavarska|Bavarski]] premijer [[Eugen von Knilling]] proglašava vanredno stanje i imenuje [[Gustav von Kahr|Gustava von Kahra]] za zemaljskog komesara sa diktatorskim ovlašćenjima. Nemački predsednik [[Friedrich Ebert]] proglašava vanredno stanje i daje izvršna ovlašćenja ministru vojske Ottu Gessleru, ali Kahr odbija ispunjavati njegove naredbe. * [[27. 9.]] - Italijanska vojska napušta Krf, nakon što je [[Konferencija ambasadora]] dodelila Italiji skoro sve što je tražila. * [[28. 9.]] - [[Etiopsko Carstvo]] primljeno u Društvo naroda nakon što je potpisalo dokument o ukidanju [[Ropstvo u Etiopiji|ropstva]] (ostvareno 1940-tih); Velika Britanija i Italija su se protivile prijemu. * [[29. 9.]] - Stupaju na snagu britanski i francuski mandat [[Britanski mandat nad Palestinom|nad Palestinom]] odn. [[Francuski mandat u Siriji i Libanu|u Siriji i Libanu]] * 29 - 30. 9. - Velike ponovne sahrane u Beogradu: [[Stevan Stojanović Mokranjac]] 29-og, prenesen iz Skoplja, i [[Vojvoda Vuk]] 30-og, prenesen iz Soluna. * [[30. 9.]] - U Aleksinačkom rudniku stradalo 10 rudara od gušenja ugljen-monoksidom.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/10/24?fullscreen#page/2/mode/1up "Politika", 24. okt. 1923, str. 2]</ref> * 30. 9 - [[Küstrinski puč]] na istoku Nemačke: [[Crni Reichswehr]] na čelu sa majorom von Buchruckerom pokušao zbaciti vladu, ubrzo suzbijeni. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Baptême du Pierre Karađorđević.jpg|mini|lijevo|Petar Karađorđević sa kumom]] * [[1. 10.]] - Uzdignuti put [[Johor]]–[[Singapore]] otvoren za javnu upotrebu. * 1. 10. - 8. 11. - Imperijalna konferencija u Londonu: dogovoreno da će dominioni moći potpisivati sopstvene ugovore sa stranim zemljama. * 1. 10. - [[Južna Rodezija]] postaje britanska kolonija, umesto administracije Britanske južnoafričke kompanije (s prekidima do 1980, zatim nezavisni [[Zimbabve]]). * [[6. 10.]] - U Atini potpisana konvencija o "Srpskoj slobodnoj zoni". * [[8. 10.]] - Trocki šalje pismo Centralnom komitetu i Centralnoj kontrolnoj komisiji, za ekonomske probleme krivi nedostatak unutarpartijske demokratije. * [[10. 10.]] - General [[Cao Kun]], komandant [[klika Zhili|klike Zhili]], novi je predsednik Republike Kine, nakon otvorenog podmićivanja članova parlamenta (do 1924). * [[13. 10.]] - [[Ankara]] proglašena prestonicom [[Turska|Turske]]. * [[14. 10.]] - [[Jovo Stanisavljević Čaruga|Čaruga]] je sa svojim "gorskim tićima" pokušao opljačkati posjed grofa Eltza u [[Ivankovo|Ivankovu]] kod Vinkovaca, ali je došlo do okršaja sa žandarmerijom - ucenjen je na 120.000 dinara.<ref>Smiljanić, Vlatko. [https://hrcak.srce.hr/file/288040 ZLOČIN I KAZNA JOVANA STANISAVLJEVIĆA ČARUGE], str 34. hrcak.srce.hr</ref> * [[15. 10.]] - [[Deklaracija 46-orice]] istaknutih komunista Politbirou povodom ekonomske situacije u SSSR - nastanak [[Leva opozicija (SSSR)|Leve opozicije]]. * 15. 10. - U beogradskom hotelu "Palas" su ranjeni švajcarski trgovac Izeli i francuski kapetan Karlije,<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/10/16?fullscreen#page/3/mode/1up "Politika", 16. okt. 1923, str. 3]</ref> što izaziva dosta publiciteta narednih dana (uključujući "kuplete u opereti";<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/10/21?fullscreen#page/11/mode/1up "Politika", 21. okt. 1923, str. 11]</ref> Karlije osuđen na 20 godina sledećeg maja<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1924/05/16?fullscreen#page/3/mode/1up "Politika", 16. maj 1924, str. 3]</ref>). * [[16. 10.]] - Osnivačka skupština Društva za saobraćaj putnika i turista Kraljevine SHS - preteča "Putnika". * 16. 10. - Braća [[Walt Disney|Walt]] i [[Roy O. Disney]] osnovali ''[[The Walt Disney Company]]''. [[Datoteka:Ataturk1930s.jpg|mini|200px|[[Kemal Atatürk]], predsednik Turske 1923-38.]] * [[20. 10.]] - Dr. [[Ksenija Atanasijević]] je izabrana za docenta filozofije na beogradskom Filozofskom fakultetu - prva univerzitetska nastavnica. * [[21. 10.]] - Kršten prestolonaslednik [[Petar II Karađorđević|Petar Karađorđević]]. * 21. 10. - U Aachenu proglašena [[Rajnska Republika]] pod francuskim okriljem - propada, nakon nasilja, do kraja novembra. * [[22. 10.]] - Venčanje kneza [[Pavle Karađorđević|Pavla Karađorđevića]] i grčke princeze [[Olga Karađorđević|Olge]]. * 22. 10. - [[Leonardopulos–Gargalidisov pokušaj puča]] u Grčkoj: oficiri, pristalice kralja, pokušale zbaciti vladu - njihov neuspeh će dovesti do proglašenja republike sledećeg marta. * [[23. 10.]] - "Nemački oktobar": militantni komunisti greškom dižu [[Hamburški ustanak]] koji je brzo ugušen, poginulo je preko 100 ljudi. Kominterna i KPD su ranije planirali ustanak, po ugledu na Oktobarsku revoluciju, ali su opozvali stvar usled nedostatka podrške. * [[24. 10.]] - [[Sarajevska filharmonija]] održala prvi koncert. * 24. 10. - U [[Speyer]]u proglašen "Autonomni [[Pfalc]]", uz podršku Francuza. * [[25. 10.]] - U Beograd se iz "zarobljeništva" vratio brod "Car Nikola II", smatran za najlepši Srpskog brodarskog društva. * [[28. 10.]] - General [[Reza-šah Pahlavi|Reza Khan]] postaje predsednik vlade Persije (od 1925. šah), [[Ahmed-šah Kadžar]] odlazi u inostranstvo, više se neće vratiti. * [[29. 10.]] - {{flagicon|Turska}} Proglašena Republika [[Turska]], prvi predsednik [[Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Atatürk]] (do smrti [[1938]]). * 29. 10. - Po naređenju nemačkog predsednika smenjen predsednik vlade Saksonije [[Erich Zeigner]], koji je ranije tokom meseca uveo dvojicu komunista u vladu. * 29. 10. - U Njujorku izveden mjuzikl ''Runnin' Wild'' sa pjesmom ''[[Charleston (pjesma)|Charleston]]''. * [[oktobar]]? - ''Time'' tvrdi da jugoslovenski poslanik u Atini, [[Živojin Balugdžić]] pregovara sa [[SSSR|sovjetskom]] vladom o priznanju<ref>{{Cite web |title=TIME (''YUGOSLAVIA: Russian Alliance'') |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,716871,00.html |access-date=2010-06-28 |archive-date=2011-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201013015/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,716871,00.html |dead-url=yes }}</ref> [[Datoteka:Naval ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|150px|mini|left|Zastava [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|JKRM]]]] * [[31. 10.]] - U Gružu kod Dubrovnika otvorena Pomorska vojna akademija (prvi poručnici korvete proizvedeni 12. jula 1926). Na brodovima [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|mornarice]] je prvi put istaknuta ratna zastava.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b048?fullscreen#page/3/mode/1up "Ilustrovani list"; br. 48, 1923; str. 3] i 12</ref> Flota ima šest minonosaca, 12 torpiljera i pomoćna plovila; ima 108 oficira i 2.800 mornara; na Dunavu su četiri monitora itd.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/12/12?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 12. dec. 1923, str. 4]</ref> === Novembar/Studeni === [[Datoteka:Bloedorde 1934 Duitsland.jpg|mini|220px|[[Pivnički puč]]: [[Orden krvi]]]] [[Datoteka:1923 Germany rampant Inflation Medal, Mittweida, Saxony, reverse.jpg|180px|mini|Naličje medalje posvećene nemačkoj inflaciji]] * [[1. 11.]] - Arhijerejski sabor SPC, koji zaseda u Sremskim Karlovcima od septembra: ranije su usvojeni crkveni zakon i ustav a reforma kalendara i drugi sveštenički brak se odlažu dok ih ne prihvate i druge pravoslavne crkve.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/10/26?fullscreen#mode/1up "Politika", 26. okt. 1923]</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/11/02?fullscreen#page/7/mode/1up "Politika", 2. nov. 1923, str. 7]</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/11/09?fullscreen#page/3/mode/1up "Politika", 9. nov. 1923, str. 3]</ref> * 1. 11. - [[İsmet İnönü]] je prvi premijer Turske republike. * [[2. 11.]] - Pokušaj ubistva potpuk. Krstića, vojnog atašea KSHS u Sofiji - vlada KSHS će 5-tog uputiti "ultimatum", nakon čega se Bugarska izvinjava. * 2. 11. - Sudar vozova kod Zemunskih Obora, poginula dva vojnika. * [[3. 11.]] - Na severu Rusije se otvara [[Solovecki logor]], što se smatra začetkom logora iz sistema [[Gulag]]. * [[6. 11.]] - [[Krakovski neredi (1923)|Krakovski neredi]] (ili ustanak): sukob radnika sa policijom i vojskom, poginulo najmanje 18 radnika i 14 vojnika. * [[8. 11.]] - [[Pivnički puč]] u [[Minhen]]u - [[Adolf Hitler]] pokušava u saradnji sa [[Erich Ludendorff|Ludendorfom]] da preuzme vlast u Minhenu, Bavarskoj i Nemačkoj. * [[9. 11.]] - U okršaju ispred ''[[Feldherrnhalle]]'' poginula 4 policajca i 16 nacista. Krvava nacistička zastava (''[[Blutfahne]]'') postaje njihov sveti simbol. * [[11. 11.]] - Hitler uhapšen - u pritvoru i zatvoru ostaje do decembra 1924. * 11. 11. - Deonicom Topčider – Mala Krsna, završena je pruga Beograd – Požarevac (redovan saobraćaj predviđen za sledeći mart). * [[12. 11.]] - U SAD prikazan film ''[[Flaming Youth (film)|Flaming Youth]]'' sa [[Colleen Moore]], za koji se smatra da je privukao najviše pažnje na ''[[flapper]]'' devojke (mada je i ranije bilo takvih filmova, npr. ''[[The Flapper]]'' iz 1920. sa [[Olive Thomas]]). * [[15. 11.]] - U Nemačkoj uvedena [[rentenmarka]], kojom je zaustavljena [[hiperinflacija u Nemačkoj|hiperinflacija]] (4.200.000.000.000 "papirnih maraka" za dolar). * novembar - U Beogradu uhvaćeni prvi prodavci [[kokain]]a.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/11/21?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 21. nov. 1923, str. 4]</ref> * [[18. 11.]] - U Italiji donesen [[Acerbov zakon]]: partija sa najviše glasova, i iznad 25%, dobija dve trećine mesta u parlamentu. * [[23. 11.]] - Pad [[Gustav Stresemann|Stresemannove]] koalicije u Nemačkoj, od 30. 11. ga nasleđuje [[Wilhelm Marx]] iz Centruma a on ostaje ministar ino. poslova do smrti 1929. Zabranjene nacistička i komunistička partija. * 23/24. 11. - Orkanski vetar u Hercegovini i južnoj Dalmaciji obara drveće i vagone sa pruge. * [[24. 11.]] - U Beogradu potpisan protokol o razgraničenju [[KSHS]] i [[Kraljevina Rumunjska|Rumunije]]<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1923/11/25?pageIndex=00003 "Politika", 25.11.1923. str. 3]. digitalna.nb.rs (pristup. 4.12.2015.)</ref> (stupa na snagu sledećeg aprila). Razmenjuje se nekoliko sela i većinski nemačka varoš Žombolj/[[Jimbolia, Jimbolia|Žimbolija]]. * [[25. 11.]] - Žandarmi na konjima rasteruju nedozvoljene levičarske studentske skupove kod beogradske "Slavije", sazvane zbog politike prema Grčkoj i inostranih ubistava Daskalova i Vorovskog - pretučeni su i slučajni prolaznici a navodni i srnaovci koji su došli da ometu zborove. Blokirana je i zgrada univerziteta. * [[26. 11.]] - U Beograd je stigao Božidar Sever, stručnjak u komisiji za razgraničenje sa Mađarskom, koga su sa mađarske strani uhapsili i zlostavljali od prošlog aprila. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - Popustila novoizgrađena [[brana Gleno]] kod Bergama u Italiji, 356 mrtvih. * 1. 12. - Kačaci uveče zaustavili voz kod Gostivara i opljačkali putnike (vozovi od ranije tu nisu saobraćali noću, iz predostrožnosti).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/12/03?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 3. dec. 1923, str. 4]</ref> * 1 - 3. 12. - Prvi kongres [[ORJUNA]]-e u Splitu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1923/b052?fullscreen#page/2/mode/1up Ilustrovani list, 1923 br. 52; str. 2]</ref> * ca. 1. 12. - Poplave u Sloveniji i Zagrebu, velika materijalna šteta; poplavljena i neka sela oko Beograda, poplava ima i u Crnoj Gori. * [[4. 12.]] - Prikazana prva verzija filma ''[[The Ten Commandments (film, 1923)|The Ten Commandments]]''. * [[5. 12.]] - Bivši meksički sekretar finansija [[Adolfo de la Huerta]] pokreće pobunu protiv predsednika [[Álvaro Obregón|Obregóna]], nakon što je ovaj podržao [[Plutarco Elías Calles|P. E. Callesa]] za sledećeg predsednika. * [[6. 12.]] - Izbori u Ujedinjenom Kraljevstvu: konzervativci gube većinu, što će sledećeg meseca omogućiti [[Ramsay MacDonald|Ramsayu MacDonaldu]] da postane prvi laburista premijer. * decembar - [[Lav Trocki]] objavljuje niz članaka u "Pravdi" protiv birokratizacije [[RKP(b)|partije]] i slabljenja kontrole članstva nad organizacijom (sakupljeni u knjigu "Novi kurs") - otvoreni sukob sa Staljinom i njegovim saveznicima. * [[12. 12.]] - Od pucanja brane na reci [[Po]] u Italiji strada 600 ljudi. * [[14. 12.]] - Skupština KSHS usvojila zakon o francuskom zajmu od 300 miliona franaka za naoružanje. * [[15. 12.]] - Sudar vozova između Čakovaca i Grabova u zap. Sremu, poginuo jedan mašinovođa. * [[16. 12.]] - Izbori u [[Kraljevina Grčka|Grčkoj]], pobeda liberala [[Elefterios Venizelos|Elefteriosa Venizelosa]]. * dec. - Stjepan Radić opet u [[Beč]]u, iz Londona. * [[18. 12.]] - Grčki kralj [[Georgios II od Grčke|Đorđe]] napustio zemlju (vratiće se 1935), regent je admiral [[Pavlos Kunduriotis|Kunduriotis]] (predsednik republike 1924-29). [[Datoteka:Jovo Stanisavljević Čaruga.jpg|mini|Uhvaćen je Čaruga]] * [[21. 12.]] - Glumac [[Pera Dobrinović]] je umro u garderobi, pred pozorišnu predstavu. * 21. 12. - Potpisan [[Nepalsko-britanski ugovor (1923)|Nepalsko-britanski ugovor]], [[Nepal]] prvi put definisan kao nezavisna zemlja. * 21. 12. - Francuski dirižabl ''[[Dixmude (dirižabl)|Dixmude]]'' eksplodirao tokom grmljavine pored Sicilije, 52 mrtvih. * [[23. 12.]] - [[Datoteka:Flag of International Tangier.svg|30px]] Konvencijom potpisanom u Parizu ustanovljena [[Tangerska internacionalna zona]] pod zajedničkom upravom Francuske, Španije i Britanije (zona traje do [[1956]]). * [[25. 12.]] - Napadi razbojnika na žandarme u blizini Cetinja: na Popovom kamenu ubijena dva žandarma a na Baguru tri. Od groma se srušio krov katoličke parohijalne crkve na Cetinju.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1923/12/28?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 28. dec. 1923, str. 4]</ref> Uvodnik "Politike" od 1. januara naziva Crnu Goru "pokrajinom najvećih zločina i divljaštva", gde "odmetničke bande potpuno gospodare selima"; žandarmerija se žali da meštani pomažu odmetnicima i sami osnivaju pljačkaške družine.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A/1924/01/27?fullscreen#page/4/mode/1up "Politika", 27. jan. 1924, str. 4]</ref> * 25. 12. - [[Jovo Stanisavljević Čaruga|Čaruga]] je u pritvoru u Osijeku, pošto je pronađen u Vinkovcima, gde je držao u zakupu jednu vilu kao trgovac Drezgić (obešen 1925). * [[27. 12.]] - Završeni izbori u [[Kneževina Albanija|Albaniji]], [[Ahmet Zogu]] ima većinu. Istovremeno je izvršen i prvi popis, [[Demografija Albanije|zemlja ima 814.000 stanovnika]], od čega 68,5% muslimana, 20,5% pravoslavaca i 10,5% katolika. * 27. 12. - [[Incident Toranomon]]: komunista pokušao da ubije princa [[Hirohito, car Shōwa|Hirohita]]. * [[28. 12.]] - U Rubeži kod Nikšića uništena odmetnička grupa [[Savo Raspopović|Sava Raspopovića]].<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1924/b003?fullscreen#page/2/mode/1up "Ilustrovani list"; 1924 br. 3; str. 2] (slika)</ref> * [[29. 12.]] - [[Vladimir Zvorikin]] prijavio u SAD prvi patent za televiziju, namjerava upotrijebiti [[Katodna cijev|katodnu cijev]] ([[ikonoskop]] je prikazan 1933). === Kroz godinu === * Ekonomski oporavak u Kraljevini SHS: stabilizacija dinara i inflacije, uravnotežen budžet. * U Crnoj Gori ima "preko 250" odmetnika (do 1926. ih je ostalo pet).<ref>"Poslednjih pet hajduka", Politika, 17. mart 1926, str. 6</ref> * [[Plesni maraton]]i postaju popularni u SAD. == Katastrofe == * [[24. ožujka]] - [[Potres]] jačine 7,3 u [[Kina|Kini]], 5.000 mrtvih * [[25. 5.]] - [[Potres]] jačine 5,7 u [[Iran]]u, 2.200 mrtvih * [[1. 9.]] - [[Potres]] u regiji [[Kanto]], [[Japan]], 140.000 mrtvih == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1923.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[3. 1.]] - [[Dragutin Gostuški]], kompozitor, muzikolog, istoričar umetnosti... († [[1998]]) * [[5. 1.]] - [[Sam Phillips]], muzički producent († [[2003]]) * [[8. 1.]] - [[Jelisaveta Andrejević Aneta]], narodni heroj († [[1943]]) * [[14. 1.]] - [[Mihajlo Bata Paskaljević]], glumac († [[2004]]) * [[18. 1.]] - [[Aleksandar Grličkov]], društveno-politički radnik SR Makedonije i SFRJ († [[1989]]) * [[19. 1.]] - [[Markus Wolf]], istočnonemački obaveštajac († [[2006]]) * [[25. 1.]] - [[Eugen Verber]], glumac († [[1995]]) * [[28. 1.]] - [[Ivo Robić]], pjevač († [[2000]]) * [[29. 1.]] - [[Paddy Chayefsky]], književnik, scenarista († [[1981]]) * [[31. 1.]] - [[Norman Mailer]], književnik, novinar († [[2007]]) * [[2. 2.]] - [[Svetozar Gligorić]], šahovski velemajstor († [[2012]]) * [[12. 2.]] - [[Franco Zeffirelli]], režiser († [[2019]]) * [[13. 2.]] - [[Chuck Yeager]], probni pilot († [[2020]]) * [[14. 2.]] - [[Miljenko Smoje]], novinar, kroničar i satiričar († [[1995]].) * [[24. 2.]] - [[Mihailo Marković]], filozof praksisovac, akademik SANU, političar († [[2010]]) * [[26. 2.]] - [[Franjo Majetić]], glumac († [[1991]]) * [[28. 2.]] - [[Charles Durning]], glumac († [[2012]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[4. 3.]] - [[Patrick Moore]], astronom i TV voditelj († [[2012]]) * [[7. 3.]] - [[Milo Dor]] (Milutin Doroslavac), austrijski književnik srpskog porekla († [[2005]]) * [[9. 3.]] - [[Zaim Muzaferija]], glumac († [[2003]]) * [[14. 3.]] - [[Diane Arbus]], fotografkinja († [[1971]]) * [[16. 3.]] - [[Vasa Popović]], književnik, publicista, novinar († [[2007]]) * [[22. 3.]] - [[Marcel Marceau]], pantomimičar († [[2007]]) * [[29. 3.]] - [[Drago Đurović]], vajar († [[1986]]) * [[3. 4.]] - [[Radivoje Lola Đukić]], srpski filmski i TV-redatelj († [[1995]].) * [[4. 4.]] - [[Nikola Hajdin]], dr. građevinskih nauka, predsednik SANU († [[2019]]) * [[8. 4.]] - [[Đurđevka Čakarević]], prvakinja Beogradske opere († [[2006]]) * [[10. 4.]] - [[Anton Marti]], televizijski i kazališni redatelj († [[2004]]) * [[22. 4.]] - [[Aaron Spelling]], američki producent, pisac i glumac († [[2006]].) * 22. 4. - [[Bettie Page]], pin-up model († [[2008]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[1. 5.]] - [[Joseph Heller]], književnik († [[1999]]) * 1. 5. - [[Milan Kangrga]], filozof praxisovac († [[2008]]) * [[5. 5.]] - [[Sergej Ahromejev]], maršal SSSR († [[1991]]) * [[7. 5.]] - [[Anne Baxter]], glumica († [[1985]]) * [[10. 5.]] - [[Hejdar Alijev]], predsednik Azerbejdžana († [[2003]]) * [[18. 5.]] - [[Vojin Šulović]], ginekolog, akademik († [[2008]]) * [[27. 5.]] - [[Henry Kissinger]], državni sekretar SAD, nobelovac za mir († [[2023]]) * [[28. 5.]] - [[György Ligeti]], kompozitor († [[2006]]) * [[29. 5.]] - [[Milutin Mića Tatić]], glumac († [[1991]]) * [[30. 5.]] - [[Dragoljub Gula Milosavljević]], glumac († [[2005]]) * [[31. 5.]] - [[Rainier III (Monako)|Rainier III]], knez Monaka († [[2005]]) * [[11. 6.]] - [[Olga Spiridonović]], glumica († [[1994]]) * [[12. 6.]] - [[Mića Popović]], slikar, reditelj, akademik († [[1996]]) * [[14. 6.]] - [[Ivan Gubijan]], hrvatski i jugoslovenski atletičar († [[2009]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Matić]], glumica († [[1998]]) * [[22. 6.]] - [[Petar Gračanin]], narodni heroj, general-pukovnik JNA, društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[2004]]) * [[25. 6.]] - [[Vatroslav Mimica]], filmski redatelj († [[2020]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[2. 7.]] - [[Wisława Szymborska]], književnica, nobelovka († [[2012]]) * [[6. 7.]] - [[Wojciech Jaruzelski]], poljski general i predsednik († [[2014]]) * [[14. 7.]] - [[Božidar Prodanović]], slikar i profesor († [[2006]]) * [[22. 7.]] - [[Bob Dole]], američki političar († [[2021]]) * [[23. 7.]] - [[Marijan Kocković]], kipar († [[1991]]) * [[27. 7.]] - [[Đermano Senjanović]], narodni heroj († [[1942]]) * [[2. 8.]] - [[Shimon Peres]], predsednik Izraela, nobelovac za mir († [[2016]]) * [[3. 8.]] - [[Jean Hagen]], glumica († [[1977]]) * [[12. 8.]] - [[Dragutin Haramija]], hrvatski političar († [[2012]]) * [[17. 8.]] - [[Mira Stupica]], srpska glumica († [[2016]]) * [[18. 8.]] - [[Pavle Popović (1923)|Pavle Popović]], književnik († [[2001]]) * [[24. 8.]] - [[Radojka Živković]], harmonikašica i kompozitor († [[2002]]) * [[29. 8.]] - [[Richard Attenborough]], glumac i režiser († [[2014]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Rocky Marciano]], bokserski šampion († [[1969]]) * [[6. 9.]] - [[Petar II Karađorđević]], kralj Jugoslavije († [[1970]]) * 6. 9. - [[Dušan Skovran]], dirigent i muzički pisac († [[1975]]) * 6. 9. - [[Nada Dimić]], narodni heroj († [[1942]]) * 6. 9. - [[Ljubica Ković]], glumica († [[2014]]) * [[8. 9.]] - [[Zoja Kosmodemjanskaja]], sovjetska partizanka, heroj SSSR († [[1941]]) * [[9. 9.]] - [[Cliff Robertson]], američki glumac († [[2011]].) * [[10. 9.]] - [[Mile Bogdanović]], pevač († [[2012]]) * [[11. 9.]] - [[Vasilije Mokranjac]], kompozitor († [[1984]]) * [[16. 9.]] - [[Lee Kuan Yew]], prvi premijer Singapura († [[2015]]) * [[17. 9.]] - [[Hank Williams]], country muzičar († [[1953]]) * [[26. 9.]] - [[Mija Aleksić]], glumac († [[1995]]) * [[28. 9.]] - [[Marcello Mastroianni]], talijanski filmski i kazališni glumac († [[1996]].) * [[4. 10.]] - [[Charlton Heston]], glumac († [[2008]]) * [[11. 10.]] - [[Ahmet Hromadžić]], književnik († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Italo Calvino]], književnik († [[1985]]) * [[18. 10.]] - [[Velli Deva]], društveno-politički radnik SAP Kosovo, SR Srbije i SFRJ († [[2015]]) * [[27. 10.]] - [[Roy Lichtenstein]], slikar († [[1997]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[5. 11.]] - [[Biserka Cvejić]], operska pevačica, mecosopran († [[2021]]) * 5. 11. - [[Nada Puttar-Gold]], operna pjevačica, mezzosopran († [[2017]]) * [[6. 11.]] - [[Antonije Isaković]], srpski književnik i akademik († [[2002]]) * 6. 11. - [[Tatjana Lukjanova]], glumica († [[2003]]) * [[10. 11.]] - [[Dragoslav Andrić]], književnik, leksikograf († [[2005]]) * [[18. 11.]] - [[Alan Shepard]], prvi Amerikanac u svemiru († [[1998]]) * [[20. 11.]] - [[Nadine Gordimer]], književnica, nobelovka († [[2014]]) * [[24. 11.]] - [[Zlatko Čajkovski]], nogometaš († [[1998]]) * [[2. 12.]] - [[Maria Callas]], operna pjevačica, sopran († [[1977]].) * [[3. 12.]] - [[Stjepan Bobek]], nogometaš, trener († [[2010]]) * 3. 12. - [[Ivan Antić]], arhitekta, profesor, srpski akademik, član Krunskog saveta († [[2005]]) * [[6. 12.]] - [[Savka Dabčević-Kučar]], hrvatska političarka i ekonomistica († [[2009]]) * [[11. 12.]] - [[Milka Ivić]], lingvista, srpski akademik († [[2011]]) * [[13. 12.]] - [[Antoni Tàpies]], slikar († [[2012]]) * [[17. 12.]] - [[Jaroslav Pelikan]], istoričar religije († [[2006]]) * [[25. 12.]] - [[Sonya Olschanezky]], pripadnica francuskog otpora i SOE († [[1944]]) * [[28. 12.]] - [[Miloš Kandić]], glumac († [[1996]]) === Kroz godinu === * [[Mate Golem]], narodni heroj († [[1941]]) * [[Ragib Džindo]], narodni heroj († [[1944]]) * [[Bakija Bakić]], trubač († 1989) * [[Simo Dubajić]], učesnik NOB († [[2009]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1923.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[3. 1.]] - [[Jaroslav Hašek]], češki književnik (* [[1883]]) * [[9. 1.]] - [[Katherine Mansfield]], novozelandska spisateljica (* [[1888]]) * [[11. 1.]] - [[Konstantin I (Grčka)|Konstantin I]], bivši kralj Helena (* [[1868]]) * [[18. 1.]] - [[Wallace Reid]], filmski glumac (* [[1891]]) * [[6. 2.]] - [[Edward Emerson Barnard]], astronom (* [[1857]]) * [[10. 2.]] - [[Wilhelm Conrad Röntgen]], njemački fizičar, nobelovac (* [[1845]].) * [[18. 2.]] - [[Alois Rašín]], čehoslovački državnik (* [[1867]]) * [[19. 2.]] - [[Ivan Tavčar]], slovenski pisac i političar (* [[1851]]) * [[20. 2.]] - [[Damdin Sükhbaatar]], "otac mongolske revolucije" (* [[1893]]) * [[22. 2.]] - [[Théophile Delcassé]], francuski političar (* [[1852]]) * [[5. 3.]] - [[Dora Pejačević]], hrvatska skladateljica (* [[1885]].) * [[8. 3.]] - [[Johannes Diderik van der Waals]], fizičar, nobelovac (* [[1837]]) * [[16. 3.]] - [[Milena Vukotić|Milena Petrović-Njegoš]], bivša crnogorska kraljica (* [[1847]]) * [[26. 3.]] - [[Sarah Bernhardt]], francuska glumica (* [[1844]].) * [[27. 3.]] - [[Živko Jovanović]], revolucionar i publicista (* [[1888]]) * 27. 3. - [[James Dewar]], fizičar, hemičar (* [[1842]]) * [[28. 3.]] - [[Michel-Joseph Maunoury]], francuski general (* [[1847]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[John Venn]], matematičar, filozof (* [[1834]]) * [[5. 4.]] - [[George Herbert, 5th Earl of Carnarvon]], finansijer istraživanja Tutankamonove grobnice (* [[1866]]) * [[6. 5.]] - [[Svetislav Dinulović]], srpski glumac (* [[1855]]) * [[10. 5.]] - [[Ulderiko Donadini]], hrvatski književnik (* [[1894]].) * [[27. 5.]] - [[Marinko Aleksić Miša]], četnik, oficir (* 1876) * [[10. 6.]] - [[Pierre Loti]], francuski oficir i književnik (* [[1850]]) * [[14. 6.]] - [[Aleksandar Stambolijski]], bivši premijer Bugarske (* [[1879]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[20. 7.]] - [[Pancho Villa]], meksički revolucioner (* [[1878]].) * [[2. 8.]] - [[Warren G. Harding]], predsednik SAD (* [[1865]]) * [[5. 8.]] - [[Vatroslav Jagić]], hrvatski jezikoslovac (* [[1838]].) * [[19. 8.]] - [[Vilfredo Pareto]], inženjer, ekonomista, sociolog, filozof (* [[1848]]) * [[25. 8.]] - [[Milan Ogrizović]], hrvatski književnik (* [[1877]].) * [[21. 9.]] - [[Marko Stojanović]], viceguverner Narodne banke, fotograf amater (* [[1844]] * [[23. 9.]] - [[Ivo Ćipiko]], hrvatski književnik (* [[1869]].) * [[25. 9.]] - [[Đorđe Krasojević]], advokat i političar (* [[1852]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[6. 10.]] - [[Damat Ferid paša]], bivši veliki vezir Osmanskog carstva (* 1853) * [[28. 10.]] - [[Stojan Protić]], srpski političar, prvi premijer KSHS (* [[1857]]) * 28. 10. - [[Theodor Reuss]], okultista, mason, žbir (* [[1855]]) * [[30. 10.]] - [[Bonar Law]], bivši premijer UK (* [[1858]]) * [[2. 11.]] - [[Stevan Aleksić]], srpski slikar (* [[1876]]) * [[9. 11.]] - [[Max Erwin von Scheubner-Richter]], Hitlerov saradnik (* [[1884]]) * 9. 11. - [[François Léon Jouinot-Gambetta]], francuski general (* [[1870]]) * [[30. 11.]] - [[Martha Mansfield]], glumica (* [[1899]]) * [[4. 12.]] - [[Vojislav Subotić]], hirurg, suosnivač Medicinskog fakulteta u Bg. (* [[1859]]) * [[21. 12.]] - [[Pera Dobrinović]], pozorišni glumac i reditelj (* [[1853]]) * [[22. 12.]] - [[Georg Luger]], dizajner oružja (* [[1849]]) * [[26. 12.]] - [[Dietrich Eckart]], Hitlerov saradnik (* [[1868]]) * [[27. 12.]] - [[Gustave Eiffel]], francuski inženjer, arhitekta (* [[1832]].) === Kroz godinu === * [[Konstantin Jovanović]], arhitekta (* [[1849]]) * [[Stevan Nedić Ćela]], četnički vojvoda (* 1875) * [[Roman Sondermajer]], sanitetski pukovnik u Kr. Srbiji i KSHS (* 1861) == Nobelova nagrada za 1923. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Robert Andrews Millikan]] (rad na [[Elementarno naelektrisanje|elementarnom naelektrisanju]] i na [[Fotoelektrični efekt|fotoelektričnom efektu]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Fritz Pregl]] (pronalazak metoda [[mikroanaliza|mikroanalize]] organskih supstanci) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Frederick Banting]] i [[John James Richard Macleod]] (otkriće [[insulin]]a) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[William Butler Yeats]] (uvek nadahnuta poezija, koja u vrlo visokoj umetničkoj formi daje izraza duhu čitave nacije) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: nije dodijeljena == Reference == {{reference}} {{commonscat|1923}} [[Kategorija:1923.]] [[nv:1901 – 1950]] 5cf3lqour54e2kb6lck9x3j898rytoz 0 26713 42605583 42385595 2026-06-05T15:19:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605583 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine |naziv=Chicago Tribune |logo= |slika=Chicagotribunejune162009.png |opis=Naslovnica na dan 16. juna 2009<br />''The Chicago Tribune'' |tip=dnevne [[novine]] |format=[[Broadsheet]] |osnivanje=10. jun 1847 |vlasnik=[[Tribune Company]] |izdavač=Tony W. Hunter |urednik=[[Gerould W. Kern]]<ref name="nytimes.com">[http://www.nytimes.com/2008/07/15/business/media/15paper.html?em&ex=1216267200&en=20d82df9d9607ec6&ei=5087%0A Article about resignation of Ann Marie Lipinski] in The New York Times</ref> |sjedište=[[Tribune Tower]]<br />435 [[Michigan Avenue (Chicago)|North Michigan Avenue]]<br />Chicago, [[Illinois]] 60611<br />SAD |tiraž=425.370 dnevno izdanje<br />781.128 nedjeljno izdanje<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/technology/articles/2011/11/01/circulation_numbers_for_the_25_largest_newspapers/|work=The Boston Globe|title=Circulation numbers for the 25 largest newspapers|date=2010-10-25}}</ref> |jezik=[[engleski jezik|engleski]] |ISSN=1085-6706 |politika=[[desni centar]]; [[Republikanska stranka SAD]] |website={{URL|http://www.chicagotribune.com}} }} '''''Chicago Tribune''''' je vodeći dnevni [[novine|list]] iz [[Chicago|Chicaga]] u [[sjedinjene Američke Države|američkoj]] državi [[Illinois]], čiji je vlasnik [[Tribune Company]]. Dugo vremena poznat pod vlastitim motom "World's Greatest Newspaper" (Najveće novine na svijetu), do dana današnjeg je ostao najpopularniji dnevni list u metropolitanskom području [[Chicago|Chicaga]] i američkoj regiji [[Srednji Zapad|Srednjeg Zapada]]. Predstavlja jedan od deset najtiražnijih dnevnih listova u SAD, s nedjeljnom tiražom od 957.212 primjeraka. 2.4. 2007. ''Tribune'' je objavio da se tvrtka namjerava prodati za 8,2 milijardi dolara. Kao dio plana će se dionice moći otkupljivati po cijeni od 34 $, kao i u skladu s Planom o vlasništvu zaposlenika na ddionicama. Novi predsjednik će postati čikaški magnat nekretnina [[Sam Zell]]. U skladu s planom [[Chicago Cubs]] i njihov stadion [[Wrigley Field]] će se prodati nakon sezone 2007. Tu spada i ''Tribuneov'' udio u čikaškoj mreži [[Comcast SportsNet]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090502022424/http://www.chicagotribune.com/business/chi-070402tribune-zell,0,294383.story?coll=chi-news-hed Chicago.Tribune.com]</ref> == Historija == ''Chicago Tribune'' je svoj prvi broj imao [[10. 6.|10.6.]] [[1847]]. te je prvih nekoliko godina često mijenjao vlasnike i političku orijentaciju, iako je ona u pravilu bila usmjerena protiv [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]]. Tribune je podržavao [[Vigovska stranka SAD|Vigovsku]], [[Stranka slobodnog tla.Stranku slobodnog tla]], te nativističku stranku [[Know Nothing]]. Kada su sredinom [[1855]]. list kupili [[Joseph Medill]] i Charles Ray, list se okrenuo novoj [[Republikanska stranka SAD|Republikanskoj stranci]] te je ta orijentacija, u većoj ili manjoj mjeri, ostala do današnjih dana. Chicago Tribune je u godinama pred i za vrijeme [[Američki građanski rat|građanskog rata]] imao značajnu ulogu, jer se zalagao za ukidanje ropstva te podržavao izbor [[Abraham Lincoln|Abrahama Lincolna]] za predsjednika SAD. U prvoj polovici [[20. vijek]]a listu je snažan pečat dao vlasnik i urednik [[Robert R. McCormick]], nekadašnji progresivac koji se pretvorio u [[izolacionist]]a i snažnog kritičara New Deala. Pod njegovim vodstvom je list podržavao pokret ''[[America First]]'', protivio se ulasku SAD u [[drugi svjetski rat]], a kasnije je podržavao [[Joseph McCarty|Josepha McCarthyja]]. S druge je strane list bio pionir u medijskoj integraciji, 1920-ih osnovavši vlastitu radio-stanicu, a 1940-ih i vlastitu TV-stanicu. Iz tog perioda datira ''[[scoop]]'' kada je 1919. objavljen tekst Versajskog mirovnog ugovora, ali i fijasko iz [[1948]]. godine kada je na naslovnici objavljena vijest prema kojoj je Thomas E. Dewey na izborima porazio predsjednika Harryja S. Trumana - vijest za koju se pokazalo da nije točna. Od [[1969]]. list se više okreće prema centru, a za vrijeme [[watergate|afere Watergate]] oštro kritizirao predsjednika [[Richard Nixon|Nixona]]. Uvodnik kojim se traži njegovo micanje s dužnosti je, prema mnogima, Nixona nagnalo da podnese ostavku. Danas, pak, Chicago Tribune ima ujednačenu uređivačku politiku. Iako je list kritizirao [[George W. Bush|Bushovu]] politiku po pitanju ljudskih prava, podržavao je njegovu ekonomsku politiku, a godine [[2004]]. je pozvao čitatelje da mu daju glas na predsjedničkim izborima. == Napomene == <div class="references-small"> <references /> * {{cite web |title=2006 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation |publisher=Burrelles''Luce'' |url=http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf |format=PDF |accessdate=07. 03. 2007. |date=31. 03. 2006. |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722124337/http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf |dead-url=yes }} * {{Harvard reference |Surname= Cole | Given= Bruce M. | Title= The Chicago Press and the Know Nothings 1850-1856 | Publisher= M.A. Dissertation, University of Chicago | Year = 1948}} * {{Harvard reference | Surname= Keefe| Given= Thomas M. | Title=Chicago's Flirtation With Political Nativism | Journal= Records of the American Catholic Historical Society of Philadelphia | Volume= 82 | Pages= 131-158 | Year =1971| Id=ISSN 0002-7790}} * {{Harvard reference | Surname= Keefe | Given= Thomas M. | Title=The Catholic Issue in the Chicago Tribune Before the Civil War | Journal= Mid-America | Volume= 57 | Issue= 4 | Pages= 227-245 | Publisher= Loyola University | Year=1975 | | Id=ISSN: 0026-2927}} * {{Harvard reference | Surname= Wendt | Given=Lloyd| Title=Chicago Tribune: The Rise of a Great American Newspaper | Location=Chicago | Publisher=Rand McNally | Year=1979 | Id=ISBN 0-528-81826-0}} </div> == Vanjske veze == {{Commonscat|Chicago Tribune}} * [http://www.chicagotribune.com/ ''Chicago Tribune''] Tribune newspaper web site * [http://www.tribune.com/ ''Tribune Company''] Tribune corporate web site * [http://www.cubune.com/ ''Chicago Cubune Watch''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406131342/http://www.cubune.com/ |date=2007-04-06 }} Monitors Tribune coverage of its own assets * [http://www.ketupa.net/tribune.htm ''Tribune Group Overview''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060408204851/http://www.ketupa.net/tribune.htm |date=2006-04-08 }} External corporate profile {{Tribune Company}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Chicago Tribune| ]] [[Kategorija:Nastanci 1847.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Mediji u Chicagu]] fwjcuh4vbffkqfzzsby251hlqjevdqo 0 27102 42605588 42448546 2026-06-05T15:19:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605588 wikitext text/x-wiki {{Štampa |bgcolour = | naziv = [[Datoteka:NewYorkTimes.svg|225px|center|The New York Times]] | image =New_York_Times_1914-07-29.jpg | imagesize = 250px | caption = Naslovnica ''The New York Times-a'' od [[29. 6.|29.6.]] [[1914]]. sa udarnom vešću da je ''"Austrija zvanično objavila rat Srbiji"''. | vrsta = dnevne [[novine]] | format = [[cijeli format|cijeli]] | osnivanje = [[1851]]. | osnivač = | prestanak = | cena = USD 1.00 ponedjeljak-subota<br />USD 3.50 nedjelja<br />USD 3.50/5.00 posebno | vlasnik = [[The New York Times Company]] | izdavač = [[Arthur Ochs Sulzberger, Jr.]] | urednik/ca = | chiefeditor = | saradnici/e = | jezik = | zemlja = | politika = [[liberalizam]], [[lijevi centar]], [[progresivizam (SAD)|progresivizam]], [[Demokratska stranka SAD|Demokratska stranka]] | tiraž = 1,086,798 radnim danom<br />1,623.697 nedjeljom<ref name="TimesCirculation">{{cite web |url=http://www.boston.com/business/articles/2010/10/25/circulation_numbers_for_the_25_largest_newspapers/ |title=Circulation numbers for the 25 largest newspapers |work=The Boston Globe |date = 25. 10. 2010. |accessdate = 02. 01. 2011.}}</ref> | sedište = 229 W 43 St<br />[[Manhattan|New York]], [[New York (savezna država)|NY]] 10036<br />[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | ISSN = 0362-4331 | website = [http://nytimes.com/ nytimes.com] }} '''''The New York Times''''' [[međunarodna fonetska abeceda|<nowiki>[</nowiki>ðə nuː ˈjɔɹk taɪmz<nowiki>]</nowiki>]] (akronim '''NYT'''), dnevni [[novine|list]] koga u [[New York]]u izdaje [[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]] i distribuira širom svijeta. Vlasnik mu je [[The New York Times Company]], koja izdaje još 15 drugih novina, uključujući ''[[International Herald Tribune]]'' i ''[[The Boston Globe|Boston Globe]]''. Smatra se najvećim gradskim novinama u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Uživa nadimak "Sijeda dama" zbog svog staromodnog izgleda i stila, a često ga navode kao nacionalni [[novinski autoritet]], što znači da se često navodi kao službena i autoritativna referenca za suvremene događaje.<ref name="SVSUHistoricalTimes">{{cite web|url=http://www.svsu.edu/library/newsletterw04/newYorkTimes.htm|title=Historical New York Times|publisher=Saginaw Valley State University|accessdate=4.7. 2006.|archivedate=2005-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204204527/http://www.svsu.edu/library/newsletterw04/newYorkTimes.htm|deadurl=yes}} But see also {{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1D8123AF936A15757C0A9629C8B63&sec=|title="Paper of Record? No Way, No Reason, No Thanks"|publisher=The New York Times|accessdate=23.1. 2007.}}</ref> Osnovan je godine 1851, a dosada je osvojio 94 [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerovih nagrada]], više nego ijedan drugi list. Ime mu se često skraćuje na ''Times'', zbog čega ga često miješaju s ''[[The Times]]om'', koji se izdaje u [[London]]u. == Historija == The New York Times su [[18. 9.|18.9.]] [[1851]]. osnovali novinar i političar [[Henry Jarvis Raymond]] i bivši bankar [[George Jones (izdavač)|George Jones]] pod nazivom ''New-York Daily Times''. Današnje ime ''The New York Times'' je dobio 1857. Novine su ispočetka izlazile svakim danom osim nedjeljom, ali su za vrijeme [[američki građanski rat|američkog građanskog rata]], kao i većina drugih vodećih novina, dobile i nedjeljno izdanje. Times je postupno postajao sve utjecajniji, što je pogotovo postalo vidljivo godine 1870. i 1871. kada je serija članaka razotkrila nečasne radnje tada svemoćnog gradskog političara [[Boss Tweed]]a te tako prekinula dominaciju [[Tweed Ring]]a njujorškom gradskom politikom.<ref name="timeline1851-80">{{Cite web |title=''The New York Times'' Company: ''New York Times Timeline'' 1851-1880 |url=http://nytco.com/company-timeline-1851.html |access-date=2007-04-27 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612001825/http://www.nytco.com/company-timeline-1851.html |dead-url=yes }}</ref> 1880-ih je ''Times'', tada izrazito [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] usmjereni list, počeo voditi stranački neutralniju uređivačku politiku; tako je godine 1884. podržao demokratskog kandidata [[Grover Cleveland|Grovera Clevelanda]] u predsjedničkoj utrci. Iako je ''Times''' zbog toga izgubio čitateljstva, uspio je to nadoknaditi za nekoliko godina. Godine 1896. ''The New York Times'' je kupio [[Adolph Ochs]], izdavač ''The [[Chattanooga Times]]a''. On je 1897. stvorio geslo novina, "All The News That's Fit To Print" ("Sve vijesti koje su za štampu"), tada tumačen kao izrugivanje konkukrentskim njujorškim novinama kao što su ''[[New York World]]'' i ''[[New York Journal American]]'' - poznatim kao oličenje [[žuto novinarstvo|žute štampe]]. Pod Ochsovim vodstvom, ''The New York Times'' je stekao ugled, tiraž i utjecaj koji će se vremenom dobiti i međunarodne dimenzije. O tom utjecaju svjedoči i preseljenje sjedišta novina u [[42nd Street (Manhattan)|42. ulicu]] godine 1904, kada je obližnji trg dobio ime [[Times Square]]. Tamo se razvila i znamenita tradicija spuštanja velike [[Kugla Times Squarea|osvijetljene kugle]] iz Timesove zgrade prilikom dočeka Nove godine. Novine su se nakon devet godina novine preselile na 229 West 43rd Street, njenu današnju lokaciju. Početkom 20. vijeka ''Times'' je stekao ugled i zbog sklonosti da se koristi najsuvremenijom tehnologijom ne bi li što brže donosio vijesti svojim čitateljima. Tako je godine [[1904]]. na samom početku [[rusko-japanski rat|rusko-japanskog rata]] ''Times'' preko [[radio|radija]] primio detaljan izvještaj o [[Bitka kod Port Arthura|bitci kod Port Arthura]]. Godine 1910. je organizirao prve avio-pošiljke ''Timesa'' u [[Philadelphia|Philadelphiju]]. ''Times''' je godine 1919. isto tako organizirao prve trans-atlantske pošiljke u [[London]]. Godine 1920. je štampano posebno "avionsko izdanje u 4 sata ujutro" koje je avionom poslano u [[Chicago]] kako bi ga mogli čitati učesnici tadašnje republikanske izborne konvencije. ''New York Times'' je 1940-ih doživio značajne promjene kada je uvedena enigmatska sekcija, a kasnije i modna rubrika 1946. Iste je godine dobio i svoje prvo međunarodno izdanje (ukinuto 1967. kada se zajedno s vlasnicima ''[[New York Herald Tribune]]a'' i ''[[The Washington Post]]a'' počeo izdavati ''[[International Herald Tribune]]'' u [[Pariz]]u). 1946. je kupljena i radio-stanica ([[WQXR]]) specijalizirana za klasičnu muziku. Jedan od najvažnijih trenutaka u historiji novina bila je sudska parnica za klevetu iz 1964. godine poznata pod nazivom ''[[New York Times Co. v. Sullivan]]''. O njoj se raspravljalo na [[Vrhovni sud SAD|američkom Vrhovnom sudu]] koji je svojom znamenitom presudom ustanovio nove, daleko šire standarde [[sloboda tiska|slobode štampe]] u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Sedam godina kasnije ''Times'' je objavio priču o [[Pentagon Papers|Pentagonovim papirima]], izvještaju koji je tvrdio da je [[vijetnamski rat]] išao gore po Amerikance nego što je to američka vlada htjela javno priznati. I ti članci su izazvali sudski spor, odnosno presudu Vrhovnog suda u slučaju ''[[New York Times Co. v. United States]]'' koji je stao na stranu novine te tako još proširio novinske slobode u SAD. Sklonost prema novim medijima je zadržana i u doba Interneta, tako da je ''New York Times'' već [[1995]]. postavio svoju službenu web-stranicu. Međutim, posljednje godine su također obilježene i skandalima koji su ozbiljno narušili reputaciju lista. Najzloglasniji je bio slučaj [[Jayson Blair|Jaysona Blaira]], mladog novinara koji je hvaljen kao velika reporterska zvijezda da bi se [[2003]]. godine otkrilo da se koristio plagijatima i prevarama. == Politička orijentacija == New York Times, kao i većina vodećih američkih listova, voli sebe opisivati kao politički neutralan i maskimalno objektivan izvor informacija. Međutim, New York Times je, s obzirom na svoju čitanost, ugled i utjecaj isto tako predmet žestokih kontroverzi, odnosno optužbi koje njegovu objektivnost dovode u pitanje. Posljednjih godina, pogotovo nakon što su klasičnim američkim medijima poput [[novine|štampe]] i [[zemaljska radiodifuzija|nacionalnih TV-mreža]] supremaciju počeli ugrožavati [[talk radio|radijski talk showovi]], [[Internet]] i [[blog]]ovi, u SAD se upravo ''New York Times'' često spominje kao najočitiji primjer liberalne, lijeve, odnosno pro-demokratske orijentacije američkog medijskog establishmenta. Taj stav dijele čak i oni dijelovi američke javnosti koji ne dijele konzervativne stavove, pa se Times sa sve manje ironije naziva ''liberalnom Biblijom''. Kao primjeri se često navode uvodnici koji promiču liberalne stavove u cijelom nizu društvenih pitanja, kao i činjenica da ''Times'' više od pola vijeka nije podržao republikanskog kandidata na predsjedničkim izborima (iako mu se znalo dogoditi da to učini na lokalnim ili državnim izborima). Times je poznat i po žestokoj kritici politike [[George W. Bush|Georgea W. Busha]] u [[Rat protiv terorizma|ratu protiv terorizma]], a objavljivanje strogo povjerljivih detalja antiterorističkih operacija koje, po mišljenju uredništva, ugrožavaju građanska prava, listu je priskrbilo kritike da, svjesno ili nesvjesno pomaže teroristima odnosno ugrožava nacionalnu sigurnost. Mnogo su ozbiljnije kritike da je ''Times'' pristran ne samo u iznošenju stavova, nego i činjenica. Tako se prilikom otkrivanja skandala redovno iznosi stranačka pripadnost političara ukoliko je riječ o republikancu, a to nije običaj kada je riječ o demokratu. Godine 2004. i sam Times se, kroz uvodnik svog tadašnjeg urednika [[Daniel Okrent|Daniela Okrenta]] pozabavio navodnom liberalnom pristranošću svog lista. Okrent je priznao da je list uistinu liberalan u nekim pitanjima kao što je [[istopolni brak|istospolni brak]], ali je tvrdio da to nije izraz političkog stavova uredništva nego [[kozmopolitizam|kozmopolitanskog]] i liberalnog karaktera grada kao što je New York. == Literatura == * Amster, Linda; and Dylan Loeb McClain. ''Kill Duck Before Serving: Red Faces at The New York Times: A Collection of the Newspaper's Most Interesting, Embarrassing and Off-Beat Corrections.'' New York: St. Martin's, 2002. {{ISBN|0312284276}} {{ISBN|978-0312284275}} * Berry, Nicholas O. ''Foreign Policy and the Press: An Analysis of the New York Times' Coverage of U.S. Foreign Policy'' (Greenwood. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=27100019 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310212013/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=27100019 |date=2007-03-10 }} 1990]) * Calhoun, Chris, ed. ''52 McGs.: The Best Obituaries from Legendary New York Times Reporter Robert McG. Thomas.'' New York: Scribner, 2001. {{ISBN|0743215621}} {{ISBN|978-0743215626}} * Davis, Elmer. ''History of the New York Times, 1851-1921'' [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9199060 (1921)] * Hess, John. ''My Times: A Memoir of Dissent'', Seven Stories Press, 2003, cloth, {{ISBN|1-58322-604-4}}; trade paperback, Seven Stories Press, 2003, {{ISBN|1-58322-622-2}} * [[Alex Jones|Jones, Alex S.]] and Susan E. Tifft. ''The Trust: The Private and Powerful Family Behind The New York Times.'' Back Bay Books, 2000, {{ISBN|0-316-83631-1}}. * Members of the staff of ''The New York Times''. ''The Newspaper: Its Making and Its Meaning.'' Charles Scribner's Sons, 1945. * [[Seth Mnookin|Mnookin, Seth.]] ''Hard News: The Scandals at The New York Times and Their Meaning for American Media'', Random House, 2004, cloth, {{ISBN|1-4000-6244-6}}. * [[Nan C. Robertson|Robertson, Nan]]. ''The Girls in the Balcony: Women, Men and The New York Times.'' Random House, 1992. {{ISBN|039458452X}} {{ISBN|978-0394584522}} * [[Allan M. Siegal|Siegal, Allan M.]] and [[William G. Connolly]] ''[[The New York Times Manual of Style and Usage]]'', revised edition. New York: Times Books, 1999. {{ISBN|0-8129-6388-1}}. Self-indexed. * [[Gay Talese|Talese, Gay]]. ''The Kingdom and the Power'', World Publishing Company, 1969, {{ISBN|0-8446-6284-4}}. == Napomene == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The New York Times}} * ''[http://www.nytimes.com/ The New York Times on the Web]'' * [http://www.nytco.com/company-timeline-1851.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612001825/http://www.nytco.com/company-timeline-1851.html |date=2007-06-12 }} Official history of the Times] * Daniel Okrent, "[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E7D8173DF936A15754C0A9629C8B63 THE PUBLIC EDITOR; Is The New York Times a Liberal Newspaper?]" ''New York Times'', [[July 25]] [[2004]] * [http://www.timeswatch.com/ Times Watch], weblog documenting alleged examples of liberal bias in the ''Times'', run by the [[Media Research Center]] * [http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110008585 Fit and Unfit to Print]: the [[Wall Street Journal]] replies to the ''Times'' on the subject of the press's obligations in wartime * [http://discoursedb.org/wiki/The_New_York_Times The New York Times] at Discourse DB {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:New York Times}} [[Kategorija:Nastanci 1851.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Dnevne novine]] [[Kategorija:Mediji u New Yorku]] htouxcq5ow9onyja9auk6zgvgis7r5o 0 27388 42606142 42604879 2026-06-05T22:49:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606142 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''3. proleterska (sandžačka) udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Treća proleterska sandžačka brigada.jpg |o slici=''Borci 1 zlatarskog bataljona 3. proleterske sandžačke brigade na maršu prema reci Uvcu, avgusta 1944.'' |vreme=[[5. 6.|5. jun]] [[1942]]. |mesto=[[Foča]] |formacija=pet bataljona |jačina= '''958''' vojnika i oficira |komandant='''[[Vladimir Knežević]]''' |politički komesar='''[[Velimir Jakić]]''' |bitke=[[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Borbe za Jajce 1942.]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs II]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Operacija Kugelblitz|Operacija Kugelblic]]<br />[[Operacija Frühlingserwachen|Operacija Frilingservahen]]<br />[[Operacija Zeleni put I|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]]<br />[[Sarajevska operacija|Sarajevska operacija 1945.]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Treća proleterska sandžačka narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je formirana je [[5. 6.|5. juna]] [[1942]]. godine od boraca Pljevaljskog i Bijelopoljskog partizanskog odreda odreda, Zlatarskog bataljona i Mileševske čete. Na dan formiranja imala je pet bataljona, jačine '''958''' boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Vladimir Knežević Volođa]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], [[politički komesar]] [[Velimir Jakić]], narodni heroj, a zamenik političkog komesara [[Rifat Burdžović|Rifat Burdžović Tršo]], narodni heroj. U redovima ove brigade borilo se oko '''10.000''' ljudi, kroz borbeni put dug '''20.000''' kilometara. Dala je '''20''' narodnih heroja. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Treće proleterske brigade == Posle formiranja, njeni delovi su vodili oštre borbe u donjem toku reka [[Tara (rijeka)|Tare]] i [[Piva (reka)|Pive]], što je bilo od značaja za uspešno povlačenja glavnine partizanskih snaga u oblast Tromeđe. U sastavu Udarne grupe brigada [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] [[24. 6.|24. juna]] [[1942]]. godine iz rejona Vrbnice pošla je u [[pohod u Bosansku krajinu]]. U vreme pohoda, [[3. 7.|3]]/[[4. 7.|4. jula]], uništila je [[ustaše|ustaške]] posade na Ivan-sedlu i Bradini, porušila deo pruge [[Sarajevo]]-[[Mostar]], uništila znatan deo voznog parka i zaplenila velike količine hrane i ratnog materijala. Naročito se istakla u borbama za oslobođenje [[Prozor]]a, od [[11. 7.|11]]. do [[13. 7.|13. jula]]. Tada je ubijeno oko 200, a zarobljeno 40 ustaša i zaplenjen znatan ratni materijal. Zajedno s bataljonom "[[Vojin Zirojević]]", dva puta je oslobodila selo [[Šujica|Šujicu]] ([[24. 7.|24. jula]] i [[4. 8.|4]]/[[5. 8.|5. avgusta]]) i vodila teške borbe protiv ustaša na pravcu [[Šujica]]-[[Kupres]]. Sa [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom brigadom]] u borbama od [[4. 8.|4]]. do [[7. 8.|7. avgusta]] oslobodila je [[Livno]]. Posle toga, glavnina brigade je delovala na sektoru Livna i na [[Dinara|Dinari]], a njen Drugi bataljon, zajedno sa [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom crnogorskom]], [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom]], [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetom hercegovačkom brigadom]] i drugim snagama učestvovao je u dva neuspela [[bitka za Kupres 1942.|napada na Kupres]] ([[11. 8.|11]]/[[12. 8.|12.]] i [[13. 8.|13]]/[[14. 8.|14. avgusta]]) i pretrpeo teške gubitke. U drugoj polovini leta, i u jesen do novembra [[1942]]. godine, angažovana je u brojnim borbama oko [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]], Sitnice, na Kadinoj vodi, na planini [[Manjača|Manjači]], kod [[Jajce|Jajca]], Pljeve i na Dragnić-Podovima protiv [[Ustaše|ustaša]], [[Četnici|četnika]] i [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714.]] i [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]]. U sastav [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]] ušla je [[1. 11.|1. novembra]] [[1942]]. godine i popunjena je novim borcima iz [[Bosna (regija)|Bosne]] i [[Dalmacija|Dalmacije]]. [[20. 11.|Dvadesetog novembra]] zauzela je [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grad]]. U decembru je vodila više teških borbi sa [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačkom divizijom]] - početkom meseca kod [[Jajce|Jajca]], na planinama Bukoviku i Neznanici i Donlučkoj planini, zauzela je [[Kotor-Varoš]], a potom vodila borbe u širem rajonu [[Banja Luka|Banja Luke]], u dolini [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] i [[Vrbanja (reka)|Vrbanje]]. U [[Operacija Weiss|Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi]], posle usiljenog marša pravcem [[Skender Vakuf / Kneževo|Skender Vakuf]]-[[Mrkonjić Grad]]-[[Mliništa]]-[[Kupreško polje]]-planina [[Raduša]]-[[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]] izbila je na [[Ivan-planina|Ivan-planinu]]. Ovde je vodila teške borbe protiv nemačke grupe „Anker"; od [[3. 3.|3.]] do [[5. 3.|5. marta]] [[1943]]. učestvovala je u protivnapadu Glavne operativne grupe kod Gornjeg Vakufa. Pri forsiranju [[Neretva|Neretve]] i prodoru na istok, bila je u zaštitnici glavnine i uspešno vodila više oštrih obrambenih borbi. Učestvovala je u bici na [[Drina|Drini]]; u noći [[7. 4.|7. aprila]] kod Kopilova je forsirala ovu reku. Sredinom aprila sa [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom]] i [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Drugom dalmatinskom brigadom]] u širem rejonu [[Čelebić]]a razbila je oko 2.500 [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]]. [[Datoteka:Sanitet III proleterske brigade.jpg|minijatura|Sanitet III proleterske sandžačke NOU brigade.]] U rajonu Krupica i Barica u [[Sandžak]]u, s [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom brigadom]], krajem aprila i početkom maja, razbila je oko 2.300 četnika. U [[Operacija Schwarz|Petoj neprijateljskoj ofanzivi]] vodila je oštre borbe u Sandžaku protiv nemačke grupe „Ludviger“ i italijanskih snaga. Posle toga, vodila je teške borbe na pravcu [[Žabljak]]-[[Durmitor]]-[[Piva]]-[[Nacionalni park Sutjeska|Sutjeska]]-[[Zelengora]]. Kao i cela [[Treća udarna divizija]], [[13. 6.|13. juna]] je doživela dramu na Sutjesci. Brigada je imala 282 poginula, a broj ranjenih je bio znatno veći, što je činilo više od dve trećine njenog sastava na početku ofanzive. Sa glavnom operativnom grupom probio se njen Peti bataljon i manji delovi, a glavnina brigade probila se u Sandžak. U septembru je u sastavu [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] vodila više borbi u [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]]: [[22. 9.|22. septembra]] oslobodila je [[Pljevlja]], [[29. 9.|29]]/[[30. 9.|30. septembra]] [[Bijelo Polje]], [[29. 10.|29. oktobra]] [[Prijepolje]], pa [[Nova Varoš|Novu Varoš]], [[Kolašin]] i [[Berane]]. U drugoj polovini oktobra delovala je oko Nove Varoši i Berana, a u novembru između [[Sjenica|Sjenice]] i Prijepolja. Posle ovih borbi, vodila je borbe kod [[Brodarevo|Brodareva]], pa između [[Tara (rijeka)|Tare]] i [[Lim (rijeka)|Lima]]. Od [[19. 4.|19. aprila]] do [[3. 5.|3. maja]] [[1944]]. godine učestvovala je u protivudaru snaga [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]] kod [[Mojkovac|Mojkovca]] i više borbi na sektoru [[Tomaševo|Šahovića]] i [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]]. Od maja do prve polovine avgusta vodila je više uspešnih borbi oko Pljevalja, Prijepolja, Nove Varoši, [[Priboj]]a, [[Zlatibor]]a, [[Ljubuš]]a i [[Rudo (BiH)|Rudog]]. U drugoj polovini avgusta i prvoj polovini septembra vodila je borbe u Sandžaku i zapadnoj [[Srbija|Srbiji]]. Do novembra oslobodila je više gradova u Sandžaku. U novembru i decembru [[1944]]. i januara [[1945]]. vodila je borbe za oslobođenje Sandžaka protiv snaga [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21.]] i [[91. armijski korpus (Nemačka)|91. nemačkog armijskog korpusa]], [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i drugih neprijateljskih snaga, a u januaru za oslobođenje istočne [[Bosna (regija)|Bosne]]. Učestvovala je u [[Sarajevska operacija|Sarajevskoj operaciji]]. Posle Sarajevske operacije, ostala je u istočnoj Bosni; u maju je učestvovala u [[Bitka na Zelengori|uništenju glavnih četničkih snaga na Zelengori i Sutjesci]]. == Narodni heroji Treće proleterske brigade == [[Datoteka:I zlatarski bataljon 3. sandžačke brigade.jpg|minijatura|Štab i prateća četa I zlatarskog bataljona 3. proleterske sandžačke brigade kod Teslića krajem 1942. godine.]] Neki od boraca Treće proleterske brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * '''[[Rifat Burdžović]]''', zamenik [[politički komesar|političkog komesara]] brigade * '''[[Žarko Vidović (narodni heroj)|Žarko Vidović]]''', komandant brigade * '''[[Đina Vrbica]]''', borac * '''[[Gojko Drulović]]''', zamenik političkog komesara brigade * '''[[Dragoslav Đorđević Goša]]''', rukovodilac Politodjela brigade * '''[[Tomaš Žižić]]''', komandant Četvrtog bataljona * '''[[Velimir Jakić]]''', politički komesar brigade * '''[[Vladimir Knežević Volođa]]''', komandant brigade * '''[[Živko Ljujić]]''', komandir Treće čete u Prvom bataljonu * '''[[Momčilo Moma Stanojlović]]''', zamenik komandanta brigade == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/164.htm Žarko Vidović: '''TREĆA PROLETERSKA BRIGADA'''], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/205.htm '''TREĆA PROLETERSKA SANDžAČKA BRIGADA, KNjIGA 2'''], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1970. * [https://www.znaci.org/00001/206.htm '''TREĆA PROLETERSKA SANDžAČKA BRIGADA, KNjIGA 3'''], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1970. * [https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: '''BORCI SUTJESKE'''], Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1995, [https://www.znaci.org/00001/129_12.pdf '''TREĆA PROLETERSKA SANDžAČKA BRIGADA'''] * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Istorija Pljevalja]] 5wj3hi99b69h88bfuenhblvqe0kix4c 0 27389 42606146 42197430 2026-06-05T22:49:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606146 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''4. proleterska crnogorska udarna brigada''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Formiranje 4. crnogorske brigade.jpg |o slici = ''Formiranje 4. crnogorske brigade 17. juna 1942. godine.'' |vreme=[[10. jun]] [[1942]]. |mesto=[[Zelengora]], [[BiH]] |formacija=pet [[bataljon]]a |jačina='''1.080''' vojnika i oficira |komandant='''[[Peko Dapčević]]''' |politički komesar='''[[Mitar Bakić]]''' |bitke=[[Bitka za Kupres 1942.]]<br />[[Borbe za Jajce 1942.]]<br />[[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Bitka na Neretvi]] <br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Operacija Kamerjeger]]<br />[[Andrijevička operacija]]<br />[[Bitka na Kopaoniku 1944.]]<br />[[Oslobođenje Kruševca oktobra 1944.]]<br />[[Mostobran Kraljevo]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja|Orden nar. oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Četvrta proleterska crnogorska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je formirana naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] [[10. juna]] [[1942]]. godine na planini [[Zelengora|Zelengori]]. U njen sastav su ušli: dva bataljona [[Lovćenski NOP odred|Lovćenskog]] i po jedan bataljon [[Zetski NOP odred|Zetskog]], [[Komski NOP odred|Komskog]] i [[Durmitorski NOp odred|Durmitorskog NOP odreda]]. Na dan formiranja imala je pet bataljona ukupne jačine 1.080 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Peko Dapčević]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Mitar Bakić]], [[narodni heroj]]. [[Brigade NOVJ|Brigada]] je prošla ratni put dug preko 20.000 kilometara. Izgubila je više od polovine boraca, oko 5.000 ljudi. Dala je 48 narodnih heroja Jugoslavije. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Odlikovana je i [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvijezde]] kao i [[Ordenom bratstva i jedinstva]]. == Borbeni put Četvrte proleterske brigade == {{izdvojeni citat|Mi ćemo biti sijači bratstva među narodima. Kada budemo prolazili kroz nove zemlje, kad budemo dolazili u dodir sa ljudima drugih običaja, oni će možda biti nepovjerljivi prema nama, jer nas još nisu vidjeli na djelu i nisu čuli našu riječ. Vi ćete svojim držanjem i ubjeđivanjem pokazati da ste vojska novog kova, vi ćete tako steći povjerenje i razviti zastavu slobode i u krajevima koji je još nisu razvili.<ref>''Drug Tito'' (str. 152), Mladinska knjiga, Ljubljana 1981.</ref>|[[Josip Broz Tito]], iz govora pred novoosnovanom 4. proleterskom brigadom 17. lipnja 1942. u Ljubini, istočna Bosna.}} Četvrta proleterska brigada je do formiranja [[Druga proleterska divizija|Druge proleterske divizije]], [[1. novembra]] [[1942]]. godine, bila pod neposrednom komandom [[Vrhovni štab|Vrhovnog štaba]]. Sve do kraja rata nalazila se u sastavu Druge proleterske divizije, izuzev perioda od [[17. novembra]] [[1943]]. do [[25. januar]]a [[1944]]. godine, kada je privremeno bila u sastavu [[Treća udarna divizija|Treće udarne divizije]]. === Pohod u Bosansku krajinu === {{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} [[Datoteka:Partizanke Četvrte proleterske brigade.jpg|minijatura|[[Partizanke]] iz 1. bataljona Četvrte proleterske brigade, na Sutjesci, 1942.]] Nalazila se u sastavu Udarne grupe brigada, koja je pod neposrednom komandom Vrhovnog komandanta, [[24. jun]]a [[1942]]. godine krenula u [[Bosanska krajina|zapadnu Bosnu]]. Do sredine avgusta vodila je više borbi: u julu je zauzela železničku stanicu [[Hadžići|Hadžiće]] na pruzi [[Sarajevo]]-[[Mostar]], pa [[Gornji Vakuf]], i vodila žestoke borbe oko [[Bugojno|Bugojna]]; u avgustu je izvršila dva teška napada na jako branjeno ustaško [[Bitka za Kupres 1942. godine|uporište Kupres]] i pretrpela gubitke od 122 poginula i ranjena borca. Prebačena je ka [[Banja Luka|Banja Luci]], i vodila borbe s jakim nemačkim snagama na [[Manjača|Manjači]]; u vreme prvog napada brigade na Jajce (24-25. septembra) razbila je posadu u selu Vijenac i delovala na pravcima prema [[Travnik]]u i [[Donji Vakuf|Donjem Vakufu]], a u vreme evakuacije iz [[Jajce|Jajca]] vodila je žestoke obrambene borbe na pravcima Jajce-Donji Vakuf i Jajce-Travnik. Učestvovala je u oslobođenju [[Mrkonjić-Grad]]a [[12. oktobar|12]]/[[13. oktobar|13. oktobra]] [[1942]]. godine. U novembru ulazi u sastav [[Druga proleterska divizija|Druge proleterske divizije]] i vodi borbe protiv italijansko [[JVuO|četničkih]] i [[Ustaše|ustaških]] snaga na sektoru [[Knin]]a i Strmica. Brigada se istakla u borbi za oslobođenje Livna (15. decembra) i Duvna (19. decembra). Od tada do početka januara [[1943]]. vodila je više borbi na pravcu [[Duvno]]-[[Imotski]]. U borbama od [[25. januar|25.]] do [[27. januar]]a razbila je italijansko-četničke snage na prostoru Strmica, Golubić, Plavno i potisla ih prema Kninu. === Bitka na Neretvi === {{glavni članak|Bitka na Neretvi|Napad NOVJ na Jablanicu 1943.|Bitka za Konjic 1943.}} [[Datoteka:Četvrta proleterska crnogorska brigada.jpg|minijatura|Kolona I bataljona IV crnogorske brigade na putu od Đerzova prema Glamoču.]] U toku Četvrte neprijateljske ofanzive izvela je više uspešnih poduhvata. U borbama [[9. februar|9.]] i [[10. februar]]a učestvovala je u oslobođenju [[Imotski|Imotskog]] i [[Posušje|Posušja]]. Potom je prodrla u dolinu [[Neretva|Neretve]] - [[15. februar|15]]/[[16. februara]] učestvovala je u uništenju ojačanog bataljona italijanske divizije „Murđe“ u [[Drežnica|Drežnici]]; 16/17. učestvuje u prvom prelazu preko Neretve (na sektoru Drežnice); nastupajući uz Neretvu zauzela je Karaulu, železničke stanice Prenj i Jablanicu ([[22. februara]]). [[22. februar]]a 1943. godine, nakon dvodnevnih borbi, 4. proleterska (crnogorska) brigada 2. divizije NOVJ prinudila je na predaju delove 1. bataljona 259. puka italijanske [[154. pješadijska divizija Murge|divizije "Murđe"]], kao i manji broj domobrana i žandarma, te zauzela garnizon Jablanicu kod Mostara. U akciji je zaplenjeno: 200 pušaka, 9 puškomitraljeza, jedan mitraljez, minobacač, kamion i vagon brašna, dok je oštećen i oklopni voz. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 33 mrtva i 164 zarobljena.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=6883</ref> Učestvovala je u žestokom napadu [[Treća udarna divizija|Treće udarne divizije]] na [[Konjic]] od [[24. februar|24.]] do [[26. februar]]a. S ovog sektora prebačena je na sektor [[Prozor (grad)|Prozor]]-[[Gornji Vakuf]]. U boju na Vilića guvnu [[2. mart]]a, u saradnji s [[Treća krajiška brigada|Trećom krajiškom brigadom]], zadržala je jake nemačke snage. Za ovaj podvig pohvaljena je od Vrhovnog komandanta NOV i POJ, [[Tito|Josipa Broza Tita]]. U formaciji od osam brigada, učestvovala je u protivudaru kod [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] ([[4. marta]]), kada su definitivno spašeni ranjenici i bitno olakšan položaj Glavne operativne grupe [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]]. Osmog marta prešla je [[Neretva|Neretvu]] i, nastupajući opštim pravcem: Čičevo-Glavatičevo-Zaborani-Kruševljani-Zalužani, učestvovala u razbijanju četničkih brigada. Kao pomoć upućena je [[Treća udarna divizija|Trećoj udarnoj diviziji]] i učestvovala (marta i aprila) u borbama za oslobođenje [[Nevesinje|Nevesinja]], [[Gacko|Gacka]] i [[Avtovac|Avtovca]]. Brigada je, s [[Peta proleterska brigada|Petom proleterskom]] i tri bataljona [[Druga proleterska brigada|Druge proleterske brigade]], u boju na Javorku kod [[Nikšić]]a (1-2. maja) uništila i zarobila ojačani italijanski i četnički bataljon, potisnula znatno jače snage, a potom je njena glavnina angažovana na sektoru [[Morača]]-[[Kolašin]]. === Bitka na Sutjesci === {{glavni članak|Bitka na Sutjesci|Bitka na Ljubinom grobu}} [[File:Četvrta crnogorska brigada na Sutjesci 1943.jpg|thumb|Pokret boraca Četvrte crnogorske brigade prema Miljevini, tokom bitke na Sutjesci, 12. juna 1943.]] [[Datoteka:Bacačko odeljenje Četvrte proleterske brigade.jpg|minijatura|Borci bacačkog odeljenja Četvrte proleterske brigade u zapadnoj Srbiji, jesen 1944.]] {{izdvojeni citat|Dogod budete čuli na Ljubinom grobu pucanje naših pušaka, Nijemci neće proći. A kad toga ne bude, znajte da na njemu nema više živih proletera.<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>|Posljednja poruka 2. čete 3. bataljona 4. crnogorske proleterske brigade Vrhovnom štabu, koju je napisao [[Vladan Đuranović]], sekretar SKOJ-a brigade i narodni heroj}} Njen Treći bataljon i Drugi i Četvrti bataljon [[Peta proleterska brigada|Pete proleterske brigade]], obrazovali su posebnu Udarnu grupu, koja je sa [[Zetski NOP odred|Zetskim NOP odredom]] razbila jake četničke snage u [[Bjelopavlići]]ma i [[Piperi]]ma i u boju kod [[Bioče|Bioča]] razbila znatne italijanske snage i dobrim delom uništila 383. italijanski puk. Ova pobeda je imala veliki značaj za položaj Glavne operativne grupe na početku [[Peta neprijateljska ofanziva|Pete neprijateljske ofanzive]]. Od početka ofanzive do [[26. maj]]a, brigada je vodila oštre, borbe s [[1. brdska divizija (Nemačka)|Prvom nemačkom brdskom divizijom]] i zatvarala pravce koji iz Platnice, [[Morača|Morače]] i [[Tara (reka)|Tare]] izvode na Sinjajevinu. Učestvovala je u protuudaru na Javorku i kod Budnja, kojim je tada zadržan pokušaj prodora [[7. SS divizija|7. SS]] i delova [[118. lovačka divizija|118. divizije]] preko [[Mratinje|Mratinja]] ka dolini [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]]. U [[Bitka na Sutjesci|borbama na Sutjesci]] vodila je žestoke borbe na Trnovačkom jesenu, [[Ozren (planina u BiH)|Ozrenu]] i [[Ljubin grob|Ljubinom grobu]]. Desetog juna je Druga četa njenog Trećeg bataljona, u izuzetno oštroj borbi, odbila napade višestruko brojnijeg neprijatelja i osigurala jedinu stazu preko [[Zelengora|Zelengore]], kojom su prošli [[Vrhovni štab]], [[Druga proleterska divizija|Druga]] i [[Sedma banijska divizija|Sedma divizija]] i [[Centralna bolnica NOVJ|deo ranjenika]]. Za ovaj podvig četa je odlikovana Ordenom zasluga za narod. Sa [[Zelengora|Zelengore]], s glavninom Glavne operativne grupe prodrla je u istočnu Bosnu. U julu i prvoj polovini avgusta delovala je i vodila više borbi između [[Spreča|Spreče]] i [[Krivaja (reka u Bosni i Hercegovini)|Krivaje]] i na [[Ozren (planina u BiH)|Ozrenu]]. Istakla se u borbama [[20. jul|20]]-[[23. jula]] na Kraljici, Velikoj Ostravici i Omerovim vodama, kada je razbijeno sedam četničkih bataljona, domobranske snage i [[369. legionarska divizija|369. divizija]]. U maršu prema [[Crna Gora|Crnoj Gori]] [[28. avgust]]a oslobodila je [[Olovo (grad)|Olovo]]; onesposobila prugu [[Sarajevo]]-[[Višegrad]]; učestvovala u oslobađanju [[Goražde|Goražda]]; porušila prugu u dolini [[Drina|Drine]]; septembra je ušla u Trnovo i Kijevo. Krajem septembra prebačena je u rajon [[Kolašin]]-[[Mateševo]]. Oslobodila je Kolašin ([[27. septembra]], a potom izvela neuspio napad na Mateševo. Od [[30. septembra]] do [[4. oktobra]] zajedno sa Italijanima-dobrovoljcima vodila je ogorčene borbe za obranu Kolašina od italijansko-četničkih napada. Delom snaga prodrla je u [[Stara Crna Gora|staru Crnu Goru]]. === Pohod u Srbiju i završne operacije === {{glavni članak|Prijepoljska bitka}} [[Datoteka:Bojana Vidojević.jpg|minijatura|175px|Bojana Vidojević, borac 4. crnogorske proleterske brigade u Kraljevu decembra 1944.]] Učestvovala je u [[Prodor jedinica NOVJ u Srbiju 1944.|prodoru divizija NOVJ u Srbiju]], u [[mart]]u-[[maj]]u [[1944]]. godine. U prodoru od [[Lim (reka)|Lima]] do [[Studenica (reka)|Studenice]], u dolini Studenice i na prostoru [[Dragačevo|Dragačeva]] vodila je više borbi. S ove teritorije, od [[21. april]]a do [[5. maj]]a brigada je izvela marš-manevar preko grebena [[Suvobor]]-[[Maljen]]-[[Medvednik]]. Pod pritiskom desetostruko jačeg neprijatelja, s ostalim snagama [[Druga proleterska divizija|Druge proleterske]] i [[Peta krajiška divizija|Pete krajiške divizije]], preko [[Zlatibor]]a, [[Zlatar]]a, [[Jadovnik]]a i [[Lim (reka)|Lima]], povukla se u [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Posle povlačenja iz [[Srbija|Srbije]], učestvovala je u [[Andrijevička operacija|Andrijevičkoj operaciji]]. U sastavu operativne grupe divizija učestvuje u prodoru u Srbiju. Forsirala je [[Ibar]] ([[3. avgust|3]]/[[4. avgust]]a [[1944]]) i učestvovala u razbijanju Četvrte grupe četničkih jurišnih korpusa (oko 10.000 ljudi), uništenju bugarskog garnizona u [[Kuršumlija|Kuršumliji]], oslobođenju [[Kruševac|Kruševca]], [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Užička Požega|Užičke Požege]] i [[Užice|Užica]]. Učestvovala je u protivnapadu na [[Sremski front|Sremskom frontu]], [[22. januar]]a [[1945]]. godine. U aprilu deluje u istočnoj Bosni i učestvuje u oslobađanju [[Brčko]]g, [[Orašje|Orašja]], [[Šamac|Šamca]] i [[Županja|Županje]]. == Statistički podaci o brigadi == Prilikom formiranja, [[10. jun]]a [[1942]], brigada je brojala 1.082 borca - 862 borca i 220 borkinja. Iz prvobitnog sastava tokom ratnog puta brigade poginulo je 577 - 486 boraca i 91 borkinja. Sekcija brigade je prilikom pripreme monografije, sređujući podatke, došla do podataka o ukupno 2.092 poginula borca tokom rata. 262 borca poginula su tokom 1942, 1.016 tokom 1943, 644 u 1944. i 170 tokom 1945. godine.<ref>Blažo Janković: ČETVRTA PROLETERSKA CRNOGORSKA BRIGADA, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1975.</ref> == Narodni heroji Četvrte proleterske brigade == Neki od boraca Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: [[Datoteka:Jajce poslije oslobođenja.jpg|minijatura|Borci Četvrte crnogorske proleterske brigade u Janju kod Jajca, 1942.]] * '''[[Niko Anđus]]''', politički komesar Drugog bataljona * '''[[Mitar Bakić]]''', prvi [[politički komesar]] brigade * '''[[Simo Barović]]''', desetar u Drugom bataljonu * '''[[Vlado Božović]]''', politički komesar Trećeg bataljona * '''[[Mašo Brguljan]]''', politički komesar čete * '''[[Savo Burić]]''', komandant brigade * '''[[Radovan Vukanović]]''', komandant brigade * '''[[Ljubo Vučković]]''', komandant brigade * '''[[Peko Dapčević]]''', prvi komandant brigade * '''[[Vasilije Đurović Vako]]''', komandant brigade * '''[[Jovo Zvicer]]''', komandir voda u Drugom batljonu * '''[[Blažo Janković]]''', komandant brigade * '''[[Nikola Martinović]]''', komandant Drugog bataljona * '''[[Veselin Masleša]]''', član Politodjela brigade Vladan Đuranović Vlajko, sekretar SKOJa brigade * '''[[Jelica Mašković]]''', desetar u Četrvom bataljonu * '''[[Špiro Mugoša]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Vojin Nikolić]]''', politički komesar brigade * '''[[Đuro Petrović]]''', borac-puškomitraljezac * '''[[Niko Strugar]]''', zamenik komandant brigade * '''[[Radisav Raspopović]]''', komandir Druge čete, Trećeg bataljona == Reference == {{izvori}} == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/148.htm Blažo Janković: ČETVRTA PROLETERSKA CRNOGORSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1975. * [https://www.znaci.org/00001/282.htm ČETVRTA PROLETERSKA - ZBORNIK SJEĆANjA, knjiga 1], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1969. * [https://www.znaci.org/00001/287.htm ČETVRTA PROLETERSKA - ZBORNIK SJEĆANjA, knjiga 2], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1969. * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd, 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina == Vanjske veze == {{commonscat|4th Proletarian Montenegrin Brigade}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=4-proleterska-crnogorska-udarna-brigada 4. proleterska (crnogorska) udarna brigada] (znaci.org) {{Proleterske brigade}} {{Crnogorske brigade NOVJ}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Crnogorske brigade NOVJ]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 7gdi32zndgcomo32iz8xatredq7gp69 0 28367 42606381 42365856 2026-06-06T11:37:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606381 wikitext text/x-wiki ''Za istoimenu predstavu vidi'': ''[[Angels in America]]'' {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Angels in America | slika = | caption = Promo-poster serije | format = [[Miniserija]] | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = 352 min. | kreator = [[Tony Kushner]] | Ko-scenario/kinja = | producent = [[Celia D. Costas]] | izvrš.producent = | uloge = [[Al Pacino]]<br />[[Meryl Streep]]<br />[[Mary-Louise Parker]]<br />[[Justin Kirk]]<br />[[Jeffrey Wright]]<br />[[Patrick Wilson]]<br />[[Ben Shenkman]]<br />[[Emma Thompson]] | glasovi = | naracija = | kompozitor = [[Thomas Newman]] | uvodna_tema = | završna_tema = | zemlja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[SAD]]<br />[[Datoteka:Flag of Canada.svg|25px]] [[Kanada]] | lokacija = | jezik = [[Engleski jezik]] | kanal = [[HBO]] | početak = [[7. decembar]] [[2003]]. | kraj = [[14. decembar]] [[2003]]. | br_serijala = | br_epizoda = 6 poglavlja | spisak_epizoda = | prethodi = | slijedi = | srodna = | website = http://www.hbo.com/films/angelsinamerica/ | imdb_id = 0318997 }} '''Angels in America''' je [[miniserija]] iz 2003. godine premijerno emitovana na [[HBO]]-u, snimljena po '''Anđeli u Americi''' ([[engleski jezik|eng.]] ''Angels in America'') je [[SAD|američka]] [[televizijska serija|mini-serija]] iz [[2003.]] godine koju je režirao [[Mike Nichols]], a koja je zapravo adaptacija istoimene kazališne predstave autora [[Tony Kushner|Tonyja Kushnera]]. Radnjom smještena u [[1985.]] godinu, priča prati dva para čije se veze prekidaju u pozadini [[Ronald Reagan|Reaganove ere]] kao [[Predsjednik SAD-a|Predsjednika SAD-a]], širenja epidemije [[AIDS|AIDS-a]] i brzih promjena društvene i političke klime.<ref>[http://movies.nytimes.com/movie/299769/Angels-in-America/overview Angels in America:Overview] [[New York Times]]</ref> Televizijska mreža [[HBO]] prikazala je mini-seriju u različitim formatima: kao dva trosatna TV-filma naslovljena "Milenijum se približava" i "Perestrojka" te kao šest jednosatnih poglavlja koji više odgovaraju samoj predstavi; prva tri poglavlja (''Loše vijesti'', ''In Vitro'' i ''Glasnik'') originalno su emitirani [[7. prosinca]] [[2003.]] godine, a druga tri poglavlja (''Stanite!'', ''Iza Nelly'' i ''Raj, u raju sam'') emitirana su [[14. prosinca]]. ''Anđeli u Americi'' bio je najgledaniji program snimljen za kabelsku televiziju 2003. godine, a pobrao je hvalospjeve filmskih kritičara i osvojio mnoge nagrade uključujući [[Zlatni globus]] i [[Emmy]]. Godine [[2006.]] ''Seattle Times'' stavio je seriju na listu "Najboljih filmskih portreta AIDS-a" povodom 25. obljetnice otkrivanja ove teške bolesti.<ref>[http://seattletimes.nwsource.com/html/entertainment/2003079432_filmaids25.html An AIDS anniversary: 25 years in the arts] [[Seattle Times]], June 25, 2006.</ref> == Radnja == Godina je [[1985.]] [[Ronald Reagan]] je [[Predsjednik SAD-a]], a bolest [[AIDS]] širi smrt Amerikom. Na [[Manhattan]]u, Prior Walter govori Louu, svom ljubavniku s kojim se nalazi u vezi već četiri godine da boluje od AIDS-a; Lou ga ubrzo ostavlja, jer se ne može nositi s bolešću. Kako bolest i usamljenost razdiru Priora, krivnja izjeda Loua. [[Mormoni|Mormona]] i [[Republikanska stranka (SAD)|republikanskog]] [[odvjetnik]]a Joea Pitta desničarski odvjetnik [[Roy Cohn]] natjerava da prihvati posao u [[Ministarstvo pravosuđa Sjedinjenih Američkih Država|Ministarstvu pravosuđa]] u [[Washington]]u. Obojica se još uvijek nalaze u ormaru: Pitt iz sramote i svojih religijskih sklonosti, a Cohn da sačuva svoju moć i imidž. Pittova supruga Harper ovisnica je o [[Valium|Valijumu]] zbog kojeg konstantno halucinira (ponekad zajedno s Priorom tijekom njegovih snova potkrijepljenih groznicom) i žudi za bijegom iz braka bez seksa. Anđeo skrivenih motiva pojavljuje se Prioru i naređuje mu da postane prorok. Pittova majka i prijatelj (i [[transvestit]]) Belize pomažu Prioru u njegovom izboru. Joe napušta svoju suprugu i ode živjeti s Louom, ali veza ne potraje zbog ideoloških različitosti. Roy boluje od AIDS-a i kako mu se život počinje približavati kraju, započne ga proganjati duh [[Ethel Rosenberg]]. Tijekom svih šest nastavaka životi likova se međusobno isprepliću kako bi stvorili veze protkane ljubavlju, gubitkom, usamljenošću i, u konačnici, oprostili i izborili se za sebe.<ref>[http://www.film4.com/reviews/2003/angels-in-america-part-one Part one] [[Film4]]</ref><ref>[http://www.film4.com/reviews/2003/angels-in-america-part-two Part two] [[Film4]].</ref> == Glumačka postava == * [[Al Pacino]] kao [[Roy Cohn]] * [[Meryl Streep]] kao Hannah Pitt / [[Ethel Rosenberg]] / Rabin / Anđeo Australije * [[Patrick Wilson]] kao Joe Pitt * [[Mary-Louise Parker]] kao Harper Pitt * [[Emma Thompson]] kao sestra Emily / beskućnica / Anđeo Amerike * [[Justin Kirk]] kao Prior Walter / čovjek u parku * [[Jeffrey Wright]] kao gospodin Laži / Norman "Belize" Ariaga / beskućnik / Anđeo Europe * [[Ben Shenkman]] kao Louis Ironson / Anđeo Oceanije * [[James Cromwell]] kao Henry, Royjev doktor == Produkcija == [[File:Bethesda Fountain-vipeldo.jpg|right|140px|thumb|Fontana Bethesda na [[Bethesda Terrace]] u [[Central Park]]u u [[New York]]u gdje su snimljene mnogobrojne scene]] [[File:Morning view under Bethesda Terrace, Central Park, NYC.jpg|120px|left|thumb|Dio ispod [[Bethesda Terrace]], Central Park, gdje je snimljena posljednja scena serije]] Cary Brokaw, izvršni producent serije preko deset godina radio je kako bi [[Kazalište|kazališnu produkciju]] iz [[1991.]] godine snimio za [[Televizija|televiziju]]. Prvi put se susreo s pričom još [[1989.]] godine prije njezine prve izvedbe. Godine [[1993.]] [[Al Pacino]] pristao je glumiti ulogu [[Roy Cohn|Roya Cohna]]. U međuvremenu su mnogobrojni redatelji bili povezani s projektom uključujući i [[Robert Altman|Roberta Altmana]]. Altman je na projektu radio tijekom [[1993.]] i [[1994.]] godine prije nego su ga problemi s budžetom udaljili od produkcije, jer je vrlo malo studija bilo zainteresirano za ulaganje 40 milijuna [[dolar]]a u dva 150-minutna filma. Naposlijetku je sam Kushner pokušao napisati scenarij za dugometražni [[film]], ali nije uspio shvativši da priča "naprosto ima previše radnje" pa se morao zadovoljiti s formatom [[Televizijska serija|televizijske mini-serije.]] I dok je Kushner nastavio adaptirati predstavu u scenarij sve do kasnih 90-ih godina prošlog [[stoljeće|stoljeća]], kompanija HBO Films postala je producent i odobrila budžet od 60 milijuna dolara.<ref name=hb>{{cite book |title=The essential HBO reader|last=Edgerton|first=Gary Richard|authorlink= |coauthors=Jeffrey P. Jones|year=2008|chapter= 10. Angels in America|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-2452-2|page=136 |url=http://books.google.co.in/books?id=odSAPSA1JFEC&pg=PA135&dq=Angels+in+America+2003&cd=1#v=onepage&q=Angels%20in%20America%202003&f=false |ref= }}</ref> Brokaw je dao scenarij [[Mike Nichols|Mikeu Nicholsu]] dok su zajedno radili na filmu ''Wit'' ([[2001.]] godine) u kojem je glumila [[Emma Thompson]]. Glavna glumačka postava koja je uključivala [[Meryl Streep]], Pacina i Thompsonicu odmah je pristala raditi s Nicholsom. [[Jeffrey Wright]] postao je jedini član glumačke postave koji je svoj lik glumio i u predstavi za koju je [[1994.]] godine osvojio [[Nagrada Tony|nagradu Tony.]]<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0318997/trivia Trivia] [[IMDB]]</ref> Snimanje je započelo u [[svibanj|svibnju]] [[2002.]] godine i nakon punih 137 dana završilo u [[siječanj|siječnju]] [[2003.]] godine. Uglavnom se snimalo u studijima Kaufman Astoria u [[New York]]u, a scene eksterijera uglavnom su snimane kod fontane Bethesda i u [[Central Park]]u. Scene čija se radnja odvija u [[raj]]u snimljene su u vili Hadrian, [[rim]]skom arheološkom nalazištu u [[Tivoli]]ju ([[Italija]]) koje potječe iz [[2. stoljeće|2. stoljeća]]. Vizualne efekte u seriji radio je Richard Edlund (trilogija [[Ratovi zvijezda]]) koji je kreirao dvije važne sekvence posjete [[anđeo|anđela]] kao i uvodnu špicu u kojoj anđeo u fontani Bethesda otvara svoje oči.<ref name=hb/> == Kritike == New York Times napisao je da je "Nicholsova televizijska verzija umjetnost sama po sebi."<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A07EFDB1E3EF934A25757C0A9639C8B63 Critics Choice:Movies] by Anita Gates, [[New York Times]], April 17, 2005.</ref> U kritici objavljenoj u Boston Globeu pisalo je: "Redatelj Mike Nichols i veličanstvena glumačka ekipa koju predvodi Meryl Streep stvorili su očaravajući televizijski film iz nagrađivane kazališne predstave" te su "''Anđele u Americi'' uspjeli još više obogatiti na ekranu..."<ref>[http://www.boston.com/ae/tv/articles/2003/12/05/hbo_infuses_angels_with_new_life/ TELEVISION REVIEW: HBO infuses `Angels' with new life Nichols, cast triumph in inspiring production] By Matthew Gilbert, [[Boston Globe]] Staff, 12/5/2003.</ref> == Nagrade i nominacije == === Zlatni globus === Mini-serija ''Anđeli u Americi'' nominirana je u sedam kategorija za nagradu [[Zlatni globus]], a osvojila je njih pet: *'''Najbolja mini-serija ili TV-film''' *'''Najbolji glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Al Pacino]]''' *'''Najbolja glumica u mini-seriji ili TV-filmu - [[Meryl Streep]]''' *'''Najbolji sporedni glumac u seriji, mini-seriji ili TV-filmu - [[Jeffrey Wright]]''' *'''Najbolja sporedna glumica u seriji, mini-seriji ili TV-filmu - [[Mary-Louise Parker]]''' *Najbolji sporedni glumac u seriji, mini-seriji ili TV-filmu - [[Patrick Wilson]] *Najbolji sporedni glumac u seriji, mini-seriji ili TV-filmu - [[Ben Shenkman]] === Emmy === Godine [[2004.]] mini-serija ''Anđeli u Americi'' oborila je rekord kojeg je do tada držala mini-serija ''Roots'' u najviše osvojenih televizijskih nagrada [[Emmy]] u jednoj godini (11 od 21 nominacije). Rekord će četiri godine kasnije prestići mini-serija [[John Adams (TV serija)|John Adams]]. *'''Najbolja mini-serija''' *'''Najbolji redatelj mini-serije ili TV-filma - [[Mike Nichols]]''' *'''Najbolji scenarij mini-serije ili TV-filma - [[Tony Kushner]]'''<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0318997/awards Awards] [[Internet Movie Database|IMDb]]</ref> *'''Najbolji glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Al Pacino]]''' *'''Najbolja glumica u mini-seriji ili TV-filmu - [[Meryl Streep]]''' *'''Najbolji sporedni glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Jeffrey Wright]]''' *'''Najbolja sporedna glumica u mini-seriji ili TV-filmu - [[Mary-Louise Parker]]''' *'''Najbolji ''casting'' u mini-seriji ili TV-filmu''' *'''Najbolja scenografija mini-serije ili TV-filma''' *'''Najbolja maska mini-serije ili TV-filma''' *'''Najbolji zvuk mini-serije ili TV-filma''' *Najbolja glumica u mini-seriji ili TV-filmu - [[Emma Thompson]] *Najbolji sporedni glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Ben Shenkman]] *Najbolji sporedni glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Patrick Wilson]] *Najbolji sporedni glumac u mini-seriji ili TV-filmu - [[Justin Kirk]] *Najbolja uvodna špica *Najbolji vizulani efekti u mini-seriji ili TV-filmu *Najbolja montaža slike u mini-seriji ili TV-filmu *Najbolja kamera u mini-seriji ili TV-filmu *Najbolja kostimografija u mini-seriji ili TV-filmu *Najbolje frizure u mini-seriji ili TV-filmu == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0318997|title=Angels in America}} {{Mike Nichols}} {{Emmy za miniseriju}} {{Zlatni globus za miniseriju ili TV film}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Miniserije 2003.]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Kanadske TV-serije]] [[Kategorija:AIDS na filmu i televiziji]] [[Kategorija:TV serije s LGBTQ tematikom]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najbolju miniseriju ili TV film]] srr9u8rouxovsin072dtezjmvplzc6c 0 29027 42606417 41823266 2026-06-06T11:55:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606417 wikitext text/x-wiki '''''Caesar's Hour''''' bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizijska]] serija emitirana na programu TV-mreže [[NBC]] od [[1954]]. do [[1957]]. Riječ je bila o [[varijete]] emisiji sastavljeno od [[skeč]]eva, u kojoj je, između ostalih, nastupao komičar [[Sid Caesar]], po kome je emisija i dobila ime. Osim njega su nastupali [[Nanette Fabray]] i [[Carl Reiner]], a povremeno su gostovali [[Joan Crawford]] i [[Peggy Lee]]. Ta se serija smatra nastavkom Caesarovog ranijeg programa [[Your Show of Shows]], s obzirom da je koristila iste pisce i glumce. Jedina važna scenaristička prinova je bio [[Woody Allen]]. Kao i [[Your Show of Shows]], većina originalnih snimki TV-serije "Caesar's Hour" je uništena od srane NBC, pa postoji malo kopija. == Vanjske veze == {{imdb title|id=0046584|title=Caesar's Hour}} {{TVSvijek|1954|1957}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg sporednog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji]] p3w6lzmr6owc5h59581z69dvo8b7n7c 0 30321 42606380 42545185 2026-06-06T11:37:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606380 wikitext text/x-wiki :{{Ostale upotrebe|Andy Griffith (razvrstavanje)}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = The Andy Griffith Show | slika = | caption = uvodna špica ''The Andy Griffith Showa'' u kome se pojavljuje [[Andy Griffith|Griffith]] kao Andy Taylor i [[Ron Howard (američki režiser)|Ron Howard]] kao Opie. | format = [[sitcom]] | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = 30 minuta (uključujući reklame) | kreator = [[Sheldon Leonard]] | scenario = | producent = | izvrš.producent = | uloge [[Andy Griffith]]<br />[[Ron Howard (American director)|Ronny Howard]]<br />[[Don Knotts]]<br />[[Frances Bavier]] | glasovi = | naracija = | kompozitor = | uvodna_tema = "Fishin' Hole" | završna_tema = | zemlja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | lokacija = | jezik = [[Engleski jezik]] | kanal = [[CBS]] | početak = [[3. 10.|3.10.]] [[1960]]. | kraj = [[1. 4.|1.4.]] [[1968]]. | br_serijala = | br_epizoda = 249 | spisak_epizoda = Spisak epizoda serije The Honeymooners | prethodi = | slijedi = | srodna = | website = | imdb_id = 0053479 }} '''''The Andy Griffith Show''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizijska serija]] koja je emitirana na [[CBS]]-u od [[3. 10.|3.10.]] [[1960]]. Do [[1. 4.|1.4.]] [[1968]]. Serija je bila uspješni spinoff humorističke serije ''[[Make Room For Daddy]]'', a glavni lik je bio Andrew (Andy) Taylor, seoski šerif koji je rijetko nosio pištolj. Serija je odmah postala veliki hit među publikom, a još uvijek se često emitira. ''The Andy Griffith Show'' je zaplete imao oko [[Šerif Andy Taylor|šerifa Andyja Taylora]] ([[Andy Griffith]]), koji je odgajao svog malog sina [[Opie Taylor|Opieja]] ([[Ron Howard]]) u [[Mayberry]]ju, fiktivnom ruralnom gradiću [[Sjeverna Karolina|Sjeverne Karoline]] . Šerif Taylor je također služio kao gradski [[mirovni sudac]] i donosio presude po [[skraćeni postupak|skraćenom postupku]]. Kao šerif gradića u kome je svatko znao svakoga, šerif Andy Taylor se u obavljanju svog posla više oslanjao na zdravi razum nego na strogo poštovanje zakona. U tome je predstavljao suštu suprotnost svom pomoćniku [[Barney Fife|Barneyu Fifeu]] ([[Don Knotts]]), čije je inzistiranje na poštovanju pravila bilo zahvalni izvor humorističkih situacija. TV-serija je skoro cijelo jedno desetljeće uživala ogroman uspjeh, a mnogi to tumače činjenicom da je fiktivni gradić Mayberry – malo, od svijeta izolirano i "usporeno" mjesto – bilo lišeno eksplozije kriminala, vijetnamskog rata, rasnih nereda i društvenih previranja koje su potresale SAD [[1960-e|1960-ih]]. Mnogi gledatelji su u njemu vidjeli idealiziranu viziju američke prošlosti, a izraz "Mayberry" danas u SAD služi kao njen sinonim. Serija je svoje najvažnije promjene doživjela u sezoni 1965/66, kada je Knotts zbog ranije potpisanog ugovora o nastupu u filmovima morao napustiti snimanje. Iste je godine serija počela biti snimana u boji. Andy Griffith je odlučio prestati snimati seriju u aprilu 1968. godine, kada je ona je bila na vrhuncu gledanosti, odnosno prva na [[Nielsenovi rejtinzi|Nielsenovim rejtinzima]]. To se u američkoj televizijskoj historiji dogodilo samo još dva puta – sa serijom ''[[I Love Lucy]]'' i ''[[Seinfeld]]''. == Povezano == * ''[[The Danny Thomas Show]]'' Sljedeće dvije serije su bile [[spin-off]]i temeljeni na likovima iz originalne serije: * ''[[Gomer Pyle, U.S.M.C.]]'' * ''[[Mayberry R.F.D.]]'' == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0053479|title=The Andy Griffith Show}} * {{epguides|id=AndyGriffithShow}} * [http://www.mayberry.com/ ''Mayberry.com''] home of The Andy Griffith Show Rerun Watchers Club w/ Interviews, Episode Guides, newsletters, and forums. * [http://www.radoknews.com/andy-griffith-show.html ''Behind The Scenes of The Andy Griffith Show''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822070157/http://www.radoknews.com/andy-griffith-show.html |date=2009-08-22 }} A behind the scenes look at The Andy Griffith Show and the real Mayberry, includes filming locations, the stars made on the show, and Mayberry trivia. * [http://www.virtuemag.org/articles/remembering-mayberry Remembering Mayberry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728164315/http://www.virtuemag.org/articles/remembering-mayberry |date=2011-07-28 }} * [http://www.christianactivities.com/mayberry/ Mayberry Articles & Events] * [http://www.zille.com/griffith/epguide.asp Searchable Andy Griffith Show Episode Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071130050343/http://zille.com/griffith/epguide.asp |date=2007-11-30 }} * [http://www.tvland.com/shows/griffith/ ''The Andy Griffith Show'' on TVLand.com] {{Najgledanije TV emisije u SAD}} {{TVSvijek|1960|1968|Andy Griffith Show, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg sporednog glumca u humorističkoj seriji]] tt25jihssmjpa8chhb5wshmwpano9mu 0 30361 42606375 41822478 2026-06-06T11:37:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606375 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = All in the Family | slika = | caption = Glumačka postava ''All in the Family''. Slijeva nadesno: [[Jean Stapleton]] kao [[Edith Bunker]], [[Rob Reiner]] kao [[Michael Stivic]], [[Carroll O'Connor]] kao [[Archie Bunker]] i [[Sally Struthers]] kao [[Gloria Stivic|Gloria Bunker Stivic]] | format = [[sitcom]] | kamera = | fotografija = | Zvuk = | trajanje = 30 minuta | kreator = [[Norman Lear]] (prema ''[[Til Death Us Do Part (britanska TV serija)|Till Death Us Do Part]]'' [[Johnny Speight|Johnnyja Speighta]]) | scenario = | producent = | izvrš.producent = | uloge = [[Carroll O'Connor]]<br />[[Jean Stapleton]]<br />[[Rob Reiner]] (1971-78)<br />[[Sally Struthers]] (1971-78)<br />[[Danielle Brisebois]] (1978-79) | | glasovi = | naracija = | kompozitor = | uvodna_tema = ''[[Those Were the Days (All in the Family)|Those Were the Days]]'' | završna_tema = | zemlja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[SAD]] | lokacija = | jezik = [[engleski]] | kanal = [[CBS]] | početak = [[12.1.]] [[1971]]. | kraj = [[8.4.]] [[1979]]. | br_serijala = | br_epizoda = 202 | lista_epizoda = All in the Family | prethodi = | slijedi = ''[[Archie Bunker's Place]]'' | srodna = | website = | imdb_id = 0066626 }} '''''All in the Family''''' je bila hvaljena [[SAD|američka]] [[TV|televizijska]] [[sitcom|humoristička serija]] originalno emitirana na [[CBS]]-u od [[12.1.]] [[1971]]. do [[8.4.]] [[1979]]. U septembru [[1979]]. serija je dobila novo izdanje pod nazivom ''[[Archie Bunker's Place]]''. Ova verzija je snimana još četiri godine, koje je završilo [[1983]]. Seriju je producirao [[Norman Lear]], a temeljena na je britanskoj TV-seriji ''[[Til Death Us Do Part (britanska TV serija)|Till Death Us Do Part]]''. Ona je relativno važna za američku televizijsku historiju, s obzirom da su se u njoj pojavili sadržaji prethodno smatrani neprimjerenim za televizijsku publiku, odnosno televizijski humor kao što su [[rasizam]], [[homoseksualnost]], [[feministički pokret]], [[silovanje]], [[rak dojke]] i [[impotencija]]. Emisija je uživala ogromnu popularnost, te je od [[1972]]. do [[1976]]. bila na vrhu [[Nielsenovi rejtinzi|Nielsenove ljestvice gledanosti]]. Samo se ''[[The Cosby Show]]'' mogao mjeriti s ''All in the Family'' po broju godina na vrhu gledanosti. Godine [[2002]]. je ''[[TV Guide]]''ovoj seriji dao 4. mjesto na listi 50 najvećih TV-serija svih vremena. ''TV Guide'' je također protagonista, [[Archie Bunker|Archieja Bunkera]], proglasio najvećim televizijskim likom svih vremena. Glavni junak serije, Archie Bunker, bio je radnik iz [[Queens]]a, koji nikada nije propuštao priliku da iznosi svoje [[bigot]]ne stavove prema ženama te pripadnicima rasnih, etničkih i drugih manjina. Tokom serije je stalno žudio za nekim drugim, sretnijim vremenima, prije burnih društvenih promjena 1960-ih i 1970-ih. Archiejeva kći Gloria ([[Sally Sthruters]]) se udala za vječnog studenta Michaela Stivica ([[Rob Reiner]]), koji dolazi živjeti u dom Bunkerovih kako bi uštedio na novcu za stan. Stivic je tipičan pripadnik idealističke i progresivne omladine 1960-ih, što dovodi do stalnih sukoba s njegovim tastom, ali i brojnih humorističkih situaija. Na početku emitiranja All in the Family je izazivala dosta kontroverzi zbog korištenja pejorativnih i politički nekorektnih izraza za [[Afroamerikanci|crnce]], [[Portorikanci|Portorikance]] i [[gej|homoseksualce]]. Nekim gledateljima je također smetalo što se u seriji prvi put može čuti povlačenje vode u zahodu, odnosno sugeriranje da su likovi obavili određene fiziološke potrebe. Najozbiljnije su bile zamjerke na činjenicu da je glavni lik, usprkos toga što je neinteligentni bigot, prikazan kao simpatični porodični čovjek. Usprkos svega, serija je uživala ogromnu popularnost, a među gledateljima serije je bio i predsjednik [[Richard Nixon]], te je spomenuo na zloglasnim [[Watergateske vrpce|Watergateskim vrpcama]]. == Spin-offi == ''All in the Family'' je bila karakteristična po tome što je poslužila kao podloga, odnosno rasadnik za mnoge druge uspješne TV-sitkome koje su predstavljale njene [[spin-off]]e. Prvi od njih je ''[[Maude (TV serija)|Maude]]'', koji se počeo emitirati [[12.9.]] [[1972]]. Glavna junakinja je bila Maude Findlay, [[Beatrice Arthur]], Edithina rođaka liberalnih nazora koja se prvi put pojavila u ''All in the Family'' u decembru [[1971]]. Na jesen je taj lik postao junakom nove TV-serije koja se održala nekoliko sezona. Maude je i sama nešto kasnije imala spin-off nazvan ''[[Good Times]]'', a čija je glavna junakinja Florida Evans, bivša crna kućna pomoćnica Maude Findlay. Drugi popularni spin-off je bio ''[[The Jeffersons]]'', koji je premijeru na CBS-u imao [[18.1.]], [[1975]]. Glavni junaci serije su bili bivši crni susjedi Bunkerovih - [[George Jefferson]] ([[Sherman Hemsley]]) i njegova supruga Louise "Weezie" Jefferson ([[Isabel Sanford]], [[1971]]-[[1975]] on ''AitF''). Serija je na programu ostala 9 sezona, a mnogi taj uspjeh tumače time što je vješto koristio formulu originala, samo sa crncima u glavnim ulogama, pa se tako lik Georgea nazivao "Crnim Archiejem Bunkerom". I ova serija je imala vlastiti spin-off u obliku TV-serije ''[[Checking In]]'', čija je glavna junakinja bila Florence, kućna pomoćnica Jeffersonovih. Ostali spinoffovi ''All in the Family'' su: * ''[[Archie Bunker's Place]]'', u tehničkom smislu spin-off, ali zapravo ništa drugo do nastavak orginalne serije. * ''[[Gloria (TV serija)|Gloria]]'', sitcom čiji je glavni junak Gloria, koja se razvela od Mikea i započela novi život. * ''[[704 Hauser]]'' čija se radnja odvija u kući Bunkerovih, ali s novim stanarima. == Povezano == * ''[[Til Death Us Do Part]]'' * ''[[Archie Bunker's Place]]'' * ''[[All In A Family]]'' - popularni hongkonški sitcom/[[sapunska opera]] također temeljen na ''Til Death Us Do Part'' == Vanjske veze == {{Commonscat|All in the Family}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/A/htmlA/allinthefa/allinthefa.htm Encyclopedia of Television entry on ''All in the Family''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911104650/http://www.museum.tv/archives/etv/A/htmlA/allinthefa/allinthefa.htm |date=2013-09-11 }} * {{imdb title|title=All in the Family|id=0066626}} * [http://www.fanhistory.com/index.php/All_in_the_Family Fan History: ''All in the Family''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303150347/http://www.fanhistory.com/index.php/All_in_the_Family |date=2008-03-03 }} {{Najgledanije TV emisije u SAD}} {{Zlatni globus TV komedija}} {{Emmy - SerijaKomedija}} {{TVSvijek|1971|1979|All in the Family}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju humorističku seriju]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za režiju humorističke serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg sporednog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene Zlatnim globusom za najbolju seriju - komedija ili mjuzikl]] lhrkra6y9czqd9vldca74w85abxvzzc 0 30514 42606323 42463721 2026-06-06T11:32:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606323 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Rosie O'Donnell | slika =Rosie_O'Donnell_2.jpg | širina_slike = 200px | opis = Rosie O'Donnell pre početka koncerta [[Barrbra Streisand|Barbre Streisand]] | ime_po_rođenju = Roseann Theresa O'Donnell | datum_rođenja = {{birth date and age|1962|3|21|df=y}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Queens, New York]], [[SAD]] | supružnik = [[Kelli Carpenter-O'Donnell|Kelli Carpenter O'Donnell]] <br />(vj. 2004–2007)<ref>[http://abcnews.go.com/2020/story?id=124302&page=1 20/20 Interview with Kelli Carpenter O'Donnell]</ref><br />Michelle Rounds (vj. 9. juna 2012) | website = http://www.rosie.com/ | zanimanje = voditeljica talk showa, komičarka, glumica i spisateljica | period = 1979 - }} '''Rosie O'Donnell''' (rođena [[21. mart]]a, [[1962]]. u [[New York]]u kao Roseann Theresa O'Donnell) je [[SAD|američka]] komičarka, TV voditeljka, televizijska, filmska i pozorišna glumica, nagrađena sa 11 [[Emmy Award|nagrada Emmy]]. Rosie O'Donnell je, takođe, veoma glasna aktivistkinja za [[prava LGBT osoba]]. == Biografija == Rođena je kao treće od petoro dece. Njena majka je umrla od raka dojke par dana pre nego što je Rosie napunila 11 godina<ref name="biography.com">[http://www.biography.com/search/article.do?id=9542144 Rosie O'Donnell Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108192509/http://www.biography.com/search/article.do?id=9542144 |date=2009-01-08 }}, ''Biography.com''</ref>. Glumom i komedijom je počela da se bavi još u srednjoj školi. Posle maturiranja pohađala je neko vreme [[Dickinson College]], a zatim se prebacila na [[Boston University]], ali ga je napustila bez diplome. U periodu između 1979. i 1984. nastupala je kao komičarka po klubovima<ref>[https://web.archive.org/web/20061111045509/http://www.eonline.com/celebrities/profile/index.jsp?uuid=c967a0ca-63f1-4edb-b3c6-ec4bdbbc0c4a Rosie O'Donnell profile], ''E! Online''</ref>. Kako je kasnije rekla u emisiji ''[[Larry King Live]]'', njen prvi značajni nastup bio je u programu za traženje telenta ''[[Star Search]]''<ref>[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0203/16/lklw.00.html "Highlights of Interviews With Rosie O'Donnell"], ''CNN Larry King Weekend'', [[March 16]], [[2002]]</ref>. Posle uspeha u ovoj emisiji dobila je ulogu u [[sitcom]]u ''[[Gimme a Break!]]'', gde je debitovala kao komšinica [[Nell Carter]], 1986. Godine 1988. počela je da radi za [[VH1]], gde je vodila ''[[Stand-up Spotlight]]''. Filmski debi imala je u filmu ''[[A League of Their Own]]'', u kome je glumila pored [[Tom Hanks]]a i [[Madonna|Madonne]]. Na dalje se pojavljivala u različitim ulogama, kao na primer u ulozi najbolje prijateljice [[Mag Ryan]] u filmu ''[[Sleepless in Seattle]]'', [[Betty Rubble]] (Betty Kamenko) u filmu ''[[The Flintstones (film)|The Flintstones]] ''; pozajmljivala je, zatim, glas ženki gorile u [[Disney]]jevom ''[[Tarzan (film iz 1999.)|Tarzanu]]'' i glumila je kaluđericu koja voli bejzbol u ''[[Wide Awake]]''. == The Rosie O'Donnell Show == {{main|The Rosie O'Donnell Show}} Godine 1996. Rosie je dobila svoj [[talk show]] u dnevnom terminu. Šou je bio veoma uspešan i osvojio je više [[Emmy]] nagrada. Show se snimao u [[New York]]u, tako da je O'Donnell često izražavala svoju privrženost [[Broadway]]u pozivajući glumce i glumice iz aktuelnih predstava i mjuzikala. Posle napada [[9/11]], kada je, zajedno sa turizmom bio ugrožen i pozorišni život, O'Donnell je pozivala ljude da posećuju predstave i tako podrže obnavljanje života u New Yorku. Česta tema su bile i humanitarne akcije. Posle napada [[9/11]] O'Donnell je najavila da će dati milion dolara za spasavanje i pozivala je druge poznate ličnosti i građane i građanke da daju priloge. Godine 2002. napustila je show, koji je onda preuzela [[Caroline Rhea]] (preimenovan je u ''[[The Caroline Rhea Show]]'') i koji se emitovao još jednu sezonu. Posle [[Columbineski masakr|Columbinskog masakra]] Rosie je počela otvoreno da se zalaže za kontrolu naoružanja i postala je istaknuta ličnost u [[Million Mom March]]u (''Marš miliona majki''). Tokom svoje emisije emitovane 19. aprila 1999. rekla je da smatra da oni koji imaju oružje treba da idu u zatvor. Kasnije je pokušavala da ublaži svoju izjavu ponavljajući da ona lično nema oružje ali i da nema problem sa tim da neko ko je kvalifikovan i ko ima dozvolu i registraciju drži svoje naoružanje. == Humanitarni rad i aktivizam == Maja 1996 [[Warner Books]] su isplatili Rosie O'Donnell 3 miliona dolara kao avans za njene memoare. Novac je uložila u pokretanje fondacije [[For All Kids]] (''Za svu decu''), koja za cilj ima postavljanje nacionalnog standarda za dnevnu brigu o deci. Njeni memoari ''[[Find Me]]'', objavljeni aprila 2002. bili su drugi na [[New York Times Bestseller List|listi bestselera New York Timesa]] <ref>{{cite web | year=2007 | title=Rosie O'Donnell: Biography | work=People, Celebs | url=http://www.people.com/people/rosie_odonnell/biography/0,,20033874_10,00.html | accessdate=30. 05. 2007. | archive-date=2014-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140101135603/http://www.people.com/people/rosie_odonnell/biography/0,,20033874_10,00.html | dead-url=yes }}</ref>. Njena fondacija [[For All Kids]] je od 1997. godine dodelila 22 miliona dolara raznim neprofitnim organizacijama za edukativne programe i brigu o maloj deci<ref>http://www.forallkids.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509133538/http://www.forallkids.org/ |date=2008-05-09 }} Rosie's For All Kids Foundation</ref>. Tokom leta 2007 Rosie je bila deo trupe [[True Colors Tour]] <ref>http://www.truecolorstour.com/</ref>, koja je obišla 15 gradova u [[SAD]]-u i [[Canada|Canadi]]. Turneja je započela 8. juna u organizaciji televizije [[Logo (TV kanal)|Logo]]. Pored Rosie O'Donnell na turneji su učestvovali još i [[Margaret Cho]], [[Cyndi Lauper]], [[Debbie Harry]], [[Erasure]], [[The Gossip]], [[Rufus Wainwright]], [[The Dresden Dolls]], [[The MisShapes]], [[Indigo Girls]], [[The Cliks]] i drugi specijalni gosti. Profit od turneje odlazi organizacijama [[Human Rights Campaign]], [[PFLAG]] i Fondaciji [[Matthew Shepard]]. == Coming out == Rosie se pojavila u seriji ''[[Will & Grace]]'', januara 2002. u ulozi [[lezbejka|lezbejske]] majke. Mesec dana kasnije se [[coming out|outovala]] kao lezbejka. "Ne znam zašto ljudi prave veliku stvar oko toga što je neko [[gej]]… Ljudi su zbunjeni, šokirani, kao da je ovo veliko otkriće za nekoga"<ref name="usatoday.com">{{cite web | year=2002| title= Rosie, coy on TV, 'comes out' on stage| work=USA Today, Jeannie Williams | url=http://www.usatoday.com/life/television/2002/2002-02-27-rosie.htm | accessdate = 30. 05. 2007.}}</ref>. Javno se outovala dva meseca pre nego što je napustila svoj šou. Njen glavni razlog zašto je rešila da se outuje bila je želja da privuče pažnju javnosti na pitanja [[usvajanje dece od strane istopolnih parova|usvajanja dece od strane istopolnih parova]]. O'Donnell je majka i po usvajanju i kao [[hraniteljska porodica|hraniteljica]]. Protestvovala je protiv agencija za usvajanje, posebno na [[Florida|Floridi]], koje ne dozvoljavaju lezbejskim i gej parovima da dobiju dete. U intervjuu koji je dala marta 2002. godine [[Diane Sawyer|Diani Sawyer]] govorila je o usvajanju dece i o svom životu. Takođe, pominjala je gej par sa Floride kojima je pretila opasnost da im oduzmu dete koje je kod njih bilo kao u hraniteljskoj porodici, jer državni zakon ne dozvoljava da usvoje dete<ref name="usatoday.com"/>. == Porodični život == O'Donnell se [[26.2.|26. februara]], [[2004]]. venčala sa [[Kelli Carpenter]], bivšom upravnicom marketinga [[Nickleodeon (TV kanal)|Nickleodeona]], sa kojom ju je upoznao Rosien brat 1997. godine. Njih dve su se venčale u [[San Francisco|San Franciscu]] dve nedelje pošto je tamošnji gradonačelnik [[Gavin Newsom]] odobrio sklapanje [[istopolni brak|istopolnih brakova]]. Venčanje je bilo i protest protiv podrške [[Federal Marriage Amendment|Federalnom amandmanu o braku]] predsednika [[George W. Bush]]a. Njihov brak [[istopolni brak u Califoniji|je poništio]] [[Vrhovni sud Californije]]. Njih dve imaju imaj četvoro dece, od kojih su troje usvojile: Parker Jaren, Chelsea Belle i Blake Christopher, dok je četvrtu devojčicu, Vivienne Rose rodila Kelly 2002. godine (dete je začeto [[donacija sperme|doniranom spermom]]). Rosie sa svojom porodicom živi u selu [[Nyack, New York|Nyack]] pored [[New York]]a. Sredinom novembra, 2009. godine O'Donnell je obznanila da se Kelli odselila iz kuće još 2007. Mesec dana kasnije Rosie je viđena sa svojom novom devojkom, Tracy Kachtick-Anders, umetnicom iz Texasa<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Rosie-ODonnell-Dating-1013355.aspx|title=Rosie O'Donnell Is Dating Someone New|date = 31. 12. 2009.|accessdate = 21. 3. 2010}}</ref>. Njen brat, [[Daniel O'Donnell (političar)|Daniel]], koji je takođe [[gej]], bavi se politikom i poslanik je u [[New York State Assembly|Skupštini države New York]] <ref>[http://assembly.state.ny.us/mem/?ad=069 New York State Assembly - Assemblymember Daniel O'Donnell - 69th Assembly District]</ref>. == R Family Vacations == Godine 2004. Rosie i Kelly su se udružile sa [[Gregg Kaminsky|Greggom Kaminskym]] i organizovale ''R Family Vacation'' ujedno za [[gej]]eve i [[lezbejke]], kao "prvi aranžmani za odmor i za gejeve i za lezbejke" gde "gejevi i lezbejke mogu da povedu svoju decu, prijatelje i roditelje"<ref name="Kaminsky">{{cite web | last=Kaminsky | first=Gregg | title=Rosie O'Donnell Announces R Family Vacations | publisher=[[Out In Buffalo]] | date=8/11/03 | url=http://www.outinbuffalo.com/home/news.asp?articleid=4916 | accessdate=21. 06. 2007. | archive-date=2003-09-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030929064549/http://www.outinbuffalo.com/home/news.asp?articleid=4916 | dead-url=yes }}</ref>. iako O'Donnell nije svakodnevno angažovana, onda doprinosi organizovanjem marketinga i advertajzinga. Prvo krstarenje započelo je 11, jula, 2004. godine sa oko 1600 putnika<ref name="Planet Out">{{cite web | title=Q and A with Rosie and Kelli on "All Aboard! Rosie's Family Cruise" | publisher=[[Planet Out]] | date=2006 | url=http://www.planetout.com/entertainment/news/?sernum=1227 | accessdate=21. 06. 2007. | archivedate=2006-05-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060526042807/http://www.planetout.com/entertainment/news/?sernum=1227 | deadurl=yes }}</ref>, među kojima je bilo 600 dece<ref name="Davis">{{cite web | last =Davis | first =Andrew | title =Getting Away with R Family Vacations | publisher =[[Windy City Times]] | date =12. 01. 2005. | url =http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=7108 | accessdate =21. 06. 2007. | archive-date =2019-04-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190402161139/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=7108 }}</ref>. pored redovnog zabavnog programa, krstarenje je uključivalo i diskusije, koje su pripremljene u saradnji sa [[Family Pride]], organizacijom koja se već 25 godina bavi istopolnim roditeljstvom<ref name="Williams">{{cite web | last=Williams | first=Bradley David | title=Families, Ahoy! | publisher=[[Out Smart Magazine]] | date=May 2004 | url=http://www.outsmartmagazine.com/issue/i05-04/f-2-Families_Ahoy.php | accessdate=21. 06. 2007. | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808173903/http://www.outsmartmagazine.com/issue/i05-04/f-2-Families_Ahoy.php | dead-url=yes }}</ref>. Diskusije su bavile temama koje su važne za gej i lezbejsko roditeljstvo. Takođe, na krstarenju je bilo prisutno sveštenstvo [[Metropolitan Community Church|Crkve metropolitenske zajednice]], koja je dominantno [[LGBT hrišćani|LGBT hrišćanska]] denominacija. Dokumentarni film ''All Aboard: Rosie's Family Cruise'', koji prikazuje krstarenje od New Yorka do [[Bahamas|Bahama]] na kome učestvuje oko 500 porodica, prikazan je na [[HBO]]-u 6. aprila, 2006. Film je nominovan za 3 [[Emmy]] nagrade. Godine 2007. plan krstarenja je izostavio [[Bermudi|Bermude]], jer je prethodno gej krstarenje bilo dočekano protestima hrišćana koji su uzvikivali [[anti-gej]] parole, dok je i samo R Family krstarenje dobilo pretnje da će ih sačekati grupa sastavljena od oko 80 različitih crkava ukoliko pristanu. Kaminsky je izjavio da: "kada bi bilo protesta, a da nismo imali decu na brodu, išli bismo, ali nismo hteli da decu izložimo toj mržnju dok su na odmoru." <ref name="Guaracino">{{cite book| last =Guaracino | first =Jeff | title=Fun For Grown-Ups Abourd Rosie's r Family Cruises | publisher=[[Instinct (magazine)]] | date=July 2007, page 48 | accessdate = 21. 06. 2007.}}</ref> == ''The View'' == [[Barbara Walters]] je u aprilu 2006. najavila da će se Rosie O'Donnell pridružiti voditeljskoj ekipi talk show-a [[The View]]. Rosie je zvanično zamenila [[Meredith Vieira|Meredithe Vieiru]] 5. septembra, 2006. Rosie, koja je do tada sama vodila svoje emisije, brzo se prilagodila na rad u timu od četiri voditeljke. U emisiji su Rosie i druga ko-voditeljka [[Joy Behar]] počele redovno da uvode teme o aktuelnim dešavanjima, često oštro kritikujući Busha. Nasuprot O'Donnellovim liberalnim stavovima, njena konzervativna saradnica, [[Elisabeth Hasselbeck]], često je podržavla Bushovu administraciju i njih dve su redovno ulazile u rasprave. O'Donnell je u očima konzervativne publike prelazila granice prihvatljivih stavova, posebno kada bi se govorilo o politici i religiji (rekla je, na primer, da je "radikalno hrišćanstvo jednako opasno kao i radikalni islam). Takođe, kritikovala je i druge voditelje i emisije, kao recimo [[American Idol]], u kojoj je bio emitovan snimak koji je ismevao jedan od kandidata, "Ismevati nečiji fizički izgled. I kada napuste prostoriju histerično im se smejati. Tri milionera, jedan verovatno intoksiniran." <ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/18307579/ Rosie’s stormy stay on ‘The View’ will end]. ''MSNBC'' website. Accessed on May 29, 2007.</ref> Rosie je odato priznanje da je pomogla da se emisija fokusira više na ozbiljne aktuelnosti, dok je i dalje doticao teme koje su česte u dnevnom terminu: poznati, moda i hrana. Uprkos trendu opadanja gledanosti programa u dnevnom terminu, emisiji The View je porasla gledanost za 27% u odnosu na prethodnu godinu. Dalje, The View je postao četvrta emisija po gledanosti među ciljnom publikom (žene od 18 do 49) i kada se O'Donnell priključila programu, emisija je doživela rekordnu gledanosti, sa prosekom od oko 3.4 miliona gledalaca u svim demografskim grupama po emisiji, što je bilo za 15% više u odnosu na isti period godine pre dolaska Rosie<ref>[http://www.variety.com/article/VR1117955333.html?categoryid=14&cs=1 O'Donnell brings big ratings to 'The View' Daytime talk show nabs best-ever November sweeps]. ''Variety'' website. Accessed on May 29, 2007.</ref>. Aprila 2007. O'Donnell je najavila da napušta emisiju u junu, kada joj ističe ugovor, jer ona i ABS nisu uspeli da se dogovore oko produžetka ugovora, ali da će se povremeno pojavljivati u emisiji kao dopisnica<ref>[http://www.nytimes.com/2007/04/26/arts/television/26rosi.html Rosie O’Donnell Says She Will Say Goodbye to ‘The View’ in June]. ''New York Times'' website. Accessed on April 25, 2007.</ref>. Maja, 2007. O'Donnell je najavila zajedno sa [[ABC (TV)|ABC]]-om da neće ostati do kraja ugovora i napustila je emisiju 25. maja posle svađe sa koleginicom [[Elisabeth Hasselbeck]] u programu. === Kontroverze === Druga strana spontanosti i otvorenosti Rosie O'Donnell bila je to da su mnoge njene primedbe i izjave bile predmet kontroverzi, uglavnom za konzervativnu publiku. ==== Optužbe za anti-katoličanstvo ==== Jedna od optužbi javnosti bila je da je O'Donnell anti-katolički nastrojena. Kada je Vrhovni sud zabranio kasni abortus, Rosie je komentarisala: "Znate šta se pitam? Koliko sudija vrhovnog suda su katolici?" i dodala je: "Šta je sa odvajanjem crkve od države u Americi?. Dalje je rekla: "Kada bi muškarci mogli da zatrudne, [[abortus]] bi bio [[sveta tajna]]." Na ove izjave konzervativne i katoličke grupe su protestvovale. ==== Ismevanje kineskog jezika ==== U decembru 2006. Rosie je komentarisala međunarodnu pažnju koju je poprimilo gostovanje [[Danny DeVito|Dannyja DeVita]] u prethodnoj emisiji, kada je on bio veseo i pijan<ref>http://youtube.com/watch?v=UnSuZz3gWuE</ref>. Rosie je bila začuđena što to dobija toliku pažnju inostranih medija i rekla je: "Znate, mogu da zamislim da u [[Kina|Kini]] to zvuči 'Ching-chong, ching-chong. Danny DeVito. Ching-chong, ching-chong-chong. Pijan. ''The View''. Ching-chong.'"<ref name="E-reallysorry">{{cite news |url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=b33c7760-8170-4fca-83b3-ecf82ebb11d0 |title=Rosie Really Sorry for "Ching-Chong" Crack |first=Gina |last=Serpe |date = 14. 12. 2006. |accessdate = 15. 12. 2006. |publisher=E! News}}</ref> Mnogi su to shvatili kao ismevanje [[kineski jezik|kineskog jezika]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aaja.org/news/mediawatch/2006_12_08_01/ |access-date=2007-07-12 |archivedate=2010-11-09 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5u6kVn3If?url=http://www.aaja.org/news/mediawatch/2006_12_08_01/ |deadurl=yes }}</ref>. O'Donnell je odgovorila da je ona komičarka i da je to njen smisao za humor<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nypost.com/seven/12092006/gossip/pagesix/rosie_to_asians__loosen_up_pagesix_.htm |access-date=2007-07-12 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822040357/http://www.nypost.com/seven/12092006/gossip/pagesix/rosie_to_asians__loosen_up_pagesix_.htm |dead-url=yes }}</ref>. U narednoj emisiji se izvinila gledaocima, rekavši: "Reći [[ching chong]] nekome je veoma uvredljivo i neki ljudi iz Azije su mi rekli da je to jednako loše kao i [[n-word]] (''uvredljiva reč za Afroamerikance''). Na to sam reagovala, 'Stvarno? To nisam znala.'"<ref name="n-word">ABCnews.com. (2006-12-14). [http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory?id=2727198&CMP=OTC-RSSFeeds0312 "Group not satisfied with Rosie's apology by By Erin Carlson, Asssociated Press; ABC News / Entertainment. Retrieved on 2007-06-05.]</ref>. "Svakom ko je uvređen mojim kineskim, azijskim, pseudo-japanskim, pomalo jidiš izgovorom, znate, nikada nije bila (moja) namera da ismevam i žao mi je onih koji su se osetili povređeno i koji su bili uvređeni…" Karen Lincoln Michel, predsednica udruženja ne-belih novinara, rekla je da joj izvinjenje koje je dala O'Donnell ne zvuči uopšte kao izvinjenje. Februara 2007. O'Donnell je napisala izvinjenje na svom [[blog]]u<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rosie.com/blog/2007/02/24/beau-sia/ |access-date=2007-07-12 |archive-date=2007-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070823145209/http://www.rosie.com/blog/2007/02/24/beau-sia/ |dead-url=yes }}</ref>. ==== Komentari protiv rata u Iraku ==== O'Donnell je veoma glasna u kritikama [[Bushova administracija|Buchove administracije]] i [[rat u Iraku|rata u Iraku]]. U emisiji 1. maja, 2007. O'Donnell je pomenula da je povećan broj prestupnika koji su u američkoj vojsci. Dalje u razgovoru sa republikanskom simpatizerkom Elisabeth Hasselbeck, O'Donnell je rekla da voli vojsku i da želi da se vrate kući. U emisiji emitovanoj 17. maja, O'Donnell je postavila pitanje: "655.000 ubijenih iračkih civila. Ko su [[teroristi]]?" i nastavila je: "Kada bi ti bila u Iraku i druga zemlja, SAD, najbogatija na svetu, napadne tvoju zemlju i ubije 655.000 tvojih građana, kako bi nas ti zvala?" <ref name=us>{{Cite web |title=title= 'Scarborough Country' for May 17 2007 |url=http://today.msnbc.msn.com/id/18739523/ |access-date=2007-07-12 |archivedate=2007-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117063829/http://today.msnbc.msn.com/id/18739523/ |deadurl=yes }}</ref>. U narednoj emisiji rasprava između O'Donnell i [[Elisabeth Hasselbeck]] se nastavila na temu okupacije Iraka od strane američke vojske. Posle ove rasprave Rosie je odlučila da prekine ugovor ranije i napustila je emisiju uz odobrenje [[ABC (TV)|ABC]]-a. ABC je saopštio da su ove rasprave dovele do rekordne gledanosti emisije. == Posle 2007. == Marta, 2007. godine započela je rad na video [[blog]]u ''[[JeHeRo]]'' zajedno sa [[Helene Macaulay]] i [[Janette Barber]] (naziv bloga je sačinjen od početnih slova njihovih imena). Novembra 2009. godine započela je rad na radio emisiji, ''Rosi Radio'', koja se emituje na ''Sirius XM Radio''. U toku dvočasovnog programa O'Donnell diskutuje o novostima i događajima. == Rad == === Televizija === [[Datoteka:Rosie O'Donnell.jpg|thumb|desno|200px|Rosie O'Donnell na dodeli [[Emmy]]ja, 1992.]] * ''[[Gimme a Break!]]'' ([[1986]]–[[1987]]) * ''[[Stand-Up Spotlight]]'' ([[1988]]–[[1991]]) * ''[[Stand by Your Man (TV serija)|Stand by Your Man]]'' ([[1992]]) (otkazana posle 2 meseca) * ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' ([[1996]]–[[2002]]) (takođe i producentkinja i izvršna producentkinja) * ''[[The Twilight of the Golds]]'' ([[1997]]) * ''[[Jackie's Back!]]'' ([[1999]]) (cameo) * ''[[Will & Grace]]'' ([[2002]]) * ''[[Riding the Bus with My Sister]]'' (TV film, [[2005]]) (bila je i izvršna producentkinja) * ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' ([[2005]]) * ''[[Queer as Folk (US)|Queer as Folk]]'' (TV serija, [[2005]]) * ''[[The View]]'' ([[5.9.]] [[2006]]–[[27.5.]] [[2007]]) * ''[[Nip/Tuck]]'' [[(2006)]] (2 epizode u 4. sezoni, 4 epizode u 5. sezoni) === Pozorište === * ''[[Grease (mjuzikl)|Grease]]'' ([[1994]]) (kao Betty Rizzo) * ''[[Seussical]]'' ([[2001]]) (zamena za [[David Shiner]]) * ''[[Fiddler on the Roof]]'' ([[2004]]) (zamena za [[Andrea Martin]], [[2005]].) === Film === * ''[[A League of Their Own]]'' ([[1992]]) * ''[[Sleepless in Seattle]]'' ([[1993]]) * ''[[Another Stakeout]]'' ([[1993]]) * ''[[Fatal Instinct]]'' ([[1993]]) * ''[[Car 54, Where Are You?]]'' ([[1994]]) * ''[[I'll Do Anything]]'' ([[1994]]) * ''[[The Flintstones (film)|The Flintstones]]'' ([[1994]]) * ''[[Exit To Eden (film)|Exit to Eden]]'' ([[1994]]) * ''[[Now and Then (1995 film)|Now and Then]]'' ([[1995]]) * ''[[Beautiful Girls]]'' ([[1995]]) * ''[[Harriet the Spy (film)|Harriet the Spy]]'' ([[1996]]) * ''[[A Very Brady Sequel]]'' ([[1996]]) (Cameo) * ''[[Wide Awake]]'' ([[1998]]) * ''[[Get Bruce]]'' ([[1999]]) (dokumentarac) * ''[[Tarzan (1999 film)|Tarzan]]'' ([[1999]]) (glas) * ''[[The Flintstones in Viva Rock Vegas]]'' ([[2000]]) * ''[[Artists and Orphans: A True Drama]]'' ([[2001]]) (naratorka) * ''[[Hedwig and the Angry Inch]]'' ([[2001]]) (arhivski snimci) * ''[[Last Party 2000]]'' ([[2001]]) (dokumentarac) * ''[[The Lady in Question Is Charles Busch]]'' ([[2005]]) (dokumentarac) * ''[[Show Business]]'' ([[2005]]) (dokumentarac) * ''[[Pursuit of Equality]]'' ([[2005]]) (dokumentarac) * ''[[All Aboard: Rosie's Family Cruise]]'' ([[2006]]) (dokumentarac) (i kao izvršna producentkinja) === Domaćica ceremonija === * ''[[Nickelodeon Kids' Choice Awards]] (1997-2003) * ''[[54th Annual Tony Awards]] (2000) * ''[[42nd Annual Grammy Awards]] (2000) === Knjige === * ''[[Find Me]]'' (2002) * ''[[Celebrity Detox]]'' (2007) * ''Rosie O'Donnell's Crafty U: 100 Easy Projects The Whole Family Can Enjoy All Year Long'' (2008) == Nagrade == '''[[Emmy Awards za program u dnevnom terminu]]''' * 1997 Outstanding Talk/Service Show Host, Rosie O'Donnell * 1998 Outstanding Talk Show, ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' * 1998 Outstanding Talk/Service Show Host, Rosie O'Donnell (takođe i [[Oprah Winfrey]]) * 1999 Outstanding Talk Show, ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' * 1999 Outstanding Talk Show Host, Rosie O'Donnell * 2000 Outstanding Talk Show, ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' * 2000 Outstanding Talk Show Host, Rosie O'Donnell * 2001 Outstanding Talk Show, ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' * 2001 Outstanding Talk Show Host, Rosie O'Donnell (takođe i [[Regis Philbin]]) * 2002 Outstanding Talk Show, ''[[The Rosie O'Donnell Show]]'' * 2002 Outstanding Talk Show Host, Rosie O'Donnell '''[[Emmy za program u udarnom terminu]]''' * 1999 Outstanding Variety, Music or Comedy Special, ''52nd Annual [[Tony Awards]]'' == Vanjske veze == {{Commonscat|Rosie O'Donnell|Rosie O'Donnell}} * [http://www.rosie.com/ Zvanični sajt] * {{IMDb ime|id=0005280|name=Rosie O'Donnell}} * {{tvtome person|id=16869}} * {{ibdb name|id=74916|name=Rosie O'Donnell}} == Reference == {{reflist|2}} {{Lifetime|1962||Odonnell, Rosie}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Blogeri]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke teatarske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Lezbejske glumice]] [[Kategorija:Komičarke]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Daytime Emmy Award]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:LGBT aktivisti i aktivistkinje]] [[Kategorija:LGBT komičari i komičarke]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice GLAAD Media Award]] [[Kategorija:LGBT televizijske ličnosti]] 6cuiy0iz4kyag909ch3nk22bcflez3d 0 30576 42606293 42396757 2026-06-06T11:30:32Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606293 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Ellen DeGeneres | slika = Ellen DeGeneres-2009.jpg | širina_slike = 200px | opis = Ellen DeGeneres, 2009. | ime_po_rođenju = Ellen Lee DeGeneres | datum_rođenja = {{birth date and age|1958|1|26|df=y}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Metairie, Louisiana]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | supružnik = {{marriage|[[Portia DeGeneres]]|2008}} | partner = [[Anne Heche]]<br /><small>(1997–2000)</small><br />[[Alexandra Hedison]]<br /><small>(2001–2004)</small> | zanimanje = glumica, TV voditeljica | nagrade = {{awd|award=Najbolji scenario za seriju – komedija|year=1997|title=[[Ellen (TV serija)|Ellen]]}}<br />{{awd|award=Daytime Emmy – najbolji [[talk show]]|year=2004, 2005, 2006, 2007|title=[[The Ellen DeGeneres Show]]}} }} '''Ellen Lee DeGeneres''' ([[Međunarodna fonetska abeceda|IPA]]: /dɨˈdʒɛnərəs/, '''Elen Dedženeres'''; rođena [[26. 1.|26. januara]], [[1958]].) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] glumica, komičarka i voditeljka [[talk show]]a ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' za koji je dobila više [[Emmy Award|Emmyja]]. Takođe je i članica žirija za ''[[American Idol]]''. DeGeneres je vodila program dodele [[Oscar]]a, kao i [[Primetime Emmys]]. Kao filmska glumica pojavila se u filmovima ''[[Mr. Wrong (film)|Mr. Wrong]]'', ''[[EDtv]]'' i ''[[The Love Letter (film iz 1999.)|The Love Letter]]'' i davala je glas za lik Dory u [[Pixar Animation Studios|Disney-Pixarovom]] [[animirani film|animiranom filmu]] ''[[Finding Nemo]]''. Glumila je u dva [[sitcom|sitkoma]], ''[[Ellen (TV serija)|Ellen]]'' od 1994. do 1998. i u ''[[The Ellen Show]]'' od 2001. do 2002. Godine 1997, tokom četvrte sezone serije ''Ellen'', DeGeneres je otkrila javnosti da je [[lezbejka]] u ''[[The Oprah Winfrey Show]]''. Ubrzo zatim, njen lik u seriji, [[Ellen (TV serija)|Ellen Morgan]] je isto saopstila terapeutkinji koju je glumila [[Oprah Winfrey]] i serija se na dalje bavila raznim [[LGBT]] temama. Dobila je dvanaest [[Emmy Award|Emmy nagrada]], kao i brojne druge nagrade za svoj profesionalni rad i rad u dobrotvorne svrhe. == Biografija == DeGeneres je rođena i odrastala je u [[Metairie, Louisiana|Merairieju]] u [[Louisiana|Louisiani]], kao ćerka [[Betty DeGeneres|Betty Jane DeGeneres]] (née Pfeffer) i Elliotta DeGeneresa<ref>[http://www.filmreference.com/film/61/Ellen-DeGeneres.html Ellen DeGeneres Biography (1958-)]</ref><ref name="bookref1">{{cite book|last=DeGeneres|first=Betty|authorlink=|coauthors=|title=Love, Ellen: A Mother/Daughter Journey|publisher=HarperCollins Publishers|date=2000|location=|pages=22, 27|month=|url=|isbn=0688176887}}</ref> Ima jednog brata, [[Vance DeGeneres|Vanca DeGeneresa]], koji je producent i muzičar. DeGeneres ima francusko, englesko, nemačko i irsko poreklo. Nakon razvoda svojih roditelja, DeGeneres se preselila sa majkom i njenim novim mužem u [[Atlanta, Texas|Atlantu u Texasu]]. Nakon završetska srednje škole u Atlanti, maja, 1976, vratila se u Metairie, a zatim u [[New Orleans]], gde je pohađala [[University of New Orleans|univerzitet]], studirajući komunikacije. Nakon jedne godine napustila je studije i radila je u advokatskoj kancelariji. Imala je posao i kao prodavačica, konobarica, hostesa, šankerka i molerka. U svojim [[stand-up]]ovima često crpe materijal iz svoje mladosti i radnog iskustva. == Karijera == ==== Stand-up komičarka ==== DeGeneres je započela svoju [[stand-up]] karijeru u malim klubovima i kafićima. Već 1981. bila je [[MC]] u Clyde's Comedy Club-u u New Orleansu. Kao svoje glavne uzore iz tog perioda Degeneres pominje [[Woody Allen]]a i [[Steve Martin]]a.<ref name="comedycouch.com">[http://www.comedycouch.com/interviews/edegeneres.htm The Comedy Couch - Ellen Degeneres Interview<!-- Bot generated title -->]</ref> Tokom ranih 1980-ih počinje da održava turneje po SAD-u, a [[Showtime]] je imenuje za "Najsmešniju osobu u Americi" 1982. godine.<ref name="ellen.warnerbros.com">{{Cite web |title=About Ellen DeGeneres {{!}} EllenTV.com<!-- Bot generated title --> |url=http://ellen.warnerbros.com/about/bio.php |access-date=2010-04-30 |archivedate=2010-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100306134621/http://ellen.warnerbros.com/about/bio.php |deadurl=yes }}</ref> Godine 1986. pojavljuje se u ''[[The Tonight Show]]''-u sa [[Johnny Carson]]om, koji je povezuje sa [[Bob Newhart|Bonom Newhartom]].<ref name="comedycouch.com"/> Ona je prva žena komičarka koju je Carson pozvao na razgovor u programu nakon njenog nastupa.<ref name="ellen.warnerbros.com"/> ==== Rani rad na ekranu ==== Njen rani televizijski i filmski rad tokom kasnih 1980-ih i ranih 1990-ih uključuje njene uloge u ''[[Open House (TV serija)|Open House]]'' i u filmu ''[[Coneheads (film)|Coneheads]]''. === Sitcom ''Ellen'' === [[Datoteka:Ellen DeGeneres 2.jpg|thumb|Ellen DeGeneres nakon dodele Emmy nagrada, 1994.]] ''[[Ellen (TV serija)|Ellen]]'' je [[sitcom]] koji se emitovao u periodu 1994-1998 (u prvoj sezoni emitovao se pod nazivom ''These Friends of Mine''). ''Ellen'' je vrhunac gledanosti dostigao februara 1997. kada se Ellen DeGeneres [[coming out|outovala]] kao [[lezbejka]] u ''[[The Oprah Winfrey Show]]-u''. Njen lik u seriji se takođe outovao u aprilu, saopštavajući svojoj terapeutkinji (koju je glumila [[Oprah Winfrey]]) da je lezbejka u epizodi pod nazivom ''[[The Puppy Episode]]''.<ref name="something">{{cite web | author=Caryn James | title=A Message That's Diminished by the Buildup | work=The New York Times | date = 13. 04. 1997. | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901E5DC173CF930A25757C0A961958260&sec=&spon=&pagewanted=all | accessdate = 14. 03. 2008.}}</ref> Ova epizoda bila je jedna od najgledanijih epizoda serije, ali kasnije epizode nisu uspele da dostignu taj rejting gledanosti i serija je konačno otkazana. Ellen je dobila [[Emmy Award|Emmy]] nagradu za scenario za ''The Puppy Episode''. Nakon otkazivanja serije DeGeneres se vratila stand-up komediji i kasnije je postala uspešna voditeljka [[talk show]]a. === ''Ellen's Energy Adventure'' === DeGeneres je glumila u seriji filmova za show pod nazivom ''[[Ellen's Energy Adventure]]'', koji je deo atrakcije i paviljona [[Universe of Energy]] u [[Walt Disney World|Disneyjevom svetu]], [[Epcot]]. U filmu su glumili i [[Bill Nye]], [[Alex Trebek]], [[Michael Richards]] i [[Jamie Lee Curtis]]. Radnja se zasniva na tome što DeGeneres zaspi i probudi se u energetskoj verziji kviza ''[[Jeopardy!]]'', gde igra protiv svojih starih protivnika, Curtisove i [[Albert Einstein|Einsteina]]. U sledećem filmu ona vodi edukativni program o energiji, zajedno sa Nyeom. Program je prvi put otvoren 15. septembra, 1996, godine, pod nazivom ''Ellen's Energy Crisis'', ali je naziv brzo promenjen u pozitivniji: ''Ellen's Energy Adventure''. === ''The Ellen Show'' === Posle outovanja Ellen nije nastupala 3 godine i svoju novu seriju ''[[The Ellen Show]]'' je počela da radi tek 2001. godine. Premda je njen lik bila ponovo lezbejka, ovo nije bila centralna tema sitkoma. === ''Emmy Awars'' === Iako njena nova serija nije imala komercijalnog uspeha, Ellen je dobila ponudu da bude domaćica dodele [[Emmy Award|Emmy nagrada]], koja se održavala nakon [[Napadi 11. septembra 2001.|Napada 11. septembra]]. Ellen je u toku večeri doživela nekoliko ovacija, između ostalog i za izjavu: "Rekli su nam da nastavimo da živimo naše živote, jer raditi suprotno znači da su teroristi pobedili, i zaista, šta bi uznemirilo [[Talibani|Talibane]] više od [[lezbejka|lezbejke]] koja nosi odelo pred prostorijom punom [[Jevreji|Jevreja]]?" Godine 2005. DeGeneres je bila domaćica dodele Primetime Emmy nagrada, što se desilo tri nedelje nakon [[Uragan Katrina|uragana Katrina]]. To je bio drugi put da je ona vodila program nakon nacionalne tragedije. DeGeneres je bila domaćica i na dodeli [[Grammy Awards]], 1996. i 1997. godine. === Pozajmljivanje glasa === DeGeneres je pozajmila svoj glas Dory, ribici sa [[amnezija|gubitkom]] [[kratkotrajna memorija|kratotrajne memorije]], u [[Disney]]/[[Pixar]]ovom crtanom filmu ''[[Finding Nemo]]'', 2003. godine. Reditelj [[Andrew Stanton]] je rekao da je izabrao nju, jer ona "promeni temu pet puta pre nego što završi rečenicu".<ref>[[Andrew Stanton]] je ovo rekao u komentarima koji se nalaze na DVD izdanju filma.</ref> Film je doneo Ellen odlične kritike i nagradu [[nagrada Saturn|Saturn]] za najbolju sporednu glumicu, kao i niz drugih nagrada. Takođe, pozajmila je glas psu u prologu filma ''[[Dr. Dolittle (film)|Dr. Dolittle]]''. === ''The Ellen DeGeneres Talk Show'' === Septembra 2003. Ellen je počela da radi ''[[The Ellen DeGeneres Show]]''. Ovaj talk show je dobio odlične kritike i veliku gledanost. Bio je nominovan za 11 [[Emmy nagrada za program u dnevnom terminu]] u svojoj prvoj sezoni, od kojih je dobio 4, uključujući i nagradu za najbolji [[talk show]]. Ovo je prvi show koji je proglašen najboljim već u prvoj sezoni, a istu nagradu osvajao je tri puta zaredom. U toku prve tri sezone show je dobio 25 Emmy nagrada. DeGeneres je poznata po tome što igra i peva sa svojom publikom na početku emisije i tokom reklama. Često daje nagrade i besplatna putovanja gledaocima u publici uz pomoć svojih sponzora. Maja 2007, DeGeneres je morala da leži u krevetu zbog povrede, ali je nastavila da vodi show iz bolničkog kreveta. Gosti su ležali takođe u bolničkim krevetima. Maja, 2009. godine, Degeneres je proslavila svoju hiljaditu epizodu, u kojoj su se pojavile poznate ličnosti kao što su [[Oprah]], [[Justin Timberlake]], [[Paris Hilton]] i drugi. === Dodela Oscara 2007. === DeGeneres je izabrana u septembru da vodi ceremoniju 79. dodele Oscara, održane [[25. 2.|25. februara]], [[2007]]. Ellen je prva javno deklarisana lezbejka ili gej osoba koja je vodila ovu ceremoniju. Ellen je dobila odlične kritike. [[Regis Philbin]] je rekao "jedina zamerka je što nije bilo dovoljno Ellen". DeGeneres je niminovana za nagradu Emmy kao voditeljica prenosa dodele Oscara.<ref>{{cite web | author=Bob Sassone | title=The Emmys: More thoughts and theories | url=http://podcasts.tvsquad.com/2007/07/19/the-emmys-more-thoughts-and-theories | work=TV Squad | date=19. 07. 2007. | accessdate=30. 4. 2010. | archivedate=2008-10-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081002020931/http://podcasts.tvsquad.com/2007/07/19/the-emmys-more-thoughts-and-theories/ | deadurl=yes }}</ref> === Štrajk pisaca, 2007. === DeGeneres, kao i mnogi glumci/ce koji/e su i pisci/spisateljice, je članica [[American Federation of Television and Radio Artists|Američke federacije televizijskih i radio umetnika]] (AFTRA) i [[Writers Guild of America|Udruženja pisaca Amerike]] (WGA). Iako je u govorima podržavala štrajk, prešla je štrajkačku liniju dan nakon početka štrajka.<ref>{{cite news | author=Neal Justin | title=Television: Tears, strike aside, Ellen shows go on | work=Minneapolis St. Paul Star Tribune | url=http://www.startribune.com/entertainment/tv/11828236.html | date=16. 11. 2007. | accessdate=30. 4. 2010. | archive-date=2007-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071221064005/http://www.startribune.com/entertainment/tv/11828236.html | dead-url=yes }}</ref> Njeni predstavnici su izjavili da nije smela da prekrši ugovor ili da rizikuje da izgubi svoj termin na televiziji. U znak solidarnosti sa štrajkačima, DeGeneres je izostavljala monolog u svojoj emisiji, koji obično pišu pisci iz WGA-a.<ref>{{cite news | author=Seth Abramovitch | url=http://defamer.com/hollywood/hollywood-strikewatch/ellen-degeneres-speaks-only-in-exotic-birdcalls-as-a-gesture-of-writer-solidarity-321145.php | title=Ellen DeGeneres Speaks Only In Exotic Birdcalls As A Gesture Of Writer Solidarity | work=Defamer | publisher=Gawker Media | date=09. 11. 2007. | accessdate=30. 4. 2010. | archive-date=2012-10-06 | archive-url=https://archive.today/20121006192753/http://gawker.com/321145/ellen-degeneres-speaks-only-in-exotic-birdcalls-as-a-gesture-of-writer-solidarity | dead-url=yes }}</ref> WGA ju je osuđivao, dok ju je AFTRA branio zbog prekida štrajka.<ref>{{cite news | url=http://www.deadlinehollywooddaily.com/wga-east-says-ellen-not-welcome-in-ny/ | title=WGAE States Ellen "Not Welcome In NY" | work=Deadline Hollywood Daily | first=Nikki | last=Finke | date=9. 11. 2007 | accessdate=30. 4. 2010 | archive-date=2007-12-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071212093833/http://www.deadlinehollywooddaily.com/wga-east-says-ellen-not-welcome-in-ny/ | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.deadlinehollywooddaily.com/advisory-i-have-ellens-response/ |title=URGENT! AFTRA Defends Ellen; Rep Says She "Has Done Nothing" To Violate WGA |accessdate=30. 4. 2010 |publisher=Deadline Hollywood Daily |first=Nikki |last=Finke |date=9. 11. 2007 |authorlink=Nikki Finke |archive-date=2007-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213065009/http://www.deadlinehollywooddaily.com/advisory-i-have-ellens-response/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.deadlinehollywooddaily.com/wgae-replies-to-aftra-about-ellen-degeneres |title=WGAE Replies To AFTRA About Ellen Mess |accessdate=30. 4. 2010 |work=Deadline Hollywood Daily |first=Nikki |last=Finke |date=10. 11. 2007 |authorlink=Nikki Finke |archive-date=2007-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071120210019/http://www.deadlinehollywooddaily.com/wgae-replies-to-aftra-about-ellen-degeneres/ |dead-url=yes }}</ref> === ''American Idol'' === DeGeneres je zamenila [[Paula Abdul|Paulu Abdul]] na mestu žirija u ''[[American Idol|Američkom idolu]]''. DeGeneres je, prema saznanjima, potpisala ugovor za najmanje pet sezona.<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2009/09/american-idol-ellen-degeneres-steps-in-as-new-judge-replacing-paula-abdul.html 'American Idol': Ellen DeGeneres to replace Paula Abdul as judge]</ref> Na mestu članice žirija pojavila se 9. februara, 2010. == Privatni život == DeGeneres je ima vezu sa [[Anne Heche]] koja je trajala par godina i bila je često tema u tabloidima. Posle nekoliko godina veze Heche je raskinula sa Ellen i udala se za muškarca.<ref>{{cite news |url=http://archives.cnn.com/2001/SHOWBIZ/News/09/04/anne.heche/index.html |title=Heche: My father sexually abused me |work=CNN Entertainment |date=5. 09. 2001. |access-date=2010-04-30 |archive-date=2013-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403193723/http://archives.cnn.com/2001/SHOWBIZ/News/09/04/anne.heche/index.html |dead-url=yes }}</ref> Posle toga, Ellen je bila u vezi sa glumicom, rediteljkom i fotografkinjom [[Alexandra Hedison|Alexandrom Hedison]]. Njih dve su se pojavile na naslovnoj strani [[The Advocate]]-a; ironično, njihova naslovna stana se pojavila pošto je njihov raskid bio objavljen novinarima.<ref>{{cite news | last = Lo | first = Malinda | title = Ellen and Alex Break Up | work = [[AfterEllen.com]] | date = 14.12.2004 | url = http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/122004/ellenbreakup.html | accessdate = 30.4.2010. | archiveurl = https://archive.today/20120526011808/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/122004/ellenbreakup.html | archivedate = 2012-05-26 | dead-url = no }}</ref> Od 2004. Ellen je u vezi sa glumicom [[Portia DeGeneres|Portia de Rossi]]. Nakon ukidanja zabrane [[istopolni brak u Kaliforniji|istopolnih brakova u Kaliforniji]], DeGeneres je objavila u svojoj emisiji da su de Rossi i ona verene. <ref>{{cite news | author=Alonso Duralde | title=Ellen and Portia to Tie the Knot | url=http://www.advocate.com/news_detail_ektid54487.asp | work=The Advocate | date = 17. 05. 2008. | accessdate = 19. 05. 2008.}}</ref><ref>{{cite video | people=Ellen DeGeneres | title=DeGeneres, de Rossi Engaged | url=http://www.tv.yahoo.com/the-ellen-degeneres-show/show/35584/videos/7848875 | medium=Video | format=.SWF | location=Los Angeles | publisher=''The Ellen DeGeneres Show'' | time=00:00:00 to 00:01:15 (inclusive) | date=19. 05. 2008. | accessdate=19. 05. 2008. | archivedate=2008-05-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518204431/http://tv.yahoo.com/the-ellen-degeneres-show/show/35584/videos/7848875 | deadurl=yes }}</ref> Njih dve su se [[istopolni brak|venčale]] 16. avgusta, 2008. godine na ceremoniji održanoj u njihovoj kući sa devetnaest zvanica.<ref name="Television presenter Ellen DeGener">[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2580530/Television-presenter-Ellen-DeGeneres-marries-lesbian-lover-Portia-de-Rossi.html ''Television presenter Ellen DeGeneres marries lesbian lover Portia de Rossi: TV presenter Ellen DeGeneres has tied the knot with lesbian lover Portia de Rossi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626123638/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2580530/Television-presenter-Ellen-DeGeneres-marries-lesbian-lover-Portia-de-Rossi.html |date=2010-06-26 }} by Anita Singh, 18 Aug 2008. UK Telegraph</ref> Nakon [[Proposition 8 (2008)|Proposition 8]], koji je ukinuo istopolne brakove u Kalifoniji, zakonski status njihovog braka je bio doveden u pitanje, ali je Vrhovni sud potvrdio brakove sklopljene pre 4. novembra, 2008. <ref name="ca-sos-results">{{cite web | title = Election Night Results - CA Secretary of State | publisher = California Secretary of State | date = November 5, 2008 | url = http://vote.sos.ca.gov/props/index.html | accessdate = 05. 11. 2008. | archivedate = 2018-07-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180714050725/https://vote.sos.ca.gov/props/index.html | deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.yahoo.com/s/ap/20081013/ap_on_re_us/gay_marriage_wedding_rush/print |title=Gay couples rush to wed ahead of Calif. election|publisher=Associated Press |date = 13. 10. 2008. |accessdate = 01. 11. 2008.| author=Lisa Leff}}</ref> Njih dve žive u kući na [[Beverly Hills, California|Beverly Hillsu]], sa tri psa i četiri mačke<ref>{{cite web | url=http://www.people.com/people/article/0,,20208195,00.html | title="Ellen Gives Portia Pink Diamonds for 'Dream Wedding'" | author=Dhalwala, Shruti | publisher=People | date = 21. 06. 2008.| accessdate = 23. 06. 2008.}}</ref> i obe su [[vegan]]ke.<ref>{{cite news |title=Ellen’s Big Gay Wedding |first=Ramin |last=Setoodeh |work=Newsweek |date = 6. 09. 2008. |url=http://www.newsweek.com/id/157556}}</ref> Portia je septembra, 2010. godine promenila svoje prezime u DeGeneres.<ref>{{Cite web|title=Portia DeGeneres Makes it Official|url=http://www.advocate.com/News/Daily_News/2010/09/23/Its_Official_Meet_the_DeGenereses/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+AdvocatecomDailyNews+%28Advocate.com+Daily+News%29|date = 23. 9. 2010|accessdate = 24. 9. 2010|publisher=[[The Advocate]]}}</ref> Njen brat, [[Vance DeGeneres|Vance]] se pojavio u seriji ''[[Ellen (TV serija)|Ellen]]'', 1994. godine. Njena majka, [[Betty DeGeneres]] je u svojoj knjizi ''Love, Ellen'', opisala da je u početku bila šokirana kada joj je Ellen rekla da je lezbejka, ali da je kasnije postala njena najveća podrška. Betty je članica [[PFLAG]]-a i učestvovala je u projektima [[Human Rights Campaign]]-a. Godine 2007, ''[[Forbes]]'' je procenio njenu imovinu na [[Američki dolar|US$]]65&nbsp;miliona.<ref>{{cite news | author=Lea Goldman and Kiri Blakeley | title=20 Richest Women in Entertainment | url=http://www.forbes.com/2007/01/17/richest-women-entertainment-tech-media-cz_lg_richwomen07_0118womenstars_lander.html | work=Forbes | date = 18. 01. 2007. | accessdate = 19. 5. 2008}}</ref> == Rad == [[Datoteka:EllenDeGeneres1997Emmies.jpg|thumb|desno|Ellen DeGeneres na dodeli [[Emmy Award]]s]] === Televizija === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- align="center" ! style="background: #B0C4DE;" | Godina ! style="background: #B0C4DE;" | Naslov ! style="background: #B0C4DE;" | Uloga ! style="background: #B0C4DE;" | Beleške |- | 1988 | ''Women of the Night'' | | [[HBO Comedy#Channels|Comedy Special]] |- | 1989 | ''[[Open House (TV serija)|Open House]]'' | Margo Van Mete | Epizoda: "The Bad Seed" <br /> Epizoda: "Let's Get Physicals" |- | 1992 |''[[Laurie Hill]]'' | Nancy MacIntyre | Epizoda: "Pilot" <br /> Epizoda: "The Heart Thing" <br /> Epizoda: "Walter and Beverly" |- | 1994–1998 | ''[[Ellen (TV serija)|Ellen]]'' | [[Ellen (TV serija)#Ellen Morgan|Ellen Morgan]] | 109 epizoda |- | 1995 | ''[[Roseanne (TV serija)|Roseanne]]'' | Dr. Whitman | Epizoda: "The Blaming of the Shrew" |- | 1998 |''[[Mad About You]]'' | Nancy Bloom | Epizoda: "The Finale" |- | 2000 |''[[If These Walls Could Talk 2]]'' | Kal | [[Segment]]: "2000"'' |- | 2001 |''[[On the Edge]]'' | Operaterka | Segment: "Reaching Normal" |- | 2001–2002 | ''[[The Ellen Show]]'' | Ellen Richmond | 18 epizoda |- | rowspan=2|2003 | ''[[Ellen DeGeneres: Here and Now]]'' | | Comedy Special |- | ''[[MADtv]]'' | | |- | 2003– |''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' | | TV show |- | rowspan=2|2004 | ''[[E! True Hollywood Story]]'' | |- | ''[[Six Feet Under]]'' | | Epizoda: "Parallel Play" |- | rowspan=4|2007 | ''[[Ellen's Really Big Show]]'' | |- | ''[[Sesame Street]]'' | | Epizoda: "The Tutu Spell" |- | ''Forbes 20 Richest Women in Entertainment'' | |- | ''[[The Bachelorette]]'' | |- | 2007–2008 | ''[[American Idol]]'' | | Epizoda: "Idol Gives Back 2007" <br /> "Idol Gives Back 2008" |- | 2008 | ''Ellen's Even Bigger Really Big Show'' | | Comedy Special |- | rowspan=2|2009 | ''Ellen's Bigger, Longer & Wider Show'' | | Comedy Special |- | ''[[So You Think You Can Dance]]'' | Gostujuća članica žirija | |- | 2010– | ''[[American Idol]]'' | Članica žirija | |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | | Epizoda: "Judge Me Tender" |} === Filmovi === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- align="center" ! style="background: #B0C4DE;" | Godina ! style="background: #B0C4DE;" | Film ! style="background: #B0C4DE;" | Uloga ! style="background: #B0C4DE;" | Beleške |- | 1990 | ''Arduous Moon'' | | [[Kratki film]] |- | 1991 | ''Wisecracks'' | | [[Dokumentarni film]] |- | 1993 |''[[Coneheads (film)|Coneheads]]'' | Coach |- | 1994 | ''Trevor'' | | Kratki film |- | rowspan=2|1996 | ''Ellen's Energy Adventure'' | | Kratki film |- |''[[Mr. Wrong (film)|Mr. Wrong]]'' | Martha Alston |- | rowspan=2|1998 |''[[Goodbye Lover]]'' | Sgt. Rita Pompano |- |''[[Dr. Dolittle (film)|Dr. Dolittle]]'' | Prologue Dog | glas |- | rowspan=2|1999 | ''[[EDtv]]'' | Cynthia |- | ''[[The Love Letter (1999 film)|The Love Letter]]'' | Janet Hall |- | rowspan=2|2003 |''[[Pauly Shore Is Dead]]'' | |- | ''[[Finding Nemo]]'' | Dory | glas |- | 2004 | ''My Short Film'' | | Kratki film |} === Knjige === * ''My Point...And I Do Have One'' ([[1995]]) * ''The Funny Thing Is...'' ([[2003]]) * ''Seriously, I'm Kidding'' === Diskografija === * ''[[Ellen Degeneres: Taste This|Ellen DeGeneres: Taste This]]'' * ''[[The Ellen DeGeneres Show: DVDlicious]]'' == Nagrade == '''[[Daytime Emmy Awards]]''' * 2007 Outstanding Talk Show, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2007 Outstanding Talk Show Host, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2006 Outstanding Talk Show, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2006 Outstanding Talk Show Host, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2006 Outstanding Special Class Writing, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2005 Outstanding Talk Show, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2005 Outstanding Talk Show Host, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2005 Outstanding Special Class Writing, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' * 2004 Outstanding Talk Show, ''[[The Ellen DeGeneres Show]]'' '''[[Emmy Award]]s''' * 1997 Outstanding Writing in a Comedy Series, ''[[Ellen (TV serija)|Ellen]]'' (za "The Puppy Episode") '''[[People's Choice Awards]]''' * 2007 Favorite Daytime Talk Show Host * 2007 Favorite Funny Female Star * 2006 Favorite Daytime Talk Show Host * 2006 Favorite Funny Female Star * 2005 Favorite Daytime Talk Show Host * 2005 Favorite Funny Female Star '''[[Kids Choice Awards]]''' * 2004 Favorite Voice from an animated movie, ''[[Finding Nemo]]'' == Vanjske veze == {{commonscat|Ellen DeGeneres}} * [http://ellen.warnerbros.com/ The Ellen DeGeneres Show's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906000047/http://ellen.warnerbros.com/ |date=2012-09-06 }} * [http://telepicturesblog.warnerbros.com/ellenshow/ Ellen's Blog] * {{IMDb ime|id=0001122|name=Ellen DeGeneres}} * {{people.com}} * [http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html DeGeneres talks about coming out experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000201140416/http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html |date=2000-02-01 }} == Reference == {{reflist}} {{Lifetime|1958| |Degeneres, Ellen}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Lezbejske glumice]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Daytime Emmy Award]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice GLAAD Media Award]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:LGBT komičari i komičarke]] [[Kategorija:LGBT televizijske ličnosti]] 279srkz96pvp389fikys9cdyw5rvxzn 0 30665 42605559 42605506 2026-06-05T15:16:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] → [[Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605559 wikitext text/x-wiki {{Štampa |bgcolour = lavender | naziv = The Advocate | image = | imagesize = | caption = | vrsta = [[Informativni magazin]] | format = | osnivanje = [[1967]]. | osnivač = [[Dick Michales]] i [[Bill Rand]]<ref name="Plantout">[http://www.planetout.com/pno/news/history/archive/advocate.html What Is the History of The Advocate], Wik Wikholm na [[PlanetOut]]-u</ref> | prestanak = | cena = | vlasnik = [[LIP Media]] | izdavač = [[Joe Landry]] | urednik/ca = [[Anne Stockwell]] | chiefeditor = | saradnici/e = | jezik = [[Engleski jezik]] | zemlja = {{flagicon|SAD}} [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | politika = | tiraž = | sedište = [[Los Angeles]], [[Kalifornija|California]] | ISSN = 0001-8996 | website = [http://www.advocate.com/The Advocate] }} '''The Advocate''' (ISSN 0001-8996) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] nacionalni [[LGBT]] časopis osnovan 1967. godine. Danas je ''The Advocate'' najstariji LGBT štampani medij u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Web stranice magazina pokrivaju skoro 30% sadržaja objavljenog u časopisu. == Historija == Časopis su pokrenuli [[Dick Michaels]] i njegov parter [[Bill Rand]], aktivisti grupe PRIDE iz Los Angelesa, 1967. godine, kao lokalni gej informator pod nazivom ''The Los Angeles Advocate''. Godine 1969. časopis je promenio ime u ''The Advocate'' i uredništvo je počelo da ga distribuira širom zemlje. Godine 1974. tiraž mesečnog izdanja bio je oko 40.000 primeraka. To je privuklo pažnju Davida Goodsteina, investitora iz San Francisca, koji je 1974. godine otkupio časopis. U ranim 1980-im sa rastućom AIDS krizom, aktivista [[Larry Kramer]] je oštro kritikovao gej štampu što [[AIDS]]-u ne posvećuje dovoljno pažnje i ne upućuje gej zajednicu na siguran seks. Mnogi časopisi su ignorisali njegove kritike, ali je ''The Advocate'' počeo ozbiljno da se bavi ovom temom, kojoj i dalje posvećuje veliku pažnju. == Današnji izgled == Posle Goodsteinove smrti časopis je promenio nekoliko uredništava i konačno je došao u ruke [[Liberation Publications Media]]. Početkom 1990-ih, kada su velike kompanije počele da shvataju da je [[LGBT zajednica]] značajna potrošačka grupa, počeli su da objavljuju reklame u ''The Advocate''-u, što je skoro udvostručilo zaradu od reklama do 1992. godine<ref name="Plantout"/>. Međutim, prihvatanje LGBT zajednice kao ciljne grupe od strane mainstream kompanija dovelo je i do pokretanja konkurentkih časopisa kao što su ''[[Curve]]'', ''[[Out]]'' i ''[[Gender]]''. Godine 1992. časopis je redefinisan i posao je onakav kakav je danas poznat. Erotski i lični oglasi su premešteni u druge novo-osnovane časopise, promenjen je format, tako da ''The Advocate'', koji je do tada izlazio u novinskom formatu, tek tada počinje da izlazi kao magazin i počinje da se ozbiljnije bavi vestima iz oblasti [[Prava LGBT osoba|LGBT ljudskih prava]], [[LGBT kultura|kulture]] i umetnosti. Reakcije su bile različite, dok su neki smatrali da je časopis prešao isuviše u mainstream, mnoge [[lezbejka|lezbejke]] su bile zadovoljne što je uklonjena [[gej]] erotika iz časopisa koji se nazivao "gej i lezbejskim". == Značajni saradnici i saradnice == * [[Chastity Bono]] * [[Kate Clinton]] * [[Janis Ian]] * [[Steve Gunderson]] * [[B. Ruby Rich]] * [[Gabriel Rotello]] * [[Tully Satre]], * [[Urvashi Vaid]] == Vidi dalje == * [[LGBT mediji]] * [[LPI Media]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.advocate.com/ Zvanični sajt] {{LGBT}} {{DEFAULTSORT:Advocate, The}} [[Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Mjesečni časopisi]] [[Kategorija:Los Angeles]] [[Kategorija:AIDS u kulturi i medijima]] 9f0izuym0k0locd21h9gu8tfjxxv8ne 0 30826 42606407 41804851 2026-06-06T11:47:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606407 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | naziv_emisije = The Bob Cummings Show | slika = [[Datoteka:Bob Cummings Ann B. Davis Bob Cummings Show.JPG|250px]] | opis = Bob ([[Bob Cummings]]) i Schultzy ([[Ann B. Davis]]) na ''The Bob Cummings Show'' | naziv_emisije_2 = '''''Love That Bob''''' | žanr = | format = | kreator = [[Paul Henning]] | razvio/la = | scenario = William Cowley<br>Shirley Gordon<br>[[Paul Henning]]<br>Bill Manhoff<br>Lawrence Menkin<br>Phil Shuken<br>[[Dick Wesson (glumac)|Dick Wesson]] | režija = [[Rod Amateau]]<br>[[Robert Cummings]]<br>[[Fred DeCordova]]<br>Edward Rubin<br>[[Norman Tokar]] | kreativni_direktor = | voditelj = | nastupaju = [[Robert Cummings]]<br>[[Ann B. Davis]]<br>[[Rosemary DeCamp]]<br>[[Dwayne Hickman]] | sudije = | žiri = | glasovi = | naracija = Bill Baldwin | kompozitor_uvodne_teme = [[Del Sharbutt]]<br>Frank Stanton<br>Richard Uhl | uvodna tema = "A Romantic Guy, I" | završna tema = "A Romantic Guy, I" | kompozitor = Lou Kosloff | zemlja = [[SAD]] | jezik = | br_sezona = 5 | br_epizoda = 173 | lista_epizoda = | izvršni producent = [[George Burns]] | producent = [[Paul Henning]] | montažer = | lokacija = | fotografija = | kamera = | trajanje = 30 min.<ref name="IMDB">{{cite web |author=Staff |title=The Bob Cummings Show (original) aka Love That Bob! (rerun title) |url=http://www.imdb.com/title/tt0047752 |date= |work=[[IMDB]] |accessdate=4. 7. 2014}}</ref> | kompanija = Laurel Productions<br>McCadden Productions<br>Henning Corporation | distributer = [[NBCUniversal Television Distribution]] | kanal = [[NBC]] (1955)<br>[[CBS]] (1955–1957)<br>NBC (1957–1959) | format_slike = crno-bijeli | audio_format = monofoni | originalno_prikazivanje = | početak = {{start date|1955|1|2|df=y}} | kraj = {{end date|1959|9|15|df=y}} | status = | prethodi = | slijedi = | srodna = | website = | produkcijski_website = }} '''''The Bob Cummings Show''''' je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] koji je originalno prikazivao od [[1955. na televiziji|1955.]] do [[1959. na televiziji|1959.]] Započeo je kao pola sezone na [[NBC]], zatim dvije pune sezone išao na [[CBS]]-u, da bi se posljednje dvije sezone emitirao na NBC-ju. Glavna zvijezda je bio [[Robert Cummings]] koji je tumačio privlačnog [[Hollywood|holivudskog]] [[fotograf]]a, rezervnog [[ratno zrakoplovstvo Sjedinjenih Država|zrakoplovnog]] oficira i zavodnika Boba Collinsa - lik u mnogo čemu sličan Cummungsu us stvarnom životu. Serija se kasnije reprizirala pod naslovom '''''Love That Bob'''''. Serija se smatra vrhuncem Cummingsove karijere, ali je bila zaslužna kao pokretač karijere mnogih znamenitih pisaca, producenata i glumaca koji će se proslaviti u kasnijim TV-serijama. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The Bob Cummings Show}} * {{imdb title|0047752|title=The Bob Cummings Show}} {{TVSvijek|1955|1959|Bob Cummings Show}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] swyfqmofq6zexyhbpc26osevk0ebsea 0 30831 42606395 42414208 2026-06-06T11:39:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606395 wikitext text/x-wiki :''Ovo je članak o američkom televizijskom sitkomu. Za istoimeni film, v. [[Bewitched (film)]]. Za ostala značenja, v. [[Bewitched (razvrstavanje)]].'' {{infokutija TV | | naziv_emisije = Bewitched | slika = [[Datoteka:Agnes Moorehead Dick York Elizabeth Montgomery Bewitched 1964.JPG|center|300px|Bewitched — "I, Darrin, Take This Witch, Samantha" pokazuje uvodni kadar "Bewitcheda", u boji. Riječ "Bewitched" se pojavljuje u bijelom kurzivui nasuprot panorame grada ispod zvjezdanog neba.<br /> © MCMLXVI Screen Gems, Inc. All Rights Reserved<br /> © 2000 CPT Hioldings, Inc. All Rights Reserved]] | opis = Glavbi glumci ''Bewitcheda''. | format = [[Sitcom]] | trajanje = 30 minuta po epizodi | kreator = [[Sol Saks]] | uloge = [[Elizabeth Montgomery]]<br />[[Dick York]]<br />[[Dick Sargent]]<br />[[Agnes Moorehead]]<br />[[David White (actor)|David White]]<br />[[Erin Murphy]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = [[17. 9.|17.9.]] [[1964]]. | kraj = [[1. 7.|1.7.]] [[1972]]. | br_serijala = 8 | br_epizoda = 252 i 2 premontirane epizode, ukupno 254 | imdb_id = 0057733 |}} '''''Bewitched''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] [[fantastika|fantastične]] tematike koji se originalno prikazivao na [[American Broadcasting Company|ABC]]-u od [[1964]]. do [[1972]]. Glavne zvijezde su bile [[Elizabeth Montgomery]], [[Dick York]] (1964-1969) i [[Dick Sargent]] (1969-1972). ''[[TV Guide]]'' je nedavno naveo ''Bewitched'' kao 50. najbolju TV-seriju svih vremena. == Zaplet == Serija (prvotno zamišljena pod naslovom ''The Witch of Westport'') se bavila miješanim brakom [[veštičarenje|vještice]] Samanthe Stephens (koju je tumačila [[Elizabeth Montgomery]]) te smrtnog čovjeka po imenu Darrin (koga je glumio [[Dick York]], a u kasnijim sezonama [[Dick Sargent]]). Autori su nastojali da, kombinirajući žanr fantastike i [[romantična komedija|romantične komedije]], pokažu kako prava ljubav može preživjeti sva iskušenja, čak i kada je u pitanju ljubav između čovjeka i vještice. Glavne probleme Stevensovima je pravila Samanthina majka Endora ([[Agnes Moorehead]]), koja se, kao i ostatak porodice, protivila braku te koristila svoje magične moći kako bi ga natjerala da je ostavi. [[Datoteka:Bewitched Stephens family 1971.JPG|left|thumb|Obitelj Stephens]] Osim bračnim parom, serija se bavila i sa širom rodbinom glavnih junaka, a kroz neke od njih se bavila i društvenim pitanjima, odnosno društvenim promjenama koje su u to vrijeme pogađale Ameriku. Tako je Endori kao životni suputnik dan Maurice ([[Maurice Evans (glumac)|Maurice Evans]]), koji živi pod krinkom glumca i često javno izlazi s ženama mlađim od sebe, čime se sugeriralo da su Samanthini roditelji [[razvod|razvedeni]]. U drugoj sezoni je uveden lik Serene, Samanthina rođake koja joj je bila identična likom, ali ne i karakterom. Ona je zdušno prihvatila [[kontrakultura|kontrakulturu]], odbacivši kako "[[square]]" brak Stevensovim, tako i tradicionalna pravila vještičjeg života. Neke od epizoda su se implicitno bavile pitanjima [[rasizam|rasizma]], da bi se u kasnijim sezonama pitanje boje kože pojavljivalo i kao eksplicitni element zapleta. == Produkcija == Serija je ispočetka bila više orijentirana na sadržaje koje pripadaju [[romantičnoj komediji]], da bi se od druge sezone počeli uvoditi elementi [[slapstick]]a i sve veći broj zapleta vezanih uz [[magija|magiju]]. Ipak se najvažnija promjena dogodila kada je u petoj sezoni Dick York počeo patiti od bolova u leđima, izazvanih ozljedom dobivenom na snimanju ranijeg filma. Protiv bolova se borio uzimanjem [[analgetik]]a od kojih je postao ovisan, a kada je jednom kolabirao na setu, postalo je jasno da više ne može tumačiti ulogu Darrina. Montgomery i njen suprug - producent [[William Asher]] - htjeli su završiti snimanje, ali im je ABC, kojoj je Bewitched u to vrijeme bila jedna od rijetkih uspješnih serija, ponudio dodatni novac i autorska prava da nastave. Za lik Darrina je angažiran [[Dick Sargent]]. Iako se Montgomery dobro slagala sa Sargentom, mnogi stari fanovi nisu voljeli njegovo novo, samodopadno tumačenje lika, pa je serija brzo izgubila gledanost. Asher i njegov tim pisaca su, pak, počeli reciklirati zaplete starih epizoda, pa je nakon [[1972]]. seriji došao neumitni kraj. == Spin-offovi == * [[Strip]] koji je 1965. izlazio u izdanju [[Dell Comics]]. Štampano je 14 brojeva. * ''Tabitha and Adam and the Clown Family'', [[animirani film]] napravljen 1972. u produkciji [[Cartoon Network Studios|Hanna-Barbera Productions]] za ''[[The ABC Saturday Superstar Movie]]'', čiji su glavni junaci bili Stevensova djeca Tabitha i Adam. * ''[[Tabitha (TV serija)|Tabitha]]'', televizijska serija snimljena [[1977]]. i emitirana na [[American Broadcasting Company|ABC]]-u u kojoj je [[Lisa Hartman]] glumila odraslu Tabithu. === ''Bewitched'' film === {{main|Bewitched (film)}} ''Bewitched'' je godine [[2005]]. inspirirao [[igrani film]] s [[Nicole Kidman]] i [[Will Ferrell|Willom Ferrelom u glavnim ulogama]], čiji glavni junak Jack Wyatt (Ferrell), propali [[Hollywood|holivudski]] glumac, nastoji spasiti karijeru glumeći Darrina u remakeu serije ''Bewitched'' i usput pronalazi pravu vješticu. == Remakeovi == === Indija === Godine 2002. [[Sony Entertainment Television (Indija)|indijska podružnica Sony Entertainment Television]] je počela emitirati [http://www.setasia.tv/shows/shows_inside.php?id=18 ''Meri Biwi Wonderful''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926214330/http://www.setasia.tv/shows/shows_inside.php?id=18 |date=2007-09-26 }}, lokalnu adaptaciju serije ''Bewitched.'' === Japan === [[Japan]]ska mreža [[Tokyo Broadcasting System|TBS]] je zajedno s [[Sony Pictures Entertainment]], producirala remake zvan [http://www.tbs.co.jp/okumajo/ 奥さまは魔女 (Oku-sama wa majo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925084102/http://www.tbs.co.jp/okumajo/ |date=2009-09-25 }} (Moja supruga je vještica). Jedanaest epizoda je emitirano od [[16. 1.|16.1.]] do [[26. 3.|26.3.]] [[2004]], a dodatna posebna epizoda [[21. 12.|21.12.]] [[2004]]. Glavni lik ''Arisu Matsui'' je tumačila [[Ryōko Yonekura]]. ''奥さまは魔女'' (Oku-sama wa majō) je također japanski naziv za originalnu seriju. === Argentina === Lokalni remake ''Bewitched'', ''Hechizada'' se emitira u Argentini u produkciji [[Telefé]]a. [[Florencia Peña]] glumi "Samanthu". === Čile === [[Čile]]anski TV kanal [[Megavisión|Mega]] će u suradnji s [[Sony Pictures Entertainment]] snimati vlastiti lokalni remake zvan '''''La Hechizada'''''.<ref>http://www.latercera.cl/medio/articulo/imprimir/0,0,3255_5688_145392117,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014065707/http://latercera.cl/medio/articulo/imprimir/0,0,3255_5688_145392117,00.html |date=2007-10-14 }} (in Spanish)</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bewitched (TV series)}} * [http://www.starwebsites.com/erinmurphy/ Erin Murphy's Website] * {{imdb title|id=0057733|title=Bewitched}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bewitched/bewitched.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125095151/http://museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bewitched/bewitched.htm |date=2009-01-25 }} * [http://www.harpiesbizarre.com/ Bewitched @ Harpies Bizarre] {{TVSvijek|1964|1972|Bewitched}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za režiju humorističke serije]] k73txu0ykqey3e6t31l6dpmirsolkmr 0 31033 42606362 41342379 2026-06-06T11:36:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606362 wikitext text/x-wiki {{infokutija TV | | naziv_emisije = 227 | format = [[sitcom]] | trajnaje = cca. 30 min. (po epizodi) | kreator = [[C.J. Banks]]<br />[[Bill Boulware]]<br />(po predstavi [[Christine Houston]]) | uloge = [[Marla Gibbs]]<br />[[Alaina Reed Hall]]<br />[[Jackée Harry]] (1985-1989)<br />[[Hal Williams]]<br />[[Regina King]]<br />[[Helen Martin]]<br />[[Curtis Baldwin]]<br />[[Toukie Smith|Toukie A. Smith]] (1989-1990)<br />[[Countess Vaughn]] (1988-1989)<br />[[Kevin Peter Hall]] (1989-1990)<br />[[Paul Winfield]] (1989-1990)<br />[[Kia Goodwin]] (1985-1986)<br />[[Barry Sobel]] (1989-1990)<br />[[Stoney Jackson]] (1989-1990) | zemlja = [[SAD]] | kanal = [[NBC]] | početak = [[14.9.]] [[1985]]. | kraj = [[6.5.]] [[1990]]. | num_episodes = 116 ([[List of 227 episodes]]) | imdb_id = 0088470 }} '''''227''''' je popularni [[SAD|američki]] [[TV serija|televizijski]] [[sitcom]] koji se emitirao na [[National Broadcasting Company|NBC]]-u od [[14. 9.]] [[1985]]. do [[6. 5.]] [[1990]]. Nastao je na temelju kazališne predstave [[Christine Houston]] o životu žena u pretežno [[Afroamerikanci|crnačkoj]] stambenoj zgradi u Chicagu. Za glavnu ulogu domaćice Mary Jenkins je angažirana [[Marla Gibbs]], koja je već glumila isti lik na pozornici u Los Angelesu, a koja je već stekla popularnost kao zvijezda crnačkog sitcoma '''[[The Jeffersons]]'''. Radnja sitcoma je, pak, u TV-seriji premještena iz Chicaga u [[Washington D.C.|Washington]]. Međutim, vrlo skoro se kao jedna od zvijezda serije nametnula mlada glumica [[Jackée Harry]], čijem su liku zavodnice Sandre scenaristi pridavali sve više pažnje. Iako je Harry za tu ulogu dobila nagradu [[Emmy Award|Emmy]], svađe između nje i Gibbs su s vremenom dovele do prestanka snimanja. == Vanjske veze == * [http://www.museum.tv/archives/etv/T/htmlT/227/227.htm Information about ''227''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713113844/http://www.museum.tv/archives/etv/T/htmlT/227/227.htm |date=2007-07-13 }} from The Museum of Broadcast Communications * [http://www.tv.com/227/show/711/summary.html?q=227&tag=search_results;title;0 ''227''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929132010/http://www.tv.com/227/show/711/summary.html?q=227&tag=search_results;title;0 |date=2007-09-29 }} from TV.com * [http://imdb.com/title/tt0088470/ 227] from the Internet Movie Database * [http://www.tvland.com/shows/twotwoseven/ ''227''] from tvland.com {{TVSvijek|1985|1990|227}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] panzmlxwg3fz50c98lzrw3u2w6te27j 0 31312 42606359 42385364 2026-06-06T11:36:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606359 wikitext text/x-wiki {{infokutija TV | | naziv_emisije = 3rd Rock from the Sun | slika = | opis = Uvodni kadar | format = [[sitcom]] | trajanje = cca. 21 min. (po epizodi) | lokacija = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[Studio City (Los Angeles)|Studio City]], [[Los Angeles]], [[SAD]]<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0115082/locations ''3rd Rock from the Sun'' "filming locations" at IMDb]</ref> | kreator = [[Bonnie i Terry Turner|Bonnie Turner i Terry Turner]] | uloge = [[John Lithgow]]<br />[[Kristen Johnston]]<br />[[French Stewart]]<br />[[Joseph Gordon-Levitt]]<br />[[Jane Curtin]]<br />[[Simbi Khali]]<br />[[Elmarie Wendel]]<br />[[Wayne Knight]] | zemlja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]] [[SAD]] | kanal = [[NBC]] | početak = [[9.1.]] [[1996]]. | kraj = [[22.5.]] [[2001]]. | br_epizoda = 139 | lista_epizoda = Popis epizoda 3rd Rock from the Sun | imdb_id = 0115082 |}} '''''3rd Rock from the Sun''''' je [[SAD|američki]] televizijski [[sitcom]] koji se originalno emitirao na [[NBC]]-ju od [[1996]]. do [[2001]]. Radnja se vrtila oko "porodice" četiri [[Vanzemaljski život|vanzemaljca]] koji su spustili na Zemlju kako bi proučavali ljudska bića, istovremeno se pretvarajući (često na bizaran način) da su ljudi. TV-serija je bila prva koja je sadržavala [[3D epizoda|3D epizodu]] korištenjem tadašnjih filmskih tehnika. == Zaplet == Radnja je prikazivala vanzemaljsku istraživačku ekspediciju čiji su članovi pokušavali živjeti kao "normalna" ljudska porodica u fiktivnom gradu [[Rutherford (Ohio)|Rutherford]] u američkoj državi [[Ohio]]. Stanovali u [[loft]] [[stan]]u. Humor je bio baziran na njihovim pokušajima da proučavaju [[čovjek|ljudsko]] [[društvo]] odnosno da kao ljudska bića na [[Zemlja|Zemlji]] spoznaju [[ljudsko stanje]]. U kasnijim epizodama su se već bili privikli na Zemlju i bili više zainteresiran za svoj ljudski život nego za misiju, za što je kao moguće objašnjenje sugerirana urođena ljudska slabost kojoj su i sami podlegli. Vrhovni komandant i vođa ekspedicije je bio [[Dick Solomon]] (koga je glumio [[John Lithgow]]), glava "porodice" koji uzima posao [[profesor]]a [[fizika|fizike]] na Državnom univerzitetu Pendelton. Obavještajni oficir [[Tommy Solomon (3rd Rock from the Sun)|Tommy]] ([[Joseph Gordon-Levitt]]) je dobio tijelo [[tinejdžer]]a i zadatak da se infiltirira u [[srednja škola|srednju školu]] (kasnije Univerzitet), dok je obavještajnom oficiru [[Sally Solomon|Sally]] ([[Kristen Johnston]]) i oficiru za vezu [[Harry Solomon|Harryju]] ([[French Stewart]]) ostavljeno da kao besposleni [[thirty something|tridesetogodišnjaci]] provode vrijeme kao besposličari, odnosno na slabo plaćenim poslovima. Izvor humora je često bio u kontrastu vanjskog izgleda i "ljudske" uloge likova s njihovim pravim vanzemaljskim karakterom. Dick je umjesto mudrog oca porodice prikazan kao arogantna budala. Unutar glamurozne ženske figure Sally se krila macho vojničina. Najstariji, najobrazovaniji i najiskusniji član grupe Tommy je bio prisiljen trpiti poniženja tinejdžerskog života i posljedice divljih [[hormon]]a. Jedino se Harry, najbizarniji od svih likova, činio sretnim i uklopljenim u zemaljsko društvo, iako bi ga ponekad nad njim kontrolu preuzeo ugrađeni "radio" uređaj za komunikaciju s matičnim svijetom. Jedan od stalnih ljudskih likova je bila profesorica [[Mary Albright]] ([[Jane Curtin]]), koja s Dickom dijeli kancelariju na univerzitetu, te s vremenom s njim počinje ljubavnu vezu. == ''3rd Rock from the Sun'' na prostoru bivše Jugoslavije == U Srbiji je prikazivana prvobitno svake subote na Televiziji BK, dok je nakon par godina prikazivana na B92.Sada se prikazuje na HBO comedy. Serija u Hrvatskoj 1997. i 1998. emitirana na programu [[Hrvatska|hrvatske]] privatne [[Mreža (Hrvatska)|Mreže]] pod naslovom '''''Treći kamenčić od Sunca'''''. == Napomene == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.3rdrock.com/ Službena stranica ''3rd Rock''] * [http://www.epguides.com/3rdRockfromtheSun/ Episode guide] * {{imdb title|id= 0115082|title=3rd Rock from the Sun}} {{Zlatni globus TV komedija}} {{TVSvijek|1996|2001|3rd Rock from the Sun}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] [[Kategorija:Serije nagrađene Zlatnim globusom za najbolju seriju - komedija ili mjuzikl]] 1sl7kva66npm3n0e4latrztupxl4d18 0 31359 42606237 42448530 2026-06-06T11:18:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606237 wikitext text/x-wiki '''''The Jack Benny Program''''', koji je ime dobio po svom voditelju i glavnoj zvijezdi [[Jack Benny|Jacku Bennyju]], bila je zabavna, pretežno humoristička emisija, koja se više od tri decenije emitirala na [[radio|radiju]] i [[televizija|televiziji]] u [[Severna Amerika|Sjevernoj Americi]]. == Radio == Serija je u svojoj prvoj verziji imala Canada Dry Ginger Ale kao sponzora, te, u skladu s tadašnjim običajima dobila naziv'''''The Canada Dry Program'''''. Emitiranje je započelo [[2. 5.|2.5.]] [[1932]]. na NBC-jevoj [[Blue Network|Plavoj mreži]] i nastavilo se do [[26. 10.|26.10.]], a serija se na [[CBS]] prebacila [[30. 10.|30.10.]]. S Tedom Weemsom na čelu orkestra, Benny je na CBS-u ostao do [[26. 1.|26.1.]] [[1933]]. Na [[NBC]] se Benny vratio [[17. 3.|17.3.]], a emisija je dobila naziv'''''The Chevrolet Program''''' sve do [[1. 4.|1.4.]] [[1934]]. Benny je kasnije nastavio voditi programe sa sponzorima kao što su General Tires, [[Jell-O]] i [[Grape Nuts]]. Godine 1944. nazivanje emisija po sponzorima je izašlo iz upotrebe, te se ona otada nazivala jednostavno '''''The Jack Benny Program'''''. Proizvođač cigareta Lucky Strike je bio sponzor od 1944 do sredine 1950-ih. Emisija se vratila na CBS [[2. 1.|2.1.]] [[1949]]., u sklopu "pljačke" NBC-ovih talenata koju je predsjednik CBS-a [[William S. Paley]] organizirao u periodu 1948-49. Na toj radio-mreži je ostala sve do [[22. 5.|22.5.]] [[1955]]. kada je konačno obustavljeno njeno emitiranje. == Televizija == '''''The Jack Benny Program''''' je u svom televizijskom obliku bio emitiran na [[CBS]]-u od [[29. 10.|29.10.]] [[1950]]. do [[15. 9.|15.9.]]. [[1964]]. godine, a na [[NBC]]-u od [[25. 9.|25.9.]] 1964. do [[10. 9.|10.9.]] [[1965]]. Ukupno su producirane 343 epizode. U svojoj neobjavljenoj autobiografiji, ''I Always Had Shoes'' (čije dijelove je Jackova kći Joan kasnije izdala u knjizi ''Sunday Nights at Seven''), Benny tvrdi da je on, a ne NBC, odlučio prestati snimati seriju 1965. godine. U vrijeme prestanka je serija bila gledana, ali je postao preumoran da bi se dalje natezao s oglašivačima i njihovim tvrdnjama da naplaćuje previše za reklame. U knjizi [[Jim Bishop|Jima Bishopa]] ''A Day in the Life of President Kennedy'', tvrdi se da je predsjednik [[JFK|Kennedy]] bio previše zauzet da bi redovno gledao TV-program, ali zato nikada nije propuštao ''The Jack Benny Program''. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0325639|title=The Jack Benny Program (TV pilot)}} * {{imdb title|id=0042116|title=The Jack Benny Program (TV series)}} {{Emmy - SerijaKomedija}} {{DEFAULTSORT:Jack Benny Program, The}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju humorističku seriju]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] 5h7xgvc283ti3y2xb7pz97yumwxkpor 0 31485 42606391 42444836 2026-06-06T11:38:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606391 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Benson | slika = | caption = | format = [[sitcom]] | trajanje = 24-25 Minutes | kreator = [[Susan Harris]] | uloge = [[Robert Guillaume]]<br />[[James Noble (glumac)|James Noble]]<br />[[Inga Swenson]]<br />[[Missy Gold]]<br />[[Rene Auberjonois (glumac)|Rene Auberjonois]] (1980-86)<br />[[Ethan Phillips]] (1980-85)<br />[[Jerry Seinfeld]] (1980-81)<br />[[Caroline McWilliams]] (1979-81)<br />[[Didi Conn]] (1981-85)<br />[[Lewis J. Stadlen]] (1979-80)<br />[[Billie Bird]] (1984-86) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = [[13. 9.|13.9.]] [[1979]] | kraj = [[19. 4.|19.4.]] [[1986]]. | br_epizoda = 158 | lista_epizoda = Popis epizoda TV-serije Benson }} '''''Benson''''' je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] koji se emitirao od [[13. 9.]] [[1979]]. do [[19. 4.]] [[1986]]. na [[American Broadcasting Company|ABC]]-u. Glavni lik je bio batler Benson DuBois, koga je glumio [[Robert Guillaume]], a koji se prvi put pojavio u parodiji na sapunice ''[[Soap (TV serija)|Soap]]''. U originalnoj seriji Benson DuBois je bio batler bračnog para Chestera i Jessice Tate ([[Katherine Helmond]]). U novoj seriji je dobio posao kod Jessicinog rođaka Eugenea Gatlinga ([[James Noble (glumac)|James Noble]]), guvernera jedne [[Država SAD|američke države]]. Benson se brinuo o njegovoj kući, kao i mladoj kćerci Katie ([[Missy Gold]]), te se često sukobljavao s kućepaziteljicom Gretchen Kraus ([[Inga Swenson]]) i guvernerovim načelnikom štaba Johnom Taylorom (Lewis J. Stalden, koga je nakon prve sezone zamijenio [[Rene Auberjonois]]). Benson je tokom serije polako napredovao u guvernerovoj službi, postavši prvo glavni kućepazitelj, potom državni direktor za budžet, a na kraju i [[viceguverner]]. U završnoj sezoni se Benson na izborima kandidirao protiv Gatlinga, a ishod izbora bio predmetom nerazriješenog [[cliffhanger]]a u [[finale serije|finalu serije]]. Serija se među američkim televizijskim historičarima često naziva jednom od uspješnijih manifestacija [[Fonziejev sindrom|Fonziejevog sindroma]], odnosno sporednog lika jedne serije koji se nametnuo kao glavni lik. Robert Guillame je za tumačenje lika Bensona u originalnoj seriji dobio Emmy za najboljeg sporednog, a za tumačneje Bensona u novoj seriji Emmy za najboljeg glavnog glumca. == Vanjske veze == * [http://www.tv.com/benson/show/93/summary.html?q=benson TV.com's ''Benson'' page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929132203/http://www.tv.com/benson/show/93/summary.html?q=benson |date=2007-09-29 }} * {{imdb title|id=078569|title=Benson}} * [http://www.sitcomsonline.com/benson.html Sitcoms Online's ''Benson'' page] * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/benson/benson.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050714082604/http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/benson/benson.htm |date=2005-07-14 }} * [http://video.aol.com/video-category/benson/3096 Full episodes of ''Benson'' online] {{TVSvijek|1979|1986|Benson}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najboljeg glavnog glumca u humorističkoj seriji]] j1fq3xd1jgi3ho5bx8sx95gyrijngxm 0 31541 42606235 42261897 2026-06-06T11:17:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606235 wikitext text/x-wiki '''''The Goldbergs''''' je bila humoristička serija koja se od [[1929]]. do [[1946]]. emitirala na [[sjedinjene Američke Države|američkom]] [[radio|radiju]] a kasnije kao [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] (1949-56). Njen tvorac je bila glumica [[Gertrude Berg]], koja ju je [[1928]]. zamislila kao 15-minutni sitcom koji bi prikazivao život Goldbergovih, siromašne židovske imigrantske porodice koja se pokušava uklopiti u američku društvenu maticu. Serija se [[20. 11.|20.11.]] [[1929]]. počela emitirati na NBC-ju pod naslovom '''''The Rise of Goldbergs''''', a Berg je, osim scenarija, nastupala u ulozi matrijarha Molly Goldberg. Publika, koja je bila pogođena siromaštvom u doba [[Velika ekonomska kriza|Velike depresije]] se lako identificirala sa životom Goldbergovih, i njihovim nastojanjem da se odmaknu iz siromašnih četvrti u predgrađa i postanu dio srednje klase. Stekavši veliku popularnost, serija se od 1931. emitirala svakodnevno, a od [[1936]]. se emitirala na CBS-u. Gertrude Berg i njen autorski tim je povremeno znao u seriju unositi i ozbiljne teme, pa se tako u pojedinim epizodama spominjala [[Kristalna noć]] i progoni Židova u Evropi pod fašističkom okupacijom. Uspjeh i dugovječnost radio-verzije je nagnao CBS da [[1949]]. započne s TV-verzijom, a [[1950]]. su Berg i njen stalni suradnik [[Philip Loeb]] nastupili i u istoimenom igranom filmu. TV-serija je, pak, nakratko prekinuta kada se Loebovo ime za vrijeme makartističkih progona našlo na crnoj listi. Gertrude Berg ga je početkom [[1952]]. zamijenila s novim glumcima, te je emitiranje počelo na NBC-ju, a potom na mreži [[DuMont Network|DuMont]]. == Vanjske veze == * [http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/goldbergsth/goldbergsth.htm Museum of Broadcast Communications: ''The Goldbergs''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122224847/http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/goldbergsth/goldbergsth.htm |date=2009-01-22 }} * [http://www.tvparty.com/vaultgold.html The Remarkable Gertrude Berg: ''The Goldbergs''] * [http://groups.yahoo.com/group/The_Goldbergs] {{DEFAULTSORT:Goldbergs, The}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji]] pt5b2elm8oal1wxv3pme61xglsz2fia 0 31629 42606243 42252074 2026-06-06T11:18:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606243 wikitext text/x-wiki '''''Our Miss Brooks''''' je [[SAD|američki]] [[sitcom]], čija je glavna zvijezda bila [[Eve Arden]] u ulozi nastavnice [[anglistika|engleskog jezika]] u [[srednja škola|srednjoj školi]]. Započeo je kao [[Old Time Radio|klasična radio-serija]] koja se na [[CBS]]-u emitirala od [[1948]]. do [[1957]]. godine. Od [[1952]]. do [[1956]]. godine se emitirala i televizijska verzija koja je bila jedan od prvih velikih hitova novog medija. Godine [[1956]]. snimljena je i filmska verzija. == Vanjske veze == * [http://www.freeotrshows.com/otr/o/Our_Miss_Brooks.html ''Our Miss Brooks'' (31 episodes of ''Our Miss Brooks'')] * {{imdb title|id=0044287|title=Our Miss Brooks television show}} * {{imdb title|id=0048459|title=Our Miss Brooks film}} * [http://www.geocities.com/gale_gordon The Gale Gordon Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303145203/http://www.geocities.com/gale_gordon/ |date=2009-03-03 }} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji]] 543hucxtkp02waiwmwagauu1v066qdg 0 31632 42606234 42445580 2026-06-06T11:17:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606234 wikitext text/x-wiki '''''Father Knows Best''''' je bio popularni [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[radio]] i [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] [[1950-e|1950-ih]] poznat po tome što je portretirao idealiziranu viziju života tadašnje američke srednje klase. Tvorac sitcoma je bio Ed James, pisac koji je [[20. 12.|20.12.]] [[1948]] stvorio ''audicijsku ploču'', svojevrsni pilot-projekt za tadašnje radio-stanice. Osam mjeseci kasnije - 25.8. 1949. serija se počela emitirati na radio-programu [[NBC Radio|NBC]]-ja. Glavni je junak serije bio Jim Anderson, agent osiguravajućeg društva General Insurance čija je porodica živjela negdje na [[Srednji Zapad|Srednjem Zapadu]]. Stalni likovi su bili njegova supruga Margaret, najstarija kći Betty, sin Bud i najmlađa kći Kathy. Tumač glavne uloge bio je poznati glumac [[Robert Young (glumac)|Robert Young]]. [[3. 10.|3.10.]] [[1954]]. serija se prebacila na televiziju i počela emitirati na [[CBS]]-u. Od originalne radio-postave jedino je Robert Young ponovio svoju ulogu. Serija, koju je producirala filmska tvrtka [[Screen Gems]], je doživjela ogroman uspjeh i emitirala se šest sezona. Posljednja epizoda je emitirana [[17. 9.|17.9.]] [[1960]]. Snimanje je, usprkos velikoj gledanosti, obustavljeno jer se Young htio posvetiti novim projektima. == Likovi i glumačka postava u TV-seriji == * Jim Anderson - [[Robert Young (glumac)|Robert Young]] * Margaret Anderson - [[Jane Wyatt]] * Betty "Princess" Anderson - [[Elinor Donahue]] * James "Bud" Anderson, Jr. - [[Billy Gray]] * Kathy "Kitten" Anderson - [[Lauren Chapin]] == ''Father Knows Best'' u kasnijim godinama == ''Father Knows Best'' je uživao enormnu popularnost 1950-ih, ali je u kasnijim godinama postao predmetom žestokih kritika zbog idealiziranog prikaza života američke porodice, odnosno promoviranja [[patrijarhalnost|patrijarhalnih]] i [[konzervativizam|konzervativnih]] društvenih vrijednosti. Te su kritike postale pogotovo žestoke nakon burnih društvenih promjena 1960-ih. Mnogi [[baby boomer]]i su upravo tu seriju navodili kao oličenje svega protiv čega su se bunili, odnosno svega što bi suvremeno američko i svjetsko društvo trebalo odbaciti. Usprkos tome, serija uživa popularnost u dijelu publike. [[Paramount Pictures]] je najavio kako će [[2008]]. godine snimiti filmsku verziju s [[Tim Allen|Timom Allenom]] u glavnoj ulozi. == Vanjske veze == * [http://www.vintageradioshows.com/welcome/father_knows_best_otr.html Father Knows Best: American Icon] * [http://www.freeotrshows.com/otr/f/Father_Knows_Best.html Free OTR: ''Father Knows Best'' radio shows (91 episodes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212706/http://www.freeotrshows.com/otr/f/Father_Knows_Best.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.museum.tv/archives/etv/F/htmlF/fatherknows/fatherknows.htm Museum of Broadcast Communications: ''Father Knows Best''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826232909/http://www.museum.tv/archives/etv/F/htmlF/fatherknows/fatherknows.htm |date=2013-08-26 }} {{TVSvijek|1954|1960|Father Knows Best}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za režiju humorističke serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene nagradom Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji]] c61mm84ve8gka5qgcadtoh2v9hlhn8x 0 31783 42606281 41564723 2026-06-06T11:29:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606281 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | ime = Roseanne Barr | slika = Roseanne Hard Rock Cafe.jpg | opis = Barr u [[Hard Rock Cafe]]u u [[Maui]]u, januaru 2010. | datum_rođenja = {{bda|1952|11|3|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]]<br /> [[Salt Lake City]], [[Utah]], [[SAD]] | ime_po_rođenju = Roseanne Cherrie Barr | alias = Roseanne Arnold, Roseanne, Roseanne Thomas, Roseanne Barr-Pentland-Arnold-Thomas | znamenite_uloge = '''Roseanne Conner'''<small><br />u ''[[Roseanne (TV serija)|Roseanne]]'' (1988—1997) | website = {{URL|www.roseanneworld.com}} | zanimanje = glumica, komičarka | period = 1985– | supružnik = {{marriage|Bill Pentland|1974|1990}}<br />{{marriage|[[Tom Arnold (glumac)|Tom Arnold]]|1990|1994}}<br />{{marriage|Ben Thomas|1995|2002}} | partner = Johnny Argent (2003–present) | djeca = 5 |}} '''Roseanne Cherrie Barr''' ([[3.11.]] [[1952]].-) je [[Emmy Award|Emmyjima]] nagrađena [[SAD|američka]] [[glumica]], [[pisac|spisateljica]], voditeljica talk showova i [[komičarka]]. Tokom karijere je bila poznata kao "'''Roseanne Arnold'''" i "'''Roseanne Thomas'''", kasnih 1990-ih i ranih 2000-ih jednostavno kao '''Roseanne'''. Od 2005. godine ponovno koristi ime Roseanne Barr. Posljednjih godina je poznata po svom političkom aktivizmu i podršci pokretu ''[[Occupy Wall Street]]''. Na [[Predsjednički izbori u SAD 2012|američkim predsjedničkim izborima 2012]]. godine se natjecala kao kandidat Stranke mira i slobode i osvojila 0,1 % glasova. == Vanjske veze == {{Commonscat|Roseanne Barr}} * [http://www.roseanneworld.com RoseanneWorld.com] - Roseanne's website and daily blog * {{IMDb ime|id=0001683|name=Roseanne Barr}} * {{tvtome person|id=5734|name=Roseanne Barr}} * [http://news.independent.co.uk/people/profiles/article344327.ece ''Independent'' interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702034923/http://news.independent.co.uk/people/profiles/article344327.ece |date=2007-07-02 }} * [http://roseannedvd.com/comments.aspx Chat about Roseanne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928230153/http://roseannedvd.com/comments.aspx |date=2007-09-28 }} * [http://www.myspace.com/roseannecherriebarr Roseanne on Myspace] {{Zlatni globus za glumicu u TV komediji}} {{Emmy za glumicu u komediji}} {{Lifetime|1952||Barr, Roseanne}} [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki političari]] [[Kategorija:Blogeri]] [[Kategorija:Hollywood Walk of Fame]] [[Kategorija:Dobitnice Zlatnog globusa za najbolju glumicu u seriji - komedija ili mjuzikl]] [[Kategorija:Dobitnice nagrade Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističnoj seriji]] dhpbhrd58y1g3q1pldoeodqz78kror4 0 31847 42606236 42242130 2026-06-06T11:17:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606236 wikitext text/x-wiki '''''Gunsmoke''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radio i televizijska [[western]] serija koju su stvorili režiser [[Norman MacDonnell]] i pisac [[John Meston]]. Radnja se događala u i oko [[Dodge City]]ja u [[Kanzas|Kansasu]] u doba naseljavanja [[Američki Zapad|američkog Zapada]]. Radio-verzija se emitirala od 1952. do 1961. godine, te se smatra jednom od najboljih [[radio drama]] svih vremena. Televizijska verzija se emitirala od 1955. do 1975. godine, te se smatra jednim od najdugotrajnijih igranih TV-programa u historiji američke i svjetske televizije. Na [[HRT 3|Trećem programu Hrvatske televizije]] se emitira pod naslovom '''''Miris baruta'''''. == Radio-serija == {{Infokutija radio emisija |naziv_emisije = Gunsmoke |slika = Gunsmokeradio.jpg |opis = Glumačka postava radio-verzije ''Gunsmokea'': [[Howard McNear]] (Doc), [[William Conrad]] (Matt), [[Georgia Ellis]] (Kitty) i [[Parley Baer]] (Chester) |format = [[Western]] (radio-dramska serija) |trajanje = 30 min. po epizodi |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |televizije = [[Gunsmoke#Televizija|Gunsmoke]] |nastupaju = [[William Conrad]]<br />[[Parley Baer]]<br />[[Howard McNear]]<br />[[Georgia Ellis]] |kreator = [[Norman MacDonnell]]<br />[[John Meston]] |producent = Norman MacDonnell |početak = 26. april 1952 |kraj = 18. jun 1961 |br_sezona = 9 |br_epizoda = 432 |audio_format = mono }} Ideju za seriju je kasnih 1940-ih dobio predsjednik [[CBS]]-a [[William S. Paley]], poznat kao veliki fan [[radio-serija|radio-serije]] ''[[Philip Marlowe|The Adventures of Philip Marlowe]]''. Svog direktora programa Hubella Robinsona je zamolio da napravi sličnu seriju u [[hard boiled|tvrdokuhanom]] stilu, ali smještenu u doba [[Divlji Zapad|Divljeg Zapada]]. [[Harry Ackerman]], potpredsjednik CBS-a za Zapadnu Obalu, inače kreator serije o Philipu Marloweu, je preueo zadatak. Godine 1949. su na audiciju došle dvije verzije - "tvrdokuhana" radio-drama "Mark Dillon Goes to Gouge Eye" s Ryeom Billsburyjem u naslovnoj ulozi, i mnogo "mekša" i po karakteru vedrija s [[Howard Culver|Howardom Culverom]]. Ackerman je odobrio potonju, ali se ubrzo ispostavilo da je Culver vezan ugovorom za radio-seriju ''Straight Arrow'', te je projekt tavorio u ladici tri godine. Tada su CBS-ovi pisci Norman MacDonnell i John Meston pronašli "tvrdokuhanu" verziju i na osnovu nje odlučili napraviti vlastitu radio-seriju. MacDonnell i Meston su za cilj imali napraviti vestern "za odrasle", u smislu da se bavio ozbiljnim i ponekad neugodnim temama, za razliku od mladenačkoj publici namijenjenih naslova kao što su ''[[The Lone Ranger]]'' i ''[[The Cisco Kid]]''. Njihova serija je bila smještena u [[Dodge City ( Kansas)|Dodge City]] u doba kada je to mjesto vrvilo kaubojima i goničima stoke [[1870-e|1870-ih]]. Glavni junak je bio [[šerif Matt Dillon]], koga je glumio [[William Conrad]]. Stalni likovi su bili morbidni gradski ljekar "Doc" Charles Adams ([[Howard McNear]]); Dillonov povremeni pomoćnik Chester Proudfoot ([[Parley Baer]]) i lokalna prostitutka Kitty Russell ([[Georgia Ellis]]). Serija se emitiranjem započela [[26. 4.|26.4.]] [[1952]]., a završila [[18. 6.|18.6.]] [[1961]]. Tokom njenog trajanja je stekla brojne pohvale zbog niza inovativnih zvučnih efekata, izvrsnih dijaloga i za tadašnje doba neuobičajeno [[realizam|realističkog]] prikaza života na Divljem Zapadu. Mnoge od epizoda su se bavile [[skalpiranje]]m, [[linč]]om i ovisnošću o [[opijum]]u i narkoticima. Glavni je junak bio prilično različit od vestern [[arhetip]]ova, odnosno prikazan je kao psihološki ranjen čovjek. Mnoge od epizoda nisu završavale sa tada standardnim [[hepi end]]om. == Televizijska serija == {{infokutija TV | naziv_emisije = Gunsmoke | format = [[western]] | slika = [[crno-bijela (televizija)|crno-bijela]] (1955-1966), boja (1966-1975) | trajanje = 30 minuta (1955-1961), 60 minuta (1961-1975) | kreator = [[John Meston]] | uloge = [[James Arness]]<br />[[Milburn Stone]]<br />[[Amanda Blake]]<br />[[Dennis Weaver]]<br />[[Ken Curtis]]<br />[[Burt Reynolds]]<br />[[Buck Taylor]] | kompozitor = [[Herman Stein]] | zemlja = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | kanal = [[CBS]] | početak = [[10. 9.|10.9.]], [[1955]]. | kraj = [[1. 9.|1.9.]] [[1975]]. | br_serijala = 20 | br_epizoda = 635 | imdb_id = 0047736 |}} Televizijska serija se originalno prikazivala od [[10. 9.|10.9.]] [[1955]]. do [[1. 9.|1.9.]] [[1975]]. na [[CBS]]-u u 635 epizoda. Do današnjeg dana to je [[Popis najdugovječnijih američkih TV serija|najdugovječnija]] igrana TV-serija prikazivana u udarnom terminu na američkoj televiziji. TV-producenti su odmah na početku odlučili da tumač glavne uloge ne bude William Conrad, s obzirom da je bio previše gojazan. Umjesto toga je uloga Matta Dillona dana [[James Arness|Jamesu Arnessu]] koji ju je zadržao svih 20 sezona. Do kraja je ostao i [[Milburn Stone]] u ulozi Doca Adamsa. [[Amanda Blake]] je ulozi Kitty Russell ostala do pretposljednje sezone. Dillonovog pomoćnika Chestera B. Goodea je tumačio [[Dennis Weaver]], koji je 1964. napustio seriju. Njegov lik je zamijenio Festus, koga je tumačio [[Ken Curtis]]. U seriji se izmijenio veliki broj stalnih i povremenih likova, a neki od budućih holivudskih zvijezda su upravo u njoj imali prve zapažene uloge. Primjer je [[Burt Reynolds]] u ulozi kovača Quinta Aspera (1962-1965). == Strip == Gunsmoke je doživio i strip-izdanje, odnosno seriju stripova koje je od 1958. do 1962. objavljivala kuća ''[[Dell Comics]]'', a od 1969. do 1970. ''[[Gold Key Comics]]''. Na prostoru bivše Jugoslavije strip je objavljivan u specijaliziranim strip-magazinima pod naslovom ''Matt Dillon''. == Vanjske veze == * [http://www.cherishedtelevision.co.uk Gunsmoke review] * [http://www.snopes.com/radiotv/tv/gunsmok1.htm Einstein guest appearance rumor] * [http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/gunsmoke/gunsmoke.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911105725/http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/gunsmoke/gunsmoke.htm |date=2013-09-11 }} * [http://www.skyways.org/orgs/fordco/gunsmoke/ Gunsmoke 50th Anniversary 2005 from Dodge City] * [http://www.jamesarness.com James Arness] * [http://www.eviltwin.velvetsofa.com/Curtis/main.html The Ken Curtis Appreciation Site] * [http://www.imdb.com/title/tt0047736 Gunsmoke] at [[Internet Movie Database|The Internet Movie Database]] * [http://www.tvland.com/shows/gunsmoke/ ''Gunsmoke TV Show'' on TVLand.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506194635/http://www.tvland.com/shows/gunsmoke |date=2017-05-06 }} * [http://colsearch.nfsa.afc.gov.au/nfsa/search/display/display.w3p;adv=yes;group=;groupequals=;holdingType=;page=0;parentid=;query=Number%3A238902;querytype=;rec=0;resCount=10 Gunsmoke at the National Film and Sound Archive]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Najgledanije TV emisije u SAD}} {{Emmy SerijaDrama}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:TV serije]] [[Kategorija:Westerni]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] 6ad1h5jtxx9iuawavu7hhg8qvuoui5l 0 33357 42605874 42585227 2026-06-05T22:04:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605874 wikitext text/x-wiki [[File:Memories in Stone.jpg|thumb|Šumarice spomen park]] '''Masakr u Kragujevcu''', poznat kao '''Kragujevački oktobar''', je bilo masovno strijeljanje građana [[Kragujevac|Kragujevca]] i okolnih mjesta koga su [[20. 10.|20]]. i [[21. 10.|21.10.]] [[1941]]. počinile [[Wehrmacht|njemačke]] okupacijske snage u znak delovanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanika]] na području okupirane [[Srbija|Srbije]]. Redom su ubijani nedužni ljudi, uključujući cele razrede [[gimnazija]]laca, te ovaj genocid predstavlja jedan od najvećih ratnih zločina počinjenih na prostoru Jugoslavije u [[drugi svjetski rat u Jugoslaviji|drugom svjetskom ratu]]. == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} [[Datoteka:Notification on 21 October 1941.jpg|mini|desno|Obznana o odmazdi: za 10 ubijenih i 26 ranjenih Nemaca streljano je 2300 stanovnika Kragujevca, "''pre svega komunista, bandita i njihovih pomagača''".]] [[Jul]]a [[1941]]. godine [[Komunistička partija Jugoslavije]] je podigla [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanak u Srbiji]] protiv [[treći rajh|nacističkih]] okupatora. Tokom avgusta i septembra je prerastao u masovni narodni ustanak. [[Feldmaršal]] [[Wilhelm Keitel]] je [[16. 9.|16. septembra]] 1941. izdao zloglasnu naredbu da se za svakog ubijenog nemačkog vojnika na [[Istok]]u ubije 100 [[komunizam|komunista]], a za svakog ranjenog 50.<ref>{{Cite web |title=Slučaj Keitel |url=http://www.nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/judgment/j-defendants-keitel.html |access-date=2012-10-23 |archivedate=2012-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031010757/http://nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/judgment/j-defendants-keitel.html |deadurl=yes }}</ref> On je pritom naložio da se svi [[Pokreti otpora u Drugom svetskom ratu|slučajevi otpora]] [[Wehrmacht]]u, bez obzira na okolnosti, pripišu komunistima, obrazlažući da se "smrtna kazna za 50 do 100 komunista općenito može smatrati prigodnim iskljupljenjem za život jednog nemačkog vojnika."<ref>{{Cite web |title=The Trial of German Major War Criminals |url=http://www.nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/tgmwc-22/tgmwc-22-215-03.shtml |access-date=2012-10-23 |archivedate=2012-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030080447/http://nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/tgmwc-22/tgmwc-22-215-03.shtml |deadurl=yes }}</ref> Početkom oktobra, nemačke vojnike su napali [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] u blizini [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]], pa su usledila masovna streljanja civila u Kragujevcu kao direktna odmazda za nemačke gubitke u borbi.<ref>Pomeranz, Frank. ''Fall of the Cetniks, History of the Second World War, Vol 4, p. 1509''</ref> General [[Franz Böhme|Franc Beme]] je od svojih trupa zahtevao da od Kragujevca stvore zastrašujući primer, koji mora najteže pogoditi celokupno stanovništvo, kako bi pokolebao [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanak u okupiranoj Srbiji]].<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Nemački izveštaj kaže da su kragujevački civili pobijeni iako nije bilo napada na pripadnike Wehrmachta u tom gradu, zato što drugde nisu mogli naći dovoljno talaca.<ref name=Tomasevich1969>{{cite book|last1=Tomasevich|first1=Jozo|last2=Vucinich|first2=Wayne S.|title=Contemporary Yugoslavia: Twenty Years of Socialist Experiment|url=https://archive.org/details/contemporaryyugo0008vuci|year=1969|publisher=University of California Press|page=[https://archive.org/details/contemporaryyugo0008vuci/page/370 370]}}</ref><ref name=singleton>{{cite book|last=Singleton|first=Frederick Bernard|title=A Short History of the Yugoslav Peoples|url=https://archive.org/details/shorthistoryofyu0000sing|publisher=Cambridge University Press|year=1985|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofyu0000sing/page/194 194]|isbn=0-521-27485-0}}</ref><ref>{{cite book|title=Tito, Mihailovic and the Allies, 1941-1945|url=https://archive.org/details/titomihailovical01robe|last=Roberts|first=Walter R.|year=1987|publisher=Duke University Press|isbn=0-8223-0773-1|page=[https://archive.org/details/titomihailovical01robe/page/328 328]}}</ref> == Masovna streljanja civila == {{main|Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu}} [[File:Streljanje naroda u Kragujevcu 1941.jpg|thumb|Streljanje naroda u Kragujevcu 1941]] {{izdvojeni citat|„Ubijanje su vršili na sledeći način: oni su uzimali ljude po grupama... i tako ih pod jakom stražom vodili na gubilišta, koja su se nalazila kod Sušičkog potoka, Šumarica i topovskih šupa. Gubilišta su se otezala na desetine kilometara. Tu su ih ubijali iz mitraljeza, puškomitraljeza i puščanim plotunima [...] Dotle su svi ostali, koji su čekali na red da idu na gubilišta, slušali klokotanje mitraljeza, puškomitraljeza i prasak pušaka, a oni pak koji su bili na putu za gubilište imali su prilike, uoči same smrti na nekoliko minuta, i sve to da vide svojim očima."<ref name="Čitanka">{{Cite web |title=Historijska čitanka, Drugi svjetski rat |url=http://www.cdsee.org/jhp/pdf/WorkBook4_bih.pdf |access-date=2012-11-28 |archivedate=2014-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109140648/http://www.cdsee.org/jhp/pdf/WorkBook4_bih.pdf |deadurl=yes }}</ref>|Svedočenje o masakru civila u Kragujevcu}} Nemački vojnici, pomognuti od [[Srpski dobrovoljački SS korpus|srpskih dobrovoljaca]]<ref name="Stevan K. Pavlowitch 2008 62">{{cite book|title=Hitler's new disorder: the Second World War in Yugoslavia|author=Stevan K. Pavlowitch|publisher=Columbia University Press|isbn=0-231-70050-4|year=2008|page=62|url=http://books.google.com/books?id=R8d2409V9tEC&pg=PA34&lpg=PA34&dq=tomislav+dulic+ndh#v=onepage&q=tomislav%20dulic%20ndh&f=false}}</ref> i [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]<ref name="Lampe 2000 pp. 215-217">[[#Lampe_2000|Lampe (2000)]], pp. 215-217</ref> sabrali su sve muške osobe iz Kragujevca između 16 i 60 godina, uključujući i đake 5. razreda kragujevačke gimnazije, i izabrali žrtve među njima. Njemačka obznana je glasila da je za 10 ubijenih i 26 ranjenih Nemaca streljano 2300 stanovnika Kragujevca, "pre svega komunista, bandita i njihovih pomagača".<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Notification_on_21_October_1941.jpg German Notification on 21 October 1941.]</ref> Prema njemačkom izveštaju, ubijeno je 2.300 ljudi.<ref>Kurapovna, Marcia Christoff (2009). ''Shadows on the Mountain: The Allies, the Resistance, and the Rivalries That Doomed WWII Yugoslavia''. John Wiley & Sons. p. 167; {{ISBN|0-470-08456-1}}.</ref> Noviji srpski i nemački istoričari se slažu da je broj ubijenih 2.778.<ref name="Stevan K. Pavlowitch 2008 62"/> == Posledice == {{main|Sastanak u Divcima|Operacija Užice}} Nacisti su ozakonili [[ratni zločin]] prema civilnom stanovništvu kao meru "odmazde" protiv ustanka. Masovna ubistva nedužnih civila pokolebala su i podelila ustanike. {{izdvojeni citat|Teror koji su Nemci primenjivali paleći sela i streljajući civilna lica koja su tih dana pohvatali, svakako da je delimično mogao uticati na kolebljivije elemente da napuste borbu. Međutim, to je počelo da deluje i u drugom pravcu. Javila se u narodu još veća mržnja i želja za osvetom.<ref>https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref>|[[Ratko Martinović]]}} Nakon podele među ustanicima, stanak u Srbiji je [[Operacija Užice|ubrzo ugušen]]. Komunisti nisu odustali od [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|borbe protiv okupatora]] nezavisno od represivnih mera, dok su se četnici ne samo povukli iz ustanka, sa namerom da "poštede srpsku krv", već su prešli u aktivnu borbu protiv onih koji ga nastavljaju.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali da rezultati njihovih akcija ne opravdavaju štetu i patnju koje se nanose civilnom stanovništvu. Njihov cilj je bio da sačuvaju stanovništvo, a ne da ga uništavaju. Stoga su nadalje bili sve više protiv aktivnih dejstava; uskoro su neki čak postigli i uzajamno korisne sporazume sa neprijateljem. Partizani, s druge strane, s pravom komunističkom rešenošću, odbijali su da ih ma kakve prepreke ili represalije odvrate u postizanju zadataka koje su sebi postavili. Oni uopšte nisu vodili računa o sopstvenim životima. A što se tiče civila, i oni su se nalazili u prvoj borbenoj liniji i pružala im se ista prilika da herojski ginu. Što su Nemci streljali više građana i više sela spaljivali, toliko su partizani sačekivali u zasedama više neprijateljevih kolona, i rušili više mostova. To je bila teška odluka, naročito za ljude koji su se borili na svojoj rodnoj teritoriji, ali su je na kraju opravdali događaji i poštovanje koje su Nemci mimo svoje volje morali da pokažu prema partizanima, poštovanje koje ne bi mogla da izazove ni najmanja pomirljivost.<ref>[https://www.znaci.org/00001/1_2.htm Rat na Balkanu, glava II - ORUŽJE I ČOVEK]</ref>|[[Fitzroy MacLean]]}} Nemački masovni zločini i streljanja nedužnih, po okupatorskom sistemu odmazde - za jednog Nemca 100 Srba, uveliko su pokolebali borbeni moral, jer se pokazalo da ustaničke snage nisu u stanju da zaštite oslobođena naselja. Četnici su razvijali propagandu kako komunisti imaju svoje interese i da ih interesi naroda ne zanimaju. Komunisti, s druge strane, nisu ni mislili da beskompromisna antiokupatorska borba može proći bez žrtava, očekivanih u uslovima rata.<ref name="Petranović"/> [[Etika|Etička]] dilema o otporu nacizmu uprkos odmazdama, i danas je prisutna u javnosti. == Nasleđe == Nakon rata je u znak sjećanja na žrtve masakra u Šumarici podignut spomen-park. Događaj je također ovjekovječila pjesnikinja [[Desanka Maksimović]] sa svojom poznatom pjesmom ''[[Krvava bajka]]''. == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Masakr u Kraljevu]] == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kragujevac massacre}} * [http://www.antiwar.com/orig/savich3.html German Occupation of Serbia and the Kragujevac Massacre] {{SiJez|en}} * [https://web.archive.org/web/20021003215641/http://www.geocities.com/sqokeeffe/5.htm The Massacre at Kragujevac: Kragujevac: The Making of a Massacre] {{SiJez|en}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Nacistički zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Masakri]] [[Kategorija:Historija Kragujevca]] 71vak1jbp9oh37t2l7ev29ol2h54gst 0 33923 42605615 42251669 2026-06-05T15:20:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bivše novine u SAD]] → [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605615 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:New York World - Twain.jpg|thumb|right|Naslovna stranica božićnog izdanja ''World'' iz 1899. godine, s pričom Marka Twaina.]] '''''New York World''''' su bile [[novine]] objavljivane u [[New York]]u od [[1860]]. do [[1931]]. Imale su važnu ulogu u [[historija američkog novinarstva|historiji američkog novinarstva]]. List nije imao nekog naročitog uspjeha sve dok ga nije otkupio [[Joseph Pulitzer]] godine [[1883]] i na njega počeo primjenjivati razne inovacije. Jedna od njih je bila i [[Nellie Bly]], žena-[[reporter]] koja je postala jedna od prvih [[istraživačko novinarstvo|istraživačkih novinara]], često radeći pod krinkom. Godine [[1890]]. Pulitzer je sagradio [[New York World Building]], tada najvišu zgradu na svijetu, u kojoj je smjestio sjedište lista. Godine [[1896]]. ''World'' je počeo koristiti tiskarske strojeve u četiri boje kako bi izdavao prilog u boji, koji je uključivao [[The Yellow Kid|Yellow Kid]], jedan od prvih [[strip]]ova u historiji. Ubrzo nakon toga se uključio u žestoku borbu za tiraž s konkurentskim [[William Randolph Hearst|Hearstovim]] listom ''[[New York Journal American]]''. ''World'' se u to doba napadao zbog "senzacionalizma", te se za njega počeo koristiti izraz [[žuto novinarstvo|žuta štampa]]. Iako su neki od tih prigovora bili opravdani, često su kritike bile od strane etabliranih listova koje je čitala viša i srednja klasa, a koje je ugrožavao Pulitzerovo nastojanje da čitatelje dobije u među siromašnim imigrantima. Nakon Pulitzerove smrti [[1911]]. godine, nadzor nad ''Worldom'' je prešao na njegove sinove Ralpha, Josepha i Herberta Pulitzera. ''World'' je godine 1931. prodan [[Roy Howard]]u, vklasniku medijskog konglomerata [[Scripps-Howard]]. On je odlučio zatvoriti ''World'', čiji je posljednji broj tiskan [[27. 2.|27.2.]] [[1931]]. Howard je otpustio svih 3000 zaposlenika, a riječ ''World'' je dodao svom popodnevnom listu ''[[Evening Telegram]]'' nazvavši ga ''[[New York World-Telegram]]''. == Povezano == * [[Joseph Pulitzer]] * [[Historija američkih novina]] * [[Žuto novinarstvo]] == Literatura == * Brian, Denis. ''Pulitzer: A Life.'' Wiley, 2001. 438 pp. * Steele, Janet E. "The 19th Century World Versus the Sun: Promoting Consumption (Rather than the Working Man)." ''Journalism Quarterly'' 1990 67(3): 592-600. Issn: 0196-3031 * Starr, Louis M. "Joseph Pulitzer and His Most "Indegoddampendent" Editor." ''American Heritage'' 1968 19(4): 18-21, 82-85. {{ISSN|0002-8738}} on Cobb == Vanjske veze == {{Commonscat|New York World}} * [http://www.slate.com/id/2126420 ''Slate'' article about the World Magazine's graphic design] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAnyworld.htm Spartacus on the New York World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024061338/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAnyworld.htm |date=2008-10-24 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1860.]] [[Kategorija:Prestanci 1931.]] [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Mediji u New Yorku]] [[Kategorija:Historija New Yorka]] sxn56fwixrudfks2edta95qoeugt7ac 0 33943 42605584 42449849 2026-06-05T15:19:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605584 wikitext text/x-wiki {{Štampa |bgcolour = | naziv = The Cincinnati Enquirer | image = | imagesize = 175px | caption = ''The Cincinnati Enquirer''<br />naslovnica od [[27. 7.|27.7.]], [[2005]]. | vrsta = dnevne [[novine]] | format = [[broadsheet]] | osnivanje = [[1840]]. | osnivač = | prestanak = | cena = | vlasnik = [[Gannett Company]] | izdavač = Margaret Buchanan | urednik/ca = Tom Callinan | chiefeditor = | saradnici/e = | jezik = | zemlja = | politika = | tiraž = 206.320 (dnevni)<br />290,500 Sundays<ref name=circ>{{cite web |title=2007 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation |publisher=Burrelles''Luce'' |url=http://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |format=PDF |accessdate=29. 05. 2007. |date=31. 03. 2007. |archive-date=2017-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202203212/https://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |dead-url=yes }}</ref> | sedište = 312 Elm Street<br />[[Cincinnati]], [[Ohio]] 45202<br />{{flag|SAD}} | ISSN = | website = [http://news.cincinnati.com/ cincinnati.com] }} '''''The Cincinnati Enquirer,''''' je dnevni [[novine|list]] s najvećom tiražom široj oblasti grada [[Cincinnati]] u američkoj državio [[Ohio]] te sjevernom Kentuckyju. (''Enquirer'' ima i posebno izdanje pod nazivom ''The Kentucky Enquirer''.) Novine se nalaze u vlasništvu tvrtke [[Gannett Co. Inc.]], a do 30.12. 2007. ima poseban [[joint operating agreement|ugovor]] o zajedničkom vođenju poslova s popodnevnim novinama ''[[The Cincinnati Post]]'' u vlasništvu [[E. W. Scripps Company]]. ''The Enquirer'' također objavljuje niz elektronskih i tiskanih medija, uključujući 17 lokalnih ''[[Community Press]]'' te 10 ''[[Community Recorder]]'' tjednika, časopise [[CiN Weekly]], [[Design Magazine]], [[Inspire Magazine]] i [[OurTown]] i niz besplatnih časopisa za reklamiranje, kao i vebsajt Cincinnati.Com. == Historija == ''The Enquirer'' je počeo izlaziti [[10. 4.|10.4.]] [[1841]]. Postao je jedan od prvih dnevnih listova u SAD, koji je uveo nedjeljno izdanje dana [[20. 4.|20.4.]] [[1848]]. Od kraja 1850-ih do 1881, ''The Enquirer'' je bio u vlasništvu [[Washington McLean|Washingtona McLeana]], pristaše frakcije ''[[Copperheads (politika)|Copperheada]]'' zbog čije je uređivačke politike list bio izvrgnut progonima od strane Unijine vlade za vrijeme [[američki građanski rat|građanskog rata]]. Nakon rata, McLean je vodio uređivačku politiku usmjerenu protiv tada dominantne [[Republikanska stranka SAD|Republikanske stranke]]. Jedna od novinarskih zvijezda u to doba bio je [[Lafcadio Hearn]], koji je u novinama radio od 1872. do 1875. Od 1881. do smrti 1916. godine listom je upravljao sin Washingtona McLeana [[John Roll McLean]]. Nemajući povjerenja u svog sina [[Edward McLean|Neda]], John Roll McLean je ''Enquirer'' i još jedan list u svom vlasništvu - ''The [[The Washington Post|Washington Post]]'' - povjerio posebnoj zakladi na čelu s [[washington D.C.|washingtonskom]] bankom. Ned je na sudu uspio oduzeti ''The Post'', što je dovelo do [[bankrot]]a tog lista, odnosno prodaje [[Eugene Meyer|Eugeneu Meyeru]] 1933 godine. ''The Enquirer'', je međutim, ostao u zakladi sve do 1952. [[Datoteka:Cincinnati-enquirer-building.jpg|thumb|left|300px|Sjedište Cincinnati Enquirera na 312 Elm Street u [[Cincinnati|Cincinatiju]].]] 1930-ih i 1940s-ih ''The Enquirer'' je hvaljen zbog inovacija u [[tipografija|tipografiji]]. Godine 1952. banka je list odlučila prodati [[Charles Phelps Taft|Charlesu Phelpsu Tafu]], vlasniku ''Cincinnati Times-Star'' i članu političke dinastije Taft, ali su se uposlenici lista udružili i pomoću kredita uspjeli dati bolju ponudu. Međutim, njihovo vlasništvo nije dugo trajalo. Godine 1956. list je prodan tvrtkli [[The E. W. Scripps Company]], vlasniku ''The [[Cincinnati Post]]a''. Scripps je upravljao listom do 1968. kada ga je bio prisiljen prodati zbog vladine [[anti-trust|antitrustovne]] parnice. American Financial, tvrtka pod kontrolom lokalnog milionera [[Carl Lindner, Jr.|Carla Lindnera]] kupila je list i podrala ga još jednoj Lindnerpvoj tvrtki, Combined Communications, 1969 godine. Combined, sa sjedištem u [[Phoenix]]u, spojio se s Gannettom in 1979. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.cincinnati.com/ Cincinnati.Com (službena stranica)] * [http://www.nky.com/ NKY.com (službena stranica)] * [http://www.enquirer.com/ Enquirer.com (službena stranica)] * [http://www.cinweekly.com/ Cinweekly.com (službena stranica)] * [http://www.gannett.com/ Gannett Co. Inc. službena stranica] * [http://www.gannett.com/about/map/ataglance/cincinn.htm Gannett Co. Inc. profile of ''The Cincinnati Enquirer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908153356/http://www.gannett.com/about/map/ataglance/cincinn.htm |date=2006-09-08 }} {{DEFAULTSORT:Cincinnati Enquirer, The}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama|Cincinnati Enquirer, The]] ckv3o9q7r8tdb9fcvvhw1lqluaeu0wv 0 33950 42605582 41295068 2026-06-05T15:19:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605582 wikitext text/x-wiki {{Štampa | naziv = The Baltimore Sun | image = | imagesize = | caption = | vrsta = dnevni [[novine|list]] | format = [[broadsheet]] | osnivanje = [[1837]]. | osnivač = | prestanak = | cena = | vlasnik = [[Tribune Company]] | izdavač = Ronnie Matthews | urednik/ca = | chiefeditor = | saradnici/e = | jezik = | zemlja = | politika = | tiraž = 232.138 dnevni<br />377.561 nedjeljom<ref>{{cite web |title=2007 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation |publisher=Burrelles''Luce'' |url=http://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |format=PDF |accessdate=28. 05. 2007. |date=31. 03. 2007. |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521095450/http://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |dead-url=yes }}</ref> | sedište = 501 North Calvert Street<br />[[Baltimore (Maryland)|Baltimore]], [[Maryland]] 21278<br />{{flag|SAD}} | | ISSN = 1930-8965 | website = [http://www.baltimoresun.com/ baltimoresun.com] }} '''''The Baltimore Sun''''' je dnevni list koji izlazi u [[Baltimore (Maryland)|Baltimoreu]], a koji se drugo smatrao [[novinski autoritet|novinskim autoritetom]] za taj grad. Osnovan ga je [[17.5,]] [[1837]]. štampač [[Arunah Shepherdson Abell]] zajedno s dva suradnika. Porodica Abell je bila vlasnik lista do [[1910]], kada je kontrolni paket dionica preuzela porodica Black. Godine [[1986]]. je prodan tvrtki [[Times-Mirror Company]] iz Los Angelesa. Istog je dana suparnički ''[[Baltimore News American]]'' u vlasništvu [[Hearst Corporation]]a najavio prestanak izlaženja. ''The Sun'', je kao i sve stare i ugledne novine u SAD, posljednjih godina u problemima, najviše zahvaljujući gubitku čitateljstva, ali i konkurenciji od strane bespklatnog dnevnog lista [[The Baltimore Examiner]].<ref>{{cite web | title=Examiner Plans Baltimore Edition |publisher=''The Washington Post'' |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/17/AR2005101701561.html |format=HTML |accessdate = 25. 06. 2007. |date = 18. 10. 2007.}}</ref> Iako danas postoji jutarnje izdanje, dugo vremena su postojale dvije novine s istim imenom -''The Sun'' koji je izlazio ujutro i ''The Evening Sun'' koji je izlazio popodne - svaki s posebnom redakcijom i reporterima. ''Evening Sun'' je prvi put izašao [[1910]]. ''The Evening Sun'' je posljednji put izašao [[15. 9.|15.9.]], [[1995]]. Godine [[2000]]. Times-Mirror Company je kupljena od strane tvrtke [[Tribune Company]] iz Chicaga. Najpoznatiji novinari, komentatori i karikatursti Suna su: [[Russell Baker]], [[John Carroll (novinar)|John Carroll]], [[Turner Catledge]], [[Price Day]], [[Edmund Duffy]], [[J. Fred Essary]], [[Thomas Flannery]], [[Jack Germond]], [[Gerald W. Johnson]], [[Kevin P. Kallaugher]], [[Frank R. Kent]], [[William Manchester]], [[H.L. Mencken]], [[Hamilton Owens]], [[Drew Pearson (journalist)|Drew Pearson]], [[Louis Rukeyser]], [[Raymond S. Tompkins]], [[Paul W. Ward]], [[Mark Watson]], [[Jules Witcover]] i [[Richard Q. Yardley]]. Novine su dosada osvojile 15 [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerovih nagrada]]. == Reference == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.baltimoresun.com/ www.baltimoresun.com] {{Tribune Company}} {{DEFAULTSORT:Baltimore Sun}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] muwsd10li9o1gf0cde1uuenx5odxohb 0 33951 42605585 42261891 2026-06-05T15:19:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605585 wikitext text/x-wiki {{Štampa | naziv = | image = | caption = | vrsta = dnevne novine | format = [[Broadsheet]] | osnivanje = [[1868]]. | vlasnik = [[Gannett Company|Gannett Company, Inc.]]| izdavač = Denise Ivey | urednik/ca = Bennie Ivory | tiraž = 218.796 dnevni<br />266.594 nedjeljom<ref>{{cite web |title=2007 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation |publisher=Burrelles''Luce'' |url=http://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |format=PDF |accessdate=29. 05. 2007. |date=31. 03. 2007. |archive-date=2017-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202203212/https://www.burrellesluce.com/top100/2007_Top_100List.pdf |dead-url=yes }}</ref> | sedište = 525 West Broadway<br />[[Louisville (Kentucky)|Louisville]], [[Kentucky]] 40201<br />{{flag|SAD}} | ISSN = | website = [http://courier-journal.com courier-journal.com] | }} '''''The Courier-Journal''''', poznat pod nadimkom '''''"C-J"''''', je glavni dnevni [[novine|list]] u [[sjedinjene Američke Države|američkom]] gradu [[Louisville (Kentucky)|Louisville]]. Prema almanahu ''1999 Editor & Publisher International Yearbook'', on je 48. najveći dnevni list u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i najveći list u [[Kentucky]]ju. ''The Courier-Journal'' je također vlasnik [[alternativne novine|alternativnog]] tjednika ''[[Velocity (novine)|Velocity]]'', koji se dijeli besplatno. == Reference == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.courier-journal.com/ Courier-Journal website] * [http://www.gannett.com/about/map/ataglance/louisvi.htm Gannett subsidiary profile of ''The Courier-Journal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022100202/http://www.gannett.com/about/map/ataglance/louisvi.htm |date=2006-10-22 }} {{DEFAULTSORT:Courier-Journal, The}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] gyg1zkbyxjbypnd0b5s8exod76p5cmt 0 34037 42605618 42193821 2026-06-05T15:20:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bivše novine u SAD]] → [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605618 wikitext text/x-wiki '''''The Washington Star''''', ranije poznat kao '''''Washington Star-News''''' and i '''''Evening Star''''', bile su dnevne popodnevne novine koje su se izdavale u [[Washington, D.C.|Washingtonu]] između [[1852]]. i [[1981]]. godine. Bile su poznate kao gradski [[novinski autoritet]]. Novine je pod naslovom ''The Daily Evening Star'' pokrenuo kapetan [[Joseph Borrows Tate]]. Sljedeće godine ga je otkupio [[teksas|teksaški]] prospektor i novinski poduzetnik [[William Douglas Wallach]]. Pod njim je list profitirao zahvaljujući reportažama s bojišta [[američki građanski rat|američkog građanskog rata]]. Godine 1867. su za 100.000 US$ otkupili Crosby Stuart Noyes, Samuel H. Kauffmann i Adams. List je nakon toga u četiri generacije ostao u vlasništvu tih porodica. [[1.5.]] [[1938]]. su porodice otkupile M. A. Leese Radio Corporation, a zajedno s njima i [[WMAL]], najstariju radio-stanicu u gradu. ''Star'''je svoj vrhunac doživio 1950-ih, kada je bio jedan od najtiražnijih i najutjecajnijih listova u SAD. Međutim, vrlo brzo se pokazalo kako uprava nije u stanju nositi se s izazovima novog vremena. To se prvenstveno odnosilo na selidbu srednje klase u predgrađa, kao i pojavu televizije, zbog koje je prestao običaj kupovanja i čitanja popodnevnih novina. U međuvremenu je glavni jutarnji list ''[[The Washington Post]]'' otkupio svog jutarnjeg suparnika ''Times-Herald'' godine 1954. da bi do početka 1960-ih postao najveći list u glavnom gradu. ''Star'' je na to odogoviro tako što je 1972. otkupio i asborbirao ''[[The Washington Daily News]]'', nakon čega je promijenio ime u''"Washington Star News"'' a pred kraj 1970-ih u ''"The Washington Star"''. Početkom 1975. porodice vlasnika su list prodale [[Joseph L. Allbritton|Josephu L. Allbrittonu]], teksaškom milionaru i vlasniku [[Riggs Bank|Banke Riggs]], koji je bio poznat po spašavanju neprofitabilnih firmi. On je pokušavao koristioti profite od radio-stanice WMAL-AM-FM i TV-stanice kako bi spasio novine. Međutim, tada je intervenirala [[Federalna komisija za komunikacije]] s pravilima protiv [[koncentracija medijskog vlasništva|koncentracije medijskog vlasništva]]; WMAL-AM-FM je godine 1977. prodana, a TV-stanica je preimenovana u [[WJLA-TV]]. Nakon neuspjelih pokušaja da se preokrene sudbina lista, on je [[2.2.]] [[1978]]. prodan korporaciji [[Time Warner|Time Inc.]] za 20 miliona US$. Međutim, ekonomska stagnacija u SAD je dovela do toga da [[7.8.]] [[1981]]. izađe posljednji broj lista. Na dražbi su ''Starovo'' zemljište i zgradu otkupio Washington Post. Među znamenitim novinarima i kolumnistima ''Stara'' u njegovim posljednjim danima su bili [[Nick Adde]] (''[[Army Times]]''), [[Michael Isikoff]] (''[[Newsweek]]''), [[Howard Kurtz]] (''[[Washington Post]]''), [[Fred Hiatt]] (''Washington Post'') [[Sheilah Kast]] (''[[ABC News]]''), [[Jane Mayer]] (''[[The New Yorker]]''), [[Chris Hanson]] (''[[Columbia Journalism Review]]''), [[Jeremiah O'Leary]] (''[[Washington Times]]''), [[Chuck Conconni]] (''[[Washingtonian]]''), [[Crispin Sartwell]] (''[[Creators Syndicate]]''), [[Maureen Dowd]] (''[[New York Times]]''), [[Michael DeMond Davis]], [[Jules Witcover]] (''[[Baltimore Sun]]''), [[Jack Germond]] (''Baltimore Sun''), [[Judy Bachrach]] (''[[Vanity Fair (magazin)|Vanity Fair]]''), [[Lyle Denniston]] (''Baltimore Sun''), [[Fred Barnes]] (''[[Weekly Standard]]''), Kate Sylvester ([[NPR]], [[NBC]], ''[[Governing]]'' magazine) and [[Mary McGrory]] (''Washington Post''.) == Reference == * Bellows, Jim. [http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/books/04/17/excerpt.bellows.3/ ''The Last Editor'': Ben Bradlee and "The Ear"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317014651/http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/books/04/17/excerpt.bellows.3/ |date=2007-03-17 }}, excerpted from ''The Last Editor'' ([[2002]], Andrews McMeel Publishing, [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]). * Castro, Janice. "[http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,949290,00.html Washington Loses a Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050129070208/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,949290,00.html |date=2005-01-29 }}", ''[[Time Magazine]]'', [[August 3]], 1981. * Graham, Katharine, ''Personal History'', 1997. * Klaidman, Stephen. "A Tale of Two Families", ''The Washington Post'', [[May 9]], [[1976]]. * Yoder, Edwin M. "[http://www.vqronline.org/articles/1993/autumn/yoder-star-wars-adventures/ Star Wars: Adventures in Attempting to Save a Failing Newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015200314/http://www.vqronline.org/articles/1993/autumn/yoder-star-wars-adventures/ |date=2007-10-15 }}", ''The Virginia Quarterly Review''. [[Kategorija:Nastanci 1852.]] [[Kategorija:Prestanci 1981.]] [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Washington, D.C.]] lgtg5wn8250sbqtyqrq0yz39p8nyqbe 0 36643 42606412 41804653 2026-06-06T11:51:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606412 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Boston Legal | slika = | format = [[Pravosudna drama|Pravosudna]] [[dramedija|humorističko-dramska serija]] | trajanje = 42 min. po epizodi | slika_format = [[480i]] ([[SDTV]]),<br />[[720px]] ([[HDTV]]) | lreator = [[David E. Kelley]] | nastupaju = [[James Spader]]<br />[[Monika Poter|Monica Potter]]<br />[[Rhona Mitra]]<br />[[Mark Valley]]<br />[[Lake Bell]]<br />[[William Shatner]]<br />[[Candice Bergen]]<br />[[Rene Auberjonois]]<br />[[Julie Bowen]]<br />[[Justin Mentell]]<br />[[Ryan Michelle Bathe]]<br />[[Craig Bierko]]<br />[[Constance Zimmer]]<br />[[Gary Anthony Williams]]<br />[[John Larroquette]]<br />[[Tara Summers]]<br />[[Christian Clemenson]]<br />[[Saffron Burrows]]<br />[[Taraji P. Henson]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | izvršni_producent = [[David E. Kelley]] <br /> [[Bill D'Elia]] <br /> [[Mike Listo]] <br /> Lawrence Broch <br /> Janet Leahy <small> (2.04–3.24)</small> <br /> Scott Kaufer <small>(1.01–2.03, 2.23)</small> <br /> Jeff Rake <small>(1.01–1.13)</small> | kompanija = [[20th Century Fox Television]]<br />David E. Kelley Productions | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = {{Start date|2004|10|3|df=y}} | kraj = {{End date|2008|12|8|df=y}} | br_sezona = 5 | br_epizoda = 101 | prethodi=''[[The Practice]]'' | lista_epizoda = Popis epizoda Boston Legal |}} '''''Boston Legal''''' je američka [[pravosudni žanr|pravosudna]] dramsko-humoristička serija koju je stvorio [[David E. Kelley]], a koja se originalno emitirala od [[2004]]. do [[2008]]. na programu mreže [[American Broadcasting Company]]. Predstavlja [[Spinoff (televizija)|spin-off]] popularne [[pravosudni žanr|pravosudne serije]] ''[[The Practice]]'' i prati karijeru i osobne živote advokata u firmi Crane, Poole & Schmidt. U Hrvatskoj je emitirana pod originalnim nazivom, a u Srbiji pod nazivom '''''Bostonski advokati'''''. == Likovi == * '''Širli Smit''' ([[Candice Bergen]]) - advokatica i odličan pravnik, jedan od osnivača „Krejn, Pul i Šmit“, zastupnik u najkomplikovnijim slučajevima u [[Boston]]u. * '''[[Danny Crane|Deni Krejn]]''' ([[William Shatner]]) - jedan od osnivača kancelarije, koji nije izgubio ni jednu parnicu u svojoj pravničkoj karijeri, ekscentričan, elokventan i [[harizma]]tičan, uvek iznađe načine da za sebe pridobije naklonost [[sudija|sudije]] i [[porota|porote]]. Sa Širli je nekad bio u vezi, i nakon 25 godina, i dalje je zaljubljen u nju. * '''Alan Šor''' ([[James Spader]]) - mlad, ambiciozan i ponekad arogantan u advokatskim igrama, ali izrazito pošten i human, koji čvrsto veruje u svoje postupke (sa moralnog i etičkog aspekta), a najbolji prijatelj mu je Deni. Na sudu je ubedljiv i često njegove završene reči opredeljuju i sam ishod spora ili postupka koji vodi. == Vanjske veze == * [http://www.abc.go.com/primetime/bostonlegal/index.html Official ABC website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006125319/http://www.abc.go.com/primetime/bostonlegal/index.html |date=2008-10-06 }} * [http://www.bostonlegaldvd.com/ ''Boston Legal'' DVD website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917001201/http://www.bostonlegaldvd.com/ |date=2008-09-17 }} * {{imdb title|id=402711|title=Boston Legal}} {{TVSvijek|2004|2008|Boston Legal}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Pravosudne TV-serije]] fbeftwqqbx3qitslrjg7bkanheeomif 0 37225 42606254 42580063 2026-06-06T11:19:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606254 wikitext text/x-wiki '''Radio drama''' je oblik audio priče koja se prenosi putem [[radio]] talasa. Kako nema vizualnu komponentu, radio drama se oslanja na dijalog, muziku i zvučne efekte kako bi pomogla slusaocu da stekne sto bolji utisak o priči. == Početak == Radio drama je nastajala još u kafanama, gde bi se okupila grupa ljudi slušajući šaljive priče i anegdote rečitih pojedinaca. Kasnije su ove kafane preimenovane u kabaree, u kojima su glumci izvodili posebno pripremljene repertoare. Upravo ovakva vrsta pozorišta je bila idealna za radio. Dvadesetih godina prošlog veka u svetu je već počelo eksperimentalno izvođenje radio drama. U februaru 1922. godine celi Brodvejski mjuzikli, sa originalnom postavom koja izvodi delo, su emitovane iz studija kao radio drame. Počeli su da se koriste razni zvučni efekti, što je još više pomoglo popularizaciji ove vrste umetnosti. Najpoznatija radio drama je verovatno [[Rat Svetova]], adaptacija [[Orson Welles|Orsona Velsa]] iz 1938. godine, koja je veliki broj američke publike ubedila da je počela invazija Marsovaca. Drama je kasnije izvođena i na drugim kontinentima, gde je postigla slične rezultate, što mnogo govori o popularnosti radija u to vreme.Sve do četrdesetih godina prošlog veka, ovaj oblik zabave je bio među najpopularnijim u svetu. Nakon toga, popularizacija televizije je sve više ugrožavala popularnost radija. == Radio drama danas == Radio drama u Srbiji postoji i danas uglavnom kao dio programa Radio Beograda i RTS-a koja se emituje u ustaljenim terminima programske šeme. Poslednjih pedest godina u Radio Beogradu je arhivirano oko 4000 radio drama za odrasle i oko 1000 drama za decu, dok se sada proizvodi oko 100 drama i 400 repriza godišnje. Za dela dramske produkcije, Radio Beograd je osvojio brojne nagrade na festivalima Prix Italia, Premios ondas, Prix Monte Carlo, Prix Japan, Urtna Price, Prix Muflon itd. Dramski program predstavlja jedan od temelja nacionalnog radija. Radio drama se slabije javlja na komercijanim radio programima u Srbiji. Smatra se kao oblik već sada zastarelog vida zabave, što je uslovljeno pojavom televizije. U nekim delovima sveta, radio drama je i dalje popularan oblik zabave. Možda i najbolja osobina radio drame jeste relativno jeftina produkcija, koja omogućava eksperimentisanje sa delima nepoznatih autora. Baš kao što je radio drama koristila uspeh pozorišne predstave kao referencu za popularnost na radiju, tako televizija i film ponekad koriste uspeh radio drame za adaptaciju istoimenog dela na filmskom platnu i TV ekranima. Tako je Autostoperski Vodič u Galaksiju prvo adaptiran za radio dramu, a nakon velike popularnosti, koja je osigurala povraćaj uloženih sredstava, snimljen je i visokobudžetni film. Takođe, skupe serije kojima popularnost opada na televiziji, ponekad se nastavljaju na radiju, čime su troškovi u velikoj meri redukovani. Jedan od možda najvećih proizvođača radio drama je Britanski radio [[BBC]], koji proizvodi oko hiljadu drama godišnje. Još jedna od pogodnosti radio drame je ta da glumci i nakon velikog broja godina mogu da glume iste uloge, sa obzirom da se glas ne menja u velikoj meri. Ova pogodnost je korištena na BBC-jevim popularnim dramama kao Doctor Who, Dad’s Army, Sapphire & Steel, The Tommorow People i Thunderbirds. Danas se često prodaju transkripti radio drame na audio CD-u ili u mp3 formatu. Novi momenat u radio drami počinje razvojem novih tehnologija dvadeset prvog veka. Stvaranjem internet radija, radio stanice su proširile krug slušalaca. Kao audio forma predstave, radio drama ne zahteva vizuelnu pažnju, i pored niskobudžetne produkcije, ta činjenica je omogućila i dalji opstanak ovog vida umetnosti. == Vanjske veze == {{Commonscat|Radio dramas}} * [http://www.audiotheatre.com/ Audio Theater.com] - Information on who is working in the medium now and resources for those who want to get started. * [http://phobos.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewPodcast?id=211617436 The Big Broadcast]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Old Time Radio - Apple iTunes Podcast. * [http://www.dramapod.com/ DramaPod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228000407/http://www.dramapod.com/ |date=2007-12-28 }} - Podcast audio drama directory. * [http://www.scenarioproductions.com Scenario Productions] CBC radio Drama from 1940s-1960s. * [http://colsearch.nfsa.afc.gov.au/nfsa/search/summary/summary.w3p;adv=yes;group=;groupequals=;page=0;parentid=;query=Number%3A677631%20|%20Number%3A677630%20|%20Number%3A677629%20|%20Number%3A677627%20|%20Number%3A677011%20|%20Number%3A676406%20|%20Number%3A676405%20|%20Number%3A675872%20|%20Number%3A674761%20|%20Number%3A671223%20|%20Number%3A671176%20|%20Number%3A671153%20|%20Number%3A671145%20|%20Number%3A671133;querytype=;resCount=10 Theatre of the Mind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111115044/http://colsearch.nfsa.afc.gov.au/nfsa/search/summary/summary.w3p%3Badv%3Dyes%3Bgroup%3D%3Bgroupequals%3D%3Bpage%3D0%3Bparentid%3D%3Bquery%3DNumber%3A677631%20%7C%20Number%3A677630%20%7C%20Number%3A677629%20%7C%20Number%3A677627%20%7C%20Number%3A677011%20%7C%20Number%3A676406%20%7C%20Number%3A676405%20%7C%20Number%3A675872%20%7C%20Number%3A674761%20%7C%20Number%3A671223%20%7C%20Number%3A671176%20%7C%20Number%3A671153%20%7C%20Number%3A671145%20%7C%20Number%3A671133%3Bquerytype%3D%3BresCount%3D10 |date=2018-01-11 }} at the National Film and Sound Archive. * [http://natf.org/ The Well-tempered Audio Dramatist] - A treatise on writing, producing, performing and directing audio plays in the 21st century. * [http://www.wirelesstheatrecompany.co.uk/ Wireless Theatre] - Free downloadable audio plays, comedy etc. * [http://www.bbc.co.uk/radio/aod/mainframe.shtml?http://www.bbc.co.uk/radio/aod/artsdrama_promo.shtml Drame BBC radija koje mozete poslusati preko interneta] * [http://www.rts.co.yu/r_drama_sema.asp Sema dramskog programa Radio Beograda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070622005218/http://www.rts.co.yu/r_drama_sema.asp |date=2007-06-22 }} [[Kategorija:Radioemisije|Drama]] [[Kategorija:Drama]] hzngz1ntq5eco1d45luh8abhjofl5ao 0 38637 42606123 41021321 2026-06-05T22:47:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606123 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Čačalica.jpg|mini|]] '''Čačalica''' je brdo iznad [[Požarevac|Požarevca]] nadmorske visine od 208m na kome se nalazi istoimeni spomen-park. Sam park obuhvata 28 hektara i omiljeno je izletište Požarevljana. Na mestu spomeničkog kompleksa je u toku [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] streljano oko 3.000 simpatizera [[NOP]]-a i zarobljenih [[partizani|partizana]]. Mesto na kome počivaju njihovi posmrtni ostaci obeleženo je spomenikom izvedenim u formi zida, sa puščanim udubljenjima i partizanskim simbolima koji obeležavaju streljanje žrtava. U okviru spomen-parka nalazi se i kosturnica boraca [[Crvena armija|Crvene armije]], palih oktobra [[1944]]. godine na području od [[Rudna glava|Rudne glave]] do [[Mladenovac|Mladenovca]]. Pri vrhu brda se nalazi spomenik „Zvezda“. U okviru ovog parka se nalazi veliki broj stabala retkih biljnih vrsta i sitnih životinjica. Sa pojedinih delova brda vidi se gotovo cela panorama Požarevca. {{Commonscat|Čačalica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Vojnička groblja u Srbiji]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici kulture Srbije]] pojojktdgrn51a0d7gdfar11tymnarj 0 39063 42605666 42485979 2026-06-05T15:28:28Z SimplyFreddie 127796 42605666 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Vojislav Šešelj | slika = Vojislav Šešelj.jpg | širina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{datum rođenja i dob|1954|10|11}} | mesto_rođenja = [[Sarajevo]] | država_rođenja = {{zastava|SFRJ}} | datum_smrti = | mesto_smrti = | država_smrti = | državljanstvo = {{zastava|Srbija}},<br />{{zastava|Bosna i Hercegovina}}. | narodnost = [[Srbi]]n | veroispovest = [[hrišćanstvo|hrišćanin]] ([[pravoslavlje|pravoslavac]]) | partija = [[Srpska radikalna stranka]] <br />Ranije:<small><br />[[Srpski četnički pokret (1990—1991)|Srpski četnički pokret]]<br />(1990—1991)<br />[[Srpski pokret obnove]]<br />([[1990]])<br />[[Srpski slobodarski pokret]]<br />([[1990]])<br />[[Savez komunista Jugoslavije]]<br />(1971—1990)</small> | supružnik = [[Jadranka Šešelj]] | deca = Nikola (1984). <br />Aleksandar (1993).<br /> Mihailo (1996).<br /> Vladimir (1998). | univerzitet = Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu<br />[[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu]] | profesija = [[Doktor nauka|doktor pravnih nauka]] | funkcija 1 = Potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] | izbori 1 = | početak funkcije 1 = [[1998]] | kraj funkcije 1 = [[2000]]. | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | funkcija 2 = Predsednik [[gradska opština Zemun|opštine Zemun]] | izbori 2 = | početak funkcije 2 = [[1996]] | kraj funkcije 2 = [[1998]]. | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | potpis = Vojislav Šešelj - signature.png | veb=[http://www.vseselj.com/ http://www.vseselj.com/ Official website] }} '''Vojislav Šešelj''' ([[Sarajevo]], [[11. oktobar]] [[1954]].) srpski je političar i predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]]. Vojislav Šešelj je jedan od osnivača i predsednik Srpske radikalne stranke od njenog osnivanja, [[1991]]. godine. Više od deset godina biran je za narodnog poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodnoj skupštini Srbije]] i Skupštini [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Četiri puta je bio kandidat za [[Predsednik Republike Srbije|predsednika Republike Srbije]]. Obavljao je dužnost potpredsednika [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] ([[1998]]—[[2000]]), a u periodu 1996—1998. bio je predsednik opštine [[Zemun]]. Šešelj se od [[24. februar]]a [[2003]]. godine nalazio u pritvoru [[Haški tribunal|Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju]] u [[Hag]]u, gde mu se sudi po optužbama za [[Ubistvo|ubistva]], nehumana dela, [[progon]]e na političkoj, rasnoj i verskoj osnovi, istrebljenje i napade na civile na teritorijama [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Pušten je na privremenu slobodu zbog pogoršanog zdravstvenog stanja [[12. novembar|12. novembra]] [[2014]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Šešelj pušten iz pritvora Haškog Tribunala<!-- Botovski generisani naziv --> |url=http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427174949/http://rs.n1info.com/a11113/Vesti/Seselj-pusten-iz-pritvora-Haskog-Tribunala.html |dead-url=yes }}</ref> 31. marta 2016. je u prvostepenoj presudi oslobođen svih optužbi. Nakon razdoblja žalbe, osuđen je na 10 godina zatvora zbog [[Deportacija|deportacije]], [[Progoni|progona]], i drugih zločina koji se smatraju zločinima protiv čovječnosti zbog njegovog govora [[6. 5.|6. maja]] [[1992]]. u [[Hrtkovci]]ma u [[Vojvodina|Vojvodini]], u kojima je pozivao na progon [[Hrvati u Vojvodini|Hrvata iz Vojvodine]]. == Mladost == === Rane godine === Porodica Šešelj potiče iz [[Južna Hercegovina|Donje Hercegovine]], iz sela [[Mareva Ljut]] u [[Popovo polje|Popovom Polju]], nadomak sela [[Zavala (Ravno)|Zavala]]. Otac mu se zvao Nikola a majka Danica (devojačko Misita), dok sam Vojislav nosi ime po dedi. Kršten je [[25. novembar|25. novembra]] [[1955]]. u [[Manastir Zavala|manastiru Zavala]]. Krsne knjige porodice Šešelj su tokom rata prebačene u [[manastir Tvrdoš]]. Vojislav Šešelj je rođen [[1954]]. godine, u siromašnoj porodici, u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Porodica je živela u sklopu stare železničke stanice jer je Nikola Šešelj bio kondukter u ŽTP-u Sarajevo, a majka je brinula o Vojislavu i njegovoj sestri Dragici. Osnovnu školu je završio u eksperimentalnom odeljenju, posle čega upisuje gimnaziju.<ref name="profil_bbc">[http://www.vseselj.com/index.php?a=100 Detinjstvo], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> === Studije === Diplomirao je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]] za dve godine i osam meseci [[1976]], a zatim i magistrirao [[1977]]. godine („''Marksistički koncept naoružanog naroda''“). Doktorirao je u [[Beograd]]u [[26. novembar|26. novembra]] [[1979]]. godine, disertacijom na temu „''Politička suština militarizma i fašizma''“. Najmlađi je [[doktor nauka]]<ref name=autogenerated1>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2317765.stm Šešeljev profil na BiBiSiju], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. Od [[1981]]. do [[1984]]. radio je kao asistent profesora, predmet Teorija o ratu, na [[Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu|Političkim naukama na Sarajevskom univerzitetu]]. === Porodica === Prva žena mu je bila Vesna Tunić (devojačko Mudreša) sa kojom je dobio sina Nikolu (1984), dok je bio u zatvoru. Ubrzo posle razvoda se oženio sadašnjom suprugom [[Jadranka Šešelj|Jadrankom]], sa kojom ima tri sina: Aleksandra (1993), Mihaila (1996) i Vladimira (1998). Od sina Nikole ima unuke Vojislava (2002) i Ljubomira (2004). Nikoli je kum na krštenju bio [[Vuk Drašković]] dok je Nikolinim sinovima kumovao [[Tomislav Nikolić]].<ref name="alo">[http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka Dva kuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203010854/http://www.alo.rs/vesti/33411/Jedva_cekam_da_izade_Voja_pa_na_kafu_kod_Vuka |date=2010-12-03 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Najstariji sin Nikola se prvobitno pojavio u medijima [[2010]]. godine, kada ga je pet policajaca pretuklo, zbog organizovanog turnira u pokeru ({{Jez-eng|Texas hold 'em}}). Lekari su konstatovali teške telesne povrede a policajci su privremeno udaljeni iz službe.<ref name="blic">[http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/213996/Policajci-pretukli-Seseljevog-sina Pretukli Šešeljevog sina], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Nikola Šešelj u stranci postaje aktivan krajem 2010. godine, kada stupa na dužnost glavnog i odgovornog urednika sajta ''„Srpske radikalne stranke“'' i sajta o ''„Vojislavu Šešelju“''.<ref name="vseselj">[http://www.vseselj.com/index.php?c=39 Najstariji sin glavni urednik], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Haški tribunal|Tribunal za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji]] uputio je tri pisma Nikoli Šešelju u kojima mu je zaprećeno kaznom od sedam godina zatvora i novčanom kaznom do 100.000 evra ukoliko ne skine knjige ''"Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić"'' i ''"Glupson iz Manitobe Brus Mek Farlen"'' sa sajta o Vojislavu Šešelju.<ref name="vesti">[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/119120/Hag-preti-robijom-i-Seseljevom-sinu/print Hag preti Nikoli Šešelju], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Politička karijera == U [[Savez komunista Jugoslavije]] primljen je sa 17 godina, kao priznanje za izuzetno zalaganje na radnoj akciji posle [[Zemljotres u Banjaluci 1969.|zemljotresa u Banjaluci]]<ref>Intervju, Alternativna televizija Banja Luka, 7. februar 2003.</ref>. Kasnije je odbacio komunističku ideologiju, postao disident i kritičar komunističkog režima. Početkom osamdesetih godina je uspostavio veze sa grupom srpskih intelektualaca nacionalne opcije u [[Beograd]]u. Došao je u sukob sa komunističkom vlasti tadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BiH]], naročito sa vodećim ljudima [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]], [[Branko Mikulić|Brankom Mikulićem]] i [[Hamdija Pozderac|Hamdijom Pozdercem]]. Do ovog sukoba došlo je kada je Šešelj u direktnoj borbi za asistentsko mesto protestovao protiv plagijata u doktorskoj tezi Branka Miljuša<ref name="Vreme_23_05_1994">[http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm Članak Miloša Vasića u Vremenu, 23. maja 1994.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509021913/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/139/t139-2.htm |date=2008-05-09 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref>, drugog istaknutog mladog političara i štićenika ove dvojice. Šešeljeve disidentske pozicije i beskompromisnost su pretvorile ovaj politički sukob u krivični i ishodile njegovim izbacivanjem sa Fakulteta, praćenjem od strane [[Služba državne bezbednosti|UDBE]] i konačno, zatvorskom kaznom u trajanju od 8 godina. Osuđen je [[9. jul]]a [[1984]]. godine, zbog delovanja sa, kako je navedeno u presudi sudije Milorada Potparića, „[[liberalizam|anarholiberalističkih]] i [[nacionalizam|nacionalističkih]] pozicija“ čime je počinio „krivično delo kontrarevolucionarnog ugrožavanja društvenog uređenja“. Kao dokazni materijal u sudskom procesu korišćeni su iskazi svedoka o privatnim razgovorima i neobjavljeni tekst odgovora na anketu-intervju pod naslovom „Šta da se radi?“. Odlukom [[Vrhovni sud SFRJ|Vrhovnog Suda SFRJ]], kazna mu je smanjena na 6, potom na 4, pa na 2 godine. U [[Zatvor u Zenici|zatvoru u Zenici]] proveo je 22 meseca, od čega više od 6 meseci u [[samica|samici]]. Na ranije puštanje iz zatvora [[1986]]. uticali su brojni protesti i [[peticije]] intelektualaca iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]]<ref name="Vreme_23_05_1994" /> (među kojima i puno njegovih kasnijih oštrih političkih protivnika), njegov [[štrajk glađu]], a verovatno i interesovanje strane štampe za njegov slučaj. Potpisivale su se peticije, protestna pisma.<ref>Jedno od tih protestnih pisama napisao je i [[Vuk Drašković]].</ref> Izbačen je iz [[Hrvatsko filozofsko društvo|Hrvatskog filozofskog društva]]<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Po izlasku iz zatvora, preselio se u Beograd gde se izdržavao pisanjem i samostalnim izdavanjem knjiga. Tako je postao član [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]]. Zbližio se sa [[Vuk Drašković|Vukom Draškovićem]], koji mu je krstio sina. Kasnije su se razišli zbog različitih političkih uverenja, ali i oko novca koji je donirala dijaspora<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Tokom [[1989]]. godine, Vojislav Šešelj je održao ukupno 97 predavanja [[Srpska dijaspora|Srbima u dijaspori]], od kojih je većina održana u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] i [[Kanada|Kanadi]], a manji deo u zemljama [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i [[Australija|Australiji]]. [[1990]]. godine, za [[Vidovdan]], ga je [[Momčilo Đujić]] zbog „naročitih zasluga u borbi za srpski nacionalni interes“ proizveo u čin srpskog [[četnici|četničkog]] vojvode. U položenoj zakletvi Šešelj je rekao je da će služiti [[Dinastija Karađorđevića|kralju]] i otadžbini. Đujić je ovu odluku povukao [[1998]], kada je Šešelj formirao vladu sa [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom Srbije]], i nakon što je javno rekao da [[monarhizam]] sam po sebi nije [[demokratija|demokratski]] sistem, te da je on [[republikanizam|republikanac]]. Šešelj je nakon [[1998]]. godine [[Kralj Aleksandar Karađorđević|Kralja Aleksandra Karađođevića]] nazvao iditom, zato što nije stvori [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]] nakon [[Prvi svetski rat|prvog svetskog rata]], zbog svega toga vojvoda [[Momčilo Đujić]] mu je 1998. godine oduzeo titulu četničkog [[vojvoda|vojvode]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R_APR9UEfJ8 Izjava Momčila Đujića]</ref> [[Datoteka:SKIDANJE TITA.jpg|mini|left|Skidanje [[Josip Broz Tito|Titove]] slike u Domu inženjera i tehničara u Beogradu 15. marta 1990. godine, tokom prvog okupljanja do tada osnovanih političkih stranaka i njihovih pristalica. Od četvorice aktera jedino se vidi lice predstavnika Narodne radikalne stranke [[Milan Mladenović od Lužice|Milana Mladenovića od Lužice]]. S leve strane je Vojislav Šešelj, a u sredini Vuk Drašković.]] Po povratku iz Sjedinjenih Američkih Država, [[23. januar]]a [[1990]]. godine, osnovao je [[Srpski slobodarski pokret]], koji se [[14. mart]]a iste godine ujedinio sa otcepljenim krilom [[Srpska narodna obnova|Srpske narodne obnove]] (stranke osnovane u [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]], a nastale od prvog [[antikomunizam|antikomunističkog]] udruženja [[Društvo Sava]]) koje je predvodio Vuk Drašković. Ujedinjena politička stranka je dobila novo ime - [[Srpski pokret obnove]]. Nakon pomenutog razlaza sa Vukom Draškovićem u maju 1990, Šešelj je pokušao osnovati [[Srpska radikalna stranka|Srpski četnički pokret]], čija je registracija odbijena sa obrazloženjem da „svojim imenom vređa javni moral“{{činjenica}}. Na kaznu zatvora po drugi put je osuđen [[2. oktobar|2. oktobra]] 1990. godine, zbog pokušaja rušenja „[[Kuća cveća|Kuće cveća]]“ i prikupljanja dobrovoljaca za odlazak u odbranu [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].{{sfn|Sell|2002|pp=327}} Po izdržanoj kazni ponovo je uhapšen [[23. oktobar|23. oktobra]] iste godine i osuđen na 45 dana zatvora. Pušten je nešto ranije, [[15. novembar|15. novembra]], a tom prilikom odbio je da potpiše rešenje o uslovnom puštanju. Praktično iz zatvora, [[14. novembar|14. novembra]] 1990. godine, prvi put se kandiduje za [[predsednik Republike Srbije|predsednika Srbije]], ispred [[grupa građana|grupe građana]]. Šešelj je na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1990.|izborima]] 1990. godine osvojio peto mesto sa 96.277 glasova, iza [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]], [[Ivan Đurić|Ivana Đurića]] i [[Sulejman Ugljanin|Sulejmana Ugljanina]]. === Predsednik Srpske radikalne stranke === {{Poseban članak|Srpska radikalna stranka}} Predsednik [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] Vojislav Šešelj postaje u [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[23. februar]]a [[1991]]. godine, kada je stranka i osnovana, ujedinjenjem neregistrovanog Srpskog četničkog pokreta i većine mesnih odbora [[Narodna radikalna stranka|Narodne radikalne stranke]]. Februara [[1991]]. godine, Šešelj osniva Srpsku radikalnu stranku. Nekoliko meseci kasnije, prvi put je izabran za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštini Srbije]]. 31.3. 1991. Šešelj je posetio Vukovar. Idućeg dana, 1.4. 1991., šešeljevci su se smestili u susednom [[Borovo|Borovu]]. 21.4. Šešelj je održao govor mržnje u selu [[Jagodnjak]].<ref>[http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992) - Annex III.A Special forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |date=2011-03-19 }} UN, 1994.</ref> U intervjuju za [[Večernje novosti]] od 19. novembra [[1991]] Šešelj je podržao, u ime Srpske radikalne stranke, „odluku naroda [[Dubrovnik]]a, [[Cavtat]]a i [[Konavle|Konavla]] o ponovnom uspostavljanju [[dubrovačka Republika|dubrovačke republike]] i njihovu želju da ostanu u Jugoslaviji”, čime je pravdao [[Opsada Dubrovnika]] koja je bila tu toku. On je istakao da SRS nema ništa protiv razmeštanja plavih šlemova, ali samo na zapadnim granicama srpskim, na liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlobag–Karlovac–Ogulin–Virovitica]], a nikako na granicama "Titove Jugoslavije". Šešelj je takođe upozorio pripadnike "[[šiptar]]ske nacionalne manjine" i Hrvate čiji su članovi porodica bili dobrovoljci u zengama "da im ni porodicama nije mesto na [[Kosovo|Kosmetu]]".<ref name="Olovka">{{Cite web |title=Olovka piše mržnjom |url=http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |access-date=2010-03-30 |archivedate=2015-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610204336/http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html |deadurl=yes }}</ref> Takođe je osudio [[izbjeglice|izbeglice]] koje se ne odazivaju pozivu na front: {{izdvojeni citat|Naša stranka osuđuje sve takozvane izbeglice od 18 do 56 godina starosti, kojih je oko pet hiljada, što se ne odazivaju pozivu na front. Tražimo od kolektiva u Srbiji koji su ih primili da im daju otkaze i prijave najbližim vojnim vlastima radi odlaska na front.<ref name="Olovka"/>}} U jesen 1991, Šešelj boravi na [[vukovar]]skom ratištu. Šešelj je nakon zauzeća Vukovara novembra [[1991]]. rekao da "nijedan ustaša ne sme da živ napusti grad".<ref name="optužnica"/> Ubrzo zatim, izvršen je [[ovčara|masakr na Ovčari]], kada je streljano približno 255 zarobljenika iz vukovarske bolnice, što mu tužilaštvo stavlja na teret.<ref name="optužnica"/> Šešeljevi dobrovoljci su učestvovali u [[masakr u Voćinu|masakru civila u Voćinu]] u decembru 1991.<ref name="optužnica"/><ref>Jerry Blaskovich, Anatomy of Deceit: An American Physician's First-hand Encounter With The Realities Of The War In Croatia</ref> Početkom [[1992]] Šešelj se javno zalagao za zamenu stanovništva tako što bi Srbi ušli u napuštene hrvatske domove i obrnuto, Hrvati bi naselili napuštena srpska sela. Najveća selidba bi, po Šešelju, trebalo da se obavi između [[Gorski kotar|Gorskog Kotara]] i Kosova, tako što bi sva srpska sela Kotara bila "preseljena" na [[Kosovo]].<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (2) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |access-date=2010-03-29 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606110330/http://www.e-novine.com/feljton/36155-Genocid-moe-pone.html |deadurl=yes }}</ref> Šešelj se posebno zalagao za proterivanje [[Hrvati|Hrvata]] iz Srbije. On je tvrdio da se taj metod "primenjivan već u svetu" pokazao kao dobar u situaciji gde narodi ne mogu da podnesu zajednički život. Početkom [[april]]a 1992. Šešelj je u [[Apatin]]u ([[Vojvodina]]) izjavio: {{izdvojeni citat|Tuđman je iz Hrvatske proterao nekoliko stotina hiljada Srba i mi treba da proteramo sve Hrvate iz Srbije. Nemaju Hrvati šta da traže u Srbiji. Onaj ko se poziva na ljudska prava i građanske slobode, neka ih traži u Zagrebu, i neka tamo traži uzroke, a posle razmišlja o posledicama. Hrvati, zna se, potpomažu upade Tuđmanovih gerilaca na srpsku teritoriju i pomažu bekstva ustaša iz Vukovara u Mađarsku.<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref>}} Kao odgovor na kritike da to nije u skladu sa poštovanjem građanskih prava, Šešelj je odgovorio: "I mi ćemo ih poštovati. Nikoga nećemo ubiti, jednostavno ćemo ih potrpati u autobuse i ispratiti do granice".<ref name="e-novine.com">[http://www.e-novine.com/feljton/36421-Sarajevo-Poelo-ubijanje-grada.html Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (6)]</ref> Uoči [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] (marta [[1992]]) Šešelj je poručivao da se "nijedan srpski predeo" neće se naći pod supremacijom bosanskih Muslimana, čije je rukovodstvo islamski orijentisano i fanatizovano do kraja. On je najavljivao da "predstoji podela BiH na doslednom etničkom, geografskom, strateškom i istorijskom principu" i da srpski deo mora obuhvatiti SAO Hercegovinu, čije su severne granice na Neretvi, zatim Bosansku Krajinu, povezati je sa Semberijom, gde spadaju [[Ozren]] i [[Romanija]], i [[dubrovačko primorje]], od ušća Neretve do Crne Gore.<ref>{{Cite web |title=Mediji i rat: Kako je “Politika” izveštavala 1992. godine (3) |url=http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |access-date=2010-04-03 |archivedate=2019-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411132146/http://www.e-novine.com/feljton/36213-irenje-mrnje-straha.html |deadurl=yes }}</ref> U proleće i leto 1992 godine "[[Beli orlovi|šešeljevci]]" su, zajedno sa "[[srpska dobrovoljačka garda|arkanovcima]]" učestvovali u zauzimanu [[Zvornik]]a i ubistvu više od 300 zvorničkih Muslimana. Tužilaštvo tvrdi da su ova ubistva bila podstaknuta Šešeljevim govorom.<ref name="optužnica"/> Prikupljao je dobrovoljce i slao ih na ratište pod komandu [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Obilazio je razna žarišta sukoba: [[Plitvička jezera|Plitvice]], [[Vukovar]], [[Hercegovina|Hercegovinu]] i [[Semberija|Semberiju]]. U Vukovaru je umalo poginuo od dva projektila JNA koji su promašili metu<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Vojislav Šešelj je zahtevao da umesto slanja trupa na [[Slovenija|Sloveniju]], [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] treba da povuče sve svoje trupe na granicu [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Karlovac-Karlobag-Virovitica]], a ukoliko vojska bude ugrožena, smatrao je da ima pravo da se brani svime što joj je na raspolaganju, uključujući i [[napalm-bomba|napalm-bombe]] <ref>{{cite web|author=&ldquo;&rdquo; |url=http://www.youtube.com/watch?v=PEc-YazxvmE |title=Vojislav Seselj: Kavlobag - Kavlovac - Vivovitica |publisher=YouTube |date=02. 12. 2006. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>. Navodno je pretio nelojalnim [[Albanci]]ma<ref name="profil_bbc" /> i onima čije su se porodice naselile nakon Drugog svetskog rata <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |access-date=2015-03-06 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007124121/http://www.hlc.org.yu/srpski/Haski_tribunal/Sudjenje_Milosevicu/Transkripti.php?file=1348.html |dead-url=yes }}</ref> proterivanjem sa [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]], a [[Slobodan Milošević|Miloševiću]] hapšenjem<ref name="vreme_476">[http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html „Šešelj: Karijera pretnji i uvreda“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092805/http://www.vreme.com/arhiva_html/476/05.html |date=2010-01-24 }} Nedeljnik „Vreme“, broj 476, 19. februar 2000.</ref>. Takođe je poznata i epizoda potezanja pištolja na taksiste i studente u toku demonstracija 1992. godine<ref name="vreme_476" />. Njegovim zalaganjem izglasano je u [[Narodna skupština Republike Srbije|Saveznoj Skupštini]] nepoverenje prvoj Saveznoj Vladi SRJ [[Milan Panić|Milana Panića]], decembra 1992, a nedugo zatim i prvom Predsedniku [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]], književniku [[Dobrica Ćosić|Dobrici Ćosiću]], juna 1993. takođe nekadašnjem Šešeljevom prijatelju iz [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]], koji je bio jedan od najzaslužnijih za njegovo oslobađanje iz zatvora, koji mu je potom i materijalno pomagao<ref name="Vreme_23_05_1994" />; kome, konačno, duguje i dobar deo svojih nacionalističkih pozicija<ref name="Vreme_23_05_1994" />. Nakon kratke [[monarhija|monarhističke]] faze na početku devedesetih, kada je zagovarao izvesnu [[Španija|špansku]] porodicu [[Dolgorukov]] kao naslednike loze [[Nemanjići|Nemanjića]] <ref>{{cite web|url=http://www.xs4all.nl/~freeserb/politics/e-srs.html |title=Free Serbia - Other voices from Serbia - Politics |publisher=Xs4all.nl |date=03. 10. 1999. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, Šešelj staje iza republikanskog uređenja. Posmatrači su opisivali kako vispreno prilagođava svoju poziciju kontekstu, „galami, viče, upada u reč, pritiska protivnika tako da ovaj ne može da dođe do daha“ <ref>{{cite web|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Dec97/0212/0212_6.HTM |title="Nasa Borba" - Dr Slobodan Antonic o TV duelu Draskovic - Seselj |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> i ne preza od uvreda<ref name="vreme_476" /> i obično matira protivnika. Šešelj je učestvovao u tučama sa skupštinskim obezbeđenjem <ref>{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=333476 |title=Vreme 633 - Granice Vojislava Seselja: Virovitica, Karlovac, Karlobag – Hag |publisher=Vreme.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, a u raspravi u Saveznoj Skupštini povodom njegovog proterivanja iz [[Crna Gora|Crne Gore]] od strane tadašnjeg režima [[Momir Bulatović|Momira Bulatovića]] (posle mitinga u [[Herceg Novi|Herceg-Novom]]) je pljunuo predsedavajućeg Skupštine dr. Radomana Božovića <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |access-date=2015-03-06 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014192201/http://www.nin.co.yu/arhiva/2407/3.html |deadurl=yes }}</ref>. Kasnije je proteran i iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Posle oštrog televizijskog duela na BK televiziji <ref>{{cite news|url=http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Jul97/1807/1807_6.HTM |title="Nasa Borba" - Kako je došlo do sukoba Seselja i Barovica |publisher=Yurope.com |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešeljev telohranitelj nanosi teške povrede advokatu Nikoli Baroviću što se kasnije objašnjava time da se ovaj okliznuo na bananu.<ref>{{cite news|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=364165 |title=Vreme 680 - Podsecanje - radikali na vlasti: Oni se nisu promenili |publisher=Vreme.com |date=07. 12. 1998. |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref> Šešelj je optužio [[Dragoljub Mićunović|Dragoljuba Mićunovića]] da je „jahao popa“<ref name="vreme_476" />, a akt Prestolonaslednika [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandra II]] kada se ovaj sagao i poljubio zemlju pri povratku u Srbiju posle pedesetogodišnjeg izgnanstva svoje porodice opisao je kao „pašu trave“<ref name="vreme_476" />. === Politički angažman === Politički angažman Šešelja tokom devedesetih godina odlikuje niz naizmeničnih perioda saradnje i razlaza sa režimom [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nekoliko puta su njihove stranke formirale takozvane „vlade narodnog jedinstva“ i vodile veoma složnu politiku u odnosu na konflikt u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Sam Milošević nazvao je Šešelja kako svojim „omiljenim opozicionarom“ tako i „oličenjem nasilja i primitivizma“. Razilazili su se raznim povodima, ali uglavnom kada bi Šešeljeva stranka dovoljno ojačala, a Milošević popuštao pred zahtevima međunarodne zajednice, kao što je bio slučaj sa fijaskom Vens-Ovenovog plana [[1993]]. (i potonjom blokadom [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od strane beogradskog režima) i [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskim sporazumom]] [[1999]]. Po potpisivanju [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskog sporazuma]] [[1995]], Slobodana Miloševića je nazvao „najvećim izdajnikom srpskog naroda“<ref name="vreme_476" />. U periodima razilaženja, Šešeljeva SRS bi oštro kritikovala vladajući režim, sam Šešelj bi publikovao dela pod pitoresknim nazivima poput „Tiranin sa Dedinja“ (odnosi se na Slobodana Miloševića) ili „Narkomanija Vuka Manitoga“ (u vreme kada je SPS u Saveznoj vladi sarađivao sa SPO Vuka Draškovića umesto sa njegovom SRS), za Miloševiću suprugu [[Mirjana Marković|prof. Mirjanu Marković]] govorio da je „crvena veštica sa Dedinja, nova [[Jerina Branković|prokleta Jerina]] i najveće zlo srpskog naroda“ <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=03&dd=18&nav_id=191949&nav_category=11 |title=Vesti - Vučelić, čuvar lika i dela - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije |publisher=B92 |date= |accessdate=24. 06. 2010.}}</ref>, njegova partija bila izložena jednakom progonu državnih medija kao i ostale opozicione partije, pa bi čak dolazilo i do pokušaja saradnje među njima kao na primer pri konstituisanju Narodne Skupštine posle izbora 1993. U zatvoru po treći put boravi od [[29. septembar|29. septembra]] [[1994]]. godine do 29. septembra 1995. godine. Iste godine, takođe zbog suprotstavljanja politici aktuelnog režima, boravi još 60 dana u zatvoru. Nakon izlaska iz zatvora, Šešelj je napravio „tehničku koaliciju“ sa [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratskom strankom]] i [[Demokratska stranka Srbije|Demokratskom strankom Srbije]]. Članice koalicije su se obavezale da će napraviti zajedničku listu nad predstojećim lokalnim izborima i da će koordinisano delovati u skupštini. Šešelj je opet uhapšen u [[Gnjilane|Gnjilanu]] 1995. zbog oranizovanja skupa bez odobrenja policije. Do kraja 1995. kolacija sa DS i DSS se praktično ugasila. Početkom 1996. SRS i SPO su obnovili svoj rat optužbama.{{sfn|Ramet|1999|pp=208}} Pobedom SRS na lokalnim izborima [[1996]]. u [[Zemun]]u (sam Šešelj živeo je u [[Batajnica|Batajnici]]), postaje predsednik Skupštine Opštine Zemun. U posetu Srbiji dovodi [[Žan-Mari le Pen|Žan-Mari Le Pena]] i [[Vladimir Žirinovski|Vladimira Žirinovskog]]. Na [[Neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|izborima za predsednika Srbije]] održanim [[21. septembar|21. septembra]] [[1997]]. godine, Vojislav Šešelj osvojio je 1.125.140 glasova i ušao u drugi izborni krug. Sa 50,61% važećih glasačkih listića pobedio je protivkandidata SPS-a [[Zoran Lilić|Zorana Lilića]], [[5. oktobar|5. oktobra]] iste godine, ali su izbori ponovljeni nakon što je Republička izborna komisija objavila da je izlaznost bila 48,88%. Na [[Izbori za predsednika Republike Srbije 1997.|ponovljenim izborima koji su održani 7. decembra]] SPS kandiduje [[Milan Milutinović|Milana Milutinovića]], tadašnjeg ministra inostranih poslova SRJ, koji Šešelja pobeđuje u drugom krugu. Kao i većina ostalih zvaničnih rezultata izbora iz ovog perioda, i ovi ostaju kontroverzni, uz široko verovanje da su falsifikovani na Šešeljevu štetu{{činjenica}}.<!--barem jedan link ka nečijem mišljenju je potreban--> Na primer, u Drenici na Kosovu i Metohiji, utvrđenju [[Albanci|albanskih]] separatista, zvanični rezultati pokazuju 90% upisanih birača za Milutinovića. Na oba ova izbora za predsednika Srbije učestvuje kao trećeplasirani u prvom krugu i [[Vuk Drašković]]; ostale opozicione stranke su ih, uglavnom neuspešno, bojkotovale. Šešelj postaje zatim potpredsednik [[Vlada Republike Srbije|Vlade Republike Srbije]] u kabinetu [[Mirko Marjanović|Mirka Marjanovića]], [[24. mart]]a [[1998]]. Pozicija Srbije na početku mandata ove Vlade bila je teška, a na njenom isteku i neuporedivo gora. Odnosi sa Vladom u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] su krajnje zaoštreni što je u krajnjem rezultovalo ukidanjem SRJ [[2003]], a oružana pobuna na Kosovu i Metohiji eskalirala je u oštar rat koji se, nakon [[Referendum o učešću stranih predstavnika u rešavanju problema na Kosovu i Metohiji 1998.|referenduma]] na kojem je odbijeno učešće međunarodnih pregovarača, snažnih spoljnih pritisaka, i kraha pregovora u Rambujeu, završio [[NATO bombardovanje SRJ|agresijom NATO pakta]] u proleće 1999. Agresija je zaustavljena potpisivanjem [[Vojno-tehnički sporazum u Kumanovu|Kumanovskog sporazuma]] koji je uspostavio protektorat [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenih nacija]] i ''[[de facto]]'' suspendovao svaki suverenitet Srbije u toj pokrajini; Šešelj i ostali članovi Vlade iz redova Srpske radikalne stranke su se usprotivili potpisivanju ovog sporazuma i podneli ostavke na članstvo u Vladi ali su potom nastavili da obavljaju svoje dužnosti, obrazlažući to nacionalnim interesima. Na unutrašnje-političkom planu ova Vlada u kojoj je Šešelj igrao važnu ulogu ostala je zapamćena pre svega po donošenju kontroverznih zakona o informisanju i o univerzitetima. Primena zakona o informisanju rezultovala je neviđenim pritiskom na novinare čije se izveštavanje nije uklapalo u okvire koje je propisala Vlada (tzv. „nezavisni novinari“); sudskim procesima po tužbama uglavnom nepoznatih građana i organizacija (npr. „Patriotskog saveza Jugoslavije“) koji su rešavani u roku od 24 časa izuzetno visokim novčnim kaznama; zabranama i zatvaranjem nekoliko dnevnika, nedeljnih novina i [[radio]]-stanica; te progonima pa i ubistvima nekoliko novinara. Zakon o univerzitetu suspendovao je autonomiju („samoupravljanje“ kako je to objašnjavala Vlada) visokog školstva i omogućio Vladi postavljenje dekana i rektora i gotovo potpunu kontrolu nad zbivanjima na Univerzitetima čiji je osnivač; što je dovelo do revolta i ostavki od strane određenog broja univerzitetskih profesora. U ovom periodu Šešelj bio je izabran i za redovnog profesora na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom Fakultetu u Beogradu]]. Srpska radikalna stranka beleži izuzetno loš rezultat najpre na saveznim izborima [[24. septembar|24. septembra]] [[2000]]. godine, a potom i na republičkim izborima [[23. decembar|23. decembra]] iste godine. Šešelj gubi poziciju potpredsednika republičke Vlade izborom prelazne Vlade, [[25. oktobar|25. oktobra]] 2000. Šešelj učestvuje na [[Prvi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|predsedničkim izborima]] u septembru [[2002]]. i završava treći, a na [[Drugi neuspeli izbori za predsednika Republike Srbije 2002.|ponovljenim izborima]] u [[decembar|decembru]] 2002. godine, dobija iz [[Hag]]a podršku Slobodana Miloševića, koji biračima poručuje da će Šešelj „svrgnuti spolja nametnuti režim u [[Beograd]]u“ — i osvaja 37% glasova. == Suđenje u Haškom tribunalu == {{Poseban članak|Suđenje Vojislavu Šešelju u Hagu}} Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ([[Haški tribunal|Haški Tribunal]]) optužio je u [[januar]]u [[2003]]. Vojislava Šešelja da je podsticao zločine protiv čovečnosti i za kršenje zakona i običaja ratovanja na području [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Optužen je da je „''govorima i izjavama doprineo da se kod izvršilaca stvori odluka da počine navedene zločine''“. Šešelj se dobrovoljno predao Tribunalu [[24. februar]]a 2003, gde je u pritvoru četiri i po godine čekao početak suđenja, do novembra [[2007]]. U međuvremenu je, u jesen [[2005]]. godine, svedočio na suđenju [[Slobodan Milošević|Slobodanu Miloševiću]]. Srpska radikalna stranka, čiji je i dalje predsednik, najpre je na parlamentarnim izborima u [[decembar|decembru]] 2003. dokazala da je pojedinačno najjača, osvojivši 28% glasova i 82 od ukupno 250 mandata u Narodnoj Skupštini, ali ipak ostaje u opoziciji. Kandidat partije, zamenik predsednika SRS [[Tomislav Nikolić]], uz Miloševićevu i Šešeljevu podršku iz Haga, osvaja najveći broj glasova u prvom krugu [[13. jun]]a [[2004]]. godine, ali u drugom krugu ([[27. jun]]) gubi od lidera [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]]. U narednom periodu, SRS je bila opozicija Vladi Srbije koju je vodio [[Vojislav Koštunica]], a koju su činili [[Demokratska stranka Srbije]], [[G17 plus|G 17 plus]], i koalicija [[Srpski pokret obnove]]-[[Nova Srbija|Nova Srbije]], uz manjinsku podršku SPS-a u parlamentu. U jesen [[2006]]. godine, SRS je podržala donošenje novog Ustava Srbije, koji su građani izglasali na referendumu [[28. oktobar|28.]] i [[29. oktobar|29. oktobra]] te godine, a koji je proglašen [[8. novembar|8. novembra]] 2006. Po proglašenju Ustava, raspisani su vanredni skupštinski izbori, koji su održani [[21. januar]]a 2007. godine. I na ovim izborima, SRS je osvojila prvo mesto, sa osvojenim 81 mandatom. Pregovori o formiranju nove Vlade potrajali su sve do sredine maja, a u međuvremenu je, zahvaljujući podršci DSS-a, Tomislav Nikolić [[8. maj]]a 2007. postao predsednik Skupštine Srbije. No, pošto su stranke „demokratskog bloka“ ipak uspele da postignu sporazum o formiranju zajedničke Vlade, DSS je uskratio podršku Tomislavu Nikoliću i on je [[13. maj]]a podneo ostavku. U narednom periodu, SRS je predstavljala opoziciju novoj Vladi Srbije koju je ponovo formirao Vojislav Koštunica, a koju su činili DS, DSS, i G 17 plus. Početkom novembra 2007. godine, konačno je počelo suđenje Vojislavu Šešelju. A u decembru mesecu raspisani su vanredni izbori za predsednika Srbije, koji su morali da se održe, saglasno novom Ustavu. Srpska radikalna stranka ponovo je kandidovala Tomislava Nikolića, koji je u prvom krugu, [[20. januar]]a [[2008]]. godine, osvojio prvo mesto sa 40% glasova. Dve nedelje kasnije, [[3. februar]]a, Tomislav Nikolić je (sa vrlo malom razlikom) izgubio ponovo od Borisa Tadića, lidera DS i predsednika Srbije. U februaru 2008. došlo je i do proglašenja nezavisnosti [[Kosovo i Metohija|Kosova]] od strane tamošnjih privremenih vlasti u Prištini. Srpska Vlada je energično reagovala protiv te odluke, poništavajući akte o nezavisnosti kao nelegalne i pozivajući građane na veliki protestni miting, u čijem organizovanju je učestvovala i Srpska radikalna stranka. Miting je održan [[21. februar]]a, a ispred SRS govorio je Tomislav Nikolić. Kasnije, nakon mitinga, došlo je do paljenja američke ambasade u centru [[Beograd]]a. Kosovska kriza je uticala i na pad druge Vlade Vojislava Koštunice. Najpre je, [[5. mart]]a, Srpska radikalna stranka predložila parlamentu Rezoluciju o odnosima Srbije i EU, koju je podržao DSS a usprotivio se DS. Tri dana kasnije, Vojislav Koštunica predlaže raspuštanje parlamenta i raspisivanje vanrednih skupštinskih izbora koji su zakazani za [[11. maj]] te godine. Na tim izborima, Srpska radikalna stranka osvaja drugo mesto sa 78 mandata, i ponovo ostaje u opoziciji pošto je novu Vladu Srbije formirala koalicija okupljena oko DS-a sa koalicijom okupljenom oko Socijalističke partije Srbije (jul 2008). Srpska radikalna stranka je krajem jula 2008. organizovala protestni miting zbog hapšenja [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], bivšeg predsednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], koji je pred Haškim tribunalom optužen za ratne zločine. Miting je održan [[29. jul]]a u Beogradu, a nakon mitinga je došlo do sukoba demonstranata i policije, i tom prilikom je teško povređen jedan demonstrant, koji je kasnije podlegao povredama. Zbog toga je SRS u Skupštini Srbije tražila odgovor od nadležnih organa na pitanje ko je odgovoran za nerede na mitingu, i to je rezultovalo blokadom rada parlamenta, početkom avgusta meseca. Početkom septembra 2008. Tomislav Nikolić je najavio da će SRS podržati [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] u parlamentu, ukoliko Vlada Srbije prihvati amandman SRS. No, [[5. septembar|5. septembra]], Predsednički kolegijum SRS je većinom glasova odlučio da SRS ne podrži Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju, po nalogu Vojislava Šešelja. Tomislav Nikolić je tada podneo ostavku na sve stranačke dužnosti, a [[8. septembar|8. septembra]] formirao posebnu poslaničku grupu pod nazivom „Napred Srbijo“. Toj poslaničkoj grupi prišlo je više od deset poslanika SRS-a. Zbog toga se saziva Centralna otadžbinska uprava SRS-a ([[12. septembar]]), koja je jednoglasno isključila Nikolića i one koji su mu prišli iz stranke. Nikolić je kasnije osnovao svoju stranku ([[Srpska napredna stranka]]) i zadržao poslaničke mandate. Vojislav Šešelj je u Hagu optužio Nikolića da su ga "''zavrbovale strane obaveštajne službe''". Vojislav Šešelj objavio je veliki broj knjiga i pamfleta, stručnih i političkih tekstova, uključujući i udžbenik iz predmeta Politički sistem koji je [[2000]]—[[2001]]. predavao na Pravnom fakultetu u Beogradu. Nakon akcije Srpske radikalne stranke u kojoj je skupila više od milion potpisa građana Republike Srbije da se suđenje dr Vojislavu Šešelju prenosi na RTS, građani Srbije mogu da gledaju suđenje Šešelju. ==== Pogrešno prevođenje ==== Vojislav Šešelj podneo je zahteve pretresnom veću da naloži sekretaru da ispravi pogrešan prevod sa srpskog na engleski, kao i pogrešan prevod sa srpskog jezika na francuski u transkriptima suđenja od 8. novembra 2007. godine. Tom prilikom je Zoran Krasić, jedan od Šešeljevih pravnih savetnika, utvrdio kako prevodioci „namerno greše“ u prevođenju, navodeći uz to niz primera gde je u prevodu izmenjen smisao onoga što je izgovoreno.<ref>[http://www.glas-javnosti.co.rs/clanak/glas-javnosti-11-01-2008/od-nisam-prave-jesam Glas javnosti: Od „nisam“ prave „jesam“]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Srpska radikalna stranka]] je [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] dostavila i CD za koji tvrde da sadrži deo suđenja u kom se prevodioci glasno smeju na reči Vojislava Šešelja. === Puštanje na privremenu slobodu === Odlukom Sudskog veća Haškog tribunala [[6. novembar|6. novembra]] [[2014.]], Vojislav Šešelj je pušten na privremenu slobodu do izricanja presude, kako je navedeno, iz humanitarnih razloga. Šešelju se zdravstveno stanje pogoršalo nekoliko nedelja ranije, kada su mu dijagnostikovane metastaze raka na jetri. Ovo je potvrdio i srpski lekarski tim koji je u pritvoru Haškog tribunala pregledao Šešelja. Šef lekarskog tima Prof. Dr Milovan Bojić naveo je da je Šešeljevo zdravstveno stanje ozbiljno i da postoje elementi "životne ugroženosti". Sudsko veće najpre nije otkrivalo javnosti uslove pod kojima je Šešelj pušten iz pritvora ali su kasnije objavili da mu nisu postavljeni nikakvi posebni uslovi, osim da ne napušta [[Srbija|Srbiju]], nema kontakte sa žrtvama i svedocima i da se vrati u pritvor Haškog tribunala kada ga pozovu. Vojislav Šešelj se nakon skoro dvanaest godina provedenih u pritvoru Haškog tribunala, vratio u [[Srbija|Srbiju]] [[12. novembar|12. novembra]] [[2014.]] Na beogradskom aerodromu ga je, pored članova porodice i stranačkih kolega dočekalo i više stotina simpatizera. Puštanje Šešelja na slobodu je imalo određene političke posledice u susednoj Hrvatskoj, s obzirom da se upravo tada održavala kampanja za [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2014|predsedničke izbore]]. Šešelj se u nju aktivno uključio sudelujući u talk-show emisiju TV-voditelja [[Velimir Bujanec|Velimira Bujanca]] i izjavio da podržava tadašnjeg predsednika i levičarskog kandidata [[Ivo Josipović|Ivu Josipovića]] <ref>{{Cite web|url=http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|title=ŠEŠELJEVO GOSTOVANJE U 'BUJICI': 'Čuo sam se s Josipovićevim ljudima...'(VIDEO)|publisher=Portal Oko|date=26. 11. 2014|access-date=2015-08-16|archive-date=2021-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303021306/http://www.portaloko.hr/clanak/seseljevo-gostovanje-u-bujici-cuo-sam-se-s-josipovicevim-ljudimavideo/0/67489/|dead-url=yes}}</ref>; posle te geste, koju su mnogi u hrvatskoj javnosti shvatili kao ironičnu provokaciju, je na izborima tesno pobedila desničarska protivkandidatkinja [[Kolinda Grabar-Kitarović]]. == Ordenje == * [[Orden Republike Srpske]] * [[Karađorđeva zvijezda|Orden Karađorđeve zvezde prvog stepena sa lentom]] == Bibliografija == Bibliografija dela Vojislava Šešelja je sastavljena prema spisku sa veb-stranice Srpske radikalne stranke <ref>[http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php Dr. Vojislav Šešelj - izdanja Srpske radikalne stranke] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080307192609/http://www.srs.org.yu/izdanja/voja.php |date=2008-03-07 }}, Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> i elektronskom katalogu [[Narodna biblioteka Srbije|Narodne biblioteke Srbije]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |access-date=2015-03-06 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011011955/http://vbs.nbs.bg.ac.yu/scripts/cobiss?command=CONNECT&base=70000 |dead-url=yes }}</ref>. Prva godina je prvo izdanje, a navedena godina u zagradi je godina ponovljenog izdanja te knjige. Spisak dela nije kompletan. Trenutno je izašla 152. knjiga. {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga koji ne ulaze u kolekciju po numeričkom redosledu''' * ''Marksistički koncept naoružanog naroda'', Književne novine, Beograd, 1983. * ''Vrijeme preispitivanja'', 1986. * ''Hajka na jeretika'', autorovo izdanje, 2. izmenjeno i dopunjeno izdanje, 1988. * ''Optužnica protiv Josipa Broza Tita'', 1990. * ''Knjige za lomaču'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Demokratija i dogma'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Sumrak iluzija'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pledoaje za demokratski ustav'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Osvajanje slobode'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Pravo na istinu'', 1991. * ''Suočavanja sa samoupravljanjem'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Veleizdajnički proces'', ABC Glas, Beograd, 1991. * ''Bal vampira'', 1992. * ''Debrozovizacija društvene svesti'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Fenomenologija balkanskog despotizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Horvatove ustaške fantazmagorije i druge političke rasprave'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Politička suština militarizma i fašizma'', ABC Glas, Beograd, 1992. * ''Policijski dosije'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Vladaćemo sto godina'', 1994. * ''Milošević hapsi radikale'', 1994. * ''Miloševićev zajam za preporod Kipra'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Preti li nam slobotomija?'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Načelnik generalštaba na kolenima: (konferencija za štampu 1993. godine)'', ABC Glas, Beograd, 1994. * ''Guja u nedrima: Vojislav Šešelj u kandžama Mirjane Bobić-Mojsilović'', SRS, 1994. | * ''Branković je ustao iz groba'', 1994. * ''Okrugli stolovi'', 1994. * ''Pada vlada kao klada'', 1994. * ''Šta reče, Slobo slobodo?'', 1994. * ''Što opljačka levica da ne zna desnica'', SRS, 1995. * ''Podgorički atentat'', 1995. * ''Srpski bračni par „Čaušesku“'', ABC Glas, Beograd, 1995. * ''Veštica iz Tolstojeve ulice'', 1995. * ''Emigrantski opus profesora Laze M. Kostića'', 1999. * ''Dani pretnji i ucena'', ZEPS, 1999. * ''Srpski narod i novi svetski poredak'', 1999. * ''Na međunarodnoj sceni'', SRS, 2000. * ''Otvoreni dijalog'', SRS, 2001. * ''Buldožer kao sudbina'', 2002. * ''Hladnoća u kostima'', SRS, 2002. * ''Sadam Husein protiv agresivnog globalizma'', SRS, 2003. * ''Laufer me nije zaboravio'', SRS, 2003. * ''Ili Karlin svedok ili smrt'', SRS, 2007. * ''Rasturanje Haškog tribunala'', Pravda, 2008. * ''Glupson iz Mantobe Brus Mek Farlen'', SRS, 2010.[http://www.vseselj.com/files/books/Glupson.pdf] |} {| |- valign=top | '''Naslovi knjiga u izdanju Srpske radikalne stranke po numeričkom redosledu''' # ''Vreme preispitivanja'' # ''Hajka na jeretika'' # ''Fenomenologija balkanskog despotizma'' # ''Veleizdajnički proces'', 1991. (2001.) [http://www.vseselj.com/files/books/Veleizdajnicki%20proces.pdf] # ''Narkomanija Vuka manitoga'', (2000.) [http://www.vseselj.com/files/books/Narkomanija%20Vuka%20manitoga.pdf] # ''Politika kao izazov savesti'', 2000. # ''Milan Panić mora pasti'', 1993. (2001.) # ''Na međunarodnoj sceni'' # ''Sučeljavanje sa sedmom silom'', (2000.) # ''Narodni tribun'', (1999.) # ''Poslaničke besede'', 1993. # ''Filipinke četničkog vojvode'', 1994. # ''Pali, žari, dedinjski dizdare'', 1994. (2002.) # ''Crveni tiranin sa Dedinja'', 1995. # ''Da sve srpsko bude kao zemunsko'', 1998. # ''Promene po volji naroda'', 1998. # ''Bez dlake na jeziku'', 2001. # ''Moć argumenata'', 2000. # ''Falsifikovana volja naroda'', (2005.) # ''Vlada nacionalnog jedinstva'', (2001.) # ''Srbija pod američkim bombama'', (2005.) # ''Dok patriote obnavljaju izdajnici razaraju'', (2002.) # ''Radikali se nisu obrukali'', 2002. # ''Pakleni planovi Zapada'', 2001. # ''Kontrarevolucionar u buldožer revoluciji'', 2001. # ''Dosmanlijski zulum nad Srbijom'', 2002. # ''Kontinuitet radikalske doslednosti'', 2002. # ''Glavni Miloševićev politički robijaš'', 2002. # ''Ubistvo ministra odbrane Pavla Bulatovića'', 2002. # ''Dosmanlijski sejmeni na Pravnom fakultetu'', 2002. # ''Glogov kolac u dosovskom srcu'', 2003. # ''Dosmanlije kao novi janjičari'', 2003. # ''Četnička sablja nad dosmanlijskom glavom'', 2004. # ''Na junačkim rukama kroz srpsku Boku'', 2003. # ''Kora od banane'' # ''Srpski četnički pokret'', 1994. (2003.) # ''Srpska radikalna stranka'', (1995.) # ''Peti otadžbinski kongres'', (2005.) # ''Sudanije nepokornog vojvode'', (2003.) # ''Ideologija srpskog nacionalizma'', (2002.) [http://www.vseselj.com/files/books/Ideologija%20srpskog%20nacionalizma.pdf] # ''Afirmacija parlamentarizma'', 2003. # ''Slom savezne države'', 2003. # ''Žigosanje dosmanlijskog beščašća'', 2003. # ''Čelični vojvoda'', 2003. # ''Stazom slave, u službi otadžbine'', 2005. # ''Hrabrost i savesnost u istorijskim lomovima'', 2005. # ''Uporna odbrana srpstva'', 2006. # ''Stanko Subotić - Cane Žabac, kralj duvanske mafije'', 2006. # ''Mafijaška pudlica Nebojša Čović'', 2005. # ''Cijin major Grujica Spasović'', 2003. # ''Četnički vojvoda pred Haškim tribunalom'', 2003. # ''Suočavanje sa haškim inkvizitorima'', 2003. # ''Haški dosije nabeđenog ratnog zločinca'', 2004. # ''Pocepana haška inkvizitorska odežda'', 2004. # ''U čeljustima kurve Del Ponte'', 2004. # ''Genocidni izraelski diplomata Teodor Meron'', 2004. # ''Đavolov šegrt zločinački rimski papa Jovan Pavle Drugi'', 2005. # ''Vašingtonski seksualni manijak Bil Klinton'', 2005. # ''Haško bajramsko prase'', Srpska radikalna stranka, 2005. # ''Lažljiva haška pederčina Džefri Najs'', 2005. # ''Svedok odbrane Slobodana Miloševića u haškom procesu'', 2005.[http://www.vseselj.com/files/books/Svedok%20odbrane%20Slobodana%20Milosevica%20u%20haskom%20procesu.pdf] # ''Engleski pederski isprdak Toni Bler'', 2005. # ''Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana'', 2006. # ''Podmukli galski picopevac Žak Širak'', 2006. # ''Hitlerovi najverniji sledbenici Helmut Kol i Hans Genšer'', 2006. # ''Krvave ručerde Madlen Olbrajt'', 2006. # ''Pontifeks maksimus satanističke crkve Jovan Pavle Drugi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Pontifeks%20maksimus%20satanisticke%20crkve%20Jovan%20Pavle%20Drugi.pdf] # ''Antihristov namesnik zlikovački rimski papa Benedikt Šesnaesti'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Antihristov%20namesnik%20zlikovacki%20rimski%20papa%20Benedikt%20Sesnaesti.pdf] # ''Najveći izdajnik Rusije Boris Jeljcin'' # ''Milo Đukanović novi Skenderbeg Crnojević'' # ''Boris Tadić novi Sinan Paša Kodža'' # ''Izdajnički akreditivi ustaškog konzula Vuka Draškovića'' # ''Politički ortakluk Kurve del Ponte i Kurve del Koštunice'' # ''Vatikan glavno Satanino gnezdo'', 2003. [http://www.vseselj.com/files/books/Vatikan%20glavno%20satanino%20gnezdo.pdf] # ''Rimska kurija večito žedna srpske krvi'', 2006.[http://www.vseselj.com/files/books/Rimska%20kurija%20vecito%20zedna%20srpske%20krvi.pdf] # ''Evropska unija satanistička tvorevina'', 2006. # ''Vatikanski antisrpski instrument Franjo Tuđman'' # ''Američki antisrpski instrument Alija Izetbegović'' # ''Holandski kurvin sin Alfons Ori'' # ''Ubica Slobodana Miloševića Patrik Robinson'' # ''Korumpirani predsednik nelegalnog Haškog suda Fausto Pokar'' # ''Pitomac minhenske pivnice Volfgang Šomburg'' # ''Haški štrajk glađu'' # ''Varvarska gozba'' # ''Kad bitange marširaju'' # ''Siktanje crvene zmije'' # ''Skalpiranje kao smisao informisanja'' # ''Ko poseče bega Gutenberga'' # ''Robija kao sudbina'' # ''Politička partija Prodanovića'' # ''Pokvareni malteški pacov Karmel Agijus'' # ''Smrdljiva gvajanska svinja Mohamed Šahabudin'' # ''Pljačkaš novca Ujedinjenih nacija Hans Holtajus'' # ''Degenerisani majmun Bakone Džastis Moloto'', 2010. # ''Retardirana haška tužiteljka Hildegard Uerc-Reclaf'' # ''Ljubavnik Džefrija Najsa Danijel Sakson'' # ''Jedna banana za Kofi Anana'' # ''Očerupana Haška ćurka Kristina Dal'' # ''Afera Hrtkovci i ustaška kurva Nataša Kandić'' [http://www.vseselj.com/files/books/Afera%20Hrtkovci%20i%20ustaska%20kurva%20Natasa%20Kandic.pdf] # ''Haška instrumentalizacija lažnih svedoka'', 2009. [http://www.vseselj.com/files/books/Haska%20instrumentalizacija%20laznih%20svedoka.pdf] # ''[[Rimokatolički zločinački projekat veštačke hrvatske nacije]]'', 2007. [http://www.vseselj.com/files/books/Rimokatolicki%20zlocinacki%20projekat%20vestacke%20hrvatske%20nacije%20CIRILICA.pdf] # '' Ubistvo mafijaškog premijera Zorana Đinđića [http://www.vseselj.com/files/books/102%20Ubistvo%20mafijaskog%20premijera.pdf]'' # '' Mafija ubila svog lidera [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # '' Propali puč Tomislava Nikolića [http://www.vseselj.com/files/books/104.pdf]'' # ''Haški denuncijant Tomislav Nikolić'' # ''Portparol lopovske stranke Aleksandar Vučić'' # ''Srpski Baron Minhauzen Aleksandar Vučić'' # ''Sanaderova mačkica Aleksandar Vučić'' # ''Narogušeno škotsko govno Jan Bonomi'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/109%20Bonomi.pdf] # ''Smežurano kengurovo mudo Kevin Parker'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/110%20Parker.pdf] # ''Južnokorejska gnjida O-Gon Kvon'', 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/111%20Kvon.pdf] # ''Prisluškivani telefonski razgovori'' # ''Policijski dosije, prvi deo'' # ''Policijski dosije, drugi deo'' # ''Policijski dosije, treći deo'' # ''Policijski dosije, četvrti deo'' # <li value="131"> ''Vikiliks mi javlja, prvi deo'', 2012.[http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/pdf/books/vikiliks%20mi%20javlja.pdf]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # <li value="140"> ''Pretpretresna faza haškog procesa, prvi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, drugi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, treći deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, četvrti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, peti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, šesti deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, sedmi deo'' # ''Pretpretresna faza haškog procesa, osmi deo'' # <li value="152">''Haški globalistički obrazac totalitarnog pravosuđa'', 2012. # <li value="154">''Sistematsko kršenje procesnih prava Slobodana Miloševića tokom haškog suđenja'' # ''Haška antisrpska giljotina'' | '''Naslovi knjiga o Šešelju''' * ''Ko ste vi Vojislave Šešelju?'', Nada Bojić, Dereta, 1992. * ''Vojvodin Haški trijumf'', Marina Toman, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Vojvodin%20haski%20trijumf.pdf] * ''Povratak srpskog junaka'', Marina Raguš, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Povratak%20srpskog%20junaka.pdf] * ''Dvostruki standardi u zaštiti ljudskih prava: Slučaj Vojislava Šešelja'', Fond istorijske perspektive, [[Moskva]] ([[Rusija]]), 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Ruska%20knjiga%20-%20Seselj%20-%20tekst.pdf] * ''Luča Vojvode Šešelja'', Duško Sekulić, SRS, 2009.[http://www.vseselj.com/files/books/Luca%20vojvode%20Seselja.pdf] * ''Vojislav Šešelj najbolji advokat na svetu'', Vesl Usthejzen, [[Johanezburg]] ([[Južnoafrička Republika]]), 2013. |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|last=Sell|first=Louis|title=Slobodan Milosevic and the Destruction of Yugoslavia|url=http://books.google.com/books?id=Bd8q0wBuRLcC&pg=PA327|year=2002|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8525-7|pages=327-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Radical Right in Central and Eastern Europe Since 1989|url=http://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&pg=PA208|year=1999|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04379-1|pages=208-}} * {{Cite book |ref= harv|last=Hockenos|first=Paul|title=Homeland Calling: Exile Patriotism & the Balkan Wars|url=http://books.google.com/books?id=e4pAs4JYSAMC&pg=PA119|year=2003|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-4158-5|pages=119-}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Vojislav Šešelj | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = Vojislav Šešelj | wikinews = Vojislav Šešelj }} * [http://www.vseselj.com/ Sloboda Šešelju!] * [http://www.srpskaradikalnastranka.org.rs/ Prezentacija Srpske radikalne stranke] * [http://www.vseselj.com/index.php?c=10] {{Authority control}} {{Lifetime|1954||Šešelj, Vojislav}} [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Srpski političari]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Srpska radikalna stranka]] [[Kategorija:Srpski publicisti]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Članovi Udruženja književnika Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] ddrutp5ixp02szjjoo6mtmloy34vniy 0 39731 42605840 42290012 2026-06-05T22:03:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605840 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''Sisački partizanski odred''' |slika = [[Datoteka:Spomenik ustanku-Brezovica.jpg|250px]] |o slici = ''Spomenik Ustanku u šumi Brezovici kod Siska.'' |vreme= 22.6. 1941. |mesto= šuma Brezovica kod Siska |formacija= |jačina= 79 boraca |komandant=[[Vlado Janić Capo]] |politički komesar= |bitke= [[Ustanak u NDH 1941.]] |odlikovanja= }} '''Sisački narodnooslobodilački partizanski odred''' je bila prva stalna vojna jedinica koju su formirali [[Hrvatska|hrvatski]], odnosno [[Jugoslavija|jugoslavenski]] [[NOVJ|partizani]] [[22.6.]] [[1941]]. u šumi Brezovica kraj [[Sisak|Siska]] svrhu oružane borbe protiv [[Sile Osovine|Sila Osovine]]. Taj datum se danas u Hrvatskoj obilježava kao [[Dan antifašističke borbe]]. Sisački NOP odred je prvi antifašistički partizanski odred u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i u [[okupacija Jugoslavije|okupiranoj Jugoslaviji]] u drugom svetskom ratu.<ref name="Anić">[[Nikola Anić]], ''Antifašistička Hrvatska: Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Hrvatske 1941.-1945.'', Multigraf marketing-Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske, Zagreb, 2005., {{ISBN|953-7254-00-3}}, str. 34.:{{izdvojeni citat|Prvi partizanski odred, koji je osnovan u Hrvatskoj, odnosno u okupiranoj Jugoslaviji, formiran je 22. lipnja 1941., u šumi Žabno kod Siska. (...) Nije to bio prvi partizanski odred u okupiranoj Europi, niti prvi antifašistički partizanski odred u Europi, kako se dugo govorilo. Prve oružane partizanske postrojbe u okupiranoj Europi pojavile su se još 1939., u okupiranoj Poljskoj, onda u Norveškoj, Francuskoj, zemljama Beneluksa, u Grčkoj itd. Sisački NOP odred je prvi antifašistički partizanski odred u okupiranoj Jugoslaviji, u Hrvatskoj.}} </ref> == Formiranje == {{izdvojeni citat|U dvorištu kuće obitelji Lasić u Žabnu te se večeri okupilo oko desetak komunista i skojevaca. Prošli su stotinjak metara od sela i pod jednim hrastom održali sastanak. Dogovarali su se do ponoći. Članovi partijskih organizacija iz obližnjih sela razišli su se zatim zbog zadataka koje su trebali izvršiti iste noći. Capo i Marijan ostali su sami pod hrastom, rasprostrli šatorska krila i legli. Bila je to njihova prva partizanska noć. Bili su prvi jugoslavenski partizani.<ref name="Čitanka">[http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf Istorijska čitanka, Drugi svetski rat]</ref>|Darko Stuparić o formiranju prve partizanske jedinice}} Odluku o formiranju Odreda je donio Okružni komitet [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] za Sisak, i to nakon vijesti o početku [[Operacija Barbarossa|njemačkog napada na SSSR]]. Imao je 79 boraca. Većinu ljudstva su činili članovi KP iz okolice Siska, i to [[Hrvati|hrvatske]] nacionalnosti.<ref name="Pavličević">[[Dragutin Pavličević]], ''Povijest Hrvatske'', Naklada P.I.P. Pavičić, Zagreb, 2007., 4. dop. izd., {{ISBN|978-953-6308-71-2}}, str. 441.–442.</ref> Komandant Odreda je bio [[Vlado Janić Capo]]. === Pripadnici odreda === Odred je pri osnivanju imao 77 boraca:<ref>http://www.slobodnadalmacija.hr/novosti/hrvatska/clanak/id/204571/sisak-u-subotu-slavi-dva-vazna-povijesna-dogaaja--od-pobjede-nad-turcima-do-antifasista</ref> {{col-begin}} {{col-break}} * Ivan Altić * Vujo Banjanin * Tomo Benak * Jože Berkopec * Stjepan Bezuh * Dragan Bobetko Maga * Mijo Bobetko * Ankica Brodarec Žganec * Ivo Brodarec * Ivica Bujić * Ksenija Cvetković * [[Marijan Cvetković]], politički komesar * Vera Cvetković * Đuro Čaušević * Ivan Čeh * Jandro Čipor * Jakov Čulig * [[Nada Dimić]] * Mijo Dobranić Crni * Alojz Dujmić {{col-break}} * Milan Đukić Grbe * Martin Filipić * Stjepan Filković * Ivan Gluhak * Mijo Gorički * Ivo Hrelec * Jagica Hrelec Klarić * Slavko Janić * [[Vlado Janić Capo]], komandant * Drago Jerman Talijan * [[Jurica Kalc]] * Stjepan Klarić Štefo * Franjo Knebl * Josip Krobot * Mato Kukolić * Katica Kušec Lasić * Marijan Laćan Lazo * Bara Lapčević * Ivan Lapčević * Ivo Lasić {{col-break}} * Ivan Lovreković * Krešo Majer * Ana Malina Kuleš * Josip Malina * Ivan Mažar Lukica * Ivan Milković Milek * Đuro Ogulinac * Franjo Ogulinac Seljo * Ivo Ogulinac Globa * Ivan Pavleković Sajko * Mato Pavlinac Đuriš * Đuro Periček Kirija * Ivan Perković Crni * Ivan Perković Ćaće * Marijan Perković * Josip Prša * Drago Radović * Barica Rapić Crna * Stjepan Rujevčić Brk * Josip Selanec {{col-break}} * Franjo Smolčić * Tomo Smolčić * Petar Steinburg * Ivan Šajković * [[Mika Špiljak]] * Josip Tominac * Tomo Tominac Josipov * Tomo Tominac Cestar * Vlado Trstenjak Brcko * Stjepan Tuđman Štefek * Stjepan Tumpić * Ivan Turkalj * Josip Tuškanec * Jagica Vužić Tuškanec * Drago Žuk Braco * Franjo Žuk * Pero Žuk {{col-end}} == Ratni put == Već sutradan je Odred izveo svoju prvu akciju, miniravši željezničku prugu između Siska i Grede. Tri dana kasnije je minirana pruga između Capraga i Siska, a potom je Odred formirao svoj logor u Žabinskoj šumi. Odred je sljedećih dana nastavio izvoditi akcije u okolici Siska. Kako bi uništili Odred, vlasti NDH su iz Zagreba u područje Siska [[22.7.]] kamionima poslali 500 [[Ustaška vojnica|ustaša]]. Tada je došlo do prvog većeg oružanog okršaja između partizana i ustaša, u kome su poginula 2 pripadnika Odreda. Sljedeću važniju akciju je Sisački NOP odred imao 13.9. kada je upao u selo Topolovac i tamo zaplijenio 29 pušaka te pokidao TT-linije Sisak-Topolovac. Zbog toga je u područje oko Siska upućeno 650 ustaša i [[Hrvatsko domobranstvo|domobrana]] koje su opkolile šumu Zalukinju, Brezovicu, Bukovicu i Laklan gdje je bio logor Odred. Suočen s nadmoćnim neprijateljem, Odred se noću povukao u pravcu Siska, a potom prešao Savu te se kod Šamarice spojio s banijskim partizanima. Nekoliko dana kasnije su borci Petrinjske partizanske grupe i Sisačkog NOP odreda formirali novi - [[Kalinski partizanski odred]]. == Nasleđe == [[Datoteka:Spomenik Sisackom odredu-Brezovica.jpg|mini|desno|180px|Spomenik posvećen osnutku odreda u šumi Brezovica kod [[Sisak|Siska.]]]] Godine [[1990]], dan formiranja Sisačkog partizanskog odreda postao je novi praznik [[Hrvatska|Republike Hrvatske]], [[Dan antifašističke borbe]], zamenivši dotadašnji [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] u [[Srb (grad)|Srbu]] [[27. jul]]a. == Literatura == * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga sedma). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1968. godina. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Ustanak u NDH 1941.]] * [[Dan antifašističke borbe]] * [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] * [[Spomen park Brezovica]] == Vanjske veze == {{portal NOB}} * [http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=64003 Hrvatska - Dan antifašističke borbe] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Hrvatske]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] [[Kategorija:Sisak]] 04hmtcwckvpbr38ux7ddnf1v1iipwmh 0 43174 42606409 42448504 2026-06-06T11:49:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606409 wikitext text/x-wiki '''''The Bold Ones''''' je bio [[krovni naslov]] za nekoliko [[sjedinjene Američke Države|američkih]] [[Televizijska serija|TV serija]] koje je producirala [[Universal Television]] a koje su se originalno emitirale na [[NBC]]-u od [[1969]]. do [[1973]] godine. Riječ je bila o [[kotač-serija|kotač-seriji]], odnosno programskom konceptu koji je NBC koristio i u ''[[The Name of the Game (TV serija)|The Name of the Game]]'' i ''[[NBC Mystery Movie]]''<ref>[http://www.museum.tv/archives/etv/N/htmlN/nbcmysterym/nbcmysterym.htm The NBC Mystery Movie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216052758/http://www.museum.tv/archives/etv/N/htmlN/nbcmysterym/nbcmysterym.htm |date=2008-12-16 }} from the [[Museum of Broadcast Communications]]</ref>. Serija se sastojala od četiri segmenta: * ''[[The Bold Ones: The New Doctors]]'', (1969-1973) čije su zvijezde bili [[E. G. Marshall|E.G. Marshall]], [[David Hartman (TV ličnost)|David Hartman]] i [[John Saxon (glumac)|John Saxon]] (a koji je zamijenio [[Robert Walden|Roberta Waldena]] u posljednjoj sezoni). * ''[[The Bold Ones: The Lawyers]]'', (1969-1972), čije su zvijezde bili [[Burl Ives]], [[Joseph Campanella]] i [[James Farentino]]. * ''[[The Bold Ones: The Protectors]]'' (1969-1970) čioje su zvijezde [[Leslie Nielsen]] i [[Hari Rhodes]] glumili pravosudne i policijske službenike. Serija se temeljila na [[TV-film|TV filmu]] ''Deadlock'' * ''[[The Bold Ones: The Senator]]'' ([[1970]]) čija je zvijezda bio [[Hal Holbrook]] te bio temeljen na [[TV-film|TV filmu]] ''A Clear and Present Danger''. == Reference == <references /> == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0063874|title=The Bold Ones: The New Doctors}} * {{imdb title|id=0063873|title=The Bold Ones: The Lawyers}} * {{imdb title|id=0063875|title=The Bold Ones: The Protectors}} * {{imdb title|id=0065278|title=The Bold Ones: The Senator}} {{TVSvijek|1969|1973|Bold Ones}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:The Bold Ones| ]] [[Kategorija:Američke TV serije]] mkn14ty74f1ppedzxvzzky41p93fjb4 0 45341 42605876 42585228 2026-06-05T22:04:23Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605876 wikitext text/x-wiki [[File:Kraljevo 1941.jpg|thumb|Pijačni dan u Kraljevu, u jesen 1941.]] [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|Streljani taoci u Kraljevu 1941. godine.]] '''Masakr u Kraljevu''' je naziv za masovna strijeljanja građana [[Kraljevo|Kraljeva]] koja su u oktobru [[1941]]. za vrijeme [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|drugog svjetskog rata]] u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] izvršile [[treći rajh|njemačke]] okupacijske snage. Masovna strijeljanja su vršena u znak odmazde zbog ustaničke aktivnosti u okolici grada, odnosno kako bi se terorom deblokirao grad. Prvi taoci su uzeti 14. oktobra, potom je u noći 15/16. oktobra strijeljano 1736 ljudi. Dva dana kasnije je još jedna velika grupa građana zarobljena na prevaru i strijeljana dva dana kasnije. {{citat| Vrhunac nemačkog licemerstva i laži u Kraljevu odigrao se 18. oktobra. Komandant mesta izdao je naredbu kojom izjavljuje saučešće građanima Kraljeva zbog velikog broja streljanih i obećava da to nemačka vojska više neće raditi. Stoga poziva svakog onog koji je uspeo da se prikrije, da se javi 19. oktobra komandi mesta da bi dobio objavu koja mu garantuje slobodno kretanje. U Kraljevu je ostalo skriveno još 600 ljudi. I svi oni dolaze 19. oktobra u nemačku komandu mesta. Pošto su se iskupili, njih opkoljavaju naoružani Nemci, sprovode u krug fabrike vagona i istog tog dana ponovo odjekuju rafali, praćeni kricima bespomoćnih ljudi. Da bi zamaskirali dugo pucanje mitraljeza u krugu fabrike, Nemci su naredili da pucaju sva njihova teška i laka automatska oruđa na ustaničku opsadu Kraljeva.<ref name="Mitrović">[https://znaci.org/00001/240.htm Dojčilo Mitrović: ZAPADNA SRBIJA 1941.]</ref>}} Masakr u Kraljevu je izvršen istovremeno s mnogo zloglasnijim [[Masakr u Kragujevcu|masakrom u Kragujevcu]]. Zbivanja u Kraljevu su godine [[1975]]. poslužila kao podloga za igrani film ''[[Crvena zemlja (film)|Crvena zemlja]]''. == Povezano == * [[Opsada Kraljeva (1941)]] * [[Masakr u Kragujevcu]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] == Vanjske veze == {{commonscat|Kraljevo massacre}} * [http://www.kraljevo.com/kraljevo/proslost/drugi-svetski-rat.htm Prošlost Kraljeva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613120154/http://www.kraljevo.com/kraljevo/proslost/drugi-svetski-rat.htm |date=2008-06-13 }} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Masakri]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Kraljevo]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] b9js08vgdb3hjwx4wzqvughdgncdmfd 0 45734 42606361 42600127 2026-06-06T11:36:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606361 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = 24 | slika = [[Datoteka:24-Logo.svg|250px|alt=The intertitle for the series, which shows the number 24 in orange text on a black background]] | žanr = [[Dramska serija]]<br />[[politički triler]]<br />[[Akcija (fikcija)|akcija]] | kreator= [[Joel Surnow]]<br />[[Robert Cochran (TV producer)|Robert Cochran]] | izvršni producent = [[Joel Surnow]]<br />[[Robert Cochran (TV producent)|Robert Cochran]]<br />[[Brian Grazer]]<br />[[Howard Gordon]]<br />[[Evan Katz]]<br />[[Kiefer Sutherland]]<br />[[Jon Cassar]]<br />[[Manny Coto]]<br />[[David Fury]]<br />[[Brad Turner (režiser)|Brad Turner]]<br />[[Brannon Braga]]<br />[[Alex Gansa]]<br />[[Chip Johannessen]]<br />Tony Krantz | nastupaju = <!-- In order of highest episode count, from 192 to 36. If more than one cast member has the same episode count, then order goes by first appearance. -->[[Kiefer Sutherland]]<br />[[Mary Lynn Rajskub]]<br />[[Carlos Bernard]]<br />[[Elisha Cuthbert]]<br />[[Dennis Haysbert]]<br />[[James Morrison (actor)|James Morrison]]<br />[[Reiko Aylesworth]]<br />[[Kim Raver]]<br />[[D. B. Woodside]]<br />[[Penny Johnson Jerald]]<br />[[Roger Cross]]<br />[[Gregory Itzin]]<br />[[Cherry Jones]]<br />[[Louis Lombardi]]<br />[[Annie Wersching]]<br />[[Sarah Clarke]]<br />''[[#Glavni likovi|i ostali]]'' | kompozitor = [[Sean Callery]] | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = engleski | lokacija = [[Los Angeles]] <small>(sezone 1–6)</small><br />[[South Africa]] <small>(''Redemption'')</small><br />[[Washington, D.C.]] <small>(sezona 7)</small><br />[[New York]] <small>(sezona 8)</small> | br_sezona = 8 | br_epizoda = 192 + ''24: Redemption'' | lista_episodes = Popis epizoda 24 | trajanje = 43 min. po epizodi | kompanija = [[Imagine Entertainment]]<br />[[20th Century Fox Television]]<br />Real Time Productions<br />Teakwood Lane Productions | distributer = [[20th Television]] | mreža = [[Fox Broadcasting Company|Fox]] | slika_format = [[NTSC]] [[480i]] ([[SDTV]])<br /> [[PAL]] [[576i]] (SDTV)<br />[[720p]] ([[HDTV]]) Fox HD <br />[[1080i]] (HDTV) Sky+ HD | početak = {{Start date|2001|11|6}} | kraj = {{End date|2010|5|24}} | srodno = ''[[24: Conspiracy]]''<br />''[[The Rookie (web serija)|The Rookie]]'' }} '''''24''''' ([[engleski jezik|eng.]] ''24'') je [[SAD|američka]] [[drama|dramska]] [[televizijska serija]] koju je producirala mreža [[Fox]], a u kojoj je glavnu ulogu ostvario [[Kiefer Sutherland]] kao protuteroristički agent Jack Bauer koji radi za izmišljenu agenciju PTP (''Protuteroristička postrojba''). Svaka sezona serije sastoji se od 24 epizode koje pokrivaju 24 sata u životu agenta Bauera, koristeći stvarno vrijeme kako bi ispričale fabulu. Sa svojim originalnim emitiranjem u SAD-u serija ''24'' započela je [[6. studenog]] [[2001.]] godine, a sveukupno su snimljene 192 epizode (u osam sezona) - posljednja epizoda emitiranja je [[24. svibnja]] [[2010.]] godine. U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] se serija emitirala na [[HRT|HRT-u]] u razdoblju od [[4. listopada]] [[2002.]] do [[25. travnja]] [[2012.]] godine. Uz osam sezona, snimljen je i televizijski film '''''24: Iskupljenje''''' koji je emitiran između šeste i sedme sezone, a u planu je i dugometražni [[film]] za kino distribuciju. Agent Bauer jedini je lik koji se pojavio u svakoj epizodi i sezoni serije. Radnja serije započinje upravo s njim kao zaposlenikom protuterorističke agencije u [[Los Angeles]]u u kojoj radi kao visoko-profilirani agent kojem "sredstvo opravdava cilj" bez obzira na moralnost svojih metoda.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/7046424/24-five-ways-Jack-Bauer-has-changed-television.html|title=24: five ways Jack Bauer has changed television|last=Smith|first=Patrick|work=The Telegraph|date=January 21, 2010|accessdate=April 7, 2012}}</ref><ref name="hopechange">{{cite web|url=http://www.projo.com/tv/content/wk-24_01-08-09_OTCSLIN_v11.273fe71.html|title=On TV: Hoping for change? Then don’t watch ‘24’|last=Gray|first=Ellen|work=Philadelphia Daily News|date=January 8, 2009|accessdate=May 23, 2011}}</ref> Kroz seriju većina glavnih zapleta odvija se kao politički [[triler]].<ref name="manchurian">{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/7547900/ns/today-entertainment/t/manchurian-movie/|title=The Manchurian movie&nbsp;— Who took the politics out of the political thriller?|last=Lundegaard|first=Erik|publisher=MSNBC.com|date=January 8, 2006|accessdate=May 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623102445/http://today.msnbc.msn.com/id/7547900/ns/today-entertainment/t/manchurian-movie/|archivedate=2011-06-23|deadurl=yes}}</ref> U tipičnom zapletu za sezonu serije, Bauer se nalazi u konstantnoj utrci s vremenom kako bi spriječio razne terorističke napade, uključujući atentate na predsjednike, nuklearne, biološke i kemijske prijetnje, Internet napade te razne druge teorije urote koje se dotiču same [[Vlada|vlade]] ili korporativne [[korupcija|korupcije]]. Premda je dobila hvalospjeve kritičara, serija je također kritizirana zbog učestale upotrebe mučenja koje uglavnom daje pozitivne rezultate te negativnih opisa [[Muslimani|muslimana]]. Unatoč tome, serija je osvojila brojne televizijske nagrade kroz svojih 8 sezona trajanja, uključujući i one za najbolju televizijsku dramsku seriju na [[Zlatni globus|Zlatnim globusima]] [[2003.]] te za najbolju televizijsku dramsku seriju na [[Emmy]]jima [[2006.]] godine. Nakon što se s prikazivanjem završila osma sezona serije, ''24'' je postala najduže emitirana špijunska dramska televizijska serija.<ref name="finalhours">{{cite web|url=http://www.pressandguide.com/articles/2010/05/27/life/doc4bf6dcf83048a624093088.txt|title=The final hours: ‘24’ counts down to explosive series finale on Monday|publisher=Press and Guide|first=Kurt Anthony|last=Krug|date=May 27, 2010|accessdate=May 22, 2011|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002101/http://www.pressandguide.com/articles/2010/05/27/life/doc4bf6dcf83048a624093088.txt|dead-url=yes}}</ref> == Sadržaj == === Premisa === ''24'' je [[drama|dramska]] serija u kojoj je glavnu ulogu ostvario [[Kiefer Sutherland]] kao Jack Bauer, a čija se radnja fokusira na izmišljenu protuterorističku postrojbu smještenu u [[Los Angeles]]u (PTP) te njihove pokušaje da zaštite [[Amerika|Ameriku]] od [[Terorizam|terorističkih napada]]. Gotovo svaka epizoda serije istovremeno prati Bauera, državne službenike i negativce ([[terorist]]i). Svaka epizoda traje točno sat vremena te kronološkim redoslijedom opisuje događaje.<ref name="realnew">{{cite web|url=http://www.sptimes.com/News/110601/Columns/The_real_new_TV_seaso.shtml|title=The real new TV season starts tonight|last=Deggans|first=Eric|work=St. Petersburg Times|date=November 6, 2001|accessdate=May 23, 2011|archivedate=2011-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111124230636/http://www.sptimes.com/News/110601/Columns/The_real_new_TV_seaso.shtml|deadurl=yes}}</ref> Kako bi se dodatno naglasio stvaran prolazak vremena, digitalni sat ponekad je vidljiv tijekom trajanja epizode, a učestala je upotreba odvojenih ekrana kako bi se prikazale različite scene čija se radnja odvija na različitim mjestima u istom trenutku. [[Datoteka:Howard Gordon 2009.jpg|lijevo|mini|250px|[[Howard Gordon]] - jedan od izvršnih producenata serije ''24''.]] === Kronologija serije === '''Prva sezona''' * Radnja prve sezone započinje točno u ponoć, na dan kalifornijskih predsjedničkih predizbora. Protuteroristička postrojba (PTP) u kojoj je zaposlen agent Bauer dobija dojavu da će tijekom dana biti izvršen atentat na predsjedničkog kandidata, [[senator]]a Davida Palmera ([[Dennis Haysbert]]), a već do kraja prvog sata (Pilot epizoda) Bauerova kćerka Kim ([[Elisha Cuthbert]]) bit će oteta. Bauer će se tijekom dana moći osloniti samo na šačicu ljudi koji ga okružuju. U prvom redu tu je njegova supruga, Teri Bauer ([[Leslie Hope]]) koja će sama odlučiti otići u potragu za nestalom kćerkom; zatim troje bliskih kolega iz Agencije: bivša ljubavnica Nina Meyers ([[Sarah Clarke]]), kolega Tony Almeida ([[Carlos Bernard]]) koji se trenutno viđa s Ninom i Bauerov šef George Mason ([[Xander Berkeley]]); nadalje tu je i sam predsjednički kandidat Palmer s kojim će Bauer upravo tog dana započeti veliki poslovno-privatni odnos koji će se bazirati na uzajamnom poštovanju, ali koji će se tijekom tog dana suočiti s vlastitim demonima iz prošlosti i činjenicom da njegova žena, Sherry Palmer ([[Penny Johnson Jerald]]) previše gura nos gdje joj nije mjesto. Pred agentom Bauerom, kako će i sam reći, najteži je dan njegova života koji će završiti na jedini mogući način: neočekivanim otkrićem i velikom tragedijom. '''Druga sezona''' * Druga sezona događa se 18 mjeseci nakon završetka prve, s početkom u 8 sati ujutro. David Palmer sada je [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|Predsjednik SAD-a]], a Jack Bauer više ne radi za PTP. Međutim, nakon saznanja da [[SAD|Americi]] prijeti [[Terorizam|teroristički napad]] [[Nuklearna bomba|nuklearnom bombom]], Bauer se na zamolbu samog predsjednika vraća "u igru" i zajedno sa svojim kolegama Georgeom Masonom i Tonyjem Almeidom pokušava zaustaviti [[terorist]]e. Tijekom drugog dana George Mason bit će izložen radioaktivnim tvarima, Tony Almeida shvatit će da je upoznao ženu svog života, Kim Bauer otkrit će da radi u kući monstruoznog zločinca, a Jack Bauer upoznat će Kate Warner ([[Sarah Wynter]]) za čiju će se sestru utvrditi da je u dosluhu s teroristima. Povrh svega toga Davidova bivša supruga Sherry vratit će se kako bi, naizgled, pomogla Predsjedniku. '''Treća sezona''' * Radnjom smještena 3 godine nakon završetka druge sezone (započinje u 13 sati), u trećoj sezoni upoznajemo se s izmijenjenim PTP-om. Vodi ga upravo Jack Bauer koji ima novog partnera, Chasea Edmundsa ([[James Badge Dale]]), a u međuvremenu je zbog tajnog zadatka na kojem se nalazio postao ovisnik o [[heroin]]u. Njegova kćerka, Kim Bauer (koja ima novog dečka - Chasea) također radi u PTP-u, zajedno s Tonyjem Almeidom, njegovom suprugom Michelle Dessler ([[Reiko Aylesworth]]), analitičarkom Chloe O'Brian ([[Mary Lynn Rajskub]]), Adamom Kaufmanom ([[Zachary Quinto]]), Gaelom Ortegom ([[Jesse Borrego]]) i nadređenim Ryanom Chapelleom ([[Paul Schulze]]). Zaplet treće sezone vrti se oko mogućnosti da će u Americi biti pušteno opasno [[Biološko oružje|biokemijsko oružje]]; tijekom dana mnogi će novi, ali i stari likovi izgubiti živote, a Predsjednik Palmer nakon tragičnih događaja koji će ga potresti odustat će od kandidature za nove predsjedničke izbore. Budući će se nekoliko likova koji su preživjeli treći dan vratiti u kasnijim sezonama tek u nekolicini epizoda, dolazi se do zaključka da treća sezona označava kraj prve trilogije serije ''24''. '''Četvrta sezona''' * Četvrta sezona započinje u 7 sati ujutro, 18 mjeseci nakon dramatičnih završetaka treće sezone. Agent Jack Bauer zaposlen je kod državnog tajnika obrane Jamesa Hellera ([[William Devane]]) s čijom se kćerkom, Audrey Raines ([[Kim Raver]]), nalazi u romantičnoj vezi. Nakon što su Helleri oteti, Bauer uz pomoć PTP-a kojeg sada vodi Erin Driscoll ([[Alberta Watson]]), a u kojem od stare postave radi još jedino Chloe O'Brian, pokušava zautaviti val terorističkih napada koji potresa zemlju. Nakon što na predsjednika Johna Keelera ([[Geoff Pierson]]), odnosno njegov [[Air Force One]], bude izvršen [[atentat]], privremene predsjedničke ovlasti preuzima dotadašnji Potpredsjednik Charles Logan ([[Gregory Itzin]]) koji uskoro priziva u pomoć bivšeg predsjednika Palmera, a koji već ima iskustva s kriznim situacijama. Upravo na njegovo odobrenje, agent Jack Bauer provalit će u [[Kina|kinesku]] ambasadu u [[Los Angeles]]u što će pokrenuti val nemilosrdnih događaja za Bauera u daljnje dvije sezone. '''Peta sezona''' * Za razliku od svih dosadašnjih sezona u kojima se tragični događaji zbivaju sredinom ili na samom kraju sezone, peta sezona započinje ubojstvom bivšeg Predsjednika Palmera i Michelle Dessler, supruge Tonyja Almeide s kojom se tijekom četvrte sezone uspio pomiriti. Jacka Bauera svi smatraju mrtvim, osim šačice ljudi koji su odgovorni za njegov nestanak na kraju prethodne sezone (među kojima su bili i ubijeni Predsjednik Palmer i Michelle). Međutim, on će se uskoro morati vratiti na scenu, jer upravo njemu su smještena njihova ubojstva. Predsjednik SAD-a sada je nesigurni Charles Logan koji će voditi svoje vlastite bitke sa svojom nestabilnom suprugom Marthom Logan ([[Jean Smart]]), a tijekom petog dana Bauer će se nakon dugo vremena susresti sa svojom kćerkom Kim, izgubiti voljene prijatelje, pokušati zaustaviti teroriste koji napadom na SAD žele zadržati svoje [[Nafta|naftne]] interese u [[Azija|Aziji]], ali i sam na kraju upasti u zamku. Peta sezona započinje 18 mjeseci nakon završetka četvrte u 7 sati ujutro. [[Datoteka:Annie Wersching 2009.jpg|mini|250px|[[Annie Wersching]] - glumica koja u seriji ''24'' tumači ulogu agentice [[FBI|FBI-a]] Renee Walker.]] '''Šesta sezona''' * 20 mjeseci nakon što su ga oteli, Kinezi vraćaju Jacka Bauera u SAD kojeg je Predsjednik Wayne Palmer ([[D.B. Woodside]]) odlučio žrtvovati za dobrobit zemlje. Nakon što se Jack uspije spasiti, on skupa sa PTP-om (kojeg i dalje vodi Bill Buchanan) pokušava zaustaviti val terorističkih napada na SAD za koje su, čini se, odgovorni [[Rusija|ruski]] i [[Irak|irački]] teroristi. U cijelu priču, pred kraj sezone, uvući će se i Kinezi koji će se domoći naprave koja bi mogla izazvati rat između SAD-a i Rusije, a Jack Bauer morat će birati između patriotizma i voljenih osoba. Budući da šesta sezona završava njegovim oproštajem od Audrey Raines i da je to posljednja sezona koja je radnjom smještena u Los Angeles, smatra se da ona označava kraj druge trilogije serije. '''''24: Iskupljenje''''' * Zbog štrajka scenarista [[2008.]] godine kompletna sedma sezona koja se tada već snimala punom parom otkazana je za godinu dana.<ref name="showshurryupandwait">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/02/11/arts/television/11show.html|last=Carter|first=Bill|title=After Strike, TV Shows Hurry Up and Wait|work=The New York Times|date=February 11, 2008|accessdate=May 31, 2011}}</ref> Umjesto nje kreatori su odlučili ispuniti jednogodišnju rupu pa su snimili dugometražni televizijski [[film]] ''24: Iskupljenje'' (''24: Redemption''), radnjom smješten u izmišljenu državu Sangala u [[Afrika|Africi]], četiri godine nakon kraja šeste sezone. Film funkcionira kao prolog u sedmu sezonu serije, a u njemu se Bauer nađe usred državnog udara kojeg predvodi afrički [[diktator]] general Benjamin Juma ([[Tony Todd]]). U međuvremenu, u SAD-u traje dan inauguracije u kojoj Predsjednica Allison Taylor ([[Cherry Jones]]) daje svečanu prisegu. Do kraja filma (koji vremenski traje 2 sata) Bauer će biti primoran vratiti se u SAD. '''Sedma sezona''' * Vrlo brzo nakon završetka TV filma, u 8 sati ujutro, započinje radnja sedme sezone, smještena u glavni grad [[Washington]]. Baš u trenutku kad Jacku Baueru sude zbog zločina počinjenih protiv zatvorenika (u prvom redu mučenje), ugrožena je nacionalna sigurnost cijele države kad se teroristi domognu ''firewalla'' koji služi kao osiguranje vladine kompjuterske infrastrukture. Bauer, na zamolbu [[FBI|FBI-a]] kojeg vodi iznimno sposobni Larry Moss ([[Jeffrey Nordling]]), započet će istragu i odmah će doživjeti šok kad shvati da je jedan od ljudi odgovoran za napade njegov bivši prijatelj i kolega kojeg je smatrao mrtvim: Tony Almeida. Međutim, vrlo brzo će se saznati da Almeida zapravo igra dvostruku igru i da skupa s Billom Buchananom i Chloe O'Brian (koji više ne rade u PTP-u, zbog toga što isti više ne postoji) pokušava otkriti korumpiranost vlade i povezanost s afričkim teroristima. Tijekom sedmog dana, njih četvero pokušat će zaustaviti napad na [[Bijela kuća|Bijelu kuću]], ubojstvo Henryja Taylora ([[Colm Feore]]), Predsjedničinog supruga i još jednom spasiti SAD od katastrofe. '''Osma sezona''' * Radnjom smještena 18 mjeseci nakon prethodne,<ref>{{cite web|url=http://community.post-gazette.com/blogs/tunedin/archive/2009/08/07/press-tour-journal-24-plans-ahead.aspx|title=PRESS TOUR JOURNAL: '24' plans ahead|work=Pittsburgh Post Gazette|first=Rob|last=Owen|date=August 7, 2009|accessdate=May 31, 2011|archive-date=2012-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427021546/http://community.post-gazette.com/blogs/tunedin/archive/2009/08/07/press-tour-journal-24-plans-ahead.aspx|dead-url=yes}}</ref> osma sezona započinje u 16 sati. Jack upravo namjerava napustiti [[New York]] i vratiti se u Los Angeles sa svojom kćerkom Kim, njezinim suprugom Stephenom i njihovom kćerkom Teri kada ga dovedu u PTP kako bi razotkrio ruske planove atentata na Predsjednika Omara Hassana ([[Anil Kapoor]]) tijekom mirovnih pregovora između njega i Predsjednice SAD-a Taylor. Rusija se brine da će ju potpisivanje takvog sporazuma u potpunosti oslabiti. Sve to dovodi do toga da islamski ekstremisti planiraju detonirati nuklearnu bombu ako im američka vlast ne preda Hassana. Kasnije će Jack krenuti u krvavu odmazdu nakon što izgubi nekoliko voljenih ljudi u uroti za koju je odgovoran bivši Predsjednik Charles Logan, a koju je odobrila Predsjednica Taylor. U posljednjoj epizodi Jack je primoran pobjeći budući ga i domaće i strane vlasti traže zbog svega što je protiv njih učinio. == Glumci i likovi == [[Datoteka:Glenn Morshower 2009.jpg|mini|250px|[[Glenn Morshower]] - jedini glumac koji se uz [[Kiefer Sutherland|Kiefera Sutherlanda]] pojavljuje u barem jednoj epizodi u prvih sedam sezona serije.]] === Glavni likovi === Serija ''24'' iz sezone u sezonu mijenjala je glavnu glumačku postavu, a jedini regularni član iste kroz sve sezone bio je [[Kiefer Sutherland]]. On je jedini glumac koji se pojavio u sve 192 epizode serije te u televizijskom [[film]]u ''24: Iskupljenje''. Glumac [[Glenn Morshower]], koji u seriji tumači ulogu Aarona Piercea, pojavio se u prvih sedam sezona serije.<ref name="newalan">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com.au/ustv/s9/24/news/a197101/is-glenn-morshower-the-new-alan-dale.html|title=Is Glenn Morshower the new Alan Dale?|last=Rawson-Jones|first=Ben|date=January 20, 2010|publisher=Digital Spy|accessdate=July 4, 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! Glumac || Lik || class="sortable"|Broj epizoda || class="unsortable"|Glavna uloga u sezoni || class="unsortable"|Gostujuća uloga u sezoni |- |{{sortname|Kiefer|Sutherland}} || Jack Bauer || 192 || 1, 2, 3, 4, 5, 6, ''24: Iskupljenje'', 7, 8 || - |- |{{sortname|Leslie|Hope}} || Teri Bauer || 24 || 1 || - |- |{{sortname|Sarah|Clarke}} || Nina Myers || 36 || 1 || 2, 3 |- |{{sortname|Elisha|Cuthbert}} || Kim Bauer || 79 || 1, 2, 3 || 5, 7, 8 |- |{{sortname|Dennis|Haysbert}} || David Palmer || 80 || 1, 2, 3 || 4, 5 |- |{{sortname|Sarah|Wynter}} || Kate Warner|| 25 || 2 || 3 |- |{{sortname|Xander|Berkeley}} || George Mason || 27 || 2 || 1 |- |{{sortname|Penny Johnson|Jerald}} || Sherry Palmer || 45 || 2 ||1, 3 |- |{{sortname|Carlos|Bernard}} || Tony Almeida || 115 ||2, 3, 5, 7|| 1, 4 |- |{{sortname|Reiko|Aylesworth}} || Michelle Dessler || 62 || 3 || 2, 4, 5 |- |{{sortname|James Badge|Dale}} || Chase Edmunds || 24 || 3 || - |- |{{sortname|Kim|Raver}} || Audrey Raines || 52 || 4, 5 || 6 |- |{{sortname|Alberta|Watson}} || Erin Driscoll || 12 || 4 || - |- |{{sortname|Lana|Parrilla}} || Sarah Gavin || 12 || 4 || 4 |- |{{sortname|Roger|Cross}} || Curtis Manning || 44 || 4, 5 || 4, 6 |- |{{sortname|William|Devane}} || James Heller || 20 || 4 || 5, 6 |- |{{sortname|Mary Lynn|Rajskub}} || Chloe O'Brian || 125 || 5, 6, 7, 8 || 3, 4 |- |{{sortname|Gregory|Itzin}} || Charles Logan || 44 || 5 || 4, 6, 8 |- |{{sortname|James|Morrison|James Morrison (actor)}}|| Bill Buchanan || 64 || 5, 6, 7|| 4 |- |{{sortname|Louis|Lombardi}} || Edgar Stiles || 37 || 5 || 4 |- |{{sortname|Jean|Smart}} || Martha Logan || 24 || 5 || 6 |- |{{sortname|D. B.|Woodside}} || Wayne Palmer || 48 || 6 || 3, 5 |- |{{sortname|Peter|MacNicol}} || Tom Lennox || 24 || 6 || ''24: Iskupljenje'' |- |{{sortname|Jayne|Atkinson}} || Karen Hayes || 30 || 6 || 5 |- |{{sortname|Carlo|Rota}} || Morris O'Brian || 29 || 6 || 5, 7 |- |{{sortname|Eric|Balfour}} || Milo Pressman || 28 || 6 || 1 |- |{{sortname|Marisol|Nichols}} || Nadia Yassir || 24 || 6 || - |- |{{sortname|Regina|King}} || Sandra Palmer || 9 || 6 || - |- |{{sortname|Cherry|Jones}} || Allison Taylor || 43 || ''24: Iskupljenje'', 7, 8 || - |- |{{sortname|Annie|Wersching}} || Renee Walker || 37 || 7, 8 || - |- |{{sortname|Colm|Feore}} || Henry Taylor || 12 || ''24: Iskupljenje'', 7 || - |- |{{sortname|Bob|Gunton}} || Ethan Kanin || 31 || ''24: Iskupljenje'', 7 || 6, 8 |- |{{sortname|Jeffrey|Nordling}} || Larry Moss || 19 || 7 || - |- |{{sortname|Rhys|Coiro}} || Sean Hillinger || 10 || 7 || - |- |{{sortname|Janeane|Garofalo}} || Janis Gold || 21 || 7 || - |- |{{sortname|Anil|Kapoor}} || Omar Hassan || 15 || 8 || - |- |{{sortname|Mykelti|Williamson}} || Brian Hastings || 17 || 8 || - |- |{{sortname|Katee|Sackhoff}} || Dana Walsh || 20 || 8 || - |- |{{sortname|Chris|Diamantopoulos}} || Rob Weiss || 12 || 8 || - |- |{{sortname|John|Boyd|John Boyd (actor)}} || Arlo Glass || 24 || 8 || - |- |{{sortname|Freddie|Prinze, Jr.}} || Cole Ortiz || 24 || 8 || - |} === Sporedni likovi === U seriji ''24'' svake sezone nastupio je veliki broj sporednih glumaca. U nastavku se, prema redoslijedu pojavljivanja u seriji, nalazi popis likova koji su se pojavili u seriji u najmanje 8 epizoda. {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! Glumac || Lik || class="unsortable"|Sezone || Broj epizoda |- |[[Karina Arroyave]] || Jamey Farrell || 1 || 10 |- |[[Daniel Bess]] || Rick Allen || 1 || 18 |- |[[Mia Kirshner]] || Mandy || 1, 2, 4 || 7 |- |[[Michael Massee]] || Ira Gaines || 1 || 12 |- |[[Vicellous Reon Shannon|Vicellous Shannon]] || Keith Palmer || 1, 2 || 13 |- |[[Glenn Morshower]] || Aaron Pierce || 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 || 49 |- |[[Jude Ciccolella]] || Mike Novick || 1, 2, 4, 5 || 58 |- |[[Željko Ivanek]] || Andre Drazen || 1 || 14 |- |[[Paul Schulze]] || Ryan Chappelle || 1, 2, 3 || 23 |- |[[Dennis Hopper]] || Victor Drazen || 1 || 5 |- |[[Michelle Forbes]] || Lynne Kresge || 2 || 18 |- |[[Phillip Rhys]] || Reza Naiyeer || 2 || 10 |- |[[Laura Harris]] || Marie Warner || 2 || 14 |- |[[John Terry (actor)|John Terry]] || Bob Warner || 2 || 12 |- |[[Daniel Dae Kim]] || Tom Baker || 2, 3 || 11 |- |[[Lourdes Benedicto]] || Carrie Turner || 2 || 10 |- |[[Joaquim de Almeida]] || Ramon Salazar || 3 || 12 |- |[[Christina Chang]] || Sunny Macer || 3, 7 || 11 |- |[[Zachary Quinto]] || Adam Kaufman || 3 || 23 |- |[[Vincent Laresca]] || Hector Salazar || 3 || 12 |- |[[Vanessa Ferlito]] || Claudia Hernandez || 3 || 11 |- |[[Jesse Borrego]] || Gael Ortega || 3 || 14 |- |[[Geoff Pierson]] || John Keeler || 3, 4 || 19 |- |[[Paul Blackthorne]] || Stephen Saunders || 3 || 10 |- |[[Nestor Serrano]] || Navi Araz || 4 || 10 |- |[[Shohreh Aghdashloo]] || Dina Araz || 4 || 12 |- |[[Jonathan Ahdout]] || Behrooz Araz || 4 || 12 |- |[[James Frain]] || Paul Raines || 4 || 10 |- |[[Arnold Vosloo]] || Habib Marwan || 4 || 17 |- |[[John Allen Nelson]] || Walt Cummings || 4, 5 || 12 |- |[[Tzi Ma]] || Cheng Zhi || 4, 5, 6 || 12 |- |[[Sandrine Holt]] || Evelyn Martin || 5 || 10 |- |[[Nick Jameson]] || Yuri Suvarov || 5, 6, 8 || 15 |- |[[Julian Sands]] || Vladimir Bierko || 5 || 11 |- |[[Peter Weller]] || Christopher Henderson || 5 || 11 |- |[[Paul McCrane]] || Graem Bauer || 5, 6|| 8 |- |[[Stephen Spinella]] || Miles Papazian || 5 || 10 |- |[[Adoni Maropis]] || Abu Fayed || 6 || 15 |- |[[Rena Sofer]] || Marilyn Bauer || 6 || 12 |- |[[Evan Ellingson]] || Josh Bauer || 6 || 10 |- |[[James Cromwell]] || Phillip Bauer || 6 || 8 |- |[[Powers Boothe]] || Noah Daniels || 6, ''24: Iskupljenje'' || 14 |- |[[Kari Matchett]] || Lisa Miller || 6 || 10 |- |[[Rick Schroder|Ricky Schroder]] || Mike Doyle || 6 || 12 |- |[[Hakeem Kae-Kazim]] || Ike Dubaku || ''24: Iskupljenje'', 7 || 9 |- |[[Jon Voight]] || Jonas Hodges || ''24: Iskupljenje'', 7 || 10 |- |[[Frank John Hughes]] || Tim Woods || 7, 8 || 24 |- |[[Sprague Grayden]] || Olivia Taylor || 7 || 14 |- |[[Necar Zadegan]] || Dalia Hassan || 8 || 20 |- |[[Nazneen Contractor]] || Kayla Hassan || 8 || 21 |- |[[TJ Ramini]] || Tarin Faroush || 8 || 11 |- |[[Mido Hamada]] || Samir Mehran || 8 || 10 |} == Produkcija == [[Datoteka:Carlos Bernard 2009.jpg|lijevo|mini|250px|[[Carlos Bernard]] - glumac koji u seriji ''24'' tumači ulogu Tonyja Almeide. Što se muškog dijela glumačke ekipe serije tiče, Bernard se pojavio u najviše epizoda poslije [[Kiefer Sutherland|Kiefera Sutherlanda]] (115).]] === Razvoj serije === Ideju za seriju dobio je izvršni producent [[Joel Surnow]] koji je želio napraviti [[televizijska serija|televizijsku seriju]] čija će svaka sezona sadržavati 24 epizode. Svaka epizoda bila bi dugačka jedan sat, a sezona bi se odvijala kroz jedan puni dan.<ref name="kieferdangerous14">{{cite book|last=Heard|first=Christopher |title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/14 14]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref> S producentom [[Robert Cochran|Robertom Cochranom]] razgovarao je o takvoj ideji preko telefona, a njegova prvotna reakcija bila je: "Zaboravi, to je najgora ideja koju sam ikad čuo - nikad to neće moći biti snimljeno i previše je teško za odraditi."<ref name="genesis">{{cite video|people=[[Joel Surnow]] and [[Robert Cochran (TV producer)|Robert Cochran]] (co-creators)|title=24: The Complete First Season (Special Edition)&nbsp;– "The Genesis of 24"|medium=DVD|date=May 20, 2008|publisher=20th Century Fox}}</ref> Sastali su se sljedećeg dana u [[Los Angeles]]u kako bi još malo prodiskutirali oko ideje o akcijskoj-špijunskoj seriji koja će koristiti format stvarnog vremena kako bi se stvorile dramaturške tenzije uz konstantnu utrku s vremenom.<ref name=kieferdangerous14/> Pilot epizodu za seriju ''24'' odmah je kupio [[Fox]] izjavivši da je ideja za seriju jedna od onih koje "format televizije mogu pomaknuti unaprijed, u budućnost."<ref name="kieferdangerous15">{{cite book|last=Heard|first=Christopher|title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/15 15]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref> Budžet epizode iznosio je 4 milijuna [[dolar]]a, a snimana je u [[ožujak|ožujku]] [[2001.]] godine. Set protuterorističke postrojbe PTP u početku se nalazio u uredima sportskog odjela Fox televizije, a nakon što je serija otkupljena i snimanje odobreno izgrađen je u potpunosti.<ref name="kieferdangerous16">{{cite book|last=Heard|first=Christopher|title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/16 16]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref><ref name="Ticonderoga">{{cite web|url=http://www.tvbarn.com/tv-barn/behind-the-scenes-at-24-aka-fort-ticonderoga-ill-explain/|title=Behind the scenes at "24″ (aka Fort Ticonderoga ... I’ll explain)|last=Barnhart|first=Aaron|date=February 9, 2007|publisher=TV Barn|accessdate=July 3, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720224643/http://www.tvbarn.com/tv-barn/behind-the-scenes-at-24-aka-fort-ticonderoga-ill-explain/|archivedate=2011-07-20|deadurl=yes}}</ref> Serija se trebala snimati u [[Toronto|Torontu]], ali zbog nestalnosti [[Kanada|kanadskog]] vremena za glavnu lokaciju na kraju je ipak izabran Los Angeles.<ref name="kieferdangerous156">{{cite book|last=Heard|first=Christopher|title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/156 156]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref> Kritičari su odlično reagirali na Pilot epizodu, a u početku je odobreno snimanje 13 epizoda. Produkcija je započela u [[srpanj|srpnju]] 2001. godine, a premijerno emitiranje bilo je zakazano za [[30. listopada]]. Međutim, zbog [[Napadi 11. rujna 2001.|terorističkih napada 11. rujna]], premijera je odgođena za [[6. studenog]].<ref name="arrivalsparty">{{cite web|url=http://tv.broadwayworld.com/article/Photo_Flash_Fox2420000101|title=Photo Flash: Arrivals at Fox's 24 Series Finale Party|publisher=Broadway World|date=May 1, 2010|accessdate=May 22, 2011}}</ref><ref name="anend">{{cite web|url=http://www.movieweb.com/news/24-has-come-to-an-end|title=24 has come to an end|last=Gallagher|first=Brian|publisher=Movie Web|date=March 26, 2010|accessdate=May 22, 2011|archive-date=2011-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119055555/http://www.movieweb.com/news/24-has-come-to-an-end|dead-url=yes}}</ref><ref name="kieferdangerous160">{{cite book|last=Heard|first=Christopher|title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/160 160]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref> Nakon prve tri epizode, Fox je dao zeleno svjetlo za snimanje preostalih 11 epizoda, a nakon što je [[Kiefer Sutherland]] osvojio nagradu [[Zlatni globus]] u kategoriji najboljeg televizijskog dramskog glumca, Fox je odobrio snimanje ostatka sezone.<ref name="kieferdangerous170">{{cite book|last=Heard|first=Christopher|title=Kiefer Sutherland&nbsp;— Living Dangerously|url=https://archive.org/details/isbn_9781926745046|editor=Timothy Niedermann|publisher=Transit Publishing Inc.|year=2009|edition=1|page=[https://archive.org/details/isbn_9781926745046/page/170 170]|isbn=978-1-926745-55-8}}</ref> === Dizajn serije === Premda nije prva koja je to napravila, serija ''24'' prihvatila je koncept odvijanja radnje u realnom vremenu. Na tu ideju došao je producent i kreator [[Joel Surnow]] koji je želio napraviti "24 epizode po sezoni serije od kojih će svaka trajati sat vremena". Naknadno je odlučeno da ideja o stvarnom vremenu mora prikazati seriju kao "utrku s vremenom".<ref name="genesis"/> Radnja svake epizode traje punih sat vremena, a u to se vrijeme uključuju i televizijske reklame koje se prikazuju po četiri puta kroz svaku epizodu. Točno vrijeme odvijanja radnje na početku i kraju svakog čina epizode prikazuje digitalni sat. Svakodnevni događaji, poput putovanja, ponekad se događaju u vremenu dok se na televiziji prikazuju reklame pa isti često ostaju neviđeni u seriji.<ref name="Hanks&nbsp;— Jack Back">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/jacks-back-the-clock-ticks-for-24s-antihero-1027348.html|title=Jack's back: The clock ticks for 24's antihero|last=Hanks|first=Robert|publisher=Independent News & Media Limited|date=November 21, 2008|accessdate=July 31, 2009}}</ref> Vrijeme odvijanja priče u korelaciji je s proteklim vremenom koje je predviđeno za reklame.<ref name="genesis"/> Zbog toga što se kompletna radnja odvija u stvarnom vremenu, serija ''24'' nikada ne koristi tehniku usporenih snimaka. Također, serija nikad nije koristila ''flashbackove'' osim u jednoj epizodi - finalu prve sezone. Ako bi se serija gledala u kontinuitetu bez reklama, svaka sezona bi trajala otprilike 17 sati.<ref name="Hanks&nbsp;— Jack Back" /> Još jedna od ideja je bila upotreba odvojenih malih ekrana koja je proizašla iz činjenice da se tijekom serije obavljaju mnogi telefonski razgovori koji su, zbog elementa proteka stvarnog vremena, korišteni kako bi se paralelno pratile priče različitih likova i kako bi se gledatelju pomoglo da shvati vezu između istih. Producenti su odlučili koristiti odvojene ekrane kako bi publici dali do znanja na što točno moraju obratiti pozornost budući manji podzapleti sezona uglavnom nemaju pretjerane veze s onim glavnim. Ideja o upotrebi malih ekrana (kao kutija) došla je kasnije što je samo snimanje učinilo lakšim, budući su se kadrovi mogli odrezati ili preobličiti unutar same kutije. Ideja o odvojenim ekranima kao umjetničkoj formi došla je upravo od tamo.<ref name="genesis"/> Jedan od glavnih koncepata koji se koristio u seriji je bio digitalni sat. Ta ideja također je došla od Joela Surnowa koji je želio da publika uvijek zna koliko je točno sati. Tu stvar riješili su na način da se digitalni sat tu i tamo pojavljuje unutar same epizode (prije odmora za reklame). Vrijeme koje taj sat pokazuje označava protek vremena u izmišljenom svijetu serije ''24''.<ref name="genesis"/> Kada se pokazuje digitalni sat na kraju svakog čina ili same epizode, uvijek ga prati zvuk otkucavanja kojeg jasno čujemo. Međutim, u slučajevima smrti glavnih likova ili određenih kataklizmičnih događaja, digitalni sat otkucava bez zvuka.<ref name="ontheset">{{Cite episode |title=On the Record, On the Set of 24|network=Fox News|airdate=November 1, 2006}}</ref> Među obožavateljima serije ti trenuci poznati su kao "tihi sat" (''silent clock''). === Lokacije snimanja === [[Datoteka:Kiefer Sutherland (Jack Bauer) on 24 set.jpg|mini|250px|Glavni glumac serije, [[Kiefer Sutherland]], na setu snimanja sedme sezone u [[Washington|Washingtonu.]]]] Radnja prvih šest sezona serije uglavnom se odvija u [[Los Angeles]]u i obližnjim mjestima u [[Kalifornija|Kaliforniji]] gdje je serija i snimana.<ref name="Ticonderoga"/> Serija je snimana i na drugim lokacijama, kao npr. [[Washington]] (dijelovi četvrte, šeste i sedme sezone). Radnja osme sezone odvija se u [[New York]]u,<ref>{{cite news|url=http://tv.nytimes.com/2010/01/15/arts/television/15twentyfour.html|title=Another Terrorist Plot, Another Very Long Day|first=Alessandra|last=Stanley|work=The New York Times|date=January 15, 2010|accessdate=March 27, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100405110256/http://tv.nytimes.com/2010/01/15/arts/television/15twentyfour.html|archivedate=2010-04-05|deadurl=no}}</ref> a televizijski film ''24: Iskupljenje'' sniman je u [[Južna Afrika|Južnoj Africi]].<ref>{{cite web|url=http://tv.ign.com/articles/821/821061p1.html|title=IGN: 24: The Dead Rise|publisher=IGN|first=Eric|last=Goldman|date=September 19, 2007|accessdate=April 23, 2008}}</ref> Glavno mjesto radnje u većini serije je izmišljena Protuteroristička postrojba (PTP). Njezini uredi sastoje se od dva glavna odjela: operacije na terenu koji uključuje suočavanje s osumnjičenicima i njihovo uhićenje, te odjel komunikacije koji je odgovoran za prikupljanje podataka i pomoći ekipi na terenima. Uredi PTP-a nalaze se u nekoliko gradova u [[SAD|SAD-u]]. Premda je PTP izmišljena agencija za potrebe serije, nekoliko stvarnih agencija se pojavljuje i spominje tijekom serije poput [[Interpol]]a, [[FBI|FBI-a]] i [[CIA|CIA-e]].<ref name="ante">{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/28525607|title=24 ups the ante in Washington, D.C.|date=June 1, 2009|publisher=MSNBC.com|accessdate=July 3, 2011|archivedate=2012-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003001545/http://today.msnbc.msn.com/id/28525607|deadurl=yes}}</ref> U početku se set PTP-a nalazio u uredima sportskog programa televizije [[Fox]], a kasnije je izgrađen u staroj tvornici olovaka u Chatsworthu. Isti set koristio se za prve tri sezone serije, ali je ponovno redizajniran za potrebe četvrte sezone te još jednom kasnije za potrebe osme sezone serije. Ostali setovi također su napravljeni upravo tamo, poput Predsjedničkog skrovišta u petoj i šestoj sezoni ili bunkera [[Bijela kuća|Bijele Kuće]] u šestoj sezoni.<ref name="Ticonderoga"/> === Završetak emitiranja === Dana [[26. ožujka]] [[2010.]] godine, televizijska mreža [[Fox]] izdala je službeno priopćenje u kojem objašnjava da će osma sezona biti posljednja sezona serije. Glumac [[Kiefer Sutherland]] povodom toga dao je službenu izjavu: {{izdvojeni citat|Ovo je bila uloga života i nikada neću u potpunosti moći izraziti svoju zahvalnost svima koji su mi je omogućili. I dok informacija o svršetku serije donosi gorko-slatki okus, oduvijek smo željeli da ''24'' završi na vrhuncu tako da smo se svi zajedno složili da bi osma sezona trebala biti posljednja. Sve ovo čini se kao kulminacija svih naših napora - od scenarista preko glumaca pa sve do naše fantastične ekipe i svih onih u Foxu. Gledajući u budućnost, Howard Gordon i ja uzbuđeni smo oko ideje kreiranja dugometražnog filma ''24''. Ali nakon svega najznačajniji su mi ipak obožavatelji serije diljem svijeta koji su mi omogućili iskustvo glumljenja Jacka Bauera i za to ću im biti vječno zahvalan.<ref name="press release"/>|Kiefer Sutherland}} Izvršni producent i voditelj serije [[Howard Gordon]] također je bio dijelom ove odluke. Izjavio je: {{izdvojeni citat|Kiefer i ja voljeli smo svaku minutu serije ''24'', ali također svi zajedno vjerujemo da je sada pravo vrijeme za oproštaj. Osjećam njegovu sentimentalnost i zahvalnost kreativnom timu serije, kao i studiju i televizijskom mreži koji su vjerovali u nas i dali nam nevjerojatnu podršku.|Howard Gordon}} Peter Rice, voditelj zabavnog programa na televiziji Fox izjavio je: "Serija ''24'' je puno više od obične [[televizijska serija|televizijske serije]] - u potpunosti je redefinirala [[drama|dramski žanr]] i stvorila jednu od najcjenjenijih akcijskih ikona u televizijskoj povijesti." Kevin Reilly, predsjednik zabavnog programa u ''Fox Broadcasting Company'' nadodao je: "Izuzetno smo ponosi na ovu inovativnu seriju i zauvijek ćemo biti zahvalni Kieferu, producentima, glumcima i ostatku ekipe za sve što su napravili tijekom ovih godina. Ovo je zbilja bilo fantastičnih i nezaboravnih osam dana."<ref name="press release">{{cite press release|publisher=Fox Broadcasting Company|title="24: Day Eight" Will Be the Award-Winning Series' Final Season|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20100326fox02|date=March 26, 2010|accessdate=March 27, 2010}}</ref> Posljednja epizoda serije ''24'' u [[SAD|SAD-u]] emitirana je [[24. svibnja]] [[2010.]] godine,<ref name="arrivalsparty"/><ref name="anend"/> a u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] [[25. travnja]] [[2012.]] godine. === Povezanost s drugim projektima === [[Datoteka:Elisha Cuthbert at 24 finale 2009.jpg|lijevo|mini|250px|[[Elisha Cuthbert]] - glumica koja u seriji ''24'' tumači ulogu Kim Bauer.]] Netom prije nego što su započeli raditi na seriji ''24'', njezini kreatori [[Joel Surnow]] i [[Robert Cochran]] bili su izvršni producenti akcijske serije ''La Femme Nikita'' tijekom njezinog cjelokupnog petogodišnjeg emitiranja u [[SAD|SAD-u]]. Obje serije bave se protuterorističkim operacijama, a glavni likovi obaju serija često su stavljeni u situacije gdje moraju odabrati tragične izbore kako bi ostvarili veće dobro. Postoje brojne poveznice na ekranu, ali i iza njega između ove dvije serije. Nekoliko glumaca iz serije ''La Femme Nikita'' pojavljuju se u sličnim ulogama u ''24'', a nekoliko zapleta iz ''Nikite'' prerađeno je za ''24''. Također, mnogo kreativnog osoblja iz ''Nikite'' radilo je u nekom trenutku za seriju ''24''.<ref name="byebauer">{{cite web|url=http://www.thestar.com/entertainment/television/article/813094--goodbye-mr-bauer|title=Goodbye, Mr. Bauer|last=Brioux|first=Bill|date=May 22, 2010|work=The Star|accessdate=June 3, 2011}}</ref><ref name="timeoflives">{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1001184,00.html|title=Television: The Time Of Their Lives|last=McDowell|first=Jeane|date=November 12, 2001|work=Time|accessdate=June 3, 2011|archivedate=2011-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111227014149/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1001184,00.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="onmind">{{cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/television/2003598190_loceff05.html|title="24"/ 7 Seattle-area TV writer always has Jack Bauer on his mind|last=Krug|first=Kurt Anthony|date=March 5, 2007|work=The Seattle Times|accessdate=June 3, 2011}}</ref> Kao i u filmu [[Air Force One (film)|Air Force One]] iz [[1997.]] godine, serija ''24'' koristila je osobni Predsjednički avion ([[Air Force One]]). Veliki jumbo-jet korišten je u drugoj i četvrtoj sezoni serije. [[Boeing 757|Air Force Two]] (koji nosi Potpredsjednika, ali ne i Predsjednika) korišten je u šestoj sezoni. Nekoliko glumaca koji su glumili u seriji ''24'' također su glumili i u filmu ''Air Force One'': [[Xander Berkeley]], [[Glenn Morshower]], [[Wendy Crewson]], [[Timothy Carhart]], [[Jürgen Prochnow]], [[Tom Everett]] i [[Spencer Garrett]].<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/search/name?roles=tt0285331,tt0118571|title=Most Popular People Credited in "24 (2001 TV Series)" And Credited in "Air Force One (1997)"|publisher=IMDb|accessdate=May 30, 2011}}</ref> 25. amandman koji objašnjava nasljeđivanje mjesta Predsjednika i utemeljuje proceduru oko popunjavanja praznog mjesta u uredu Potpredsjednika te odgovara na nemogućnost samog Predsjednika da obavlja svoje dužnosti također je zajednička tema koju dijele [[film]] i serija. Serija ''24'' koristila je isti set za snimanje scena u Predsjedničkom avionu kao i jedna druga televizijska serija - [[Zapadno krilo]].<ref>{{cite video |title=24: Season Four: Commentary track|people=Spicer, Bryan (director); Vosloo, Arnold (actor)|publisher=20th Century Fox|medium=DVD|date=December 6, 2005}}</ref> === Dugometražni film === [[Film|Dugometražna filmska]] adaptacija serije ''24'' originalno je planirana u razdoblju kada se stvorila velika pauza između šeste i sedme sezone serije. Kreatori serije [[Joel Surnow]] i [[Robert Cochran]] planirali su napisati scenarij, a voditelj produkcije [[Howard Gordon]] priču filma.<ref name="24movieannounced">{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1117944863?refCatId=13|title=Fox counting down to '24' pic|first=Josef|last=Adalian|work=Variety|date=June 7, 2006|accessdate=June 3, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629165944/http://www.variety.com/article/VR1117944863?refCatId=13|archivedate=2011-06-29|deadurl=no}}</ref> Snimanje filma trebalo je biti obavljeno u [[London]]u, [[Prag]]u i [[Maroko|Maroku]].<ref name="24movielocations">{{cite web|url=http://www.darkhorizons.com/news/4529/sutherland-talks-24-movie-filming|title=Sutherland Talks "24" Movie Filming|first=Garth|last=Franklin|publisher=Dark Horizons|date=May 5, 2006|accessdate=June 3, 2011}}</ref> Međutim, planovi za dugometražni film kasnije su stavljeni na čekanje. Glavni glumac [[Kiefer Sutherland]] to je objasnio u izjavi: "Nemoguće je tražiti od scenarista da rade na seriji te da istovremeno smišljaju fantastičnu priču za dugometražni film u pauzi između sezona."<ref name="24moviedelayedindef">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/tv/s9/24/news/a44685/report-24-movie-delayed-indefinitely.html|title=Report: '24' movie delayed indefinitely|first=Ben|last=Rawson-Jones|publisher=Digital Spy|date=April 1, 2007|accessdate=June 3, 2011}}</ref> Kasnije je odlučeno da će rad na filmu započeti nakon završetka osme i posljednje sezone serije. Radnja filma trebala je biti smještena u [[Europa|Europi]] gdje je i sam film trebao biti sniman. Joel Surnow, Robert Cochran, Howard Gordon i Kiefer Sutherland trebali su biti izvršni producenti filma, a Billy Ray je namjeravao napisati scenarij.<ref name="europeset">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/tv/s9/24/news/a202212/fox-confirms-europe-set-24-movie.html|title=Fox confirms Europe-set '24' movie|last=Reynolds|first=Simon|publisher=Digital Spy|date=February 9, 2010|accessdate=June 5, 2010}}</ref> Snimanje dugometražnog filma planirano je za kasnu [[2010.]] i ranu [[2011.]] godinu.<ref name="europeset"/> U [[travanj|travnju]] 2010. godine, Kiefer Sutherland je izjavio u intervjuu kojeg je dao na dodjeli nagrada [[BAFTA]] u Londonu da je scenarij završen i da će ga započeti čitati odmah nakon što se vrati u [[SAD]]. Također je izjavio da će film trajati dva sata, a obuhvaćat će radnju koja će se odvijati unutar 24 sata.<ref>{{cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/108/1084464p1.html|title=24 Movie Script Ready|first=Chris|last=Tilly|publisher=IGN UK|date=April 19, 2010|accessdate=June 5, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528054128/http://uk.movies.ign.com/articles/108/1084464p1.html|archivedate=2010-05-28|deadurl=yes}}</ref> Sutherland je opisao filmsku produkciju kao vrlo "uzbudljivu" zato što "će to biti dvosatni film u kojem ćemo gledati radnju koja traje puna 24 sata pa samim time nećemo biti ograničeni aspektom realnog vremena kao što je to bio slučaj u seriji."<ref>{{cite web|url=http://sky1.sky.com/kiefer-sutherland-dishes-on-the-24-movie|title=Kiefer Sutherland Dishes on the 24 Movie!|publisher=Sky1|date=June 1, 2010 |accessdate=June 3, 2011}}</ref> U [[studeni|studenom]] iste godine izvršni producent Howard Gordon otkrio je da je "rad u tijeku" te da televizijska mreža [[Fox]] čita scenarij, ali da samo snimanje filma još uvijek nije odobreno.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s9/24/tubetalk/a235405/qa-the-executive-producer-of-24.html|title=Q&A: The executive producer of '24'!|last=Wightman|first=Catriona|publisher=Digital Spy|date=November 11, 2010|accessdate=November 12, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101112181456/http://www.digitalspy.co.uk/tv/s9/24/tubetalk/a235405/qa-the-executive-producer-of-24.html|archivedate=2010-11-12|deadurl=no}}</ref> U [[prosinac|prosincu]] iste godine Gordon je otkrio da je Fox odbio scenarij Billyja Raya izjavivši: "Nije bio dovoljno jak i neodoljiv." Premda Gordon više nije povezan s projektom, tvrdi da redatelj [[Tony Scott]] ima ideju za film o kojoj će porazgovarati sa Sutherlandom.<ref>{{cite web|url=http://assignmentx.com/2010/exclusive-interview-24%E2%80%99s-howard-gordon-reveals-the-scoop-on-the-24-movie-it%E2%80%99s-on-hold-and-talks-about-his-novel-gideon%E2%80%99s-war-arriving-in-january-part-2/|title=Exclusive Interview: 24's Howard Gordon reveals the scoop on the 24 movie (it's on hold) and talks about his novel GIDEON'S WAR arriving in January&nbsp;– Part 2|first=A.C.|last=Ferrante|publisher=Assignment X|date=December 14, 2010|accessdate=December 15, 2010}}</ref> Izvršni producent [[Brian Grazer]] na svom [[Tweeter]] profilu u travnju 2011. godine napisao je da se film planira za [[2012.]] godinu.<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2011/04/12/24-movie-brian-grazer/|title='24' movie: Brian Grazer's on board for 2012 premiere|first=Lynette|last=Rice|work=Entertainment Weekly|date=April 12, 2011|accessdate=April 12, 2011|archive-date=2011-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413051754/http://insidetv.ew.com/2011/04/12/24-movie-brian-grazer/|dead-url=yes}}</ref><ref name="clockstops">{{cite web|url=http://articles.sun-sentinel.com/2010-03-27/entertainment/sfl-24-final-season-jicha-link-03272010_1_jack-bauer-high-note-clock|title=Clock stops for 24, movie next|last=Jicha|first=Tom|work=South Florida Sun-Sentinel|date=March 27, 2010|accessdate=May 22, 2011|archive-date=2012-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829180728/http://articles.sun-sentinel.com/2010-03-27/entertainment/sfl-24-final-season-jicha-link-03272010_1_jack-bauer-high-note-clock|dead-url=yes}}</ref> Tijekom 2011. godine bivši voditelj produkcije Howard Grodon izjavio je da su "razgovori definitivno u tijeku" oko filma te da trenutno traže pravi scenarij prije nego krenu u daljnju produkciju.<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/24-movie-an-institutional-desire-219427|title='24' Movie: There's An 'Institutional Desire' To Do It|work=The Hollywood Reporter|first=Lesley|last=Goldberg|date=August 4, 2011|accessdate=August 21, 2011}}</ref> U [[rujan|rujnu]] iste godine Sutherland je dao naznake da je scenarij gotovo završen.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8782433/Kiefer-Sutherland-from-24-to-the-end-of-days.html|title=Kiefer Sutherland: from '24' to the end of days|work=The Telegraph|first=Elaine|last=Lipworth|date=September 25, 2011|accessdate=October 18, 2011}}</ref> Nakon malih izmjena scenarija od strane Marka Bombacka, početak snimanja filma najavljen je za [[proljeće]] 2012. godine, nakon što Sutherland u travnju postane dostupan.<ref name="filming begins">{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/24-movie-slated-filming-spring-2012-kiefer-sutherland-reprising-jack-bauer-role-article-1.987556|last=Sacks|first=Ethan|publisher=New York Daily News|title=‘24’ movie slated to begin filming in spring 2012 with Kiefer Sutherland reprising Jack Bauer role|date=December 6, 2011|accessdate=December 6, 2011|archive-date=2011-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207155027/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/24-movie-slated-filming-spring-2012-kiefer-sutherland-reprising-jack-bauer-role-article-1.987556|dead-url=yes}}</ref> Međutim, u [[ožujak|ožujku]] kompanija [[20th Century Fox]] stopirala je produkciju prije nego je snimanje otpočelo. Kao glavni razlozi stopiranja produkcije navedeni su neriješena pitanja oko budžeta te izrazito kratko dostupno vrijeme glumca Sutherlanda za snimanje filma.<ref>{{Cite web|url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/kiefer-sutherland-furious-fox-pulls-plug-24-movie-exclusive-36248|title=Kiefer Sutherland Furious as Fox Pulls Plug on '24' Movie|last=Waxman|first=Sharon|date=March 14, 2012|accessdate=March 15, 2012|publisher=The Wrap News Inc.|archive-date=2014-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830001237/http://www.thewrap.com/movies/column-post/kiefer-sutherland-furious-fox-pulls-plug-24-movie-exclusive-36248/|dead-url=yes}}</ref> === Ostali mediji === Tijekom godina stvoren je značajan broj dodatnih medija koji imaju veze sa serijom, uključujući i ''spin-off'' serije distribuirane na [[Internet]]u pod nazivom ''The Rookie'' i ''24: Conspiracy'', kao i [[Video igra|video igricu]]. Ostali mediji uključuju akcijske figurice nekih od najznačajnijih likova serije, [[soundtrack]]ove iz serije i video igrice te nekoliko [[knjiga]] koje opisuju događaje koji nisu prikazani u [[televizijska serija|seriji]]. Uz sve to, napisano je i nekoliko novela direktno povezanih sa serijom te također i nekoliko knjiga koje sadržavaju informacije o tome kako je serija kreirana i snimana.<ref name="behindscenesbook">{{cite book|last=Cassar|first=John|title=24: Behind the Scenes|url=https://archive.org/details/24behindscenes0000cass|publisher=Insight Editions|date=October 24, 2006|isbn=933784075}}</ref> == Reakcije na seriju == === Kritike === Tijekom svog cjelokupnog prikazivanja, seriju ''24'' kritičari su često nazivali jednom od najboljih serija na televiziji.<ref>{{cite web|first=Alessandra|last=Staley|url=http://www.nytimes.com/2003/10/28/arts/television-review-countering-terrorists-and-a-dense-daughter.html|title=TELEVISION REVIEW; Countering Terrorists, And a Dense Daughter|work=The New York Times|date=October 28, 2003|accessdate=January 2, 2012}}</ref><ref>{{cite web|author=Herc|url=http://www.aintitcool.com/node/10695|title=Herc Gives Fox's 24 *****!|publisher=Ain't It Cool News|date=May 23, 2010|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Najviše hvaljena bila je peta sezona serije, dobivši uglavnom stopostotne pozitivne ocjene kritičara,<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/24/season-5|title=24: Season 5|publisher=Metacritic|accessdate=January 2, 2012}}</ref> a posljednje tri sezone također su bile više hvaljene nego kritizirane.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/24/season-6|title=24: Season 6|publisher=Metacritic|accessdate=January 2, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/24/season-7|title=24: Season 7|publisher=Metacritic|accessdate=January 2, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/24/season-8|title=24: Season 8|publisher=Metacritic|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Serija je jednoglasno proglašena izrazito inovativnom,<ref>{{cite web|last=Levin|first=Gary|title=Groundbreaking Fox Series '24' Finally Runs Out of Time|url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2010-05-19-2419_CV_N.htm|work=USA Today|date=May 19, 2010|accessdate=January 1, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tv.nytimes.com/2010/01/15/arts/television/15twentyfour.html?pagewanted=2|title=Another Terrorist Plot, Another Very Long Day|work=The New York Times|first=Alessandra|last=Stanley|date=January 14, 2010|accessdate=January 2, 2012}}</ref> a časopis ''Time'' napisao je da "serija ''24'' uzima trend pričanja priče na način koji je započeo još 80-ih godina prošlog stoljeća sa serijama [[Hill Street Blues]] i ''Wiseguy'', a koji je nastavljen sa serijama [[Zapadno krilo]] i [[Obitelj Soprano]] te ga odvodi na novi nivo", a jedan drugi kritičar istaknuo je da osjeća da "nikad nije postojala slična serija kao što je ''24''".<ref>{{cite web|last=Poniewozik|first=James|title=Television: The Time Of Our Lives|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1001184,00.html|work=Time|date=November 12, 2001|accessdate=January 2, 2012|archivedate=2011-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111227014149/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1001184,00.html|deadurl=yes}}</ref> Sama produkcija i kvaliteta serije često su prozivane izrazito filmičnim<ref>{{cite web|first=Doug|last=Elfman|url=http://www.metacritic.com/tv/24/season-5/critic-reviews|title=Critic Reviews for 24 Season 5 at Metacritic|work=The Chicago Sun-Times|date=January 13, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> i boljim od većine [[Hollywood|holivudske]] produkcije.<ref>{{cite web|first=Peter|last=Schorn|url=http://dvd.ign.com/articles/673/673549p1.html|title=24 - Season Four|publisher=IGN|date=December 5, 2005|accessdate=January 2, 2012|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213013025/http://dvd.ign.com/articles/673/673549p1.html|url-status=dead}}</ref> Serija je uspoređivana sa starim kultnim filmskim serijalima, poput ''The Perils of Pauline''.<ref>{{cite web|first=Alessandra|last=Stanley|url=http://tv.nytimes.com/2006/01/13/arts/television/13twen.html|title=Back From the Dead, a Secret Agent Is Ready to Save the World Again|work=The New York Times|date=January 13, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> [[Datoteka:The cast of 24 2009.jpg|mini|250px|Glumačka ekipa serije [[2009.]] godine.]] Kvaliteta glumačkih performansi posebno je hvaljena od strane kritičara. Robert Bianco iz [[USA Today]] opisao je [[Kiefer Sutherland|Kiefera Sutherlanda]] kao najnužniju kariku za seriju te da upravo on "odlično glumi".<ref>{{cite web|first=Robert|last=Bianco|url=http://www.usatoday.com/life/television/reviews/2006-01-12-24_x.htm|title=Opener doesn't waste a second|work=USA Today|date=January 13, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> "Zapovjednička" performansa [[Dennis Haysbert|Dennisa Haysberta]] kao Predsjednika Davida Palmera također je hvaljena od strane kritičara, a neki su vjerovali da je upravo njegov lik pomogao kampanji [[Barack Obama|Baracka Obame]].<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/a106486/haysbert-24-president-helped-obama.html|title=Haysbert: '24' president helped Obama|last=Reynolds|first=Simon|date=July 2, 2008|publisher=Digital Spy|accessdate=January 2, 2012|archive-date=2009-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090616022957/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/a106486/haysbert-24-president-helped-obama.html|dead-url=yes}}</ref> David Leonhart iz [[New York Times]]a hvalio je [[Gregory Itzin|Gregoryja Itzina]] koji u seriji glumi Predsjednika Charlesa Logana, uspoređujući njegov lik s bivšim [[Predsjednik SAD-a|Predsjednikom SAD-a]] [[Richard Nixon|Richardom Nixonom]].<ref>{{cite web|first=David|last=Leonhart|url=http://www.nytimes.com/2006/05/17/business/media/17leonhardt.html|title=Bar the Door. TV Ads Want Your TiVo.|work=The New York Times|date=May 17, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> The New York Times okarakterizirao je Loganovu administraciju kao "projekciju naših najvećih strahova o vladi".<ref>{{cite web|first=Charles|last=McGrath|url=http://www.nytimes.com/2006/05/14/arts/television/14mcgr.html|title=Forget the Time, Agent Bauer. What Year Is It?|work=The New York Times|date=May 14, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Jednako hvaljena bila je i performansa glumice [[Jean Smart]] (glumi Loganovu suprugu Marthu) u petoj sezoni. Prva scena u kojoj vidimo njezin lik (u kojem, nezadovoljna izgledom svoje frizure, gura glavu u umivaonik pun vode) proglašena je "najupečatljivijim debijem nekog lika u povijesti serije ''24''".<ref>{{cite web|first=Joe|last=Rhodes|url=http://www.nytimes.com/2006/02/19/arts/television/19rhod.html|title=The First Lady Is Seriously Off Her Rocker|work=The New York Times|date=February 19, 2006|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Kritičari su često bili razočarani s određenim podzapletima kroz sezone koje su smatrali lošima, kao što su amnezija Teri Bauer u prvoj sezoni, priča Kim Bauer u drugoj te priča Dane Walsh u osmoj sezoni. Kasnije sezone bile su kritizirane zbog sve neobičnijih i ponavljajućih zapleta te smrti ključnih likova.<ref>{{cite web|url=http://sepinwall.blogspot.com/2007/04/fox-monday-dramas-reversals-of-fortune.html|title=Fox Monday dramas: Reversals of fortune|publisher=What's Alan Watching?|first=Alan|last=Sepinwall|date=April 16, 2007|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Finale prve sezone mnogi kritičari proglasili su jednom od najboljih epizoda kompletne serije, a često je prozivano i jednim od najboljih finala bilo koje televizijske serije svih vremena.<ref>{{cite web|first=Gretchen|last=Hansen|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20200272_20456765,00.html#20456758|title=TV's Best Season Finales Ever|work=Entertainment Weekly|date=May 15, 2008|accessdate=January 2, 2012|archive-date=2011-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806013733/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20200272_20456765,00.html#20456758|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|first=Kevin|last=Fitzpatrick|url=http://www.ugo.com/tv/tv-best-season-finales?page=5|title=TV's Best Season Finales Ever|publisher=UGO|date=May 27, 2011|accessdate=January 2, 2012|archivedate=2011-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111215045436/http://www.ugo.com/tv/tv-best-season-finales?page=5|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=Hanso|url=http://www.mania.com/10-cliffhanging-tv-season-finales_article_122011.html|title=10 Best Cliffhanging TV Season Finales|publisher=Mania|date=April 20, 2010|accessdate=January 2, 2012|archive-date=2015-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109090010/http://www.mania.com/10-cliffhanging-tv-season-finales_article_122011.html|dead-url=yes}}</ref> Smrt jednog od glavnih likova u tom finalu od strane ''TV Guidea'' proglašeno je kao druga najšokantnija smrt nekog lika u povijesti televizije.<ref>{{cite web|first=Adam|last=Bryant|url=http://www.tvguide.com/news/shocking-tv-deaths-1003549.aspx|title=The 13 Most Shocking TV Deaths|work=TV Guide|date=May 2, 2009|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Već do sredine emitiranja serije, ''24'' je dobila izrazito velike količine negativnih kritika na račun učestalog mučenja,<ref>{{cite web|first=Jörg|last=Häntzschel|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/us-fernsehserie-folter-als-teil-einer-nationalen-mythologie-1.842820|title=US-Fernsehserie "24" - Folter als Teil einer nationalen Mythologie|language=German|trans_title=U.S. television series "24" - torture as part of a national mythology|publisher=Sueddeutsche.de|date=March 25, 2007|accessdate=April 2, 2011}}</ref><ref>{{cite web|first=Judith|last=Arnold|url=http://www.medienheft.ch/kritik/bibliothek/k07_ArnoldJudith_4.html|title=Folterszenen im Schweizer Fernsehen&nbsp;— Kontroverse um die US-Serie "24 - Twenty Four"|language=German|trans_title=Torture scenes in the Swiss TV&nbsp;— Controversy over the U.S. series "24 - Twenty Four"|publisher=Medienheft.ch|date=October 29, 2007|accessdate=April 2, 2011}}</ref> kao i negativnog portreta [[Muslimani|Muslimana]]. Učestala upotreba vremenski ograničenih bombi u zapletima te prikazivanje glavnog lika Jacka Bauera kao nekoga kome je mučenje sasvim normalna stvar (a uz to efektna i prihvatljiva)<ref name="normalizing">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2005/05/22/arts/television/22gree.html?pagewanted=2&_r=1|title=Normalizing Torture on '24' |last=Green|first=Adam|date=May 22, 2005|work=The New York Times|accessdate=May 22, 2011}}</ref><ref name="tortureworks">{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/ben_macintyre/article6150151.ece|title='24' is fictional. So is the idea that torture works|last=Macintyre|first=Ben|date=April 23, 2009|work=The Times|accessdate=May 22, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512173455/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/ben_macintyre/article6150151.ece|archivedate=2011-05-12|deadurl=no}}</ref><ref name="glamorous">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/law-and-order/3532334/Kiefer-Sutherland-character-Jack-Bauer-in-24-accused-of-glamorising-torture.html|title=Kiefer Sutherland character Jack Bauer in 24 accused of 'glamorising torture'|last=Wardrop|first=Murray|date=November 28, 2008|work=The Telegraph|accessdate=May 22, 2011}}</ref> kritizirani su od strane aktivista za [[ljudska prava]], vojnih lica i stručnjaka za ispitivanje<ref name="armyinf">{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a145319/sutherland-denies-24-army-influence.html|title=Sutherland denies '24' army influence|first=Mayer|last=Nissim|publisher=Digital Spy|date=February 2, 2009|accessdate=May 22, 2011|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035800/http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a145319/sutherland-denies-24-army-influence.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="hurtsless">{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2007/02/23/torture_and_24/|title=Torture and '24' - because it hurts us less than the real thing?|publisher=The Register|first=George|last=Smith|date=February 23, 2007|accessdate=May 22, 2011}}</ref> koji su izražavali svoju zabrinutost da će mladi američki vojnici započeti imitirati tehnike koje serija prikazuje.<ref name="CNNtorture">{{cite news|title=Is 24's Jack Bauer Teaching Torture to U.S. Soldiers?|publisher=CNN|accessdate=May 22, 2011}}</ref><ref name="tortureindep">{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-military-tells-jack-bauer-cut-out-the-torture-scenes--or-else-436143.html|title=US military tells Jack Bauer: Cut out the torture scenes ... or else!|last=Buncombe|first=Andrew|work=The Independent|date=February 13, 2007|accessdate=May 22, 2011}}</ref><ref name="huffington">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/david-danzig/24-a-thriller-with-few-su_b_158033.html|title=24: A Thriller With Few Surprises|last=Danzig|first=David|work=Huffington Post|date=January 14, 2009|accessdate=May 22, 2011}}</ref> Upravo zbog te zabrinutosti održan je sastanak između pripadnika američke vojske i kreatora serije. Djelomično zbog tog sastanka te molbe vojske da kreatori serije smanje scene mučenja (navodno se već vidio određeni utjecaj istih na prave vojnike)<ref name="CNNtorture"/><ref name="tortureindep"/><ref name="clocktick">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/6510593.stm|title=The clock's ticking on torture|last=James|first=Clive|publisher=BBC News|date=March 30, 2007|accessdate=May 22, 2011}}</ref> u kasnijim sezonama scene mučenja više nisu bile toliko česte i agresivne.<ref name="cutdown">{{cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/24/24-may-cut-down-on-torture-sce-4255.aspx|title=24 May Cut Down on Torture Scenes; Writers Claim it's Their Own Idea|date=February 20, 2007|publisher=BuddyTV|accessdate=May 22, 2011}}</ref><ref name="newbauer">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/4249089/The-new-Jack-Bauer-tough-on-torture-sweet-on-Obama.html|title=The new Jack Bauer: tough on torture, sweet on Obama |last=Wilson|first=Benji|date=January 15, 2009|work=The Telegraph|accessdate=May 22, 2011}}</ref> [[Datoteka:Mary Lynn Rajskub at 24 finale 2009.jpg|lijevo|mini|250px|[[Mary Lynn Rajskub]] - glumica koja u seriji ''24'' tumači ulogu Chloe O'Brian. Rajskub je nakon [[Kiefer Sutherland|Kiefera Sutherlanda]] u seriji glumila u najvećem broju epizoda (125).]] O problemu mučenja u seriji izjasnio se i bivši američki predsjednik [[Bill Clinton]] koji je izjavio da ne smatra da u američkoj politici postoji mjesto mučenju, ali da "ako ste Jack Bauer, onda ćete napraviti sve što možete i biti spremni na posljedice."<ref name="clintonok">{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/news/world/torture-jack-bauer-bill-clinton-article-1.230218|title=Torture like Jack Bauer's would be OK, Bill Clinton says|last=McAuliff|first=Michael|date=October 1, 2007|work=NY Daily News|accessdate=May 22, 2011}}</ref> Sudac [[Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država|Vrhovnog suda]] Antonin Scalia, tijekom diskusije o [[Terorizam|terorizmu]], mučenju i zakonima uvrijedio se na opasku kanadskog suca o tome da [[Kanada]] ne bi uzela u obzir Bauerovo mišljenje o politici. Navodno je stao u obranu Bauera, argumentirajući da pripadnici zakona ponekad trebaju fleksibilnost kada su suočeni s velikom krizom te da niti jedna porota na svijetu ne bi osudila Bauera u takvim situacijama.<ref name="scalia">{{cite web|url=http://blogs.wsj.com/law/2007/06/20/justice-scalia-hearts-jack-bauer/|title=Justice Scalia Hearts Jack Bauer|last=Lattman|first=Peter|date=June 20, 2007|work=Wall Street Journal|accessdate=May 22, 2011}}</ref> Učestala upotreba mučenja te negativni portreti Muslimana utjecali su na donošenje odluke o glumi u seriji određenih glumaca. [[Janeane Garofalo]], koja je u seriji glumila lik Janis Gold, u početku je odbila ulogu zbog načina na koji se u seriji prikazivalo mučenje, ali kasnije ju je ipak prihvatila istaknuvši: "Trenutačna nezaposlenost i laskanje da netko želi raditi sa mnom nadvladali su moj stav."<ref name="chloejanisrival">{{cite web | url=http://www.buddytv.com/articles/24/24-its-a-chloejanis-rivalryor-26069.aspx | title=24: It's A Chloe-Janis Rivalry--Or Not, As It Seems | publisher=BuddyTV |date=February 2, 2009|accessdate=July 21, 2011}}</ref><ref name="twocomics">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2009/02/16/arts/television/16twen.html?_r=1|title=Deep Inside the Grim ‘24,’ Two Comics’ Inside Joke|last=Itzkoff|first=Dave|date=February 15, 2009|work=The New York Times|accessdate=July 21, 2011}}</ref> Glumica [[Shohreh Aghdashloo]], koja je u seriji glumila Dinu Araz, u početku je imala velike rezervacije oko prihvaćanja uloge budući je u početku mislila da će ju uloga muslimanske teroristice odvojiti od ljudi koji ju podupiru kao aktivisticu (mnogo godina upravo se ona u [[Iran]]u borila za [[ženska prava]] te protiv stereotipa američkih Muslimana). Međutim, ipak je na kraju prihvatila ulogu kada je shvatila da će ljudi bez problema moći razlikovati fikciju od stvarnosti te da se ovdje radi samo o [[televizijska serija|televizijskoj seriji]] i ničemu više.<ref name="stereotype">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2005/01/23/arts/television/23rhod.html|title=Playing Against (Stereo)type|last=Rhodes|first=Joe|date=January 23, 2005|work=The New York Times|accessdate=July 22, 2011}}</ref><ref name="inside">{{Cite episode |title=''24 Inside'' - Shohreh Aghdashloo and executive producer Peter Lenkov |series=24 |network=Fox |airdate=January 31, 2005}}</ref> Nakon što je serija završila s emitiranjem, [[Los Angeles Times]] okarakterizirao ju je kao "epsku pjesmu s Jackom Bauerom u ulozi [[Odisej]]a ili Beowulfa. Što znači da se morao boriti s čudovištima, a ne nužno dobrim ljudima koji su donijeli neke loše životne odluke." Kritičar je također istaknuo da negativac Charles Logan sadržava sve ono "protiv čega su se Jack i serija ''24'' borili toliko dugo vremena: političku [[korupcija|korupciju]] i kukavičluk, narcisoidnost i [[megalomanija|megalomaniju]], nemilosrdnost i glupoću."<ref>{{cite web|last=MacNamara|first=Mary|title=Television review: The '24' finale|url=http://articles.latimes.com/2010/may/25/entertainment/la-et-0525-24-review-20100525|work=The Los Angeles Times|date=May 25, 2010|accessdate=January 1, 2012}}</ref> Jedan kritičar iz ''BuddyTV'' napisao je: "Pamtit ću ostavštinu serije ''24'' kao akcijsku dramu koja je redefinirala televiziju i usput nam donijela mnoge šokantne obrate od kojih je najveći od svih bio utjecaj serije na američku međunarodnu politiku."<ref>{{cite web|last=Kubicek|first=John|title='24' Series Finale Review: The Legacy of Jack Bauer|url=http://www.buddytv.com/articles/24/24-series-finale-review-the-le-36759.aspx|publisher=BuddyTV|date=May 24, 2010|accessdate=January 1, 2012}}</ref> [[New York Times]] je napisao: "Serija ''24'' nastavit će živjeti, vjerojatno kao dugometražni [[film]], a zasigurno u učionicama i udžbenicima. Serija je oživjela američki politički diskurs na način kako je to malo njih uspjelo."<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2010/03/27/arts/television/27twentyfour.html|title=For ‘24,’ Terror Fight (and Series) Nears End|work=The New York Times|first=Brian|last=Stelter|date=March 26, 2010|accessdate=January 2, 2012}}</ref> Za prvih deset godina postojanja web stranice IMDb.com Pro ([[2002.]] - [[2012.]]) serija ''24'' je postavljena na šesto mjesto najbolje ocijenjenih televizijskih serija ikada.<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/brad-pitt-johnny-depp-dark-knight-lost-imdb-top-10-284912|title=Johnny Depp, 'The Dark Knight,' 'Lost' Named to IMDb's Top 10 of the Last Decade|accessdate=February 10, 2012|date=January 25, 2012|work=[[The Hollywood Reporter]]|author=Schillaci, Sophie A.}}</ref> === Gledanost === [[Datoteka:Dennis Haysbert 2009 crop.jpg|mini|250px|[[Dennis Haysbert]] - glumac koji u seriji ''24'' tumači ulogu [[Predsjednik SAD-a|Predsjednika SAD-a]] Davida Palmera. Haysbert je za svoj portret Predsjednika SAD-a zaradio nominaciju za nagradu [[Zlatni globus]] u kategoriji glavnog sporednog glumca.]] Gledanost po sezonama temeljena je na ukupnom broju gledatelja po svakoj epizodi serije ''24'' od strane televizijske mreže [[Fox]]. Većina [[SAD|američkih]] televizijskih sezona započinje sredinom mjeseca [[rujan|rujna]] i završava krajem [[svibanj|svibnja]] sljedeće godine. Tako je bilo i s prve tri sezone serije ''24'', a od četvrte sezone serija se započela emitirati u [[siječanj|siječnju]] i bez prestanka se prikazivala sve do svibnja. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan="2" |Sezona ! Broj epizoda ! Vrijeme emitiranja ! Premijera sezone ! Finale sezone ! Rang ! Gledatelji<br />(u milijunima) |- | '''Prva sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2001.]] - [[2002.]] | 24 | rowspan="3"|[[Utorak]], 21h | [[6. studenog]] [[2001.]] | [[21. svibnja]] [[2002.]] | '''#76''' | 8.60<ref>{{cite news|url=http://www.michigandaily.com/media/storage/paper851/news/2002/10/29/Arts/24.Makes.Its.Triumphant.Return.On.Fox-1413405.shtml?norewrite200609030222&sourcedomain=www.michigandaily.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610061314/http://www.michigandaily.com/media/storage/paper851/news/2002/10/29/Arts/24.Makes.Its.Triumphant.Return.On.Fox-1413405.shtml?norewrite200609030222&sourcedomain=www.michigandaily.com|archivedate=2008-06-10|work=The Michigan Daily|date=October 29, 2002|accessdate=June 3, 2011|title='24' makes its triumphant return on FOX|deadurl=yes}}</ref> |- | '''Druga sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2002.]] - [[2003.]] | 24 | [[29. listopada]] [[2002.]] | [[20. svibnja]] [[2003.]] | '''#36''' | 11.73<ref>{{cite web|url=http://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=9939&p3=|title=US-Jahrescharts 2002/2003|language=German|trans_title=U.S. charts of the year 2002/2003|publisher=Quotenmeter.de|date=June 1, 2003|accessdate=July 4, 2008}}</ref> |- | '''Treća sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2003.]] - [[2004.]] | 24 | [[28. listopada]] [[2003.]] | [[25. svibnja]] [[2004.]] | '''#42''' | 10.30<ref name="bg">{{cite news|url=http://my.brandeis.edu/news/item?news_item_id=103458&show_release_date=1|work=The Boston Globe|date=January 16, 2005|accessdate=June 3, 2011|title=TV producers have to be agile to deal with ratings, say experts|first=Suzanne C.|last=Ryan|archivedate=2011-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719155756/http://my.brandeis.edu/news/item?news_item_id=103458&show_release_date=1|deadurl=yes}}</ref> |- | '''Četvrta sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2005.]] | 24 | rowspan="3"|[[Ponedjeljak]], 21h | [[9. siječnja]] [[2005.]] | [[23. svibnja]] [[2005.]] | '''#29''' | 11.90<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1143221,00.html|work=Entertainment Weekly|date=January 9, 2006|accessdate=June 3, 2011|title=The Worst Day Ever|first=Dan|last=Snierson|archivedate=2012-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020205412/http://www.ew.com/ew/article/0,,1143221,00.html|deadurl=yes}}</ref> |- | '''Peta sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2006.]] | 24 | [[15. siječnja]] [[2006.]] | [[25. svibnja]] [[2006.]] | '''#24''' | 13.78<ref>{{cite web|url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310210300/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05|archivedate=2007-03-10|title=Viewership numbers of prime-time programs during the 2005–06 television season|publisher=ABC Medianet|access-date=2015-04-28|deadurl=yes}}</ref> |- | '''Šesta sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2007.]] | 24 | [[14. siječnja]] [[2007.]] | [[21. svibnja]] [[2007.]] | '''#27''' | 13.00<ref name="2006-07 Primetime Ratings">{{cite news|url=http://www.givememyremote.com/remote/2007/05/29/2006-07-primetime-ratings/|publisher=Give Me My Remote|date=May 29, 2007|accessdate=June 3, 2011|title=Give Me My Remote: 2006–07 prime-time ratings|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709221716/http://www.givememyremote.com/remote/2007/05/29/2006-07-primetime-ratings/|archivedate=2011-07-09|deadurl=no}}</ref> |- |'''''24: Iskupljenje''''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2008.]] |style="font-size:11px;text-align:center"| 2 (TV film) | [[Nedjelja]], 20h | style="text-align:center;" colspan="2"| [[23. studenog]] [[2008.]] | '''#17''' | 12.12<ref name=redemptionratings>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2008/11/25/dancing-with-the-stars-csi-and-ncis-lead-weekly-broadcast-viewing/8758|title=Dancing With the Stars, CSI and NCIS lead weekly broadcast viewing|first=Robert|last=Seidman|date=November 24, 2008|accessdate=February 22, 2010|publisher=TV by the Numbers|archivedate=2011-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215003013/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2008/11/25/dancing-with-the-stars-csi-and-ncis-lead-weekly-broadcast-viewing/8758|deadurl=yes}}</ref> |- | '''Sedma sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2009.]] | 24 | rowspan="2"|Ponedjeljak, 21h | [[11. siječnja]] [[2009.]] | [[18. svibnja]] [[2009.]] | '''#20''' | 12.62<ref name="2008-09 Primetime ratings, season to date">{{cite web|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=060209_05|publisher=ABC Medianet|date=May 31, 2009|accessdate=June 3, 2011|title=ABC Ratings: 2008–09 season ratings to date}}</ref> |- |'''Osma sezona''' | style="font-size:11px;text-align:center"| [[2010.]] | 24 | [[17. siječnja]] [[2010.]] | [[24. svibnja]] [[2010.]] | '''#39''' | 9.31<ref>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/16/final-2009-10-broadcast-primetime-show-average-viewership/54336|title=Final 2009-10 Broadcast Primetime Show Average Viewership|first=Bill|last=Gorman|publisher=TV by the Numbers|date=June 16, 2010|accessdate=June 19, 2010|archivedate=2013-04-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FxtGnvkM?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/16/final-2009-10-broadcast-primetime-show-average-viewership/54336|deadurl=yes}}</ref> |} ==== Emitiranje u Hrvatskoj ==== Televizijska prava na emitiranje serije u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] otkupio je [[HRT]]. Serija ''24'' u Hrvatskoj se prikazivala punih 10 godina, u razdoblju od [[4. listopada]] [[2002.]] godine do [[25. travnja]] [[2012.]] godine. Prva sezona jedina je koja se prikazivala jedanput tjedno ([[petak|petkom]]); sve ostale poslije prikazivane su radnim danima od [[ponedjeljak|ponedjeljka]] do [[četvrtak|četvrtka]] u razdoblju od šest tjedana. Razdoblje prikazivanja serije na HRT-u: * Prva sezona ([[4. listopada]] [[2002.]] - [[14. ožujka]] [[2003.]]) * Druga sezona ([[29. rujna]] [[2003.]] - [[7. studenog]] [[2003.]]) * Treća sezona ([[22. studenog]] [[2004.]] - [[30. prosinca]] [[2004.]]) * Četvrta sezona ([[9. studenog]] [[2005.]] - [[20. prosinca]] [[2005.]]) * Peta sezona ([[4. ožujka]] [[2007.]] - [[9. travnja]] [[2007.]]) * Šesta sezona ([[8. rujna]] [[2008.]] - [[9. listopada]] [[2008.]]) * ''24: Iskupljenje'' ([[20. rujna|20.]] i [[21. rujna]] [[2010.]]) (televizijski film prikazan u dva nastavka) * Sedma sezona ([[22. rujna]] [[2010.]] - [[2. studenog]] [[2010.]]) * Osma sezona ([[7. veljače]] [[2012.]] - [[25. travnja]] [[2012.]]) === Nagrade i nominacije === [[Datoteka:Kiefer Sutherland at 24 Redemption premiere 1.jpg|lijevo|mini|250px|[[Kiefer Sutherland]] - glumac koji u seriji ''24'' tumači ulogu agenta Jacka Bauera. Za portret agenta PTP-a glumac Sutherland osvojio je prestižne televizijske nagrade [[Emmy]] i [[Zlatni globus]] u kategoriji glavne muške uloge u [[drama|dramskoj]] seriji.]] Serija ''24'' nominirana je i osvojila je brojne televizijske nagrade uključujući [[Emmy]], [[Zlatni globus]] i nagradu Ceha televizijskih glumaca. To je jedina [[televizijska serija]] u povijesti (pored [[Newyorški plavci|Newyorških plavaca]] i [[Zapadno krilo|Zapadnog krila]]) koja je uspjela osvojiti nagrade Emmy, Zlatni globus i Satellite u kategoriji dramske serije. Serija ''24'' kroz godine svog postojanja nominirana je u glumačkim, redateljskim, scenarističkim, montažerskim, zvučnim i glazbenim kategorijama. Američki filmski institut [[2005.]] godine proglasio je seriju ''24'' jednom od 10 najboljih televizijskih programa te godine.<ref name="topten">{{cite web|title=AFI TV Programs of the Year-Official Selections|url=http://www.afi.com/tvevents/afiawards05/tvshows05.aspx|publisher=American Film Institute|year=2005|accessdate=May 27, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605084810/http://www.afi.com/tvevents/afiawards05/tvshows05.aspx|archivedate=2011-06-05|deadurl=no}}</ref> Sveukupno je serija primila 68 nominacija za prestižnu televizijsku nagradu Emmy od kojih je odnijela 20 pobjeda.<ref name="68emmy">{{cite web|url=http://www.dailystar.co.uk/news/view/128232/TV-series-24-axed-by-Fox/|title=TV series 24 axed by FOX|date=March 28, 2010|work=Daily Star|accessdate=May 24, 2011}}</ref><ref name="24emmys">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=24&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090740/http://www.emmys.com/award_history_search?person=&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref> U kategoriji najbolje dramske serije za Emmyje serija je nominirana [[2002.]], [[2003.]], [[2004.]], [[2005.]], a nagradu je osvojila [[2006.]] godine.<ref name="24emmys"/> [[Kiefer Sutherland]] nominiran je za najboljeg dramskog glumca [[2002.]], [[2003.]], [[2004.]], [[2005.]], [[2007.]] i [[2009.]] (za televizijski film ''24: Iskupljenje''), a nagradu je osvojio [[2006.]] godine.<ref name="emmys">{{cite web|url=http://www.smh.com.au/articles/2006/08/28/1156617255519.html|title=The Emmy Awards presentation |date=August 28, 2006|work=Sydney Morning Herald|accessdate=June 3, 2011}}</ref><ref name="kieferemmys">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Kiefer+Sutherland&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Kiefer Sutherland&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001091003/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Kiefer+Sutherland&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref> Kreatori [[Joel Surnow]] i [[Robert Cochran]] osvojili su nagradu Emmy u kategoriji najboljeg scenarija za dramsku seriju [[2002.]] godine (za Pilot epizodu).<ref name="surnowemmy">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Joel+Surnow&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Joel Surnow&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090811/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Joel+Surnow&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref><ref name="cochranemmy">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Robert+Cochran&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Robert Cochran&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090825/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Robert+Cochran&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref> Kompozitor [[Sean Callery]] dobio je sveukupno devet nominacija za originalnu glazbu što znači da je nominiran za svaku sezonu serije i za televizijski film ''24: Iskupljenje''. Nagradu je osvojio [[2003.]], [[2006.]] i [[2010.]] godine.<ref name="calleryemmy">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Sean+Callery&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Sean Callery&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090852/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Sean+Callery&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref> Peta sezona serije najuspješnija je kada su nagrade u pitanju; dobila je 12 nominacija za Emmy, a osvojila 5 nagrada uključujući i one za najbolju dramsku seriju te najboljeg dramskog glumca (nakon što je Sutherland za svaku sezonu prije bio nominiran).<ref name="emmys"/><ref name="24leads">{{cite web|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/ent/4029262.html|title=24 leads Emmy list, followed by Grey's, but Lost AWOL|last=McDaniel|first=Mike|date=July 6, 2006|work=Houston Chronicle|accessdate=June 3, 2011}}</ref> [[Jon Cassar]] također je osvojio nagradu Emmy te godine i to u kategoriji najboljeg redatelja dramske serije (za epizodu ''7 a.m. - 8 a.m.'')<ref name="emmys"/> dok su [[Gregory Itzin]] i [[Jean Smart]] bili nominirani u kategorijama najbolje sporedne muške odnosno sporedne ženske uloge.<ref name="gregemmy">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Gregory+Itzin&program=&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Gregory Itzin&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090704/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Gregory+Itzin&program=&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref><ref name="jeanemmy">{{cite web|url=http://www.emmys.com/award_history_search?person=Jean+Smart&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All|title=Jean Smart&nbsp;– Primetime Emmy® Award Database|publisher=Academy of Television Arts & Science|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2012-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001090720/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Jean+Smart&program=24&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All}}</ref> Godine [[2009.]] [[Cherry Jones]] osvojila je nagradu Emmy u kategoriji najbolje ženske sporedne glumice u dramskoj seriji.<ref name="09emmy">{{cite web|url=http://www.eonline.com/uberblog/b145166_2009_emmys_mad_men_30_rock_winners.html|title=2009 Emmys: Mad Men, 30 Rock Winners and Still Champs|publisher=E! Online|date=September 20, 2009|accessdate=June 3, 2011}}</ref> Sveukupno je serija ''24'' dobila 12 nominacija za Zlatne globuse, a pobijedila je dva puta.<ref name="globes">{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/film/23452|title=HFPA Awards Search|publisher=The Hollywood Foreign Press Association|accessdate=June 3, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110705130805/http://www.goldenglobes.org/browse/film/23452|archivedate=2011-07-05|deadurl=no}}</ref> U kategoriji najbolje dramske serije nominirana je [[2001.]], [[2002.]], [[2004.]] i [[2006.]], a pobijedila je [[2003.]] godine.<ref name="globes"/> Kiefer Sutherland nominiran je za Zlatni globus [[2002.]], [[2003.]], [[2005.]], [[2006.]] i [[2008.]] (za televizijski film ''24: Iskupljenje''), a nagradu je osvojio [[2001.]] godine.<ref name="globes"/> [[Dennis Haysbert]] nominiran je u kategoriji najboljeg sporednog glumca [[2002.]] godine.<ref name="globes"/> Serija je primila deset nominacija od Ceha televizijskih glumaca, a pobijedila četiri puta. Nominirana je u kategoriji najboljeg glumačkog ansambla u dramskoj seriji [[2003.]], [[2005.]] i [[2007.]] godine. Kiefer Sutherland nominiran je [[2003.]], [[2004.]], [[2005.]], [[2006.]] i [[2007.]], a nagrade je osvojio [[2004.]] i [[2006.]] godine. Magazin ''Empire'' je [[2008.]] godine seriju ''24'' stavio na šesto mjesto najboljih televizijskih serija svih vremena.<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/50greatesttv/default.asp?tv=6|title=The 50 Greatest TV Shows of All Time|work=Empire|date=April 30, 2008|accessdate=June 3, 2011}}</ref> == DVD i Blu-ray distribucija == [[Datoteka:GeorgeMason and Sarah Clarke.jpg|mini|250px|[[Sarah Clarke]] i [[Xander Berkeley]] - glumci koji u seriji ''24'' tumače uloge Nine Myers i Georgea Masona. Clarke i Berkeley su u stvarnom životu supružnici.]] Serija ''24'' distribuirana je diljem svijeta. Glumac [[Kiefer Sutherland]] pridonio je snažnoj potpori [[Fox]]a u ranim danima prikazivanja serije u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]].<ref name="24movieinlondon">{{cite news|publisher=BBC Newsbeat|date=January 23, 2009|accessdate=January 23, 2009|title=24 movie 'may be set in London'|url=http://news.bbc.co.uk/newsbeat/hi/entertainment/newsid_7847000/7847437.stm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090126061121/http://news.bbc.co.uk/newsbeat/hi/entertainment/newsid_7847000/7847437.stm|archivedate=2009-01-26|deadurl=no}}</ref> Gledanost serije u Velikoj Britaniji znatno se smanjilo nakon što je [[BBC]] izgubio prava na kanal Sky1 nakon druge sezone.<ref name="24movetosky1">{{cite news|work=The Times|first=Adam|last=Sherwin|date=December 19, 2003|accessdate=January 23, 2009|title=Sky One outbids BBC for thriller|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1046155.ece}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Izdavanje serije ''24'' na [[DVD|DVD-u]] imalo je snažan utjecaj na uspjeh televizijskih serija općenito u tom formatu. U intervjuu za IGN iz [[2002.]] godine Sutherland je otkrio: "Uspjeh serije ''24'' u Velikoj Britaniji bio je fenomenalan. Bila je to najveća serija koju je BBC ikada imao. Njezino DVD izdanje bilo je ove godine najprodavanije upravo tamo, čime je prestignuta prodaja [[Gospodar prstenova (filmska trilogija)|Gospodara prstenova]] što je do danas nezabilježen slučaj - da neka [[televizijska serija]] bude prodavanija od kino [[film]]a. A sve to dogodilo se zahvaljujući tome što su prikazivali seriju bez reklama."<ref>{{cite web|first=Steve|last=Head|title=A Conversation with Kiefer Sutherland|publisher=IGN|date=October 28, 2002|url=http://movies.ign.com/articles/375/375598p1.html|accessdate=June 3, 2011|archivedate=2009-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122235056/http://movies.ign.com/articles/375/375598p1.html|deadurl=yes}}</ref> Prodaja prve sezone na DVD-u u [[SAD|SAD-u]] povećalo je gledanost druge sezone serije na televiziji za 25%.<ref>{{cite web|first=David|last=Lambert|title=24's TV-on-DVD success leads to new DVD concepts|publisher=TVShowsOnDVD|date=October 22, 2003|url=http://www.tvshowsondvd.com/news/24/764|accessdate=June 3, 2011|archive-date=2011-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914031918/http://www.tvshowsondvd.com/news/24/764}}</ref> Posebno DVD izdanje prve sezone objavljeno je [[20. svibnja]] [[2008.]] godine. Novi set uključuje sedam diskova od kojih prvih šest sadržavaju sve 24 epizode serije uz izbačene scene, audio komentare i 5 produljenih epizoda dok se sedmi disk sastoji isključivo od posebnih dodataka. Pakiranje je metalno.<ref name="24se">{{cite web|url=http://www.tvshowsondvd.com/releases/24-Season-1-Special-Edition/7493|title=24&nbsp;– Season 1&nbsp;– Special Edition DVD Information|accessdate=June 3, 2011|publisher=TVShowsOnDVD|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825125338/http://www.tvshowsondvd.com/releases/24-Season-1-Special-Edition/7493}}</ref> Televizijski film ''24: Iskupljenje'' izdan je na DVD-u za prvu regiju [[25. studenog]] [[2008.]], a za drugu [[1. prosinca]] 2008. godine. DVD izdanje sadržava dvije verzije filma: televizijsko i produljeno s opcijom audio komentara, priloga o snimanju filma, prilogom o djeci u [[Afrika|Africi]], rekapitulaciju šeste sezone serije te prvih 17 minuta prve epizode sedme sezone. Sedma sezona serije prva je koja je izdana na [[Blu-ray]] formatu.<ref name="s7bluray">{{cite web|url=http://www.tvshowsondvd.com/news/24-Season-7/11376|title=24 DVD news: Release Date for 24&nbsp;– Season 7 (DVD and Blu-ray Disc)|publisher=TVShowsOnDVD|first=David|last=Lambert|date=February 23, 2009|accessdate=November 13, 2009|archive-date=2010-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122173113/http://www.tvshowsondvd.com/news/24-Season-7/11376}}</ref> Osma sezona, koja je također izdana na Blu-ray formatu, simultano je objavljena s kompletnim serijalom na DVD izdanju.<ref>{{cite web|url=http://www.tvshowsondvd.com/news/24-Season-8-and-The-Complete-Series/13808|title=Fox Press Brief Confirms December Season 8 DVD and Blu-ray and The Complete Series DVD|publisher=TVShowsOnDVD|first=David|last=Lambert|date=May 25, 2010|accessdate=June 5, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528173247/http://www.tvshowsondvd.com/news/24-Season-8-and-The-Complete-Series/13808|archivedate=2010-05-28|deadurl=no}}</ref> Svih osam sezona i televizijski film ''24: Iskupljenje'' također su dostupni za kupnju ili unajmljivanje na iTunes, Netflix, Amazon Video on Demand i Zune Marketplace.<ref>{{cite web |url=http://www.tv.com/news/itunes-grabs-24-others-from-fox-4443/ |title=iTunes grabs 24, others from Fox |first=Jim |last=Welte |accessdate=November 4, 2011 |date=May 9, 2006 |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022105215/http://www.tv.com/news/itunes-grabs-24-others-from-fox-4443/ |dead-url=yes }}</ref> Do danas u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] nije izdana niti jedna sezona serije. {| class="wikitable" |- ! colspan="2" rowspan="2"|DVD izdanje !! rowspan="2"|Broj epizoda !! rowspan="2"|Originalno emitiranje !! colspan="3" width="400px"|Datum izdavanja |- ! Regija 1 !! Regija 2 !! Regija 4 |- |bgcolor="#b22222" width="10px"| |align="center"| '''Prva sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2001.]] – [[2002.]] |align="center"| [[17. rujna]] [[2002.]]<ref name="region 1">{{cite web|url=http://www.tvshowsondvd.com/shows/24/4971|title=24 (2001)|publisher=TVShowsOnDVD|accessdate=July 22, 2011|archive-date=2019-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105183951/http://www.tvshowsondvd.com/offline.html}}</ref> |align="center"| [[14. listopada]] [[2002.]] |align="center"| [[Prosinac]] [[2002.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#6699CC" width="10px"| |align="center"| '''Druga sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2002.]] – [[2003.]] |align="center"| [[9. rujna]] [[2003.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[11. kolovoza]] [[2003.]] |align="center"| [[Rujan]] [[2003.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#28837c" width="10px"| |align="center"| '''Treća sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2003.]] – [[2004.]] |align="center"| [[7. prosinca]] [[2004.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[9. kolovoza]] [[2004.]] |align="center"| [[Rujan]] [[2004.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#8B2500" width="10px"| |align="center"| '''Četvrta sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2005.]] |align="center"| [[6. prosinca]] [[2005.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[8. kolovoza]] [[2005.]] |align="center"| [[Studeni]] [[2005.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#F28500" width="10px"| |align="center"| '''Peta sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2006.]] |align="center"| [[5. prosinca]] [[2006.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[6. studenog]] [[2006.]] |align="center"| [[6. prosinca]] [[2006.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#082567" width="10px"| |align="center"| '''Šesta sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2007.]] |align="center"| [[4. prosinca]] [[2007.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[1. listopada]] [[2007.]] |align="center"| [[19. rujna]] [[2007.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#659D32" width="10px"| |align="center"| '''''24: Iskupljenje''''' |align="center"| 1 (dva sata) |align="center"| [[2008.]] |align="center"| [[25. studenog]] [[2008.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[1. prosinca]] [[2008.]] |align="center"| [[11. veljače]] [[2009.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="#999999" width="10px"| |align="center"| '''Sedma sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2009.]] |align="center"| [[19. svibnja]] [[2009.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[19. listopada]] [[2009.]] |align="center"| [[11. studenog]] [[2009.]] |- |colspan="6"| |- |bgcolor="FFD700" width="10px"| |align="center"| '''Osma sezona''' |align="center"| 24 |align="center"| [[2010.]] |align="center"| [[14. prosinca]] [[2010.]]<ref name="region 1"/> |align="center"| [[8. studenog]] [[2010.]] |align="center"| [[1. prosinca]] [[2010.]] |- |} == Remake serije == U [[Studeni|studenom]] [[2011.]] godine objavljeno je da će [[Indija|indijski]] glumac [[Anil Kapoor]] raditi indijski ''remake'' serije ''24''. Anil Kapoor, koji je u osmoj sezoni serije glumio Predsjednika Omara Hassana, u indijskoj verziji će glumiti lik Jacka Bauera, a bit će i glavni producent same serije.<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Anil-Kapoor-to-remake-US-TV-series-24/Article1-767403.aspx |title=Anil Kapoor to remake US TV series 24 |work=Hindustan Times |date=November 10, 2011 |accessdate=June 22, 2012 |archivedate=2012-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701000653/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Anil-Kapoor-to-remake-US-TV-series-24/Article1-767403.aspx |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" > {{Izvori}} </div> == Literatura == * [[Slavoj Žižek]], [http://www.guardian.co.uk/media/2006/jan/10/usnews.comment The depraved heroes of 24 are the Himmlers of Hollywood] ''[[The Guardian]]'', 10&nbsp;January 2006. * Steven Keslowitz, The Tao of Jack Bauer: What Our Favorite Terrorist Buster Says About Life, Love, Torture, and Saving the World 24 Times in 24 Hours With No Lunch Break (2009). {{ISBN|1-4401-2062-5}} * Steven Keslowitz, [http://www.cardozolawreview.com/content/29-6/KESLOWITZ.29.6.pdf ''The Simpsons, 24, and the Law: How Homer Simpson and Jack Bauer Influence Congressional Lawmaking and Judicial Reasoning''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509041250/http://www.cardozolawreview.com/content/29-6/KESLOWITZ.29.6.pdf |date=2010-05-09 }}, 29:6 Cardozo Law Review 2787–822 (May 2008). (PDF) * {{Cite book |last= Jepson|first= Rich|title= 24 Terrorism Through Television|year= 2009|isbn= 978-0-9561504-0-0}} * {{Cite book|last= Hart Weed|first= Jennifer|coauthors= Richard Davis, Ronald Weed|title= 24 and Philosophy: The World According to Jack|year= 2007|origmonth= November|archiveurl= https://web.archive.org/web/20090402230808/http://ca.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405171049.html|archivedate= 2009-04-02|url= http://ca.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405171049.html|accessdate= February 7, 2008|edition= 1|series= The Blackwell Philosophy and Pop Culture Series|publisher= [[Blackwell Publishing]]|isbn= 1-4051-7104-9|deadurl= no|access-date= 2015-04-28|archive-date= 2009-04-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20090402230808/http://ca.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405171049.html|url-status= dead}} == Vanjske veze == {{Commonscat|24 (TV series)}} {{Wiki24|24}} * [http://www.fox.com/24/ Official 24 FOX website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307152123/http://www.fox.com/24/ |date=2009-03-07 }} * [http://24.wikia.com/ Wiki 24 encyclopedia] * [http://24forum.net/ 24 Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212184127/http://24forum.net/ |date=2009-02-12 }} * [http://news.tvonmedia.com/tvom_news_by_show/24.shtml ''24'' DVD News] at ''[[TVOnMedia.com]]'' {{24}} {{Zlatni globus TV drama}} {{Emmy SerijaDrama}} {{TVSvijek|2001|2010}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:24 (TV serija)| ]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Zlatnim globusom za najbolju dramsku seriju]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] 6bs7s9qhthc7uhzr8n3xfgogx5j8s27 0 47715 42606274 42401471 2026-06-06T11:25:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-drame]] → [[Kategorija:Američke TV drame]] 42606274 wikitext text/x-wiki {{infokutija TV | | naziv_emisije = Conviction | format = [[pravosudna drama|pravosudna]] [[dramska serija|serija]] | trajanje = cca. 1 sat po epizodi (s reklamama) | kreator = [[Dick Wolf]] | uloge = [[Stephanie March]]<br />[[Eric Balfour]]<br />[[Jordan Bridges]]<br />[[Milena Govich]]<br />[[Anson Mount]]<br />[[Julianne Nicholson]]<br />[[J. August Richards]] | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[NBC]] | početak = [[3.3.]] [[2006]]. | kraj = [[19.5.]] [[2006]]. | br_serijala = 1 | br_epizoda = [[Popis epizoda Conviction|13]] | imdb_id = 0494186 | tv_com_id = 30090 |}} '''Conviction''' je bila [[SAD|američka]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno prikazivala na programu [[NBC]]-a godine [[2006]]. Protagonistica je bila pomoćnica okružnog tužioca [[Alexandra Cabot (NBC)|Alexandra Cabot]] ([[Stephanie March]]) koja se iz boravka u [[Program zaštite svjedoka|programu zaštite svjedoka]] vratila u New York kako bi poštala šef ureda koga su činili mladi, ali talentirani [[javni tužilac|tužitelji]]. Cabot je prije toga bila stalan lik u TV-seriji ''[[Law & Order: Special Victims Unit]]''. Prije samog početka serije, njen kreator [[Dick Wolf]] je objasnio kako će se ona, za razliku od ostalih serija u [[Law & Order franšiza|franšizi Law & Order]] manje baviti sa samim slučajevima, a više s privatnim životima protagonista."<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Ex-'SVU' Star, 'Angel's' Gunn Join 'Conviction' | work = | publisher =Tribune Media Services, Inc | date = | url =http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98969%7C1%7C,00.html | format = | doi = | accessdate =17. 05. 2007. | archivedate =2007-08-07 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070807145013/http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1%2C1002%2C271%7C98969%7C1%7C%2C00.html | deadurl =yes }}</ref> ''Conviction''' je premijeru imala točno godinu dana nakon premijere TV-serije ''[[Law & Order: Trial by Jury]]'' čije je snimanje obustavljeno nakon jedne sezone. ''Conviction'' je koristila mnoge od setova te serije. Nastojeći što više dići gledanost, NBC je [[21.2.]] [[2006]]. omogućila da se pilot-epizoda kao besplatni download pojavi u muzičkoj trgovini [[iTunes]]; tamo se mogla besplatno dobiti sve do [[3.3.]] kada je počelo redovno emitiranje serije.<ref>{{cite web | last = NBC Universal, Inc | first = | title = NBC OFFERS iTUNES MUSIC STORE CUSTOMERS A CHANCE TO GET CONNECTED TO 'CONVICTION' -- TEN DAY BEFORE ITS BROADCAST DEBUT | url=http://nbcumv.com/entertainment/release_detail.nbc/entertainment-20060221000000-newnbcdramaquot.html | accessdate = 17. 05. 2007. }}</ref> Nakon toga se pilot, ali i sve ostale epizode, mogu redovno kupiti. Slično kao i ''Trial by Jury'', i ''Conviction'' je imao problema s gledanošću te je snimanje obustavljeno nakon nepune jedne sezone. To je bio drugi slučaj u historiji franšize da se obustavlja dalje snimanje serije. == Epizode == === Sezona 1: 2006 === {| class="wikitable" |- ! Epizoda # !! Naziv epizode !! Datum premijere !! Gostujući glumci |- |align="center"| 1 || "Pilot" || [[3.3.]] [[2006]]. || [[Fred Thompson]] kao ''D.A. Arthur Branch'' |- |align="center"| 2 || "Denial" || [[10.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 3 || "Breakup" || [[17.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 4 || "Indebted" || [[24.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 5 || "Savasana" || [[31.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 6 || "Madness" || [[7.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 7 || "True Love" || [[11.4.]] [[2006]]. || [[Gregory Jbara]] kao ''Sudac Herman Zemit'' |- |align="center"| 8 || "Downhill" || [[14.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 9 || "The Wall" || [[28.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 10 || "Deliverance" || [[5.5.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 11 || "Indiscretion" || [[12.5.]], [[2006]]. || |- |align="center"| 12 || "180.80" || [[19.5.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 13 || "Hostage" || [[May 19]], [[2006]] || |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0494186|name=Conviction}} * [http://www.tunefind.com/show/Conviction Music and songs heard on ''Conviction''] {{Law & Order franšiza}} {{Authority control}} {{TVSvijek|2006|2006}} [[Kategorija:Američke TV drame]] [[Kategorija:Pravosudne TV-serije]] [[Kategorija:Law & Order (franšiza)]] os5acbwhi5npgez27e2clyux09bb7di 42606276 42606274 2026-06-06T11:29:06Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Conviction (TV-serija)]] na [[Conviction (TV serija)]] preko preusmjerenja 42606274 wikitext text/x-wiki {{infokutija TV | | naziv_emisije = Conviction | format = [[pravosudna drama|pravosudna]] [[dramska serija|serija]] | trajanje = cca. 1 sat po epizodi (s reklamama) | kreator = [[Dick Wolf]] | uloge = [[Stephanie March]]<br />[[Eric Balfour]]<br />[[Jordan Bridges]]<br />[[Milena Govich]]<br />[[Anson Mount]]<br />[[Julianne Nicholson]]<br />[[J. August Richards]] | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[NBC]] | početak = [[3.3.]] [[2006]]. | kraj = [[19.5.]] [[2006]]. | br_serijala = 1 | br_epizoda = [[Popis epizoda Conviction|13]] | imdb_id = 0494186 | tv_com_id = 30090 |}} '''Conviction''' je bila [[SAD|američka]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno prikazivala na programu [[NBC]]-a godine [[2006]]. Protagonistica je bila pomoćnica okružnog tužioca [[Alexandra Cabot (NBC)|Alexandra Cabot]] ([[Stephanie March]]) koja se iz boravka u [[Program zaštite svjedoka|programu zaštite svjedoka]] vratila u New York kako bi poštala šef ureda koga su činili mladi, ali talentirani [[javni tužilac|tužitelji]]. Cabot je prije toga bila stalan lik u TV-seriji ''[[Law & Order: Special Victims Unit]]''. Prije samog početka serije, njen kreator [[Dick Wolf]] je objasnio kako će se ona, za razliku od ostalih serija u [[Law & Order franšiza|franšizi Law & Order]] manje baviti sa samim slučajevima, a više s privatnim životima protagonista."<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Ex-'SVU' Star, 'Angel's' Gunn Join 'Conviction' | work = | publisher =Tribune Media Services, Inc | date = | url =http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98969%7C1%7C,00.html | format = | doi = | accessdate =17. 05. 2007. | archivedate =2007-08-07 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070807145013/http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1%2C1002%2C271%7C98969%7C1%7C%2C00.html | deadurl =yes }}</ref> ''Conviction''' je premijeru imala točno godinu dana nakon premijere TV-serije ''[[Law & Order: Trial by Jury]]'' čije je snimanje obustavljeno nakon jedne sezone. ''Conviction'' je koristila mnoge od setova te serije. Nastojeći što više dići gledanost, NBC je [[21.2.]] [[2006]]. omogućila da se pilot-epizoda kao besplatni download pojavi u muzičkoj trgovini [[iTunes]]; tamo se mogla besplatno dobiti sve do [[3.3.]] kada je počelo redovno emitiranje serije.<ref>{{cite web | last = NBC Universal, Inc | first = | title = NBC OFFERS iTUNES MUSIC STORE CUSTOMERS A CHANCE TO GET CONNECTED TO 'CONVICTION' -- TEN DAY BEFORE ITS BROADCAST DEBUT | url=http://nbcumv.com/entertainment/release_detail.nbc/entertainment-20060221000000-newnbcdramaquot.html | accessdate = 17. 05. 2007. }}</ref> Nakon toga se pilot, ali i sve ostale epizode, mogu redovno kupiti. Slično kao i ''Trial by Jury'', i ''Conviction'' je imao problema s gledanošću te je snimanje obustavljeno nakon nepune jedne sezone. To je bio drugi slučaj u historiji franšize da se obustavlja dalje snimanje serije. == Epizode == === Sezona 1: 2006 === {| class="wikitable" |- ! Epizoda # !! Naziv epizode !! Datum premijere !! Gostujući glumci |- |align="center"| 1 || "Pilot" || [[3.3.]] [[2006]]. || [[Fred Thompson]] kao ''D.A. Arthur Branch'' |- |align="center"| 2 || "Denial" || [[10.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 3 || "Breakup" || [[17.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 4 || "Indebted" || [[24.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 5 || "Savasana" || [[31.3.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 6 || "Madness" || [[7.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 7 || "True Love" || [[11.4.]] [[2006]]. || [[Gregory Jbara]] kao ''Sudac Herman Zemit'' |- |align="center"| 8 || "Downhill" || [[14.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 9 || "The Wall" || [[28.4.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 10 || "Deliverance" || [[5.5.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 11 || "Indiscretion" || [[12.5.]], [[2006]]. || |- |align="center"| 12 || "180.80" || [[19.5.]] [[2006]]. || |- |align="center"| 13 || "Hostage" || [[May 19]], [[2006]] || |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0494186|name=Conviction}} * [http://www.tunefind.com/show/Conviction Music and songs heard on ''Conviction''] {{Law & Order franšiza}} {{Authority control}} {{TVSvijek|2006|2006}} [[Kategorija:Američke TV drame]] [[Kategorija:Pravosudne TV-serije]] [[Kategorija:Law & Order (franšiza)]] os5acbwhi5npgez27e2clyux09bb7di 0 49841 42605637 42535993 2026-06-05T15:25:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605637 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar |ime=Rachel Maddow |slika=[[Datoteka:Rachel Maddow in Seattle cropped.png|200px]] |opis = Maddow vodi [[KPTK]]-ovu manifestaciju "Changing the Media, Changing America" u [[Seattle]]u (jun 2006) |ime_po_rođenju = Rachel Anne Maddow |datum_rođenja = {{birth date and age|1973|04|1|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Castro Valley (Kalifornija)|Castro Valley]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |obrazovanje=[[Bachelor of Arts|B.A.]], [[Stanford|Stanford University]]<br />[[Doctor of Philosophy|D.Phil]], [[Univerzitet u Oksfordu|Oxford University]] |zanimanje = [[TV voditelj]]<br />[[politički komentator]] |djela=''[[The Rachel Maddow Show (TV serija)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[MSNBC]])<br />''[[The Rachel Maddow Show (radio)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[Air America Media|Air America Radio]]) |URL=http://www.rachelmaddow.com/ }} '''Rachel Anne Maddow''' ([[1. 4.|1.4.]] [[1973]].-) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radio i televizijska voditeljica te [[levica|ljevičarska]] politička komentatorica. Trenutno vodi TV-emisiju ''[[The Rachel Maddow Show (TV emisija)|The Rachel Maddow Show]]'' na na programu kablovske TV-mreže [[MSNBC]]. Prije toga je na radio-mreži [[Air America Media|Air America]] vodila [[The Rachel Maddow Show (radio)|istoimenu radio-emisiju]]. Maddow se smatra prvom voditeljicom nacionalne TV-mreže koja je otvoreno homoseksualne orijentacije.<ref>{{cite web|url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|title='&#39;Maddow the first out News Anchor of a prime-time news program'&#39;|publisher=Lesbiatopia.com|accessdate=14. 11. 2009.|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC2b4Xf?url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="variety">{{cite web|work=Variety|title=Maddow's unique style spikes ratings|url=http://www.variety.com/article/VR1118000926.html?categoryid=14&cs=1|first=Ted|last=Johnson|date = 6. 03. 2009.}}</ref><ref name="lgbtqnews">{{cite web|work=lgbtQnews|title=Olbermann welcomes Rachel Maddow to MSNBC|url=http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|date=19. 08. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120421213734/http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="frisky">{{cite web|work=The Frisky|title=The Greatest & Gayest Headlines Of 2008|url=http://www.thefrisky.com/post/246-the-great-gay-headlines-of-2008/|first=Simcha|last=Whitehill|date=18. 12. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC4YTiH?url=http://www.thefrisky.com/2008-12-18/the-great-gay-headlines-of-2008/|deadurl=yes}}</ref> Javnosti na prostoru bivše Jugoslavije je najpoznatija po tome što je u jednoj svojoj emisiji pustila spot [[Severina Vučković|Severine Vučković]] za pjesmu ''[[Gas gas]]''.<ref>http://www.tportal.hr/showtime/estrada/34187/Americka-televizija-slavi-naftu-uz-Severinin-Gasc-gas.html</ref> == Reference == <references /> == Vanjske veze == {{commonscat|Rachel Maddow}} * {{en icon}} [http://www.rachelmaddow.com Rachel Maddow official site] * {{en icon}} [http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ The Rachel Maddow Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806113404/http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ |date=2009-08-06 }} na MSNBC * {{en icon}} [http://www.maddowonline.com ''The Rachel Maddow Show'' website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414005921/http://maddowonline.com/ |date=2005-04-14 }} * {{en icon}} [http://www.twitter.com/maddow Rachel Maddow na Twitter]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lifetime|1973|ŽIVO|Maddow, Rachel}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:LGBT radijske ličnosti]] 5ebtewklx8cgbv0lnc4mohp8sgfmd4b 42606271 42605637 2026-06-06T11:23:32Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:LGBT radijske ličnosti]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606271 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar |ime=Rachel Maddow |slika=[[Datoteka:Rachel Maddow in Seattle cropped.png|200px]] |opis = Maddow vodi [[KPTK]]-ovu manifestaciju "Changing the Media, Changing America" u [[Seattle]]u (jun 2006) |ime_po_rođenju = Rachel Anne Maddow |datum_rođenja = {{birth date and age|1973|04|1|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Castro Valley (Kalifornija)|Castro Valley]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |obrazovanje=[[Bachelor of Arts|B.A.]], [[Stanford|Stanford University]]<br />[[Doctor of Philosophy|D.Phil]], [[Univerzitet u Oksfordu|Oxford University]] |zanimanje = [[TV voditelj]]<br />[[politički komentator]] |djela=''[[The Rachel Maddow Show (TV serija)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[MSNBC]])<br />''[[The Rachel Maddow Show (radio)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[Air America Media|Air America Radio]]) |URL=http://www.rachelmaddow.com/ }} '''Rachel Anne Maddow''' ([[1. 4.|1.4.]] [[1973]].-) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radio i televizijska voditeljica te [[levica|ljevičarska]] politička komentatorica. Trenutno vodi TV-emisiju ''[[The Rachel Maddow Show (TV emisija)|The Rachel Maddow Show]]'' na na programu kablovske TV-mreže [[MSNBC]]. Prije toga je na radio-mreži [[Air America Media|Air America]] vodila [[The Rachel Maddow Show (radio)|istoimenu radio-emisiju]]. Maddow se smatra prvom voditeljicom nacionalne TV-mreže koja je otvoreno homoseksualne orijentacije.<ref>{{cite web|url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|title='&#39;Maddow the first out News Anchor of a prime-time news program'&#39;|publisher=Lesbiatopia.com|accessdate=14. 11. 2009.|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC2b4Xf?url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="variety">{{cite web|work=Variety|title=Maddow's unique style spikes ratings|url=http://www.variety.com/article/VR1118000926.html?categoryid=14&cs=1|first=Ted|last=Johnson|date = 6. 03. 2009.}}</ref><ref name="lgbtqnews">{{cite web|work=lgbtQnews|title=Olbermann welcomes Rachel Maddow to MSNBC|url=http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|date=19. 08. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120421213734/http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="frisky">{{cite web|work=The Frisky|title=The Greatest & Gayest Headlines Of 2008|url=http://www.thefrisky.com/post/246-the-great-gay-headlines-of-2008/|first=Simcha|last=Whitehill|date=18. 12. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC4YTiH?url=http://www.thefrisky.com/2008-12-18/the-great-gay-headlines-of-2008/|deadurl=yes}}</ref> Javnosti na prostoru bivše Jugoslavije je najpoznatija po tome što je u jednoj svojoj emisiji pustila spot [[Severina Vučković|Severine Vučković]] za pjesmu ''[[Gas gas]]''.<ref>http://www.tportal.hr/showtime/estrada/34187/Americka-televizija-slavi-naftu-uz-Severinin-Gasc-gas.html</ref> == Reference == <references /> == Vanjske veze == {{commonscat|Rachel Maddow}} * {{en icon}} [http://www.rachelmaddow.com Rachel Maddow official site] * {{en icon}} [http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ The Rachel Maddow Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806113404/http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ |date=2009-08-06 }} na MSNBC * {{en icon}} [http://www.maddowonline.com ''The Rachel Maddow Show'' website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414005921/http://maddowonline.com/ |date=2005-04-14 }} * {{en icon}} [http://www.twitter.com/maddow Rachel Maddow na Twitter]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lifetime|1973|ŽIVO|Maddow, Rachel}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] 5hhtzrrszn86rgz2dezz3sjao0fo1zr 42606317 42606271 2026-06-06T11:31:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606317 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar |ime=Rachel Maddow |slika=[[Datoteka:Rachel Maddow in Seattle cropped.png|200px]] |opis = Maddow vodi [[KPTK]]-ovu manifestaciju "Changing the Media, Changing America" u [[Seattle]]u (jun 2006) |ime_po_rođenju = Rachel Anne Maddow |datum_rođenja = {{birth date and age|1973|04|1|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Castro Valley (Kalifornija)|Castro Valley]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |obrazovanje=[[Bachelor of Arts|B.A.]], [[Stanford|Stanford University]]<br />[[Doctor of Philosophy|D.Phil]], [[Univerzitet u Oksfordu|Oxford University]] |zanimanje = [[TV voditelj]]<br />[[politički komentator]] |djela=''[[The Rachel Maddow Show (TV serija)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[MSNBC]])<br />''[[The Rachel Maddow Show (radio)|The Rachel Maddow Show]]'' ([[Air America Media|Air America Radio]]) |URL=http://www.rachelmaddow.com/ }} '''Rachel Anne Maddow''' ([[1. 4.|1.4.]] [[1973]].-) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radio i televizijska voditeljica te [[levica|ljevičarska]] politička komentatorica. Trenutno vodi TV-emisiju ''[[The Rachel Maddow Show (TV emisija)|The Rachel Maddow Show]]'' na na programu kablovske TV-mreže [[MSNBC]]. Prije toga je na radio-mreži [[Air America Media|Air America]] vodila [[The Rachel Maddow Show (radio)|istoimenu radio-emisiju]]. Maddow se smatra prvom voditeljicom nacionalne TV-mreže koja je otvoreno homoseksualne orijentacije.<ref>{{cite web|url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|title='&#39;Maddow the first out News Anchor of a prime-time news program'&#39;|publisher=Lesbiatopia.com|accessdate=14. 11. 2009.|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC2b4Xf?url=http://www.lesbiatopia.com/2008/09/congrats-to-rachel-maddow-knock-em-dead.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="variety">{{cite web|work=Variety|title=Maddow's unique style spikes ratings|url=http://www.variety.com/article/VR1118000926.html?categoryid=14&cs=1|first=Ted|last=Johnson|date = 6. 03. 2009.}}</ref><ref name="lgbtqnews">{{cite web|work=lgbtQnews|title=Olbermann welcomes Rachel Maddow to MSNBC|url=http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|date=19. 08. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120421213734/http://lgbtqnews.com/gaynews/olbermann-welcomes-rachel-maddow-to-msnbc.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="frisky">{{cite web|work=The Frisky|title=The Greatest & Gayest Headlines Of 2008|url=http://www.thefrisky.com/post/246-the-great-gay-headlines-of-2008/|first=Simcha|last=Whitehill|date=18. 12. 2008.|access-date=2010-03-20|archivedate=2012-08-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AKC4YTiH?url=http://www.thefrisky.com/2008-12-18/the-great-gay-headlines-of-2008/|deadurl=yes}}</ref> Javnosti na prostoru bivše Jugoslavije je najpoznatija po tome što je u jednoj svojoj emisiji pustila spot [[Severina Vučković|Severine Vučković]] za pjesmu ''[[Gas gas]]''.<ref>http://www.tportal.hr/showtime/estrada/34187/Americka-televizija-slavi-naftu-uz-Severinin-Gasc-gas.html</ref> == Reference == <references /> == Vanjske veze == {{commonscat|Rachel Maddow}} * {{en icon}} [http://www.rachelmaddow.com Rachel Maddow official site] * {{en icon}} [http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ The Rachel Maddow Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806113404/http://www.msnbc.msn.com/id/26315908/ |date=2009-08-06 }} na MSNBC * {{en icon}} [http://www.maddowonline.com ''The Rachel Maddow Show'' website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414005921/http://maddowonline.com/ |date=2005-04-14 }} * {{en icon}} [http://www.twitter.com/maddow Rachel Maddow na Twitter]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lifetime|1973|ŽIVO|Maddow, Rachel}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] 3k8xwzfiqdr6jtg2wk1l4urm6g6k4od 0 50810 42606079 42510985 2026-06-05T22:42:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606079 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Koča Popović |slika=Koča-Popovic.png|190px]] |opis slike=''Službeni portret, 1948''. |datum_rođenja ={{birth date|1908|3|14|df=y}} |mesto_rođenja =[[Beograd]] |država_rođenja ={{zas|Kraljevina Srbija}} [[Kraljevina Srbija]] |datum_smrti ={{death date and age|1992|10|20|1908|3|14|df=y}} |mesto_smrti =[[Beograd]], [[Srbija]] |država_smrti ={{zas|SRJ}} [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] |profesija=diplomirani [[filozof]], školovani [[oficir]] |supruga=[[Vera Bakotić]]<br />[[Lepa Perović]] |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br /> [[Datoteka:Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|19px]] [[Jugoslovenska vojska|Kraljevska jugoslovenska vojska]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br /> [[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |NOB= komandant [[Prva proleterska brigada|I proleterske brigade]]<br />komandant [[Prva proleterska divizija|I proleterske divizije]]<br />komandant [[Druga jugoslovenska armija|II jugoslovenske armije]] |čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1953]]. |funkcija='''[[Spisak načelnika generalštaba JNA|Načelnik Generalštaba JNA]]''' |mandat=[[1948]] — [[1953]]. |prethodnik=[[Arso Jovanović]] |naslednik=[[Peko Dapčević]] |funkcija2='''[[Spisak ministara inostranih poslova Jugoslavije|Savezni sekretar <br />inostranih poslova SFRJ]]''' |mandat2=[[1953]] — [[1965]]. |prethodnik2=[[Edvard Kardelj]] |naslednik2=[[Marko Nikezić]] |funkcija3='''[[Potpredsednik Jugoslavije|Potpredsednik SFRJ]]''' |mandat3=[[1966]] — [[1967]]. |prethodnik3=[[Aleksandar Ranković]] |naslednik3=''funkcija ukinuta'' |narodni heroj=[[27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}}{{Orden slobode}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}- {{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden jugoslovenske zastave(SFRJ)1}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} [[Datoteka:Orden Republike1(traka).png|51px]] {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Suvorova2}} {{!}}} }} '''Konstantin (Koča) Popović''' ([[Beograd]], [[14. mart]] [[1908]]. – Beograd, [[20. oktobar]] [[1992]].) bio je školovani [[oficir]] i [[filozof]], istaknuti [[nadrealizam|nadrealistički]] [[pesnik]], [[književnik]], [[partizan]]ski vojskovođa, jugoslovenski [[diplomata]], [[junak socijalističkog rada]], [[narodni heroj Jugoslavije]] i [[potpredsednik Jugoslavije]]. Koča je bio poručnik [[Španska republikanska armija|Španske republikanske armije]], a potom komandant čuvene [[Prva proleterska brigada|Prve proleterske brigade]] (kasnije [[Prva proleterska divizija|Prve proleterske divizije]]) tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije]]. Nakon rata je bio [[Spisak načelnika generalštaba JNA|načelnik Generalštaba]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], [[Spisak ministara inostranih poslova Jugoslavije|šef jugoslovenske diplomatije]], te potpredsjednik [[SFRJ]]. Sedamdesetih godina povlači se iz političkoga i javnog života usled [[Čistka liberala u Srbiji|čistke "liberala" u Srbiji]]. == Biografija == Konstantin Popović je rođen [[14. mart]]a [[1908]]. godine u [[Beograd]]u, u bogatoj trgovačkoj porodici, od oca Aleksandra i majke Ruže, rođene Zdravković.<ref name="Milosavljević"/> U svojoj četvrtoj godini života, [[1912]]. godine, sa roditeljima se odselio u [[Švajcarska|Švajcarsku]], gde su neko vreme živeli. Tamo je Popović učio da svira na klaviru, a bio je i solo pevač u horu.<ref name="BELEŠKA">[https://www.znaci.org/00001/29_8.htm BELEŠKA O PISCU]</ref> Prvo je naučio da čita i piše na [[francuski jezik|francuskom jeziku]], a tek kroz nekoliko godina, po dolasku u Beograd [[1921]]. godine, učio je na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]].<ref name="BELEŠKA"/> [[Gimnazija|Gimnaziju]] je završio u Beogradu [[1926]]. godine, a zatim je otišao na odsluženje vojnog roka. Koča Popović je završio Školu rezervnih artiljerijskih oficira Kraljevske jugoslovenske vojske u [[Sarajevo|Sarajevu]] [[1927]]. godine i iste godine je proizveden u čin artiljerijskog [[potporučnik]]a. === Nadrealistički period === {{main|Nadrealizam}} {{izdvojeni citat|Ako postoji ritam u disharmoničnom trajanju podsvesti, on sigurno nije stalan i ravnomeran, sem ako pesnik nije šef stanice, mlinar ili časovničar. (…) Problem ritma, u svom odnosu prema sadržinskom oslobođenju poezije, postavlja se tako tek u nadrealističkoj poeziji, a do sada je pravilna versifikacija istorijski bila potpuno opravdana, i oslobođenje od nje bio je samo jedan formalistički trik u odsustvu sadržinskog oslobođenja, i sva postignuća slobodnog stiha kao takvog, jedna obična komedija.<ref>Koča Popović i Marko Ristić, ''Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog'', Nadrealistička izdanja u Beogradu 1931.</ref>|Koča Popović i [[Marko Ristić]], ''Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog''}} Popović posle odsluženja vojnog roka ponovo odlazi u Švajcarsku, pa zatim u [[Francuska|Francusku]] gde na [[Sorbona|Sorboni]] studira filozofiju. Popović se za vreme studija u [[Pariz]]u priključio [[Nadrealizam|nadrealističkom pokretu]]. Poznavao je umetnike iz [[André Breton|Bretonovog]] kruga i održavao komunikaciju između beogradske i francuske grupe nadrealista. [[1929]]. godine Koča Popović i [[Vane Bor]] s francuskim umetnicima potpisuju protest "Čovek od ukusa" u pariskom časopisu „Revue Du Cinéma” (br. 3). Pisao je filmske kritike i za list ''[[Paris-Soir]]''. [[1930]]. godine u Beogradu u almanahu Nemoguće (''Le Impossible'') izlazi [[manifest nadrealizma]] koji su potpisali beogradski nadrealisti, uključujući i Koču. Godine [[1931]]. sa [[Marko Ristić|Markom Ristićem]] objavio je knjigu ''Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog''. A od [[1931]]. do [[1932]]. sarađivao je u časopisu ''Nadrealizam danas i ovde''. Diplomirao je filozofiju na [[Sorbona|Sorboni]] [[1932]]. godine.<ref name="Žilnik">[http://www.e-novine.com/kultura/kultura-tema/95049-Tito-Umesto-moje-slike-stavie-kralja-Petra-ili-Pavelia.html Želimir Žilnik Uvod u prošlost]</ref> Iste godine je u Jugoslaviji unapređen u čin artiljerijskog [[poručnik]]a.<ref name="BELEŠKA"/> Srpski nadrealisti su neretko dolazili pod udar zakona, jer su im aktivnosti bile usmjerene prema društvenoj revoluciji. [[1932]]. [[Oskar Davičo]] je uhapšen u Bihaću, a [[Đorđe Jovanović]] i Koča Popović u Beogradu. [[1933]]. Zbog revolucionarnih i nadrealističkih aktivnosti Oskar Davičo, Đorđe Jovanović i Koča Popović odlaze u zatvor u Sremsku Mitrovicu.<ref>[http://www.avantgarde-museum.com/hr/museum/kolekcija/4520-BEOGRADSKI-NADREALIZAM/ BEOGRADSKI NADREALIZAM]</ref> Od [[1933]]. godine je postao član ilegalne [[KPJ|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ), nakon čega je još intenzivnije nastavio svoju revolucionarnu delatnost, zbog čega je stalno bio izložen progonima policije, a više puta je bio i hapšen. [[1934]]. izlazi novi beogradski časopis „Danas”, koji je uređivao [[Miroslav Krleža]], a među suradnicima se nalaze Marko Ristić, Koča Popović i Vane Bor. Do izbijanja rata [[1941]]. godine aktivno se bavi publicistikom i književnošću. Nakon dolaska Hitlera na vlast, Koča Popović se sve više okretao politici. On je sredinom 1930-ih pisao da narodi ne mogu biti indiferentni prema istorijskoj dilemi fašizam-demokratija, koja ima svoj najoštriji izraz „u sudbonosnoj alternativi: rat ili mir“.<ref>[http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ogledi14.pdf Olivera Milosavljević, Savremenici fašizma: Percepcija fašizma u beogradskoj javnosti, 1933-1941]</ref> === [[Španski građanski rat]] === {{main|Španski građanski rat|Narodna republikanska armija|Španski borci}} {{izdvojeni citat|Prvih dana generalske pobune, anarhisti su napravili čuda, svaki u svoje ime, kao anarhista, i sa verom u sebe koja nije odgovarala njihovim mogućnostima, ali zaista prezirući smrt.<ref name="yuinterbrigade.org">[http://www.yuinterbrigade.org/oldSite/kocapopovic.html Koča Popović, Iz pisma Marku Ristiću]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|Koča u pismu [[Marko Ristić|Marku Ristiću]]}} [[Datoteka:Koča Španija 1937.jpg|mini|190px|Koča Popović, poručnik republikanske armije, osmatra položaj neprijatelja.]] Po izbijanju [[Španski građanski rat|Španskog građanskog rata]], Koča je peške otišao preko [[Pirineji|Pirineja]] u [[Španija|Španiju]] i svrstao se u redove [[Narodna republikanska armija|Španske republikanske armije]] od jula [[1937]]. godine.<ref name="BELEŠKA"/> Prvo je bio borac, zatim artiljerijski instruktor, pa komandir baterije i komandant artiljerijskog diviziona. Stekao je čin poručnika [[Narodna republikanska armija|Španske republikanske armije]].<ref name="BELEŠKA"/> Oko dve godine učestvovao je u svim borbama artiljerijskih jedinica Internacionalnih brigada, na svim bojištima republikanske [[Španija|Španije]], do njene poslednje bitke za [[Madrid]]. U Španiji je neko vreme ležao u bolnici.<ref name="yuinterbrigade.org"/> Posle sloma Republikanske armije Španije, Koča Popović, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada, februara [[1939]]. godine prelazi u [[Francuska|Francusku]]. Zbog učešća u španskom narodnooslobodilačkom ratu interniran je i mart i april [[1939]]. godine provodi u koncentracionom logoru [[Saint-Cyprien|Sen Siprijen]]. Izbavljen je intervencijom svojih francuskih prijatelja. Jedno vreme radio je u Komitetu za španske borce u [[Pariz]]u. Septembra [[1939]]. preko partijskih veza iz [[Francuska|Francuske]] se vratio u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], gde je nastavio revolucionarnu aktivnost pod okriljem [[KPJ|Komunističke partije Jugoslavije]]. === Sukob na književnoj ljevici === {{main|Sukob na književnoj ljevici}} Po povratku iz Španskog građanskog rata, Koča napušta čisto nadrealističku poziciju i priklanja se konceptu "novog realizma", po kojem je književnost sredstvo u borbi za [[socijalna pravda|socijalnu pravdu]].<ref name="Sukob">{{Cite web |title=Sukob na književnoj ljevici |url=http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1773 |access-date=2012-10-30 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610195924/http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1773 }}</ref> U vreme [[Sukob na književnoj ljevici|sukoba na književnoj ljevici]], Popović će se naći među Krležinim protivnicima u "Književnim sveskama". [[Datoteka:Koča Popović uniforma kraljevske vojske.jpg|mini|190px|Koča Popović u uniformi kraljevske [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]].]] Inicijatori Književnih sveski bili su [[Milovan Đilas|Đilas]] i [[Edvard Kardelj|Kardelj]]. Ožujka [[1940]]. [[Josip Broz|Broz]] je nakon povratka iz Moskve oštro istupio protiv sukoba na levici: "''Najvažnije što treba u ovoj situaciji vidjeti i razumjeti jest da nam je pred vratima, pred nosom rat. Sada treba misliti o zbijanju partijskih redova i jačanju antifašističke fronte borbe, o spremanju za borbu''."<ref name="Sukob"/> U leto [[1940]]. u [[Zagreb]]u izlazi zbornik Književne sveske kojim se KPJ obračunava s pečatovskom skupinom intelektualaca. U zbornik je uvršten i Kočin tekst "Ratni ciljevi Dijalektičkog Antibarbarusa", kojim kritikuje [[Miroslav Krleža|Krležin]] "Dijalektički antibarbarus". Popović svoj esej započinje sasvim različitom intonacijom od ostalih. Iako zastupa partijsku liniju, Popovićev tekst se razlikuje po tome što ne pokušava obezvrediti Krležino književno delo. »U Krleži se imalo što izgubiti«, uprkos »činjenici da Krleža nije nikada bio marksist«. Njemu »Krležino delo vredi beskrajno više od svih argumenata kojima ga Krleža brani«.<ref name="Krležijana">{{Cite web |title=Krležijana: Koča Popović |url=http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=2014 |access-date=2012-10-30 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610211124/http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=2014 }}</ref> Za razliku od dominantnog ideološkog diskursa koji samouvereno presuđuje, Popović ironizira svoje protivnike, ali i vlastitu poziciju. On ocenjuje da se Krležina metoda u Dijalektičkom antibarbarusu zasniva na »kreteniziranju tuđih izlaganja«: uzme se jedan pasus, rastvori na rečenice, one u riječi, riječi u slova, pa se sve to prevrće i miješa dok pisac ne ispadne glupan.<ref name="Sukob"/> Potom osporava Krležinu tezu da je posrijedi čisto literarni sukob. Koča ne misli da su posrijedi pitanja literature jer glavni suradnici Pečata nisu književnici, već teoretičari i ideolozi. Prema Popovićevoj ocjeni, svojevremeno je časopis Danas mogao biti jednim od sektora lijeve knjige, Pečat to više nije: »''pečatovština se suprotstavlja tom razvoju samo prividno iznutra; ustvari ona se suprotstavlja levoj knjizi spolja, i kao tuđa njoj, i kao tuđe oruđe''.«<ref name="Sukob"/> Popović zaključuje kako više nije dovoljno da se lijevo opredjeljenje »manifestuje kroz pisanje i samo i jedino njim«, upozoravajući Pečatove suradnike da su »tuđe oruđe« i da napuštaju »veliku zajedničku borbu«.<ref name="Krležijana"/> Krajem 1940. godine Koča je ponovo uhapšen i mučen u zatvoru. U zatvoru na [[Ada Ciganlija|Adi Ciganliji]] je ležao šest meseci, a na slobodu je pušten početkom marta [[1941]]. godine.<ref name="BELEŠKA"/> Koča se, navodno, u zatvoru ''nedostojno držao pred klasnim neprijateljem'', zbog čega je isključen iz [[KPJ]] februara ili marta 1941.<ref name="Čkrebić"/> Prema [[Milovan Đilas|Đilasu]], Koča je posle "kraćeg batinanja odao [[Aleksandar Ranković|Rankovićevo]] ime". Prema Koči: "Đilas se slabije držao na robiji. Nepošteno je mene oklevetao iako je znao da nisam odao autora nacrta proglasa (Đilas je autor) i niko zbog mene nije uhapšen."<ref name="Čkrebić"/> === [[Narodnooslobodilačka borba]] === {{main|Ustanak u Srbiji|Posavski partizanski odred (Srbija)|Prva proleterska brigada|Prva proleterska divizija}} {{izdvojeni citat|Neprekidno sam se divio spokojnoj hrabrosti proletera. Efikasnost bez nemira i užurbanosti, samouverenje bez hvalisavosti, odlučnost i upornost u izvršavanju zadataka, bez vike, jedna stalna pribranost i u najtežim situacijama. Sve se to ispoljavalo i izbijalo u neprekidnim borbama sa neprijateljem. Manje smo se odmarali — bili tvrđi i svežiji; slabije se hranili —- bili žilaviji; slabije naoružani — ubojitiji; bez motorizacije — brži. Skuplja je bila svaka naša smrt, naše je disanje imalo drukčiju, posebnu vrednost. Kao da su se sve naše muke, napori i teškoće zgušnjavali u ubojit prkos, kao da su se preokretali u našu prednost.<ref name="znaci">[https://www.znaci.org/00001/koca_popovic.htm Koča Popović, čovek 20. veka]</ref>}} [[Datoteka:Tito predaje zastavu Prvoj proleterskoj brigadi.jpg|minijatura|Smotra Prve proleterske brigade 7. novembra 1942. godine u Bosanskom Petrovcu.]] {{Quote box | citat = »Koča neće da napada kada ne očekuje uspeh. To je njegovo osnovno opredeljenje... Borci su to znali i cenili.«<ref>https://www.znaci.org/00001/29_3.htm</ref> | izvor = Miloš Vuksanović, jedan od boraca | width = 40% | align = right}} Oružanu borbu protiv [[Fašizam|fašizma]] započetu u [[Španija|Španiji]], Popović nastavlja u redovima [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Vojske Kraljevine Jugoslavije]] kao komandant trupe pukovske komore. Zarobljen je kod [[Ivanjica|Ivanjice]] nakon [[aprilski rat|aprilskog sloma]] [[1941]]. godine, ali je odmah pobegao iz zarobljeništva. Sa [[partizani]]ma je od izbijanja [[ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]] [[jul]]a [[1941]]. godine. Ponovo primljen u Partiju avgusta ili septembra 1941.<ref name="Čkrebić"/> Bio je komandant [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog partizanskog odreda]]. Nakon toga je postao komandant [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog odreda]]. Pod njegovom komandom vođene brojne ustaničke borbe i izvojevane mnoge pobede u [[okupirana Srbija|okupiranoj Srbiji]] u leto i jesen 1941. godine. [[10. septembra]] 1941. godine Posavski NOP odred oslobodio je [[Ub]]. Kod spomenika borcima iz prvog svetskog rata okupljenom narodu govorio je komandant odreda Koča Popović.{{sfn|Joksimović|1971|pp=106}} Sa dužnosti komandanta Posavskog odreda postavljen je za komandanta grupe odreda u [[Šumadija|Šumadiji]] i zapadnoj [[Srbija|Srbiji]]. Novembra [[1941]]. komandovao je zaštitnicom koja je obezbeđivala [[Povlačenje partizana u Sandžak|povlačenje]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] i glavnine partizanskih snaga iz [[Užička republika|Užičke republike]] za [[Sandžak]], u vreme [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]]. Prilikom formiranja [[I proleterska NOU brigada|Prve proleterske brigade]], prve regularne jedinice [[NOV i POJ|Narodnooslobodilačke vojske]], u [[Rudo]]m [[21. decembra]] [[1941]]. godine, Koča Popović je postavljen za prvog komandanta. Za vreme čitavog rata brižljivo je vodio svoj dnevnik koji je izašao nakon rata pod imenom "''Dnevnik o ratnom putu Prve proleterske brigade''". Početkom [[1942]]. godine, pod Kočinom komandom brigada je vodila [[borbe u istočnoj Bosni 1942.|borbe u istočnoj Bosni]], i izvršila čuveni [[Igmanski marš]] da bi izbegla uništenje. Pod njegovom komandom, brigada je izvršila [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|pohod u Bosansku krajinu]] i izvojevala mnoge blistave pobede: * [[Borbe za Livno 1942.|Livno]] avgust 1942. * [[Borbe za Jajce 1942.|Jajce]] septembar 1942. * [[Napad NOVJ na Teslić 1943.|Teslić]], januar 1943. * [[Napad NOVJ na Gornji Vakuf 1943.|Gornji Vakuf]], mart 1943. * [[Napad NOVJ na Nevesinje 1943.|Nevesinje]], mart 1943. * [[Napad NOVJ na Kalinovik 1943.|Kalinovik]], mart 1943. * [[Napad NOVJ na Foču 1943.|Foča]], maj 1943. * [[Bitka na Sutjesci|Sutjeska]], jun 1943. * [[Napad NOVJ na Vlasenicu 1943.|Vlasenica]], jun 1943. * [[Napad NOVJ na Zvornik 1943.|Zvornik]], juli 1943. 1. novembra [[1942]]. Koča Popović je postavljen za komandanta [[Prva proleterska divizija|Prve proleterske divizije]] i na toj dužnosti je ostao do [[5. oktobra]] [[1943]]. godine. Divizija se naročito istakla u [[Bitka na Neretvi|Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi]]: borbama koje je vodila na Ivan-planini; protivudarom Glave operativne grupe kod [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i u zaštitnici Grupe i [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]] zatvarajući pravce: [[Bugojno]]-[[Prozor]] i [[Kupres]]-Šujica-Prozor. U ovoj ofanzivi mu je pala neprijatna uloga da bude jedan od partizanskih pregovarača sa [[Nemci]]ma u Gornjem Vakufu o prekidu neprijateljstva i razmeni zarobljenika. Ovi [[Martovski pregovori 1943.|martovski pregovori]] su ostali zabeleženi i po tome što je jedino Koča pregovarao pod punim imenom i prezimenom, dok su [[Milovan Đilas]] i [[Vladimir Velebit]] koristili lažna imena. {{Quote box | citat = »Uredan, napet, promišljeno kontrolisan osetljivim i disciplinovanim umom i snagom volje, Popović je bio intelektualac, vojnik izvanredne darovitosti, što je možda bilo i tuđe njegovoj unutrašnjoj prirodi. Poticao je iz imućne beogradske porodice i rado se odvojio od svog domaćeg porekla posle studija filozofije na Univerzitetu u Parizu, gde se kretao u nadrealističkim krugovima, u levičarskom svetu pesnika, književnika i umetnika. Bilingvalan, govorio je sarkastičnim uglađenim francuskim jezikom i u njegova mentalna utvrđenja nije se moglo prodreti. Njegove sarkastične primedbe bile su kao udarac mačem. Respektujući protivnika, uvek je bio na oprezi.«<ref name="Krstulović">[http://www.republika.co.rs/444-445/31.html Vladimir Krstulović: Koča Popović – komandant genijalne drskosti]</ref> | izvor = [[William Deakin]], član britanske vojne misije pri NOVJ | width = 40% | align = right}} Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], Koča je našao slabu tačku u nemačkom obruču i doprineo spašavanju partizanske glavnine.<ref name="Krstulović"/> [[9]]. i [[10. jun]]a [[1943]]. godine njegova [[Prva proleterska divizija]] je, uz velike gubitke, probila obruč [[369. legionarska divizija|369. nemačke divizije]] kod Bilanovaca, te [[12. jun]]a na komunikaciji [[Foča]]-[[Kalinovik]] i [[17. jun]]a Prača-Renovica, čime je otvorila put operativnoj grupi divizija [[NOVJ]]. [[Peko Dapčević]] je rekao Titu da moraju za Kočom, jer ako ne pođu odmah, probijaće se istim putem pod težim uslovima.<ref name="Čkrebić"/> Iako je ostalima omogućio izlaz iz krajnje teške pozicije, Koča je posle proboja kritikovan, jer je proboj učinio samoinicijativno, izgubivši komunikaciju sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]]. Govorilo se da je Prva proleterska "pobegla" i ostavila druge jedinice i Vrhovnog komandanta. Vrhovni komandant nije usvojio predlog da se pohvali Prva proleterska koja je izvršila prodor. S druge strane, komandant 369. divizije smenio je komandanta borbene grupe majora Henea, čije je jedinice razbio Koča.<ref name="Krstulović"/> Vrhovni komandant [[Tito]] je, [[10. avgust]]a [[1943]]. godine, svojim najvišim komandantima dodelio oficirske činove. [[Kosta Nađ]], [[Peko Dapčević]] i Koča Popović su tada postali [[pukovnik|pukovnici]], a desetak dana kasnije [[general]]i. Petog oktobra [[1943]]. godine, Koča je postavljen za komandanta [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] i na toj dužnosti ostao je do kraja jula [[1944]]. godine. Za to vreme Korpus se naročito istakao protiv nemačkog [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] u centralnoj Bosni; u [[prva banjalučka operacija|prvoj banjalučkoj operaciji]]; [[drvarska operacija|drvarskoj operaciji]] i u drugim borbama. [[1. novembra]] [[1943]]. godine je, zbog posebnih zasluga na ratištu, unapređen u čin [[general-potpukovnik|general-lajtnanta]]. [[Datoteka:Koča na konju.jpg|mini|190px|Koča Popović ponovo u Srbiji, [[1. 9.]] [[1944]].]] Konstantin Popović je jula [[1944]]. godine postavljen za komandanta [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbije]]. To je bilo vreme kada se težište borbenih dejstava [[NOVJ]] i svih drugih zaraćenih strana, prenosilo na [[Srbija|Srbiju]], pred [[Bitka za Srbiju 1944.|odlučujućom bitkom]] za njeno oslobođenje. I pored njegove ključne uloge u borbama za oslobođenje Srbije, neki ga smatraju odgovornim za [[Operacija Ratweek|savezničko bombardovanje]] nemačkih položaja u Leskovcu, koje je izazvalo ogromne civilne žrtve.<ref>[http://www.jadovno.com/intervjui-reportaze-2/articles/tito-je-trazio-bombardovanje-srbije-1944-lat.html Tito je tražio bombardovanje Srbije 1944!]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Neko vreme bio je komandant južne grupe divizija, a januara [[1945]]. godine postavljen je za komandanta [[Druga jugoslovenska armija|Druge armije]]. U Štab Druge armije su ušli još i: [[general-major]] [[Radovan Vukanović]], kao pomoćnik generala Koče Popovića, [[pukovnik]] [[Blažo Lompar]], kao [[politički komesar]] Armije i [[general-major]] [[Ljubo Vučković]], kao načelnik Štaba Armije. Armija se istakla u završnim operacijama za oslobođenje [[SFRJ|Jugoslavije]], svojim dejstvom u pravcu: [[Užice]]-[[Sarajevo]]-[[Banjaluka]]-[[Karlovac]]-[[Zagreb]]. Tokom Narodnooslobodilačke borbe, uvek je bio član najviših političkih predstavništava nove Jugoslavije. Bio je član [[AVNOJ]]-a od Prvog zasedanja ([[1942]]. godine), a Predsedništva AVNOJ-a od [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja]], novembra [[1943]]. godine. === Razdoblje SFRJ === {{main|SFRJ|Pokret nesvrstanih|Čistka liberala u Srbiji}} {{izdvojeni citat|„Naša generacija nije mogla da uradi više, mi smo uradili maksimum.“<ref name="Milosavljević">[http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2037.pdf Olivera Milosavljević, Dva razgovora sa Latinkom Perović]</ref>}} Nakon rata, bio je poslanik Ustavotvorne skupštine [[DFJ|Demokratske Federativne Jugoslavije]] i poslanik Privremene narodne skupštine Jugoslavije. Od [[1945]]. godine neprekidno je biran za narodnog poslanika [[Skupština SFRJ|Savezne narodne skupštine]] i [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]] [[SR Srbija|NR Srbije]]. Nakon rezolucije [[Informbiro]]a i pogibije dotadašnjeg načelnika generalštaba [[Arso Jovanović|Arsa Jovanovića]], Koča Popović je [[1948]]. postao [[Načelnici Generalštaba JNA|načelnik Generalštaba]] [[JNA]] sa činom [[general-potpukovnik|general-lajtnanta]], a kasnije i [[general-pukovnik]]a. Kao Načelnik Generalštaba poduzeo je pregovore sa zapadnim silama oko modernizacije vojske tokom sukoba sa [[SSSR]]-om.<ref>[https://archive.today/20121221103009/www.mfa.gov.rs/History/ministri/KPopovic_e.html Ministry of Foreign Affairs]</ref> Imao je značajnu ulogu u američkom naoružavanju Jugoslavije. Otišao je u [[Vašington]], [[Pentagon]], razgovarao sa američkim generalima, šefom [[CIA]]... Posredno je vezao Jugoslaviju za [[NATO]] pakt, Balkanskim paktom sa Grčkom i Turskom, radi osiguranja od sovjetske intervencije.<ref name="Čkrebić"/> [[Datoteka:Koča Popović UN.jpg|mini|190px|Koča Popović na čelu jugoslovenske delegacije na zasedanju Generalne skupštine Ujedinjenih Nacija.]] [[23. decembra]] [[1951]]. godine, objeležavana je desetogodišnjica formiranja [[Prva proleterska brigada|Prve proleterske brigade]]. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ dijeljeni su ordeni. Među 282 nova nosioca [[orden Narodnog heroja|ordena Narodnog heroja]] nije bilo Koče Popovića. Preživeli pripadnici Prve proleterske brigade dočekali su Vrhovnog komandanta ispred Doma Garde u [[Topčider]]u povicima: „''Koču za heroja! Koču za heroja!''“. Tada je Tito, opominjući okupljene, rekao: "''Ako drug Koča nije proglašen za narodnog heroja, to ne znači da neće''..."<ref name="Kako je Koča postao heroj">[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/kako_je_koca_postao_heroj.14.html?news_id=230596 Kako je Koča postao heroj]</ref> Koča je na položaju Načelnika Generalštaba JNA ostao do [[27. januar]]a [[1953]]. kada je svoju dužnost prepustio još jednom proslavljenom partizanskom generalu, [[Peko Dapčević|Peki Dapčeviću]]. [[27. april]]a [[1953]]. je preveden u rezervu. Posle završetka vojnog službovanja najviše se posvetio političkim poslovima. [[27. novembra]] [[1953]]. godine dodeljen mu je [[Orden narodnog heroja]]. {{Quote box | citat = »Koča je bio čovek izvan serije, imao je krug ljudi sa kojima je bio blizak, bio je neobično duhovit čovek, čovek opasne ironije, prezirao je glupost i nije je opraštao, uvek je bio u stanju da, na neki način, to stavi do znanja, naročito ako mu se činilo da je njegov sagovornik još i pretenciozan.«<ref name="Milosavljević"/> | izvor = [[Latinka Perović]] o Koči Popoviću | width = 40% | align = right}} Od januara [[1953]]. do [[1965]]. godine bio je član [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog veća]] i [[Spisak ministara inostranih poslova Jugoslavije|sekretar za inostrane poslove]] SFRJ. U tom periodu Jugoslavija je izgradila svoju spoljnu politiku aktivne miroljubive koegzistencije i postala vodilja međunarodne saradnje i [[Pokret nesvrstanih|politike nesvrstanosti]].<ref name="znaci"/> Koča Popović je učestvovao kao šef jugoslovenskih delegacija na zasedanjima [[Generalna skupština Ujedinjenih naroda|Generalne skupštine]] [[UN|Ujedinjenih Nacija]]. Svojom zapaženom aktivnošću u [[UN]]-u i zalaganjem za principe miroljubive koegzistencije značajno je doprineo povećanju ugleda i afirmaciji Jugoslavije u svetu.<ref name="znaci"/> [[Datoteka:Koca-prima-odlikovanje-od-Hajla-Selasija.jpg|mini|190px|Koča Popović, šef diplomatije, prima odlikovanje od [[Haile Selasije|Haile Selasija]].]] Koča se zalagao za iskorake u pogledu [[demokratija|demokratije]].<ref name="Čkrebić"/> Posle uklanjanja [[Aleksandar Ranković|Rankovića]] na [[Brionski plenum CK SKJ|Brionskom plenumu]], Koča je [[1966]]. prihvatio dužnost potpredsednika Republike, postavši simbol opšte [[Liberalizacija|liberalizacije]] društvenog života i slabljenja ideoloških stega.<ref name="znaci"/> Kako je video da je funkcija formalna, i da nema nekog uticaja, povukao se već naredne [[1967]]. godine.<ref name="Milosavljević"/> Za člana [[CK SKJ|Centralnog komiteta]] [[SKJ]] biran je na Šestom, Sedmom i Osmom kongresu SKJ, a član Predsedništva CK SKJ postao je oktobra [[1966]]. godine. Bio je član prvog [[CK]] [[KP Srbije]], a na Desetom Kongresu izabran je za člana stalnog dela konferencije SKJ. Bio je član Saveznog odbora [[SUBNOR]]-a Jugoslavije od [[1966]]. do [[1982]]. godine. Koča se definitivno povukao iz politike [[1972]]. godine, nakon čistke "liberala" u [[Srbija|Srbiji]]. On je podržavao politiku koju je vodilo tadašnje uže [[Savez komunista Srbije|partijsko rukovodstvo Srbije]], takozvani liberali.<ref name="Čkrebić">{{Cite web |title=Tajna Koče Popovića |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1055287 |access-date=2012-10-31 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610202509/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1055287 }}</ref> Proskribovanim liberalima ([[Latinka Perović]], [[Marko Nikezić]], [[Mirko Tepavac]]) je pružio veliku podršku. Oni su bili izloženi žestokoj kampanji kao antititoisti, sovjetofobi, i slično. Koča je zajedno sa njima dao ostavku na sve funkcije<ref name="Milosavljević"/>, čime se faktički razišao sa [[Tito]]m.<ref name="Čkrebić"/> [[1973]]. godine na [[Tjentište|Tjentištu]] se obeležavala 30. godišnjica bitke na Sutjesci, čemu su prisustvovale mnoge zvanice iz zemlje i inostranstva. Koča nije bio pozvan, zbog svog političkog istupanja na strani smenjenog srpskog rukovodstva.<ref>[https://www.znaci.org/00001/25_7.htm ALEKSANDAR NENADOVIĆ: RAZGOVORI S KOČOM]</ref> Koča je došao svojim "[[Citroën 2CV|spačekom]]", smestio se u vojne šatore sa bivšim borcima, i otišao sledećeg jutra.<ref name="Čkrebić"/> Koča ja iskazao poslednju počast Vrhovnom komandantu Titu na sahrani, kao jedan od odabranih saradnika koji su nosili njegov kovčeg.<ref name="znaci"/> Ubrzo nakon [[Tito]]ve smrti izbile su [[Demonstracije na Kosovu 1981.|demonstracije na Kosovu 1981. godine]], koje su pratila masovna hapšenja i suđenja Albancima. Koča je smatrao da je sloboda drugih neodvojiva od sopstvene slobode i govorio da [[Albanci]] mogu biti državljani Jugoslavije, ali ne mogu biti srpski podanici.<ref name="Milosavljević"/> Za života je bio u braku sa [[Veronika Bakotić|Veronikom Verom Bakotić]], a posle rata je nevenčano živeo sa Leposavom Lepom Perović, [[Partizanska spomenica 1941.|provoborkinjom]] iz [[Banja Luka|Banjaluke]]. Dece nije imao. === Raspad SFRJ === {{main|Raspad SFRJ}} {{izdvojeni citat|Ja sam protiv svakog nacionalizma, jer je nacionalizam najniži oblik društvene svesti. Bosnu pokušavaju da raščereče, raščupaju. Bosna je veoma važna tačka za budućnost Jugoslavije.<ref>Koča Popović u intervjuu “Nedelji” (23. juna 1991)</ref>}} [[Datoteka:Grob Koče Popovića.jpg|mini|190px|Grob Koče Popovića u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u [[Beograd]]u.]] Koča Popović je, u dubokoj starosti, ponovo izašao u javnost uoči [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], kako bi delovao na ublaženje i mirno rešenje jugoslovenske krize. Koča je Jugoslaviju razumevao [[kosmopolitizam|kosmopolitski]], a sve te nacionalne borbe za njega su bile "sitne plemenske borbe" ([[Latinka Perović|Perović]]).<ref name="Milosavljević"/> Nakon [[Slobodan Milošević|Miloševićevog]] neuspelog "[[antibirokratska revolucija|mitinga istine]]" u Sloveniji, Koča je kritikovao anti-slovenačko pisanje beogradske [[Politika (novine)|Politike]] rečima: {{izdvojeni citat|Nečija jednonacionalna “istina”, samim tim što je takva, ne može biti istina. Ona suzbija razboritost slobodnih građana.|<ref name="byr">{{Cite web|title=Besmislena YU-ratovanja 1991-1995|url=https://www.znaci.org/00001/23_10_1.htm|author=Ilija T. Radaković|publisher=www.vreme.com|access-date=20. studenoga 2013.}}</ref>}} Konstantin Popović je smatrao da “politika koja nas je bacila u nacionalistička razračunavanja nije uvezeno zlo, već je ona naše ogledalo i naša najrazornija žica”.<ref name="byr"/> On je govorio da se paralele između [[Slobodan Milošević|Miloševića]] i [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] “prepoznaju po tome što veruju u silu i propagandu, a neistomišljenike teško podnose.”<ref name="byr"/> Koča je pred rat bez iluzija govorio: “U ovom trenutku ne vidim ni jedan uverljiv razlog da verujem u miran rasplet." Dopuštao je mogućnost da hrvatski i srpski nacionalistički lideri dođu do kompromisa, ali ne na račun trećih, tj. “da Bosna plati ceh”. Jasno je uviđao da glavni centri moći sve više zavise od "rastućih i uveliko naoružanih proustaških i pročetničkih, na sve spremnih agresivaca, čije je usmerenje u biti fašističko.”<ref name="byr"/> Do kraja života živeo je u [[Beograd]]u, gde je i umro [[20. oktobra]] [[1992]]. godine. Poslednja želja mu je bila da na odru, ispred krematorijuma, bude sam, da pored njegovog kovčega izostane defile hipokrita.<ref name="Kako je Koča postao heroj"/> Svoju imovinu, koja se sastojala od spisa, beležaka, dokumenata, fotografija, radne sobe, velike biblioteke i kolekcije gramofonskih ploča, zaveštao je kao legat [[Istorijski arhiv Beograda|Arhivu Beograda]].<ref>{{Cite web |title=Legat Konstantina-Koče Popovića i Leposave-Lepe Perović |url=http://www.arhiv-beograda.org/latinica/koca_lat.html |access-date=2012-09-11 |archivedate=2012-08-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825163019/http://www.arhiv-beograda.org/latinica/koca_lat.html |deadurl=yes }}</ref> Od [[2005]]. godine, Kočin legat dostupan je istraživačima. == Književni rad == [[Datoteka:Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog.jpg|mini|190px|Korice knjige "Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog" (1931), značajno delo srpskog nadrealizma.]] Koča Popović je objavio mnoštvo nadrealističkih spisa i članaka između dva rata, među kojima: * ''Odlomci ulice'' * ''Prodana sudbina'', [[1930]]. * ''Pohvala osrednjosti'', [[1930]]. U tom periodu je sa Markom Ristićem objavio jedno od najznačajnijih programskih spisa srpskog nadrealizma: * ''Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog'', [[1931]]. U međuratnom periodu je takođe pisao protiv rastućeg fašizma: * ''Uloga fašizma u savremenom društvenom zbivanju'', "Naša stvarnost", novembra-decembar [[1936]]. U vreme sukoba na književnoj ljevici piše odgovor na Krležin Dijalektički antibarbarus: * ''Ratni ciljevi dijalektičkog antibarbarusa'', [[1940]]. Nakon drugog svetskog rata, napisao je više knjiga ratne tematike, među kojima su najznačajnije: * ''Dnevnik o ratnom putu Prve proleterske brigade'', [[1946]]. * ''Revision du Marxisme-Leninisme au sujet de la guerre de liberation en Yougoslavie'', [[1949]]. * ''Za pravilnu ocenu oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije'', [[1949]]. * ''Beleške uz ratovanje'', [[1988]]. == Odlikovanja == Odlikovan je brojnim visokim [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskim]] i stranim odlikovanjima: * [[Orden slobode|Ordenom slobode]], * [[Orden ratne zastave|Ordenom ratne zastave]], * [[Orden Partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] sa zlatnim vencem (dva puta), * [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]], * [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] prvog reda i * [[Orden Suvororva|Ordenom Suvorova]] prvog i drugog reda. * Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941. godine]], a [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. novembra]] [[1953]]. godine. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * Narodni heroji Jugoslavije, Mladost, Beograd, 1975. godina == Povezano == {{Portal NOB}} * [[Predsednik SFRJ]] * [[Potpredsednik SFRJ]] * [[Nadrealizam]] * [[Bitka na Sutjesci]] * [[Prva proleterska udarna brigada]] * [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Koča Popović}} * [http://sr.wikiquote.org/wiki/Ko%C4%8Da_Popovi%C4%87 Koča Popović, citati] * [http://www.subnor.org.rs/narodni-heroji/koca-popovic SUBNOR: Koča Popović] * [http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=2014 Krležijana: Koča Popović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610211124/http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=2014 |date=2015-06-10 }} * [https://archive.today/20121221103009/www.mfa.gov.rs/History/ministri/KPopovic_e.html Ministry of Foreign Affairs: Koča Popović] * [https://www.znaci.org/00001/29.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE] * [https://www.znaci.org/00001/29_8.htm Miloš Vuksanović: Koča Popović - Beleška o piscu] * [https://www.znaci.org/00001/25.htm ALEKSANDAR NENADOVIĆ: RAZGOVORI S KOČOM] * [http://www.republika.co.rs/444-445/31.html Vladimir Krstulović: Koča Popović – komandant genijalne drskosti] * [http://www.arhiv-beograda.org/latinica/koca_lat.html Legat Konstantina-Koče Popovića i Leposave-Lepe Perović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825163019/http://www.arhiv-beograda.org/latinica/koca_lat.html |date=2012-08-25 }} * [http://www.avantgarde-museum.com/hr/museum/kolekcija/4520-BEOGRADSKI-NADREALIZAM/ Muzej Avangarde: BEOGRADSKI NADREALIZAM] * [https://www.youtube.com/watch?v=NaJfDmeP-5E Filmske novosti: Dokumentarac o Koči Popoviću] {{Narodni heroji-Beograd}} {{Komandanti i komesari GŠ Srbije}} {{Komandanti JNA}} {{Savezni sekretari inostranih poslova SFRJ}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Lifetime|1908|1992|Popovic, Koca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski vojskovođe]] [[Kategorija:Komandanti Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Oficiri Vojske kraljevine Jugoslavije u NOVJ]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Jugoslavenski pjesnici]] [[Kategorija:Srpski nadrealisti]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Predsedništva SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Saveta narodne odbrane SFRJ]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] [[Kategorija:Ministri Jugoslavije]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] tjaa5sdkqq8jcqb7uydm2vxb6p2443u 0 52566 42606333 41819586 2026-06-06T11:32:36Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606333 wikitext text/x-wiki {{Infookvir filmski umjetnik |ime = Jon Stewart |slika = Stewart - USO-Metro Merit Awards 2.jpg |veličina = 200px |opis slike = Jon Stewart (USO-Metro Merit Awards) |rodno ime = Jonathan Stuart Leibowitz |pseudonim = |rođenje = [[18. 11.]] [[1962.]] |smrt = |mjesto rođenja = [[New York City]] |zanimanje = [[Komedija|komičar]], [[Satira|satiričar]] |godine rada = [[1987.]]-danas |supruga = Tracey McShane Stewart<br /><small>([[2000.]]-danas; dvoje djece)</small> |suprug = |važnije uloge = ''[[The Daily Show]]'' |važniji filmovi = |ostale_nagrade = |web = [http://www.thedailyshow.com/ www.thedailyshow.com] }} '''Jon Stewart''' (rodno ime '''Jonathan Stuart Leibowitz''', [[18. 11.]] [[1962.]], [[New York City]]), [[SAD|američki]] je [[Politika|politički]] [[Satira|satiričar]], [[književnik]], [[TV]] voditelj, [[glumac]], [[Mediji|medijski]] [[kritičar]] i [[Stand-up komedija|stand-up]] [[Komedija|komičar]]. [[Svijet|Svjetsku]] popularnost stekao je kao voditelj polusatne satiričke emisije ''[[The Daily Show]]'' koja se emitira na ''[[Comedy Central]]u''. Rođen je u [[New York]]u u [[jevrej]]skoj obitelji, a odrastao u [[New Jersey]]ju gdje je završio i srednju školu. [[Kemija|Kemiju]] i [[Psihologija|psihologiju]] pohađao je na fakultetu William & Mary u [[Virginia|Virginiji]] gdje je diplomirao [[1984.]] godine, a tijekom studija igrao je i za sveučilišnu [[nogomet]]nu momčad. Od školskih dana imao je reputaciju šaljivdžije pa se okušao kao [[Stand-up komedija|stand-up komičar]] u ''The Bitter Endu'', noćnom klubu u kojem je karijeru započeo i njegov idol [[Woody Allen]]. S obzirom na dugačko rodno ime, počeo je koristiti skraćenicu Jon Stewart kao nastupni [[pseudonim]]. Profesionalniju komičarsku karijeru započeo je kao voditelj ''The Jon Stewart Showa'' koji se prikazivao na [[MTV]]-u, a od [[1999.]] do danas vodi polusatnu emisiju ''[[The Daily Show]]'' koja je [[Satira|satirički]] osvrt na dnevne političke vijesti i u kasnonoćnom američkom TV terminu prenose je neke od najpopularnijih medijskih kuća uključujući [[CNN]]. U listopadu [[2011.]] godine, ismijavajući bahatog [[Republikanska stranka|republikanca]] Hermana Caina, Stewart je u svoj [[skeč]] uključio i [[Hrvatska|Hrvatsku]] koja mu je poslužila kao primjer države za koju navedeni republikanski kandidat nikad nije čuo<ref>[[Nacional]] (29. 10. 2011.): [http://www.nacional.hr/clanak/118819/hrvatska-kakvo-je-to-j-ime Hrvatska? Kakvo je to j.... ime?!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101165806/http://www.nacional.hr/clanak/118819/hrvatska-kakvo-je-to-j-ime |date=2012-01-01 }}</ref>. Stewart je hvaljen od strane brojnih kritičara i osnivač je brojnih nagrada uključujući [[Grammy]] ([[2001.]] i [[2002.]] godine). Dvaput je vodio dodjelu filmske nagrade [[Oscar]]; 78. dodjelu [[2006.]] i 80. dodjelu [[2008.]] godine. == Knjige == * ''Naked Pictures of Famous People'' (1998.) * ''America (The Book): A Citizen's Guide to Democracy Inaction'' (2004.) * ''Earth (The Book): A Visitor's Guide to the Human Race'' (2010.) == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{eng icon}} [http://www.thedailyshow.com/ Službene stranice: ''The Daily Show''] ;Ostali projekti {{WProjekti |commons = Jon Stewart |commonssh = Jon Stewart |commonscat = Jon Stewart |commonscatsh = Jon Stewart }} {{Lifetime|1962| |Stewart, Jon}} {{commonscat|Jon Stewart}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] [[Kategorija:Jevreji]] bug5193c2m10o5uksxmf5jwxgz25a7i 0 52624 42606324 42602524 2026-06-06T11:32:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606324 wikitext text/x-wiki {{Infobox journalist | name = Keith Olbermann | image = [[Datoteka:Keith Olbermann - small.jpg]] | caption = Keith Olbermann 7. januara 2008. | birthname = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1959|1|27}} | birth_place = New York | age = 49 | death_date = | death_place = | education = [[B.A.]], [[Cornell University]] | occupation = [[sportski komentator]], [[TV voditelj]], [[politički komentator|komentator]] | alias = | gender = muškarac | title = | family = | spouse = | children = | relatives = | religion = | credits = ''[[SportsCenter]]'' (1992–97) <br /> ''[[Countdown with Keith Olbermann]]'' (2003–) | agent = | salary = 7,5 $ miliona (proc.)<ref name="tvnewsernov08">{{cite web | url = http://www.mediabistro.com/tvnewser/msnbc/olbermanns_deal_will_pay_30m_over_four_years_100173.asp?c=rss | title = Olbermann's Deal Will Pay $30M Over Four Years | publisher = MediaBistro | date = 11 November, 2008 | accessdate = 11. 11. 2008. | archivedate = 2009-05-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090524064100/http://www.mediabistro.com/tvnewser/msnbc/olbermanns_deal_will_pay_30m_over_four_years_100173.asp?c=rss | deadurl = yes }}</ref> | URL = http://www.msnbc.msn.com/id/3036677/ }} '''Keith Olbermann''' (27. januar 1959.-) je [[SAD|američki]] [[sportski komentator]], [[voditelj vijesti]],<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/3080446/|title=Keith Olbermann - Countdown with Keith Olbermann|work=[[MSNBC.com|MSNBC]]|date = 22. 02. 2007.|accessdate = 30. 10. 2008.}}</ref> i [[politički komentator]]. Poznat je po tome što je vodio emisiju ''[[Countdown with Keith Olbermann]]'', informativno-političku magazin emisiju na kablovskoj mreži [[MSNBC]], od 2003. do 2011. Od [[NFL sezona 2007|sezone 2007.]] Olbermann je također bio su-voditelj [[NBC|NBC-jeve]] sportske emisije ''[[Football Night in America]]''. Olbermann je prvih dvadeset godina karijere proveo u sportskom novinarstvu. 1980-ih je bio sportski dopisnik za [[CNN]] a tri puta je od [[Associated Press]]a proglašen najboljim sportskim komentatorom. Kasnije je bio su-voditelj [[ESPN]]-ove emisije ''[[SportsCenter]]'' (1992-1997). Nakon što se posvađao s vodstvom ESPN-a, Olbermann je postao sportski voditelj i producent [[Fox Sports Net]]a od 1998. do 2001, kada je vodio nekoliko prijenosa [[World Series]]a. Nakon napuštanja Foxa, Olbermann je vodio nekoliko političkih emisija za [[MSNBC]], a od kojih je najpoznatiji ''Countdown with Keith Olbermann''. Olbermann je stekao vjernu publiku, ali i brojne kritike zbog toga što ne krije svoju ideološku pristranost u kritikama javnih ličnosti, pri čemu su mu mete bili administracija [[George W. Bush|Georgea W. Busha]] i [[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]]. Olbermann sebe i svoje promicanje [[levica|lijevih]] stavova često opisuje kao svojevrsnu antitezu [[Bill O'Reilly (komentator)|Bill O'Reillyju]], [[desnica|desnom]] komentatoru [[Fox News]]a s kojim je dugo godina u otvorenom neprijateljstvu. Za vrijeme [[Predsjednički izbori u SAD 2008|predsjedničkih izbora 2008. godine]] bio je vatreni poklonik [[Barack Obama|Baracka Obame]] i bez milosti napadao [[John McCain|Johna McCaina]], a mnogi kritičari su ga uzeli kao oličenje pristranosti američkih medija u izbornoj utrci. == Izvori == {{reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [http://countdown.msnbc.com/ ''Countdown'' with Keith Olbermann Front Page]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://keith-olbermann.dailykos.com/ Keith Olbermann's blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081127032121/http://keith-olbermann.dailykos.com/ |date=2008-11-27 }} on [[The Daily Kos]] {{Lifetime|1959| |Olbermann, Keith}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki sportski komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] qffbjw1hdzl4t08ofa1gjyxnft9ce0x 0 52645 42606291 42506123 2026-06-06T11:30:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606291 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Stephen Colbert | slika = Stephen Colbert 4 by David Shankbone.jpg | širina_slike = 250px | opis = Stephen Colbert | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1964|5|13|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Washington, D.C.]] | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = | roditelji = }} '''Stephen Tyrone Colbert''' ({{pron-en|koʊɫˈbɛɹ}};<ref>v. [http://inogolo.com/pronunciation/d1482/Stephen_Colbert inogolo:pronunciation of Stephen Colbert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314002015/http://inogolo.com/pronunciation/d1482/Stephen_Colbert |date=2012-03-14 }}.</ref> rođen 13. maja 1964.) je [[SAD|američki]] [[komičar]], [[satira|satiričar]], [[glumac]] i [[pisac]], poznat po političkoj satiri čija su meta medijski komentatori.<ref name="avclub">{{cite news|url = http://www.avclub.com/content/node/44705|title = Stephen Colbert interview|first = Nathan|last = Rabin|work = [[The A.V. Club]]|publisher = ''[[The Onion]]''|date = 25. 01. 2006.|accessdate = 10. 07. 2006.|archivedate = 2006-02-02|archiveurl = https://web.archive.org/web/20060202094518/http://www.avclub.com/content/node/44705|deadurl = yes}}</ref> Colbert je ispočetka mislio biti ozbiljni glumac, ali se počeo zanimati za [[improvizacijski teatar]] kada je sredo redatelja [[Del Close]] iz trupe [[The Second City|Second City]] dok je studirao na [[Northwestern University]]ju. Prvo je nastupao kao šegrt za [[Steve Carell]]a u [[The Second City|Second Cityju]]; među članovima trupe su bili [[Paul Dinello]] i [[Amy Sedaris]], s kojim je stvorio seriju humorističkih skečeva''[[Exit 57]]''. Colbert je pisao i nastupao u TV-seriji''[[The Dana Carvey Show|Dana Carvey Show]]'' prije nego što se sa Sedaris i Dinellom ponovno okupio radi serije ''[[Strangers with Candy]]''. Slavu je stekao na kablovskoj mreži [[Comedy Central]] gdje je angažiran za parodiju vijesti pod nazivom ''[[The Daily Show]]''. Godine 2005. je napustio ''The Daily Show'' kako bi započeo [[spin-off]] seriju ''[[The Colbert Report]]'', parodiju političkih komentara nalik na ''[[The O'Reilly Factor]]''. Zahvaljujući njoj je dobio tri [[Emmy Award|Emmyja]], a godine 2006. je stekao svjetsku slavu s kontroverznim nastupom [[Stephen Colbert na večeri Udruženja dopisnika iz Bijele kuće 2006|na večeri Udruženja dopisnika Bijele kuće]] 2006. godine prilikom čega je meta njegove satire bio George W. Bush, koji se nalazio u publici. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == ; Opći * [http://www.colbertnation.com The Colbert Report Official Site] * {{IMDb ime|0170306}} * [http://the1secondfilm.com/producer/1005 Stephen Colbert Producer Profile for The 1 Second Film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512031134/http://www.the1secondfilm.com/producer/1005 |date=2008-05-12 }} * [http://www.wikiality.com/Main_Page Wikiality.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508005157/http://www.wikiality.com/Main_Page |date=2009-05-08 }}, a [[wiki]] dedicated to Stephen Colbert and ''The Colbert Report'' ; Audio/Video * {{National Public Radio|97191965}} in 2008 * {{National Public Radio|4583007}} in 2005 * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4630860 'Daily Show' Correspondent Readies 'The Colbert Report'], ''[[All Things Considered]]''. (May 4, 2005) * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5040948 Bluster and Satire: Stephen Colbert's 'Report'], ''[[Fresh Air]]''. (December 7, 2005) * [http://throwawayyourtv.com/2006/05/stephen-colbert-60minutes-segment.html Colbert interviewed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716190619/http://throwawayyourtv.com/2006/05/stephen-colbert-60minutes-segment.html |date=2007-07-16 }}, ''[[60 Minutes]]'' ([http://www.cbsnews.com/stories/2006/04/27/60minutes/main1553506.shtml Transcript]). (April 30, 2006) * [http://video.google.com/videoplay?docid=5550134133036374310&q=colbert&hl=en Colbert in an open, hour-long interview and Q & A session] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205163320/http://video.google.com/videoplay?docid=5550134133036374310&q=colbert&hl=en |date=2008-12-05 }} arranged by [[Harvard's Institute of Politics]]. He speaks a great deal about the nature of his character and the interplay between wearing the mask and using it to make real political points. * {{google video|-869183917758574879|Colbert Roasts President Bush—2006 White House Correspondents dinner}}, ([http://www.dailykos.com/storyonly/2006/4/30/1441/59811 Transcript]). (April 29, 2006) * [http://www.charlierose.com/shows/2006/12/08/2/a-conversation-with-comedian-stephen-colbert A conversation with comedian Stephen Colbert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915040747/http://www.charlierose.com/shows/2006/12/08/2/a-conversation-with-comedian-stephen-colbert |date=2008-09-15 }}, ''[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]''. (December 8, 2006) * A [http://www.youtube.com/watch?v=PsVezkJtyEE 2007 appearance] at the [[Glamour (magazine)|Glamour magazine]] Women of the Year Awards to honor [[Nancy Pelosi]] demonstrates Colbert's versatile ability to narrowly tailor a performance to an audience. * [http://www.foodbanknyc.org/index.cfm?objectId=5549F053-B685-9432-0961C15A48A9A0CD Appearance at the Food Bank For New York City 2008 Can-Do Awards Dinner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522180306/http://www.foodbanknyc.org/index.cfm?objectId=5549F053-B685-9432-0961C15A48A9A0CD |date=2008-05-22 }} <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --> {{clear}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Stephen Colbert}} {{Lifetime|1964| |Colbert, Stephen}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Satiričari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 6i9dtl7jwtmaq1k1rr6r87fygdf80bt 0 53074 42606302 42517549 2026-06-06T11:30:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606302 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac | slika = Publicity photo young Jackie Gleason.jpg | opis = Jackie Gleason na početku karijere | ime_po_rođenju = Herbert Walton Gleason, Jr. | datum_rođenja = {{birth date|df=yes|1916|02|26}} | mjesto_rođenja = [[Bushwick (Brooklyn)|Bushwick]], New York | datum_smrti = {{death date and age|df=yes|1987|6|24|1916|2|26}} | mjesto_smrti = [[Lauderhill (Florida)|Lauderhill]], [[Florida]] | period = 1941–1986 | znamenite_uloge = šerif [[Bufford T. Justice]] u ''[[Smokey and the Bandit|Smokey i Bandit]]'' | supružnik = Genevieve Halford<br />(1936–1970)<br />Beverly McKittrick (1970–1975)<br />Marilyn Taylor (1975–1987) | nagrada = {{awd|award=[[Tony Award za najboljeg glavnog glumca u mjuziklu|Tony Award za najbolju glavnu mušku ulogu u mjuziklu]]|year=1960|title=[[Take Me Along]]}}<br />{{awd|award=[[Nagrada NBR za najboljeg sporednog glumca]]|year=1961|title=[[The Hustler (film)|The Hustler]]}} }} '''Herbert Walton Gleason, Jr.''' , kršten kao '''John Herbert "Jackie" Gleason'''<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.jackiegleason.com/bio.html|title=Jackie Gleason Biography|publisher=JackieGleason.com|accessdate = 23. 11. 2008.}}</ref> (26. februar 1916 – 24. jun 1987) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[komičar]], glumac i [[muzičar]], poznat kao jedna od prvih [[televizija|televizijskih]] zvijezda u historiji. Nakon neuspjelih pokušaja da se probije u Hollywood, početkom 1950-ih je postao slavan kao voditelj TV-emisije ''[[Cavalcade of Stars]]'', a zatim i vlastitog ''[[Jackie Gleason Show]]a''. Nakon toga je stvorio ''[[The Honeymooners]]'', jednu od najpopularnijih i najuticajnijih [[sitcom]]ova u historiji, u kome je tumačio lik [[Ralph Kramden|Ralpha Kramdena]]. Svoje dramske sposobnosti je iskazao kao igrač biljara Minnesota Fats u poznatom filmu ''[[The Hustler (film)|Hazarder]]'', a pred kraj karijere postigao uspjeh kao vulgarni šerif [[Bufford T. Justice]] u seriji filmskih komedija ''[[Smokey and the Bandit|Smokey i Bandit]]''. == Opus == {{col-begin}} {{col-break|50%}} === Televizija === * ''[[The Life of Riley]]'' (TV) (1949) * ''[[Cavalcade of Stars]]'' (1950) * ''[[The Jackie Gleason Show]]'' (1952) * ''[[The Laugh Maker]]'' (1953) * ''Short Cut'' (1954) * ''Uncle Ed and Circumstances'' (1955) * ''The Show-Off'' (1955) * ''[[The Time of Your Life]]'' (1958) * ''[[You're in the Picture]]'' (1961) * ''[[Mr. Halpern and Mr. Johnson]]'' (1983) * ''[[Izzy and Moe]]'' (1985) {{col-break}} === Kazališne predstave === * ''[[Keep Off the Grass]]'' (1940) * ''[[Artists and Models (predstava)|Artists and Models]]'' (1943) * ''[[Follow the Girls]]'' (1944) * ''[[Along Fifth Avenue]]'' (1949) * ''[[Take Me Along]]'' (1959) {{col-end}} === Filmografija === {{col-begin}} {{col-break}} * ''[[Navy Blues]]'' (1941) * ''[[Steel Against the Sky]]'' (1941) * ''[[All Through the Night (film)|All Through the Night]]'' (1942) * ''[[Lady Gangster]]'' (1942) * ''[[Tramp, Tramp, Tramp (1942)|Tramp, Tramp, Tramp]]'' (1942) * ''[[Larceny, Inc.]]'' (1942) * ''[[Escape from Crime]]'' (1942) * ''[[Orchestra Wives]]'' (1942) * ''[[Springtime in the Rockies]]'' (1942) {{col-break}} * ''[[The Desert Hawk]]'' (1950) * ''[[The Hustler (film)|The Hustler]]'' (1961) * ''[[Gigot]]'' (1962) (also writer) * ''[[Requiem for a Heavyweight]]'' (1962) * ''[[Papa's Delicate Condition]]'' (1963) * ''[[Soldier in the Rain]]'' (1963) * ''[[Skidoo (film)|Skidoo]]'' (1968) * ''[[How to Commit Marriage]]'' (1969) * ''[[Don't Drink the Water (1969 film)|Don't Drink the Water]]'' (1969) {{col-break}} * ''[[How Do I Love Thee?]]'' (1970) * ''[[Mr. Billion]]'' (1977) * ''[[Smokey and the Bandit]]'' (1977) * ''[[Smokey and the Bandit II]]'' (1980) * ''[[The Toy]]'' (1982) * ''[[The Sting II]]'' (1983) * ''[[Smokey and the Bandit Part 3]]'' (1983) * ''[[Nothing in Common]]'' (1986) {{col-end}} === Diskografija === {{col-begin}} {{col-break}} * ''Music for Lovers Only'' (1953) * ''Music, Martinis and Memories'' (1954)(Također na EP-u u U.K.). * ''Music to Make You Misty'' (1954) * ''Tawny'' (1954) * ''Lover's Rhapsody'' (1955) * ''And Awaaay We Go!'' (1955) * ''Romantic Jazz'' (1955) * ''Music to Remember Her'' (1955) * ''Lonesome Echo'' (1955) * ''Music to Change Her Mind'' (1956) * ''Night Winds'' (1956) * ''Merry Christmas'' (1956) * ''Music for the Love Hours'' (1957) * ''Velvet Brass'' (1957) * ''"Oooo!"'' (1957) {{col-break}} * ''The Torch with the Blue Flame'' (1958) * ''Riff Jazz'' (1958) * ''Rebound'' (1959) * ''That Moment'' (1959) * ''Aphrodisia'' (1960) * ''Opiate d'Amour'' (1960) * ''Lazy Lively Lovely'' (1961) * ''The Gentle Touch'' (1961) * ''A Lover's Portfolio'' (1962) * ''Love, Embers and Flame'' (1962) * ''Champagne, Candlelight and Kisses'' (1963) * ''Movie Themes for Lovers Only'' (1963) * ''Today's Romantic Hits for Lovers Only'' (1963) * ''Today's Romantic Hits for Lovers Only, Vol. 2'' (1964) * ''Last Dance for Lovers Only'' (1964) {{col-break}} * ''Silk 'n' Brass'' (1965) * ''Music from Around the World for Lovers Only'' (1966) * ''How Sweet It Is for Lovers'' (1966) (World Records label) * ''A Taste of Brass for Lovers Only'' (1967) * '''Tis the Season'' (1967) * ''The Best of Jackie Gleason'' (1968) * ''Doublin' in Brass'' (1968) * ''White Christmas'' * ''All I Want For Christmas'' (1969) * ''The Best of Jackie Gleason, Vol. 2'' (1969) * ''The Now Sound'' (1969) * ''Romeo and Juliet'' (1970) * ''Come Saturday Morning'' (1970) * ''Words of Love'' (1971) {{col-end}} == Literatura == * William A. Henry III, ''The Great One: The Life and Legend of Jackie Gleason'' (New York: Doubleday, 1992). * Robert Metz, ''CBS: Reflections in a Bloodshot Eye'' (New York, 1975). == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{findagrave|1596}} * {{ibdb|42339}} * {{IMDb ime|0001276}} * [http://www.spaceagepop.com/gleason.htm Jackie Gleason discography] * [http://www.briansbelly.com/halloffame/jackiegleason.shtml] * [http://www.fiftiesweb.com/honeymnr.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030812175511/http://www.fiftiesweb.com/honeymnr.htm |date=2003-08-12 }} {{Lifetime|1916|1987|Gleason, Jackie}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Tony Award]] skkdgykw0xqa0qfuale67k9z6i5u7ug 14 53890 42605607 5046252 2026-06-05T15:20:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605607 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television actors from the United States}} [[Kategorija:Američki glumci|Televizija]] [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Glumci]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Televizijski glumci]] [[Kategorija:Televizijski glumci po nacionalnosti]] 9y2oj8b9l2nvvfu6vh5g8ap32bojkd0 0 54183 42605967 42604587 2026-06-05T22:16:32Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605967 wikitext text/x-wiki {{for|ulazak hrvatskih snaga u Knin 1995. godine|Operacija Oluja}} {{Infokutija vojni sukob | sukob = <span style="font-size: medium;">'''Bitka za Knin''' |deo= [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika=Baterije brdske artilerije v bojih pri Kninu.jpg |opis_slike = ''Partizanska artiljerija dejstvuje tokom bitke za Knin''. |datum=novembar-decembar [[1944]]. |mjesto=severna [[Dalmacija]] | casus = | teritorija = |rezultat=Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] |strana1=[[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|25px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2=[[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25px]] Nemački [[Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25px]] [[Ustaše]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Četnici]] |jedinice1=[[Osmi dalmatinski korpus]]<br />([[Četrnaesta dalmatinska brigada|14. dalmatinska brigada]]) |jedinice2= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25px]] [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdski korpus]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Dinarska četnička divizija|Dinarska divizija]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25px]] delovi 6. i 7. ustaškog zdruga |komandant1= [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|25px]] [[Petar Drapšin]], komandant 8. korpusa |komandant2= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|25px]] [[Gustav Fen]], komandant 15. korpusa<br>[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Momčilo Đujić]] |snaga1=40.000 boraca, 40 tenkova |snaga2=24.000 boraca, 20 tenkova |gubici1=oko 4.200 izbačenih iz stroja |gubici2=oko 16.000 izbačenih iz stroja |civilne žrtve=}} '''Kninska operacija''' krajem [[1944]]. godine je ofanziva kojom su [[NOVJ|jugoslavenski partizanski]] oslobodili [[Knin]], porazivši [[Sile Osovine|osovinske]] snage te dovršivši preuzimanje kontrole nad [[Dalmacija|Dalmacijom]]. Kninska operacija u užem smislu podrazumijeva borbe za sam grad Knin i njegovu neposrednu okolicu (25. novembra - 5. decembra), a u širem smislu operacije oslobađanja šireg područja Dalmacije koje su započele 13. septembra. S obzirom na velike gubitke s obje strane, smatra se najvećom bitkom u historiji Dalmacije. '''Bitka za Knin''' predstavlja završnu i najuspešniju fazu ofanzive [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]] za oslobođenje [[Dalmacija|Dalmacije]] od [[Nemačka|Nemačke]] okupacije tokom [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]]. Ofanziva je trajala od [[13. septembar|13. septembra]] [[1944]]. godine, a završni napad usmeren na opkoljavanje i uništenje nemačkih utvrđenih položaja u oblasti [[Knin]]a trajao je od [[25. novembar|25. novembra]] do [[5. decembar|5. decembra]]. U ovim borbama Osmi korpus je teško porazio i gotovo prepolovio snage nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog]] armijskog korpusa i dovršio oslobođenje Dalmacije. == Opšta operativna situacija == Kad je [[10. oktobar|10. oktobra]] [[1944]]. inženjerijski odred 93. divizije [[Crvena armija|Crvene armije]] iznenadnim prepadom zauzeo 30-tonski most na [[Velika Morava|Velikoj Moravi]], a u naredna dva dana čitav 4. gardijski mehanizovani korpus maršem prešao preko mosta i spojio se sa [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvim proleterskim korpusom NOVJ]], nemačkoj Vrhovnoj komandi postalo je jasno da je dalje držanje položaja u [[Srbija|Srbiji]] iluzorno. Stoga je naredila utvrđivanje nove glavne linije fronta na [[Balkan]]u, koja se protezala [[Dunav]]om, preko [[Srem]]a do [[reka Sava|Save]], zatim rekom [[reka Drina|Drinom]], pa linijom [[Gacko]] - [[Livno]] - [[Knin]] - ušće [[reka Zrmanja|Zrmanje]] (takozvana zelena linija). Naređeno je da se jedinice povlače postepeno i organizovano, pod borbom i pod sopstvenim obezbeđenjem na zacrtanu liniju fronta. Zamisao nemačke komande bila je da sa dalmatinskog fronta izvuče [[118. lovačka divizija|118. lovačku]] i [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijsku diviziju]], 92. motorizovanu brigadu i [[Divizija Brandenburg|1. puk "Brandenburg"]] i stavi ih na raspolaganje 2. oklopnoj armiji za borbu protiv Trećeg ukrajinskog fronta. Liniju fronta od Gacka do ušća Zrmanje trebalo je da preuzmu tri legionarske divizije: [[369. legionarska divizija|369. (Vražja)]], 373. (Tigar) i 392. (Plava). Međutim, ofanziva Osmog korpusa omela je i preduhitrila ove planove: tokom septembra delovi 118. divizije uništeni su na Braču, a delovi 369. divizije na [[Pelješac|Pelješcu]]. Najteži poraz 369. Vražja divizija pretrpela je od 26. dalmatinske divizije 22. oktobra u Vukovom klancu kod [[Metković]]a. Prilikom izvlačenja iz [[Šibenik]]a [[3. novembar|3. novembra]] na putu prema [[Drniš]]u razbijen je 893. puk [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]]. {{Operacije NOVJ}} U takvoj situaciji, suočena sa energičnim pritiskom, Komanda Jugoistoka morala je da odustane od izvlačenja [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]] i dodeli joj zadatak odbrane Knina. Štab 8, korpusa pokušao je sa širokim obuhvatom Knina, računajući na eventualni pokušaj izvlačenja [[Vermaht|Nemaca]] i iz Knina. Međutim, naišao je na snažan otpor. Nemci su se odlučili za upornu odbranu, rešeni da po svaku cenu zadrže Knin kao najzapadnije utvrđenje na svojoj projektovanoj liniji fronta. Budući priklješten između partizanske ofanzive i nastavka kolaboracije sa okupatorom, vojvoda [[Momčilo Đujić]] razmišljao je o alternativama. Naime, komanda Dinarske četničke oblasti je u septembru uputila 1. brigadu 1. bosanskog četničkog korpusa iz rejona Knina na sektor [[Šibenik]]a radi uspostavljanja veze sa anglo-američkim trupama prilikom njihovog očekivanog iskrcavanja. U naređenju koje je ta komanda 1. oktobra 1944. uputila komandantu 1. bosanskog korpusa stoji sljedeće: {{izdvojeni citat|Našoj Dinarskoj četničkoj oblasti istorija je dodelila jedan od najvećih i najsvetijih zadataka na putu ka ujedinjenju srpstva, a to je udaranje zapadne granice velike Srbije... Naša Dinarska četnička oblast po svim znacima i izgledima imaće i tu čast da prva uhvati vezu sa našim velikim saveznicima koji se svakog dana očekuju kada će nastupiti na naše tlo, kada ćemo zajedno sa njima okončati našu borbu sa neprijateljem i biti srećni i zadovoljni.<ref>Arhiv VII, H-V-710.</ref><ref>Todor Radošević, Ofanziva za oslobođenje Dalmacije (1. IX - 9. XII 1944), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1965, str. 26.</ref>}} Međutim, ubrzo će se i ovo ispostaviti kao iluzija, s obzirom da do [[Sile Antante|savezničkog]] iskrcavanja na [[Jadran]]u nije došlo. == Suprotstavljene snage == U vreme početka prve faze kninske operacije u Kninu i najbližoj okolini su se nalazile, pored Štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]], sledeće jedinice: * [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijska divizije]]; * 383. ojačani puk [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]]; * delovi 944. artiljerijskog puka; * delovi 29. puka tvrđavskih pionira; * 581. i 583. mornarički streljački bataljon;8" * ostaci 6. i 7. ustaške brigade; * 2. bataljon 3. posadne brigade (domobrani); * [[Dinarska četnička divizija]]. Pored njih bilo je i nekih manjih jedinica (za vezu, snabdevanje, protivavionsku odbranu i sl.). Ukupno, u [[Knin]]u je bilo oko 20.000 vojnika (14.000 nemačkih, 1.500 ustaških sa domobranima i 4.500 četničkih), što znači da je neprijatelj u toku prve i druge etape pretrpeo gubitke od 7.500 vojnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/107.htm Todor Radošević, Ofanziva za oslobođenje Dalmacije], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 227.</ref> Na komunikacije prema [[Lika|Lici]] raspoređen je kao pojačanje 847. puk 392. divizije. Sve ove jedinice bile su pod komandom komandanta [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]] generala [[Gustav Fen|Gustava Fena]] ({{jez-nem|Gustav Fehn}}). Nasuprot ovim snagama stajao je 8. dalmatinski korpus NOVJ, koji je pod svojom komandom imao [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9.]], [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19.]], [[Dvadeseta dalmatinska divizija NOVJ|20.]], i [[Dvadeset šesta dalmatinska divizija NOVJ|26. diviziju]], te jedan i po bataljon Prve tenkovske brigade, ukupne jačine oko 32.000 vojnika NOVJ. Komandant partizanskih snaga je bio general [[Petar Drapšin]]. == Pripreme == [[Datoteka:Artiljerija 8. korpusa NOVJ pored Knina.jpg|mini|desno|300px|Artiljerija VIII korpusa NOVJ u rejonu Knina, oktobra 1944.]] General Fen dobio je naređenje da se [[Knin]] brani do poslednjeg čoveka i odbrani po svaku cenu. To naređenje preneo je podređenima: {{izdvojeni citat|1.) Svaki oficir postavljen za komandanta obavezan je da strelja svakog potčinjenog koji napusti svoj položaj. Oficir koji tako ne postupa biće kažnjen istom kaznom. 2.) Za jedinice koje napuste svoj položaj bez borbe i bez ispaljenog metka i ne drže se do poslednjeg čoveka, divizija će narediti i izvršiti streljanje svakog desetog čoveka ... Objasniti da će ove mere biti sprovodene bezobzirno, neodložno i bez izuzetaka.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, mf. London, 2/395; v. T. Radošević. n. d. 227.</ref>}} General Fen ponudio je [[Momčilo Đujić|vojvodi Đujiću]] da podele sudbinu u duhu stvorenog bratstva po oružju. Vojvoda Đujić odgovorio je preko svog izaslanika majora Novaka Mijovića pismom u kojem kaže: {{izdvojeni citat|Četnička komanda sa svim svojim oružanim snagama od meseca septembra prošle godine radi i sarađuje sa Nemačkom vojskom u ovim krajevima iskreno i lojalno. Ovo su nam nalagali naši zajednički interesi... Ova se saradnja produžila sve do danas. Kada je pre skoro mesec dana otpočela velika partizanska ofanziva na Knin i kada su četnici izgubili jedan veći deo teritorije četnici su uvideli da je više ovde njihova borba uzaludna jer da će ipak morati jednog dana napustiti ovu teritoriju. To je od strane predstavnika ove komande majora Mijovića tačno rečeno Komandantu Nemačkog Korpusa u Kninu. Sa strane gospodina generala komandanta Korpusa je izražena želja da ne treba da se rastavljamo nego da do kraja zajednički podelimo sudbinu pa šta nam bude. Sa naše strane po principu solidarnosti i bratstva po oružju je to prihvaćeno pod jednim drugim uslovom i načelom u čemu smo se jednoglasno saglasili: Da naš dalji rad kao i uspešan ishod našega rada mora počivati na uzajamnom potpunom poverenju i razumevanju kao i u uzajamnoj pomoći kako u municiji tako i u oružju, odeći i hrani. Stali smo na gledištu da samo zajednički možemo naći izlaza iz situacije. Na osnovu svega toga četnička komanda je i donela odluku i ako to nije bilo više u njenom interesu da četnici ostanu i bore se zajedno sa nemačkom vojskom dok će nam ranjenike, bolesne i civile Nemci jednim delom evakuisati a jednim delom pomoći nam da se evakuišu ... Četnička komanda želi da i dalje deli sudbinu sa nemačkom vojskom. Ali dok ne bude mogućnosti sa nemačke strane da se četnicima pruži stvarnija i efikasnija pomoć četnička komanda će pokušati da prikupljanjem svojih snaga i posedanjem strategijski važnih položaja bar donekle umanji nedostatak hrane i pomanjkanje municije ... Komanda moli da baza-centar za snabdevanje naših jedinica do daljega zajedničkog sporazuma i situacije budu Pađene...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_115.htm Zbornik NOR, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, dokument 115, str. 448]</ref>}} Ipak, vojvoda Đujić je odlučio da izvuče svoje snage iz Knina na sever, na komunikacije prema Lici. Od [[7. novembar|7.]] do [[15. novembar|15. novembra]] trajala je prva faza napada na Knin, u kojoj je 19. divizija dejstvovala u pravcu [[Gračac (Lika)|Gračaca]], 9 divizija iz pravca [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]], 26. divizija južno od Knina, a na sama kninska utvrđenja napadala je 20 divizija sa zapada. Nemci su upornom odbranom uspešno odbili napad na grad, a kontranapadima povratili izgubljene komunikacije prema severu i severozapadu. Kad su četnici pod komandom Đujića u poslednjoj fazi Kninske operacije napustili nemački front kod Knina, u hronici [[373. legionarska divizija|373. divizije]] je zapisano<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. strana 207</ref>: {{izdvojeni citat|Do osetnog slabljenja fronta kod Knina došlo je kad je 6-7.000 ljudi jaka četnička grupa vođena od popa Momčila pešačkim maršem prebačena u oblast Karlovca. Razlog koji je ovo izazvao je neprijateljstvo sa ustašama, pa je rešeno da se formira jedan četnički korpus u oblasti Ljubljane. Marševski pokret bio je pomognut od strane 373. divizije koliko god je to bilo moguće. ({{jez-nem|Eine empfindliche Schwächung des Frontabschnittes bei Knin trat dadurch ein, daß eine bisher nordwestlich der Stadt gestandene, etwa 6—7000 Mann starke, von dem Popen Momčilo geführte Cetnikgruppe im Fußmarsch in die Gegend von Karlovac verlegt wurde. Der Grund des Abzuges war Verfeindung mit der Ustascha, auch hieß es, daß im Raum von Laibach ein Cetnikkorps aufgestellt würde. Die Marschbewegung wurde so gut als möglich von der 373. Div. unterstützt.}})}} General Fen premestio je 17. novembra svoj štab u [[Bihać]]. Iz područja Knina evakuisao je demoralisane ustaško-domobranske snage i predao neposrednu komandu nad odbranom generalu Vindišu (Windisch), komandantu [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]]. Celo područje Knina i ključne tačke na komunikacijama pomno su utvrđeni povezanim sistemom rovova, bunkera, pešadijskih prepreka i minskih polja. == Završni udarac == [[Datoteka:Zarobljeni Nemci kod Knina novembra 1944.jpg|mini|desno|300px|Zarobljeni Nemci kod Knina novembra 1944.]] [[Datoteka:Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u Kninu 1944..jpg|mini|desno|300px|Zarobljeni Nemci, četnici i ustaše u Kninu 1944.]] [[Datoteka:Ostaci nemačke motorizovane kolone uništene pri proboju iz Knina 1944.jpg|mini|desno|300px|Ostaci nemačke motorizovane kolone uništene pri proboju iz obruča kod Knina, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|„Borbe kod Knina traju i dalje nesmanjenom žestinom. Zbog činjenice da je neprijatelj taktički dobro vođen (sadesjtvo pješadije i artiljerije, dobro upravljanje vatrom), te da je dobro opremljen artiljerijom i minobacačima (veliki utrošak municije), borbe oko Knina se ne mogu okarakterisati kao gerilske. Tamošnje neprijateljske snage imaju borbenu vrijednost regularnih trupa.“ <ref>NAW, T-311, Roll 194, 000900: Jutarnji izvještaj obavještajnog odjeljenja (11. novembar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj o borbama}} Uočivši da neprijatelj ima nameru da uporno brani [[Knin]], štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] sačinio je novi plan napada. Prema tom planu, [[20. dalmatinska divizija NOVJ|20. divizija]] će napadati sa istoka na grad i na severnu komunikaciju, [[19. dalmatinska divizija NOVJ|19. divizija]] sa zapada na grad i na severozapadnu komunikaciju, [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] ojačana tenkovskim četama napadaće grad i isturena utvrđenja sa juga, dok bi [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizija]] trebalo da presretne i uništi nemačke delove koji bi se eventualno izvlačili iz [[Knin]]a. Napad je na sektoru [[20. dalmatinska divizija NOVJ|20. divizije]] počeo [[25. novembra]], a na sektoru [[19. dalmatinska divizija NOVJ|19.]] i [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] 26. novembra u zoru. Na svim sektorima jedinice [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] napredovale su veoma sporo, lomeći izuzetno snažan i uporan otpor neprijatelja. [[Franc Šraml]] je u svojoj knjizi opisao atmosferu: {{izdvojeni citat|Sa položaja smo se od cele čete izvukli samo nas petorica, ali nas je komandant naterao da se vratimo i ponovo krenemo u napad...}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemund, 1962, 201—202.</ref> Danonoćni napadi i protivnapadi odvijali su se sa promenljivom srećom i sa znatnim gubicima na svim delovima fronta. Nezadovoljan tempom napredovanja, komandant [[Petar Drapšin|Drapšin]] je [[1. decembra]] pre podne uveo u napad poslednje rezerve. Nemačka odbrana počela je da se lomi [[2. decembra]] uveče. Sutradan u oko 8 ujutro jedinice [[20. dalmatinska divizija NOVJ|20. divizije]] koje su nadirale sa istoka i [[19. dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] koje su nadirale sa zapada spojile se neposredno severno od grada i zatvaraju obruč oko Knina. Istovremeno, [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] upada u južni deo grada i preostalim nemačkim snagama je preostalo da pokušaju da obrazuju udarne grupe i da pokušaju da se spasu probojem. Najveći deo uništen je u samom gradu. Sudbinu onih koji su se probili opisuje [[Danilo Damjanović]] u knjizi "Šesta dalmatinska brigada": {{izdvojeni citat|Dok su 14. i 5. brigada u prvim časovima 4. decembra zametnule teške borbe sa gusto ešeloniranom nemačkom kolonom, koja je u toku prepodneva uspela da probije njihovu odbranu, 6. brigada je čvrsto držala desnu obalu Zrmanje, gde je postavila jednu bateriju, i u 12 časova spremno dočekala nemačke čelne delove, na koje je otvorila ubitačnu vatru. Tu su Nemcima naneti teški gubici i zadobijen je veliki ratni plen (pored ostalog i 6 topova). Tako je dalje prodiranje ove nemačke grupacije zaustavljeiio, a duž njenih bokova preduzeli su žestok napad bataljoni 5. i 14. brigade i na više mesta je došlo do mešanja naših i nemačkih snaga, do borbe prsa u prsa i direktnog gušanja. Ta žestoka borba je trajala do 14 časova. Vrlo mali deo nemačkih snaga uspeo je da se probije preko Pađena, duž železničke pruge, do Bendera, gde ih je dočekala i likvidirala 3. brigada 9. divizije koja je tu ranije bila pristigla.}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/105.htm Danilo Damjanović: Šesta dalmatinska brigada] - Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1969.</ref> Isti događaj opisuje i Franc Šraml u navedenoj knjizi: {{izdvojeni citat|Neprijatelj nastavlja svoje jake napade na celom frontu. Kod 383. pešadijskog puka, Pađani (mesto) okruženi. Grupi ne polazi za rukom da se probije. Pala je u zarobljeništvo. Svi zamenici su pali u partizanske ruke, oko 600 ranjenika. 373. divizija pretrpela težak udarac. 264. divizija se može smatrati uništenom. Jednoj grupi od 200 ljudi pod ličnim vođstvom komandanta divizije je pošlo za rukom da se probije ka severu, duž železničke pruge.}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemund, 1962</ref> [[3. decembra]] u 11 pre podne [[Knin]] je bio oslobođen. Nemačka odbrana je gotovo u potpunosti uništena, a komandant divizije Vindiš uspeo se probiti na sever, gde se povezao sa četničkim delovima i sa njima se tokom narednih dana probio u južnu Liku. == Gubici == U kninskoj operaciji [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdski armijski korpus]] je prema podacima NOVJ imao 6555 poginulih i 4285 zarobljenih. Osmi korpus NOVJ je imao 677 poginulih, 2439 ranjenih i 126 nestalih.<ref>Kninska operacija, zbornik, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1985.</ref> Prema izveštaju Komande [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]] Komandi [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] od 8. decembra 1944, ukupna jačina [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]] na dan [[5. decembra]] iznosila je 1526 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_180.pdf Zbornik NOR, XII/4, Vojnoistorijski institut, Beograd, dokument 180, str. 731]</ref> Ista divizija je u novembru 1943. imala pun formacijski sastav od 17.200 ljudi. Nakon Kninske operacije [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]] brisana je iz registra jedinica [[Vermaht]]a, a preostalo ljudstvo raspoređeno je u druge jedinice. Prema istom dokumentu, borbe su bile pune požrtvovanja, a "sopstveni gubici bili su vrlo visoki i doveli do razbijanja 264. divizije i raspada jednog većeg dela 373 divizije".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_180.pdf Zbornik NOR, XII/4, Vojnoistorijski institut, Beograd, dokument 180, str. 732]</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: '''KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN'''], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45] * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2] * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945] * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1986 * [https://www.znaci.org/00001/125.htm NAŠA PRVA DALMATINSKA - SJEĆANjA BORACA] * [https://www.znaci.org/00001/89.htm" Mate Šalov: ČETVRTA DALMATINSKA (SPLITSKA) BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/105.htm Danilo Damjanović: ŠESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/80.htm" Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * [https://www.znaci.org/00001/128.htm Ivo Ferenca: PARTIZANI JUŽNE DALMACIJE (TRINAESTA JUŽNODALMATINSKA NARODNOOSLOBODILAČKA UDARNA BRIGADA)] == Vanjske veze == {{commonscat|Battle of Knin}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/knin-1944/ Kninska operacija] {{en}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=3861 264. pešadijska divizija Vermahta] {{en}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=3943 373. legionarska divizija Vermahta] {{en}} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Napadi na utvrđene gradove u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 8r1qrd0gmlnhk6nkds08s1vv43ollqg 14 57474 42605568 9075525 2026-06-05T15:17:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605568 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Journalists from the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama|Novinari]] [[Kategorija:Američki pisci|Novinari]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Novinari]] [[Kategorija:Novinari po nacionalnosti]] cne30m8ufuo63crq4gzzbxb4fcmtdxe 0 59589 42605752 40902056 2026-06-05T15:41:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605752 wikitext text/x-wiki {{Radio postaja | naziv = Radio Banovina | logo = | razina = | frekvencija = 96.8 i 99.1 MHz | početak = | erp = | adresa = | web = | stream = }} '''Radio Banovina''' je [[hrvatska]] radio postaja koja emitira iz [[Glina (grad)|Gline]] na frekvencijama 96.8 i 99.1 MHz. Sadržaj čine većinom narodna i domaća izvorna glazba. Većina programa svodi se na ispunjavanje glazbenih želja. Iz studija Radio Banovine se emitira i kratki televizijski program [[RTB TV]]. == Vanjske veze == * [http://www.radio-banovina.hr Službena stranica Radio Banovine] * [http://fmscan.org/net.php?r=f&m=m&itu=HRV&pxf=Radio+Banovina&rg= Mapa pokrivenosti signalom (eng)] {{radio-stub}} [[Kategorija:Nastanci 1993.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice|Banovina]] [[Kategorija:Sisačko-moslavačka županija]] nibc07e1w3pdgao6uso0vw6qsec5bb0 10 61902 42605550 42440675 2026-06-05T12:06:07Z Vipz 151311 Zadani imenski prostor (Šablon:) dodaj samo ako imenski prostor nije dio unosa. 42605550 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{[[{{#if:{{NAMESPACE:{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}}}|{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}|Šablon:{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}}}|{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}]]{{#if:{{{param1|}}}|{{!}}''{{{param1}}}''|}}{{#if:{{{param2|}}}|{{!}}''{{{param2}}}''|}}}} {{ #if: {{{nt|}}} | | {{!}} }}{{#if:{{{param2|}}}|{{{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}|1={{{param1|}}}|2={{{param2}}}}}|{{#if:{{{param1|}}}|{{{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}|1={{{param1}}}}}|{{{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}}}}}}} {{ #if: {{{nt|}}} | {{clear}} | {{!}} }}[[Posebno:Što vodi ovdje/{{{1|{{FULLPAGENAME}}}}}|Šta vodi ovamo]] {{#if: {{{category|}}} | <br />[[:Category:{{{category}}}]] | }} {{ #if: {{{nt|}}} | | {{!}}- }} </includeonly><!---<noinclude>{{template doc}}</noinclude>---> 464wgp7rowowz9g2o7mesjt3rqj4ouc 0 63166 42605774 41823297 2026-06-05T15:46:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605774 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija |ime = Candid Camera |žanr = Reality emisija <br /> Skrivena kamera |kreator = Allen Funt |razvio = Allen Funt |voditelj = Allen Funt (1948-1992)<br /> Arthur Godfrey (1960-1961) <br /> John Bartholomew Tucker (1974-1979) <br /> Dorothy Collins (1974-1979) <br /> Dom DeLuise (1991-1992) <br /> Eva LaRue (1991-1992) <br /> Peter Funt (1992-2004) |naracija = Durward Kirby (1960-1966) <br /> Bess Myerson (1966-1967) |zemlja = {{flag|SAD}} |jezik = [[Engleski jezik|engleski]] |br_sezona = 38 |br_epizoda = 1000+ |producent = Allen Funt (1948-1992) <br /> Peter Funt (1992-2004) |kamera = jedna kamera |trajanje = 30 min. |mreža = [[American Broadcast Company|ABC]] (1948-1949) <br /> [[NBC]] (1949-1951; 1983) <br /> Syndication (1951-1954; 1974-1979; 1991-1992) <br /> [[The Tonight Show|The Tonight Show Starring Jack Paar]] (1954-1959) <br /> The Gary Moore Show (1959-1960) <br /> [[CBS]] (1960-1967; 1987-1988; 1996-2001) <br /> [[Ion Television|PAX]] (2001-2004) |početak = 10.8. 1948. |kraj = 23.5. 2004. |srodne = [[Punk'd]] (2003-2007) <br /> [[Howie Do It]] (2009) <br /> [[Smile...You're Under Arrest!]] (2008- ) }} '''''Candid Camera''''' (doslovno "Iskrena kamera", ali na prostoru bivše Jugoslavije poznatija kao '''''Skrivena kamera''''') bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[zabavna emisija|zabavno]]-dokumentarna ([[reality show|reality]]) koja se, s manjim ili većim prekidima, emitirala od 1948. do 2004. godine, najpoznatija po tome što je poslužila kao model, odnosno začetnik podžanra TV-emisija [[skrivena kamera|skrivene kamere]]. Njen tvorac [[Allen Funt]] ju je započeo na [[radio|radiju]] [[28. 6.|28.6.]] [[1947]]. pod naslovom ''Candid Microphone'', potom pod istim naslovom obradio kao [[kratki film|kratke filmove]] za kino-publiku, da bi ju je pod naslovom ''Candid Camera'' prvi put prikazao na TV-mreži [[American Broadcasting Company|ABC]] [[10. 8.|10.8.]] [[1948]]. Koncept, koji je mnogo puta kopiran, i zahvaljujući kome se izraz skrivena kamera koristi za poseban podžanr zabavnih TV-emisija, se temeljio na dovođenju običnih ljudi u neobičnu situaciju i praćenju njihovih reakcija skrivenom kamerom. Skrivenu kameru je na prostoru bivše Jugoslavije 1970-ih na mreži [[Jugoslavenska radiotelevizija|JRT]]-a prikazivala [[Hrvatska radiotelevizija|Radiotelevizija Zagreb]] u okviru emisije ''Nedjeljno popodne''. == Vanjske veze == * [http://www.candidcamera.com/ ''Candid Camera'' official site] * [http://www.bigtuna.2ya.com/ Israeli mockumentary] * [http://www.imdb.com/title/tt0040034/ ''Candid Camera'' (1948) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0045376/ ''Candid Camera'' (1953) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0053489/ ''Candid Camera'' (1960) (American) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0199192/ ''Candid Camera'' (1960) (British) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0101057/ ''Candid Camera'' (1991) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0207873/ ''Candid Camera'' (1992) (New Zealand) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0154059/ ''Candid Camera'' (1998) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0066559/ ''What Do You Say to a Naked Lady?'' (1970) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0185509/ ''Money Talks'' (1972) at IMDB] * {{imdb title|40034|Candid Camera}} {{TVSvijek|1948|1951}} {{TVSvijek|1959|1967}} {{TVSvijek|1974|1979}} {{TVSvijek|1983|1983}} {{TVSvijek|1987|1988}} {{TVSvijek|1991|1992}} {{TVSvijek|1996|2001}} {{TVSvijek|2014|TRAJE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV-emisije]] [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Reality showovi]] nkm77vkuv6vsly9ktj6h18q33tuh60q 42606224 42605774 2026-06-06T11:16:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606224 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija |ime = Candid Camera |žanr = Reality emisija <br /> Skrivena kamera |kreator = Allen Funt |razvio = Allen Funt |voditelj = Allen Funt (1948-1992)<br /> Arthur Godfrey (1960-1961) <br /> John Bartholomew Tucker (1974-1979) <br /> Dorothy Collins (1974-1979) <br /> Dom DeLuise (1991-1992) <br /> Eva LaRue (1991-1992) <br /> Peter Funt (1992-2004) |naracija = Durward Kirby (1960-1966) <br /> Bess Myerson (1966-1967) |zemlja = {{flag|SAD}} |jezik = [[Engleski jezik|engleski]] |br_sezona = 38 |br_epizoda = 1000+ |producent = Allen Funt (1948-1992) <br /> Peter Funt (1992-2004) |kamera = jedna kamera |trajanje = 30 min. |mreža = [[American Broadcast Company|ABC]] (1948-1949) <br /> [[NBC]] (1949-1951; 1983) <br /> Syndication (1951-1954; 1974-1979; 1991-1992) <br /> [[The Tonight Show|The Tonight Show Starring Jack Paar]] (1954-1959) <br /> The Gary Moore Show (1959-1960) <br /> [[CBS]] (1960-1967; 1987-1988; 1996-2001) <br /> [[Ion Television|PAX]] (2001-2004) |početak = 10.8. 1948. |kraj = 23.5. 2004. |srodne = [[Punk'd]] (2003-2007) <br /> [[Howie Do It]] (2009) <br /> [[Smile...You're Under Arrest!]] (2008- ) }} '''''Candid Camera''''' (doslovno "Iskrena kamera", ali na prostoru bivše Jugoslavije poznatija kao '''''Skrivena kamera''''') bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[zabavna emisija|zabavno]]-dokumentarna ([[reality show|reality]]) koja se, s manjim ili većim prekidima, emitirala od 1948. do 2004. godine, najpoznatija po tome što je poslužila kao model, odnosno začetnik podžanra TV-emisija [[skrivena kamera|skrivene kamere]]. Njen tvorac [[Allen Funt]] ju je započeo na [[radio|radiju]] [[28. 6.|28.6.]] [[1947]]. pod naslovom ''Candid Microphone'', potom pod istim naslovom obradio kao [[kratki film|kratke filmove]] za kino-publiku, da bi ju je pod naslovom ''Candid Camera'' prvi put prikazao na TV-mreži [[American Broadcasting Company|ABC]] [[10. 8.|10.8.]] [[1948]]. Koncept, koji je mnogo puta kopiran, i zahvaljujući kome se izraz skrivena kamera koristi za poseban podžanr zabavnih TV-emisija, se temeljio na dovođenju običnih ljudi u neobičnu situaciju i praćenju njihovih reakcija skrivenom kamerom. Skrivenu kameru je na prostoru bivše Jugoslavije 1970-ih na mreži [[Jugoslavenska radiotelevizija|JRT]]-a prikazivala [[Hrvatska radiotelevizija|Radiotelevizija Zagreb]] u okviru emisije ''Nedjeljno popodne''. == Vanjske veze == * [http://www.candidcamera.com/ ''Candid Camera'' official site] * [http://www.bigtuna.2ya.com/ Israeli mockumentary] * [http://www.imdb.com/title/tt0040034/ ''Candid Camera'' (1948) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0045376/ ''Candid Camera'' (1953) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0053489/ ''Candid Camera'' (1960) (American) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0199192/ ''Candid Camera'' (1960) (British) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0101057/ ''Candid Camera'' (1991) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0207873/ ''Candid Camera'' (1992) (New Zealand) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0154059/ ''Candid Camera'' (1998) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0066559/ ''What Do You Say to a Naked Lady?'' (1970) at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0185509/ ''Money Talks'' (1972) at IMDB] * {{imdb title|40034|Candid Camera}} {{TVSvijek|1948|1951}} {{TVSvijek|1959|1967}} {{TVSvijek|1974|1979}} {{TVSvijek|1983|1983}} {{TVSvijek|1987|1988}} {{TVSvijek|1991|1992}} {{TVSvijek|1996|2001}} {{TVSvijek|2014|TRAJE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV-emisije]] [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Reality showovi]] gjw5lo6x0hs7oy5jg2dvivmmo19mj3v 0 63170 42606334 41566375 2026-06-06T11:32:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606334 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = Ed Sullivan | birthname = Edward Vincent Sullivan | birthdate = {{birth date|1901|9|28|df=y}} | birthplace = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | deathdate = {{death date and age|df=yes|1974|10|13|1901|9|28}} | deathplace = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | occupation = Televizijski voditelj<br />pisac | yearsactive = 1948–1972 | spouse = Sylvia Weinstein (vj. 1930–1973) }} '''Edward Vincent "Ed" Sullivan''' (28. septembar 1901 – 13. oktobar 1974) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[novinar]] i [[televizija|televizijski]] voditelj, najpoznatiji kao voditelj zabavne emisije ''[[The Ed Sullivan Show]]'' koja je bila jedna od najpopularnijih emisija na američkoj televiziji 1950-ih i 1960-ih. == Vanjske veze == {{Commonscat|Ed Sullivan}} * {{IMDb ime|0838047}} * [http://www.tvguide.com/celebrities/ed-sullivan/195114 Ed Sullivan] at TVGuide.com * [https://web.archive.org/web/20060322144304/http://www.philsilversshow.homestead.com/EdSullivan.html Ed Sullivan appearance on the Phil Silvers Show] * [http://www.maguireonline.com/sullivanprologue.php Overview of Ed Sullivan's life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206021244/http://www.maguireonline.com/sullivanprologue.php |date=2012-02-06 }} * {{findagrave|1001}} {{Lifetime|1901|1974|Sullivan, Ed}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 9atmeenow1sfnsnl6njf6vpwnps0v0s 0 63245 42605664 42529611 2026-06-05T15:28:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji]] → [[Kategorija:Radijski voditelji]] 42605664 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime=Edward R. Murrow |slika=EdMurrow.jpg |opis=''8. april 19566'': Edward R. Murrow razgovara s novinarima za vrijeme posjeta [[Wiesbaden]]u Njemačkoj |datum_rođenja={{birth date|1908|4|25|df=y}} |mjesto_rođenja= [[Okrug Guilford (Sjeverna Karolina)|Okrug Guilford]], [[Sjeverna Karolina]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti={{death date and age|1965|4|27|1908|4|25|df=y}} |mjesto_smrti= [[Pawling (grad u državi New York)|Pawling]], [[Okrug Dutchess (New York)|Okrug Dutchess]], [[New York (savezna država)|Država New York]], SAD |supružnik=[[Janet Huntington Brewster]] |djeca= Charles Casey Murrow |zanimanje=[[novinar]] |alma_mater=[[Washington State University]] |stranka=[[Demokratska stranka SAD|Demokratska stranka]] }} '''Edward R. Murrow''', [[KBE]] (rođen kao '''Egbert Roscoe Murrow''';<ref>{{Cite web |title=Edward R. Murrow<!-- Bot generated title --> |url=http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |access-date=2009-08-18 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207140703/http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |dead-url=yes }}</ref> 25. april 1908 &ndash; 27. april 1965) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[radio]] i [[televizija|televizijski]] [[novinar]]. Slavu je stekao krajem 1930-ih i početkom 1940-ih kada je kao dopisnik radio-mreže [[CBS]] iz Evrope koristio maksimalno koristio potencijale novog medija kako bi slušateljima širom Amerike dotada nezapamćenom brzinom prenio vijesti o dramatičnim događajima neposredno pred i za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. Postavši jedna od velikih medijskih zvijezda, godine [[1951]]. je počeo voditi televizijsku emisiju ''[[See It Now]]'', a koja je postala poznata zbog toga što je javnost okrenula protiv tada uticajnog senatora [[Joseph McCarthy|Josepha McCarthyja]] te dovela do njegovog pada. Nekoliko godina kasnije Murrow je došao u nemilost kod svog prijatelja i predsjednika CBS-a [[William S. Paley|Williama S. Paleya]], a [[1961]]. je prihvatio ponudu predsjednika [[John F. Kennedy|Johna Fitzgeralda Kennedyja]] da vodi [[Informativna agencija SAD|Informativnu agenciju SAD]]. Na tom mjestu ga je zatekla smrt od [[rak pluća|raka pluća]]. Murrow se danas smatra jednim od najvećih američkih novinara, odnosno uzorom za svoje kolege. Murrow se kao lik pojavio godine 1986. u biografskom TV-filmu ''Murrow'' gdje ga je tumačio [[Daniel J. Travanti]], a u filmu ''[[Good Night, and Good Luck|Good Night and Good Luck]]'' iz 2005. godine ga je tumačio [[David Strathairn]]. == Reference == {{reflist}} == Eksterni linkovi i reference == {{Commonscat|Edward R. Murrow}} === Spomenici === * [http://dca.lib.tufts.edu/features/murrow/exhibit/index.html The Life and Work of Edward R. Murrow: an archives exhibit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180922223747/http://dca.lib.tufts.edu/features/murrow/exhibit/index.html |date=2018-09-22 }}, Digital Collections and Archives, Tufts University === Biografije i članci === * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/murrow.html Edward R. Murrow bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724050746/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/murrow.html |date=2008-07-24 }} via UC Berkeley library * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0425.html New York Times obituary], April 28, 1965 * [http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/murrowedwar/murrowedwar.htm Museum of Broadcast Communications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007213400/http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/murrowedwar/murrowedwar.htm |date=2013-10-07 }}, biography * [http://www.evesmag.com/murrow.htm Edward R. Murrow and the Time of His Time]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by [[Joseph Wershba]], CBS News writer, editor and correspondent, beginning in 1944; producer of ''60 Minutes'' (1968-1988) * [http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm State Library of North Carolina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207140703/http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |date=2009-02-07 }}, biography * "Murrow, Edward R." in ''Current Biography'', 1942. * "Murrow, Edward R." in ''American National Biography'' (New York: [[Oxford University Press]], 1999), Vol. 16. * ''Edward R. Murrow and the Birth of Broadcast Journalism'', by [[Bob Edwards]] ({{ISBN|978-0-471-47753-2}}) * Kendrick, Alexander "Prime Time: The Life of Edward R. Murrow" (New York). * Sperber, A.M. "Murrow: His Life and Times" (New York:Freundlich Books 1986) reprinted by Fordham University Press * Murrow, Edward R. and Ed Bliss, "In Search of Light: The News Broadcasts of Edward R. Murrow" (New York: Alfred A. Knopf) === Radio-emisije === * {{rhof|id=240|name=Edward R. Murrow}} * [http://thisibelieve.org/dsp_ShowEssay.php?uid=16844 Original ''This I Believe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606163127/http://thisibelieve.org/dsp_ShowEssay.php?uid=16844 |date=2009-06-06 }} transcript, 1951. * [http://www.earthstation1.com/Edward_R._Murrow_WWII.html Murrow radio broadcasts on Earthstation 1], Selected World War II broadcasts from London and Germany {{Lifetime|1908|1965|Murrow, Edward R.}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Radijski voditelji]] [[Kategorija:TV-voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] e2f9i72nnngg53ue74d6tahig5jq0du 42605668 42605664 2026-06-05T15:29:13Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Radijski voditelji|Radijski voditelji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Američki radijski voditelji|Američki radijski voditelji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605668 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime=Edward R. Murrow |slika=EdMurrow.jpg |opis=''8. april 19566'': Edward R. Murrow razgovara s novinarima za vrijeme posjeta [[Wiesbaden]]u Njemačkoj |datum_rođenja={{birth date|1908|4|25|df=y}} |mjesto_rođenja= [[Okrug Guilford (Sjeverna Karolina)|Okrug Guilford]], [[Sjeverna Karolina]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti={{death date and age|1965|4|27|1908|4|25|df=y}} |mjesto_smrti= [[Pawling (grad u državi New York)|Pawling]], [[Okrug Dutchess (New York)|Okrug Dutchess]], [[New York (savezna država)|Država New York]], SAD |supružnik=[[Janet Huntington Brewster]] |djeca= Charles Casey Murrow |zanimanje=[[novinar]] |alma_mater=[[Washington State University]] |stranka=[[Demokratska stranka SAD|Demokratska stranka]] }} '''Edward R. Murrow''', [[KBE]] (rođen kao '''Egbert Roscoe Murrow''';<ref>{{Cite web |title=Edward R. Murrow<!-- Bot generated title --> |url=http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |access-date=2009-08-18 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207140703/http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |dead-url=yes }}</ref> 25. april 1908 &ndash; 27. april 1965) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[radio]] i [[televizija|televizijski]] [[novinar]]. Slavu je stekao krajem 1930-ih i početkom 1940-ih kada je kao dopisnik radio-mreže [[CBS]] iz Evrope koristio maksimalno koristio potencijale novog medija kako bi slušateljima širom Amerike dotada nezapamćenom brzinom prenio vijesti o dramatičnim događajima neposredno pred i za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]]. Postavši jedna od velikih medijskih zvijezda, godine [[1951]]. je počeo voditi televizijsku emisiju ''[[See It Now]]'', a koja je postala poznata zbog toga što je javnost okrenula protiv tada uticajnog senatora [[Joseph McCarthy|Josepha McCarthyja]] te dovela do njegovog pada. Nekoliko godina kasnije Murrow je došao u nemilost kod svog prijatelja i predsjednika CBS-a [[William S. Paley|Williama S. Paleya]], a [[1961]]. je prihvatio ponudu predsjednika [[John F. Kennedy|Johna Fitzgeralda Kennedyja]] da vodi [[Informativna agencija SAD|Informativnu agenciju SAD]]. Na tom mjestu ga je zatekla smrt od [[rak pluća|raka pluća]]. Murrow se danas smatra jednim od najvećih američkih novinara, odnosno uzorom za svoje kolege. Murrow se kao lik pojavio godine 1986. u biografskom TV-filmu ''Murrow'' gdje ga je tumačio [[Daniel J. Travanti]], a u filmu ''[[Good Night, and Good Luck|Good Night and Good Luck]]'' iz 2005. godine ga je tumačio [[David Strathairn]]. == Reference == {{reflist}} == Eksterni linkovi i reference == {{Commonscat|Edward R. Murrow}} === Spomenici === * [http://dca.lib.tufts.edu/features/murrow/exhibit/index.html The Life and Work of Edward R. Murrow: an archives exhibit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180922223747/http://dca.lib.tufts.edu/features/murrow/exhibit/index.html |date=2018-09-22 }}, Digital Collections and Archives, Tufts University === Biografije i članci === * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/murrow.html Edward R. Murrow bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724050746/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/murrow.html |date=2008-07-24 }} via UC Berkeley library * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0425.html New York Times obituary], April 28, 1965 * [http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/murrowedwar/murrowedwar.htm Museum of Broadcast Communications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007213400/http://www.museum.tv/archives/etv/M/htmlM/murrowedwar/murrowedwar.htm |date=2013-10-07 }}, biography * [http://www.evesmag.com/murrow.htm Edward R. Murrow and the Time of His Time]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by [[Joseph Wershba]], CBS News writer, editor and correspondent, beginning in 1944; producer of ''60 Minutes'' (1968-1988) * [http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm State Library of North Carolina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207140703/http://statelibrary.dcr.state.nc.us/nc/bio/literary/murrow.htm |date=2009-02-07 }}, biography * "Murrow, Edward R." in ''Current Biography'', 1942. * "Murrow, Edward R." in ''American National Biography'' (New York: [[Oxford University Press]], 1999), Vol. 16. * ''Edward R. Murrow and the Birth of Broadcast Journalism'', by [[Bob Edwards]] ({{ISBN|978-0-471-47753-2}}) * Kendrick, Alexander "Prime Time: The Life of Edward R. Murrow" (New York). * Sperber, A.M. "Murrow: His Life and Times" (New York:Freundlich Books 1986) reprinted by Fordham University Press * Murrow, Edward R. and Ed Bliss, "In Search of Light: The News Broadcasts of Edward R. Murrow" (New York: Alfred A. Knopf) === Radio-emisije === * {{rhof|id=240|name=Edward R. Murrow}} * [http://thisibelieve.org/dsp_ShowEssay.php?uid=16844 Original ''This I Believe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606163127/http://thisibelieve.org/dsp_ShowEssay.php?uid=16844 |date=2009-06-06 }} transcript, 1951. * [http://www.earthstation1.com/Edward_R._Murrow_WWII.html Murrow radio broadcasts on Earthstation 1], Selected World War II broadcasts from London and Germany {{Lifetime|1908|1965|Murrow, Edward R.}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:TV-voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] hsvdrdgf41tcan1j25xu93ui5nhielj 0 63300 42606365 41804589 2026-06-06T11:36:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606365 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | ime = The Adventures of Ozzie and Harriet | slika = [[Datoteka:Adv of Ozzie and Harriet Nelson Family 1952.jpg|250px]] | opis = promotivna fotografija članova glumačke postave TV-serije ''The Adventures of Ozzie and Harriet'' | format = [[Sitcom]] | trajanje = cca. 25 min.; 30 min. (sa reklamama)<br />(po epuizodi) | režija = [[David Nelson (glumac)|David Nelson]]<br />[[Ozzie Nelson]] | kreator = Ozzie Nelson | nastupaju = [[Ozzie Nelson]]<br />[[Harriet Nelson]]<br />[[David Nelson (glumac)|David Nelson]]<br />[[Ricky Nelson]] | zemlja = {{flag|SAD}} | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = 3. oktobar 1952. | kraj = 3. septembar 1966. | br_sezona = 14 | br_epizoda = 435 | popis_epizoda = }} '''''The Adventures of Ozzie and Harriet''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizija|televizijski]] [[sitcom]] koji se originalno prikazivao na TV-mreži [[American Broadcasting Company|ABC]] od 3. oktobra 1952. do 3. septembra 1966, a u kome je glavnu ulogu imala zabavljačka porodica Nelson - [[Ozzie Nelson]], njegova supruga [[Harriet Nelson]] ([[djevojačko ime|rođ.]] Hilliard) te sinovi [[David Nelson (glumac)|David Nelson]] i Eric Nelson, poznatiji kao [[Ricky Nelson|Ricky]]. Serija je bila izuzetno popularna, te se smatra najdugovječnijijim ne-animiranim sitkomom u historiji američke televizije. Također se često navodi kao oličenje ideala američke nuklearne porodice 1950-ih i tadašnjih [[konzervativizam|konzervativnih]] vrijednosti. Serija je nastala 1944. godine na kada je popularni radio-zabavljač [[Red Skelton]] za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] bio regrutiran, pa je mreža [[CBS]] pristala Ozzieja Nelsona i njegovu suprugu angažirati za radio-seriju koja se emitirala sve do 1954. godine. Serija, u kojoj su Nelsonovi glumili istoimeni bračni par, stekla je veliku popularnost, a sinovi David i Ricky su od 1949. godine glumili alternativne verzije sebe. Godine 1952. je snimljen igrani film ''Here Come the Nelsons'', svojevrsni [[TV-pilot]], čiji je uspjeh Ozzieja Nelsona uvjerio da može napraviti scensku verziju. Ona se brzo pretvorila u jedan od najpopularnijih serija 1950-ih. Ozzie Nelson je kao njen kreator stvorio običaj miješati fikciju i stvarnost; tako su za eksterijere korišten pravi dom Nelsonovih, a kada su se David i Ricky oženili, njihove supruge - [[June Blair]] i [[Kristin Harmon]] - su se pridružili glumačkoj postavi. Serija je također poslužila kao odskočna daska za Rickyja Nelsona koji je otkrio pjevački talent i 1950-ih postao tinejdžerski pop idol. Serija se prestala snimati 1966. godine, a 1973. godine je Ozzie Nelson snimio nastavak zvan ''Ozzie's Girls'' - u kome su fiktivni otac i majka bili stanodavci dvjema studenticama - a koji se na programu održao jednu sezonu. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The Adventures of Ozzie and Harriet}} * {{imdb title|id=0044230|title=The Adventures of Ozzie & Harriet}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/A/htmlA/adventuresof/adventuresof.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021021192352/http://www.museum.tv/archives/etv/A/htmlA/adventuresof/adventuresof.htm |date=2002-10-21 }} * [http://www.thenelsonbrothers.com/ The Nelson Brothers] * [https://web.archive.org/web/20031215151041/http://www.geocities.com/alcus2/nelsons.html ''The Adventures of Ozzie and Harriet'' website from Vintage TV & Movies] {{TVSvijek|1952|1966|Adventures of Ozzie and Harriet, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 8257wxiu4g364vg6tdzxk9fvblqm05h 0 64597 42606275 42251733 2026-06-06T11:25:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-drame]] → [[Kategorija:Američke TV drame]] 42606275 wikitext text/x-wiki '''''Nineteen Eighty-Four''''' je bila [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizijska drama]] temeljena na [[nineteen Eighty-Four|istoimenom romanu]] [[George Orwell|Georgea Orwella]], emitirana [[21. 9.|21. septembra]] [[1953]]. na programu TV-mreže CBS u okviru [[televizijska antologija|televizijske antologije]] ''[[Westinghouse Studio One|Studio One]]''. Režirao ju je Paul Nickell, a producirao Felix Jackson. U njoj je ulogu [[Winston Smith|Winstona Smitha]] tumačio [[Eddie Albert]], ulogu [[Julia (1984)|Julije]] [[Norma Crane]], a Lorne Greene je tumačio ulogu [[O'Brien (1984)|O'Briena]]. Zbog trajanja od 50 minuta, radnja drame je značajno skraćena u odnosu na radnju romana, a liku [[Emmanuel Goldstein|Emmanuela Goldsteina]] je ime promijenjeno u Cassandra. Tekst drame je napisao William Templeton, koji će tri godine kasnije napisati scenario za [[1984 (1956 film)|filmsku verziju]]. Snimka drame je sačuvana te je od 2008. dostupna na [[DVD]]-tržištu. == Uloge == * [[Eddie Albert]] ... [[Winston Smith]] * [[Norma Crane]] ... [[Julia (1984)|Julia]] * [[Lorne Greene]] ... [[O'Brien (1984)|O'Brien]] * Noel Leslie ... Charrington * Truman Smith ... Parsons * Midge Donaldson ... Ženski glas sa teleekrana * [[Robert Culp]] ... Muški glas sa teleekrana * Victor Thorley ... [[Emmanuel Goldstein|Cassandra]] * Peter A. Ostroff ... Syme * Janice Mars ... pjevačica * Susan Halloran ... Selia * Fred Scollay ... Čovjek u ćeliji * Vincent Vanlynn ... Zatvorski čuvar * [[Don Hollenbeck]] ... Narator == Vanjske veze == * [http://www.imdb.com/title/tt0712166/ IMDB podaci] {{1984}} [[Kategorija:Američke TV drame]] c3o6meutm2ow4z0x0b312c7qmkog731 0 64604 42606244 42448925 2026-06-06T11:18:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606244 wikitext text/x-wiki {{slično|||Studio One}} {{Infokutija televizija | ime = Studio One | žanr = [[dramska serija|dramska]] [[televizijska antologija|antologija]] | naracija = [[John Cannon (glumac)|John Cannon]] | scenario = [[Worthington Miner]]<br />[[Reginald Rose]]<br />[[Rod Serling]]<br />[[Joseph Liss]]<br />[[Mel Goldberg]]<br />[[Patrick Alexander (romanopisac)|Patrick Alexander]] | režija = [[Paul Nickell]]<br />[[Franklin Schaffner]] | voditelj = Art Hannes (najava)<br />[[John Cannon (glumac)|John Cannon]] (najava) | kompozitor_uvodne_numere = Vic Oliver | uvodna_numera = "Prelude to the Stars" | završna_numera = same | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = [[engleski]] | br_sezona = 10 | br_epizoda = 467 | producent = [[Worthington Miner]]<br />[[Herbert Brodkin]] | trajanje = 60 min. | kompanija = [[CBS Television]] | distributer = [[CBS Television]] | kanal = [[CBS]] | format_slike = [[crno-bijela]] | početak = 7. novembar 1948. | kraj = 29. septembar 1958. }} '''''Studio One''''' je bila [[SAD|američka]] [[Radio drama|radio]]-[[dramska serija|televizijska]] [[antologijska serija]]. Godine 1947. je započela emitiranje na radio-mreži [[CBS]], koje se potom nastavilo od 1948. do 1958. na televizijskoj mreži CBS. Tada je dobila ime '''Westinghouse Studio One''', po glavnom sponzoru - kompaniji [[Westinghouse Electric (1886)|Westinghouse Electric]]. Često se naziva jednim od najboljih primjera [[Zlatno doba televizije (historijsko)|Zlatnog doba televizije]]. Serija je dobila brojne nagrade [[Emmy Award|Emmy]], a neke od epizoda, odnosno [[TV-drama]] su kasnije poslužile kao predlošci za buduće TV-serije, odnosno igrane filmove. Kao najbolji primjer se navodi ''[[Twelve Angry Men (Studio One)|Twelve Angry Men]]'' (Dvanaest gnjevnih ljudi) iz 1954. godine koji je tri godine ekranizirana kao [[Twelve Angry Men (1957 film)|znameniti igrani film]] u režiji [[Sidney Lumet|Sidneya Lumeta]]. == Vanjske veze == * [http://catalog.tol.lib.ca.us/search?/Xfletcher&l=&m=&b=&p=&Da=&Db=&SORT=D/Xfletcher&l=&m=&b=&p=&Da=&Db=&SORT=D&SUBKEY=fletcher/1%2C258%2C258%2CB/frameset&FF=Xfletcher&l=&m=&b=&p=&Da=&Db=&SORT=D&SUBKEY=fletcher&5%2C5%2C Thousand Oaks Library: Fletcher Markle Collection]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.otrsite.com/logs/logs1028.htm Jerry Haendiges Vintage Radio Logs: ''Studio One''] * [http://www.rodserling.com/PPBintro.htm 'Writing for Television" by Rod Serling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150826040816/http://www.rodserling.com/PPBintro.htm |date=2015-08-26 }} * {{imdb title|0040051|Studio One}} {{Emmy SerijaDrama}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:TV-antologije]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] r50ll43rs5ppngrq378e3ncvlrfpotg 0 66890 42606418 42401324 2026-06-06T11:56:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606418 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | | naziv_emisije = Car 54, Where Are You? | format = [[sitcom|sitkom]] | trajanje = 30 min. | kreator = [[Nat Hiken]] | producenz = Nat Hiken | nastupaju = [[Joe E. Ross]]<br />[[Fred Gwynne]] | kompozitor_uvodne_teme = Nat Hiken<br />John Strauss | uvodna tema = "Car 54, Where Are You?" | kompanija = Eupolis Productions | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[NBC]] | početak = [[17. 9.|17. septembar]] [[1961]]. | kraj = [[8. 9.|8. septembar]] [[1963]]. | br_epizoda = 60 |}} '''''Car 54, Where Are You?''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji se originalno prikazivao na programu mreže [[NBC]] od [[1961]]. do [[1963]]. Radnja je pratila komične pustolovine dvojice [[policija New Yorka|njujorških policajaca]] - niskog, koleričnog Gunthera Toodyja (koga je tumačio [[Joe E. Ross]]) i visokog, šutljivog Francisa Muldoona (koga je tumačio [[Fred Gwyne]]) - koji su radili u fiktivnoj 53. policijskoj stanici. Za seriju je bilo karakteristično to da je, za razliku od većine tadašnjih televizijskih sitkoma, snimana na autentičnim lokacijama u [[New York]]u, kao i da su likovi bili etnički i rasno miješani. Snimana je u crno-bijeloj tehnici, što je ekipi omogućilo da koristi policijske automobile koji su se po boji razlikovali od pravih (zelena umjesto crvene) te nisu mogli uznemiriti građane New Yorka, ali koji su zbog istovjetne nijanse na crno-bijelim ekranima izgledali autentično. == Glumačka postava == [[File:Car54WhereAreYouNo2.png|thumb|250px|[[Fred Gwynne]], [[Joe E. Ross]].]] * [[Joe E. Ross]] kao policijski službenik Gunther Toody * [[Fred Gwynne]] kao policijski službenik Francis Muldoon * [[Hank Garrett]] kao policijski službenik Ed Nicholson * Jim Gormley kao policijski službenik Nelson * [[Albert Henderson]] kao policijski službenik Dennis O'Hara * [[Bruce Kirby (glumac)|Bruce Kirby]] kao policijski službenik Kissel * [[Al Lewis (glumac)|Al Lewis]] kao policijski službenik Leo Schnauser (1961-1963) * [[Beatrice Pons]] kao Lucile Toody * [[Charlotte Rae]] kao Sylvia Schnauser * [[Paul Reed (glumac)|Paul Reed]] kao policijski kapetan Martin Block * Joe Warren kao policijski službenik Steinmetz * [[Nipsey Russell]] kao policijski službenik Anderson * [[Ossie Davis]] kao policijski službenik Omar Anderson * [[Frederick O'Neal]] kao policijski službenik Wallace == Filmski remake iz 1994. godine == Godine [[1994]]. je na osnovu serije snimljen [[igrani film]] ''Car 54, Where Are You?'', a u kome je [[John C. McGinley]] glumio lik Muldoona, [[David Johansen]] lik Toodyja, a nastupala je i [[Rosie O'Donnell]]. Snimanje, koje se odvijalo u [[Toronto|Torontu]], je zapravo dovršeno [[1990]]. godine, ali film nije pušten u distribuciju sve do [[1994]] zbog bankrota studija [[Orion Pictures]] .<ref>{{imdb title|id=0109376|title=Car 54, Where Are You? (1994)}}</ref>; Doživio je [[box office bomb|propast na kino-blagajnama]] te su ga sasjekli kritičari. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0054528|title=Car 54, Where Are You?}} * [http://www.tv.com/show/712/summary.html ''Car 54, Where Are You?'' at TV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114021012/http://www.tv.com/show/712/summary.html |date=2009-01-14 }} * {{imdb title|id=0109376|title=Car 54, Where Are You? (1994 Movie)}} {{TVSvijek|1961|1963|Car 54, Where Are You?}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] pke0coojj33zul3cuuwm5xrr9umvhaf 0 67209 42606292 42237119 2026-06-06T11:30:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606292 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar | ime = Walter Cronkite | slika = [[Datoteka:Cronkitenasa.PNG|230px]] | opis = Cronkite godine 2004. | ime_po_rođenju = Walter Leland Cronkite, Jr. | datum_rođenja = {{birth date|1916|11|4|df=y}} | mjesto_rođenja = [[St. Joseph (Missouri)|St. Joseph]], [[Missouri]], SAD | datum_smrti = {{death date and age |2009|7|17|1916|11|4|df=y}} | mjesto_smrti = [[New York]], SAD | zanimanje = Televizijski i radio voditelj | alias = Old Ironpants, Uncle Walter, King of the anchormen | supružnik = Mary Elizabeth "Betsy" Maxwell (1940–2005) | djeca = Nancy Elizabeth Cronkite<br />(1948 -)<br />Kathy Cronkite (1950 -)<br /> Walter Cronkite III ("Chip") | religija = [[Episkopalna crkva|episkopalac]] | djela = ''[[CBS Evening News]]'' }} '''Walter Leland Cronkite Jr'''. ([[St. Joseph, Missouri]], [[4. 11.|4. studenog]] [[1916]]. - [[New York]], [[17. 7.|17. srpnja]] [[2009]].), [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[novinar]], najpoznatiji kao voditelj večernjih vijesti postaje [[CBS (TV mreža)|CBS]] ([[1962]].-[[1981]].). Rodio se u Sv.Josipu, država [[Missouri]]. Završio je osnovnu i srednju školu. Od fakulteta je odustao na trećoj godini.Posvetio se novinarstvu, postavši cijenjen zbog izvještavanja o bitkama u sjevernoj Africi i Europi. Nakon rata,pokrivao je [[Nürnberški proces]]. Po povratku u domovinu, radio je na raznim [[radio]] postajama dok nije došao na [[CBS (TV mreža)|CBS]]. Najvažniji događaji vezani uz njega su: [[atentat]] u kojem je ubijen američki predsjednik [[John F. Kennedy]], [[Vijetnamski rat]], [[Apollo 11|slijetanje na Mjesec]] [[1969]]. godine. Odmilja zvan "ujak Walter", smatran je "čovjekom kojem se najviše vjeruje u Americi". Što se tiče njegove uloge u Vijetnamskom ratu, nakon pokrenute Tet Ofenzive, rekao je da je rat nemoguće dobiti. Čuvši to, am. predsjednik [[Lyndon B. Johnson]] rekao je:"''Ako sam izgubio Waltera Cronkitea, izgubio sam zemlju''". Nedugo nakon te izjave, Johnson se povukao iz predsjedničke utrke [[1968]]. godine. Kada je od [[1979]]. do [[1981]]. trajala [[iranska talačka kriza]] koja je srušila predsjednika [[Jimmy Carter]]a, brojao je dane koje su taoci provodili zatočeni.U mirovinu je otišao sa navršenih 65 godina 1981. {{Commonscat}} {{Lifetime|1916|2009|Cronkite, Walter Leland}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] teg20j09ceovorwmdqirtwr620dvl37 0 67222 42606371 41909520 2026-06-06T11:37:03Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606371 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | | naziv_emisije = Alcoa Presents: One Step Beyond | format = [[Horror]]/[[kriminalistički žanr|kriminalistička]]/[[science Fiction]] [[dramska serija|serija]] | trajanje = 30 min. | kreator = Merwin Gerard | nastupaju = [[John Newland]] (voditelj) | producent = [[Collier Young]] | režija = [[John Newland]] | kompozitor_uvodne_teme = Harry Lubin | kompozitor = Harry Lubin | uvodna tema = "Fear" | zemlja = {{flag|SAD}} | komapnija = World Television Programming, Inc., zajedno s [[Joseph M. Schenck]] Enterprises | slika_format = [[crno-bijelo]] | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak =[[20. januar]] [[1959]]. | kraj =[[4. jul]] [[1961]]. | br_sezona = 3 | br_epizoda = 97 | popis_epizoda = Popis epizoda Alcoa Presents: One Step Beyond }} '''''Alcoa Presents: One Step Beyond''''' je [[SAD|američka]] [[televizijska antologija]] koju je stvoriop Merwin Gerard, i koja se emitirala na programu American Broadcasting Company|ABC-a od [[1959]]. do [[1961]]. Iako je žanrovski pripadala [[horor]]u, [[science fiction]] i [[fantasy|fantastici]] za svaku epizodu se tvrdilo da je [[dokudrama]], odnosno da predstavlja rekonstrukciju stvarnih događaja, obično vezanih uz paranormalne pojave. Jedina epizoda koja je uistinu imala dokumentarni film|dokumentarni sadržaj emitirana je početkom 1961. i u njoj je voditelj Newland putovao u [[Novi Meksiko]] kako bi kod lokalnog šamana isprobao efekte halucinogenih gljiva. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0052442|title=One Step Beyond}} * [http://www.johnkennethmuir.com/JohnKennethMuirsRetroTVFile_onestepbeyond.html An interview with John Newland, host of ''One Step Beyond''] * [http://tesla.liketelevision.com/ Watch old episodes of One Step Beyond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020132320/http://tesla.liketelevision.com/ |date=2009-10-20 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=1xo0qs2ywlc Watch One Step Beyond Intro YouTube] * [http://www.archive.org/search.php?query=One%20Step%20Beyond Watch One Step Beyond at www.archive.org] {{TVSvijek|1959|1961}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-antologije]] n2psa30dggkkhdiiv2g0suyu8vsitne 0 67224 42606370 41342469 2026-06-06T11:37:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606370 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | naziv_emisije = Alcoa Premiere | žanr = [[Drama]] | razvio = [[Avasta]] | sponzor = [[Alcoa]] | nastupaju = [[Fred Astaire]] (domaćin) | kompozitor_uvodne_teme = [[John Williams]] | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = engleski | br_sezona = 2 | br_epizoda = 56 | lokacija = [[Revue Studios]], [[Hollywood]], [[SAD]] | trajanje = 60 min. | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | slika_format = 1.33:1 [[monohromna]] | audio_format = [[monaural]] | početak = 10. oktobar 1961 | kraj = 21. jul 1963 }} '''''Alcoa Premiere''''' je naziv za [[SAD|američku]] [[televizijska antologija|televizijsku antologiju]] koja se od [[1961]]. do [[1963]]. emitirala na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]]. Ime je dobila po svom sponzoru, korporaciji [[Alcoa]], a sastojala se od 60-minutnih [[televizijska drama|TV-drama]] koje su se bavile temama smatranim kontroverznim za početak 1960-ih. Voditelj je bio [[Fred Astaire]]. Među režiserima epizoda je bio [[John Ford]], a među scenaristima [[Ray Bradbury]] and [[Pete Tewksbury]]. Najpoznatija epizoda je ''[[Seven Against the Sea]]'', čija je radnja poslužila kao predložak za popularni sitkom ''[[McHale's Navy]]''. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0054513|title=Alcoa Premiere}} * [http://www.tv.com/alcoa-premiere/show/4345/summary.html?tag=page_nav;main TV.com: Alcoa Premiere]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{TVSvijek|1961|1963}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-antologije]] t1cz0jorst9xovb4dnouy8ty35m2mny 0 67291 42606393 42448502 2026-06-06T11:38:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606393 wikitext text/x-wiki {{for|igrani film iz 1993. godine|The Beverly HillBillies (film)}} {{Infokutija televizija | naziv_emisije = The Beverly Hillbillies | slika = [[Datoteka:The Beverly Hillbillies.jpg|220px]] | opis = Uvodni kadar | format = [[Sitcom]] | slika_format = [[NTSC]] [[480i]] | audio_format = [[Monaural]] | trajanje = cca. 25 min. | kreator = [[Paul Henning]] | producent = [[Paul Henning]] | izvršni_producent = Al Simon<br />Martin Ransohoff | nastupaju = [[Buddy Ebsen]]<br />[[Irene Ryan]]<br />[[Donna Douglas]]<br />[[Max Baer Jr.]]<br />[[Raymond Bailey]]<br />[[Nancy Kulp]]<br />[[Bea Benaderet]]<br />[[Harriet E. MacGibbon]] | uvodna tema = [[The Ballad of Jed Clampett]] | zemlja = {{flag|SAD}} | lokacija = [[Bel-Air (Los Angeles)|Bel-Air]], [[Hollywood]] | jezik = [[engleski jezik|engleski]] | mreža = [[CBS]] | početak = [[26. 9.|26. septembar]] [[1962]] | kraj = [[7. 9.|7. septembar]] [[1971]] | br_sezona = 9 | br_epizoda = 274 | spisak_epizoda = Popis epizoda The Beverly Hillbillies | status = redovno se prikazuje na [[TV Land]] | srodna = ''[[The Beverly Hillbillies (film)]]'' }} '''''The Beverly Hillbillies''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji se originalno prikazivao na programu mreže [[CBS]] od 1962. do 1971. godine. Radnja je pratila doživljaje porodice neuke i priproste seoske porodice na čelu s Jedom Clampettom (koga je tumačio [[Buddy Ebsen]]) koja se iznenada obogatila otkrićem nafte te iskoristila priliku da se preseli na bogataški [[Beverly Hills, California|Beverly Hills]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]]. Jedu, koji je bio udovac, su društvo pravili njegova punica Daisy May "Granny" Moses (glumila ju je [[Irene Ryan]]), kći Ely May Clampett (tumačila ju je [Donna Douglas]) te Jethro Bodine (tumačio ju je [[Max Baer]]). Stalni likovi su bili i Clampettov pohlepni bankar i susjed Milburn Drisdale (koga je tumačio [[Raymond Bailey]]), njegova snobovska supruga Margaret (tumačila ju je [[Harriet E. MacGibbon]]) i vjerna sekretarica Jane Hatthaway (tumačila ju je [[Nancy Kulp]]). Ukupno je snimljeno 274 epizoda i 9 sezona. Prve tri sezone (1962 - 1965, 106 epizoda) su bile crno-bijele, dok su šest (1965 - 1971, 168 epizoda) bile u boji. Iako je bila prilično popularna, snimanje je prekinuto godine 1971. za vrijeme ''[[Ruralna čistka|ruralne čistke]]'' na američkim televizijama. Godine 1981. je snimljen TV-film ''The Return of Beverly Hillbillies'', ali je u njemu sudjelovao samo dio originalne glumačke postave. Godine 1993. je snimljen [[remake]] u obliku [[The Beverly Hillbillies (film)|istoimenog igranog filma]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The Beverly Hillbillies}} * {{imdb title|0055662|The Beverly Hillbillies}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/beverlyhillb/beverlyhillb.htm ''The Beverly Hillbillies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206234243/http://museum.tv/archives/etv/B/htmlB/beverlyhillb/beverlyhillb.htm |date=2009-02-06 }} at the [[Museum of Broadcast Communications]] * [http://www.bluegrassnet.com/lyrics/b/ballad-of-jed-clampett Beverly Hillbillies Theme Bluegrass Lyrics (The Ballad of Jed Clampett)] * [http://www.youtube.com/watch?v=nbhWHsA0LP8 A Baptist sermon preached by Prophet Todd Hall comparing the virtuous Beverly Hillbillies with wealthy preachers who love their own wealth too much.] Accessed January 26 2008. {{Najgledanije TV emisije u SAD}} {{TVSvijek|1962|1971|Beverly Hillbillies, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 6r9jhwvvdy9035raltzwenizuirkg17 0 67353 42605732 42511860 2026-06-05T15:39:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605732 wikitext text/x-wiki '''Radio B92''' je osnovan 15.maja 1989 . kao radio za prenošenje stranih novosti i popularne muzike u to vreme. ====2000-2010==== Radio B92 2000-ih je promenio mnogo toga što je doprinelo televiziji B92 koja je nastala 2000. godine.2007-09 godine su bili strimovane pesme sa emisije Karaoke Obračun ====2010-2011==== 7.aprila 2010. kada je B92 promenio ident. Radio B92 je takođe promenio ident koji nije drugo trajao ====2011-2015==== 29.marta 2011. Radio B92 menja ime u B92 FM gde puštaju pesme iz ranih 2010-ih.A od 11.oktobra 2011. se B92 FM pušta i na TV B92 Info. ====2015-present==== 7.septembra 2015. B92 FM menja ime ponovo u Radio B92 i sam logo je tog dana promenjen.A od 2019. se puštaju i hitovi sa IDJ-a. == Frekvencije (MHz) == * 91,3 Pirot * 92,5 Beograd - Voždovac * 92,7 Novi Pazar * 97,1 Užice * 98,1 Vranje * 101,6 Kikinda * 101,7 Vršac * 102,3 Šumadija - Rudnik * 102,7 Nova Varoš, Priboj, Prijepolje - Bitovik * 103,2 Novi Sad, Fruška gora - Iriški venac * 103,4 Sombor * 103,9 Ćuprija * 103,9 Subotica * 104,6 Niš - Jastrebac * 104,8 Negotin, Zaječar, Bor - Deli Jovan * 105,6 Čačak - Ovčar * 105,8 Gučevo * 106,3 Valjevo * 106,6 Kopaonik == Povezano == * [[B92]] * [[TV B92]] == Vanjske veze == {{Commonscat|B92}} * [http://www.b92.net Radio B92] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1990.]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:B92]] [[Kategorija:Mediji u Beogradu]] ip71zzugrgc4py1ixz5pefat82p5djo 0 69089 42605788 41443925 2026-06-05T19:43:35Z ~2026-33518-97 361949 Sitna izmena greške u tekstu, nagađanje. 42605788 wikitext text/x-wiki {{Arhijerej | Arhijerej = Vasilije Kačavenda | Slika = | Opis = | Pomjesna crkva = [[Srpska pravoslavna crkva]] | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Eparhija = [[Eparhija zvorničko-tuzlanska]] | Arhijerejski čin = [[Episkopos|Episkop]] | Titula = ''Episkop zvorničko-tuzlanski'' | Način obraćanja = Njegovo preosveštenstvo | Država = [[Bosna i Hercegovina]] | Sjedište = [[Bijeljina]], [[Republika Srpska]] | Godine službe = [[1978]].-[[2013]]. | Prethodnik = [[Longin Tomić|Longin]] | Nasljednik = | Svetovno ime = Ljubomir Kačavenda | Datum rođenja = [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]. | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Država rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | Datum smrti = | Mjesto smrti = | Država smrti = | Napomena = }} '''Ljubomir Kačavenda''' (crkveno ime ''Vasilije Kačavenda'', [[Sarajevo]], [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]) je umirovljeni [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|episkop zvorničko-tuzlanski]]. == Biografija == Po završenoj osnovnoj školi, uspješno je završio petorazrednu bogosloviju, a potom i [[Pravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta u Beogradu]]. Pored toga, studirao je prava i arheologiju.<ref name="spc">[http://www.spcportal.org/index.php?pg=1279&lang=srl „Njegovo preosveštenstvo episkop zvorničko-tuzlanski Vasilije“]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, na portalu Srpske pravoslavne crkve</ref> Zamonašen je u manastiru [[Manastir Ozren|Ozren]] 1957. godine. Godine [[1960]]. unapređen je u čin [[jeromonah]]a, a ubrzo je odlikovan pravom nošenja crvenog pojasa i činom [[protosinđel]]a. Kao sabrat manastira Ozren postavljen je na dužnost arhijerejskog zamjenika i sekretara Crkvenog suda Zvorničko-tuzlanske eparhije u [[Tuzla|Tuzli]]. Nakon smrti [[Longin Tomić|episkopa Longina]], Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve, na svom redovnom zasjedanju 1978, izabrao je Vasilija za novog episkopa zvorničko-tuzlanskog. Narečenje novog episkopa obavljeno je [[24. 6.|24. juna]], a svečana arhijerejska [[hirotonija]] [[25. 6.|25. juna]] [[1978]]. u [[Saborna crkva u Beogradu|Sabornoj crkvi u Beogradu]]. Svetu arhijerejsku liturgiju služio je [[patrijarh srpski German]], uz sasluženje [[Episkop banatski Vasarion|episkopa banatskog Vasariona]] i šabačko-valjevskog [[Episkop šabačko-valjevski Jovan|Jovana]], deset sveštenika i deset [[đakon]]a.<ref name="spc" /> Svečano ustoličenje je obavljeno [[16. 7.|16. jula]] 1978, uz prisustvo nekoliko hiljada ljudi iz eparhije i šire.<ref name="spc" /> Kačevenda je široj javnosti postao poznat za vreme [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]] kada je postao poznat kao jedna od najistaknutijih crkvenih ličnosti koja je podržavala srpske nacionaliste i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]]. Posle rata je izazvao kontraverze kada je u aprilu 2007. godine odbio poziv da održi vjersku službu vojnicima [[Oružane snage BiH|Oružanih snaga BiH]], koji su kao nova rotacija deminera poslati u [[Irak]], pravdajući ovaj čin lošim uslovima za održavanje vjerske službe pravoslavaca. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.24sata.info/5146 |access-date=2015-10-20 |archivedate=2007-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070417083222/http://www.24sata.info/5146 |deadurl=yes }}</ref> ==Skandal== U novembru 2012. je [[Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve]] dobio video-snimke koje pokazuju Kačevendu u seksualnoj aktivnosti <ref>{{cite web|url=http://www.telegraf.rs/vesti/710352-novo-ekskluzivno-vladika-kacavenda-se-ljubi-sa-maloletnikom-foto-video-18|title=Telegraf|publisher=Telegraf|date=21 May 2013|accessdate=6 April 2015}}</ref> sa maloletnim dečacima. <ref>{{cite web|url=http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/378275/Blic-imao-uvid-u-vladikin-porno-snimak-Kacavenda-ljubio-maloletnika-u-usta|title="Blic" imao uvid u vladikin porno snimak: Kačavenda ljubio maloletnika u usta|publisher=Blic|date=18 April 2013|accessdate=6 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurir.rs/novi-video-vladika-kacavenda-ljubi-decaka-clanak-800241|title=Vladika Kačavenda ljubi dečaka|publisher=Kurir|date=21 May 2013|accessdate=6 April 2015}}</ref> 9. novembra je Kačevenda podneo ostavku, navodeći "zdravstvene razloge" <ref>{{cite web|author=|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/268704/Vladika-Vasilije-podneo-ostavku-zbog-bolesti|title=Vladika Vasilije podneo ostavku zbog bolesti|publisher=Vesti|date=10 November 2012|accessdate=27 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Hronika/307419/Vladika-Kacavenda-ceka-izvestaj-policije|title=Vladika Kačavenda čeka izveštaj policije|publisher=Vesti|date=19 April 2013|accessdate=27 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.federalna.ba/bhs/vijest/49297/desavanja-u-srpskoj-pravoslavnoj-crkvi|title=Zašto se Vasilije Kačavenda povlači iz službe?|publisher=Federalna|date=12 November 2012|accessdate=27 August 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924011536/http://www.federalna.ba/bhs/vijest/49297/desavanja-u-srpskoj-pravoslavnoj-crkvi|dead-url=yes}}</ref>, ali ju je kasnije povukao. Na sednici od [[22. april]]a [[2013]]. usvojena je njegova ostavka na službu aktivnog eparhijskog [[arhijerej]]a,<ref>{{Cite web |title=Saopštenje za javnost Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, 22. april 2013. |url=http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |access-date=2015-10-20 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906104255/http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |dead-url=yes }}</ref> koju je podneo iz zdravstvenih razloga [[6. novembar|6. novembra]] [[2012]]. Zatim, [[Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve|Sveti arhijerejski sabor]] ga je [[29. maj]]a [[2013]]. konačno i trajno razrešio upravljanja [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|Eparhijom zvorničko-tuzlanskom]].<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Sabor-SPC-Kacavenda-konacno-i-trajno-razresen.sr.html Sabor SPC: Kačavenda konačno i trajno razrešen („Politika“, 29. maj 2013)]</ref> Doživeo je [[moždani udar]] (šlog) u petak 20. septembra 2013. godine, od koga se oporavljao u [[Klinički centar Srbije|Kliničkom centru Srbije]]<ref>[http://novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:455097-Kacavenda-doziveo-mozdani-udar Kačavenda doživeo moždani udar („Večernje novosti“, 21. septembar 2013)]</ref> gde je operisan 22. septembra 2013.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:455698-Vladika-Kacavenda-izasao-iz-sok-sobe Vladika Kačavenda izašao iz šok sobe („Večernje novosti“, 25. septembar 2013)]</ref> == Reference == {{reference}} {{Lifetime|1938||Kačavenda, Vasilije}} [[Kategorija:SPC-Ličnosti]] [[Kategorija:Episkopi zvorničko-tuzlanski]] 8uhr2k1buj5q1yw8mho6xwtcthdy04u 42605789 42605788 2026-06-05T19:45:46Z ~2026-33518-97 361949 /* Skandal */ kratka izmena teksta i neproverenih i nepouzdanih tabloidnih izvora. 42605789 wikitext text/x-wiki {{Arhijerej | Arhijerej = Vasilije Kačavenda | Slika = | Opis = | Pomjesna crkva = [[Srpska pravoslavna crkva]] | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Eparhija = [[Eparhija zvorničko-tuzlanska]] | Arhijerejski čin = [[Episkopos|Episkop]] | Titula = ''Episkop zvorničko-tuzlanski'' | Način obraćanja = Njegovo preosveštenstvo | Država = [[Bosna i Hercegovina]] | Sjedište = [[Bijeljina]], [[Republika Srpska]] | Godine službe = [[1978]].-[[2013]]. | Prethodnik = [[Longin Tomić|Longin]] | Nasljednik = | Svetovno ime = Ljubomir Kačavenda | Datum rođenja = [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]. | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Država rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | Datum smrti = | Mjesto smrti = | Država smrti = | Napomena = }} '''Ljubomir Kačavenda''' (crkveno ime ''Vasilije Kačavenda'', [[Sarajevo]], [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]) je umirovljeni [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|episkop zvorničko-tuzlanski]]. == Biografija == Po završenoj osnovnoj školi, uspješno je završio petorazrednu bogosloviju, a potom i [[Pravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta u Beogradu]]. Pored toga, studirao je prava i arheologiju.<ref name="spc">[http://www.spcportal.org/index.php?pg=1279&lang=srl „Njegovo preosveštenstvo episkop zvorničko-tuzlanski Vasilije“]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, na portalu Srpske pravoslavne crkve</ref> Zamonašen je u manastiru [[Manastir Ozren|Ozren]] 1957. godine. Godine [[1960]]. unapređen je u čin [[jeromonah]]a, a ubrzo je odlikovan pravom nošenja crvenog pojasa i činom [[protosinđel]]a. Kao sabrat manastira Ozren postavljen je na dužnost arhijerejskog zamjenika i sekretara Crkvenog suda Zvorničko-tuzlanske eparhije u [[Tuzla|Tuzli]]. Nakon smrti [[Longin Tomić|episkopa Longina]], Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve, na svom redovnom zasjedanju 1978, izabrao je Vasilija za novog episkopa zvorničko-tuzlanskog. Narečenje novog episkopa obavljeno je [[24. 6.|24. juna]], a svečana arhijerejska [[hirotonija]] [[25. 6.|25. juna]] [[1978]]. u [[Saborna crkva u Beogradu|Sabornoj crkvi u Beogradu]]. Svetu arhijerejsku liturgiju služio je [[patrijarh srpski German]], uz sasluženje [[Episkop banatski Vasarion|episkopa banatskog Vasariona]] i šabačko-valjevskog [[Episkop šabačko-valjevski Jovan|Jovana]], deset sveštenika i deset [[đakon]]a.<ref name="spc" /> Svečano ustoličenje je obavljeno [[16. 7.|16. jula]] 1978, uz prisustvo nekoliko hiljada ljudi iz eparhije i šire.<ref name="spc" /> Kačevenda je široj javnosti postao poznat za vreme [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]] kada je postao poznat kao jedna od najistaknutijih crkvenih ličnosti koja je podržavala srpske nacionaliste i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]]. Posle rata je izazvao kontraverze kada je u aprilu 2007. godine odbio poziv da održi vjersku službu vojnicima [[Oružane snage BiH|Oružanih snaga BiH]], koji su kao nova rotacija deminera poslati u [[Irak]], pravdajući ovaj čin lošim uslovima za održavanje vjerske službe pravoslavaca. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.24sata.info/5146 |access-date=2015-10-20 |archivedate=2007-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070417083222/http://www.24sata.info/5146 |deadurl=yes }}</ref> ==Skandal== Na sednici od [[22. april]]a [[2013]]. usvojena je njegova ostavka na službu aktivnog eparhijskog [[arhijerej]]a,<ref>{{Cite web |title=Saopštenje za javnost Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, 22. april 2013. |url=http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |access-date=2015-10-20 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906104255/http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |dead-url=yes }}</ref> koju je podneo iz zdravstvenih razloga [[6. novembar|6. novembra]] [[2012]]. Zatim, [[Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve|Sveti arhijerejski sabor]] ga je [[29. maj]]a [[2013]]. konačno i trajno razrešio upravljanja [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|Eparhijom zvorničko-tuzlanskom]].<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Sabor-SPC-Kacavenda-konacno-i-trajno-razresen.sr.html Sabor SPC: Kačavenda konačno i trajno razrešen („Politika“, 29. maj 2013)]</ref> Doživeo je [[moždani udar]] (šlog) u petak 20. septembra 2013. godine, od koga se oporavljao u [[Klinički centar Srbije|Kliničkom centru Srbije]]<ref>[http://novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:455097-Kacavenda-doziveo-mozdani-udar Kačavenda doživeo moždani udar („Večernje novosti“, 21. septembar 2013)]</ref> gde je operisan 22. septembra 2013.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:455698-Vladika-Kacavenda-izasao-iz-sok-sobe Vladika Kačavenda izašao iz šok sobe („Večernje novosti“, 25. septembar 2013)]</ref> == Reference == {{reference}} {{Lifetime|1938||Kačavenda, Vasilije}} [[Kategorija:SPC-Ličnosti]] [[Kategorija:Episkopi zvorničko-tuzlanski]] ddy4hm19xx0yfwsnok5irl8l94ccd7w 42605790 42605789 2026-06-05T19:46:58Z ~2026-33518-97 361949 /* Skandal */ prepravljen u "Ostavka" što je istina. 42605790 wikitext text/x-wiki {{Arhijerej | Arhijerej = Vasilije Kačavenda | Slika = | Opis = | Pomjesna crkva = [[Srpska pravoslavna crkva]] | Arhiepiskopija = | Mitropolija = | Eparhija = [[Eparhija zvorničko-tuzlanska]] | Arhijerejski čin = [[Episkopos|Episkop]] | Titula = ''Episkop zvorničko-tuzlanski'' | Način obraćanja = Njegovo preosveštenstvo | Država = [[Bosna i Hercegovina]] | Sjedište = [[Bijeljina]], [[Republika Srpska]] | Godine službe = [[1978]].-[[2013]]. | Prethodnik = [[Longin Tomić|Longin]] | Nasljednik = | Svetovno ime = Ljubomir Kačavenda | Datum rođenja = [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]. | Mjesto rođenja = [[Sarajevo]] | Država rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | Datum smrti = | Mjesto smrti = | Država smrti = | Napomena = }} '''Ljubomir Kačavenda''' (crkveno ime ''Vasilije Kačavenda'', [[Sarajevo]], [[19. 12.|19. decembar]] [[1938]]) je umirovljeni [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|episkop zvorničko-tuzlanski]]. == Biografija == Po završenoj osnovnoj školi, uspješno je završio petorazrednu bogosloviju, a potom i [[Pravoslavni bogoslovski fakultet Univerziteta u Beogradu]]. Pored toga, studirao je prava i arheologiju.<ref name="spc">[http://www.spcportal.org/index.php?pg=1279&lang=srl „Njegovo preosveštenstvo episkop zvorničko-tuzlanski Vasilije“]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, na portalu Srpske pravoslavne crkve</ref> Zamonašen je u manastiru [[Manastir Ozren|Ozren]] 1957. godine. Godine [[1960]]. unapređen je u čin [[jeromonah]]a, a ubrzo je odlikovan pravom nošenja crvenog pojasa i činom [[protosinđel]]a. Kao sabrat manastira Ozren postavljen je na dužnost arhijerejskog zamjenika i sekretara Crkvenog suda Zvorničko-tuzlanske eparhije u [[Tuzla|Tuzli]]. Nakon smrti [[Longin Tomić|episkopa Longina]], Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve, na svom redovnom zasjedanju 1978, izabrao je Vasilija za novog episkopa zvorničko-tuzlanskog. Narečenje novog episkopa obavljeno je [[24. 6.|24. juna]], a svečana arhijerejska [[hirotonija]] [[25. 6.|25. juna]] [[1978]]. u [[Saborna crkva u Beogradu|Sabornoj crkvi u Beogradu]]. Svetu arhijerejsku liturgiju služio je [[patrijarh srpski German]], uz sasluženje [[Episkop banatski Vasarion|episkopa banatskog Vasariona]] i šabačko-valjevskog [[Episkop šabačko-valjevski Jovan|Jovana]], deset sveštenika i deset [[đakon]]a.<ref name="spc" /> Svečano ustoličenje je obavljeno [[16. 7.|16. jula]] 1978, uz prisustvo nekoliko hiljada ljudi iz eparhije i šire.<ref name="spc" /> Kačevenda je široj javnosti postao poznat za vreme [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]] kada je postao poznat kao jedna od najistaknutijih crkvenih ličnosti koja je podržavala srpske nacionaliste i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]]. Posle rata je izazvao kontraverze kada je u aprilu 2007. godine odbio poziv da održi vjersku službu vojnicima [[Oružane snage BiH|Oružanih snaga BiH]], koji su kao nova rotacija deminera poslati u [[Irak]], pravdajući ovaj čin lošim uslovima za održavanje vjerske službe pravoslavaca. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.24sata.info/5146 |access-date=2015-10-20 |archivedate=2007-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070417083222/http://www.24sata.info/5146 |deadurl=yes }}</ref> ==Ostavka== Na sednici od [[22. april]]a [[2013]]. usvojena je njegova ostavka na službu aktivnog eparhijskog [[arhijerej]]a,<ref>{{Cite web |title=Saopštenje za javnost Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, 22. april 2013. |url=http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |access-date=2015-10-20 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906104255/http://www.spc.rs/sr/saopshtenje_za_javnost_8 |dead-url=yes }}</ref> koju je podneo iz zdravstvenih razloga [[6. novembar|6. novembra]] [[2012]]. Zatim, [[Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve|Sveti arhijerejski sabor]] ga je [[29. maj]]a [[2013]]. konačno i trajno razrešio upravljanja [[Eparhija zvorničko-tuzlanska|Eparhijom zvorničko-tuzlanskom]].<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Sabor-SPC-Kacavenda-konacno-i-trajno-razresen.sr.html Sabor SPC: Kačavenda konačno i trajno razrešen („Politika“, 29. maj 2013)]</ref> Doživeo je [[moždani udar]] (šlog) u petak 20. septembra 2013. godine, od koga se oporavljao u [[Klinički centar Srbije|Kliničkom centru Srbije]]<ref>[http://novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:455097-Kacavenda-doziveo-mozdani-udar Kačavenda doživeo moždani udar („Večernje novosti“, 21. septembar 2013)]</ref> gde je operisan 22. septembra 2013.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:455698-Vladika-Kacavenda-izasao-iz-sok-sobe Vladika Kačavenda izašao iz šok sobe („Večernje novosti“, 25. septembar 2013)]</ref> == Reference == {{reference}} {{Lifetime|1938||Kačavenda, Vasilije}} [[Kategorija:SPC-Ličnosti]] [[Kategorija:Episkopi zvorničko-tuzlanski]] ryy9ruhzxacn2z0kpuqkymxd66fjspp 14 69510 42605569 7610820 2026-06-05T15:17:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605569 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Newspapers of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Novine po državama|SAD]] aiwti8qzexaquddr85v0v8mst8mtdmh 42605581 42605569 2026-06-05T15:19:12Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Novine u SAD]] na [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605569 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Newspapers of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Novine po državama|SAD]] aiwti8qzexaquddr85v0v8mst8mtdmh 0 70305 42605995 42402032 2026-06-05T22:20:29Z Ollin Masa 352425 Datoteka 42605995 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Fredis_Refunjol.jpg|mini|Fredis Refunjol (2010)]] {{Infobox_Governor | honorific-prefix = <small>[[Ekscelencija|Njegova ekscelencija]]</small><br /> |name = Fredis Refunjol |image = |order = 3. [[guverner Arube]] |monarch = [[Beatrix od Nizozemske|Kraljica Beatrix]] |term_start = 1. maj 2004. |term_end = |deputy = |predecessor = [[Olindo Koolman]] |successor = na položaj |order2 = [[Član parlamenta]] |monarch2 = |term_start2 = 1986 |term_end2 = 1989 |predecessor2 = |successor2 = |term_start3 = 1994 |term_end3 = 2001 |order4 = ministar za socijalna pitanja |monarch4 = |term_start4 = 1989 |term_end4 = 1994 |predecessor4 = |successor4 = |order5 = ministar obrazovanja i upravnih poslova |monarch5 = |term_start5 = 2001 |term_end5 = 2004 |predecessor5 = |successor5 = |birth_date = 19. decembar 1950. |birth_place = [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], [[Aruba]] |spouse = Clarette Lopez |party = }} Njegova ekscelencija (H.E.) '''Fredis Jose Refunjol''' je [[Aruba|arupski]] političar koji trenutno vrši dužnost [[guverner Arube|guvernera Arube]]. Prije bavljenja politkom je bio nastavnik <ref>Refunjol, Fredis. [http://www.kabga.aw/pdf/20060524_cv_governor_en.pdf Curriculum Vitae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224145632/http://www.kabga.aw/pdf/20060524_cv_governor_en.pdf |date=2012-02-24 }} Accessed 16 June 2009.</ref>, a nakon toga bio i član [[Staleži Arube|Staleža Arube]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * The Governor of Aruba [http://www.kabga.aw/en Official Website (English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810061352/http://www.kabga.aw/en/ |date=2011-08-10 }} {{s-start}} {{s-gov}} {{s-bef|before=[[Olindo Koolman|Olindo&nbsp;Koolman]]}} {{s-ttl|title=[[guverner Arube]]|years=2004–}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Lifetime|1950| |Refunjol, Fredis}} [[Kategorija:Političari Arube]] 1g773mqlmzsyjzjm6dxnbjyn2r6rdu4 0 70972 42606420 41913845 2026-06-06T11:58:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606420 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV emisija | naziv_emisije = Charmed <!-- The purpose of the following image is to portray the show's logo. Do not change it. --> | image = [[Datoteka:Charmedtitlelogo1.jpg|230px|alt=a dark blue triquetra over a darker blue background that fades to black near the edges with the word "charmed" in capital letters across the center using a light-blue, medium-sized font]] | žanr = [[Nadnaravno|Nadnaravna]]<br />[[fantasy]]<br />[[drama]]<br />[[horor]]<br />[[komedija]] | format = [[dramska serija]] | kreator = [[Constance M. Burge]] | režija = [[James L. Conway]]<br />[[Mel Damski]]<br />i ostali <!-- This list is organized in terms of NUMBER OF EPISODES, hence McGowan is above Doherty. Despite the leadership qualities of Doherty's character (Prue), the ACTOR Rose McGowan appeared in two more seasons than her predecessor and nearly double the number of episodes. Plus, any more supporting roles will appear messy - a link to the full cast list is provided. Krause, Gregory and McMahon were the only actors to appear in MORE THAN ONE SEASON in a supporting role. Fuller, King, Cuoco and Vaughan only starred as "supporting" actors in one season each.--> | nastupaju = [[Holly Marie Combs]]<br />[[Alyssa Milano]]<br />[[Rose McGowan]]<br />[[Shannen Doherty]]<br />[[Brian Krause]]<br />[[Dorian Gregory]]<br />[[Julian McMahon]]<br />''v. [[#Glavni likovi|dolje]]'' | kompozitor = [[J. Peter Robinson]]<br />i ostali | uvodna_nimera = [[Love Spit Love]]: ''[[How Soon Is Now?]]'' | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = engleski | br_sezona = 8 | br_epizoda = 178 | lista_epizoda = Popis epizoda Charmed | izvršni_producent = [[Brad Kern]]<br />[[Constance M. Burge]]<br />[[Aaron Spelling]] <br />E. Duke Vincent | lokacija = [[Los Angeles]] | kamera = [[Panavision]] | kompanija = [[Spelling Television]]<br />[[Paramount Pictures]] | trajanje = 40-45 min. po epizodi | mreža = [[The WB Television Network|The WB]] | audio_format = [[Dolby Digital]] | početak = 7. oktobar 1998, | kraj = 21. maj 2006. | website = http://www.charmedondvd.com/ }} '''''Charmed''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizija|televizijska]] serija koja je trajala punih osam sezona na TV mreži [[The WB Television Network|WB]]. Njen producent je [[Aaron Spelling]], a serija priča priču o tri sestre koje su najmoćnije dobre vještice na svijetu, najpoznatije pod imenom "'''The Charmed Ones'''", ali za ostatak ovozemaljskog svijeta poznate su kao sestre Halliwell. Svaka sestra posjeduje jedinstvenu paranormalnu moć koja raste tijekom cijelog njihovog života. Sestre Halliwell žive zajedno u staroj kući, u [[San Francisco|San Franciscu]], koja je pripadala njihovoj baki, također vještici. Serija je posljednja u svojoj generaciji tada novonastalih paranormalnih serija, kao npr. "[[Buffy, ubojica vampira]]", "[[Angel (TV serija)|Angel]]" i ''[[Roswell (TV serija)|Roswell]]''. Također serija je imala najveću gledanost te mreže u početcima, sve dok se nije emitirala serija ''[[Smallville (TV serija)|Smallville]]'', čiju je premijeru gledalo 8,4 milijuna gledatelja, dok je premijeru "Čarobnica" gledalo 7,7 milijuna gledatelja (epizoda"Something Wicca This Way Comes"). U siječnju [[2006]]. emitiranjem epizode "Payback's a Witch", "Čarobnice" su postale najduža serija u povijesti u kojem su glavne uloge bile žene, te su tako i pretekle seriju "Laverne & Shirley". Serija je s emitiranjem završila [[21. 5.|21. svibnja]] [[2006]]., kad ju je pratilo tek 4,49 milijuna gledatelja. Serija se u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] prikazivala pod nazivom '''''Čarobnice''''', u [[Srbija|Srbiji]] pod nazivom '''''Čari''''', a u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] pod nazivom '''''Čini''''' a u [[Sjeverna Makedonija|Sjevernoj Makedoniji]] '''''Волшебнички'''''. == Sadržaj serije == Priča o Čarobnicama počinje s tri sestre Halliwell - '''Prudence "Prue" Halliwell''','''Piper''' '''Halliwell''' i '''Phoebe Halliwell''', i ponovnom susretu 6 mjeseci nakon smrti njihove bake. Ponovnim useljavanjem u staru rezidenciju u [[San Francisco|San Franciscu]], najmlađa sestra, Phoebe, otkriva staru knjigu, "'''Knjigu sjenki'''" (engl. "Book of Shadows"), na tavanu. Nakon što iz knjige nesvjesno pročita čaroliju, te se pred njom nađu paranormalna bića, uviđa kako ih ona može zaustaviti. Takve okolnosti dovedu sestre do razmišljanja kako su one vještice, čarobnice, te kako je ta tradicija već odavno u njihovoj obitelji, s obzirom da su im i majka i baka bile vještice. Prva u obiteljskoj vezi koja je bila vještica jest Melinda Warren, koja je bila živa spaljena na lomači. Prije nego što je umrla, Melinda je predvidjela kako ce svaka nova generacija Warrenovih (kasnije Halliwell) vještica jačati i kako će njihove moći biti sve jače i jače, sve do dolaska triju sestara koje će biti najmoćnije vještice koje je svijet ikad vidio. Prue Halliwell, najstarija sestra, razvila je moć [[telekineza|telekineze]], kasnije razvija i moć [[astralna projekcija|astralne projekcije]]. Piper, srednja sestra , ima moć molekularne imobilizacije (zamrzavanja), a kasnije dobiva molekularnu akceleraciju (moć da raznese stvari). Phoebe, najmlađa sestra ima originalnu moć predviđanja budućnosti, kasnije dobiva i moć [[levitacija|levitacije]] i empatije (sposobnost čitanja tuđih osjećaja). u 4 sezoni otkriva se , sestra '''Paige Matthews''', dijete Patricije "Patty" Halliwell i Sama Wildera, njenog Whitelightera, anđela čuvara za vještice. Pošto je takav odnos u prošlosti bio zabranjen, malu Paige su odveli u sirotište i kasnije je bila posvojena od strane obitelji Matthews. Paigeini biološki roditelji su samo željeli da im se kćer zove na "P" kako bi se nastavila obiteljska tradicija. Od svog biološkog oca, Paige je naslijedila sposobnost [[orbitacija|orbitacije]], a uz to, sa Pattyine strane je naslijedila sposobnost prizivanja predmeta (telekinetička orbitracija). Centralna tema kroz seriju jest sposobnost sestara da održavaju normalan život uz svoje paranormalne sposobnosti. Jako malo ljudi zna za pravu tajnu sestara, a ti ljudi im i pomažu u svakodnevnom životu. Najvažniji je '''Leo Wyatt''', Whitelighter kojeg su Starješine zadužile da čuva i vodi sestre kroz njihove živote. Leo liječi njihove rane, daje im savjete i komunicira sa Starješinama kako bi mogao pomoći sestrama. Također između njega i Piper se rodi ljubav, te nakon nekog vremena postaje njen suprug i otac njenog djeteta. === Glavni likovi === <!-- Please note only to write the number of seasons if the character has not been in all the seasons. If there is no season number indicated, that means the character was in all seasons --> * [[Prudence Halliwell|Prudence "Prue" Halliwell]] - ([[Shannen Doherty]]) (sezona 1-3) :Rođena je 12. aprila 1971., kao najstarija sestra Halliwell. Rođena je sa moći telekineze, a kasnije je dobila i moć astralne projekcije. Snažne volje i inteligentna, uzimala bi probleme u svoje ruke i uvijek bi štitila svoje dvije sestre, Piper i Phoebe. Dok je čuvala svoje dvije sestre nakon smrti njihove majke, naučila je biti odgovorna, i odlučna u svemu što je namjeravala, čak i u uništavanju demona. Nikad nije dopuštala da joj se radni život upliće s privatnim životom. 17. svibnja 2001. * [[Piper Halliwell]] - ([[Holly Marie Combs]]) (sezona 1-8) :Piper je rođena [[3. 12.|3. decembra]] [[1973]]. i ona je srednja sestra. Taj dogadjaj je bio najtragicniji za nju. Vremenom upoznaje Paige ali za nju Paige nikad nece biti ni blizu onoga sto joj je bila Prue. Njene moći uključuju sposobnost molekularne imobilizacije koja djeluje slično kao zaustavljanje vremena, ali je na molekularnoj razini, a ne temporalnoj. Druga moć je molekularna akceleracija. Uvijek je bila zabrinuta za svoj normalan život, te nije htjela upletati svoje moći u njega, no stvari su ponekad izmicale kontroli. Nakon Pruiene smrti, postala je odgovornija te djevojka s jačim autoritetom. Obožava kuhati, te je tako osnovala i svoj vlastiti klub "'''P3'''". Osim toga, gaji [[ljubav]] prema svom Whitelighteru, Leu. * [[Phoebe Halliwell]] - ([[Alyssa Milano]]) (sezona 1-8) :Phoebe je rođena [[19. 12.|19. decembra]] [[1972]]., kao najmlađa sestra Halliwell. Rođena je s moćima predviđanja budućnosti, koje joj omogućuju da vidi stvari iz prošlosti, ali i stvari iz budućnosti. Kasnije dobiva moć levitacije. Romantična je duša, u početku ima kvrgav odnos sa najstarijom sestrom Prue, no postepeno izglade stvari. Njena najveća [[ljubav]] je Cole Turner, za kojeg se kasnije saznaje kako je demon, no i on počne osjećati ljudske osjećaje prema njoj. * [[Paige Matthews]] - ([[Rose McGowan]]) (sezona 4-8) :Paige je rođena [[5. 9.|5. septembra]] [[1973]]., plod je tajne ljubavi između Patricije "Patty" Halliwell i njenog belosvica samuela. Paige je kao beba ostavljana u obliznjoj crkvi, te je kasnije posvojena od strane staratelja Matthews, no njeni roditelji u njenim tinejdžerskim godinama poginu u prometnoj nesreći. Iz nestrece je spasava magija. Paigeina urođena moć je telekineza. Paige se sa svojim sestrama, Piper i Phoebe, Prue upoznaje tek u 4. sezoni serij. Mnogo godina pokusava da bude poput Prue,ali vremenom dobija samopouzdanje. === Sporedni likovi === * [[Leo Wyatt]] - ([[Brian Krause]]) (sezona 1-8) :Leo je anđeo čuvar (engl. Whitelighter) sestara Halliwell. Iako mu je zadaća ispočetka bila da čuva i pomaže sestrama, uskoro je započeo romantičnu vezu s Piper. Ima moć iscjeljivanja! * [[Andy Trudeau]] - ([[Ted King]]) (sezona 1) :Andy je prijatelj sestara Halliwell od njihovog djetinjstva, također je zaljubljen u Prue. Po zanimanju je policajac, te pomaže sestrama, i izravna im je veza s policijom. Andy umire na kraju 1. sezone nakon što strada od napada sila zla. * [[Darryl Morris]] - ([[Dorian Gregory]]) (sezona 1-7) :Darryl je Andyev partner, koji je preuzeo Andyevu ulogu pomagača sestrama nakon Andyeve [[smrt]]i. * [[Dan i Jenny Gordon|Dan Gordon]] - ([[Greg Vaughan]]) (sezona 2) :Dan se uselio u susjedstvo sestara Halliwell, sa svojom nećakinjom Jenny. Na prvi pogled se zaljubio u Piper, kratko su hodali, no Dan je odustao kada je uvidio kako je Piperina prava ljubav Leo. * [[Dan i Jenny Gordon|Jenny Gordon]] - ([[Karis Paige Bryant]]) (sezona 2) :Jenny je Danova nećakinja. Budući da publici nije bila zanimljiva, ubrzo je njen lik izbrisan iz scenarija i daljnje radnje. * [[Cole Turner]] - ([[Julian McMahon]]) (sezona 3-8) :Cole je Phoebina ljubav, i njen prvi muž. On je poludemon pod imenom Belthazor. * [[Chris Halliwell]] - ([[Drew Fuller]]) (sezona 6) :Chris je došao iz budućnosti kako bi pobijedio Titane i kako bi spasio Wyatta od strane zla. * [[Billie Jenkins]] - ([[Kaley Cuoco]]) (sezona 8) :Billie je Paigeina štićenica i naučnica. == Uloge == * [[Holly Marie Combs]] kao [[Piper Halliwell]] (sezona 1-8) * [[Alyssa Milano]] kao [[Phoebe Halliwell]] (sezona 1-8) * [[Shannen Doherty]] kao [[Prudence Halliwell]] (sezona 1-3) * [[Brian Krause]] kao [[Leo Wyatt]] (sezona 1-7; 8) * [[Dorian Gregory]] kao Darryl Morris (sezona 1-7) * [[Julian McMahon]] kao Cole Turner (sezona 3-5) * [[T.W. King]] kao Andrew "Andy" Trudeau (sezona 1) * [[Greg Vaughan]] kao Dan Gordon (sezona 2) * [[Karis Paige Bryant]] kao Jennifer "Jenny" Gordon (sezona 2) * [[Drew Fuller]] kao Chris Perry (sezona 6) * [[Kaley Cuoco]] kao Billie Jenkins (sezona 8) * [[Marnette Patterson]] kao Christy Jenkins (sezona 8) * [[Ivan Sergei]] kao Henry Mitchell (sezona 8) {{Commonscat|Charmed}} {{Charmed}} {{TVSvijek|1998|2006}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Charmed| ]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dramske serije]] 0ei74ncf7yuxghca2mooepc8zsinqgh 14 71459 42605610 9070236 2026-06-05T15:20:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605610 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television producers from the United States}} [[Kategorija:Američki producenti|Televizijski]] [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Producenti]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Televizijski producenti]] [[Kategorija:Televizijski producenti]] jz7ztapryi3km5bfeizbk2amr82q3qk 0 71698 42605770 41394413 2026-06-05T15:42:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605770 wikitext text/x-wiki {{Radio postaja | naziv = Radio Makarska rivijera (RMR) | frekvencija = 97,6 MHz FM | razina = lokalna | početak = [[1990]]. godine | adresa = | telefon = 021 / 612-976 | web = [http://www.radiomakarska.com/ Službena stranica] }} '''Radio Makarska rivijera''' ili '''RMR''' lokalna je [[makarska]] radio-stanica. Emitiranje je započela [[1990]]. godine. Danas emitira na frekvenciji 97,6 MHz FM. [[Kategorija:Nastanci 1990.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Makarska]] fpq3l0ikyr500zc1i10116kdtnqc3du 14 71699 42605691 9035215 2026-06-05T15:32:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605691 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Srbiji}} {{Commonscat|Radio stations in Serbia}} [[Kategorija:Radio u Srbiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 8r2ltplwi4gl8jr6blpy73vnuid7so2 42605729 42605691 2026-06-05T15:39:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] na [[Kategorija:Srpske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605691 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Srbiji}} {{Commonscat|Radio stations in Serbia}} [[Kategorija:Radio u Srbiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 8r2ltplwi4gl8jr6blpy73vnuid7so2 14 71700 42605684 9035213 2026-06-05T15:32:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605684 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Hrvatskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Croatia}} [[Kategorija:Radio u Hrvatskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] bpn9wpb2k4qmgjyqj34yprxa2t7epty 42605750 42605684 2026-06-05T15:41:39Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] na [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605684 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Hrvatskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Croatia}} [[Kategorija:Radio u Hrvatskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] bpn9wpb2k4qmgjyqj34yprxa2t7epty 0 71952 42605680 42580065 2026-06-05T15:32:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605680 wikitext text/x-wiki '''Lista radio-stanica u Srbiji''' obuhvata radio stanice sa nacionalnim, regionalnim i lokalnim prostiranjem signala u Republici Srbiji. Mnoge stanice imaju uz naziv i link prema njihovoj internet stranici (ako spisak nije dovršen, ili ako stanica nema sajt, link će izostati). == Nacionalna pokrivenost == Javni servis: * [[Radio-televizija Srbije]], Radio Beograd ([http://www.radiobeograd.rs/ sajt]). {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Beograd 1 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt]</center> |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_001/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio Beograd 2/3 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_002/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_004/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |} Republička radiodifuzna agencija je izdala dozvole za emitovanja ovim radio mrežama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=33&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |[[Radio B92|Play (Radio B92)]] |<center>[http://www.playradio.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.playradio.rs:8443/play.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S1 |<center>[https://www.radios.rs/radio/1/radio-s1 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9000/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S2 |<center>[https://www.radios.rs/radio/11/radio-s2 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9002/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |HIT FM |<center>[https://hitfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.hitfm.rs/hit.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Karolina |<center>[https://karolina.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj] (MP3)</center> |} === Vojvodina === Javni servis u Vojvodini: * [[Radio Televizija Vojvodine]] ([http://www.rtv.rs/ sajt]) {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Novi Sad 1 (srpski) | |<center>[http://82.117.194.13:9020/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014053043/http://82.117.194.13:9020/listen.pls |date=2008-10-14 }}</center> |- |Radio Novi Sad 2 ([[mađarski jezik|mađarski]]) | |<center>[http://82.117.194.13:9010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531070241/http://82.117.194.13:9010/listen.pls |date=2011-05-31 }}</center> |- |Radio Novi Sad 3 (ostale manjine) | |<center>[http://82.117.194.13:9030/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122110338/http://82.117.194.13:9030/listen.pls |date=2011-01-22 }}</center> |- |Radio Stotka | |<center>[http://82.117.194.13:9040/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221004759/http://82.117.194.13:9040/listen.pls |date=2010-02-21 }}</center> |} Regionalni vojvođanski: * AS FM, Novi Sad ([http://www.radioas.fm/ sajt]) ([http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516171248/http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls |date=2010-05-16 }} 64 kbps) == Region Grada Beograda (uži deo grada) == RRA je 1. jula 2006. izdala dozvole za emitovanje programa u užem delu Grada [[Beograd]]a (kao regionu), među kojima i ovim radio stanicama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=34&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Super FM Beograd 107,9&nbsp;MHz |<center>[https://superfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://onair.superfm.rs/superfm.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Nostalgija 105,2 Mhz |<center>[https://www.nostalgija.rs/ sajt]</center> |<center>[http://nostalgie48.streaming.rs:9270/listen.pls slušaj]</center> |- |Naxi radio 96,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.naxi.co.rs/ sajt]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://naxi128.streaming.rs:9150/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio S4 102,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios4.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9006/;*.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Red radio 93,7&nbsp;MHz |<center>[http://redradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://stream.redradio.rs/sid=1 slušaj]</center> |- |Radio Pink 91,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.pinkradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://edge1.pink.rs:1935/radiopinkfta/pink61.smil/playlist.m3u8 slušaj (M3U8)]</center> | |- |Radio Studio B 99,1&nbsp;MHz 100,8&nbsp;MHz |<center>[https://www.studiob.rs/radios/stream_stb.php sajt]</center> |<center>[http://radio.studiob.rs:8004/; slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513150109/http://radio.studiob.rs:8004/; |date=2021-05-13 }}</center> |- |Radio TRI 95,8&nbsp;MHz | |<center>[http://radio3-128.streaming.rs:9200/; slušaj (Winamp)]</center> |- |WTF radio 100,4&nbsp;MHz |<center>[http://wtfradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://live.wtfradio.rs/wtfradio.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |TDI radio 91,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.tdiradio.com/ sajt] </center> |<center>[https://streaming.tdiradio.com/tdiradio.mp3 slušaj]</center> |- |Top FM 106,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.topfm.rs/ sajt] |<center>[http://topfm128.streaming.rs:9280/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Karolina 106,3&nbsp;MHz |<center>[http://karolina.rs/ sajt] |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Novosti |<center>[http://www.radionovosti.com/ sajt]</center> |<center>[https://novosti.radiostreaming.rs/novosti_1 slušaj]</center> |- |Radio S3 90,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios3.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9004/;*.mp3 slušaj]</center> |- |Bum Bum radio 89,4&nbsp;MHz |<center>[http://www.bumbumradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133151/http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls |date=2021-11-08 }}<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?id=63task=novosti{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008., potvrđeno 23. 11. 2009.</ref> </center> |- |Radio Jat 90,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radiojat.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.radiojat.rs/radiojat.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Slovo Ljubve 107,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.slovoljubve.com/ sajt]</center> |<center>[http://160.153.245.85:8000/stream/1/; slušaj]</center> |- |Rock Radio 96,2&nbsp;MHz |<center>[http://rockradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133149/https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream |date=2021-11-08 }}</center> |} Od 29. novembra 2010. na mestu Bete RFI (107.9) emituje Radio Antena Beograd, a i sajt Bete se preusmerava na Antenu; na ''stream''u Bete ([http://live.betarfi.com/mp3 link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306143006/http://live.betarfi.com/mp3 |date=2016-03-06 }}) se čuje Antena (mp3 format). == Regionalne stanice == Radio stanice sa regionalnim pokrivanjem<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=35&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} od 21. juna 2007.</ref>: * Radio [[Vranje]] * Radio ''Belle amie'', [[Niš]] [http://www.belami.rs/index.php/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117235431/http://www.belami.rs/index.php/radio.html |date=2010-01-17 }} [https://web.archive.org/web/20091021003414/http://92.60.231.231:8000/listen.pls slušaj] * Radio Krajina, [[Negotin]] [http://www.opstina-negotin.org.yu/article.php?id_article=64&lg=sr]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (informacija) * Radio [[Zaječar]] [http://www.rtz.rs/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825181806/http://www.rtz.rs/radio.html |date=2010-08-25 }} [http://217.26.213.158:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115140208/http://217.26.213.158:8000/radio.m3u |date=2013-01-15 }} * Radio [[Kruševac]] * Radio Šumadija, [[Aranđelovac]] [http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228065351/http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index |date=2008-12-28 }} (informacija) * Radio [[Jagodina]] [http://www.radiojagodina.autentik.net/o_nama.php sajt] * Radio Luna, [[Užice]] [http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030072207/http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html |date=2009-10-30 }} (informacija) * Radio Patak, [[Valjevo]] [http://www.patak.co.rs/ sajt] (neke emisije se mogu čuti) * Radio AS, [[Šabac]] [http://radioassabac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209073318/http://radioassabac.com/ |date=2010-02-09 }} (Adobe Flash Player) * Radio VK, [[Kikinda]] [http://www.rtv-vk.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302181102/http://www.rtv-vk.rs/ |date=2016-03-02 }} * Radio [[Pančevo]] [http://www.pancevo.co.rs/mediji/] (informacija) * Radio [[Zrenjanin]] [http://www.radio-zrenjanin.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317115418/http://www.radio-zrenjanin.com/ |date=2010-03-17 }} (Adobe Flash Player pa pokrene Winamp) * Radio Delta, [[Novi Sad]] [https://www.radiodelta.rs sajt] [http://213.240.61.36:8000/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024123036/http://213.240.61.36:8000/stream |date=2019-10-24 }} * Radio Panon, [[Subotica]] [http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109102430/http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php |date=2010-01-09 }} [https://web.archive.org/web/20090709234609/http://91.121.202.156:8018/listen.pls slušaj (Winamp)] (radio na mađarskom) * Radio [[Sombor]] [http://www.radiosombor.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402085456/http://www.radiosombor.co.rs/ |date=2010-04-02 }} * Radio Srem, [[Ruma]] [http://www.radiosrem.rs/ sajt] [http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204033707/http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls |date=2010-02-04 }} * Radio [[Vrbas (grad)|Vrbas]] * Radio Blue/Radio Blue plus, [[Odžaci]] * Radio [[Šid]] [http://www.radiosid.net/ sajt] * Kan radio, [[Petrovac na Mlavi]] (Melnica) [http://www.kan-radiotv.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210110757/http://www.kan-radiotv.com/ |date=2010-02-10 }} [https://web.archive.org/web/20100510010504/http://193.37.152.141:7064/listen.pls slušaj] * Radio [[Leskovac]] (ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008.) * EM Radio, [[Knjaževac]] [http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626024024/http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 |date=2009-06-26 }} (Adobe Flash Player) * Radio [[Kragujevac]] [http://www.rtk.co.rs/ sajt] [http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016092458/http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u |date=2012-10-16 }} * Radio Dženarika, [[Čačak]] [http://www.radiodzenarika.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231232604/http://www.radiodzenarika.net/ |date=2010-12-31 }} [http://www.radiodzenarika.net/images/radio.html slušaj (u prozorčetu)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Radio [[Požarevac]] [http://www.radiopozarevac.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116074354/http://www.radiopozarevac.co.rs/ |date=2011-11-16 }} * Star FM Radio, [[Čačak]] [http://www.starfm.rs/site/index.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190803/http://www.starfm.rs/site/index.php |date=2010-01-23 }} [http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127095115/http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls |date=2010-01-27 }} * Drina radio, [[Loznica]] [http://www.drinaradio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608001423/http://www.drinaradio.com/ |date=2009-06-08 }} == Lokalne radio stanice == Prema rešenju RRA od 26. februara 2008 <ref>{{Cite web |title=Stavka 5., iz tri dela |url=http://www.rra.org.rs/index.php?task=odluke_emitovanje&id=32 |access-date=2010-01-25 |archivedate=2009-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211223149/http://rra.org.rs/index.php?id=32&task=odluke_emitovanje |deadurl=yes }}</ref>. === Radiodifuzna oblast 1 (Niš i južna Srbija) === * Alt radio, [[Aleksinac]] * Radio [[Babušnica]] * Radio [[Bela Palanka]] * Radio Zona [[Blace]] * Radio 4S, [[Bojnik]] * Radio [[Bosilegrad]] * Ema radio, [[Bujanovac]] * Radio Caribrod, [[Dimitrovgrad]] * Radio Koprijan, [[Doljevac]] * Radio ''Prick'', [[Grdelica]] * Radio ''Idealle Team'', [[Lebane]] * [[Leskovac]]: ** Ekos radio ** Radio Leskovac ** Radio 016 ** Radio Marija Leskovac * [[Niš]] ** Radio Seven ** Radio Baltazar 90,5&nbsp;MHz ** Radio Glas 92,0&nbsp;MHz [http://www.radio-glas.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511155651/http://radio-glas.org/ |date=2012-05-11 }} ** Radio 95,6 ** Radio Banker ** Radio Petica [http://www.myspace.com/radiopetica] (na MySpace-u) ** City Radio ** Fast Radio ** Radio Nišava * [[Pirot]] ** Radio Tanuki ** Radio Sport plus ** Radio Pirot * [[Preševo]] ** Radio Aldi ** Radio Preševo * [[Prokuplje]] ** Radio Srce ** Most Net radio ** Delfin radio * Gold radio, [[Surdulica]] * Radio Bubamara, [[Svrljig]] * Radio SKAY, [[Trgovište]] [http://www.radioskay.com] * Radio Han, [[Vladičin Han]] * Radio Gaga, [[Vlasotince]] * [[Vranje]] ** Radio Iskon ** OK radio ** Radio Fokus (ne mešati sa nacionalnim radiom) * Herccullem radio, [[Žitorađa]] === Radiodifuzna oblast 2 (jugozapadna Srbija) === * [[Novi Pazar]] ** Radio Novi Pazar ** Refref radio ** Radio Yu * [[Raška]] ** Radio Raška ** Radio Stari Ras * [[Sjenica]] ** Radio Amaro * [[Tutin]] ** Radio RS-Sole === Radiodifuzna oblast 3 (istočna Srbija) === * Radio Bum, [[Boljevac]] * [[Bor]] ** Radio Sezam ** Radio Kometa 030 * Saška radio, [[Donji Milanovac]] * Radio Đerdap, [[Kladovo]] * Radio [[Knjaževac]] * [[Kučevo]] ** Radio Kučevo ** Radio Zvižd * [[Radio Televizija Majdanpek|Radio Majdanpek]] [http://www.rtvmajdanpek.com/] (prezentacija) * [[Negotin]] ** Radio 019 ** Radio 501 * Hit radio, [[Salaš (Zaječar)]] * Radio [[Sokobanja]] * Radio Galeb, [[Veliko Gradište]] * [[Zaječar]] ** Radio Tempo ** Radio F Kanal ** Radio Magnum === Radiodifuzna oblast 4 (šira teritorija Beograda) === * Radio [[Barajevo]] [http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325140428/http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm |date=2009-03-25 }} (prezentacija) * [[Grocka]] ** Radio Dedal [http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117184110/http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/ |date=2010-01-17 }} ** Puls radio [http://www.radio-puls.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524043050/http://radio-puls.net/ |date=2010-05-24 }} * Radio [[Lazarevac]] [http://www.radiol.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123211510/http://www.radiol.co.rs/ |date=2010-01-23 }} (prezentacija) * [[Mladenovac]] ** Radio Mladenovac ** Radio M Plus [http://rtvmplus.tripod.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306152120/http://rtvmplus.tripod.com/index.html |date=2016-03-06 }} (prezentacija) * [[Obrenovac]] ** Radio Obrenovac [http://www.radioobrenovac.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211112408/http://radioobrenovac.co.rs/ |date=2010-02-11 }} ** Radio Rom ** MAG radio [http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728190726/http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html |date=2010-07-28 }} (prezentacija) * Radio Klas, [[Sopot]] === Radiodifuzna oblast 5 (Šumadija i Pomoravlje) === * Radio Diskos, [[Aleksandrovac]] * Radio Sunce, Aranđelovac * Radio [[Brus]] * Čačak ** Radio Džoker 95,6&nbsp;MHz ** Radio 96 ** Radio Čačak ** Ozon radio ** Xanadu radio * Radio [[Ćićevac]] * [[Ćuprija]] ** Radio Horreum Margi ** Radio Dak ** Radio Stara čaršija * [[Despotovac]] ** Radio Puls ** Radio Despotovac * [[Gornji Milanovac]] ** Radio Stari Milanovac ** Radio Gogy * Jagodina ** Radio Morava ** Radio Gong ** Radio Ljubav ** Radio Pozitiv * Kragujevac ** Radio 34 ** Radio Zlatousti ** Radio 9 ** Radio Bis ** Radio Kragujevac (naveden i među regionalnim stanicama) ** Radio Bravo ** Radio Stari grad * [[Kraljevo]] ** Radio Bum 108 [http://www.bumradio.net/ sajt] [http://www.bumradio.net/radiobum.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012142100/http://www.bumradio.net/radiobum.asx |date=2011-10-12 }} ** Radio Kraljevo ** Radio 996 ** M radio ** Radio Melos * [[Kruševac]] ** Antena radio ** Rubin radio ** Radio Lastavica * [[Paraćin]] ** M Radio ** Radio Paraćin * Petrovac na Mlavi ** Radio Mlava ** Radio Petrovac * Požarevac ** Radio Bravo ** Radio Hit 105 ** Radio Požarevac ** Radio Boom 93 [http://www.boom93.com/ sajt] [http://boom93.com/radio/player.htm slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902033750/http://boom93.com/radio/player.htm |date=2013-09-02 }} * Top radio, [[Ražanj]] * [[Smederevska Palanka]] ** Radio Nova Jasenica (87.9 mhz) ** Radio Moravac * [[Smederevo]] ** Radio Smederevo ** Luks radio * Svilajnac ** Radio Čičica ** Radio Resava * Radio Op-top, [[Topola]] * [[Trstenik]] ** Radio Trstenik ** Radio Fleš ** Radio Logos * Radio Plana, [[Velika Plana]] * [[Vrnjačka Banja]] ** Radio Vrnjačka Banja ** Kult radio === Radiodifuzna oblast 6 (Zapadna Srbija, Polimlje) === * Radio [[Arilje]] * Radio Primus, [[Bajina Bašta]] * Max radio, [[Čajetina]] * [[Ivanjica]] ** Kruna radio ** Ivanjički radio ** Radio Javor * [[Kosjerić]] ** Radio Kosjerić ** Radio 106 * Radio D, [[Lučani]] * Radio Zlatar, [[Nova Varoš]] * Radio [[Požega (Srbija)|Požega]] * [[Priboj]] ** Radio Priboj ** Radio Lim * [[Prijepolje]] ** Radio Enigma ** Radio Mileševa * Radio San, [[Sevojno]] * [[Užice]] ** Prvi Radio 98,7&nbsp;MHz ** Radio Užice === Radiodifuzna oblast 7 (Zapadna Srbija, Podrinje) === * Radio Glas crkve, [[Šabac]] * Radio As, [[Šabac]] * Radio Nešvil, [[Bogatić]] * Radio Petica, [[Koceljeva]] * Radio [[Krupanj]] * Radio Pruga, [[Lajkovac]] * Radio Cer, [[Lipolist]] * [[Ljubovija]] ** Tup-tup radio ** Radio Soko ** Radio Ljubovija * [[Loznica]] ** Radio Podrinje ** Radio Lotel * Radio Drina, [[Mali Zvornik]] * Radio Opanak, [[Mionica]] * Radio [[Osečina]] * Tim radio, [[Prnjavor]] * Radio [[Šabac]] * [[Ub]] ** Radio City ** Radio Ub ** MB radio [http://www.radiombub.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625045840/http://www.radiombub.com/ |date=2009-06-25 }} * [[Valjevo]] ** Radio Valjevo 95.8 ** Radio 014 98.2 ** Radio Istočnik 100.2 * Radio [[Vladimirci]] 89.5 === Radiodifuzna oblast 8 (Banat) === * Radio [[Ada]] 107.7 * Radio [[Bela Crkva]] 92.4 [http://radiobelacrkva.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190130110803/http://radiobelacrkva.rs/ |date=2019-01-30 }} [http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121055123/http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html |date=2019-01-21 }} * Panda radio 103,5, [[Kanjiža]] * Radio [[Kovačica]] 93.2 * Radio Bus 89.5, [[Kovin]] * Pallas radio 94.8, [[Nova Crnja]] * Radio Cool 107.7, [[Opovo]] * Radio Ritam 106.0, [[Pančevo]] [http://www.radioritam.rs/] * Ami Naksi Radio 89.7, [[Kikinda]] * [[Vršac]] ** Radio Antena 013 94.0 ** Radio Max 94.7 * Radio Far 96.7, [[Alibunar]] * [[Zrenjanin]] ** Radio Santos ** Radio 105 [https://www.105.rs/ stranica] [http://74.208.177.150/stream slušaj]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Radiodifuzna oblast 9 (Bačka i Srem) === * Radio Dunav, [[Apatin]] [http://www.radiodunav.com/] 98,7&nbsp;MHz * Radio Bačka, [[Bač]] 99,1&nbsp;MHz * [[Bačka Palanka]] ** Radio Bap 95,1&nbsp;MHz ** Radio Tavor * [[Bačka Topola]] ** Naš radio MM 97,8&nbsp;MHz ** Radio Regije * Radio Petrovec, [[Bački Petrovac]] 91,4&nbsp;MHz * Radio Active, [[Bečej]] * Radio [[Beočin]] 97,8&nbsp;MHz * Radio [[Futog]] 99,5&nbsp;MHz * Radio [[Inđija]] [http://www.rtvindjija.co.rs/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("internet radio u pripremi") * Radio Fruška Gora, [[Ruma]] (Vrdnik) 105,0&nbsp;MHz [http://radiofruskagora.com/] * Radio Jugović, [[Kać]] 88,2&nbsp;MHz * Radio [[Kisač]] 103,8&nbsp;MHz * Radio KULSKA KOMUNA [[Kula]] 89,2&nbsp;MHz * Novi Sad ** Radio Marija Novi Sad 90,5&nbsp;MHz ** City Radio 91,0&nbsp;MHz ** Radio Beseda 91,8&nbsp;MHz ** [[Radio 021]] 92,2&nbsp;MHz ** Radio Signal 98,8&nbsp;MHz ** Radio Planeta 100,6&nbsp;MHz ** RTI FM 101,0&nbsp;MHz ** Delta 89,5&nbsp;MHz ** Radio Karolina 104,5&nbsp;MHz * Radio Donji Srem [[Pećinci]] [http://217.169.211.18:8501/kultura_i_sport/radio_donji_srem.165.html]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (prezentacija) * Radio [[Odžaci]], [[Ratkovo]] * No Limit, [[Senta]] * Sremski Radio, [[Šid]] 89,1&nbsp;MHz * [[Sombor]] ** Radio Blagovesnik ** Radio Fortuna * Radio [[Srbobran]] * Radio Ozon, [[Sremska Mitrovica]] 91,9&nbsp;MHz * [[Stara Pazova]] ** Radio Stara Pazova [http://www.rsp.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620182932/http://www.rsp.co.rs/ |date=2012-06-20 }} ** Radio Sky * [[Subotica]] ** Radio Slavoslovlje ** Yu Eco radio ** Prvi radio 103,0&nbsp;MHz ** Radio Subotica * Radio [[Temerin]] 93,5&nbsp;MHz * [[Žabalj]] ** Naš radio 107.8&nbsp;MHz '''Napomena''': Spisak je uglavnom napravljen prema dokumentima [[Republička radiodifuzna agencija|Republičke radiodifuzne agencije]] (u fusnotama). Neke radio stanice (npr. Radio Bor) za koje je utvrđeno da ne emituju nisu navedene; moguće je da ima još takvih. Moguće je da su neke stanice dobile frekvenciju, ali nisu započele emitovanje. Dodate su neke kojih nema u RRA rešenjima (nije jasno jesu li pirati). Za dodatne informacije pogledati [[#Korisni linkovi|korisne linkove]]. == Kosovo i Metohija == * Radio KIM ([[Čaglavica]], Centralno Kosovo) 93,9 FM {{pad|2em}} [http://www.radiokim.net/ sajt] * Radio Kontakt Plus, [[Kosovska Mitrovica]], 101,9 FM * Radio [[Goraždevac]] (kod [[Peć]]i), 102,5 FM * Radio Klokot (južno od [[Gnjilane|Gnjilana]], 101,6 FM {{pad|2em}} [http://www.radioklokot.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027014820/http://www.radioklokot.com/ |date=2016-10-27 }} * Radio Herc (sa [[Brezovica|Brezovice]]), 98,9 FM <ref>[http://www.kosmainfo.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506064352/http://www.kosmainfo.net/ |date=2010-05-06 }} Kosma (udruženje radio stanica na srpskom jeziku)</ref> * Radio Bravo (Istok, selo Osojane) 96,8 FM [http://ikos.rs www.ikos.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520231325/http://ikos.rs/ |date=2016-05-20 }} * Radio Kosovska Mitrovica (Kosovska Mitrovica) 104.6&nbsp;MHz FM www.radiomitrovicasever.com == Internet == Internet stanice bazirane u Srbiji (prema radiostanica.com): * Mugadavanje, prvi psychedelic trance radio u Srbiji * [http://www.tvojportal.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=10&Itemid=6 Tvoj radio]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},Jagodina * [http://www.beotelradio.net/index.php Beotel Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124144327/http://www.beotelradio.net/index.php |date=2010-01-24 }}, Beograd * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 1, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 2, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.carskaptica.com/radio/radio.html Carska Ptica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217100717/http://www.carskaptica.com/radio/radio.html |date=2009-12-17 }}, Kragujevac * [http://www.cool.co.rs Cool Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902093210/http://www.cool.co.rs/ |date=2011-09-02 }}, Beograd * [http://www.zumbul.com/cricket/news.php Cricket Radio], Beograd * [http://www.delfinradio.rs/ Delfin Radio], Prokuplje * [http://www.eibli.com/ Eibli Radio], Niš * [http://stream.host-galaxy.net/sites/radioela/ Ela Radio]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Aranđelovac * [http://www.nrg.rs/ Energy Radio Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128213129/http://www.nrg.rs/ |date=2010-01-28 }}, Beograd * [http://www.gromradio.net/ Grom Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106023548/http://www.gromradio.net/ |date=2010-01-06 }}, [[Laznica]] (kod [[Žagubice]]) * [http://www.hotfmsurcin.com/ HotfmSurčin Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123121359/http://www.hotfmsurcin.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * IN-Puls Radio, Odžaci ([http://www.myspace.com/inpulsradio] na MySpace, tvrde da emituju i na FM) * Inđija Forum Radio, Inđija * [http://www.kumradio.com/ Kum Radio], Beograd * Mad Dog Radio, Sokobanja * [http://www.marsradio.in/ Mars Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209004444/http://www.marsradio.in/ |date=2010-02-09 }}, Požarevac * MB Radio, Beograd * Mix Radio, Bor * [http://www.radiobum.webs.com/ '''Radio Bum'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206132026/http://www.radiobum.webs.com/ |date=2012-02-06 }},'''Prilužje''',[[Kosovo]] * Muzika iz Srbije, Beograd ** [http://music.fromserbia.net/cirilica.html Radio Ćirilica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420012012/http://music.fromserbia.net/cirilica.html |date=2010-04-20 }} ** [http://music.fromserbia.net/latinica.html Radio Latinica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504141854/http://music.fromserbia.net/latinica.html |date=2009-05-04 }} ** [http://music.fromserbia.net/glagoljica.html Radio Glagoljica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513142035/http://music.fromserbia.net/glagoljica.html |date=2009-05-13 }} * [http://www.ni5ni6.net/ Ni5Ni6 Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315141524/http://www.ni5ni6.net/ |date=2010-03-15 }}, [[Srebrno jezero]] * [http://www.nrbg.rs/ Novi Radio Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124014404/http://www.nrbg.rs/ |date=2010-01-24 }} * [http://pozitivnainterakcija.com/ Pozitivna Interakcija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404162221/http://pozitivnainterakcija.com/ |date=2010-04-04 }}, Beograd * [http://www.radio103.rs/ Radio 103], Subotica * [http://radioantena.co.rs/ Radio Antena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208231929/http://www.radioantena.co.rs/ |date=2010-02-08 }}, Novi Sad * [http://www.blizine.com/ Radio Blizine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204020436/http://blizine.com/ |date=2010-02-04 }}, Kruševac * [http://www.rtklive.com/new/sr/# Radio Blue Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105164245/http://www.rtklive.com/new/sr/ |date=2010-01-05 }} (sajt RTK), [[Priština]] * [http://www.radiobucko.com/ Radio Bucko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124124048/http://www.radiobucko.com/ |date=2010-01-24 }}, Novi Sad * [http://www.bumradio018.com/ Radio Bum 018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201062545/http://www.bumradio018.com/ |date=2010-02-01 }}, Niš * [http://desetka.com/ Radio Desetka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123085004/http://desetka.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * Radio Džungla, Novi Sad * [http://www.radio.suncewap.com/ Radio Top FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423072257/http://radio.suncewap.com/ |date=2010-04-23 }}, Arandjelovac * [http://www.eliteclub10.com/ Radio EliteClub 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106204938/http://www.eliteclub10.com/ |date=2010-01-06 }}, Beograd * [http://www.radio-fan.org/ Radio Fan], Bajina Bašta * [http://www.radiofles.net/ Radio Fleš] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505202334/http://www.radiofles.net/ |date=2009-05-05 }}, Kraljevo * [http://radioistok.wordpress.com/ Radio Istok], Bor * [http://www.juznivetar.net/jv_radio.html Radio Južni vetar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216174520/http://www.juznivetar.net/jv_radio.html |date=2010-02-16 }}, Beograd * [http://www.kica.info/ Radio Kica], Negotin * [http://www.radiokosovka.com/ Radio Kosovka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306035932/http://www.radiokosovka.com/ |date=2010-03-06 }}, [[Kosovska Kamenica]] * [http://www.radiokrajina.rs/index.html Radio Krajina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822075049/http://www.radiokrajina.rs/index.html |date=2009-08-22 }}, Novi Sad * [http://www.kudacom.fm/ Radio KudaCOM.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130190848/http://www.kudacom.fm/ |date=2010-01-30 }}, Beograd * Radio Link, Aranđelovac * Radio Ljubava, [[Ljubava]] * Radio Maca FM, Beograd * Radio Maza, Beograd * Radio Moravac, [[Lozovik]] * Radio Neven, Kruševac * Radio Orion, Inđija * Radio Panter, Kruševac * Radio Poljubac, Bujanovac * Radio Požarevac Online, Požarevac * Radio Puls, Despotovac * Radio Ruf, Petrovac na Mlavi * Radio Šajkaška, Šajkaška * Radio Sokolica, Kragujevac * Radio Srna, Futog * Radio Šumadinac, Arandjelovac * Radio Team-GIM, Beograd * Radio Veselje, Niš * Radio Veselo Srce, Beograd * Radio X-plode, Novi Sad * Radio Zavičaj, [[Vitomirica]] * Radio Zavičaj Plus, [[Godačica]] * Radio Zemlja Živih, Beograd * Top3 Radio, Beograd * TopMusic Radio, Beograd * Tref Radio, Kruševac * Vlax Radio, Trstenik == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Spisak televizijskih stanica u Republici Srbiji]] Susedni radio: * [[Spisak radio stanica u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.fmnebo.blogspot.com/ FM Nebo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716095144/http://www.fmnebo.blogspot.com/ |date=2011-07-16 }}, blog spot Vuka Mihajlovića o radiju u Srbiji i okolini. * [http://www.modli.rs/radio/radio.html "Sav taj radio!"], na sajtu [[Zoran Modli|Zorana Modlija]], vesti o radiju u Srbiji, FM frekvencije u Beogradu i još. * [http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ Kolumbus.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718114319/http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ |date=2009-07-18 }} - zvaničan spisak frekvencija (engleski) Neki sajtovi sa radio stanicama (''one touch''): * [http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ UzivoKanali.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225165102/http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ |date=2015-02-25 }} - radio stanice uživo iz Srbije na internetu. * [http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ Radiostanica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121021728/http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ |date=2010-01-21 }} - radio stanice sa ex-Yu prostora i dijaspore, klasične i internet. * [https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ Radiobalkanuzivo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250720033759/https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ |date=2025-07-20 }} - istražite bogatu kolekciju radio stanica iz Srbije na jednom mestu - narodna, pop i rok muzika. * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/ Zbrka.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113042343/http://zbrka.com/radio-uzivo/ |date=2010-01-13 }} (nešto kao radiostanica.com) * [http://www.yumreza.info/yumreza-2003/Radio,tv,mediji.htm Yu mreža] * [http://www.slusajteradio.rs/index.html Slušajte radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712101053/http://slusajteradio.rs/index.html |date=2010-07-12 }} * [http://tune.rs tune.rs - Slusaj radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514182143/http://www.tune.rs/ |date=2010-05-14 }} * [http://www.radiostanice.org/Srbija/ - Radio Stanice uživo - Srbija] {{Commonscat|Radio stations in Serbia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Srpske radio-stanice| ]] [[Kategorija:Radio u Srbiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Srbija]] jbek99vsk0z31b63h15v994193dixne 42605730 42605680 2026-06-05T15:39:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605730 wikitext text/x-wiki '''Lista radio-stanica u Srbiji''' obuhvata radio stanice sa nacionalnim, regionalnim i lokalnim prostiranjem signala u Republici Srbiji. Mnoge stanice imaju uz naziv i link prema njihovoj internet stranici (ako spisak nije dovršen, ili ako stanica nema sajt, link će izostati). == Nacionalna pokrivenost == Javni servis: * [[Radio-televizija Srbije]], Radio Beograd ([http://www.radiobeograd.rs/ sajt]). {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Beograd 1 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt]</center> |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_001/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio Beograd 2/3 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_002/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_004/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |} Republička radiodifuzna agencija je izdala dozvole za emitovanja ovim radio mrežama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=33&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |[[Radio B92|Play (Radio B92)]] |<center>[http://www.playradio.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.playradio.rs:8443/play.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S1 |<center>[https://www.radios.rs/radio/1/radio-s1 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9000/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S2 |<center>[https://www.radios.rs/radio/11/radio-s2 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9002/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |HIT FM |<center>[https://hitfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.hitfm.rs/hit.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Karolina |<center>[https://karolina.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj] (MP3)</center> |} === Vojvodina === Javni servis u Vojvodini: * [[Radio Televizija Vojvodine]] ([http://www.rtv.rs/ sajt]) {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Novi Sad 1 (srpski) | |<center>[http://82.117.194.13:9020/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014053043/http://82.117.194.13:9020/listen.pls |date=2008-10-14 }}</center> |- |Radio Novi Sad 2 ([[mađarski jezik|mađarski]]) | |<center>[http://82.117.194.13:9010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531070241/http://82.117.194.13:9010/listen.pls |date=2011-05-31 }}</center> |- |Radio Novi Sad 3 (ostale manjine) | |<center>[http://82.117.194.13:9030/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122110338/http://82.117.194.13:9030/listen.pls |date=2011-01-22 }}</center> |- |Radio Stotka | |<center>[http://82.117.194.13:9040/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221004759/http://82.117.194.13:9040/listen.pls |date=2010-02-21 }}</center> |} Regionalni vojvođanski: * AS FM, Novi Sad ([http://www.radioas.fm/ sajt]) ([http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516171248/http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls |date=2010-05-16 }} 64 kbps) == Region Grada Beograda (uži deo grada) == RRA je 1. jula 2006. izdala dozvole za emitovanje programa u užem delu Grada [[Beograd]]a (kao regionu), među kojima i ovim radio stanicama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=34&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Super FM Beograd 107,9&nbsp;MHz |<center>[https://superfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://onair.superfm.rs/superfm.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Nostalgija 105,2 Mhz |<center>[https://www.nostalgija.rs/ sajt]</center> |<center>[http://nostalgie48.streaming.rs:9270/listen.pls slušaj]</center> |- |Naxi radio 96,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.naxi.co.rs/ sajt]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://naxi128.streaming.rs:9150/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio S4 102,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios4.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9006/;*.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Red radio 93,7&nbsp;MHz |<center>[http://redradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://stream.redradio.rs/sid=1 slušaj]</center> |- |Radio Pink 91,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.pinkradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://edge1.pink.rs:1935/radiopinkfta/pink61.smil/playlist.m3u8 slušaj (M3U8)]</center> | |- |Radio Studio B 99,1&nbsp;MHz 100,8&nbsp;MHz |<center>[https://www.studiob.rs/radios/stream_stb.php sajt]</center> |<center>[http://radio.studiob.rs:8004/; slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513150109/http://radio.studiob.rs:8004/; |date=2021-05-13 }}</center> |- |Radio TRI 95,8&nbsp;MHz | |<center>[http://radio3-128.streaming.rs:9200/; slušaj (Winamp)]</center> |- |WTF radio 100,4&nbsp;MHz |<center>[http://wtfradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://live.wtfradio.rs/wtfradio.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |TDI radio 91,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.tdiradio.com/ sajt] </center> |<center>[https://streaming.tdiradio.com/tdiradio.mp3 slušaj]</center> |- |Top FM 106,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.topfm.rs/ sajt] |<center>[http://topfm128.streaming.rs:9280/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Karolina 106,3&nbsp;MHz |<center>[http://karolina.rs/ sajt] |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Novosti |<center>[http://www.radionovosti.com/ sajt]</center> |<center>[https://novosti.radiostreaming.rs/novosti_1 slušaj]</center> |- |Radio S3 90,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios3.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9004/;*.mp3 slušaj]</center> |- |Bum Bum radio 89,4&nbsp;MHz |<center>[http://www.bumbumradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133151/http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls |date=2021-11-08 }}<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?id=63task=novosti{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008., potvrđeno 23. 11. 2009.</ref> </center> |- |Radio Jat 90,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radiojat.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.radiojat.rs/radiojat.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Slovo Ljubve 107,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.slovoljubve.com/ sajt]</center> |<center>[http://160.153.245.85:8000/stream/1/; slušaj]</center> |- |Rock Radio 96,2&nbsp;MHz |<center>[http://rockradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133149/https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream |date=2021-11-08 }}</center> |} Od 29. novembra 2010. na mestu Bete RFI (107.9) emituje Radio Antena Beograd, a i sajt Bete se preusmerava na Antenu; na ''stream''u Bete ([http://live.betarfi.com/mp3 link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306143006/http://live.betarfi.com/mp3 |date=2016-03-06 }}) se čuje Antena (mp3 format). == Regionalne stanice == Radio stanice sa regionalnim pokrivanjem<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=35&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} od 21. juna 2007.</ref>: * Radio [[Vranje]] * Radio ''Belle amie'', [[Niš]] [http://www.belami.rs/index.php/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117235431/http://www.belami.rs/index.php/radio.html |date=2010-01-17 }} [https://web.archive.org/web/20091021003414/http://92.60.231.231:8000/listen.pls slušaj] * Radio Krajina, [[Negotin]] [http://www.opstina-negotin.org.yu/article.php?id_article=64&lg=sr]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (informacija) * Radio [[Zaječar]] [http://www.rtz.rs/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825181806/http://www.rtz.rs/radio.html |date=2010-08-25 }} [http://217.26.213.158:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115140208/http://217.26.213.158:8000/radio.m3u |date=2013-01-15 }} * Radio [[Kruševac]] * Radio Šumadija, [[Aranđelovac]] [http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228065351/http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index |date=2008-12-28 }} (informacija) * Radio [[Jagodina]] [http://www.radiojagodina.autentik.net/o_nama.php sajt] * Radio Luna, [[Užice]] [http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030072207/http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html |date=2009-10-30 }} (informacija) * Radio Patak, [[Valjevo]] [http://www.patak.co.rs/ sajt] (neke emisije se mogu čuti) * Radio AS, [[Šabac]] [http://radioassabac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209073318/http://radioassabac.com/ |date=2010-02-09 }} (Adobe Flash Player) * Radio VK, [[Kikinda]] [http://www.rtv-vk.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302181102/http://www.rtv-vk.rs/ |date=2016-03-02 }} * Radio [[Pančevo]] [http://www.pancevo.co.rs/mediji/] (informacija) * Radio [[Zrenjanin]] [http://www.radio-zrenjanin.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317115418/http://www.radio-zrenjanin.com/ |date=2010-03-17 }} (Adobe Flash Player pa pokrene Winamp) * Radio Delta, [[Novi Sad]] [https://www.radiodelta.rs sajt] [http://213.240.61.36:8000/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024123036/http://213.240.61.36:8000/stream |date=2019-10-24 }} * Radio Panon, [[Subotica]] [http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109102430/http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php |date=2010-01-09 }} [https://web.archive.org/web/20090709234609/http://91.121.202.156:8018/listen.pls slušaj (Winamp)] (radio na mađarskom) * Radio [[Sombor]] [http://www.radiosombor.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402085456/http://www.radiosombor.co.rs/ |date=2010-04-02 }} * Radio Srem, [[Ruma]] [http://www.radiosrem.rs/ sajt] [http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204033707/http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls |date=2010-02-04 }} * Radio [[Vrbas (grad)|Vrbas]] * Radio Blue/Radio Blue plus, [[Odžaci]] * Radio [[Šid]] [http://www.radiosid.net/ sajt] * Kan radio, [[Petrovac na Mlavi]] (Melnica) [http://www.kan-radiotv.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210110757/http://www.kan-radiotv.com/ |date=2010-02-10 }} [https://web.archive.org/web/20100510010504/http://193.37.152.141:7064/listen.pls slušaj] * Radio [[Leskovac]] (ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008.) * EM Radio, [[Knjaževac]] [http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626024024/http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 |date=2009-06-26 }} (Adobe Flash Player) * Radio [[Kragujevac]] [http://www.rtk.co.rs/ sajt] [http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016092458/http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u |date=2012-10-16 }} * Radio Dženarika, [[Čačak]] [http://www.radiodzenarika.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231232604/http://www.radiodzenarika.net/ |date=2010-12-31 }} [http://www.radiodzenarika.net/images/radio.html slušaj (u prozorčetu)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Radio [[Požarevac]] [http://www.radiopozarevac.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116074354/http://www.radiopozarevac.co.rs/ |date=2011-11-16 }} * Star FM Radio, [[Čačak]] [http://www.starfm.rs/site/index.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190803/http://www.starfm.rs/site/index.php |date=2010-01-23 }} [http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127095115/http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls |date=2010-01-27 }} * Drina radio, [[Loznica]] [http://www.drinaradio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608001423/http://www.drinaradio.com/ |date=2009-06-08 }} == Lokalne radio stanice == Prema rešenju RRA od 26. februara 2008 <ref>{{Cite web |title=Stavka 5., iz tri dela |url=http://www.rra.org.rs/index.php?task=odluke_emitovanje&id=32 |access-date=2010-01-25 |archivedate=2009-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211223149/http://rra.org.rs/index.php?id=32&task=odluke_emitovanje |deadurl=yes }}</ref>. === Radiodifuzna oblast 1 (Niš i južna Srbija) === * Alt radio, [[Aleksinac]] * Radio [[Babušnica]] * Radio [[Bela Palanka]] * Radio Zona [[Blace]] * Radio 4S, [[Bojnik]] * Radio [[Bosilegrad]] * Ema radio, [[Bujanovac]] * Radio Caribrod, [[Dimitrovgrad]] * Radio Koprijan, [[Doljevac]] * Radio ''Prick'', [[Grdelica]] * Radio ''Idealle Team'', [[Lebane]] * [[Leskovac]]: ** Ekos radio ** Radio Leskovac ** Radio 016 ** Radio Marija Leskovac * [[Niš]] ** Radio Seven ** Radio Baltazar 90,5&nbsp;MHz ** Radio Glas 92,0&nbsp;MHz [http://www.radio-glas.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511155651/http://radio-glas.org/ |date=2012-05-11 }} ** Radio 95,6 ** Radio Banker ** Radio Petica [http://www.myspace.com/radiopetica] (na MySpace-u) ** City Radio ** Fast Radio ** Radio Nišava * [[Pirot]] ** Radio Tanuki ** Radio Sport plus ** Radio Pirot * [[Preševo]] ** Radio Aldi ** Radio Preševo * [[Prokuplje]] ** Radio Srce ** Most Net radio ** Delfin radio * Gold radio, [[Surdulica]] * Radio Bubamara, [[Svrljig]] * Radio SKAY, [[Trgovište]] [http://www.radioskay.com] * Radio Han, [[Vladičin Han]] * Radio Gaga, [[Vlasotince]] * [[Vranje]] ** Radio Iskon ** OK radio ** Radio Fokus (ne mešati sa nacionalnim radiom) * Herccullem radio, [[Žitorađa]] === Radiodifuzna oblast 2 (jugozapadna Srbija) === * [[Novi Pazar]] ** Radio Novi Pazar ** Refref radio ** Radio Yu * [[Raška]] ** Radio Raška ** Radio Stari Ras * [[Sjenica]] ** Radio Amaro * [[Tutin]] ** Radio RS-Sole === Radiodifuzna oblast 3 (istočna Srbija) === * Radio Bum, [[Boljevac]] * [[Bor]] ** Radio Sezam ** Radio Kometa 030 * Saška radio, [[Donji Milanovac]] * Radio Đerdap, [[Kladovo]] * Radio [[Knjaževac]] * [[Kučevo]] ** Radio Kučevo ** Radio Zvižd * [[Radio Televizija Majdanpek|Radio Majdanpek]] [http://www.rtvmajdanpek.com/] (prezentacija) * [[Negotin]] ** Radio 019 ** Radio 501 * Hit radio, [[Salaš (Zaječar)]] * Radio [[Sokobanja]] * Radio Galeb, [[Veliko Gradište]] * [[Zaječar]] ** Radio Tempo ** Radio F Kanal ** Radio Magnum === Radiodifuzna oblast 4 (šira teritorija Beograda) === * Radio [[Barajevo]] [http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325140428/http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm |date=2009-03-25 }} (prezentacija) * [[Grocka]] ** Radio Dedal [http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117184110/http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/ |date=2010-01-17 }} ** Puls radio [http://www.radio-puls.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524043050/http://radio-puls.net/ |date=2010-05-24 }} * Radio [[Lazarevac]] [http://www.radiol.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123211510/http://www.radiol.co.rs/ |date=2010-01-23 }} (prezentacija) * [[Mladenovac]] ** Radio Mladenovac ** Radio M Plus [http://rtvmplus.tripod.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306152120/http://rtvmplus.tripod.com/index.html |date=2016-03-06 }} (prezentacija) * [[Obrenovac]] ** Radio Obrenovac [http://www.radioobrenovac.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211112408/http://radioobrenovac.co.rs/ |date=2010-02-11 }} ** Radio Rom ** MAG radio [http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728190726/http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html |date=2010-07-28 }} (prezentacija) * Radio Klas, [[Sopot]] === Radiodifuzna oblast 5 (Šumadija i Pomoravlje) === * Radio Diskos, [[Aleksandrovac]] * Radio Sunce, Aranđelovac * Radio [[Brus]] * Čačak ** Radio Džoker 95,6&nbsp;MHz ** Radio 96 ** Radio Čačak ** Ozon radio ** Xanadu radio * Radio [[Ćićevac]] * [[Ćuprija]] ** Radio Horreum Margi ** Radio Dak ** Radio Stara čaršija * [[Despotovac]] ** Radio Puls ** Radio Despotovac * [[Gornji Milanovac]] ** Radio Stari Milanovac ** Radio Gogy * Jagodina ** Radio Morava ** Radio Gong ** Radio Ljubav ** Radio Pozitiv * Kragujevac ** Radio 34 ** Radio Zlatousti ** Radio 9 ** Radio Bis ** Radio Kragujevac (naveden i među regionalnim stanicama) ** Radio Bravo ** Radio Stari grad * [[Kraljevo]] ** Radio Bum 108 [http://www.bumradio.net/ sajt] [http://www.bumradio.net/radiobum.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012142100/http://www.bumradio.net/radiobum.asx |date=2011-10-12 }} ** Radio Kraljevo ** Radio 996 ** M radio ** Radio Melos * [[Kruševac]] ** Antena radio ** Rubin radio ** Radio Lastavica * [[Paraćin]] ** M Radio ** Radio Paraćin * Petrovac na Mlavi ** Radio Mlava ** Radio Petrovac * Požarevac ** Radio Bravo ** Radio Hit 105 ** Radio Požarevac ** Radio Boom 93 [http://www.boom93.com/ sajt] [http://boom93.com/radio/player.htm slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902033750/http://boom93.com/radio/player.htm |date=2013-09-02 }} * Top radio, [[Ražanj]] * [[Smederevska Palanka]] ** Radio Nova Jasenica (87.9 mhz) ** Radio Moravac * [[Smederevo]] ** Radio Smederevo ** Luks radio * Svilajnac ** Radio Čičica ** Radio Resava * Radio Op-top, [[Topola]] * [[Trstenik]] ** Radio Trstenik ** Radio Fleš ** Radio Logos * Radio Plana, [[Velika Plana]] * [[Vrnjačka Banja]] ** Radio Vrnjačka Banja ** Kult radio === Radiodifuzna oblast 6 (Zapadna Srbija, Polimlje) === * Radio [[Arilje]] * Radio Primus, [[Bajina Bašta]] * Max radio, [[Čajetina]] * [[Ivanjica]] ** Kruna radio ** Ivanjički radio ** Radio Javor * [[Kosjerić]] ** Radio Kosjerić ** Radio 106 * Radio D, [[Lučani]] * Radio Zlatar, [[Nova Varoš]] * Radio [[Požega (Srbija)|Požega]] * [[Priboj]] ** Radio Priboj ** Radio Lim * [[Prijepolje]] ** Radio Enigma ** Radio Mileševa * Radio San, [[Sevojno]] * [[Užice]] ** Prvi Radio 98,7&nbsp;MHz ** Radio Užice === Radiodifuzna oblast 7 (Zapadna Srbija, Podrinje) === * Radio Glas crkve, [[Šabac]] * Radio As, [[Šabac]] * Radio Nešvil, [[Bogatić]] * Radio Petica, [[Koceljeva]] * Radio [[Krupanj]] * Radio Pruga, [[Lajkovac]] * Radio Cer, [[Lipolist]] * [[Ljubovija]] ** Tup-tup radio ** Radio Soko ** Radio Ljubovija * [[Loznica]] ** Radio Podrinje ** Radio Lotel * Radio Drina, [[Mali Zvornik]] * Radio Opanak, [[Mionica]] * Radio [[Osečina]] * Tim radio, [[Prnjavor]] * Radio [[Šabac]] * [[Ub]] ** Radio City ** Radio Ub ** MB radio [http://www.radiombub.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625045840/http://www.radiombub.com/ |date=2009-06-25 }} * [[Valjevo]] ** Radio Valjevo 95.8 ** Radio 014 98.2 ** Radio Istočnik 100.2 * Radio [[Vladimirci]] 89.5 === Radiodifuzna oblast 8 (Banat) === * Radio [[Ada]] 107.7 * Radio [[Bela Crkva]] 92.4 [http://radiobelacrkva.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190130110803/http://radiobelacrkva.rs/ |date=2019-01-30 }} [http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121055123/http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html |date=2019-01-21 }} * Panda radio 103,5, [[Kanjiža]] * Radio [[Kovačica]] 93.2 * Radio Bus 89.5, [[Kovin]] * Pallas radio 94.8, [[Nova Crnja]] * Radio Cool 107.7, [[Opovo]] * Radio Ritam 106.0, [[Pančevo]] [http://www.radioritam.rs/] * Ami Naksi Radio 89.7, [[Kikinda]] * [[Vršac]] ** Radio Antena 013 94.0 ** Radio Max 94.7 * Radio Far 96.7, [[Alibunar]] * [[Zrenjanin]] ** Radio Santos ** Radio 105 [https://www.105.rs/ stranica] [http://74.208.177.150/stream slušaj]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Radiodifuzna oblast 9 (Bačka i Srem) === * Radio Dunav, [[Apatin]] [http://www.radiodunav.com/] 98,7&nbsp;MHz * Radio Bačka, [[Bač]] 99,1&nbsp;MHz * [[Bačka Palanka]] ** Radio Bap 95,1&nbsp;MHz ** Radio Tavor * [[Bačka Topola]] ** Naš radio MM 97,8&nbsp;MHz ** Radio Regije * Radio Petrovec, [[Bački Petrovac]] 91,4&nbsp;MHz * Radio Active, [[Bečej]] * Radio [[Beočin]] 97,8&nbsp;MHz * Radio [[Futog]] 99,5&nbsp;MHz * Radio [[Inđija]] [http://www.rtvindjija.co.rs/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("internet radio u pripremi") * Radio Fruška Gora, [[Ruma]] (Vrdnik) 105,0&nbsp;MHz [http://radiofruskagora.com/] * Radio Jugović, [[Kać]] 88,2&nbsp;MHz * Radio [[Kisač]] 103,8&nbsp;MHz * Radio KULSKA KOMUNA [[Kula]] 89,2&nbsp;MHz * Novi Sad ** Radio Marija Novi Sad 90,5&nbsp;MHz ** City Radio 91,0&nbsp;MHz ** Radio Beseda 91,8&nbsp;MHz ** [[Radio 021]] 92,2&nbsp;MHz ** Radio Signal 98,8&nbsp;MHz ** Radio Planeta 100,6&nbsp;MHz ** RTI FM 101,0&nbsp;MHz ** Delta 89,5&nbsp;MHz ** Radio Karolina 104,5&nbsp;MHz * Radio Donji Srem [[Pećinci]] [http://217.169.211.18:8501/kultura_i_sport/radio_donji_srem.165.html]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (prezentacija) * Radio [[Odžaci]], [[Ratkovo]] * No Limit, [[Senta]] * Sremski Radio, [[Šid]] 89,1&nbsp;MHz * [[Sombor]] ** Radio Blagovesnik ** Radio Fortuna * Radio [[Srbobran]] * Radio Ozon, [[Sremska Mitrovica]] 91,9&nbsp;MHz * [[Stara Pazova]] ** Radio Stara Pazova [http://www.rsp.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620182932/http://www.rsp.co.rs/ |date=2012-06-20 }} ** Radio Sky * [[Subotica]] ** Radio Slavoslovlje ** Yu Eco radio ** Prvi radio 103,0&nbsp;MHz ** Radio Subotica * Radio [[Temerin]] 93,5&nbsp;MHz * [[Žabalj]] ** Naš radio 107.8&nbsp;MHz '''Napomena''': Spisak je uglavnom napravljen prema dokumentima [[Republička radiodifuzna agencija|Republičke radiodifuzne agencije]] (u fusnotama). Neke radio stanice (npr. Radio Bor) za koje je utvrđeno da ne emituju nisu navedene; moguće je da ima još takvih. Moguće je da su neke stanice dobile frekvenciju, ali nisu započele emitovanje. Dodate su neke kojih nema u RRA rešenjima (nije jasno jesu li pirati). Za dodatne informacije pogledati [[#Korisni linkovi|korisne linkove]]. == Kosovo i Metohija == * Radio KIM ([[Čaglavica]], Centralno Kosovo) 93,9 FM {{pad|2em}} [http://www.radiokim.net/ sajt] * Radio Kontakt Plus, [[Kosovska Mitrovica]], 101,9 FM * Radio [[Goraždevac]] (kod [[Peć]]i), 102,5 FM * Radio Klokot (južno od [[Gnjilane|Gnjilana]], 101,6 FM {{pad|2em}} [http://www.radioklokot.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027014820/http://www.radioklokot.com/ |date=2016-10-27 }} * Radio Herc (sa [[Brezovica|Brezovice]]), 98,9 FM <ref>[http://www.kosmainfo.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506064352/http://www.kosmainfo.net/ |date=2010-05-06 }} Kosma (udruženje radio stanica na srpskom jeziku)</ref> * Radio Bravo (Istok, selo Osojane) 96,8 FM [http://ikos.rs www.ikos.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520231325/http://ikos.rs/ |date=2016-05-20 }} * Radio Kosovska Mitrovica (Kosovska Mitrovica) 104.6&nbsp;MHz FM www.radiomitrovicasever.com == Internet == Internet stanice bazirane u Srbiji (prema radiostanica.com): * Mugadavanje, prvi psychedelic trance radio u Srbiji * [http://www.tvojportal.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=10&Itemid=6 Tvoj radio]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},Jagodina * [http://www.beotelradio.net/index.php Beotel Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124144327/http://www.beotelradio.net/index.php |date=2010-01-24 }}, Beograd * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 1, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 2, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.carskaptica.com/radio/radio.html Carska Ptica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217100717/http://www.carskaptica.com/radio/radio.html |date=2009-12-17 }}, Kragujevac * [http://www.cool.co.rs Cool Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902093210/http://www.cool.co.rs/ |date=2011-09-02 }}, Beograd * [http://www.zumbul.com/cricket/news.php Cricket Radio], Beograd * [http://www.delfinradio.rs/ Delfin Radio], Prokuplje * [http://www.eibli.com/ Eibli Radio], Niš * [http://stream.host-galaxy.net/sites/radioela/ Ela Radio]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Aranđelovac * [http://www.nrg.rs/ Energy Radio Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128213129/http://www.nrg.rs/ |date=2010-01-28 }}, Beograd * [http://www.gromradio.net/ Grom Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106023548/http://www.gromradio.net/ |date=2010-01-06 }}, [[Laznica]] (kod [[Žagubice]]) * [http://www.hotfmsurcin.com/ HotfmSurčin Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123121359/http://www.hotfmsurcin.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * IN-Puls Radio, Odžaci ([http://www.myspace.com/inpulsradio] na MySpace, tvrde da emituju i na FM) * Inđija Forum Radio, Inđija * [http://www.kumradio.com/ Kum Radio], Beograd * Mad Dog Radio, Sokobanja * [http://www.marsradio.in/ Mars Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209004444/http://www.marsradio.in/ |date=2010-02-09 }}, Požarevac * MB Radio, Beograd * Mix Radio, Bor * [http://www.radiobum.webs.com/ '''Radio Bum'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206132026/http://www.radiobum.webs.com/ |date=2012-02-06 }},'''Prilužje''',[[Kosovo]] * Muzika iz Srbije, Beograd ** [http://music.fromserbia.net/cirilica.html Radio Ćirilica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420012012/http://music.fromserbia.net/cirilica.html |date=2010-04-20 }} ** [http://music.fromserbia.net/latinica.html Radio Latinica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504141854/http://music.fromserbia.net/latinica.html |date=2009-05-04 }} ** [http://music.fromserbia.net/glagoljica.html Radio Glagoljica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513142035/http://music.fromserbia.net/glagoljica.html |date=2009-05-13 }} * [http://www.ni5ni6.net/ Ni5Ni6 Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315141524/http://www.ni5ni6.net/ |date=2010-03-15 }}, [[Srebrno jezero]] * [http://www.nrbg.rs/ Novi Radio Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124014404/http://www.nrbg.rs/ |date=2010-01-24 }} * [http://pozitivnainterakcija.com/ Pozitivna Interakcija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404162221/http://pozitivnainterakcija.com/ |date=2010-04-04 }}, Beograd * [http://www.radio103.rs/ Radio 103], Subotica * [http://radioantena.co.rs/ Radio Antena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208231929/http://www.radioantena.co.rs/ |date=2010-02-08 }}, Novi Sad * [http://www.blizine.com/ Radio Blizine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204020436/http://blizine.com/ |date=2010-02-04 }}, Kruševac * [http://www.rtklive.com/new/sr/# Radio Blue Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105164245/http://www.rtklive.com/new/sr/ |date=2010-01-05 }} (sajt RTK), [[Priština]] * [http://www.radiobucko.com/ Radio Bucko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124124048/http://www.radiobucko.com/ |date=2010-01-24 }}, Novi Sad * [http://www.bumradio018.com/ Radio Bum 018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201062545/http://www.bumradio018.com/ |date=2010-02-01 }}, Niš * [http://desetka.com/ Radio Desetka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123085004/http://desetka.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * Radio Džungla, Novi Sad * [http://www.radio.suncewap.com/ Radio Top FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423072257/http://radio.suncewap.com/ |date=2010-04-23 }}, Arandjelovac * [http://www.eliteclub10.com/ Radio EliteClub 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106204938/http://www.eliteclub10.com/ |date=2010-01-06 }}, Beograd * [http://www.radio-fan.org/ Radio Fan], Bajina Bašta * [http://www.radiofles.net/ Radio Fleš] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505202334/http://www.radiofles.net/ |date=2009-05-05 }}, Kraljevo * [http://radioistok.wordpress.com/ Radio Istok], Bor * [http://www.juznivetar.net/jv_radio.html Radio Južni vetar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216174520/http://www.juznivetar.net/jv_radio.html |date=2010-02-16 }}, Beograd * [http://www.kica.info/ Radio Kica], Negotin * [http://www.radiokosovka.com/ Radio Kosovka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306035932/http://www.radiokosovka.com/ |date=2010-03-06 }}, [[Kosovska Kamenica]] * [http://www.radiokrajina.rs/index.html Radio Krajina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822075049/http://www.radiokrajina.rs/index.html |date=2009-08-22 }}, Novi Sad * [http://www.kudacom.fm/ Radio KudaCOM.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130190848/http://www.kudacom.fm/ |date=2010-01-30 }}, Beograd * Radio Link, Aranđelovac * Radio Ljubava, [[Ljubava]] * Radio Maca FM, Beograd * Radio Maza, Beograd * Radio Moravac, [[Lozovik]] * Radio Neven, Kruševac * Radio Orion, Inđija * Radio Panter, Kruševac * Radio Poljubac, Bujanovac * Radio Požarevac Online, Požarevac * Radio Puls, Despotovac * Radio Ruf, Petrovac na Mlavi * Radio Šajkaška, Šajkaška * Radio Sokolica, Kragujevac * Radio Srna, Futog * Radio Šumadinac, Arandjelovac * Radio Team-GIM, Beograd * Radio Veselje, Niš * Radio Veselo Srce, Beograd * Radio X-plode, Novi Sad * Radio Zavičaj, [[Vitomirica]] * Radio Zavičaj Plus, [[Godačica]] * Radio Zemlja Živih, Beograd * Top3 Radio, Beograd * TopMusic Radio, Beograd * Tref Radio, Kruševac * Vlax Radio, Trstenik == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Spisak televizijskih stanica u Republici Srbiji]] Susedni radio: * [[Spisak radio stanica u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.fmnebo.blogspot.com/ FM Nebo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716095144/http://www.fmnebo.blogspot.com/ |date=2011-07-16 }}, blog spot Vuka Mihajlovića o radiju u Srbiji i okolini. * [http://www.modli.rs/radio/radio.html "Sav taj radio!"], na sajtu [[Zoran Modli|Zorana Modlija]], vesti o radiju u Srbiji, FM frekvencije u Beogradu i još. * [http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ Kolumbus.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718114319/http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ |date=2009-07-18 }} - zvaničan spisak frekvencija (engleski) Neki sajtovi sa radio stanicama (''one touch''): * [http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ UzivoKanali.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225165102/http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ |date=2015-02-25 }} - radio stanice uživo iz Srbije na internetu. * [http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ Radiostanica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121021728/http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ |date=2010-01-21 }} - radio stanice sa ex-Yu prostora i dijaspore, klasične i internet. * [https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ Radiobalkanuzivo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250720033759/https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ |date=2025-07-20 }} - istražite bogatu kolekciju radio stanica iz Srbije na jednom mestu - narodna, pop i rok muzika. * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/ Zbrka.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113042343/http://zbrka.com/radio-uzivo/ |date=2010-01-13 }} (nešto kao radiostanica.com) * [http://www.yumreza.info/yumreza-2003/Radio,tv,mediji.htm Yu mreža] * [http://www.slusajteradio.rs/index.html Slušajte radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712101053/http://slusajteradio.rs/index.html |date=2010-07-12 }} * [http://tune.rs tune.rs - Slusaj radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514182143/http://www.tune.rs/ |date=2010-05-14 }} * [http://www.radiostanice.org/Srbija/ - Radio Stanice uživo - Srbija] {{Commonscat|Radio stations in Serbia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Srpske radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Srbiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Srbija]] 3bryho4i035gfn8tlu71ytvihh5b9fl 0 72134 42605678 42580061 2026-06-05T15:32:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605678 wikitext text/x-wiki '''Lista radio-stanica u Hrvatskoj''' broji 140 radio stanica s dodjeljenom koncesijom za određeno područje i koji su večinom u privatnom vlasništvu. Hrvatski radio je javni servis, a emitira 3 nacionalna programa i 8 regionalnih radio stanica. == Nacionalne stanice == === Hrvatski radio === * HR 1 * HR 2 * HR 3 *Proget Radio *BalkanSport === Privatne radio stanice === * Hrvatski katolički radio * Bravo radio * Otvoreni radio == Regionalna razina == ==== Regionalni centri HRT-a ==== * [[HR Sljeme|Radio Sljeme]] * [[HR Osijek|Radio Osijek]] * [[HR Pula|Radio Pula]] * [[HR Rijeka|Radio Rijeka]] * [[HR Zadar|Radio Zadar]] * [[HR Knin|Radio Knin]] * [[HR Split|Radio Split]] * [[HR Dubrovnik|Radio Dubrovnik]] ==== Privatne radio stanice ==== * Radio Kaj – područje [[Krapinsko-zagorska županija|Krapinsko-zagorske županije]], [[Zagrebačka županija|Zagrebačke županije]], istočni i središnji dio [[Varaždinska županija|Varaždinske županije]] te gradovi [[Zagreb]], [[Koprivnica]] i [[Čakovec]] * [[Radio Dalmacija]] – područje [[Dalmacija|Dalmacije]] == Županijska i lokalna razina == {| class="wikitable sortable" ! Županija ! Naziv ! [[MHz]] ! Područje koncesije |- | rowspan="10" | [[Zagrebačka županija]] | Obiteljski radio Ivanić | 99,4 | Grad [[Ivanić Grad]] |- | Radio Martin | 90,3 <br/> 101,8 | Šire područje grada [[Dugo Selo]] |- | Radio Jaska | 93,8 | Grad [[Jastrebarsko]] |- | Radio Samobor | 93,0 | Grad [[Samobor]] |- | Radio Sveta Nedelja | 97,7 | Grad [[Sveta Nedelja]] |- | Radio Zelina | 92,9 | Grad [[Sveti Ivan Zelina]] |- | Gold FM | 94,9 | Šire područje [[Velika Gorica|grada Velika Gorica]] |- | Radio Vrbovec | 94,5 | Grad [[Vrbovec]] |- | Z fm | 99,5 <br/> 96,0 | Šire područje grada [[Zaprešić|Zaprešića]] |- | City-radio | 88,6 <br/> 104,9 | Grad [[Velika Gorica]], općina [[Lekenik]] i općina [[Kravarsko]] |- | rowspan="5" | [[Krapinsko-zagorska županija]] | Radio Hrvatsko zagorje - Krapina | 91,5 <br/> 97,9 <br/> 99,2 <br/> 102,2 <br/> 104,9 | Šire područje grada [[Krapina]] |- | Radio Marija Bistrica | 100,4 | Općina [[Marija Bistrica]] |- | Radio Stubica | 95,6 <br/> 106,9 | Šire područje grada [[Donja Stubica]] |- | Radio Zabok | 87,8 | Grad [[Zabok]] |- | Radio Zlatar | 97,9 | Grad [[Zlatar]] |- | rowspan="6" | [[Sisačko-moslavačka županija]] | Radio Moslavina | 101,4 | Šire područje grada [[Kutina]] |- | Petrinjski radio | 106,9 | Grad [[Petrinja]] |- | [[Radio Banovina]] | 96,8 <br/> 99,1 | [[Sisačko-moslavačka županija]] |- | Radio Novska | 88,3 | Grad [[Novska]] |- | Radio Sisak | 89,4 <br/> 93,1 | Grad [[Sisak]] |- | Radio Quirinus | 91,7 <br/> 97,6 <br/> 97,9 <br/> 104,9 | [[Sisačko-moslavačka županija]] |- | rowspan="5" | [[Karlovačka županija]] | Hrvatski Radio Karlovac | 90,1 | Šire područje grada [[Karlovac|Karlovca]] |- | Trend Radio | 102,1 <br/> 106,9 | Šire područje grada [[Karlovac|Karlovca]] |- | Radio Mrežnica | 95,4 | Šire područje grada [[Duga Resa|Duge Rese]] |- | Radio Ogulin | 96,6 | Šire područje grada [[Ogulin|Ogulina]] |- | Radio Slunj | 95,2 | Grad [[Slunj]] |- | rowspan="6"| [[Varaždinska županija]] | Radio Megaton | 104,9 | Općina [[Vidovec]] |- | Sjeverni FM | 92,8 | Grad [[Ivanec]] |- | Radio Ludbreg | 93,4 | Grad [[Ludbreg]] |- | Radio Max | 99,3 | Općina [[Maruševec]] |- | Radio Novi Marof | 97,5 | Grad [[Novi Marof]] |- | Radio Sjeverozapad | 95,2 | Grad [[Varaždin]] |- | rowspan="5" | [[Koprivničko-križevačka županija]] | Radio Koprivnica | 91,7 <br/> 95,5 <br/> 98,8 <br/> 101,5 | [[Koprivničko-križevačka županija]] |- | Radio Glas Podravine | 94,1 | Grad [[Koprivnica]] |- | Radio Drava | 92,5 | Grad [[Koprivnica]] |- | Radio Križevci | 96,6 | Grad [[Križevci]] |- | Podravski radio | 87,6 | Grad [[Đurđevac]] |- | rowspan="6" | [[Bjelovarsko-bilogorska županija]] | Bjelovarsko-bilogorski radio | 100,1 | [[Bjelovarsko-bilogorska županija]] |- | Super radio | 89,0 | Grad [[Čazma]] |- | Krugoval 93,1 MHz | 93,1 | Grad [[Garešnica]] |- | Radio Daruvar | 91,5 | Grad [[Daruvar]] |- | Radio Grubišno Polje | 95,1 | Grad [[Grubišno Polje]] |- | Radio Terezija | 93,9 <br/> 99,2 | Grad [[Bjelovar]] |- | rowspan="9" | [[Primorsko-goranska županija]] | Radio Jadranka Mali Lošinj | 92,8 | Grad [[Mali Lošinj]] |- | Pomorski Radio Bakar | 95,8 | Dio grada [[Bakar|Bakra]] |- | Totalni FM Rijeka | 96,5 <br/> 104,2 | [[Primorsko-goranska županija]] |- | Radio Gorski kotar | 89,6 <br/> 92,4 <br/> 95,0 <br/> 107,1 | Grad [[Delnice]] |- | Radio otok Krk | 89,2 <br/> 96,0 <br/> 96,3 | Šire područje grada [[Krk|Krka]] |- | Radio Rab | 92,6 | Grad [[Rab]] |- | Soundset Trsat | 87,6 | [[Primorsko-goranska županija]] |- | Radio Korzo | 98,4 | Grad [[Rijeka (grad)|Rijeka]] |- | Radio Marija | 88,8 | Grad [[Rijeka 2020 EPK|Rijeka]] |- | rowspan="2" | [[Ličko-senjska županija]] | Hrvatski radio Otočac | 90,1 <br/> 93,0 <br/> 107,6 | Šire područje grada [[Otočac|Otočca]] |- | Radio Senj | 90,8 <br/> 99,8 | Grad [[Senj]] |- | rowspan="6" | [[Virovitičko-podravska županija]] | Županijski Radio Virovitica | 91,8 <br/> 92,9 <br/> 93,7 <br/> 96,3 | [[Virovitičko-podravska županija]] |- | Radio Orahovica | 95,7 | Grad [[Orahovica]] |- | Pitomi Radio | 93,5 | Općine [[Pitomača]], [[Špišić Bukovica]], [[Kloštar Podravski]] i [[Podravske Sesvete]] |- | Gradski radio Virovitica | 97,0 | Grad [[Virovitica]] |- | Radio Marija | 88,3 | Šire područje grada [[Virovitica|Virovitice]] |- | Radio Slatina | 107,4 | Grad [[Slatina]] |- | rowspan="2" | [[Požeško-slavonska županija]] | Soundset Požega | 92,4 <br/> 99,0 | [[Požeško-slavonska županija]] |- | Radio Vallis Aurea | 90,2 <br/> 96,7 | Šire područje grada [[Požega|Požege]] |- | rowspan="6" | [[Brodsko-posavska županija]] | Radio Slavonija | 88,6 <br/> 89,1 <br/> 94,3 | [[Brodsko-posavska županija]] |- | Soundset Brod | 101,3 | Grad [[Slavonski Brod]] |- | Radio 92 FM | 92,0 | Grad [[Slavonski Brod]] |- | Radio Nova Gradiška | 98,1 | Grad [[Nova Gradiška]] |- | Radio Prkos | 91,0 | Grad [[Nova Gradiška]] |- | Radio Bljesak | 105,5 | Općina [[Okučani]] |- | rowspan="5" | [[Zadarska županija]] | [[Antena Zadar]] | 97,2 | Grad [[Zadar]] |- | Radio Biograd na Moru | 94,0 | Šire područje grada [[Biograd na Moru|Biograda na Moru]] |- | Novi Radio | 89,3 <br/> 102,6 <br/> 103,8 | [[Zadarska županija]] |- | Radio Benkovac | 93,0 | Šire područje grada [[Benkovac|Benkovca]] |- | Radio 057 | 91,0 | Grad [[Zadar]] |- | rowspan="11" | [[Osječko-baranjska županija]] | Slavonski Radio | 89,7 <br/> 91,0 <br/> 100,6 <br/> 106,2 | [[Osječko-baranjska županija]] |- | Gradski radio | 99,1 | Grad [[Osijek]] |- | Studentski radio UNIOS | 107,8 | Grad [[Osijek]] |- | Hrvatski Radio Valpovština | 89,0 | Grad [[Valpovo]] |- | Novi Radio | 99,5 | Grad [[Đakovo]] |- | Radio Beli Manastir | 96,9 | Grad [[Beli Manastir]] |- | Radio Baranja | 88,0 | Grad [[Beli Manastir]] |- | Radio Donji Miholjac | 92,3 | Grad [[Donji Miholjac]] |- | Radio Našice | 88,7 | Grad [[Našice]] |- | Radio Đakovo | 87,6 <br/> 100,2 | Šire područje grada [[Đakovo|Đakova]] |- | Gradski radio Belišće - Naš radio | 101,3 | Grad [[Belišće]] |- | rowspan="3" | [[Šibensko-kninska županija]] | Radio Drniš | 89,0 | Grad [[Drniš]] |- | Radio Ritam | 106,4 | Grad [[Šibenik]] |- | Županijski Radio Šibenik | 88,6 <br/> 100,7 <br/> 104,9 <br/> 92,8 | [[Šibensko-kninska županija]] |- | rowspan="6" | [[Vukovarsko-srijemska županija]] | Radio Dunav | 101,5 | Grad [[Vukovar]] |- | [[Hrvatski radio Vukovar]] | 95,4 <br/> 104,1 <br/> 107,2 | [[Vukovarsko-srijemska županija]] |- | Radio Županja | 97,5 | Šire područje grada [[Županja|Županje]] |- | Radio Ilok | 101,3 | Grad [[Ilok]] |- | Radio Vinkovci | 90,2 | Grad [[Vinkovci]] |- | Radio Borovo | 100,7 | Općina [[Borovo]] |- | rowspan="11" | [[Splitsko-dalmatinska županija]] | Radio Imotski | 107,4 | Grad [[Imotski]] |- | Hit Radio | 104,9 | Šire područje grada [[Sinj|Sinja]] |- | Radio Nautic | 90,5 | Otok [[Vis]] |- | Radio Marija | 97,2 | Grad [[Split]] |- | Megamix Radio Hvar | 94,7 <br/> 95,4 | Šire područje grada [[Hvar|Hvara]] |- | Totalni FM Split | 93,6 <br/> 96,8 <br/> 99,3 | [[Splitsko-dalmatinska županija]] |- | Radio Biokovo | 105,0 | Grad [[Vrgorac]] |- | Radio Makarska Rivijera | 97,6 <br/> 98,4 | Grad [[Makarska]] |- | [[Radio Brač]] | 91,8 <br/> 102,7 <br/> 106,0 | Otok [[Brač]] |- | Gradski radio Trogir | 95,6 | Grad [[Trogir]] |- | Radio Sunce | 90,9 <br/> 92,9 | Šire područje grada [[Split|Splita]] |- | rowspan="7" | [[Istarska županija]] | Radio Istra | 88,0 <br/> 88,7 <br/> 92,1 <br/> 96,9 <br/> 97,9 <br/> 98,0 <br/> 98,5 <br/> 107,3 | [[Istra]] i [[Kvarnerski zaljev|Kvarner]] |- | Radio Maestral | 95,4 | Grad [[Pula]] |- | Radio Centar Studio Poreč | 89,6 <br/> 93,6 | Grad [[Poreč]] |- | Radio Labin | 91,0 <br/> 93,2 <br/> 95,0 <br/> 99,7 | Grad [[Labin]] |- | Radio Eurostar | 101,7 | Grad [[Buje]] |- | Soundset Giardini | 87,7 | Grad [[Pula]] |- | Rovinj FM | 88,5 <br/> 90,7 <br/> 94,8 | Grad [[Rovinj]] |- | rowspan="8" | [[Dubrovačko-neretvanska županija]] | Radio Blato | 92,0 | Općina [[Blato]] |- | Radio Delta | 97,0 | Grad [[Metković]] |- | Radio Korčula | 107,5 | Grad [[Korčula]] |- | Radio-M | 90,1 | Općina [[Vela Luka]] |- | Radio Ploče | 94,5 | Grad [[Ploče]] |- | Soundset Ragusa | 93,4 <br/> 96,3 <br/> 99,6 <br/> 107,0 | [[Dubrovačko-neretvanska županija]] |- | Unidu radio | 97,5 | Dio grada [[Dubrovnik|Dubrovnika]] |- | Radio Val | 96,5 | Općina [[Vela Luka]] |- | rowspan="4" | [[Međimurska županija]] | Hrvatski radio Čakovec | 98,0 | [[Međimurska županija]] |- | Radio 105 | 104,0 | Šire područje grada [[Mursko Središće]] |- | Radio 1 | 105,6 | Šire područje grada [[Čakovec|Čakovca]] |- | Studio M | 98,8 | Grad [[Prelog]] |- | rowspan="8" | [[Zagreb|Grad Zagreb]] | Antena Zagreb | 89,7 | [[Zagrebačka županija]] |- | [[Radio 101]] | 101,0 | [[Zagrebačka županija]] |- | [[Soundset Plavi]] | 89,1 <br/> 98,0 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Laganini FM | 93,6 <br/> 104,5 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Enter Zagreb | 97,0 <br/> 99,0 | Istočni dio grada [[Zagreb|Zagreba]] |- | Radio Marija | 96,4 <br/> 106,8 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Radio Student | 100,5 | dio grada [[Zagreb|Zagreba]] |- | Yammat FM | 102,5 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |} == Izvori == * [https://pmu.e-mediji.hr/Public/PregledRadioNakladnici.aspx Popis radio postaja u RH sa službene stranice agencije za elektonične medije]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://fmscan.org/net3.php?r=f&m=s&itu=HRV FMSCAN.org] {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice| ]] [[Kategorija:Radio u Hrvatskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Hrvatska]] s6shzqhufj5myr2t710o7fqm114952p 42605751 42605678 2026-06-05T15:41:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605751 wikitext text/x-wiki '''Lista radio-stanica u Hrvatskoj''' broji 140 radio stanica s dodjeljenom koncesijom za određeno područje i koji su večinom u privatnom vlasništvu. Hrvatski radio je javni servis, a emitira 3 nacionalna programa i 8 regionalnih radio stanica. == Nacionalne stanice == === Hrvatski radio === * HR 1 * HR 2 * HR 3 *Proget Radio *BalkanSport === Privatne radio stanice === * Hrvatski katolički radio * Bravo radio * Otvoreni radio == Regionalna razina == ==== Regionalni centri HRT-a ==== * [[HR Sljeme|Radio Sljeme]] * [[HR Osijek|Radio Osijek]] * [[HR Pula|Radio Pula]] * [[HR Rijeka|Radio Rijeka]] * [[HR Zadar|Radio Zadar]] * [[HR Knin|Radio Knin]] * [[HR Split|Radio Split]] * [[HR Dubrovnik|Radio Dubrovnik]] ==== Privatne radio stanice ==== * Radio Kaj – područje [[Krapinsko-zagorska županija|Krapinsko-zagorske županije]], [[Zagrebačka županija|Zagrebačke županije]], istočni i središnji dio [[Varaždinska županija|Varaždinske županije]] te gradovi [[Zagreb]], [[Koprivnica]] i [[Čakovec]] * [[Radio Dalmacija]] – područje [[Dalmacija|Dalmacije]] == Županijska i lokalna razina == {| class="wikitable sortable" ! Županija ! Naziv ! [[MHz]] ! Područje koncesije |- | rowspan="10" | [[Zagrebačka županija]] | Obiteljski radio Ivanić | 99,4 | Grad [[Ivanić Grad]] |- | Radio Martin | 90,3 <br/> 101,8 | Šire područje grada [[Dugo Selo]] |- | Radio Jaska | 93,8 | Grad [[Jastrebarsko]] |- | Radio Samobor | 93,0 | Grad [[Samobor]] |- | Radio Sveta Nedelja | 97,7 | Grad [[Sveta Nedelja]] |- | Radio Zelina | 92,9 | Grad [[Sveti Ivan Zelina]] |- | Gold FM | 94,9 | Šire područje [[Velika Gorica|grada Velika Gorica]] |- | Radio Vrbovec | 94,5 | Grad [[Vrbovec]] |- | Z fm | 99,5 <br/> 96,0 | Šire područje grada [[Zaprešić|Zaprešića]] |- | City-radio | 88,6 <br/> 104,9 | Grad [[Velika Gorica]], općina [[Lekenik]] i općina [[Kravarsko]] |- | rowspan="5" | [[Krapinsko-zagorska županija]] | Radio Hrvatsko zagorje - Krapina | 91,5 <br/> 97,9 <br/> 99,2 <br/> 102,2 <br/> 104,9 | Šire područje grada [[Krapina]] |- | Radio Marija Bistrica | 100,4 | Općina [[Marija Bistrica]] |- | Radio Stubica | 95,6 <br/> 106,9 | Šire područje grada [[Donja Stubica]] |- | Radio Zabok | 87,8 | Grad [[Zabok]] |- | Radio Zlatar | 97,9 | Grad [[Zlatar]] |- | rowspan="6" | [[Sisačko-moslavačka županija]] | Radio Moslavina | 101,4 | Šire područje grada [[Kutina]] |- | Petrinjski radio | 106,9 | Grad [[Petrinja]] |- | [[Radio Banovina]] | 96,8 <br/> 99,1 | [[Sisačko-moslavačka županija]] |- | Radio Novska | 88,3 | Grad [[Novska]] |- | Radio Sisak | 89,4 <br/> 93,1 | Grad [[Sisak]] |- | Radio Quirinus | 91,7 <br/> 97,6 <br/> 97,9 <br/> 104,9 | [[Sisačko-moslavačka županija]] |- | rowspan="5" | [[Karlovačka županija]] | Hrvatski Radio Karlovac | 90,1 | Šire područje grada [[Karlovac|Karlovca]] |- | Trend Radio | 102,1 <br/> 106,9 | Šire područje grada [[Karlovac|Karlovca]] |- | Radio Mrežnica | 95,4 | Šire područje grada [[Duga Resa|Duge Rese]] |- | Radio Ogulin | 96,6 | Šire područje grada [[Ogulin|Ogulina]] |- | Radio Slunj | 95,2 | Grad [[Slunj]] |- | rowspan="6"| [[Varaždinska županija]] | Radio Megaton | 104,9 | Općina [[Vidovec]] |- | Sjeverni FM | 92,8 | Grad [[Ivanec]] |- | Radio Ludbreg | 93,4 | Grad [[Ludbreg]] |- | Radio Max | 99,3 | Općina [[Maruševec]] |- | Radio Novi Marof | 97,5 | Grad [[Novi Marof]] |- | Radio Sjeverozapad | 95,2 | Grad [[Varaždin]] |- | rowspan="5" | [[Koprivničko-križevačka županija]] | Radio Koprivnica | 91,7 <br/> 95,5 <br/> 98,8 <br/> 101,5 | [[Koprivničko-križevačka županija]] |- | Radio Glas Podravine | 94,1 | Grad [[Koprivnica]] |- | Radio Drava | 92,5 | Grad [[Koprivnica]] |- | Radio Križevci | 96,6 | Grad [[Križevci]] |- | Podravski radio | 87,6 | Grad [[Đurđevac]] |- | rowspan="6" | [[Bjelovarsko-bilogorska županija]] | Bjelovarsko-bilogorski radio | 100,1 | [[Bjelovarsko-bilogorska županija]] |- | Super radio | 89,0 | Grad [[Čazma]] |- | Krugoval 93,1 MHz | 93,1 | Grad [[Garešnica]] |- | Radio Daruvar | 91,5 | Grad [[Daruvar]] |- | Radio Grubišno Polje | 95,1 | Grad [[Grubišno Polje]] |- | Radio Terezija | 93,9 <br/> 99,2 | Grad [[Bjelovar]] |- | rowspan="9" | [[Primorsko-goranska županija]] | Radio Jadranka Mali Lošinj | 92,8 | Grad [[Mali Lošinj]] |- | Pomorski Radio Bakar | 95,8 | Dio grada [[Bakar|Bakra]] |- | Totalni FM Rijeka | 96,5 <br/> 104,2 | [[Primorsko-goranska županija]] |- | Radio Gorski kotar | 89,6 <br/> 92,4 <br/> 95,0 <br/> 107,1 | Grad [[Delnice]] |- | Radio otok Krk | 89,2 <br/> 96,0 <br/> 96,3 | Šire područje grada [[Krk|Krka]] |- | Radio Rab | 92,6 | Grad [[Rab]] |- | Soundset Trsat | 87,6 | [[Primorsko-goranska županija]] |- | Radio Korzo | 98,4 | Grad [[Rijeka (grad)|Rijeka]] |- | Radio Marija | 88,8 | Grad [[Rijeka 2020 EPK|Rijeka]] |- | rowspan="2" | [[Ličko-senjska županija]] | Hrvatski radio Otočac | 90,1 <br/> 93,0 <br/> 107,6 | Šire područje grada [[Otočac|Otočca]] |- | Radio Senj | 90,8 <br/> 99,8 | Grad [[Senj]] |- | rowspan="6" | [[Virovitičko-podravska županija]] | Županijski Radio Virovitica | 91,8 <br/> 92,9 <br/> 93,7 <br/> 96,3 | [[Virovitičko-podravska županija]] |- | Radio Orahovica | 95,7 | Grad [[Orahovica]] |- | Pitomi Radio | 93,5 | Općine [[Pitomača]], [[Špišić Bukovica]], [[Kloštar Podravski]] i [[Podravske Sesvete]] |- | Gradski radio Virovitica | 97,0 | Grad [[Virovitica]] |- | Radio Marija | 88,3 | Šire područje grada [[Virovitica|Virovitice]] |- | Radio Slatina | 107,4 | Grad [[Slatina]] |- | rowspan="2" | [[Požeško-slavonska županija]] | Soundset Požega | 92,4 <br/> 99,0 | [[Požeško-slavonska županija]] |- | Radio Vallis Aurea | 90,2 <br/> 96,7 | Šire područje grada [[Požega|Požege]] |- | rowspan="6" | [[Brodsko-posavska županija]] | Radio Slavonija | 88,6 <br/> 89,1 <br/> 94,3 | [[Brodsko-posavska županija]] |- | Soundset Brod | 101,3 | Grad [[Slavonski Brod]] |- | Radio 92 FM | 92,0 | Grad [[Slavonski Brod]] |- | Radio Nova Gradiška | 98,1 | Grad [[Nova Gradiška]] |- | Radio Prkos | 91,0 | Grad [[Nova Gradiška]] |- | Radio Bljesak | 105,5 | Općina [[Okučani]] |- | rowspan="5" | [[Zadarska županija]] | [[Antena Zadar]] | 97,2 | Grad [[Zadar]] |- | Radio Biograd na Moru | 94,0 | Šire područje grada [[Biograd na Moru|Biograda na Moru]] |- | Novi Radio | 89,3 <br/> 102,6 <br/> 103,8 | [[Zadarska županija]] |- | Radio Benkovac | 93,0 | Šire područje grada [[Benkovac|Benkovca]] |- | Radio 057 | 91,0 | Grad [[Zadar]] |- | rowspan="11" | [[Osječko-baranjska županija]] | Slavonski Radio | 89,7 <br/> 91,0 <br/> 100,6 <br/> 106,2 | [[Osječko-baranjska županija]] |- | Gradski radio | 99,1 | Grad [[Osijek]] |- | Studentski radio UNIOS | 107,8 | Grad [[Osijek]] |- | Hrvatski Radio Valpovština | 89,0 | Grad [[Valpovo]] |- | Novi Radio | 99,5 | Grad [[Đakovo]] |- | Radio Beli Manastir | 96,9 | Grad [[Beli Manastir]] |- | Radio Baranja | 88,0 | Grad [[Beli Manastir]] |- | Radio Donji Miholjac | 92,3 | Grad [[Donji Miholjac]] |- | Radio Našice | 88,7 | Grad [[Našice]] |- | Radio Đakovo | 87,6 <br/> 100,2 | Šire područje grada [[Đakovo|Đakova]] |- | Gradski radio Belišće - Naš radio | 101,3 | Grad [[Belišće]] |- | rowspan="3" | [[Šibensko-kninska županija]] | Radio Drniš | 89,0 | Grad [[Drniš]] |- | Radio Ritam | 106,4 | Grad [[Šibenik]] |- | Županijski Radio Šibenik | 88,6 <br/> 100,7 <br/> 104,9 <br/> 92,8 | [[Šibensko-kninska županija]] |- | rowspan="6" | [[Vukovarsko-srijemska županija]] | Radio Dunav | 101,5 | Grad [[Vukovar]] |- | [[Hrvatski radio Vukovar]] | 95,4 <br/> 104,1 <br/> 107,2 | [[Vukovarsko-srijemska županija]] |- | Radio Županja | 97,5 | Šire područje grada [[Županja|Županje]] |- | Radio Ilok | 101,3 | Grad [[Ilok]] |- | Radio Vinkovci | 90,2 | Grad [[Vinkovci]] |- | Radio Borovo | 100,7 | Općina [[Borovo]] |- | rowspan="11" | [[Splitsko-dalmatinska županija]] | Radio Imotski | 107,4 | Grad [[Imotski]] |- | Hit Radio | 104,9 | Šire područje grada [[Sinj|Sinja]] |- | Radio Nautic | 90,5 | Otok [[Vis]] |- | Radio Marija | 97,2 | Grad [[Split]] |- | Megamix Radio Hvar | 94,7 <br/> 95,4 | Šire područje grada [[Hvar|Hvara]] |- | Totalni FM Split | 93,6 <br/> 96,8 <br/> 99,3 | [[Splitsko-dalmatinska županija]] |- | Radio Biokovo | 105,0 | Grad [[Vrgorac]] |- | Radio Makarska Rivijera | 97,6 <br/> 98,4 | Grad [[Makarska]] |- | [[Radio Brač]] | 91,8 <br/> 102,7 <br/> 106,0 | Otok [[Brač]] |- | Gradski radio Trogir | 95,6 | Grad [[Trogir]] |- | Radio Sunce | 90,9 <br/> 92,9 | Šire područje grada [[Split|Splita]] |- | rowspan="7" | [[Istarska županija]] | Radio Istra | 88,0 <br/> 88,7 <br/> 92,1 <br/> 96,9 <br/> 97,9 <br/> 98,0 <br/> 98,5 <br/> 107,3 | [[Istra]] i [[Kvarnerski zaljev|Kvarner]] |- | Radio Maestral | 95,4 | Grad [[Pula]] |- | Radio Centar Studio Poreč | 89,6 <br/> 93,6 | Grad [[Poreč]] |- | Radio Labin | 91,0 <br/> 93,2 <br/> 95,0 <br/> 99,7 | Grad [[Labin]] |- | Radio Eurostar | 101,7 | Grad [[Buje]] |- | Soundset Giardini | 87,7 | Grad [[Pula]] |- | Rovinj FM | 88,5 <br/> 90,7 <br/> 94,8 | Grad [[Rovinj]] |- | rowspan="8" | [[Dubrovačko-neretvanska županija]] | Radio Blato | 92,0 | Općina [[Blato]] |- | Radio Delta | 97,0 | Grad [[Metković]] |- | Radio Korčula | 107,5 | Grad [[Korčula]] |- | Radio-M | 90,1 | Općina [[Vela Luka]] |- | Radio Ploče | 94,5 | Grad [[Ploče]] |- | Soundset Ragusa | 93,4 <br/> 96,3 <br/> 99,6 <br/> 107,0 | [[Dubrovačko-neretvanska županija]] |- | Unidu radio | 97,5 | Dio grada [[Dubrovnik|Dubrovnika]] |- | Radio Val | 96,5 | Općina [[Vela Luka]] |- | rowspan="4" | [[Međimurska županija]] | Hrvatski radio Čakovec | 98,0 | [[Međimurska županija]] |- | Radio 105 | 104,0 | Šire područje grada [[Mursko Središće]] |- | Radio 1 | 105,6 | Šire područje grada [[Čakovec|Čakovca]] |- | Studio M | 98,8 | Grad [[Prelog]] |- | rowspan="8" | [[Zagreb|Grad Zagreb]] | Antena Zagreb | 89,7 | [[Zagrebačka županija]] |- | [[Radio 101]] | 101,0 | [[Zagrebačka županija]] |- | [[Soundset Plavi]] | 89,1 <br/> 98,0 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Laganini FM | 93,6 <br/> 104,5 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Enter Zagreb | 97,0 <br/> 99,0 | Istočni dio grada [[Zagreb|Zagreba]] |- | Radio Marija | 96,4 <br/> 106,8 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |- | Radio Student | 100,5 | dio grada [[Zagreb|Zagreba]] |- | Yammat FM | 102,5 | [[Zagreb|Grad Zagreb]] |} == Izvori == * [https://pmu.e-mediji.hr/Public/PregledRadioNakladnici.aspx Popis radio postaja u RH sa službene stranice agencije za elektonične medije]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://fmscan.org/net3.php?r=f&m=s&itu=HRV FMSCAN.org] {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Hrvatske radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Hrvatskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Hrvatska]] cee8ily0cp0a6jf6r5l7ktz69f72736 0 72147 42605768 42339759 2026-06-05T15:42:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605768 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija radio stanica | naziv = Radio 101 | logo = [[Datoteka:Radio101.jpg]] | razina = Županijska,<br />Zagrebačka županija | frekvencija = 101,0 MHz | erp = | početak = [[8. 5.|8. svibanj]] [[1984]]. | web = [http://www.radio101.hr www.radio101.hr] | stream = [http://media.t-com.hr/101 101 live] |}} '''Radio 101''' je [[zagreb]]ačka privatna [[Hrvatske radio postaje|radio stanica]] u vlasništvu tvrtke Radio 101 d.o.o. Kolokvijalan naziv za Radio 101 je ''Stojedinica''. == Historija == Radio 101 je prvo postojao pod imenom [[Omladinski radio]] koji je započeo sa radom [[8. 5.|8. svibnja]] [[1984]]. kao službeni radio [[Savez socijalističke omladine Hrvatske|Saveza socijalističke omladine]] [[opština|općine]] [[Trešnjevka]]. Prvi studio bio je u Studentskom domu "Stjepan Radić" odakle je djelovao sve do svibnja 1987. kada se preseljavaju u studio u [[Gajeva 10|Gajevoj 10]] u Zagrebu. Za vrijeme pluralističkih promjena radi boljeg marketinga [[1990]]. Omladinski radio se preimenovao u Radio 101 jer je radio stanica emitirala svoj program na frekvenciji 101&nbsp;MHz. == Medijsko djelovanje == Omladinski radio (Radio 101) bio je od samog svog početka poznat po emitiranju emisija s kontroverznim temama te je mnogo puta bio na udaru vlasti. Na primjer [[Franjo Tuđman]], koji se od 1972. nije mogao pojavljivati u medijima, imao je svoj prvi javni nastup na Radiju 101 prije nego što je službeno odobren politički pluralizam u Hrvatskoj u kasnim 1980-tima<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nacional.hr/articles/view/13475/5/ |access-date=2010-01-28 |archive-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610002934/http://www.nacional.hr/articles/view/13475/5/ |dead-url=yes }}</ref>. == Problemi oko koncesije == Nakon što je ''Stojedinica'' trebala izgubiti koncesiju, 120.000 zagrepčana <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://sq.radiosee.oneworld.net/article/view/75139/1/ |access-date=2010-01-28 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927005944/http://sq.radiosee.oneworld.net/article/view/75139/1/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.muzika.hr/default.aspx?id=1980 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927100756/http://www.muzika.hr/default.aspx?id=1980 |dead-url=yes }}</ref> ustalo je protiv te odluke i, na poziv jedne od prvih internetskih stranica, održan je prosvjedni skup na [[Trg bana Jelačića|glavnom zagrebačkom trgu]] [[21. 11.|21. studenog]] [[1996]]. u znak podrške. Pritiskom Europske komisije i prijetnjom sankcijama, ali i strahom od vala građanskog neposluha koji je tih dana zahvatio gotovo cijeli glavni grad (od običnih građana, studenata, liječnika, vojnih postrojbi, poštanskih ureda...), koncesija je vraćena. == Vlasnička struktura == Radio 101 vlasništvu tvrtke Radio 101 d.o.o. i vlasnički udjeli nisu u slobodnoj prodaji. Većinski vlasnici radio stanice su sadašnji i bivši zaposlenici. == Sponzorstvo i novčani izvori == Radio 101 financira se iz prodaje medijskog prostora (vremena u svom [[elektronički mediji|eteru]]), proizvodnjom reklamnih audio spotova, sponzorstva i donacije. Radio 101 kroz godine primilo je donacije od: UNESCO SOS Media, Europske Komisije, Soros Foundation i [[Vijeće za elektroničke medije|Vijeća za elektroničke medije]]. == Novinari i urednici == * [[Ana Babić]] * [[Hrvoje Belamarić]] * [[Dobrivoj Keber]] * [[Željko Matić]] * [[Nenad Pavlica]] * [[Tamara Pavlica]] * [[Siniša Švec]] * [[Zrinka Vrabec Mojzeš]] * [[Silvestar Vrbanac]] == Novinari i urednici kroz povijest Radija 101 == * [[Zinka Bardić]] * [[Vinko Grubišić]] * [[Željko Kardum]] * [[Davor Meštrović]] * [[Hloverka Novak-Srzić]] * [[Željka Ogresta]] * [[Željko Pervan]] * [[Goran Pirš]] - Piro * [[Davor Pocrnić]] * [[Željko Roško]] * [[Zlatan Zuhrić]] - Zuhra == Zapažene emisije == * Radio udar * Frigidna utičnica * Zločesta djeca * Terranostra * Službeni početak vikenda * One man music show * Parliament Show * Tema dana * Top 40 Countdown * Aktualni 101 * Scarface * Radio dvoboj * Gradonačelnik pleše * Antena * Kulturni intervju * Intervju tjedna * Karantena * Zagrebački odrezak * [[Rezolucija 48/96]] * Ciguli Miguli * Week report * Blackout Rap Show * Fine Time == Izvori == * [http://ssla.radiosee.oneworld.net/article/view/75139/1/ OneWorld RadioSEE-ssla - Dvadeset godina Radija 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010441/http://ssla.radiosee.oneworld.net/article/view/75139/1/ |date=2007-09-27 }} - članak koji je "Predrag Vostinic" napisao 7. svibnja 2004. * [http://www.vecernji-list.hr/newsroom/news/croatia/706624/index.do Večernji list - Mesić uručio povelju Radiju 101]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - o događaju 28.12.2006 * [http://www.antiwar.com/orig/stone4.html The Sad Tale of Croatian Independence] {{en icon}} * [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=6618&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html UNESCO SOS: Media] (potpora koje je Radio 101 dobila od UNESCA) {{en icon}} {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.radio101.hr Službena stranica Radija 101] * '''mms://media.t-com.hr/101''' (URL za slušanje Radija 101 na Internetu) [[Kategorija:Nastanci 1984.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] 0lc5ires474byfjsi6drv76svc1j4mg 0 72424 42606364 42253171 2026-06-06T11:36:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606364 wikitext text/x-wiki {{slično|seriji iz 1960-ih|seriju iz 1988. godine|The New Addams Family|ostale upotrebe|The Addams Family}} {{Infokutija televizija | naziv_emisije = The Addams Family | slika = [[Datoteka:Addams gomez5.png|215px]] | format = [[Sitcom]]<br />[[crna komedija]] | slika_format = [[crno-bijelo]] | audio_format = [[Monaural|mono]] | trajanje = 25 min. | kreator = [[Charles Addams]] | razvijač = [[David Levy]] | izvršni_producent = [[David Levy]] | producent = [[Nat Perrin]] | nastupaju = [[Carolyn Jones]]<br />[[John Astin]]<br />[[Jackie Coogan]]<br />[[Ted Cassidy]]<br />[[Blossom Rock]]<br />[[Ken Weatherwax]]<br />[[Lisa Loring]] | lokacija = [[Hollywood,]]<br />[[Exeter (New Hampshire)|Exeter]], [[New Hampshire]] | uvodna_tema = [[Vic Mizzy]] | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = [[Engleski jezik|engleskiu]] | kompanija = [[Filmways]] | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = 18. septembar 1964. | kraj = 8. april 1966. | br_sezona = 2 | br_epizoda = 64 ([[Popis epizoda The Addams Family|Popis epizoda]]) }} '''''The Addams Family''''' je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizija|televizijski]] [[sitcom|sitkom]], temeljen na likovima koje je [[Charles Addams]] stvorio za [[porodica Addams|karikature u časopisu ''New Yorker'']], a koja se originalno prikazivala na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] od 18. septembra 1964. do 8. aprila 1966. Radnja se bavila porodicom Addams, bračnim parom i dvoje djece ekscentrika sablasnih sklonosti i [[natprirodnost|natprirodnih]] moći, a koji su živjeli u izoliranoj veleposjedničkoj kući zajedno s dvojicom sluga. Kontakti Addamsa s "normalnim svijetom", odnosno njihovo neshvaćanje načina na koji on funkcionira su bili podlogom za [[crni humor]]. Serija je stekla veliku popularnost, a često se uspoređivala s ''[[The Munsters]]'', suparničkim sitkomom koji je sličan koncept koristio u radničkom miljeu. Godine 1973. je snimljena animirana TV-serija, a 1977. i TV-film koji je ponovno okupio glumačku postavu. Godine 1991. je snimljen popularni [[The Addams Family (film)|igrani film]], koji je dobio tri nastavka. == Povezano == * [[Popis epizoda The Addams Family]] * [[The Munsters]] == Vanjske veze == * {{imdb title|0057729|The Addams Family}} {{The Addams Family}} {{TVSvijek|1964|1966}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Addams Family, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:The Addams Family]] [[Kategorija:Sitkomi]] 4ilvnog4r0m3ndowul3sp07m5yog39a 0 72776 42605836 42585278 2026-06-05T22:03:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605836 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Drvar Municipality Location.png|thumb|Položaj Drvara; mjesto pokolja je 18 km od grada Drvara]] '''Pokolj kod Drvara 27. srpnja 1941.''' je naziv masovno ubistvo stanovnika [[Drvar]]a [[Hrvati|hrvatske]] nacionalnosti počinjeno tokom [[Ustanak u Drvaru 1941.|Ustanka u Drvaru 1941.]] godine, za vrijeme [[Drugi svjetski rat u BiH|drugog svjetskog rata]]. Zločini su počinjeni na dan kada je u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]] i [[Lika|Lici]] izbio [[Ustanak u NDH 1941.|veliki ustanak]] protiv marionetske [[NDH|Nezavisne Države Hrvatske]]. Zločine su počinili pojedini [[Srbi|srpski]] ustanici, pretežno pripadnici [[četnici|četničkih]] formacija. Mnogi savremenici događaja osporavaju masovni pokolj, navodeći da su građani hrvatske nacionalnosti slobodno ostali u Drvaru tokom ustaničkih dana, jula, avgusta i septembra 1941. godine.<ref name="demanti">{{Cite web |title=Ustanak u Drvaru nije organizovan s ciljem istrebljenja Hrvata, već za zaštitu Srba, Jevreja, Roma... |url=http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma |access-date=2015-05-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210330/http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma |dead-url=yes }}</ref> Međutim, postoji suglasnost da su neki ustanici činili zločine iz osvete, protivno izričitom naređenju štaba gerilskih odreda.<ref name="demanti"/> == Slijed događaja == === Ustaški zločini === {{main|Ustaški zločini 1941.}} Podstrek teroru ustaša u Drvarskom kraju predstavljala je naredba Nezavisne države Hrvatske od [[19. april]]a 1941 kojom su [[Srbi]], [[Jevreji]] i [[Cigani]] stavljeni van zakona.<ref>Ervin Šinko, Drvarski dnevnik, Beogradski izdavački zavod 1987, strana 103.</ref> Koncem [[maj]]a i početkom [[jun]]a 1941. godine, u Drvar su stigla dva transporta prognanika. U prvom je bilo oko trista osoba, iz okoline Bihaća i pograničnih naselja Like, žena djece i iznemogli staraca, jer su ustaše odrasle i sposobne muškarce izdvojile i pobile.<ref name="Babić">Ljubo Babić, „DRVAR 1941-1945“, izdanje „Prosveta“ Beograd 1972, strana 270.</ref> U drugom je bilo oko 350 Slovenaca iz okoline Maribora odakle su prinudno iseljavani.<ref name="Babić" /> Ubrzo potom, ustaše su započele teror i u samom Drvaru. 13-[[14. jun]]a 1941, pohvatana je veća grupa srpskih muškaraca u Drvaru odakle je sprovedena u ustaški zatvor u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]]. Nakon mučenja u zatvoru, ustaše su najveći broj uhapšenika odveli na stratište kod Risovačke pećine, gdje su ih pogubili 18. juna 1941. NDH izvori pominju ubistvo od 25 do 32 lica srpske nacionalnosti na lokaciji Risovačke jame.<ref name="Zločini NDH 1993, 141"/><ref>[https://www.znaci.org/00003/507.htm Papak (1978), 244-246.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00003/508.htm Bokan, 50-54.]</ref> 15-[[18. jun]]a 1941: Počinju prva ubistva ustaša na području kotara [[Drvar]]: ubistvo 2 muškarca u selu [[Bastasi]], 15. juna 1941. Jedan muškarac uspio je pobjeći sa strijeljanja.<ref name="Zločini NDH 1993, 141">[https://www.znaci.org/zb/4_25_1.htm Zločini NDH (1993), 141.]</ref> [[25. jun]] 1941: Hapšenje oko 60 srpskih muškaraca u [[Drvar]]u. Uhapšenici su sprovedeni u ustaški zatvor u [[Bihać]]u, odakle su krajem jula 1941. odvedeni na stratište na Garavicama gdje su ubijeni.<ref>[https://www.znaci.org/00003/508.htm Bokan, 50.]</ref> U drugoj polovini [[jul]]a 1941. godine, u selo [[Veliko Očijevo|Očijevo]] kod Drvara su došle ustaše, pokupile grupu ljudi koje su mogle uhapsiti, i otjerale u [[Kulen Vakuf]]. U zatvoru je bilo još mnogo ljudi iz drugih sela, koje su ustaše surovo tukle kundacima. Poveli su ih nekud kamionima, govoreći da će za Zagreb. Ali dotjerali su ih blizu sela Boričevca do tamošnje jame. Tu su ih, uz neprestano udaranje kundacima, skinuli sa kamiona, ubijali i bacali u jamu. Jedan od preživelih, Vlado Tankosić, ranjen u rame, se osvijestio u jami i slušao dalje pucnje, jaukanje ljudi i pad leševa u jamu. Na jednom je čuo da ima još neko živ. To je bio Mile Pilipović iz Cvjetnića koji je sam skočio u jamu poštu su mu ustaše ubili i bacili u jamu tri sina. Među leševima su preživjeli 9 dana, nakon čega je organizovan ustanak i gerilci su ih izvadili iz jame duboke 37 metara, liječili i spasili. Mile je ubrzo umro.<ref name="Babić">Ljubo Babić, „DRVAR 1941-1945“, izdanje „Prosveta“ Beograd 1972, strana 250, 251 i 252.</ref> === Ustanak u Drvaru === {{main|Ustanak u Drvaru 1941.|Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine|Ustanak u NDH 1941.}} [[Ustanak u NDH 1941.|Ustanak]] je započeo napadom gerilskih odreda na [[Drvar]], ujutru [[27. jul]]a 1941. godine, na osnovu plana koji je izradio Štab gerilskih odreda za Bosansko Grahovo i okolinu. Za borcima su išli seljaci, naoružani vilama, kosama, [[sekira]]ma. Čak i krajevima gde je ustanak bio najbolje pripremljen - kao u Drvaru i Bosanskom Petrovcu - dolazilo je do probijanja stihije, jer su revanšističke snage zahtevale obračun sa Hrvatima i "Turcima", podrazumevajući pod ovima [[Musliman]]e.<ref name="Petranović"/> Među ustanicima tada još nije postojala čvrsta diferencijacija između četnika i [[NOVJ|partizana]]. Mnogi među njima su, motivirani etničkom mržnjom i odmazdom za ustaške represalije, činili zločine u izoliranim hrvatskim naseljima, ubijajući ili tjerajući njihove stanovnike u zbjeg, čime su događaji 27. srpnja dobili karakter [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]. U početku stihijskog ustanka, malobrojni [[komunisti]] nosili su se sa međunacionalnom mržnjom, koja ih je sve više prevazilazila.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> === Ustanički zločini === Na dan ustanka, [[27. srpnja]] [[1941.]] u [[Trubar]]u kod Drvara, ustanici su zaustavili vlak u kojem se nalazio drvarski župnik [[Waldemar Maksimilijan Nestor]], koji je vršio prevođenje pravoslavaca u katoličku vjeru.<ref name="demanti" /> Župnik i njegova pratnja su tada poubijani, a tijela bačena u jamu Golubnjaču.<ref>[http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050120180326/http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF |date=2005-01-20 }} Grahovo i Drvar ostali bez Hrvata, 8. listopada 1999.</ref> Istog su dana ustanici zauzeli sam Drvar, koji je nakon toga nekoliko mjeseci služio kao sjedište [[slobodne teritorije]] poznate kao [[Drvarska republika]]. Prema nekim tvrdnjama, u samom gradu je tada ubijeno oko 300 Hrvata i [[Muslimani (narod)|Muslimana]],{{činjenica}} pri čemu samo dio u borbi, odnosno samo dio je pripadao oružanim formacijama NDH.{{činjenica}} Postoje i brojna svedočenja o sprečavanju zločina. Jedan od učesnika događaja, Ilija Materić, navodi kako je za vrijeme borbe za Drvar zarobljen direktor „Šipadove“ pilane, Lipnjak i poveden na strijeljanje, jer se navodno na strani ustaša borio protiv ustanaika. [[Slavko Rodić]], komadant jedne od ustaničkih jedinica, je spriječio strijeljanje i naredio da se to ispita. Saslušanje je pokazalo da Lipnjak nije uopšte bio naoružan i pušten je.<ref>„DRVAR“ 1941-1945, knjiga V, srana 556</ref> [[Kosta Nađ]] opisuje da kad su on i još neki drugovi stigli u Drvar, bilo je u jednom logoru oko 150 [[domobran]]a. Neki pročetnički orijentisani ustanici bili su protiv da se domobrani oslobode. Zato su u rukovodstvu formirali narodni sud. Suđenje je pokazalo da ni jedan od domobrana nije učestvovao u borbi i oslobođeni su. To je pomoglo da su se domobrani kasnije bez većeg otpora predavali. [[Rahela Perišić]] u svojim sećanjima navodi da su za zarobljene domobrane priredili kulturno zabavni program. „''Bili su vema iznenađeni našim ljudskin odnosom prema njima''“, prisjeća se.<ref name="demanti" /> == Reakcije KPJ == {{main|Bratstvo i jedinstvo}} [[Komunistička partija Jugoslavije]] se svim silama upinjala da srpski [[Ustanak u NDH 1941.|ustanak u NDH]] ne pređe u međuetnički obračun, već ostane na liniji [[narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]] protiv okupatora i njegovih slugu: {{izdvojeni citat|Srpski narode, našim patnjama i našom započetom borbom dobili smo prijateljstvo cijelog svijeta. Mi moramo pokazati cijelom svijetu da smo dostojni slobode za koju se borimo i pomoći koju očekujemo. Zato, braćo Srbi, mi ne smijemo ni u čemu da budemo slični ustašama. Ustaški način ubijanja i paljenja osudio je cijeli svijet. Mi ne smijemo dozvoliti da se i među nama pojave ljudi koji će iz osvete ubijati nevine žrtve, uništavati imovinu nevinih Hrvata i muslimana. (...) Srpski narode, Primi bratsku ruku koju ti pružaju pravi i pošteni sinovi hrvatskoga naroda. Ne izjednačujmo cijeli hrvatski narod sa ustašama. Pokažimo se kao časni borci, dostojni naših predaka. Oprostimo krv naše poginule braće i sestara, jer njihovu krv nećemo dostojno zamijeniti ako prolijevamo krv nevinih, nego samo onda ako pohvatamo prave krivce i zločince. (...) Zato zbijmo svoje redove i pružimo bratsku ruku onim poštenim Hrvatima i muslimanima koji su spremni da se bore s nama do uništenja neprijatelja.<ref>https://www.znaci.org/zb/4_5_1.htm</ref>|POZIV PRIVREMENOG GLAVNOG ŠTABA GERILSKIH ODREDA ZA LIKU POČETKOM KOLOVOZA 1941.}} == Spomen == U spomen na te događaje u Drvaru, u dvorani gdje se danas okupljaju katolički vjernici postavljena spomen-ploča s isklesanim imenima svih identificiranih žrtava pokolja. Postoji i posebna mramorna ploča sa slikama i osnovnim podatcima ubijenih župnika iz drvarske i susjednih župa. == Povezano == * [[Ustanak u Drvaru 1941.]] * [[Pokolj u Bosanskom Grahovu 27. srpnja 1941.]] * [[Pogrom u Krnjeuši 9. i 10. kolovoza 1941.]] * [[Ustanak u NDH 1941.]] == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma AUTORI HRVATSKE WIKIPEDIJE FALSIFICIRALI HISTORIJU: Ustanak u Drvaru nije organizovan s ciljem istrebljenja Hrvata, već za zaštitu Srba, Jevreja, Roma...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210330/http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma |date=2016-03-04 }} * [http://biskupija-banjaluka.org/TABB/srpanj2005/drvar27srpnja.htm Ne gasne spomen na drvarske mučenike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106103050/http://www.biskupija-banjaluka.org/TABB/srpanj2005/drvar27srpnja.htm |date=2009-01-06 }} * [http://www.ktabkbih.net/info.asp?id=39983 BISKUP KOMARICA PRED POSMRTNIM OSTACIMA UBIJENIH HODOČASNIKA - DRVARČANA S POČETKA II. SVJETSKOG RATA] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] [[Kategorija:Drvar]] [[Kategorija:Masakri]] tflviiulqqbp3xcxwwuuzrz8j72m187 0 72778 42605838 42585270 2026-06-05T22:03:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605838 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:BosanskoGrahovo Municipality Location.png|thumb|Položaj Bosanskog Grahova]] '''Pokolj u Bosanskom Grahovu''' se dogodio [[27. srpnja]] [[1941.]] za vrijeme [[drugi svjetski rat u BiH|drugog svjetskog rata]] kada su [[Srbi|srpski]] [[Ustanak u NDH 1941.|ustanici]], pretežno [[četnici]] na čelu s [[Branko Bogunović|Brankom Bogunovićem]], napali [[Hrvati|hrvatska]] naselja na području tadašnje rimokatoličke župe [[Bosansko Grahovo]] u zapadnom dijelu današnje [[BiH]]. == Slijed događaja == Napad na Bosansko Grahovo je izvršen prvog dana [[Ustanak u NDH 1941.|velikog ustanka]] srpskog stanovništva [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]], [[Lika|Like]] i sjeverne [[Dalmacija|Dalmacije]] protiv [[NDH|Nezavisne Države Hrvatske]], koja je vodila politiku istrebljenja srpskog stanovništva. Sam napad na Grahovo se u [[SFRJ]] slavio kao [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine]]. Napad je poduzet na osnovu plana koji je izradio Štab gerilskih odreda za Bosansko Grahovo i okolinu. Ustanici su uspjeli zauzeti Bosansko Grahovo i sva okolna naselja, te isti dan uspostavili veliku teritoriju pod svojom vlašću, čije je sjedište bilo u obližnjem [[Drvar]]u. Čak i krajevima gde je ustanak bio najbolje pripremljen - kao u Drvaru i Grahovu - dolazilo je do probijanja stihije, jer su revanšističke snage zahtevale obračun sa Hrvatima i [[Musliman]]ima.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> U Grahovu i okolnim selima [[Obljaj]]u, [[Korita (Bosansko Grahovo, BiH)|Koritima]], [[Luka (Bosansko Grahovo, BiH)|Luci]], [[Ugarci]]ma i [[Crni Lug (Bosansko Grahovo, BiH)|Crnom Lugu]] su tada opljačkane i spaljene hrvatske kuće, a u Obljaju je zapaljen župni ured i rimokatolička crkvu sv. Ilije Proroka. Na području Bosanskog Grahova su na dan ustanka ukupno ubijene 62 osobe hrvatske nacionalnosti, među kojima 5 žena i 9 djece.{{činjenica}} Preživjeli stanovnici hrvatske nacionalnosti su prebjegli u [[Knin]]. Dio stanovnika je zarobljen, među kojima i grahovski katolički župnik [[Juraj Gospodnetić]]. {{činjenica}} Vlasti NDH su na ove događaje pokušale reagirati slanjem vlastitih vojnih snaga, ali nisu bile u stanju zauzeti ustaničku teritoriju.<ref>[http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050120180326/http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF |date=2005-01-20 }} Grahovo i Drvar ostali bez Hrvata, 8. listopada 1999.</ref> Pokolj u Bosanskom Grahovu je koincidirao sa sličnim događajima u okolnim područjima Bosanske Krajine i Like gdje su izolirana hrvatska naselja napadana, a njihovo stanovništvo ubijano i tjerano u izbjeglištvo, a što je imalo karakter [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]. Motivi za te zločine su bili etnička mržnja te odmazda za represalije i teror koje su vlasti NDH vršile na srpskim stanovništvom, uključujući i samo Bosansko Grahovo, gdje je početkom lipnja 1941. pohapšeno nekoliko mještana, uključujući i paroha Iliju Budimira, a koji su 14. lipnja ubijeni u logoru [[Jadovno]].<ref>http://www.rastko.rs/istorija/dzomic-uzlocini/uzlocini-svestenstvo.html</ref> == Reakcije KPJ == [[Komunistička partija Jugoslavije]] se svim silama upinjala da srpski [[Ustanak u NDH 1941.|ustanak u NDH]] ne pređe u međuetnički obračun, već ostane na liniji [[narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]] protiv okupatora i njegovih slugu: {{izdvojeni citat|Srpski narode, našim patnjama i našom započetom borbom dobili smo prijateljstvo cijelog svijeta. Mi moramo pokazati cijelom svijetu da smo dostojni slobode za koju se borimo i pomoći koju očekujemo. Zato, braćo Srbi, mi ne smijemo ni u čemu da budemo slični ustašama. Ustaški način ubijanja i paljenja osudio je cijeli svijet. Mi ne smijemo dozvoliti da se i među nama pojave ljudi koji će iz osvete ubijati nevine žrtve, uništavati imovinu nevinih Hrvata i Muslimana. (...) Srpski narode, Primi bratsku ruku koju ti pružaju pravi i pošteni sinovi hrvatskoga naroda. Ne izjednačujmo cijeli hrvatski narod sa ustašama. Pokažimo se kao časni borci, dostojni naših predaka. Oprostimo krv naše poginule braće i sestara, jer njihovu krv nećemo dostojno zamijeniti ako prolijevamo krv nevinih, nego samo onda ako pohvatamo prave krivce i zločince. (...) Zato zbijmo svoje redove i pružimo bratsku ruku onim poštenim Hrvatima i Muslimanima koji su spremni da se bore s nama do uništenja neprijatelja.<ref>https://www.znaci.org/zb/4_5_1.htm</ref>|POZIV PRIVREMENOG GLAVNOG ŠTABA GERILSKIH ODREDA ZA LIKU POČETKOM KOLOVOZA 1941.}} == Povezano == * [[Pokolj kod Drvara 27. srpnja 1941.]] (u [[Trubar]]u) * [[Pogrom u Krnjeuši 9. i 10. kolovoza 1941.]] * [[Ustanak u NDH 1941.]] == Izvor == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.vjesnik.hr/Html/2002/01/02/Clanak.asp?r=kul&c=9 Sudbonosne prijelomnice u Zapadnoj Bosni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020111051742/http://www.vjesnik.hr/html/2002/01/02/Clanak.asp?r=kul&c=9 |date=2002-01-11 }} * [http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050120180326/http://www.vjesnik.hr/pdf/1999%5C10%5C08%5C13A13.PDF |date=2005-01-20 }} Grahovo i Drvar ostali bez Hrvata, 8. listopada 1999. {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] [[Kategorija:Bosansko Grahovo]] [[Kategorija:Masakri]] lb2ill5fc8un5ync7f9hwl4bs7f53zh 0 73447 42605677 42602676 2026-06-05T15:32:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605677 wikitext text/x-wiki {{čišćenje}} Ovo je '''lista [[radio]]-stanica u [[BiH|Bosni i Hercegovini]]'''. == Nacionalno pokrivanje == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Radiotelevizija Bosne i Hercegovine|BH radio 1]] |<center>[http://www.bhrt.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/bhradio1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127151020/http://media.bih.net.ba/bhradio1 |date=2013-01-27 }}</center> |- |BN Radio |<center>[http://www.radiobn.net/ sajt]</center> |<center>[http://stream.rtvbn.com:8522/listen.pls slušaj]</center> |- |Bobar Radio |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055749/http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |Nes Radio |[https://www.nesradio.com Sajt] |[http://uzivo.nesradio.com/ Slušaj] |} == Regionalne stanice == {| class="wikitable sortable" !Region !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Brčko Distrikt]] |Radio Brčko |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/ slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]] |[[Radio-Televizija Federacije BiH|Radio FBiH]] |<center>[http://www.rtvfbih.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=37053& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Herceg-Bosne |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/live.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815234954/http://www.rtv-hb.com/live.pls |date=2010-08-15 }}</center> |- |Radiopostaja Mir Međugorje |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> |<center>[http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208014004/http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls |date=2009-12-08 }}</center> |- |[[Republika Srpska]] |[[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Republike Srpske]] |<center>[http://www.rtrs.tv/ sajt]</center> |<center>[http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127125037/http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php |date=2010-01-27 }}</center> |} == Lokalne stanice == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Mesto !Ime !Frekvencija ([[MHz]]) !Internet !Slušanje |- |-valign="top" |rowspan="10"|[[Banja Luka]] |BIG Radio 1 |<center>93,6</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india249.server4you.de:7400/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |BIG Radio 2 |<center>91,5<br />93,6<br />97,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204073126/http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls |date=2010-02-04 }}</center> |- |BIG Radio 3 |<center>96,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7500/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Hard Rock Radio |<center>102,7</center> |<center>[http://www.hardrockradiocafe.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620084515/http://www.hardrockradiocafe.com/ |date=2009-06-20 }}</center> |<center></center> |- |[[Nes radio Banja Luka|Nes Radio]] |<center>87,7<br />88,4<br />89,7<br />95,5<br />99,3<br />106,4</center> |<center>[http://www.nesradio.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |Gradski FM |<center>95,9</center> |<center>[http://www.gradski.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805135512/http://gradski.com/ |date=2018-08-05 }}</center> |<center></center> |- |Radio Agape |<center>94,4</center> |<center></center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=527 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Kontakt radio |<center>99,3</center> |<center>[http://mojkontakt.com sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218005152/http://mojkontakt.com/ |date=2018-12-18 }}</center> |<center>[http://kontaktradio.com slušaj]</center> |- |[[Radio Uno Banja Luka|Radio Uno]] |<center>107,5</center> |<center>[http://www.unoradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://titan.blic.net:8002/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723025406/http://titan.blic.net:8002/listen.pls |date=2011-07-23 }}</center> |- |Vikom Radio |<center>89,6<br />91,1<br />105,3<br /></center> |<center>[http://www.vikom.tv/ sajt]</center> |<center>[http://www.vikom.tv/audio/listen.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Bihać]] |Novi Radio Bihać |<center>101,6<br />105,8</center> |<center>[http://www.noviradiobihac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010252/http://www.noviradiobihac.com/ |date=2019-01-23 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143905/http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Bihać |<center>92,3<br />94,7</center> |<center>[http://www.rtvbihac.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614063955/http://rtvbihac.ba/ |date=2012-06-14 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143909/http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Unsko-sanskog kantona |<center>89,9<br />90,9<br />96,2<br />99,5<br />105,1</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819000617/http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS |date=2010-08-19 }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="6" |[[Bijeljina]] |Bobar Radio |<center>88,9<br />92,2<br />95,3<br />100,9<br />101,3<br />102,8<br />104,7<br />105,5<br />105,9</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Bobar Radio B2 |<center>107,7</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Daš Extra |<center>88,9</center> |<center>[http://www.dasextra.com/ sajt]</center> |<center>[http://79.143.173.18:5000/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |SIM RADIO |<center>103,0</center> |<center>[https://simradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001074419/http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls |date=2009-10-01 }}</center> |- |Radio DAŠ |<center>103,5<br />105,5</center> |<center>[http://www.radiodas.com/ sajt]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:5050/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slobomir |<center>88,4<br />89,8<br />96,3<br />98,3<br />101,8<br />102,6</center> |<center>[http://rtvslobomir.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805031046/http://rtvslobomir.com/ |date=2014-08-05 }}</center> |<center>[http://176.9.110.46:9911/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Bijela]] |Obiteljski Radio Valentino |<center>88,0<br />92,4<br />93,2<br />93,7<br />94,3<br />95,2<br />95,6<br />97,8<br />97,9<br />98,4<br />99,7<br />102,9<br />104,1<br />105,3<br />105,5<br />106,7<br />107,2</center> |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> | |- |Bileća |Radio Padrino |89,1 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Bileća]] |Radio Bileća |<center>92,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Bosanska Krupa]] |Radio Bosanska Krupa |<center>97,5</center> |<center>[http://www.radiobk.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625184506/http://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa |date=2014-06-25 }}</center> |- |[[Bratunac]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- | rowspan="2" |[[Brčko]] |Radio Brčko |<center>92,8<br />94,8<br />105,0</center> |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/listen.pls slušaj]</center> |- |Hit Radio |<center>89,6<br />101,1</center> |<center>[http://www.rtvhit.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055741/http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |[[Breza]] |Radio Breza |<center>100,1</center> |<center>[http://www.radiobreza.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203022434/http://www.radiobreza.com/ |date=2010-02-03 }}</center> |<center></center> |- |[[Bugojno]] |Radio Bugojno |<center>101,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Busovača]] |Radio Busovača |<center>101,9</center> |<center>[http://www.radio-busovaca.com/ sajt]</center> |<center>[http://178.209.2.100:7010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827004450/http://178.209.2.100:7010/listen.pls |date=2011-08-27 }}</center> |- |[[Cazin]] |Radio Cazin |<center>89,9<br />98,8</center> |<center>[http://www.rtvcazin.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba//rtvcazin slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423203250/http://media.bih.net.ba/rtvcazin |date=2020-04-23 }}</center> |- |[[Čapljina]] |Radio Postaja Čapljina |<center>91,3</center> |<center>[http://www.radio-capljina.com/ sajt]</center> |<center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Doboj]] |Radio Doboj |<center>96,3</center> |<center>[http://www.radio.doboj.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217025938/http://www.radio.doboj.net/ |date=2010-02-17 }}</center> |<center></center> |- |Radio Džungla |<center>101,1<br />106,0</center> |<center>[http://www.dzungla.net/ sajt]</center> |<center>[http://mobile.ba:16000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124507/http://mobile.ba:16000/ |date=2016-03-04 }}</center> |- |[[Doboj Jug]] |Radio Zos |<center>107,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Donji Vakuf]] |Radio Donji Vakuf |<center>88,0</center> |<center>[http://www.radiodonjivakuf.com.ba/ sajt]</center> |<center>[http://69.4.225.73:8110/;listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Drvar]] |Radio Drvar |<center>89,5<br />92,8<br />100,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Dubica]] |Dub Radio |<center>96,7</center> |<center>[http://www.dub-radio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034803/http://dub-radio.com/ |date=2014-05-17 }}</center> | |- |[[Foča]] |Radio Foča |<center>96,4</center> |<center></center> |<center></center> |- |Gacko |Radio Padrino |106,5 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Gacko]] |Radio Gacko |<center>90,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Goražde]] |Radio Goražde |<center>91,1<br />101,5</center> |<center>[http://www.rtvbpk.com/ sajt]</center> |<center>[http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125016/http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |rowspan="2"|[[Gradačac]] |Radio Gradačac |<center>98,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |Bet Fratelo Radio Gradačac |<center>99,9</center> |<center>[http://www.radiobet.eu// sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724120541/http://www.radiobet.eu/ |date=2013-07-24 }}</center> |<center>[http://www.uzivoradio.com/bet-fratello-gradacac.html slušaj]</center> |- |[[Gračanica (BiH)|Gračanica]] |Radio Gračanica |<center>87,6<br />95,0</center> |<center>[http://www.bkc-gracanica.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521085241/http://www.bkc-gracanica.ba/ |date=2013-05-21 }}</center> |<center></center> |- |[[Grude]] |Radio Grude |<center>90,9<br />95,5</center> |<center>[http://www.radiogrude.net/ sajt]</center> |<center>[http://pa-hosting.de:8012/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Ilijaš]] |Radio Ilijaš |<center>89,7<br />99.0<br />100,9<br />102,3</center> |<center>[http://www.radioilijas.ba/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Jablanica]] |Radio Jablanica |<center>94,7</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Jajce]] |Radio Jajce |<center>92,0<br />99,2</center> |<center>[http://www.radiojajce.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125501/http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |[[Janja]] |Radio Janja |<center>104,2</center> |<center>[http://www.radio-janja.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831201823/http://www.radio-janja.com/ |date=2013-08-31 }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:4040/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Jelah]] |Antena Radio |<center>88,7</center> |<center>[http://www.antena-radio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813210256/http://www.antena-radio.ba/ |date=2013-08-13 }}</center> |<center>[http://pa-hosting.de:23601/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428083747/http://pa-hosting.de:23601/listen.pls |date=2010-04-28 }}</center> |- |[[Kakanj]] |Radio Kakanj |<center>87,9</center> |<center>[http://www.radiokakanj.co.ba/ sajt]</center> |<center>[http://budo4.adriahost.com:8086/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Kalesija]] |Radio Feral |<center>100,4</center> |<center>[http://www.radio-feral.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=859505 slušaj]</center> |- |[[Kiseljak]] |Radio Postaja Kiseljak |<center>92,7<br />93,8<br />101,3<br />103,4</center> |<center>[http://www.tvkiss.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009205339/http://www.tvkiss.net/ |date=2017-10-09 }}</center> | |- |[[Kladanj]] |Radio Kladanj |<center>98,6</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Ključ]] |Radio Ključ |<center>94,3</center> |<center>[http://www.kljuc.ba/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628170540/http://www.kljuc.ba/radio.html |date=2010-06-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144046/http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Konjic]] |Radio Konjic |<center>92,0<br />92,3<br />95,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Kozarska Dubica]] |Radio Feniks |<center>94,7</center> |<center>[http://www.radiofeniks.com/ sajt]</center> |<center>[http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312221951/http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls |date=2010-03-12 }}</center> |- |[[Kupres]] |Radio Kupres |<center>89,7<br />90,5<br />107,3</center> |<center>[http://www.kupreskiradio.com/ sajt]</center> |<center>[http://web.archive.org/web/20100327012205/http://www.kupreskiradio.com/listen.pls slušaj]</center> |- |[[Laktaši]] |Radio Laktaši |<center>90,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Livno]] |Radio Livno |<center>91,5<br />100,4<br />100,9</center> |<center>[http://www.radiolivno.info/ sajt]</center> |<center>[http://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Mango |<center>93,3<br />97,6</center> |<center>[http://www.radiomango.eu sajt]</center> |<center>slušaj</center>www.radiomango.eu/player/ |- |[[Ljubuški]] |Radio Ljubuški |<center>99,4</center> |<center>[http://www.radioljubuski.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Lukavac]] |Radio Lukavac |<center>96,7</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/index.php?option=com_banners&task=click&bid=1 slušaj]</center> |- |[[Maglaj]] |Radio Maglaj |<center>94,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Međugorje]] |Radio Mir Međugorje |<center>87,8<br />96,1<br />98,3<br />100,0<br />100,1<br />101,5<br />101,8<br />104,7<br />106,7<br />107,8</center> |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> | |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Milići]] |Radio Birač |<center>87,7<br />90,8<br />93,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |Radio Magic |<center>102,8<br />103,7</center> |<center>[http://www.facebook.com/pages/Milici-Bosnia-and-Herzegovina/Radio-Magic-Milici/35364312057?v=feed&story_fbid=163900912421&ref=mf sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=689617 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Mostar]] |Radio Oscar C |<center>88,5<br />91,2<br />93,4<br />103,4</center> |<center>[http://www.radioaktivan.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430144225/http://www.radioaktivan.ba/ |date=2019-04-30 }}</center> |<center></center> |- |Radio Dobre Vibracije |<center>96,2<br />106,3<br />106,8</center> |<center>[http://www.rdv.ba/ sajt]</center> |<center>[http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427021657/http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls |date=2011-04-27 }}</center> |- |Radio Gradska Mreža | |<center>88,6</center> |<center>[http://www.radiox.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803034944/http://www.radiox.ba/ |date=2008-08-03 }}</center> |- | |Običan Radio |<center>105,3<br />106,5</center> |<center>[http://www.obican.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901081139/http://www.obican.ba/ |date=2014-09-01 }}</center> |- | |Radio Herceg Bosne |<center>91,4<br />95,4<br />98,1<br />101,1<br />103,5<br />103,6<br />103,9<br />106,0<br />107,3<br />107,5</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |- | |Radio Mostarska Panorama |<center>88,1</center> |<center>[http://www.glasmostara.ba/ sajt]</center> |- |[[Mrkonjić Grad]] |Šik Radio |<center>93,5</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Nevesinje]] |Radio Nevesinje |<center>96,3</center> |<center>[http://radionevesinje.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Novi Grad, Bosanska Krajina|Novi Grad]] |Radio Novi Grad |<center>93,3</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175801/http://www.radionovigrad.com/radio.m3u |date=2016-01-29 }}</center> |- |[[Novi Travnik]] |Radio Postaja Novi Travnik |<center>98,3</center> |<center>[http://www.radio-nt.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121031028/http://www.radio-nt.com/ |date=2007-01-21 }}</center> |<center>[http://radio-nt.com:7020/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Odžak]] |Radio Postaja Odžak |<center>92,5</center> |<center>[http://www.radio.odzak.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304123010/http://www.radio.odzak.ba/ |date=2010-03-04 }}</center> |<center>[http://p-mahala.com:55555/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401194135/http://p-mahala.com:55555/listen.pls |date=2009-04-01 }}</center> |- | |Radio Preporod |<center>95,2</center> |<center>[http://www.radiopreporod.com/ sajt]</center> |<center>[http://station.voscast.com/4f96e9f672a04/ slušaj]</center> |- |[[Orašje]] |Radio Postaja Orašje |<center>88,0</center> |<center>[http://www.rpo88.com/ slušaj]</center> |<center>[http://www.rpo88.com/./modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009151318/http://www.rpo88.com/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS |date=2011-10-09 }}</center> |- |[[Pale]] |Radio OSM |<center>93,6<br />95,5<br />103,5</center> |<center>[http://www.radio-osm.com/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Posušje]] |Radio Plus |<center>90,3</center> |<center>[http://www.plus-radio.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717020520/http://www.plus-radio.info/ |date=2014-07-17 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Posušje |<center>102,9</center> |<center>[http://www.radioposusje.ba/ sajt]</center> |- |[[Prača]] |Radio Prača |<center>93,1<br />102,6</center> |<center></center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144111/http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Prijedor]] |Esprit radio |<center>94,1</center> |<center>[http://www.espritradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303052647/http://www.espritradio.rs.ba/ |date=2010-03-03 }}</center> |<center></center> |- | |Free Radio |<center>105,7</center> |<center>[http://www.freeradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323083921/http://www.freeradio.rs.ba/ |date=2010-03-23 }}</center> |<center>[http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102824/http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u |date=2011-07-21 }}</center> |- | |Radio Prijedor |<center>96,2<br />97,9<br />104,1</center> |<center>[http://radio.prijedor.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704123123/http://radio.prijedor.com/ |date=2010-07-04 }}</center> |- |[[Prnjavor]] |Radio Ljubić |<center>88,9</center> |<center>[http://www.radioljubic.com/ sajt]</center> |<center>[http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719083213/http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- | |Radio Prnjavor |<center>98,3<br />99,1<br />102,3</center> |<center></center> |- |[[Prozor-Rama]] |Radio Rama |<center>88,8</center> |<center>[http://www.radio-rama.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229034733/http://www.radio-rama.com/ |date=2011-12-29 }}</center> |<center></center> |- |[[Sanski Most]] |Radio Sana |<center>103,7</center> |<center>[http://www.radiosana.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228190714/http://www.radiosana.ba/ |date=2009-02-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144252/http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Sapna]] |Radio Glas Drine |<center>88,8<br />99,6<br />103,8<br />104,2<br />106,4 </center> |<center>[http://www.radioglasdrine.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7100/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="11" |[[Sarajevo]] |Radio Antena Sarajevo |<center>90,9</center> |<center>[http://www.antena.ba/ sajt]</center> | |- |Kalman Radio |<center>90,0<br />91,2<br />91,5<br />107,8 </center> |<center>[http://www.kalmanradio.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=266061 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>93,1</center> |<center>[http://www.radio202.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929093103/http://www.radio202.ba/page.asp?id=press |date=2007-09-29 }}</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=71788& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio 8 |<center>106,8</center> |<center>[http://www.radio8.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144502/http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio ASK Ilidža |<center>89,9</center> |<center>[http://www.radioask.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210164049/http://www.radioask.co.ba/ |date=2009-12-10 }}</center> |<center></center> |- |Radio BA |<center>104,9</center> |<center>[http://www.radioba.ba/ sajt]</center> |<center>[http://my.abanet.us:10000/radioBa.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio BIR |<center>87,7<br />88,7<br />90,7<br />95,4<br />95,9<br />96,5<br />98,1<br />101,7</center> |<center>[http://www.bir.ba/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=1041 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio M |<center>89,8<br />98,7<br />104,2<br />106,3</center> |<center>[http://www.radiom.net/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-m-98-7.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Sarajevo |<center>90,2</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/media/Radio_Sarajevo_Uzivo.swf slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Stari Grad |<center>87,7<br />88,4<br />92,6<br />97,5<br />104.3</center> |<center>[http://www.rsg.ba/ sajt]</center> |<center>[http://rsg.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://rsg.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- |Radio Studio 99 |<center>99,8<br />99,0</center> |<center>[http://www.ntv99.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216191512/http://ntv99.ba/ |date=2009-02-16 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Miljacka |<center>95,2</center> |<center>[http://www.efm.ba/ sajt]</center> |<center>[http://efm.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://efm.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- | |Radio Mix |<center>88,3 89,1 <br />90,5<br />95,4<br />105,3<br />107,1</center> |<center>[http://www.radio.radiomix.ba/ sajt]</center> |- |[[Srbac]] |Radio Srbac |<center>93,2</center> |<center>[http://www.radiosrbac.com/ sajt]</center> |<center>[http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129165920/http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls |date=2011-11-29 }}</center> |- |- |[[Srebrenica]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |-valign="top" |rowspan="2"|[[Srebrenik]] |Radio Srebrenik |<center>90,8<br />103,0</center> |<center>[http://www.radiosrebrenik.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228145903/http://www.radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls |date=2010-02-28 }}</center> |- |Radio Studio D |<center>97,4<br />99,4</center> |<center>[http://www.studiod.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127104313/http://www.studiod.ba/ |date=2010-01-27 }}</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:8018/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Šipovo]] |Radio Best |<center>93,9</center> |<center>[http://www.thebest.spinter.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724080703/http://www.thebest.spinter.net/ |date=2011-07-24 }}</center> |<center></center> |- |[[Široki Brijeg]] |[[Radio Široki Brijeg]] |<center>92,7<br />93,1<br />102,3</center> |<center>[http://www.radiosirokibrijeg.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904173024/http://www.radiosirokibrijeg.com/ |date=2009-09-04 }}</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20070612161716/http://siroki.wic.ba/siroki.m3u slušaj]</center> |- |[[Teslić]] |Radio Studio M |<center>93,0<br />100,7</center> |<center>[http://www.studiomteslic.net/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719003009/http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Tešanj]] |Radio Tešanj |<center>92,2</center> |<center>[http://www.radiotesanj.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radio.daj.ba:8080/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113211736/http://radio.daj.ba:8080/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |[[Tomislavgrad]] |Radio Tomislavgrad |<center>95,1<br />95,9<br />98,3<br />103,3<br />105,8</center> |<center>[http://www.radiotomislavgrad.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715145319/http://www.radiotomislavgrad.com/ |date=2011-07-15 }}</center> |<center>[http://aries.valkira.hr:7004/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Travnik]] |TNT Radio |<center>92,8<br />93,4<br />95,1</center> |<center>[http://www.tnt.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |- |- valign="top" |[[Trebinje]] |Korona Radio |<center>97,7</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Padrino |<center>90,8 89,1 </center> |<center>[https://www.radiopadrino.com/ sajt]</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |- | |Korona Radio 2 |<center>97,1<br />101,9</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Trebinje |<center>95,9</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |<center></center><center></center> |- |-valign="top" | rowspan="7" |[[Tuzla]] |Radio Kameleon |<center>95,6<br />95,9<br />98,3<br />91,5<br />102,7</center> |<center>[http://www.kameleon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310014837/http://www.kameleon.ba/ |date=2010-03-10 }}</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175802/http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx |date=2016-01-29 }}</center> |- |Radio PULS Tuzla |<center>88,6</center> |<center>[http://www.puls-tuzla.hol.es/ sajt]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://192.99.0.170:12732/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slon |<center>89,0</center> |<center>[http://www.radioslon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161029030811/http://www.radioslon.ba/ |date=2016-10-29 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144517/http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Soli |<center>92,7<br />103,4</center> |<center>[http://www.radiosoli.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902085752/http://www.radiosoli.ba/ |date=2011-09-02 }}</center> |<center></center> |- |Radio Tuzla |<center>94,0<br />96,5<br />103,8<br />105,1</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224173904/http://radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 |date=2009-02-24 }}</center> |- |Radio Tuzlanskog kantona |<center>87,9<br />90,0<br />90,3<br />91,8<br />99,8<br />104,4<br /></center> |<center>[http://www.rtvtk.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130114811/http://rtvtk.ba/ |date=2010-11-30 }}</center> |<center>[http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015527/http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |Vesta Radio |<center>91,2</center> |<center>[http://www.vestaradio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217095322/http://www.vestaradio.ba/ |date=2009-12-17 }}</center> |- |[[Ugljevik]] |Skala Radio |<center>96,8</center> |<center>[http://www.skalaradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209071755/http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 |date=2009-12-09 }}</center> |- |[[Usora]] |Radio Usora |<center>98,7</center> |<center>[http://www.radiousora.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624042616/http://www.radiousora.info/ |date=2008-06-24 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144535/http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Vareš]] |Hrvatski Radio Bobovac |<center>95,3<br />101,1</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Velika Kladuša]] |Radio Velika Kladuša |<center>89,1</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/images/stories/audio/RadioVelikaKladusa.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Velkaton |<center>107,0</center> |<center>[http://www.velkaton.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=147608 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Visoko]] |Radio Ritam Visoko |<center>105,2</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209220039/http://www.radioritam.ba/ |date=2016-02-09 }}</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/play/3 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206224029/http://www.radioritam.ba/play/3 |date=2015-12-06 }}</center> |- |Radio Visoko |<center>92,3</center> |<center>[http://www.rtv-visoko.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003103040/http://rtv-visoko.ba/ |date=2009-10-03 }}</center> |<center>[http://s2.myradiostream.com:13244/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Višegrad]] |Radio Višegrad |<center>104,0</center> |<center></center> <center></center> |- |[[Vitez]] |Radio Vitez |<center>91,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Vlasenica]] |Radio Vl |<center>91,6</center> | | |- |Radio Caffe 075 |<center>''online''</center> |<center></center> | |- |[[Vogošća]] |Radio Vogošća |<center>88,2</center> |<center>[http://www.rtvvogosca.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144647/http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |- | rowspan="2" |[[Zenica]] |Radio Zenica |<center>95,5<br />103,0<br />103,1<br />106,6</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=12 slušaj]</center> |- |Radio Zenit |<center>100,7</center> |<center>[http://www.zenitfm.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=724 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Zvornik]] |Radio Osvit |<center>91,7</center> |<center>[http://www.radioosvit.com/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=97474 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Žepče]] |Radio Žepče |<center>88,2</center> |<center>[http://www.radiozepce.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504123055/http://www.radiozepce.com/ |date=2020-05-04 }}</center> |<center></center> |- |Radiopostaja Žepče |<center>95,9</center> |<center>[http://www.postaja.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130175259/http://www.postaja.ba/ |date=2010-01-30 }}</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=449608 slušaj]</center> |} == Satelit == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |Obiteljski radio Valentino |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-radio-valentino.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Bezlja |<center>[http://www.bezlja.tv/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217101730/http://www.bezlja.tv/ |date=2009-12-17 }}</center> |<center>[http://bezlja.tv:8020/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |} == Povezano == * [[Televizijske stanice u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Srbiji]] * [[Popis radijskih postaja u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.uzivokanali.com/bosanske-radio-stanice-uzivo/ UzivoKanali.com: Bosna i Hercegovina radio stanice uživo na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr icon}} * TV Kanali sa Balkana besplatno : http://estrada-boom.blogspot.com/ * [http://rak.ba/en/broadcast/reg/tmpl1.aspx?cid=1865 Communications Regulatory Agency: Radio Stations] {{en icon}} * [http://www.radiostanice.org/Bosna-i-hercegovina/ RadioStanice.org: Bosna i Hercegovina] {{sr icon}} * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html Zbrka.com: Bosna i Hercegovina - Radio uživo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131081821/http://zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html |date=2010-01-31 }} {{sr icon}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice| ]] [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Bosna i Hercegovina]] 560mpep87bzqiwi6x6tpwxs56mo2lud 42605709 42605677 2026-06-05T15:37:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 42605709 wikitext text/x-wiki {{čišćenje}} Ovo je '''lista [[radio]]-stanica u [[BiH|Bosni i Hercegovini]]'''. == Nacionalno pokrivanje == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Radiotelevizija Bosne i Hercegovine|BH radio 1]] |<center>[http://www.bhrt.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/bhradio1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127151020/http://media.bih.net.ba/bhradio1 |date=2013-01-27 }}</center> |- |BN Radio |<center>[http://www.radiobn.net/ sajt]</center> |<center>[http://stream.rtvbn.com:8522/listen.pls slušaj]</center> |- |Bobar Radio |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055749/http://ns1.scwlan.net:9111/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |Nes Radio |[https://www.nesradio.com Sajt] |[http://uzivo.nesradio.com/ Slušaj] |} == Regionalne stanice == {| class="wikitable sortable" !Region !Ime !Internet !Slušanje |- |[[Brčko Distrikt]] |Radio Brčko |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/ slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]] |[[Radio-Televizija Federacije BiH|Radio FBiH]] |<center>[http://www.rtvfbih.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=37053& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Herceg-Bosne |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/live.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815234954/http://www.rtv-hb.com/live.pls |date=2010-08-15 }}</center> |- |Radiopostaja Mir Međugorje |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> |<center>[http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208014004/http://bravo856.server4you.de:23565/listen.pls |date=2009-12-08 }}</center> |- |[[Republika Srpska]] |[[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Republike Srpske]] |<center>[http://www.rtrs.tv/ sajt]</center> |<center>[http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127125037/http://uzivo.rtrs.tv/arhiva/emitovanje/radio.php |date=2010-01-27 }}</center> |} == Lokalne stanice == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Mesto !Ime !Frekvencija ([[MHz]]) !Internet !Slušanje |- |-valign="top" |rowspan="10"|[[Banja Luka]] |BIG Radio 1 |<center>93,6</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india249.server4you.de:7400/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |BIG Radio 2 |<center>91,5<br />93,6<br />97,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204073126/http://hotel331.server4you.de:9100/listen.pls |date=2010-02-04 }}</center> |- |BIG Radio 3 |<center>96,5</center> |<center>[http://www.bigradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7500/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Hard Rock Radio |<center>102,7</center> |<center>[http://www.hardrockradiocafe.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620084515/http://www.hardrockradiocafe.com/ |date=2009-06-20 }}</center> |<center></center> |- |[[Nes radio Banja Luka|Nes Radio]] |<center>87,7<br />88,4<br />89,7<br />95,5<br />99,3<br />106,4</center> |<center>[http://www.nesradio.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |Gradski FM |<center>95,9</center> |<center>[http://www.gradski.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805135512/http://gradski.com/ |date=2018-08-05 }}</center> |<center></center> |- |Radio Agape |<center>94,4</center> |<center></center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=527 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Kontakt radio |<center>99,3</center> |<center>[http://mojkontakt.com sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218005152/http://mojkontakt.com/ |date=2018-12-18 }}</center> |<center>[http://kontaktradio.com slušaj]</center> |- |[[Radio Uno Banja Luka|Radio Uno]] |<center>107,5</center> |<center>[http://www.unoradiobl.com/ sajt]</center> |<center>[http://titan.blic.net:8002/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723025406/http://titan.blic.net:8002/listen.pls |date=2011-07-23 }}</center> |- |Vikom Radio |<center>89,6<br />91,1<br />105,3<br /></center> |<center>[http://www.vikom.tv/ sajt]</center> |<center>[http://www.vikom.tv/audio/listen.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" |rowspan="3"|[[Bihać]] |Novi Radio Bihać |<center>101,6<br />105,8</center> |<center>[http://www.noviradiobihac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010252/http://www.noviradiobihac.com/ |date=2019-01-23 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143905/http://media.bih.net.ba/noviradiobihac/noviradiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Bihać |<center>92,3<br />94,7</center> |<center>[http://www.rtvbihac.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614063955/http://rtvbihac.ba/ |date=2012-06-14 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723143909/http://media.bih.net.ba/radiobihac/radiobihac.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Unsko-sanskog kantona |<center>89,9<br />90,9<br />96,2<br />99,5<br />105,1</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819000617/http://www.rtvusk.ba/web/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=195.222.33.217&port=8002&format=PLS |date=2010-08-19 }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="6" |[[Bijeljina]] |Bobar Radio |<center>88,9<br />92,2<br />95,3<br />100,9<br />101,3<br />102,8<br />104,7<br />105,5<br />105,9</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Bobar Radio B2 |<center>107,7</center> |<center>[http://www.radiobobar.com/ sajt]</center> | |- |Daš Extra |<center>88,9</center> |<center>[http://www.dasextra.com/ sajt]</center> |<center>[http://79.143.173.18:5000/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |SIM RADIO |<center>103,0</center> |<center>[https://simradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001074419/http://tv.stream-music.net:8602/listen.pls |date=2009-10-01 }}</center> |- |Radio DAŠ |<center>103,5<br />105,5</center> |<center>[http://www.radiodas.com/ sajt]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:5050/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slobomir |<center>88,4<br />89,8<br />96,3<br />98,3<br />101,8<br />102,6</center> |<center>[http://rtvslobomir.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805031046/http://rtvslobomir.com/ |date=2014-08-05 }}</center> |<center>[http://176.9.110.46:9911/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Bijela]] |Obiteljski Radio Valentino |<center>88,0<br />92,4<br />93,2<br />93,7<br />94,3<br />95,2<br />95,6<br />97,8<br />97,9<br />98,4<br />99,7<br />102,9<br />104,1<br />105,3<br />105,5<br />106,7<br />107,2</center> |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> | |- |Bileća |Radio Padrino |89,1 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Bileća]] |Radio Bileća |<center>92,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Bosanska Krupa]] |Radio Bosanska Krupa |<center>97,5</center> |<center>[http://www.radiobk.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625184506/http://media.bih.net.ba/radiobosanskakrupa |date=2014-06-25 }}</center> |- |[[Bratunac]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- | rowspan="2" |[[Brčko]] |Radio Brčko |<center>92,8<br />94,8<br />105,0</center> |<center>[http://www.radio-brcko.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305122037/http://www.radio-brcko.co.ba/ |date=2010-03-05 }}</center> |<center>[http://91.191.0.45:8000/listen.pls slušaj]</center> |- |Hit Radio |<center>89,6<br />101,1</center> |<center>[http://www.rtvhit.com/ sajt]</center> |<center>[http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724055741/http://ns1.scwlan.net:8534/listen.pls |date=2011-07-24 }}</center> |- |[[Breza]] |Radio Breza |<center>100,1</center> |<center>[http://www.radiobreza.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203022434/http://www.radiobreza.com/ |date=2010-02-03 }}</center> |<center></center> |- |[[Bugojno]] |Radio Bugojno |<center>101,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Busovača]] |Radio Busovača |<center>101,9</center> |<center>[http://www.radio-busovaca.com/ sajt]</center> |<center>[http://178.209.2.100:7010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827004450/http://178.209.2.100:7010/listen.pls |date=2011-08-27 }}</center> |- |[[Cazin]] |Radio Cazin |<center>89,9<br />98,8</center> |<center>[http://www.rtvcazin.ba/ sajt]</center> |<center>[mms://media.bih.net.ba//rtvcazin slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423203250/http://media.bih.net.ba/rtvcazin |date=2020-04-23 }}</center> |- |[[Čapljina]] |Radio Postaja Čapljina |<center>91,3</center> |<center>[http://www.radio-capljina.com/ sajt]</center> |<center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Doboj]] |Radio Doboj |<center>96,3</center> |<center>[http://www.radio.doboj.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217025938/http://www.radio.doboj.net/ |date=2010-02-17 }}</center> |<center></center> |- |Radio Džungla |<center>101,1<br />106,0</center> |<center>[http://www.dzungla.net/ sajt]</center> |<center>[http://mobile.ba:16000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124507/http://mobile.ba:16000/ |date=2016-03-04 }}</center> |- |[[Doboj Jug]] |Radio Zos |<center>107,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Donji Vakuf]] |Radio Donji Vakuf |<center>88,0</center> |<center>[http://www.radiodonjivakuf.com.ba/ sajt]</center> |<center>[http://69.4.225.73:8110/;listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Drvar]] |Radio Drvar |<center>89,5<br />92,8<br />100,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Dubica]] |Dub Radio |<center>96,7</center> |<center>[http://www.dub-radio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034803/http://dub-radio.com/ |date=2014-05-17 }}</center> | |- |[[Foča]] |Radio Foča |<center>96,4</center> |<center></center> |<center></center> |- |Gacko |Radio Padrino |106,5 | [https://www.radiopadrino.com sajt] |[https://www.radiopadrino.com sajt] |- |[[Gacko]] |Radio Gacko |<center>90,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Goražde]] |Radio Goražde |<center>91,1<br />101,5</center> |<center>[http://www.rtvbpk.com/ sajt]</center> |<center>[http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125016/http://s1.myradiostream.com:11874/listen.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |rowspan="2"|[[Gradačac]] |Radio Gradačac |<center>98,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |Bet Fratelo Radio Gradačac |<center>99,9</center> |<center>[http://www.radiobet.eu// sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724120541/http://www.radiobet.eu/ |date=2013-07-24 }}</center> |<center>[http://www.uzivoradio.com/bet-fratello-gradacac.html slušaj]</center> |- |[[Gračanica (BiH)|Gračanica]] |Radio Gračanica |<center>87,6<br />95,0</center> |<center>[http://www.bkc-gracanica.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521085241/http://www.bkc-gracanica.ba/ |date=2013-05-21 }}</center> |<center></center> |- |[[Grude]] |Radio Grude |<center>90,9<br />95,5</center> |<center>[http://www.radiogrude.net/ sajt]</center> |<center>[http://pa-hosting.de:8012/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Ilijaš]] |Radio Ilijaš |<center>89,7<br />99.0<br />100,9<br />102,3</center> |<center>[http://www.radioilijas.ba/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:42000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Jablanica]] |Radio Jablanica |<center>94,7</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Jajce]] |Radio Jajce |<center>92,0<br />99,2</center> |<center>[http://www.radiojajce.ba/ sajt]</center> |<center>[http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826125501/http://s1.iqstreaming.com/tunein.php/rtvjajce/playlist.pls |date=2011-08-26 }}</center> |- |[[Janja]] |Radio Janja |<center>104,2</center> |<center>[http://www.radio-janja.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831201823/http://www.radio-janja.com/ |date=2013-08-31 }}</center> |<center>[http://static.135.87.46.78.clients.your-server.de:4040/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Jelah]] |Antena Radio |<center>88,7</center> |<center>[http://www.antena-radio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813210256/http://www.antena-radio.ba/ |date=2013-08-13 }}</center> |<center>[http://pa-hosting.de:23601/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428083747/http://pa-hosting.de:23601/listen.pls |date=2010-04-28 }}</center> |- |[[Kakanj]] |Radio Kakanj |<center>87,9</center> |<center>[http://www.radiokakanj.co.ba/ sajt]</center> |<center>[http://budo4.adriahost.com:8086/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Kalesija]] |Radio Feral |<center>100,4</center> |<center>[http://www.radio-feral.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=859505 slušaj]</center> |- |[[Kiseljak]] |Radio Postaja Kiseljak |<center>92,7<br />93,8<br />101,3<br />103,4</center> |<center>[http://www.tvkiss.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009205339/http://www.tvkiss.net/ |date=2017-10-09 }}</center> | |- |[[Kladanj]] |Radio Kladanj |<center>98,6</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Ključ]] |Radio Ključ |<center>94,3</center> |<center>[http://www.kljuc.ba/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628170540/http://www.kljuc.ba/radio.html |date=2010-06-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144046/http://media.bih.net.ba/radiokljuc/radiokljuc.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Konjic]] |Radio Konjic |<center>92,0<br />92,3<br />95,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Kozarska Dubica]] |Radio Feniks |<center>94,7</center> |<center>[http://www.radiofeniks.com/ sajt]</center> |<center>[http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312221951/http://feniks.topstream.net:19304/listen.pls |date=2010-03-12 }}</center> |- |[[Kupres]] |Radio Kupres |<center>89,7<br />90,5<br />107,3</center> |<center>[http://www.kupreskiradio.com/ sajt]</center> |<center>[http://web.archive.org/web/20100327012205/http://www.kupreskiradio.com/listen.pls slušaj]</center> |- |[[Laktaši]] |Radio Laktaši |<center>90,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Livno]] |Radio Livno |<center>91,5<br />100,4<br />100,9</center> |<center>[http://www.radiolivno.info/ sajt]</center> |<center>[http://web.archive.org/web/20100827211235/http://radiolivno.info/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Mango |<center>93,3<br />97,6</center> |<center>[http://www.radiomango.eu sajt]</center> |<center>slušaj</center>www.radiomango.eu/player/ |- |[[Ljubuški]] |Radio Ljubuški |<center>99,4</center> |<center>[http://www.radioljubuski.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Lukavac]] |Radio Lukavac |<center>96,7</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvlukavac.ba/index.php?option=com_banners&task=click&bid=1 slušaj]</center> |- |[[Maglaj]] |Radio Maglaj |<center>94,0</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Međugorje]] |Radio Mir Međugorje |<center>87,8<br />96,1<br />98,3<br />100,0<br />100,1<br />101,5<br />101,8<br />104,7<br />106,7<br />107,8</center> |<center>[http://radio-medjugorje.com/ sajt]</center> | |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Milići]] |Radio Birač |<center>87,7<br />90,8<br />93,2</center> |<center></center> |<center></center> |- |Radio Magic |<center>102,8<br />103,7</center> |<center>[http://www.facebook.com/pages/Milici-Bosnia-and-Herzegovina/Radio-Magic-Milici/35364312057?v=feed&story_fbid=163900912421&ref=mf sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=689617 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Mostar]] |Radio Oscar C |<center>88,5<br />91,2<br />93,4<br />103,4</center> |<center>[http://www.radioaktivan.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430144225/http://www.radioaktivan.ba/ |date=2019-04-30 }}</center> |<center></center> |- |Radio Dobre Vibracije |<center>96,2<br />106,3<br />106,8</center> |<center>[http://www.rdv.ba/ sajt]</center> |<center>[http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427021657/http://sc7.spacialnet.com:20548/listen.pls |date=2011-04-27 }}</center> |- |Radio Gradska Mreža | |<center>88,6</center> |<center>[http://www.radiox.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803034944/http://www.radiox.ba/ |date=2008-08-03 }}</center> |- | |Običan Radio |<center>105,3<br />106,5</center> |<center>[http://www.obican.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901081139/http://www.obican.ba/ |date=2014-09-01 }}</center> |- | |Radio Herceg Bosne |<center>91,4<br />95,4<br />98,1<br />101,1<br />103,5<br />103,6<br />103,9<br />106,0<br />107,3<br />107,5</center> |<center>[http://www.rtv-hb.com/ sajt]</center> |- | |Radio Mostarska Panorama |<center>88,1</center> |<center>[http://www.glasmostara.ba/ sajt]</center> |- |[[Mrkonjić Grad]] |Šik Radio |<center>93,5</center> |<center></center> |<center></center> |- |[[Nevesinje]] |Radio Nevesinje |<center>96,3</center> |<center>[http://radionevesinje.com/ sajt]</center> |<center></center> |- |[[Novi Grad, Bosanska Krajina|Novi Grad]] |Radio Novi Grad |<center>93,3</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radionovigrad.com/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175801/http://www.radionovigrad.com/radio.m3u |date=2016-01-29 }}</center> |- |[[Novi Travnik]] |Radio Postaja Novi Travnik |<center>98,3</center> |<center>[http://www.radio-nt.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121031028/http://www.radio-nt.com/ |date=2007-01-21 }}</center> |<center>[http://radio-nt.com:7020/ slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Odžak]] |Radio Postaja Odžak |<center>92,5</center> |<center>[http://www.radio.odzak.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304123010/http://www.radio.odzak.ba/ |date=2010-03-04 }}</center> |<center>[http://p-mahala.com:55555/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401194135/http://p-mahala.com:55555/listen.pls |date=2009-04-01 }}</center> |- | |Radio Preporod |<center>95,2</center> |<center>[http://www.radiopreporod.com/ sajt]</center> |<center>[http://station.voscast.com/4f96e9f672a04/ slušaj]</center> |- |[[Orašje]] |Radio Postaja Orašje |<center>88,0</center> |<center>[http://www.rpo88.com/ slušaj]</center> |<center>[http://www.rpo88.com/./modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009151318/http://www.rpo88.com/modules/mod_ngs_shoutcast/singleplaylist.php?ip=212.39.119.230&port=8000&format=PLS |date=2011-10-09 }}</center> |- |[[Pale]] |Radio OSM |<center>93,6<br />95,5<br />103,5</center> |<center>[http://www.radio-osm.com/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719002940/http://u011.umbra.fastwebserver.de:8000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Posušje]] |Radio Plus |<center>90,3</center> |<center>[http://www.plus-radio.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717020520/http://www.plus-radio.info/ |date=2014-07-17 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Posušje |<center>102,9</center> |<center>[http://www.radioposusje.ba/ sajt]</center> |- |[[Prača]] |Radio Prača |<center>93,1<br />102,6</center> |<center></center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144111/http://media.bih.net.ba/radiopraca/radiopraca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Prijedor]] |Esprit radio |<center>94,1</center> |<center>[http://www.espritradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303052647/http://www.espritradio.rs.ba/ |date=2010-03-03 }}</center> |<center></center> |- | |Free Radio |<center>105,7</center> |<center>[http://www.freeradio.rs.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323083921/http://www.freeradio.rs.ba/ |date=2010-03-23 }}</center> |<center>[http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102824/http://streaming.voxcom.hr:59000/stream.aac.m3u |date=2011-07-21 }}</center> |- | |Radio Prijedor |<center>96,2<br />97,9<br />104,1</center> |<center>[http://radio.prijedor.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704123123/http://radio.prijedor.com/ |date=2010-07-04 }}</center> |- |[[Prnjavor]] |Radio Ljubić |<center>88,9</center> |<center>[http://www.radioljubic.com/ sajt]</center> |<center>[http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719083213/http://alster225.server4you.de:23603/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- | |Radio Prnjavor |<center>98,3<br />99,1<br />102,3</center> |<center></center> |- |[[Prozor-Rama]] |Radio Rama |<center>88,8</center> |<center>[http://www.radio-rama.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229034733/http://www.radio-rama.com/ |date=2011-12-29 }}</center> |<center></center> |- |[[Sanski Most]] |Radio Sana |<center>103,7</center> |<center>[http://www.radiosana.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228190714/http://www.radiosana.ba/ |date=2009-02-28 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144252/http://media.bih.net.ba/radiosana/radiosana.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Sapna]] |Radio Glas Drine |<center>88,8<br />99,6<br />103,8<br />104,2<br />106,4 </center> |<center>[http://www.radioglasdrine.com/ sajt]</center> |<center>[http://india348.server4you.de:7100/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |-valign="top" | rowspan="11" |[[Sarajevo]] |Radio Antena Sarajevo |<center>90,9</center> |<center>[http://www.antena.ba/ sajt]</center> | |- |Kalman Radio |<center>90,0<br />91,2<br />91,5<br />107,8 </center> |<center>[http://www.kalmanradio.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=266061 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>93,1</center> |<center>[http://www.radio202.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929093103/http://www.radio202.ba/page.asp?id=press |date=2007-09-29 }}</center> |<center>[http://radiotime.com/WebTuner.aspx?IgnoreStreams=1&StationId=71788& slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio 8 |<center>106,8</center> |<center>[http://www.radio8.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144502/http://media.bih.net.ba/Radio8/Radio8.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio ASK Ilidža |<center>89,9</center> |<center>[http://www.radioask.co.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210164049/http://www.radioask.co.ba/ |date=2009-12-10 }}</center> |<center></center> |- |Radio BA |<center>104,9</center> |<center>[http://www.radioba.ba/ sajt]</center> |<center>[http://my.abanet.us:10000/radioBa.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio BIR |<center>87,7<br />88,7<br />90,7<br />95,4<br />95,9<br />96,5<br />98,1<br />101,7</center> |<center>[http://www.bir.ba/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=1041 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio M |<center>89,8<br />98,7<br />104,2<br />106,3</center> |<center>[http://www.radiom.net/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-m-98-7.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Sarajevo |<center>90,2</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiosarajevo.ba/media/Radio_Sarajevo_Uzivo.swf slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Stari Grad |<center>87,7<br />88,4<br />92,6<br />97,5<br />104.3</center> |<center>[http://www.rsg.ba/ sajt]</center> |<center>[http://rsg.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://rsg.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- |Radio Studio 99 |<center>99,8<br />99,0</center> |<center>[http://www.ntv99.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216191512/http://ntv99.ba/ |date=2009-02-16 }}</center> |<center></center> |- | |Radio Miljacka |<center>95,2</center> |<center>[http://www.efm.ba/ sajt]</center> |<center>[http://efm.tranzistor.ba/live.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706131530/http://efm.tranzistor.ba/live.asx |date=2011-07-06 }}</center> |- | |Radio Mix |<center>88,3 89,1 <br />90,5<br />95,4<br />105,3<br />107,1</center> |<center>[http://www.radio.radiomix.ba/ sajt]</center> |- |[[Srbac]] |Radio Srbac |<center>93,2</center> |<center>[http://www.radiosrbac.com/ sajt]</center> |<center>[http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129165920/http://s2.iqstreaming.com/cast/tunein.php/radiosrbac/playlist.pls |date=2011-11-29 }}</center> |- |- |[[Srebrenica]] |UPSMedia Radio |<center>103,5</center> |<center>[https://www.upsmedia.ba sajt]</center> |<center>[http://s40.myradiostream.com:18874 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |-valign="top" |rowspan="2"|[[Srebrenik]] |Radio Srebrenik |<center>90,8<br />103,0</center> |<center>[http://www.radiosrebrenik.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228145903/http://www.radiosrebrenik.ba:7600/listen.pls |date=2010-02-28 }}</center> |- |Radio Studio D |<center>97,4<br />99,4</center> |<center>[http://www.studiod.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127104313/http://www.studiod.ba/ |date=2010-01-27 }}</center> |<center>[http://hotel331.server4you.de:8018/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Šipovo]] |Radio Best |<center>93,9</center> |<center>[http://www.thebest.spinter.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724080703/http://www.thebest.spinter.net/ |date=2011-07-24 }}</center> |<center></center> |- |[[Široki Brijeg]] |[[Radio Široki Brijeg]] |<center>92,7<br />93,1<br />102,3</center> |<center>[http://www.radiosirokibrijeg.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904173024/http://www.radiosirokibrijeg.com/ |date=2009-09-04 }}</center> |<center>[https://web.archive.org/web/20070612161716/http://siroki.wic.ba/siroki.m3u slušaj]</center> |- |[[Teslić]] |Radio Studio M |<center>93,0<br />100,7</center> |<center>[http://www.studiomteslic.net/ sajt]</center> |<center>[http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719003009/http://u011.umbra.fastwebserver.de:32000/listen.pls |date=2011-07-19 }}</center> |- |[[Tešanj]] |Radio Tešanj |<center>92,2</center> |<center>[http://www.radiotesanj.ba/ sajt]</center> |<center>[http://radio.daj.ba:8080/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113211736/http://radio.daj.ba:8080/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |[[Tomislavgrad]] |Radio Tomislavgrad |<center>95,1<br />95,9<br />98,3<br />103,3<br />105,8</center> |<center>[http://www.radiotomislavgrad.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715145319/http://www.radiotomislavgrad.com/ |date=2011-07-15 }}</center> |<center>[http://aries.valkira.hr:7004/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Travnik]] |TNT Radio |<center>92,8<br />93,4<br />95,1</center> |<center>[http://www.tnt.ba/ sajt]</center> |<center></center> |- |- |- valign="top" |[[Trebinje]] |Korona Radio |<center>97,7</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Padrino |<center>90,8 89,1 </center> |<center>[https://www.radiopadrino.com/ sajt]</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |- | |Korona Radio 2 |<center>97,1<br />101,9</center> |<center>[https://koronaonline.com/ sajt]</center> |<center></center> |- | |Radio Trebinje |<center>95,9</center> |<center>[https://www.radiopadrino.com sajt]</center> |<center></center><center></center> |- |-valign="top" | rowspan="7" |[[Tuzla]] |Radio Kameleon |<center>95,6<br />95,9<br />98,3<br />91,5<br />102,7</center> |<center>[http://www.kameleon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310014837/http://www.kameleon.ba/ |date=2010-03-10 }}</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129175802/http://www.azstreaming.com/play/radio-stream-radio-kameleon.asx |date=2016-01-29 }}</center> |- |Radio PULS Tuzla |<center>88,6</center> |<center>[http://www.puls-tuzla.hol.es/ sajt]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://192.99.0.170:12732/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Slon |<center>89,0</center> |<center>[http://www.radioslon.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161029030811/http://www.radioslon.ba/ |date=2016-10-29 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144517/http://media.bih.net.ba/radioslon/radioslon.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |Radio Soli |<center>92,7<br />103,4</center> |<center>[http://www.radiosoli.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902085752/http://www.radiosoli.ba/ |date=2011-09-02 }}</center> |<center></center> |- |Radio Tuzla |<center>94,0<br />96,5<br />103,8<br />105,1</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224173904/http://radiotuzla.com/rtz/index.php?id=33 |date=2009-02-24 }}</center> |- |Radio Tuzlanskog kantona |<center>87,9<br />90,0<br />90,3<br />91,8<br />99,8<br />104,4<br /></center> |<center>[http://www.rtvtk.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130114811/http://rtvtk.ba/ |date=2010-11-30 }}</center> |<center>[http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113015527/http://www.rtvtk.ba:8000/listen.pls |date=2011-01-13 }}</center> |- |Vesta Radio |<center>91,2</center> |<center>[http://www.vestaradio.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217095322/http://www.vestaradio.ba/ |date=2009-12-17 }}</center> |- |[[Ugljevik]] |Skala Radio |<center>96,8</center> |<center>[http://www.skalaradio.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209071755/http://ba.radiostanica.com/player.php?id=605 |date=2009-12-09 }}</center> |- |[[Usora]] |Radio Usora |<center>98,7</center> |<center>[http://www.radiousora.info/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624042616/http://www.radiousora.info/ |date=2008-06-24 }}</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144535/http://media.bih.net.ba/radiousora/radiousora.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |[[Vareš]] |Hrvatski Radio Bobovac |<center>95,3<br />101,1</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Velika Kladuša]] |Radio Velika Kladuša |<center>89,1</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.radiovkladusa.ba/images/stories/audio/RadioVelikaKladusa.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Velkaton |<center>107,0</center> |<center>[http://www.velkaton.ba/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=147608 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Visoko]] |Radio Ritam Visoko |<center>105,2</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209220039/http://www.radioritam.ba/ |date=2016-02-09 }}</center> |<center>[http://www.radioritam.ba/play/3 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206224029/http://www.radioritam.ba/play/3 |date=2015-12-06 }}</center> |- |Radio Visoko |<center>92,3</center> |<center>[http://www.rtv-visoko.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003103040/http://rtv-visoko.ba/ |date=2009-10-03 }}</center> |<center>[http://s2.myradiostream.com:13244/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Višegrad]] |Radio Višegrad |<center>104,0</center> |<center></center> <center></center> |- |[[Vitez]] |Radio Vitez |<center>91,3</center> |<center></center> |<center></center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Vlasenica]] |Radio Vl |<center>91,6</center> | | |- |Radio Caffe 075 |<center>''online''</center> |<center></center> | |- |[[Vogošća]] |Radio Vogošća |<center>88,2</center> |<center>[http://www.rtvvogosca.ba/ sajt]</center> |<center>[http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723144647/http://media.bih.net.ba/rtvvogosca/rtvvogosca.asx |date=2011-07-23 }}</center> |- |- | rowspan="2" |[[Zenica]] |Radio Zenica |<center>95,5<br />103,0<br />103,1<br />106,6</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/ sajt]</center> |<center>[http://www.rtvze.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=368&Itemid=12 slušaj]</center> |- |Radio Zenit |<center>100,7</center> |<center>[http://www.zenitfm.net/ sajt]</center> |<center>[http://ba.radiostanica.com/player.php?id=724 slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |[[Zvornik]] |Radio Osvit |<center>91,7</center> |<center>[http://www.radioosvit.com/ sajt]</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=97474 slušaj]</center> |- |-valign="top" |rowspan="2"|[[Žepče]] |Radio Žepče |<center>88,2</center> |<center>[http://www.radiozepce.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504123055/http://www.radiozepce.com/ |date=2020-05-04 }}</center> |<center></center> |- |Radiopostaja Žepče |<center>95,9</center> |<center>[http://www.postaja.ba/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130175259/http://www.postaja.ba/ |date=2010-01-30 }}</center> |<center>[http://yp.shoutcast.com/sbin/tunein-station.pls?id=449608 slušaj]</center> |} == Satelit == {| class="wikitable sortable" !Ime !Internet !Slušanje |- |Obiteljski radio Valentino |<center>[http://www.valentinobh.com/ sajt]</center> |<center>[http://www.azstreaming.com/play/radio-radio-valentino.asx slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |- |Radio Bezlja |<center>[http://www.bezlja.tv/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217101730/http://www.bezlja.tv/ |date=2009-12-17 }}</center> |<center>[http://bezlja.tv:8020/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |} == Povezano == * [[Televizijske stanice u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Srbiji]] * [[Popis radijskih postaja u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.uzivokanali.com/bosanske-radio-stanice-uzivo/ UzivoKanali.com: Bosna i Hercegovina radio stanice uživo na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr icon}} * TV Kanali sa Balkana besplatno : http://estrada-boom.blogspot.com/ * [http://rak.ba/en/broadcast/reg/tmpl1.aspx?cid=1865 Communications Regulatory Agency: Radio Stations] {{en icon}} * [http://www.radiostanice.org/Bosna-i-hercegovina/ RadioStanice.org: Bosna i Hercegovina] {{sr icon}} * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html Zbrka.com: Bosna i Hercegovina - Radio uživo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131081821/http://zbrka.com/radio-uzivo/bosna-i-hercegovina/lokacija-strana-1.html |date=2010-01-31 }} {{sr icon}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Bosna i Hercegovina]] n0afnhqx6z9pib3d9vyoppuqd9n17dn 14 73690 42605611 40787285 2026-06-05T15:20:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605611 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television directors from the United States}} [[Kategorija:Američki režiseri|Televizijski]] [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Režiseri]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Televizijski režiseri]] [[Kategorija:Televizijski režiseri po nacionalnosti]] 85ntvfnfyhicb2s00cpixk8dzcldvpv 14 75028 42605557 42605504 2026-06-05T15:16:18Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] na [[Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 1806908 wikitext text/x-wiki {{LGBT portal}} ''Ova kategorija sadrži članke o '''[[časopis]]ima''' namenjenim '''[[lezbejka]]ma, [[gej]]evima, [[biseksualnost|biseksualnim]] i [[transrodnost|transrodnim]] ([[LGBT]]) osobama''', koji izlaze u '''[[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]'''.'' [[Kategorija:LGBT časopisi po zemljama|SAD]] [[Kategorija:LGBT mediji u Sjedinjenim Američkim Državama|Časopisi]] [[Kategorija:Američki časopisi|LGBT]] apgkt98pl8d9nnri761cjot7i3ijrlx 14 75029 42605567 7610874 2026-06-05T15:17:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605567 wikitext text/x-wiki {{LGBT portal}} :''Ova kategorija sadrži kategorije i članke vezane za '''medije''' namenjene '''[[lezbejka]]ma, [[gej]]evima, [[biseksualnost|biseksualnim]] i [[transrodnost|transrodnim]] ([[LGBT]]) osobama''' u '''[[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]].'' [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:LGBT kultura u Sjedinjenim Američkim Državama|Mediji]] [[Kategorija:LGBT mediji po državama|SAD]] j3t61xt3n3naw9ima7poz0dq2vz9161 15 75030 42605558 42605505 2026-06-05T15:16:18Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor o kategoriji:Kategorija:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] na [[Razgovor o kategoriji:LGBT časopisi u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 41254515 wikitext text/x-wiki {{LGBT projekat}} faomka17ky8p6oejjddaaoz0yw4fe6o 0 77276 42606260 42455071 2026-06-06T11:19:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-emisije]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radioemisije]] 42606260 wikitext text/x-wiki '''Ljubičasti omladinski program''' (LjOP) bio je sredinom 1990-ih godina dio programa RTV [[Visoko]], koji je okupio nekoliko mladih ljudi koji su od obične [[radio|radijske]], kasnije i [[Televizija|TV]]-[[emisija|emisije]], učinili da Visoko postane po kulturnim zbivanjima (prvenstveno [[muzika|muzičkim]]) najzanimljiviji grad u [[Bosna i Hercegovina|BiH]], u kome se tada dešavalo najviše muzičkih događaja. == Muzička zbivanja == Ljudi iz LJOP-a doveli su u BiH, prvi put nakon rata, [[Rambo Amadeus|Ramba Amadeusa]], [[Hladno pivo]], [[Atomsko sklonište]], [[Psihomodo pop]], [[Pips, Chips & Video Clips]]... [[Dino Merlin]] je za svoj album "Vječna vatra" kompletan [[repertoar]] uvježbao u Visokom, a grupa "Skroz" je pred ulazak u studio završni izgled svog prvog [[album]]a usvirala u Visokom (što se i vidi iz jedne pjesme u kojoj se kaže: "...tada budi sivi soko pa se vini u Visoko"). Sve je to ostvareno zahvaljujući političkoj podršci, iako se na momenta tadašnja politika protivila stvarima koje nije mogla kontrolisati. == Osoblje == U "Ljubičastom omladinskom programu" radili su: Jasmin Ahić, Eli Ašlama, Alma Beganović, Brutus Besko, Dženan Bureković, Tarik Hodžić, Branislav Mirković, Midhat Mujkić, Kenan Pašić, Mustafa Radončić, Enes Trnčić, itd. == Izvori == * [http://www.visoko.co.ba/arhivavijesti.php?subaction=showfull&id=1257981043&archive=&start_from=&ucat=1& Adnan Jasho Jašarević: ''Bilo je to dobro vrijeme…'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radioemisije]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke TV-emisije]] k8jd8urp1tjgfj7hrwdqtye1fps97ax 0 77639 42606413 42470503 2026-06-06T11:52:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606413 wikitext text/x-wiki {{For|pjesmu "Weird Al" Yankovica|The Brady Bunch (pjesma)}} {{Infokutija TV | | naziv_emisije = The Brady Bunch | slika = [[Datoteka:Brady Bunch full cast 1973.JPG|200px]] | opis = Uvodni kadar TV-serije ''Brady Bunch'' [[1969|I sezona]] | format = sitkom | producent = Sherwood Schwartz Production<br />zajedno s [[Paramount Television]] | trajanje = approx. 25:00 (po epizodi) | lokacija = [[Hollywood]] <br /> [[North Hollywood]] | kreator = [[Sherwood Schwartz]] | nastupaju= [[Robert Reed]]<br />[[Florence Henderson]]<br />[[Barry Williams]]<br />[[Maureen McCormick]]<br />[[Christopher Knight]]<br />[[Eve Plumb]]<br />[[Mike Lookinland]]<br />[[Susan Olsen]]<br />[[Ann B. Davis]] | kompozitor uvodne teme = [[Frank De Vol]]<br />[[Sherwood Schwartz]] | uvodna_tema = Izvodi:<br />[[Peppermint Trolley Company]]<br />(Sezona 1)<br />[[Barry Williams]], [[Christopher Knight]] i [[Mike Lookinland]]<br />(Sezona 2)<br />[[Barry Williams]], [[Maureen McCormick]], [[Christopher Knight]], [[Eve Plumb]], [[Mike Lookinland]] i [[Susan Olsen]]<br />(Sezone 3–5) | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] | jezik = engleski | početak = 26. septembar 1969. | kraj = 8. mart 1974. | br_sezona = 5 | br_epizoda = 117 | lista_epizoda = Popis epizoda The Brady Bunch | slijedi = ''[[The Brady Brides]]''<br />''[[A Very Brady Christmas]]''<br />''[[The Bradys]]'' | srodna = ''[[The Brady Kids]]''<br />''[[The Brady Bunch Hour]]'' }} '''''The Brady Bunch''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji se originalno emitirao na programu [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1969. do 1974. Ime je dobila po protagonistima - članovima porodice arhitekta-udovca Mikea Bradyja (koga je tumačio [[Robert Reed]]) i Carol Martin (koju je tumačila [[Florence Henderson]]) koji su nakon vjenčanja morali zajedno brinuti o šestero djece iz svojih prethodnih brakova. Serija je doživjela veliki uspjeh, i danas se smatra jednim od ključnih elemenata američke pop kulture 1970-ih. == Pregled == Tvorac serije je bio [[Sherwood Schwartz]], producent poznat po uspješnoj TV-seriji ''[[Gilligan's Island]]''. Godine 1965. je pročitao članak o tome kako je, zbog visoke stope razvoda, čak 40 % djece u tadašnjim SAD odrastalo s očusima i maćehama, pa je odlučio jednu takvu situaciju iskoristiti za sitkom. Svoj je scenario ponudio svim trima vodećim američkim TV-mrežama, ali su one zahtjevale preinake koje Schwartz, smatrajući koncept savršenim, nije htio prihvatiti. Tek je uspjeh igranog filma ''[[Yours, Mine and Ours]]'' iz 1968. potakao ABC da prihvati Schwartzovu ponudu. Osnovna postavka serije je bila u tome da se udovac Mike Brady sa tri sina - Gregom (koga je tumačio [[Barry Williams]]), Peterom (koga je tumačio [[Christopher Knight]]) i Bobbyjem (koga je tumačio [[Mike Lookinland]]) - ženi za Carol, koja preuzima njegovo ime i u porodicu uvodi svoje tri kćeri - Marciu (koju je tumačila [[Maureen McCormick]]), Jan (koju je tumačila [[Eve Plumb]]) i Cindy (koju je tumačila [[Susan Olsen]]). Novu porodicu su osim njih osmero činili i kućna pomoćnica Alice (koju je tumačila [[Ann B. Davis]]) te pas po imenu Tiger. Svi su živjeli u velikoj kući u [[predgrađe|predgrađu]] koju je projektirao sam Mike. Što se dogodilo s prethodnim Carolinim brakom i biološkim ocem njene djece nije nikada spomenuto. U originalnom scenariju je Schwartz kao objašnjenje naveo [[razvod]], ali su konzervativni direktori ABC-a to zabranili; u vrijeme emitiranja su gledatelji pretpostavljali da je Carol, kao i Mike, udovica. == Glumačka postava == {{Main|Likovi u The Brady Bunch|l1=Likovi u ''The Brady Bunch''}} Redovna glumačka postava se pojavljivala uvodnoj špici serije koji se sastojao od kadra krupnih planova glumačke postave postavljenih u mreži kvadrata 3 X 3, pri čemu je svaki član postave izgledao kao da gleda ostale. Ta je špica poslije često imitirana i parodirana. {| CELLSPACING="5" BORDER="0" |- |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Marcia Brady|Marcia Brady]]'''<br />[[Maureen McCormick]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Carol Brady|Carol Brady]]'''<br /> [[Florence Henderson]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Greg Brady|Greg Brady]]'''<br /> [[Barry Williams]] |- |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Jan Brady|Jan Brady]]'''<br /> [[Eve Plumb]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Alice Nelson|Alice Nelson]]'''<br /> [[Ann B. Davis]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Peter Brady|Peter Brady]]'''<br /> [[Christopher Knight]] |- |''' [[Likovi u The Brady Bunch#Cindy Brady|Cindy Brady]]'''<br /> [[Susan Olsen]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Mike Brady|Mike Brady]]'''<br /> [[Robert Reed]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Bobby Brady|Bobby Brady]]'''<br /> [[Mike Lookinland]] |} Povremeni lik serije je bio Alicein dečko Sam Franklin ([[Allan Melvin]]), vlasnik lokalne [[mesar]]nice. (Do vremena kada se odvija ''The Brady Girls Get Married,'' TV-film snimljen 1981. godine, Alice i Sam su se vjenčali.) Sam se pojavljuje u samo osam epizoda, ali su one raspoređene u svih pšet sezona. Često se spominje u dijalozima, a Alice povremeno odlazi na sastanke s njim . == Spin-offovi i nastavci == Popularnost serije je zaslužna za nekoliko [[spin-off]]ova i [[sequel|nastavaka]] originalne serije, u kojoj su nastupali svi ili većina članova originalne postave. * "Kelly's Kids", epizoda iz posljednje sezone, je snimljena kao TV-pilot istoimene serije u kojoj je glavni lik trebao biti Ken Kelly, prijatelj i susjed Kellyjevih koji usvaja troje djece različitih rasa; mreža je odbila snimiti seriju, ali je koncept poslužio za sitkom ''[[Together We Stand]]'' iz 1980-ih * ''[[The Brady Kids]]'', animirana dječja serija 1972-1974. * ''[[The Brady Bunch Variety Hour]]'', zabavna TV-emisija iz 1977. u kojoj su glumci iz serije izvodili razne muzičke i druge točke; snimanje je obustavljeno nakon devet epizoda * ''The Brady Girls Get Married'' i ''The Brady Brides'' su bili dva TV-filma snimljena 1981. godine u kojima se opisuju događaji nakon završetka redovne serije; * ''[[A Very Brady Christmas]]'', još jedan TV-film koji opisuje nove pustolovine članova porodice, emitiran na Božić 1988. godine * ''[[The Bradys]]'', TV-serija snimljena 1989. godine koja je nove pustolovine članove porodice pokušala opisati koristeći format [[dramedija|dramedije]]; snimanje je obustavljeno nakon 6 epizoda === Remake === Godine 1995. je snimljen ''[[The Brady Nunch Movie]]'', igrani film s novom postavom Bradyjevih, u kojoj su oni prikazani kao [[anakronizam|anakronistički]] sljedbenici društvenih normi i kulture 1970-ih u sudaru s društvenim normama i kulturom 1990-ih. Film je doživio uspjeh te je godine 1996. snimljen nastavak ''[[A Very Brady Sequel]]''. Godine 2002. je snimljen i treći nastavak u obliku TV-filma ''[[The Brady Bunch in the White House]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|The Brady Bunch}} * {{imdb title|id=0063878|title=The Brady Bunch}} * [http://www.tvland.com/shows/brady_bunch/ ''The Brady Bunch'' on TV Land] * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bradybunch/bradybunch.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911111253/http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bradybunch/bradybunch.htm |date=2013-09-11 }} * [http://www.lovetoloveyoubradys.com Love to Love You Bradys] (book by Susan Olsen) * [http://www.bradybunchshrine.com/ The Brady Bunch Shrine] (fan site) * [http://bradybunchhouse.home.comcast.net/ Danielle's Brady Bunch House]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (fan site) * [http://www.bradyworld.com Bradyworld.com] (fan site) * [http://compuglobalhypermeganet.biz/ubbhp/ The Unofficial Brady Bunch Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219074605/http://compuglobalhypermeganet.biz/ubbhp/ |date=2012-02-19 }} (archive of fan site) * [http://daily.mahalo.com/2008/02/20/md061-the-greg-brady-project/ Interview with Barry Williams on "The Greg Brady Project"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226203109/http://daily.mahalo.com/2008/02/20/md061-the-greg-brady-project/ |date=2008-02-26 }} {{The Brady Bunch}} {{TVSvijek|1969|1974|Brady Bunch}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 7w887kw0htcuipt21di3yg78b5z6xpx 0 77934 42606269 42580091 2026-06-06T11:22:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-emisije]] → [[Kategorija:Srpske radioemisije]] 42606269 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio emisija |naziv_emisije=Peščanik |slika= |žanr=[[talk show]]/[[informativni radio program|informativna emisija]] |početak=2000 |matična_stanica=[[Radio B92]] (2000 - 2011)<br />Internet (od 2011) |urednik=[[Svetlana Vuković]]<br />[[Svetlana Lukić]] |voditelj=[[Svetlana Lukić]] |zemlja={{flag|Srbija}} |jezik=[[srpski jezik|srpski]] |website=http://www.pescanik.net }} '''Peščanik''' je [[Podcast|podkast]] i nekadašnja [[radio-emisija]] istoimene medijsko-produkcijske kuće<ref name=onama>[http://www.pescanik.info/content/view/156/111/ Sajt Peščanika: „O nama“]</ref>. U formi radijske emisije, Peščanik se emitovao na [[Radio B92|Radiju B92]] od [[2. februar]]a [[2000]]<ref name=onama/> do 16. juna 2011. [[Urednik|Urednice]] emisije su [[Svetlana Vuković]] i [[Svetlana Lukić]], koja je i [[voditelj]]ka emisije<ref name=onama/>. Osim na radiju, emisija se od [[2005]]. objavljuje i u vidu knjige '''Peščanik FM''', a imaju i svoj internet časopis<ref name=onama/>. Prema nekim izvorima, emisiju sluša između 350.000 i 400.000 slušalaca.<ref name="zokster">[http://www.zokster.net/drupal/node/2774 Zokster: „Slučaj Peščanik: Dobro organizovana mržnja“]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Srđa Popović, 29.1.2009.</ref><ref>{{Cite web |title=knjizara.com: „Peščanik FM 14“ |url=http://www.knjizara.com/index.php?gde=@http%3A//www.knjizara.com/pls/sasa/knjizara.lk_kljucna_rec%3Fkw_id%3D36852%26x_start%3D1%26act%3DTra%25C5%25BEi@ |access-date=2010-04-07 |archive-date=2024-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212181048/https://www.knjizara.com/index.php?gde=@http%3A//www.knjizara.com/pls/sasa/knjizara.lk_kljucna_rec%3Fkw_id%3D36852%26x_start%3D1%26act%3DTra%C5%BEi@ }}</ref> Moto Peščanika je: ''„Ako vam je dobro onda ništa.“'' Peščanik je izrazito građanski orjentisan i zalaže se za potpuni raskid sa nacionalističkim nasleđem Srbije 1990-ih. Saradnja između Radija B92 i "Peščanika" je prekinuta 10. juna 2011. Dvanaesta sezona emisije je krenula 30. septembra 2011, emitovanjem emisije preko web-sajta i nekih lokalnih radio stanica<ref>[http://pescanik.info/2011/10/radio-pancevo-prenosi-pescanik/ Radio Pančevo prenosi Peščanik], Peščanik | 06/10/2011</ref>. U isto vreme je promenjen izgled sajta. == Forma emisije == Emisija se emituje na radiju [[B92]] petkom u terminu od 9:30, a reemituju je [[Radio 021]] iz [[novi Sad|Novog Sada]], [[Radio Sto Plus]] iz [[novi Pazar|Novog Pazara]], [[OK radio]] iz [[vranje|Vranja]] i [[Radio Boom93]] iz [[požarevac|Požarevca]]. Uvodna špica emisije traje oko 5 minuta njoj se čuju misli političara i mislilaca sa prostora Srbije i bivše Jugoslavije. Ukupno trajanje emisije je 90 minuta. Emisija se sastoji od uvodnika Svetlane Lukić, nakon čega sledi nekoliko [[interviju]]a i [[dokumentarna emisija|dokumentarnih]] [[reportaža]]. Učesnici emisije su intelektualci građanske orijentacije i to sociolozi, ekonomisti, pravnici, istoričari, advokati, novinari, pisci itd., kao i predstavnici pojedinih grupa i organizacija poput [[gej]] i uopšte [[LGBT]] populacije.<ref>[http://www.gayecho.com/kolumna.aspx?id=9699&grid=2002&page=1 Regionalni gej lezbijski info portal (gayecho): „Dobro, nije vreme za gej pride, a za šta je vreme?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105040436/http://www.gayecho.com/kolumna.aspx?id=9699&grid=2002&page=1 |date=2010-01-05 }}; Boban Stojanović na „Peščaniku“, 18.12.2009.</ref> „Peščanik“ se bavi [[politika|političkim]] temama i uopšte dešavanjima u [[Srbija|Srbiji]], kao što su [[diskriminacija]], problemi tokom [[tranzicija|tranzicije]], [[korupcija]], [[lustracija]], [[sudstvo]], [[nasilje]] i [[ljudska prava]].<ref>[http://www.civilrightsdefenders.org/articles/lang/sv-se/efforts/2009/07/09/pescanik-hourglass-belgrade-serbia/ Civil Rights Defenders: „Pescanik“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; 9.7.2009.</ref> Neki od učesnika u emisiji su bili: [[Vojin Dimitrijević]], [[Biljana Kovačević-Vučo]], [[Srđa Popović]], [[Ivan Čolović]], [[Mirko Đorđević]], [[Dubravka Stojanović]], [[Vesna Pešić]], [[Vladimir Gligorov]], [[Miroslav Prokopijević]], [[Milutin Petrović]], [[Miljenko Dereta]], [[Petar Luković]], [[Teofil Pančić]], [[Slobodan G. Marković]], [[Desimir Tošić]], [[Nikola Samardžić]], [[Nadežda Milenković]], [[Biljana Srbljanović]], [[Srbijanka Turajlić]], [[Latinka Perović]], [[Vesna Rakić-Vodinelić]], [[Ljubiša Rajić]], [[Svetlana Slapšak]], [[Laslo Vegel]], [[Pavle Rak]], [[Milan Vukomanović]], [[Marko Vidojković]], [[Miodrag Zec]], [[Miša Brkić]], [[Stjepan Mesić]]<ref>[http://www.24sata.info/tag/pescanik 24 sata: Mesić: „Hrvatsko-srpski odnosi u usponu, ostaje pitanje BiH“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i drugi. Na svaka tri meseca transkripti emisije se objavljuju kao [[knjiga]]. Knjige se štampaju u 26.000 primeraka, koji se prodaju po ceni prozvodnje ili dele besplatno na promocijama, koje se organizuju na tribinama širom Srbije. Neke emisije su prenete i na DVD koji se distribuira na sličan način.<ref name="zokster"/> U najavi 407. emisije, od 25. juna [[2010]]. (retrospektiva 10. sezone), rečeno je da je to "''poslednji Peščanik koji ćete čuti ovakav kakav je do sada postojao ovih deset godina''". Beogradska promocija "Peščanika" je održana u JDP 28. juna; snimak događaja je emitovan u redovnom terminu emisije 2. jula. U njenoj najavi je rečeno: "''mi smo započele radove na rekonstrukciji Peščanika, koji će, valjda, rezultirati nečim boljim i korisnijim nego što je ovo što ste slušali prethodnih deset godina''"<ref>[http://www.pescanik.info/content/view/5302/1309/ Pisac komada (408. emisija)]</ref>. Sledeća emisija je emitovana 1. oktobra 2010, u skraćenom formatu, sa samo jednim gostom ([[Vesna Pešić]]). Kasnije tokom sezone je bilo više gostiju po emisiji. Saradnja između "Peščanika" i RTV B92 je prekinuta 10. juna [[2011]], povodom gostovanja [[Kosta Čavoški|Koste Čavoškog]] i [[Ljiljana Bulatović|Ljiljane Bulatović]] u emisiji "B92 Debata". Urednice su ocenile da je ovo dvoje negiralo [[genocid u Srebrenici]] i veličalo [[Ratko Mladić|ratne zločince]], zbog čega su tražile izvinjenje od rukovodstva RTV B92. Kako do toga nije došlo, urednice su objavile prekid saradnje i kraj radio-emisije "Peščanik"<ref>[http://pescanik.info/content/view/7045/171/ Poslednja emisija]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Peščanik, 11.06.2011.</ref>. == Sajt == Od 2008. Peščanik ima i svoj sajt na kojem objavljuje priloge svojih saradnika na političke, društvene i kulturne teme. Sajt prema nekim izvorima dnevno posećuje više od 5.000 ljudi i prema izjavi [[provajder]]a mnogi od njih provode sate na ovom sajtu. Važniji tekstovi se prevode na [[engleski jezik]], a jedan širi izbor se objavljuje kao posebna [[publikacija]] pod naslovom „Almanah“, čiji je prvi broj štampan 30. januara 2009.<ref name="zokster"/> Na sajtu Peščanika mogu se videti karikature [[Predrag Koraksić Corax|Predraga Koraksića Coraxa]]. == Film o atentatu == Na promociji Peščanika u Beogradu 14. septembra 2007. godine započeta je [[kampanja]] prikazivanjem [[trejler]]a za [[dokumentarni film]] o [[Atentat na Zorana Đinđića|atentatu na Zorana Đinđića]]. [[Film]] treba da istraži političku pozadinu atentata. Kampanja je nosila naziv ''„Evro po glavi slušaoca“''. Specifičnost ovog filma je da su finansijeri filma slušaoci „Peščanika“. Moto kampanje je: ''„Ako nećeš ti - ko će? Ako nećeš sad - kad ćeš?“'' == Kritika == Prema [[Slobodan Antonić|Slobodanu Antoniću]], emisija „Peščanik“ služi kao medijsko-ideološki [[servis]] [[druga Srbija|Druge Srbije]] koja neprestano dokazuje tezu da je u Srbiji vladajuća ideologija zapravo [[fašizam|fašistička]].<ref name=revizionizam>[[Slobodan Antonić]]: [http://www.nspm.rs/istina-i-pomirenje-na-ex-yu-prostorima/istorijski-revizionizam-druge-srbije.html Istorijski revizionizam Druge Srbije]</ref> Takođe u Antonićevim kolumnama često se citiraju izjave gostiju ove emisije, koje kritikuje u sličnom kontekstu.<ref name=revizionizam/><ref name=mrznja>[[Slobodan Antonić]]: [http://www.nspm.rs/politicki-zivot/qizazivanje-nacionalne-rasne-i-verske-mrznjeq-i-druga-srbija.html "Izazivanje nacionalne, rasne i verske mržnje" i druga Srbija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427112420/http://www.nspm.rs/politicki-zivot/qizazivanje-nacionalne-rasne-i-verske-mrznjeq-i-druga-srbija.html |date=2009-04-27 }}</ref> [[Mirjana Bobić-Mojsilović]] ovoj emisiji daje „poziciju svete krave“, zasluženu nekim nepisanim pravilom koje je „iznad svake medijske nesavršenosti“, navodeći da direktna optužba [[Boris Tadić|Borisa Tadića]] da je lično odgovoran za ometanje ove emisije ukazuje da, prema mišljenju „glasnogovornika“, takve poteze može da izvede samo neko ko ima „dovoljnu moć“. Između ostalog, Bobić-Mojsilović zamera „[[paradoks]]alno“ razmišljanje o slobodi [[mediji|medija]], jer kako navodi, samo dok su „oni“ slobodni, to je [[kriterijum]] da je stanje dobro.<ref>[http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=98&status=jedna&datum=2009-12-19&kolumna=165&title_add=%20Srce%20pod%20pritiskom%20%3Cbr/%3ESTROGO%20KONTROLISANI%20VOZOVI Večernje novosti: „Srce pod pritiskom; Strogo kontrolisani vozovi“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Mirjana Bobić-Mojsilović, 31.1.2009.</ref> Prema pisanju Marinka Vučinića na sajtu [[Branko Dragaš|Branka Dragaša]], „Peščanik“ govori ostrašćeno i sa mržnjom i otvoren je za raspravu samo ukoliko „papagajski ponavljate njihove stavove o tmurnoj, necivilizovanoj i ideološki zatucanoj Srbiji“.<ref>[http://www.dragas.biz/content/view/6346/98/ Zvanična prezentacija Branka Dragaša: „Svetislav Basara na braniku Peščanika“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204154730/http://www.dragas.biz/content/view/6346/98/ |date=2009-12-04 }}; Marinko Vučinić, 6. jul 2009.</ref> [[Radio Slobodna Evropa]] navodi da program Peščanika zagovara [[reforma|reformske]] i proevropske ideje i da napadi na ovaj medij ne iznenađuju.<ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/Article/1376573.html Radio Slobodna Evropa: Kome smeta Peščanik?]; Miloš Teodorović, 29.1.2009.</ref> Prema pisanju Međunarodne fondacije za ljudska prava sa sedištem u [[Dablin]]u, cilj ove emisije je promovisanje ljudskih prava.<ref>[http://www.frontlinedefenders.org/node/1789 Front Line: „Vandalism and restrictions of freedom of expression against NGO Pescanik“]; 4.2.2009.</ref> Prema pisanju Željka Cvijanovića, Peščanik je emisija koju odobrava [[politička partija]] LDP.<ref>[http://www.standardmagazin.com/kolumna.php?ID=260 Standard br. 88: „Kult“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132234/http://www.standardmagazin.com/kolumna.php?ID=260 |date=2016-03-04 }}; Željko Cvijanović, 25.1.2008.</ref> [[Teofil Pančić]], kolumnista [[NIN]]-a ukazuje da je ova emisija „najrevnosniji kritičar samog vrha [[LDP]]“<ref>[http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=44996 NIN: „Mala porodična nesuglasica“]; Teofil Pančić, 2.7.2009.</ref>, mada su tekstovi na sajtu pomenute stranke ne samo pohvalni, već se i izjednačava emisija sa ciljevima stranke<ref>[http://www.ldp.rs/blog/milutin_petrovic.535.html?Id=535&showForm=true&title=Re:%20Hvala Sajt LDP: „Peščanik=B92=LDP“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Milutin Petrović, 12.12.2007.</ref>, ali i oštro kritikuju neistomišljenici<ref>[http://www.ldpkula.org/autori/ljiljana_jokic_kaspar/nacisti_za_po_kuci_-_ljiljana_jokic_kaspar_.html LDPKula: „Nacisti za po kući“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Ljiljana Jokić-Kaspar, 4.2.2009.</ref>. Balkan magazin prenosi izjavu Svetlane Lukić od 8.12.2006, koja glasi<ref>[http://www.balkanmagazin.net/kolumna/javno_mnjenje/reci_i_misli_2.xhtml Balkan magazin: Reči i misli 2]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; priredila Aleksandra Lazić, 18.12.2006.</ref>: {{izdvojeni citat|Osamdeset odsto ljudi koji će glasati za Čedomira Jovanovića obezbedio je 'Peščanik'. I mislim da je jedan od razloga, i pitam se da li je to u redu, zbog kojih će tih 80 odsto slušalaca 'Peščanika' glasati za Čedomira Jovanovića činjenica da on nije bio iza ovog mikrofona i da ga nismo pitali neke stvari, nego smo ih prećutali.}} Teofil Pančić za „Dnevni kulturni info“ ukazuje da je „Peščanik“ jednako zanimljiv i desničarima i konzervativcima jer tako saznaju mišljenja druge strane. Prema njegovim rečima, ova emisija je poznata po tome što dopušta izrazito anacionalne i liberalne stavove.<ref>[http://www.dnevnikulturni.info/vijesti/knjizevnost/1874/teofil_pancic_-_autor_zahvaljujuci_cijem_pisanju_su_mnogi_ostali_normalni/ Dnevni kulturni info: „Teofil Pančić - autor zahvaljujući čijem pisanju su mnogi ostali normalni“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222042110/http://www.dnevnikulturni.info/vijesti/knjizevnost/1874/teofil_pancic_-_autor_zahvaljujuci_cijem_pisanju_su_mnogi_ostali_normalni/ |date=2010-02-22 }}; 27.1.2009.</ref> == Napadi na Peščanik == U januaru 2009. godine nepoznata lica demolirala su automobil Svetlane Lukić na parkingu ispred zgrade B92 u Beogradu. Nekoliko dana kasnije oborena je internet stranica Peščanika.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.h-alter.org/vijesti/europa-regija/http-www-h-alter-org-tekst-napad-na-pescanik-10982hot |access-date=2010-04-07 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628013644/http://h-alter.org/vijesti/europa-regija/http-www-h-alter-org-tekst-napad-na-pescanik-10982hot |dead-url=yes }}</ref> Peščanikove [[tribina|tribine]], [[promocija|promocije]] i gostovanja su više puta fizički ometali pripadnici raznih desničarskih udruženja. U februaru [[2008]]. pripadnici [[Otačastveni pokret Obraz|Otačastvenog pokreta Obraz]] su upali na promociju knjige iz radio-emisije „Peščanik“ u [[Futog]]u, uzvikujući parole protiv [[Jevreji|Jevreja]], [[homoseksualnost|homoseksualaca]] i organizatora promocije.<ref>[[B92]] [http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=12&nav_category=11&nav_id=284566 Obraz na promociji knjige Peščanika]</ref> Pripadnici Udruženja građana [[Naši]] sprečili su snimanje emisije u Aranađelovcu<ref>[http://www.nasi.org.rs/latest-news/izvestaj-iz-arandjelovca.html Naši: „Izveštaj iz Aranđelovca“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718213311/http://www.nasi.org.rs/latest-news/izvestaj-iz-arandjelovca.html |date=2009-07-18 }}; 10.1.2009.</ref>, i tako dalje. Prema nekim izvorima, sajt Peščanika je takođe bio meta [[haker]]a<ref>[http://www.e-novine.com/index.php?news=21715 E novine: „Sajt oboren, emisija se ometa - Peščanik opet na udaru“]; 24.1.2009.</ref>, što je naišlo na osudu nekih političkih partija, poput [[G17 plus]] i [[Socijaldemokratska unija|Socijaldemokratske unije]].<ref>[http://www.kikindske.net/prikaz.asp?r=25&br=541 Kikindske: „Peščanik na udaru naci-hakera“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; 30.1.2009.</ref> Napade na Peščanik su propratili i neki inostrani mediji.<ref>[http://es.globalvoicesonline.org/2009/02/10/serbia-pescanik-con-sitio-web-dado-de-baja-emision-radial-interrumpida-y-vehiculo-de-editor-destruido/ Global Voices en Español: “Pescanik” con sitio web dado de baja, emisión radial interrumpida y vehículo del editor destruido];Maria Alejandra Murua, 10.2.2009.</ref> Krajem maja 2014. je sajt Peščanika na nekoliko sati postao nedostupan usled [[DDOS]] napada, a što je njegova urednica Svetlana Lukić dovela u vezu sa člancima o navodnom plagijatu koji je ministar unutrašnjih poslova [[Nebojša Stefanović]] koristio prilikom svoje doktorske disertacije. Najveći deo napada je došao sa IP adresa povezanih sa [[Megatrend univerzitet]]om.<ref>{{cite web|url=http://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/lukiceva-portal-pescanik-oboren-zbog-teksta-o-stefanovicu_491570.html|title=Peščanik: Napadi sa servera Megatrenda|date=1. jun 2014|accessdate=4. jun 2014}}</ref> == Nagrade == [[Beogradski centar za ljudska prava]] dodelio je [[Nagrada Konstantin Obradović|nagradu „Konstantin Obradović“]] za unapređenje kulture ljudskih prava autorkama Peščanika za [[2001]]. godinu.<ref>{{Cite web |title=Beogradski centar za ljudska prava: Nagrada „Konstantin Obradović“ |url=http://bgcentar.placebo.co.yu/about_prize_sr |access-date=2010-04-07 |archive-date=2009-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123232108/http://bgcentar.placebo.co.yu/about_prize_sr |dead-url=yes }}</ref> [[Gradonačelnik]] [[Beograd]]a [[Nenad Bogdanović]] je [[19. april]]a [[2006]]. uručio [[Nagrada grada Beograda|Nagradu grada Beograda]] autorkama emisije Svetlani Lukić i Svetlani Vuković.<ref>[http://www.ekapija.com/website/sr/page/48552 E kapija: „Uručene nagrade grada Beograda za 2005. godinu“]; 20.4.2006.</ref> Emisija Peščanik je 9. maja 2006. dobila i [[Nagrada Reporteri bez granica|nagradu Reportera bez granica]] [[austrija|Austrije]]. Emisiju je nominovala [[Monika Nagler-Vitgenštajn]], predsednica ogranizacije „[[Pesnici u zatvoru]]“ iz [[Stokholm]]a i članica međunarodnog [[žiri]]ja nagrade za slobodu štampe „Pres Fridom“ (Press Freedom).<ref>[http://oneworldsee.org/node/14269 oneworldsee: „Nagrada emisiji Peščanik“]{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; 7.3.2007.</ref> == Zanimljivosti == Autorkama ove emisije je [[2008]]. u [[grčka|grčkoj]] [[ambasada|ambasadi]] odbijena molba za turističku [[viza|vizu]], iako su je uredno dobijale godinama unazad. [[Petar Luković]] ovaj incident naziva „grčkom brukom“ i vrlo oštrim komentarima ukazuje na moguće razloge, koji zvanično nisu navedeni.<ref>[http://www.e-novine.com/index.php?news=14581 E novine: „Autorkama Peščanika zabranjen ulaz u Grčku!“]; Petar Luković, 14.6.2008.</ref> {{izdvojeni citat|Moralno-politička podobnost „Peščanika”, očigledno, ne zadovoljava visoke kriterijume grčke ambasade, koja je novinarkama svečano vratila predate dokumente uz pečatiranu poruku „Odbija se”, nudeći Svetlani Lukič i Svetlani Vuković šest mogućih razloga ispisanih na formularu gde, valjda, treba prepoznati sebe i zaokružiti broj.}} == Povezano == * [[E-novine]] * [[Druga Srbija]] == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.pescanik.net Zvanični sajt Peščanika] * [http://www.hereticus.org/arhiva/2006-1-2/pescanik-i-doslednost.html Peščanik i doslednost]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Mirko Vučinić, hereticus.org (isti članak i u [http://www.republika.co.rs/380-381/23.html "Republici"]). * [http://www.e-novine.com/stav/40013-Hoe-vam-biti-dobro.html Hoće li vam biti dobro?], E-novine, (o gašenju Peščanika 2010). * [http://www.e-novine.com/drustvo/48245-Poslednja-emisija-Peanika.html Poslednja emisija "Peščanika"], E-novine, (o gašenju Peščanika 2011). [[Kategorija:Nastanci 2000.]] [[Kategorija:Srpske radioemisije]] [[Kategorija:Onlajn-časopisi]] i891sqb9osiop21ahn11v1578by4hrz 0 78017 42606187 42418307 2026-06-05T22:51:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606187 wikitext text/x-wiki {{Narodni heroj M |slika= |didaskalija=VERA MIŠČEVIĆ |datum rođenja=[[7. 4.|7. april]] [[1925]]. |mesto rođenja=[[Belegiš]], kod [[Stara Pazova|Stare Pazove]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[10. 10.|10. oktobar]] [[1944]]. |mesto smrti=[[Zvečka]], kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], [[Srbija]] |profesija=borac |član KPJ od=[[1943]]. |za narodnog heroja proglašena=<br />[[27. 11.|27. novembar]] [[1953]]. }} '''Vera Miščević''' ([[1925]]-[[1944]]), partizanka, borac Trećeg bataljona [[Treća vojvođanska udarna brigada|Treća vojvođanske brigade]] i narodni heroj Jugoslavije. == Biografija == Rođena je [[7. 4.|7. aprila]] [[1925]]. godine u selu [[Belegiš]]u, kod [[Stara Pazova|Stare Pazove]]. Posle završene osnovne škole, ostala je kod kuće i bavila se kućnim i poljskim radovima. Za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], Vera se priključila u rad [[savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevske]] organizacije i bila jedna od najistaknutijih skojevki u Belegišu. Kada su joj [[1943]]. godine [[Nemci]] streljali oca Špiru, Vera je napustila selo i pristupila u [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorski NOP odred]], gde je upućena na kurs za bolničarku<ref>{{Cite web |title=Leksikon yu mitologije: Narodni heroji Vojvodine |url=http://www.leksikon-yu-mitologije.net/read.php?id=5694 |access-date=2010-04-10 |archive-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616201038/http://www.leksikon-yu-mitologije.net/read.php?id=5694 |dead-url=yes }}</ref> Posle svega nekoliko dana provedenih na kursu, Vera je odlučila da se vrati u četu i bude borac. Zajedno sa velikim brojem, [[SREM u NOB-u|sremskih partizana]], prešla je u istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]] i tamo učestvovala u nizu borbi. Posebno se istakla u borbi na Čelicama, kada je samoinicijativno povela borce na juriš i iznenadila neprijatelja. U borbi kod [[Vlasenica|Vlasenice]], njen bataljon je bio napadnut sa dve strane od strane nemačkih tenkova i artiljerije. Pošto su se borci povukli, na brisanom prostoru ostao je jedan ranjeni partizan. Dok su se ostali borci kolebali ko će se vratiti po ranjenog druga, Vera je istrčala iz zaklona i spasila ranjenika. U borbama na putu [[Zvornik]]-[[Tuzla]], kod Bunarice, njen bataljon je vodio tešku borbu protiv jakih nemačkih snaga. Broj ranjenih boraca se stalno povećavao, a do njih se teško moglo doći, zbog jake nemačke mitraljeske vatre. Vera se ponovo odlučila da spasi ranjenike. Puzeći po zemlji, uz jaku vatru partizanski paljbu, spasila je četrnaest ranjenih boraca i dva puškomitraljeza. Prešavši, iz [[Bosna|Bosne]], u [[Srbija|Srbiju]] [[Treća vojvođanska NOU brigada]], u kojoj je bila i Vera Miščević, učestvovala je, u sastavu [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog vojvođanskog korpusa NOVJ]], u operacijama za [[Beogradska operacija|oslobođenje Beograda]]. Brigada je prodirala desnom obalom [[Save]] ka [[Beograd]]u. U teškim borbama prilikom zauzimanja [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], [[10. 10.|10. oktobra]] [[1944]]. godine, kod sela [[Zvečka]], Vera je poginula od hica iz tenkovskog topa. Sahranjena je na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda 1944.]] Osnovna škola u njenom rodnom selu, [[Belegiš]]u, nosi njeno ime, a ispred škole joj je [[1974]]. godine podignut spomenik.<ref>{{Cite web |title=Сајт основне школе „Вера Мишћевић“ |url=http://www.obrazovanje.vojvodina.gov.rs/Skole%20Vojvodine/SKOLE/osnovne/opstina_stara_pazova/belegis_v_miscevic/vera_miscevic.htm |access-date=2009-03-28 |archivedate=2009-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328074613/http://www.obrazovanje.vojvodina.gov.rs/Skole%20Vojvodine/SKOLE/osnovne/opstina_stara_pazova/belegis_v_miscevic/vera_miscevic.htm |deadurl=no }}</ref> Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašena je [[27. 11.|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == * '''Narodni heroji Jugoslavije''', "Mladost", Beograd 1975. godine == Reference == {{izvori}} {{DEFAULTSORT:Miščević, Vera}} [[Kategorija:Rođeni 1925.]] [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Biografije, Srem]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] oaikg4qdhqjl1vtfo1hntodjq4fovzh 14 78025 42606210 1575112 2026-06-05T22:51:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Žene narodni heroji]] na [[Kategorija:Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 1575112 wikitext text/x-wiki {{kat|Narodni heroji Jugoslavije}} {{kat|Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi}} [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 15hvico4mak8c7rosq9n2fa82o2f0fj 42606211 42606210 2026-06-05T22:51:51Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] na [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 1575112 wikitext text/x-wiki {{kat|Narodni heroji Jugoslavije}} {{kat|Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi}} [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 15hvico4mak8c7rosq9n2fa82o2f0fj 0 78696 42606315 41563818 2026-06-06T11:31:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606315 wikitext text/x-wiki {{otherpeople}} {{Infokutija glumac | ime = Christopher Knight | slika = 10.17.09ChristopherKnightByLuigiNovi.jpg | opis = Knight na konvenciji [[Big Apple Convention]] na [[Manhattan]]u, 17. oktobra 2009. | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1957|11|7}} | mjesto_rođenja = [[New York]], SAD | ime_po_rođenju = Christopher Anton Knight | zanimanje = glumac | period = 1967– | supružnik = [[Adrianne Curry]] (2006 -)<br />Toni Erickson (1995–2000) (razvod)<br />Julie Schulman (1989–1992) (razvod) | | notable role = '''Peter Brady''' in ''[[The Brady Bunch]]'' }} '''Christopher Anton Knight''' ([[New York]], 7. novembar 1957 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[glumci|glumac]] i poduzetnik najpoznatiji po ulozi [[Likovi u The Brady Bunch#Peter Brady|Petera Bradyja]] u popularnoj TV-seriji ''[[The Brady Bunch]]''. Od 1980-ih se bavio [[informatička tehnologija|informatičkom tehnologijom]]. 2005. godine je nastupio u četvrtoj sezone [[reality]] serije ''[[Surreal Life]]'' gdje je upoznao manekenku [[Adrianne Curry]], prvu pobjednicu ''[[America's Next Top Model]]''. S njom se vjenčao, što je postalo predmetom reality serije ''[[My Fair Brady]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|Christopher Knight}} * {{IMDb ime|0460843}} {{Lifetime|1957| |Knight, Christopher}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] 6czym3nd76yt71jul6wmfkz7l3ejmbt 0 78748 42605663 42599846 2026-06-05T15:28:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji]] → [[Kategorija:Radijski voditelji]] 42605663 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Henri Dès | tip = solo_izvođač | slika = Henri Dès-crop.jpg | veličina = | opis = Dès na fotografiji iz [[2012.]] godine | alias = | ime_po_rođenju = Henri Destraz | datum_rođenja = [[14. prosinca]] [[1940.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|ŠVI}} [[Renens]], [[Švicarska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | osnivanje = | mjesto_osnivanja = | prebivalište = | zanimanje = pjevač, tekstopisac | ostale_aktivnosti = | žanr = [[pop]] | instrument = | godine_aktivnosti = [[1966.]] - ''danas'' | label = Disques Evasion, Mary-Josée Music, [[CBS Records]], [[Sony Music]] | povezani_izvođači = | uticaj_od = | uticaj_na = | sadašnji_članovi = | bivši_članovi = | nagrade = <div> * Nagrada za remek-djelo u [[Sopot]]u ([[1969.]]) </div> | website = }} {{Commonscat}} '''Henri Dès''', pravim imenom '''Henri Destraz''' ([[Renens]], [[14. prosinca]] [[1940.]]) je švicarski [[pjevač]] i [[tekstopisac]] popularan u [[Francuska|Francuskoj]] i [[Evropa|Europi]]. Karijeru je započeo [[1966.]] godine, a prije nego mu je [[1977.]] godine izašao prvi pravi album, ''[[Cache-cache (album)|Cache-cache]]'', izdavao je niz [[singl]]ova i [[EP]]-ova. Godine [[1969]]. osvojio je prvu nagradu na [[Međunarodni festival pjesme u Sopotu]], dok je naredne godine s pjesmom "[[Retour]]" predstavljao [[Švicarska|Švicarsku]] na [[Eurosong]]u; osvojivši osam bodova, podijelio je četvrto mjesto s predstavnicima [[Francuska|Francuske]] i [[Španjolska|Španjolske]]. Godine [[1976.]] ponovo je pokušao izboriti nastup na [[Eurosong]]u, ali je u nacionalnom finalu zauzeo četvrto mjesto. Nakon Eurosonga se nastavio baviti glazbom, ostvarivši veliku popularnost u matičnoj [[Švicarska|Švicarskoj]] i susjednoj [[Francuska|Francuskoj]]. {{S-start}} {{S-ach}} {{Succession box| before=[[Paola Del Medico]] s<br>pjesmom "[[Bonjour, Bonjour]]" | title=[[Švicarska na Eurosongu]] | years=[[Eurosong 1970.|1970.]] | after={{nowrap|[[Peter, Sue & Marc]] s<br>pjesmom "[[Les illusions de nos vingt ans]]"}} | }} {{S-end}} {{Authority control}} {{klica-muzičar}} {{Lifetime|1940| |Des, Henri}} [[Kategorija:Švicarski pjevači]] [[Kategorija:Tekstopisci]] [[Kategorija:Kantautori]] [[Kategorija:Predstavnici Švicarske na Eurosongu]] [[Kategorija:Radijski voditelji]] cijgyngyc9e8650mw2czc3qdyd0ynis 0 80744 42605622 42401548 2026-06-05T15:24:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605622 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Danny Bonaduce | slika = DannyBonaduceMay07.jpg | opis = Danny Bonaduce u maju 2007. | ime_po_rođenju = Dante Daniel Bonaduce | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1959|8|13}} | mjesto_rođenja = [[Broomall (Pennsylvania)|Broomall]], [[Pennsylvania|Pennsylvanija]]<br /> [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | period_aktivnosti = 1969– | poznat_po = ''[[The Partridge Family]]'' | zanimanje = glumac, radio-voditelj, hrvač | supružnik = Setsuko Hattori (1985–1988)<br />Gretchen Hillmer (1990–2007) | partner = Amy Railsback (2007–) | djeca = Countess Isabella Michaela Bonaduce (kći)<br /> Count Dante Jean Michel Valentino Bonaduce (sin) | roditelji = Joseph Bonaduce (otac)<br /> Betty Bonaduce (majka) }} '''Dante Daniel''' "'''Danny'''" '''Bonaduce''' (13. august 1959 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[radio voditelj|radio]] i [[TV voditelj]], [[komičar]], [[profesionalni hrvač]] i bivši [[dječji glumac]] koji je početkom 1970-ih slavu stekao ulogom Dannyja Partridgea u popularnom TV-sitkomu ''[[The Partridge Family]]'', a kasnije dolazio na naslovnice zbog problematičnog privatnog života. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Danny Bonaduce}} * {{official|http://www.dannybonaduce.net/}} * {{IMDb ime|id=0093697|name=Danny Bonaduce}} * [http://www.nndb.com/people/720/000022654 Danny Bonaduce at nndb.com] * [http://www.cmongethappy.com/ Interview with Danny, and more about the music.] * [http://entertainment.msn.com/celebs/article.aspx?news=132731 When Young Stars Burn Out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060302141515/http://entertainment.msn.com/celebs/article.aspx?news=132731 |date=2006-03-02 }} [[MSN]] Movies * [http://inyourheadonline.com/viewnews.php?autoid=1841 Jan 10 2009 Audio Interview with In Your Head] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217050550/http://inyourheadonline.com/viewnews.php?autoid=1841 |date=2010-12-17 }} {{Lifetime|1959| |Bonaduce, Danny}} [[Kategorija:Američka djeca glumci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] 8k4n4o3n3lr26jxwu07red7h7nymvcq 42606284 42605622 2026-06-06T11:30:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606284 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Danny Bonaduce | slika = DannyBonaduceMay07.jpg | opis = Danny Bonaduce u maju 2007. | ime_po_rođenju = Dante Daniel Bonaduce | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1959|8|13}} | mjesto_rođenja = [[Broomall (Pennsylvania)|Broomall]], [[Pennsylvania|Pennsylvanija]]<br /> [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | period_aktivnosti = 1969– | poznat_po = ''[[The Partridge Family]]'' | zanimanje = glumac, radio-voditelj, hrvač | supružnik = Setsuko Hattori (1985–1988)<br />Gretchen Hillmer (1990–2007) | partner = Amy Railsback (2007–) | djeca = Countess Isabella Michaela Bonaduce (kći)<br /> Count Dante Jean Michel Valentino Bonaduce (sin) | roditelji = Joseph Bonaduce (otac)<br /> Betty Bonaduce (majka) }} '''Dante Daniel''' "'''Danny'''" '''Bonaduce''' (13. august 1959 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[radio voditelj|radio]] i [[TV voditelj]], [[komičar]], [[profesionalni hrvač]] i bivši [[dječji glumac]] koji je početkom 1970-ih slavu stekao ulogom Dannyja Partridgea u popularnom TV-sitkomu ''[[The Partridge Family]]'', a kasnije dolazio na naslovnice zbog problematičnog privatnog života. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Danny Bonaduce}} * {{official|http://www.dannybonaduce.net/}} * {{IMDb ime|id=0093697|name=Danny Bonaduce}} * [http://www.nndb.com/people/720/000022654 Danny Bonaduce at nndb.com] * [http://www.cmongethappy.com/ Interview with Danny, and more about the music.] * [http://entertainment.msn.com/celebs/article.aspx?news=132731 When Young Stars Burn Out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060302141515/http://entertainment.msn.com/celebs/article.aspx?news=132731 |date=2006-03-02 }} [[MSN]] Movies * [http://inyourheadonline.com/viewnews.php?autoid=1841 Jan 10 2009 Audio Interview with In Your Head] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217050550/http://inyourheadonline.com/viewnews.php?autoid=1841 |date=2010-12-17 }} {{Lifetime|1959| |Bonaduce, Danny}} [[Kategorija:Američka djeca glumci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 1mjpbcjcxe51t6pi2bvjk1i6btfksoc 14 80771 42605608 4110656 2026-06-05T15:20:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605608 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television networks/stations in the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Mreže]] [[Kategorija:Televizijske mreže]] 28de341ettp25nf1a6lw9x41jsvd6xt 14 80773 42605616 4110638 2026-06-05T15:20:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605616 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television networks/stations in the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Stanice]] [[Kategorija:Američke TV-mreže]] [[Kategorija:TV-stanice po državama|SAD]] sxql22g67kq4410ha8sxux3j3c0ylbq 0 81300 42606408 42253195 2026-06-06T11:48:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606408 wikitext text/x-wiki {{for|televizijski varijete emitiran u sezoni 1961–1962|The Bob Newhart Show (TV serija 1961)}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = The Bob Newhart Show | format = [[sitcom|sitkom]] | trajanje = 30 min. po epizodi | kreator = [[David Davis (televijski scenarist)|David Davis]]<br />[[Lorenzo Music]] | nastupaju = [[Bob Newhart]]<br />[[Suzanne Pleshette]]<br />[[Marcia Wallace]]<br />[[Peter Bonerz]]<br />[[Bill Daily]] | zemlja = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | mreža = [[CBS]] | početak = 16. septembar 1972. | kraj = 1. april 1978. | br_sezona = 6 | br_epizoda = 142 |}} '''''The Bob Newhart Show''''' je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski sitkom koji se emitirao na programu mreže [[CBS]] od 1972. do 1978. Glavna zvijezda je bio komičar [[Bob Newhart]], koji je tumačio lik čikaškog psihologa Roberta Harleya. Radnja je pratila njegov porodični i profesionalni život. == Glumačka postava == * [[Bob Newhart]] - ''Dr. Robert Hartley, psiholog'' * [[Suzanne Pleshette]] - ''Emily Hartley (née Harrison), njegova supruga, učiteljica'' * [[Bill Daily]] - ''Howard Borden, njihov susjed, zračni navigator''; postaje Bobov zet * [[Peter Bonerz]] - ''Dr. Jerry Robinson, Bobov prijatelj, ortodont'' * [[Marcia Wallace]] - ''Carol Kester, njihova recepcioniostica'' {{div col}} '''Bobovi pacijenti''' * [[Jack Riley (glumac)|Jack Riley]] - ''Elliot Carlin'' (29 epuzoda) * Renée Lippin - ''Michelle Nardo'' (15) * [[Florida Friebus]] - ''Mrs. Lillian Bakerman'' (10) * [[John Fiedler]] - ''Mr. Emil Peterson'' (9) * [[Oliver Clark]] - ''Mr. Ed Herd'' (6) * [[Noam Pitlik]] - ''Mr. Victor Gianelli'' (5) * [[Daniel J. Travanti]] - ''Mr. Gianelli'' (1) * [[Howard Hesseman]] - ''Mr. Craig Plager'' (5) * Lucien Scott - ''Mr. Vickers'' (5) * Merie Earle - ''Mrs. Loomis'' (3) * Rhoda Gemignani - ''Miss Joan Rossi'' (3) * Jerry Fogel - ''Paul Billingham'' (2) * [[Richard Libertini]] - ''Franklin Pitt'' (2) * [[Michael Conrad]] - ''Mr. Trevesco'' (2) '''Bobova i Emilyna rodbina''' * [[Pat Finley]] - ''Ellen Hartley, Bobova sestra; kasnije Howardova supruga'' (15 epizoda) * [[Martha Scott]] - ''Mrs. Martha Hartley, Bobova majka'' (4) * [[Barnard Hughes]] - ''Herb Hartley, Bobov otac'' (3) * [[John Randolph (glumac)|John Randolph]] - ''Junior Harrison, Emilyn otac'' (3) * [[Ann Rutherford]] - ''Aggie Harrison, Emilyna majka'' (2) '''Susjedi, prijatelji i ostali''' * [[Patricia Smith]] - ''Margaret Hoover, Emilyna prijateljica'' (7 epizoda) * [[Tom Poston]] - ''Cliff "The Peeper" Murdock, Bobov studentski prijatelj iz Vermonta'' (5) * [[Moosie Drier]] - ''Howie Borden, Howardov sin'' (5) * Will Mackenzie - ''Larry Bondurant, Carolin momak (kasnije suprug)'' (5) * [[Richard Schaal]] - ''Chuck Brock, Carolin momak'' (3) * Jill Jaress - ''Mary Ellen, Jerryjeva djevojka'' (4) * [[Gail Strickland]] - ''Courtney Simpson, Jerryjeva djevojka'' (2) * [[Raúl Juliá]] - ''Dr. Greg Robinson, Jerryjev brat'' (1) {{div col end}} '''Rimpo Medical Arts Center''' * [[Larry Gelman]] - ''Dr. Bernie Tupperman, urolog'' (12 epizoda) * [[Howard Platt]] - ''Dr. Newman, kozmetički kirurg'' (4) * Shirley O'Hara - ''Debbie, privremena recepcionistica'' (3) * Phillip R. Allen - ''Dr. Walburn, još jedan psiholog'' (2) * [[Teri Garr]] - ''Miss Brennan, recepcionistica dr. Walburna'' (2) == Vanjske veze == {{Commonscat|The Bob Newhart Show}} * {{imdb title|id=0068049|title= "The Bob Newhart Show" (1972)}} * [http://www.tvland.com/shows/bobnewhart/ ''The Bob Newhart Show'' on TVLand.com] * [https://web.archive.org/web/20110609182144/http://jbw53191.blogspot.com/2009/03/quest-for-bob-newharts-apartment.html/ I Laugh, therefore I am - The Quest for Bob Newhart's Apartment Building] retrieved February 19, 2010 {{TVSvijek|1972|1978|Bob Newhart Show}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 94cilqmia6kq27tdms5focvi11bcxk9 0 81528 42605754 42249436 2026-06-05T15:41:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605754 wikitext text/x-wiki {{POKAŽINASLOV:bravo!}} {{Infokutija radio stanica | ime = bravo! | grad = [[Zagreb]] | područje = [[Hrvatska]] | format = [[Muzički radio]] | vlasnik = Radio Croatia d.o.o. |}} '''Bravo''', stilizirano kao '''bravo!''' (do studenoga 2022. '''Narodni radio''') [[Hrvatske radio postaje|hrvatska je radio stanica]] s državnom koncesijom na čijim službenim stranicama stoji da domaća glazba i pregledi aktualnih informacija čine okosnicu programa.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.narodni.hr/onama.asp |access-date=2010-05-29 |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130050942/http://www.narodni.hr/onama.asp |dead-url=yes }}</ref> == O radiju == Bravo je privatna radio postaja s nacionalnom pokrivenošću. Od samog početka emitiranja (1997.) pa sve do danas Narodni odnosno Bravo je jedna od najslušanijih radio-stanica. Postaja se reklamira putem ostalih medija kao radio postaja koja emitira isključivo "domaću glazbu", no zastupljeni su i glazbenici s prostora [[Jugosfera|bivše Jugoslavije]] izuzev glazbenika iz [[Slovenija|Slovenije]] i [[Kosovo|Kosova]]. Na području cijele Hrvatske Bravo emitira program preko FM frekvencija. Među vlasnicima Narodnoga radija su se nalazili poznati pjevači [[Miroslav Škoro]] i [[Marko Perković|Marko Perković Thompson]], a danas je u vlasništvu Katijana Knoka.<ref>{{Cite news |last=Banić |first=Magdalena |date=16. studenog 2022 |url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/hrvatska/narodni-postaje-bravo-katijan-knok-otkriva-pozadinu-velikog-rebrendinga-omiljenog-radija-15275864 |title=narodni postaje bravo! Katijan Knok otkriva pozadinu velikog rebrendinga omiljenog radija |newspaper=[[Jutarnji list]] |access-date=9. travnja 2024}}</ref> == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.narodni.hr Službena stranica] [[Kategorija:Nastanci 1997.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] sh46kht6pmow1lq58t9gsssiicnqdfc 0 82119 42605735 42585853 2026-06-05T15:39:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605735 wikitext text/x-wiki '''Radio Sto plus''' je [[radio-stanica]] u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u [[Srbija|Srbiji]] ([[Sandžak]]) koja emitira program na frekvencijama 105,3&nbsp;MHz i 97,2&nbsp;MHz. Sto plus ima regionalnu koncesiju te signalom pokriva područja Novog Pazara, Raške, Tutina, Sjenice, Nove Varoši, Priboja, Prijepolja, Rožaja, Bijelog Polja, Berana, Zubinog Potoka, Leška i Leposavića. Nezavisni radio Sto plus, osnovan 7. jula 2003. sa ciljem da objektivno izveštava o događajima u regionu, Srbiji i Crnoj Gori i republikama bivše Jugoslavije. Sto plus je deo novinske agencije BETA ,bavi se promocijom ljudskih i manjinskih prava, tolerancijom i boljim razumevanjem zajednica. Sto plus emituje regionalne, nacionalne i vesti iz sveta, kao i tonske izveštaje i posebne programe Betinog Audio servisa, koristeći dopisnike iz Srbije i Crne Gore, susednih zemalja, evropskih centara i drugih gradova u celom svetu. == Vanjske veze == * [http://www.radiostoplus.com/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070922121407/http://www.radiostoplus.com/ |date=2007-09-22 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 2003.]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:Novi Pazar]] khnlfln7otfi035pbnwmcsx20uuq1id 0 82370 42605623 42402358 2026-06-05T15:24:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605623 wikitext text/x-wiki {{about||britanskog sportskog strijelca|Henry Burr (sportski strijelac)|fudbalera|Robert Rice (fudbaler)}} [[Datoteka:Henry Burr 1918.jpg|thumb|200px|Burr godine 1918.]] '''Henry Burr''' (15. januar 1882 - 6. april 1941) bio je [[Kanada|kanadski]] [[pop muzika|pop]] [[pjevač]] koji je uživao popularnost početkom 20. vijeka, a koji je također poznat kao jedan od prvih [[radio|radijskih]] zabavljača i producenata. Rođen je '''Harry Haley McClaskey''' a uz [[pseudonim]] '''Henry Burr''' koristoi je i '''Irving Gillette''', '''Henry Gillette''', '''Alfred Alexander''', '''Robert Rice''', '''Carl Ely''', '''Harry Barr''', '''Frank Knapp''', '''Al King''' iu '''Shamus McClaskey'''.<ref name = "ENC">{{cite web|url = http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0000490|title = Burr, Henry|author = Edward B. Moogk|publisher = Encyclopedia of Music in Canada|access-date = 2010-06-09|archive-date = 2005-05-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20050520085326/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0000490|dead-url = yes}}</ref><ref>{{cite web|url = http://ccrma.stanford.edu/groups/edison/exhibit/exhibit.html|title = Exhibit of the Month: Psuedonyms & Those Who Used Them|publisher = Stanford University|date = 6. 12. 2002.}}</ref> Kao jedan od prvih pjevača koji je shvatio mogućnosti nove tehnologije, stvorio je plodnu diskografiju te se vjeruje da je sa 12.000 različitih audio-snimki jedan od najplodnijih pjevača svih vremena.<ref name = "CC" /> Glas mu je bio tenor, a pjevao je solo, u duetu, triju ili kvartetima. Najpoznatija suradnja mu je bila u sastavu [[Peerless Quartet]]. == Reference == {{reflist}} == Audio == * [http://amicus.collectionscanada.ca/gramophone-bin/Main/ItemDisplay?l=0&l_ef_l=-1&id=449873.1105157&v=1&lvl=1&coll=24&rt=1&itm=31421793&rsn=S_WWWicaqq3cLr&all=1&dt=NW+|burr|&spi=-&rp=1&vo=1 ''When you and I were young Maggie'' (1916 solo performance)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} From Virtual Gramophone. * [http://www.webspawner.com/users/henryburrinconcert/index.html Henry Burr in concert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525204644/http://www.webspawner.com/users/henryburrinconcert/index.html |date=2011-05-25 }} This site contains direct links to the above site, which eliminates the need to search the database. * [http://www.archeophone.com/product_info.php?products_id=62 Samples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721153431/http://www.archeophone.com/product_info.php?products_id=62 |date=2010-07-21 }} from Archeophone Records * [http://www.avtrust.ca/mw/mw.php?display&en&67 AVTrust.ca - Henry Burr (video clip)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508173257/http://www.avtrust.ca/mw/mw.php?display&en&67 |date=2005-05-08 }} * [http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?query=henry+burr&queryType=%40attr+1%3D1 Henry Burr recordings], from the [[Cylinder Preservation and Digitization Project]] at the [[University of California, Santa Barbara]] Library. {{Lifetime|1882|1941|Burr, Henry}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Henry Burr}} * [http://victor.library.ucsb.edu/index.php/talent/detail/2794/ Discography of Henry Burr] on [[Victor Talking Machine Company|Victor Records]] from the Encyclopedic Discography of Victor Recordings (EDVR) * [http://www.me.uvic.ca/~art/hb.html Arthur Makosinki: Henry Burr online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509090759/http://www.me.uvic.ca/~art/hb.html |date=2009-05-09 }} Makosinki attempts to trace the convoluted changes in Burr's various quartets, trios and other ventures. The web site also provides various additional stage names. <!-- NBC Radio --> [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Kanadski pjevači]] 5r0hswbv42xclbbwmf808f2cobsp8t8 0 83336 42606321 42563652 2026-06-06T11:32:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606321 wikitext text/x-wiki {{Otherpeople}} {{Infokutija novinar | ime = Chris Matthews | slika = [[Datoteka:Chris Matthews.jpg|300px]] | opis = Chris Matthews, oktobar 2007. | ime_po_rođenju = Christopher John Matthews | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1945|12|17}} | mjesto_rođenja = [[Philadelphia]], SAD | age = | death_date = | death_place = | obrazovanje = [[College of the Holy Cross]] | zanimanje = Voditelj TV-vijesti i politički komentator | ostala_imena = "Tweety"<ref>{{cite web |url=http://www.dkosopedia.com/wiki/Chris_Matthews |title=Chris Matthews |publisher=dKosopedia |date=27. 03. 2006. |accessdate=23. 02. 2010. |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104101902/http://dkosopedia.com/wiki/Chris_Matthews |dead-url=yes }}</ref> | religion = rimokatolik | gender = | status = | title = | family = | bračni_drug = [[Kathleen Matthews]] | children = | rodbina = [[Jim Matthews]], komesar [[Okrug Montgomery (Pennsylvanija)|Okruga Montgomery]] u državi [[Pennsylvania|Pennsylvanija]] (brat) | etnicitet = [[Irski Amerikanci|Irski Amerikanac]] | salary = | networth = | djela = ''[[Hardball with Chris Matthews]]''<br /> ''[[The Chris Matthews Show]]'' | agent = | URL = http://www.msnbc.msn.com/id/3036697/ }} '''Christopher John "Chris" Matthews''' (17. decembar 1945 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] voditelj TV-vijesti i politički komentator, najpoznatiji po svojoj talk-show emisiji ''[[Hardball with Chris Matthews]]'' koja se prikazuje na kalovskom kanalu [[MSNBC]]. Matthews je također poznat po svojim [[levica|ljevičarskim]] političkim pogledima, žestokoj kritici [[Republikanska stranka SAD|Republikanske stranke]] te kao jedan od najgorljivijih pristaša [[Barack Obama|Baracka Obame]] među medijskim ličnostima u današnjim SAD. Njegova izjava da svaki put kad čuje Obamin govor osjeti "uzbuđenje kako mu se diže iz prepona" <ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/02/13/chris-matthews-i-felt-thi_n_86449.html|title=Chris Matthews: "I Felt This Thrill Going Up My Leg" As Obama Spoke|work=huffingtonpost.com|date=13.2. 2008.|accessdate=29.10. 2009.}}</ref> se od strane kritičara često citira kao jedan od najeklatantnijih primjera stranačke i ideološke pristranosti u današnjim medijima SAD. == Bibliografija == * {{cite book |last=Matthews |first=Christopher |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=Life’s a Campaign: What Politics Has Taught Me About Friendship, Rivalry, Reputation, and Success |url=https://archive.org/details/lifescampaignwha00matt |origdate= |origyear= |origmonth= |accessdate = 24. 09. 2008. |edition=1st ed. |series= |date= |year=2007 |month= |publisher=Random House |location=New York |language= |isbn=9781400065288 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} * {{cite book |last=Matthews |first=Christopher |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=American: Beyond Our Grandest Notions |url=https://archive.org/details/americanbeyondou00matt |origdate= |origyear= |origmonth= |accessdate = 24. 09. 2008. |edition= |series= |date= |year=2002 |month= |publisher=Free Press |location=New York |language= |isbn=0743240863 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} * {{cite book |last=Matthews |first=Christopher |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=Now, Let Me Tell You What I Really Think |url=https://archive.org/details/nowletmetellyouw00matt |origdate= |origyear= |origmonth= |accessdate = 24. 09. 2008. |edition=1st ed. |series= |date= |year=2001 |month= |publisher=Free Press |location=New York |language= |isbn=0684862360 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} * {{cite book |last=Matthews |first=Christopher |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=Hardball: How Politics Is Played, Told By One Who Knows the Game |url=https://archive.org/details/hardballhowpolit0000matt_p4q4 |origdate= |origyear= |origmonth= |accessdate = 24. 09. 2008. |edition=1st Touchstone ed. |series= |date= |year=1999 |month= |publisher=Simon & Schuster |location=New York |language= |isbn=0684845598 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} * {{cite book |last=Matthews |first=Christopher |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title= Kennedy & Nixon: The Rivalry that Shaped Postwar America |url=https://archive.org/details/kennedynixonriva00matt |origdate= |origyear= |origmonth= |accessdate = 24. 09. 2008. |edition= |series= |date= |year=1996 |month= |publisher=Simon & Schuster |location=New York |language= |isbn=0684810301 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Chris Matthews}} * [http://www.msnbc.msn.com/id/3036697/ Hardball with Chris Matthews] * [http://www.thechrismatthewsshow.com/ The Chris Matthews Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060803065158/http://thechrismatthewsshow.com/ |date=2006-08-03 }} {{Lifetime|1945||Matthews, Chris}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki pisci govora]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] o1nse7t1wv16jxvr072h4vbk6d6x7ht 14 84098 42605617 40864852 2026-06-05T15:20:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605617 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television presenters from the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Voditelji]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|TV-voditelji]] [[Kategorija:TV-voditelji po nacionalnosti]] 12g33ty4anyvma1jigzbbg2hkn8hb1l 42606278 42605617 2026-06-06T11:29:49Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] na [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605617 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television presenters from the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Voditelji]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|TV-voditelji]] [[Kategorija:TV-voditelji po nacionalnosti]] 12g33ty4anyvma1jigzbbg2hkn8hb1l 0 86251 42605812 40683111 2026-06-05T22:02:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605812 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika= |opis slike=Slobodan Bajić Paja |didaskalija=SLOBODAN BAJIĆ PAJA |datum rođenja=[[26. jun]] [[1916]]. |mesto rođenja=[[Banovci (Nijemci)|Banovci]] |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[jul]] [[1943]]. ('''27''' god.) |mesto smrti=drumu [[Tuzla]]-[[Zvornik]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska]] |profesija=student |KPJ=[[1938]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar]]<br />[[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|GŠ NOV i PO Vojvodine]] |narodni heroj=[[5. jul]]a [[1952]]. }} '''Slobodan Bajić - Paja''' ([[1916]]—[[1943]]), [[politički komesar]] [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[26. jun]]a [[1916]]. godine u [[Banovci (Nijemci)|Banovcima]], selu u [[Hrvatska|hrvatskom]] djelu [[Srijem]]a. Potiče iz [[Pravoslavlje|pravoslavne]] svešteničke porodice. Od [[1922]]. godine je živeo u [[Pećinci]]ma, gde mu je otac Božidar bio premešten. Tu je završio osnovnu školu, a gimnaziju [[1935]]. godine u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]. [[Filozofija|Filozofiju]] je studirao na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u [[Beograd]]u, gde je postao jedan od istaknutih aktivista studentskog pokreta. Sarađivao je [[Pavle Pap Šilja|Pavlom Papom]], koji je bio jedan od političkih rukovodilaca studentskog pokreta na [[Beogradski univerzitet|Beogradskom univerzitetu]]. Slobodan je kao student više puta dolazio u [[Sremski Karlovci|Sremske Karlovce]], gde je okupljao srednjoškolsku omladinu, buduće skojevce, koji su ga poznavali iz gimnazije, a neki su dolazili iz [[Novi Karlovci|Novih Karlovaca]], gde je Paja često boravio kod svog dede. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postao je [[1938]]. godine. Bio je popularan partijski radnik u [[Beograd]]u i [[Vojvodina|Vojvodini]]. Uhapšen je [[12. maj]]a [[1938]]. godine u [[Beograd]]u, zajedno sa dvadeset studenata. Bio je jedan od učesnika [[Beg iz Sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bekstva robijaša-komunista]], iz zatvora u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] [[22. avgust]]a [[1941]]. godine. Među fruškogorskim partizanima počeo je kao borac. Oktobra [[1941]]. godine bio je na političkom radu u selu [[Šuljam|Šuljmi]], na padinama [[Fruška gora|Fruške gore]]. U februaru [[1942]]. godine postao je [[politički komesar]] Prve čete [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog partizanskog odreda]], a komandir čete je bio [[Marko Peričin Kamenjar]]. U toku maja iste godine, Paja je postao politiki komesar Odreda. Kao politički komesar Štaba Sremskog partizanskog odreda, [[4. novembra]] [[1942]]. godine, zajedno sa [[Šesta proleterska istočnobosanska udarna brigada|Šestom istočno-bosanskom udarnom brigadom]] prelazi iz [[Srem]]a u istočnu [[Bosna (oblast)|Bosnu]]. Aprila [[1943]]. godine Paja je postavljen za prvog političkog komesara [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prve vojvođanske udarne brigade]], a u maju, iste godine, postaje politički komesar Operativnog štaba Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Vojvodine. Posle [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], ovaj Štab se sastao sa Vrhovnim komandantom NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]], čijom je naredbom postao [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Glavni štab Narodnooslobodilačke vojske i partizanskig odreda Vojvodine]]. Od komandanta, zamenika komandanta Štaba i politikog komesara Slobodana Bajića Paje, [[Tito]] je bio detaljno obavešten o razvoju [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|NOB-a u Sremu]] i [[Vojvodina|Vojvodini]]. Vraćajući se iz [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], jula [[1943]]. godine, na putu za [[Srem]], Paja je poginuo u borbi s [[Nemci]]ma na drumu [[Tuzla]]-[[Zvornik]]. Paja je posle rata sahranjen u zajedničkoj grobnici, sa [[Janko Čmelik|Jankom Čmelikom]], [[Boško Palkovljević Pinki|Boškom Palkovljevićem Pinkijem]] i [[Stanko Paunović Veljko|Stankom Paunovićem Veljkom]], na [[Spomen groblje u Sremskoj Mitrovici|Spomen groblju]] u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[5. jul]]a [[1952]]. godine. {{Lifetime|1916|1944|Bajić Paja, Slobodan}} [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] gg9kb4rmg6fff72lg1owbvyb6vduqgw 0 86398 42605659 42423889 2026-06-05T15:27:42Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpski radio-voditelji]] → [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] 42605659 wikitext text/x-wiki {{Infokutija umjetnik | poz_boja = #c6dbf7 | ime = Saša Marković Mikrob | slika = | širina_slike = 250px | opis = | ime_po_rođenju = Saša Marković<br />'''Nadimci:'''<br /> Mikrob<br />Mladoženja<br />Bambus<br />Ganeša'' | datum_rođenja = {{birth date|1959|10|21|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | datum_smrti = {{death date and age|2010|7|15|1959|10|21|df=y}} | mjesto_smrti = Beograd, [[Srbija]] | nacionalnost = [[Srbija|Srpska]] | polje = [[Slikarstvo]], [[performans]], [[muzika]], [[novinarstvo]] | pokret = | djela = }} '''Saša Marković Mikrob''' (21. oktobar [[1959]]. [[Beograd]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] – 15. jul [[2010]]. Beograd, [[Srbija]]) poznat i kao '''Mladoženja''', '''Bambus''' i '''Ganeša'''<ref name="seecult1">{{Cite web |url=http://www.seecult.org/vest/umro-sasa-markovic-mikrob |title=Umro Saša Marković Mikrob|accessdate=1. 8. 2010. |author= |date= 15. 7. 2010. |work= |publisher=SEEcult.org}}</ref> bio je umetnik, novinar, radijski voditelj, društveni radnik, [[Performans|performer]],<ref name="b92">{{Cite web |url=http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=1087?yyyy=2010&mm=07&dd=15&nav_id=445704 |title=Preminuo Saša Marković Mikrob|accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=15. jul 2010.|work= |publisher=[[B92]]}}</ref> i jedan od najznačajnijih predstavnika srpske alternativne i savremene umetničke scene.<ref name="danas">{{Cite web |url=http://www.danas.rs/danasrs/iz_sata_u_sat/umro_novinar_i_umetnik_sasa_markovic_mikrob.83.html?news_id=22848 |title=Umro novinar i umetnik Saša Marković Mikrob|accessdate=1. 8. 2010. |author= [[Novinska agencija Beta|BETA]]|date= 15. 7. 2010. |work= |publisher=[[Danas (novine)|Danas]]}}</ref><ref name="b92-2"/> Radio je kao saradnik u više listova i [[radio-program]]a, a kao performer je pedesetak puta nastupao u [[Srbija|Srbiji]] i inostranstvu.<ref name="b92"/> Marković je kao specifična ličnost bio inspiracija za brojne [[Dokumentarni film|dokumentarne filmove]], a često se pojavljivao i u [[Muzički spot|muzičkim spotovima]] beogradskih [[Muzički sastav|bendova]].<ref name="b92"/> == Biografija == Saša Marković rođen je [[1959]]. u Beogradu, gde je studirao [[Jugoslovenska književnost|jugoslovensku književnost]] i [[srpskohrvatski jezik]].<ref name="seecult1"/> Od rane mladosti bavio se različitim poslovima – bio je grafički urednik ''[[Student (časopis)|Studenta]]'', čuvar oružja u podrumu [[Banka|banke]] u centru grada, šofer i kurir u ambasadi jedne vanevropske zemlje, [[Aktivizam|politički aktivista]] i osnivač nekih opozicionih stranaka, polaznik raznih kurseva, proizvođač toalet papira, [[akviziter]] knjiga, [[novinar]], [[radio voditelj]], urednik ''Lepog ritma srca'', predavač o istoriji rokenrola, suosnivač tajne organizacije KPGS, suosnivač ''Remonta''...<ref name="B92-3">{{Cite web|url=http://www.b92.rs/kultura/aktuelno.php?nav_id=446248&id=715|title=Odlazak "Dobrog duha Beograda"|accessdate=1. 8. 2010. |author= [[Darka Radosavljević]] |date=18. jul 2010.|work= |publisher=[[B92]]}}</ref> == Radio == Od [[1990]]. Marković je radio na ''[[Radio B92|Radiju B92]]'' u emisiji ''[[Ritam srca]]'', a od kraja [[1990]]-ih vodio i uređivao ''Lepi Ritam Srca'',<ref name="b92"/> koja je počinjala njegovim prepoznatljivim pozdravom ''Zdravo živo!''<ref name="tobić">{{Cite web |url=http://www.kurir-info.rs/kolumna/moj-drugar-mikrob-42345.php|title=Moj drugar Mikrob|accessdate=1. 8. 2010. |author= [[Ivan Tobić|Tobić Tobić]] |date=18. jul 2010.|work= |publisher=[[Kurir (novine)|Kurir]]}}</ref><ref name="kovač">{{Cite web|url=http://www.popboks.com/tekst.php?ID=8166|title=Čovek koji je voleo život|accessdate=1. 8. 2010. |author= [[Daniel Kovač]] |date=20. 7. 2010.|work= |publisher=[[Popboks]]}}</ref> Marković je u ovoj emisiji „na zabavan i optimističan način komentarisao stvarnost, preporučivao koncerte, izložbe i ostala dešavanja“, i iz svoje kolekcije birao „muziku koja se nije mogla čuti na drugim mestima“.<ref name="tobić"/> Nakon toga je do 2006. sa [[Mićun Ristić|Mićunom Ristićem]] na ''[[Radio SKC|Radiju SKC]]'' vodio emisiju ''Black Market'' koja se bavila beogradskim muzičkim i [[koncert]]nim dešavanjima.<ref name="seecult1"/> Emisija je dobila naziv ''Black Market'' ([[crna berza]]) po berzi ploča koja se paralelno odvijala na ulici ispred ''[[Studentski kulturni centar|Studentskog kulturnog centra]]'', a imala je i izdanje uživo u [[DKSG]]-u i pojedinim drugim prostorima u gradu.<ref name="seecult1"/> Emisija je prekinuta nakon što ''Radio SKC'' nije dobio dozvolu za emitovanje programa na konkursu ''[[Republička radiodifuzna agencija Republike Srbije|Republičke radiodifuzne agencije Republike Srbije]]''.<ref name="seecult1"/> == Radionice i izložbe == Sa britanskim umetnikom Miksapom (''Mixup'') iz [[Notingem]]a Marković je izveo više akcija ''Lice odgovara priči'' (''The Face Fits the Story'') uz radionice, projekcije video radova i performans.<ref name="seecult2">{{Cite web |url=http://www.seecult.org/vest/ispracaj-mikroba |title=Ispraćaj Mikroba |accessdate=1. 8. 2010. |author= |date= 15. 7. 2010. |work= |publisher=SEEcult.org}}</ref> Koristili su [[foto-automat]] kao umetnički medij, a da bi radili zajedno, sastajali se naizmenično u Srbiji i [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]].<ref name="seecult2"/> Prvu zajedničku akciju održali su 1989. u SKC-u.<ref name="seecult2"/> Marković je s njim 1994. vodio umetničku radionicu ''Psychodelia'' u [[Glazgov]]u, a 1996. je u [[Žitkovac|Žitkovcu]] vodio studentsku radionicu u okviru Projekta X (EASA, [[Arhitektonski fakultet u Beogradu]]).<ref name="b92"/> Među samostalnim izložbama Markovića bile su ''The Face Fits The Story - Life In Photobooth'' [[2004]]. u fotografskoj galeriji ''063'' u Beogradu i ''Englesko leto 2002'' (sa Miksapom) [[2003]]. u galeriji ''Remont''.<ref name="seecult1"/> U grupnim izložbama izlagao je na 44. ''[[Oktobarski salon|Oktobarskom salonu]]'' 2003, na izložbi ''Kolekcije i akumulacije'' u galeriji ''Studentskog kulturnog centra'' 2004, na izložbama ''O normalnosti. Umetnost u Srbiji 1989-2001'' u ''[[Muzej savremene umetnosti|Muzeju savremene umetnosti]]'' u Beogradu<ref name="seecult1"/> i ''Dislokacije/utopijski prostori'' u galeriji ''O<sub>3</sub>one'' 2005, na izložbama ''Ideja (ne) realizacija 2'' u galerijama ''Remont'' u Beogradu i ''Vladislav Maržik'' u [[Kraljevo|Kraljevu]] 2008.<ref name="seecult2"/> {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 0em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | '''Samostalne izložbe:''' * ''Radovi iz foto-automata'', Srećna galerija/SKC, Beograd, 1992.<ref name="činč"/> * ''Crossover'', galerija Sebastijan, Beograd 1994.<ref name="činč"/> * ''Zbiratelj'', galerija Kapelica/ŠOU, Ljubljana / MKC DPZN, Kopar, 1995.<ref name="činč"/> * ''Those Who Were About to Die, We Salute You'', Fly gallery, Glazgov, 1999.<ref name="činč"/> * ''Englesko leto 2002 ''(sa Miksapom (''Mixup'')), galerija Remont, Beograd, 2003.<ref name="činč"/> * ''The Face Fits The Story - Life In Photobooth'', fotografska galerija ''063'', Beograd, 2004.<ref name="seecult1"/> * ''O normalnosti. Umetnost u Srbiji 1989-2001'', ''Muzej savremene umetnosti'', Beograd, 2005.<ref name="seecult1"/> * ''Dislokacije/utopijski prostori'', galerija ''O<sub>3</sub>one'', Beograd, 2005.<ref name="seecult2"/> * ''Ideja (ne) realizacija 2'', galerija ''Remont'', Beograd i ''Vladislav Maržik'', Kraljevo, 2008.<ref name="seecult2"/> * Projekat ''Gotovina'' (sa Stevanom Novakovićem), serija od tri izložbe: ''Izumi'', galerija ''Remont''; ''Koža'', galerija ''DKSG''; ''Gotovina'', galerija ''DOB'', Beograd, 2009.<ref name="seecult1"/> |- | style="text-align: left; font-size: 100%;" |'''Grupne izložbe:''' * ''Privatno - javno'', kuća Milice Tomić - Srećna galerija/SKC, Beograd 1993.<ref name="činč"/> * ''X Salon mladih'', Galerija narodnog muzeja Kikinda, 1993.<ref name="činč"/> * ''Urbazona, Energija 93 #6'', Galerija doma omladine Beograd, 1993.<ref name="činč"/> * ''Scene pogleda'', Godišnja izložba SCCA, Cinema Rex, Beograd, 1995.<ref name="činč"/> * ''44. Oktobarski salon'', Beograd, 2003.<ref name="činč"/> |} U proleće 2008. sa [[Stevan Novaković|Stevanom Novakovićem]] osnovao je umetničku grupu ''Radar''. U julu iste godine započeli su projekat ''Gotovina'' izložbom u Markovićevom stanu.<ref name="seecult1"/> Projekat se bavio prikupljanjem predmeta sa beogradskih [[Buvlja pijaca|buvljih pijaca]], te njihovom predstavljanju kao ''[[ready-made]]'' objekata ili njihovom kombinovanju u [[asemblaž]]e.<ref name="seecult1"/> Projekat je trebalo da ukaže na [[fenomen]] iskorišćavanja odbačenih stvari i proces zarade od njihove preprodaje nakon manjih intervencija.<ref name="seecult1"/> Projekat ''Gotovina'' činila je serija od tri izložbe: ''Izumi'' u galeriji ''[[Galerija Remont|Remont]]'', ''Koža'' u galeriji ''[[Dom kulture Studentski grad|Doma kulture Studentski grad]]'' i ''Gotovina'' u galeriji ''[[Dom omladine Beograda|Doma omladine Beograda]]''.<ref name="seecult1"/> == Muzika == Marković je bio vrsni poznavalac [[rokenrol]]a sa bogatom kolekcijom ploča,<ref name="kovač"/> od kojih je prvu nabavio kad je imao devet godina.<ref name="činč">{{Cite web|url=http://www.cincplug.com/mikrob/index.php|title=Saša Marković Mikrob, multimedijalni umetnik iz Beograda: Moja muzika |accessdate=1. 8. 2010. |author=|date=|work= |publisher=[[Činč]]}}</ref> Godine 1987. Markovićev prijatelj Nebojša Dudek, upoznao ga je sa tada nepoznatim [[Rambo Amadeus|Rambom Amadeusom]] sa kojim su osnovali tajnu organizaciju KPGS. Naziv je predstavljao [[akronim]] od'' [[Kurac]]! [[Pička]]! [[Govno]]! [[Sisa]]!'' koji je spontano nastao u telefonskom razgovoru između Markovića i Dudeka.<ref name="umelec">{{Cite web|url=http://www.divus.cz/umelec/article_page.php?item=1218|title=MIKROB|accessdate=1. 8. 2010.|author=[[Uroš Đurić]]|date=2003|work=|publisher=Umělec|archive-date=2011-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723200237/http://www.divus.cz/umelec/article_page.php?item=1218|dead-url=yes}} (češki)</ref> Marković je u okviru grupe KPGS učestvovao na albumu ''[[O, tugo jesenja]]'', Ramba Amadeusa iz 1988.<ref name="rambo">{{Cite web|url=http://www.plastelin.com/content/view/384/106/|title=Rambo Amadeus - O, tugo jesenja (PGP RTS, 1988) |accessdate=1. 8. 2010. |author=Branislav Nikolić|date=maj 2006.|work= |publisher=Plastelin }}</ref> Pored zvaničnog izdanja [[Produkcija gramofonskih ploča Radio televizije Beograd|PGP]]-a na čijem se omotu nalazi Rambo Amadeus obučen u togu iz vremena [[Volfgang Amadeus Mocart|Amadeusa]], a na pozadini obučen poput [[Rambo|Ramba]], postoji još jedno izdanje ovog albuma. U tiražu od 90 primeraka pojavilo se specijalno izdanje omota koji je radio Marković. Prednja strana ukrašena je fotokopijama koje sadrže razne reference na [[turbo-folk]], a ime Rambo Amadeus ispisano [[font]]om tada popularne ''[[Mikijeva Radionica|Mikijeve radionice]]'', dok je zadnja strana urađena u obliku stripovanog kolaža od slika iz foto-automata.<ref name="rambo"/> Rambo Amadeus je 1993. izdao album ''[[Kurac, pička, govno, sisa]]'' na kome se nalazi pesma ''K.P.G.S. (Oda radosti)''.<ref>[http://ramboamadeus.com/kpgs.html Kurac, Pička, Govno, Sisa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715152256/http://ramboamadeus.com/kpgs.html |date=2011-07-15 }} na zvaničnom sajtu Ramba Amadeusa</ref> Markovićev hobi bio je opremanje samostalno narezanih [[CD]]-ova ručno pravljenim omotima jer, kako je govorio, „taj postupak prirodno sledi iz kopiranja muzike“. Marković nije mario za zaštitu intelektualne svojine, smatrajući je „licemernom strategijom bogatih“, ali je bio protiv masovne [[Piraterija|piraterije]] koju je smatrao delom „nakazne nemani [[Kapitalizam|kapitalizma]]“:<ref name="činč"/> „Piraterija jeste kapitalizam i zato je treba suzbijati. Sasvim druga priča su katalozi kolekcionara, tokom dugog vremena brižljivo, sa ljubavlju prikupljane hiljade, često nepoznatih naslova. Katalozi kruže mrežom kao voda u prirodi. Zaustaviti tu cirkulaciju jednako je zaustavljanju života! To je ljubav! To je sloboda! To je poezija!“<ref name="činč"/> Izrada omota uključivala je obavezni prednji omot, ponekad i zadnju stranu sa spiskom pesama, i obaveznu sliku na samom CD-u. Po Markoviću, prelaskom muzike sa [[vinil]]a na CD, umetnost omota za ploče je nazadovala, sa mnogo manje dobrih omota nego '50-ih, '60-ih i '70-ih godina XX veka.<ref name="činč"/> Njegova kolekcija brojala je preko preko šeststo ručno napravljenih omota.<ref name="činč"/> Sarađivao je sa [[Ivan Tobić|Tobićem Tobićem]], kao član njegovog ''one-man'' benda,<ref name="tobić"/><ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=AHDz5ucvPZ8|title=Mikrob i Tobić, Božanska pravda|accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=27. 7. 2010.|work= |publisher=[[YouTube]]}}</ref> pojavljivao se u muzičkim spotovima ''Boli me kita'', grupe ''[[Familija (muzička grupa)|Familija]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=MJSh0gpp_qM&feature=player_embedded|title=Familija Boli me kita |accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=27. 7. 2010.|work= |publisher=[[YouTube]]}}</ref> ''Lepa Janja, ribareva kći'', ''[[Bajaga i instruktori|Bajage i instruktora]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=0bAc2D4gic4|title=Bajaga - Lepa Janja|accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=27. 7. 2010.|work= |publisher=[[YouTube]]}}</ref> ''Opet jak'', grupe ''[[Repetitor (muzički sastav)|Repetitor]]'',<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=j0HdrFCqaps|title=Repetitor: Opet jak |accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=17. jul 2010.|work= |publisher=[[YouTube]]}}</ref> i kao [[maskota]] na omotu muzičke kompilacije ''[[:commons:Kategorija:Šta treba maloj deci|Šta treba maloj deci]]''.<ref name="tobić"/> == Smrt == Marković je posle duže i teške bolesti umro 15. jula 2010. u bolnici na [[Bežanijska Kosa|Bežanijskoj Kosi]] u Beogradu u 51. godini.<ref name="seecult1"/> [[Kremacija|Kremiran]] je na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u Beogradu 17. jula 2010. [[Opelo|Opelu]] je prisustvovao veliki broj Markovićevih prijatelja, poznanika, kolega, umetnika, kao i predsednik Srbije [[Boris Tadić]].<ref name="b92-2">{{Cite web|url=http://www.b92.rs/kultura/aktuelno.php?nav_id=446057&id=715|title=Oproštaj od Saše Markovića Mikroba|accessdate=1. 8. 2010. |author= |date=17. jul 2010.|work= |publisher=[[B92]]}}</ref> == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.cincplug.com/mikrob/index.php Moja muzika], Saša Marković Mikrob piše o svojoj kolekciji diskova * [http://www.kurir-info.rs/kolumna/moj-drugar-mikrob-42345.php Moj drugar Mikrob], [[Tobić Tobić]] o Mikrobu * [http://www.popboks.com/tekst.php?ID=8166 Čovek koji je voleo život], [[Daniel Kovač]] o Mikrobu {{Lifetime|1959|2010|Marković, Saša}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski umjetnici]] [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] [[Kategorija:Performans]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] lrcjyyrgxbjoy9w3q9mnpxtkcku66l7 0 88184 42605662 42441834 2026-06-05T15:28:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji]] → [[Kategorija:Radijski voditelji]] 42605662 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | slika = Department_of_State_(United_States)_Spokesperson_Tammy_Bruce_in_2025_(cropped).jpg | ime = Tammy Bruce | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1962|08|19}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} {{city-state|Los Angeles|California}}, [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = [[Radijski voditelj|radijska voditeljka]], spisateljica, [[politički komentator|politička komentatorka]] | website = [http://www.tammybruce.com/ tammybruce.com] }} '''Tammy Bruce''' ('''Tami Brus''', [[19. 8.|19. avgust]], [[1962]]) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radijska voditeljka, spisateljica i [[politička komentatorka]]. Njen [[talk show]], ''The Tammy Bruce Show'' se emituje uživo vikendom preko [http://www.talkstreamlive.com TalkStreamLive]. Ona je, takođe, česta saradnica [[Fox News Channel|Fox News]]-a. Na svom sajtu ona se opisuje kao "ovoreno [[lezbejka|gej]] nezavisna [[američki konzervativizam|konzervativka]], koja je [[pro-choice]], poseduje oružje i podržava [[smrtna kazna|smrtnu kaznu]]" i koja je glasala za predsednike [[Ronald Reagan|Reagana]], [[Bill Clinton|Clintona]] i [[George W. Bush|Busha]]. Godine 2003. imenovana je da radi u tranzicionom timu guvernera [[Arnold Schwarzenegger|Schwarzeneggera]], koji je došao na to mesto nakon guvernera [[Gray Davis|Grayja Davisa]].<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2003/oct/11/local/me-transition11 | work=Los Angeles Times | title=Schwarzenegger Team Focuses on 2 Key Posts | first1=Peter | last1=Nicholas | first2=Matea | last2=Gold | date=11.10.2003 | accessdate=19.8.2010}}</ref> Bruceova je bila sedam godina na mestu predsednice kalifornijskog odeljenja [[National Organization for Women|Nacionalne organizacije za žene]] (NOW) i dve godine je bila u direktorskom odboru te organizacije, ali je kasnije kritikovala NOW, kao i [[feminizam]] u SAD, tvrdeći da je feminizam napustio izvorne principe feminizma i da NOW naginje levici. Tokom 1980-ih učestvovala je u radu [[ACT-UP]]-a, LGBT organizacije, koja se fokusirala na pomoć osobama sa HIV/AIDS-om. == Vanjske veze == * [http://www.tammybruce.com/ Tammy Bruce's official website] * Currently rated #1 on [http://www.talkstreamlive.com/ TalkStreamLive] * {{IMDb ime|2161935}} == Reference == {{Reflist}} {{Lifetime|1962||Bruce, Tammy}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Američke feministkinje]] [[Kategorija:Feminističke spisateljice]] [[Kategorija:Politički komentatori]] [[Kategorija:Radijski voditelji]] [[Kategorija:Lezbejske spisateljice]] [[Kategorija:LGBT radijske ličnosti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] {{LGBT-stub}} 6d1gdn8ryry15id49ju1a965ux22o7d 42605667 42605662 2026-06-05T15:29:00Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Radijski voditelji|Radijski voditelji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Američki radijski voditelji|Američki radijski voditelji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605667 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | slika = Department_of_State_(United_States)_Spokesperson_Tammy_Bruce_in_2025_(cropped).jpg | ime = Tammy Bruce | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1962|08|19}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} {{city-state|Los Angeles|California}}, [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = [[Radijski voditelj|radijska voditeljka]], spisateljica, [[politički komentator|politička komentatorka]] | website = [http://www.tammybruce.com/ tammybruce.com] }} '''Tammy Bruce''' ('''Tami Brus''', [[19. 8.|19. avgust]], [[1962]]) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radijska voditeljka, spisateljica i [[politička komentatorka]]. Njen [[talk show]], ''The Tammy Bruce Show'' se emituje uživo vikendom preko [http://www.talkstreamlive.com TalkStreamLive]. Ona je, takođe, česta saradnica [[Fox News Channel|Fox News]]-a. Na svom sajtu ona se opisuje kao "ovoreno [[lezbejka|gej]] nezavisna [[američki konzervativizam|konzervativka]], koja je [[pro-choice]], poseduje oružje i podržava [[smrtna kazna|smrtnu kaznu]]" i koja je glasala za predsednike [[Ronald Reagan|Reagana]], [[Bill Clinton|Clintona]] i [[George W. Bush|Busha]]. Godine 2003. imenovana je da radi u tranzicionom timu guvernera [[Arnold Schwarzenegger|Schwarzeneggera]], koji je došao na to mesto nakon guvernera [[Gray Davis|Grayja Davisa]].<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2003/oct/11/local/me-transition11 | work=Los Angeles Times | title=Schwarzenegger Team Focuses on 2 Key Posts | first1=Peter | last1=Nicholas | first2=Matea | last2=Gold | date=11.10.2003 | accessdate=19.8.2010}}</ref> Bruceova je bila sedam godina na mestu predsednice kalifornijskog odeljenja [[National Organization for Women|Nacionalne organizacije za žene]] (NOW) i dve godine je bila u direktorskom odboru te organizacije, ali je kasnije kritikovala NOW, kao i [[feminizam]] u SAD, tvrdeći da je feminizam napustio izvorne principe feminizma i da NOW naginje levici. Tokom 1980-ih učestvovala je u radu [[ACT-UP]]-a, LGBT organizacije, koja se fokusirala na pomoć osobama sa HIV/AIDS-om. == Vanjske veze == * [http://www.tammybruce.com/ Tammy Bruce's official website] * Currently rated #1 on [http://www.talkstreamlive.com/ TalkStreamLive] * {{IMDb ime|2161935}} == Reference == {{Reflist}} {{Lifetime|1962||Bruce, Tammy}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Američke feministkinje]] [[Kategorija:Feminističke spisateljice]] [[Kategorija:Politički komentatori]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Lezbejske spisateljice]] [[Kategorija:LGBT radijske ličnosti]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] {{LGBT-stub}} p27qlqi64i64uld1mxdzx2dobmavo0r 42606270 42605667 2026-06-06T11:23:32Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:LGBT radijske ličnosti]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606270 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | slika = Department_of_State_(United_States)_Spokesperson_Tammy_Bruce_in_2025_(cropped).jpg | ime = Tammy Bruce | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1962|08|19}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} {{city-state|Los Angeles|California}}, [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = [[Radijski voditelj|radijska voditeljka]], spisateljica, [[politički komentator|politička komentatorka]] | website = [http://www.tammybruce.com/ tammybruce.com] }} '''Tammy Bruce''' ('''Tami Brus''', [[19. 8.|19. avgust]], [[1962]]) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radijska voditeljka, spisateljica i [[politička komentatorka]]. Njen [[talk show]], ''The Tammy Bruce Show'' se emituje uživo vikendom preko [http://www.talkstreamlive.com TalkStreamLive]. Ona je, takođe, česta saradnica [[Fox News Channel|Fox News]]-a. Na svom sajtu ona se opisuje kao "ovoreno [[lezbejka|gej]] nezavisna [[američki konzervativizam|konzervativka]], koja je [[pro-choice]], poseduje oružje i podržava [[smrtna kazna|smrtnu kaznu]]" i koja je glasala za predsednike [[Ronald Reagan|Reagana]], [[Bill Clinton|Clintona]] i [[George W. Bush|Busha]]. Godine 2003. imenovana je da radi u tranzicionom timu guvernera [[Arnold Schwarzenegger|Schwarzeneggera]], koji je došao na to mesto nakon guvernera [[Gray Davis|Grayja Davisa]].<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2003/oct/11/local/me-transition11 | work=Los Angeles Times | title=Schwarzenegger Team Focuses on 2 Key Posts | first1=Peter | last1=Nicholas | first2=Matea | last2=Gold | date=11.10.2003 | accessdate=19.8.2010}}</ref> Bruceova je bila sedam godina na mestu predsednice kalifornijskog odeljenja [[National Organization for Women|Nacionalne organizacije za žene]] (NOW) i dve godine je bila u direktorskom odboru te organizacije, ali je kasnije kritikovala NOW, kao i [[feminizam]] u SAD, tvrdeći da je feminizam napustio izvorne principe feminizma i da NOW naginje levici. Tokom 1980-ih učestvovala je u radu [[ACT-UP]]-a, LGBT organizacije, koja se fokusirala na pomoć osobama sa HIV/AIDS-om. == Vanjske veze == * [http://www.tammybruce.com/ Tammy Bruce's official website] * Currently rated #1 on [http://www.talkstreamlive.com/ TalkStreamLive] * {{IMDb ime|2161935}} == Reference == {{Reflist}} {{Lifetime|1962||Bruce, Tammy}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Američke feministkinje]] [[Kategorija:Feminističke spisateljice]] [[Kategorija:Politički komentatori]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Lezbejske spisateljice]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] {{LGBT-stub}} apq1ilms0qbels0wev9pjpj947ijiik 0 88787 42606339 10609684 2026-06-06T11:32:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606339 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Oprah Winfrey | slika = Oprah Winfrey (2004).jpg|desno|200px | širina_slike = 250px | opis = Oprah Winfrey | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = <!-- {{Birth date and age|1954|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_rođenja = | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | zanimanje = | roditelji = }} '''Oprah Winfrey''' (Kosciusko, [[Mississippi]], [[29. 1.]] [[1954]].) – [[sjedinjene Američke Države|američka]] tv-voditeljica, glumica i filmska producentica. Rođena je u [[siromaštvo|siromaštvu]] u seoskom području američke države [[Mississippi]]. Do tinejdžerske dobi, odgajala ju je samohrana [[majka]], a kasnije je odrasla u [[Milwaukee]]u. Doživjela je traumatično [[djetinjstvo]], uključujući i [[silovanje]] u dobi od 9 godina te [[trudnoća|trudnoću]] s 14 godina. Njezin sin umro je u djetinjstvu. Još za vrijeme srednje škole, radila je na [[radio|radiju]]. Uređivala je lokalne večernje vijesti s 19 godina. Počela je voditi [[talk show]] na lokalnoj televiziji u [[Chicago|Chicagu]] u siječnju [[1984]]. Gledanost je rapidno rasla. Dobila je priliku za novi talk show, koji se emitirao na cijelom prostoru [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a od [[8. 9.]] [[1986]]. godine te je nazvan "[[Oprah Show]]". To je trenutno najdugovječniji talk show u SAD-u, koji se emitira svaki [[dan]]. U 24 sezone, bilo je više od 5 000 emisija. Najavljeno je da će se emitirati do [[9. 9.]] [[2011]]. <ref>Stelter, Brian; Carter, Bill (2009-11-19). "Oprah Winfrey to End Her Talk Show". New York Times. http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2009/11/19/oprah-winfrey-to-end-her-talk-show/?hp&emc=na. Retrieved 2009-11-19.</ref> Emisiju proizvedi njena tvrtka Oprah Harpo iz Chicaga. Oprah je jedna od najutjecajnih [[žena]] u SAD-u. Dnevno dobiva oko 3 000 [[e-mail]]ova. U njenoj emisiji gostovali su: [[Tom Cruise]], [[George W. Bush]], [[Prince]], [[Michael Jackson]], [[John F. Kennedy Jr.]], [[Muhammad Ali]], [[Hillary Clinton|Hillary Rodham Clinton]] i mnogi drugi glumci, pjevači, političari i dr. Uz talk show, Oprah ima svoj mjesečnik "O - Oprah Magazine", dobrotvorne aktivnosti, organizaciju "Oprah's Angel Network" i klub [[knjiga]] pod nazivom "Oprah's Books". Najbogatija je [[Afroamerikanci|Afroamerikanka]] 20. stoljeća, jedina Afroamerikanka milijarderka. Mnogo je novaca darovala u dobrotvorne svrhe. Bila je nominirana za [[Oscar za najbolju sporednu glumicu|Oscara za najbolju sporednu glumicu]] u filmu [[Boja purpura (1985)|"Boja purpura"]] 1985. Njezina produkcijska kuća, Harpo Productions proizvodi televizijske programe i filmove. Angažirala se u predsjedničkoj kampanji [[Barack Obama|Baracka Obame]]. == Reference == {{reflist}} {{commonscat|Oprah Winfrey}} {{Lifetime|1954||Winfrey, Oprah}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki poslovni ljudi]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] 7g98htdoci9947dqeoug5f1hpu34eaq 0 88960 42606325 42401101 2026-06-06T11:32:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606325 wikitext text/x-wiki {{otherpeople}} {{Infokutija biografija | ime = Bill O'Reilly | slika = Bill O'Reilly at the World Affairs Council of Philadelphia (cropped).jpg | širina_slike = 225px | opis = Bill O'Reilly, 2010. | ime_po_rođenju = William James O'Reilly, Jr. | datum_rođenja = {{birth date and age|1949|9|10|df=y}} | mjesto_rođenja = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | religija = [[katolička crkva|rimokatolik]] | zanimanje = [[kolumnist]], [[pisac]], [[televizijska ličnost]], [[Talk radio|voditelj radijskog talk showa]] | obrazovanje = B.A., [[Marist College]]<br />M.A., [[Boston University]]<br /> M.P.A., [[Univerzitet Harvard|Harvard University]] | plata = $10,000,000 (2008)<ref>{{cite news|accessdate = 22. 10. 2008.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/21/AR2008102102522.html?hpid=topnews|title=O'Reilly: You'll Still Have Me to Kick Around|publisher=Washington Post | first=Howard | last=Kurtz | date=22. X 2008}}</ref> | networth = | supružnik = Maureen E. McPhilmy<br />(dvoje djece) | prebivalište = [[Manhasset (New York)|Manhasset]] | website = [http://www.billoreilly.com billoreilly.com] | fusnote = }} '''William James "Bill" O'Reilly, Jr.''' (10. septembar 1949 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] pisac, politički komentator i TV-voditelj [[konzervativizam|konzervativne]] orijentacije, najpoznatiji po vođenju popularne političke emisije ''[[O'Reilly Factor]]'' na programu [[Fox News]]a. Iako se smatra jednim od najuticajnijih konzervativaca u SAD, te iako je čest predmet napada i satire od strane američkih liberala i ljevičara, O'Reilly u nekim svojim stavovima, kao što je protivljenje [[smrtna kazna|smrtnoj kazni]], odstupa od svojih konzervativnih kolega, a odnedavno mu se pripisuje daleko manja sklonost napada na politiku predsjednika [[Barack Obama|Baracka Obame]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bill O'Reilly (political commentator)}} * [http://www.billoreilly.com Bill O'Reilly's Official Website] * [http://www.foxnews.com/oreilly/ ''The O'Reilly Factor'' website] * [http://www.creators.com/opinion_show.cfm?columnsName=bor O'Reilly's syndicated newspaper column] * [http://streamingradioguide.com/radio-show.php?show=564 List of radio stations streaming the O'Reilly Factor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210012452/http://streamingradioguide.com/radio-show.php?show=564 |date=2008-12-10 }} {{Lifetime|1949||Oreilly, Bill}} [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] o001lcaoixd3zh0ovp78hy6mdwp2tsn 0 88989 42606294 42484557 2026-06-06T11:30:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606294 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar | ime = Lou Dobbs | slika = [[Datoteka:Lou Dobbs by Gage Skidmore.jpg|200 px]] | ime_po_rođenjku = Louis Carl Dobbs | datum_rođenja = {{birth date and age|1945|9|24|df=y}} | birth_place = [[Childress (Texas)|Childress]], [[Texas]], [[SAD]] | supružnik = Debi Lee Roth-Segura | zanimanje = [[Talk radio|Voditelj radijskog talk showa]]<br />bivši [[voditelj vijesti]] [[CNN]] <br />bivši [[glavni urednik]]<br /> | | website = [http://www.cnn.com/CNN/Programs/lou.dobbs.tonight/ Lou Dobbs Tonight] | djela = [[Lou Dobbs Tonight]] }} '''Louis Carl "Lou" Dobbs''' (24. septembar 1945 -) je [[SAD|američki]] radio i TV-voditelj i pisac, poznat kao dugogodišnji novinar, urednik i voditelj na američkoj kablovskoj mreži [[CNN]], gdje se pretežno bavio ekonomskim i političkim temama. Dobbs je u CNN-u bio od samih početaka 1980. godine, kada mu je povjerena emisija ''[[Moneyline]]''. Dobbs je s vremenom stekao veliku popularnost, ali i kontroverznu reputaciju zbog pristranosti i promoviranje ekonomskog populizma, odnosno žestokom protivljenju [[globalizacija|globalizaciji]] i imigraciji u SAD. Njegovo nezadovoljstvo sklapanjem [[NAFTA]]-e i drugim aspektima [[Bill Clinton|Clintonove]] politike je eskaliralo 1999. u sukob s urednikom [[Rick Kaplan|Rickom Kaplanom]], koga je Dobbs optužio da promovira Clintonovu politiku na CNN. Dobbs je zbog toga u znak protesta napustio CNN, ali ga je osobni prijatelj [[Ted Turner]] nagovorio da se 2000. godine vrati. Dobbs, koji je u mladosti bio pristaša [[Republikanska stranka SAD|republikanaca]], sebe smatra "nezavisnim", te je za vrijeme [[George W. Bush|Bushovih]] mandata kritizirao njegovu politiku. U novembru 2009. je sporazumno napustio CNN, nakon višegodišnjih kritika da svojim protivljenjem imigraciji u SAD stvara negativne stereotipove o [[hispanoamerikanci|hispanoameričkoj]] populaciji. == Vanjske veze == * [http://loudobbs.com Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406220454/https://loudobbs.com/ |date=2022-04-06 }} * {{IMDb ime|id=1463161|name=Lou Dobbs}} {{Lifetime|1945||Dobbs, Lou}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] ky5ku6n7vf4ptgr14pwq023h8uo3v6z 0 88997 42605625 41819386 2026-06-05T15:24:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605625 wikitext text/x-wiki {{otherpeople|Jim Dobson}} {{Infokutija ličnost | ime = James Dobson | slika = James Dobson 1.jpg | datum_rođenja = {{birth date and age|1936|4|21|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Shreveport (Louisiana)|Shreveport]], Louisiana, SAD | obrazovanje = [[Point Loma Nazarene University]]<br />[[University of Southern California]] | zanimanje = [[psiholog]]<br />pisac<br />radio-voditelj | partija = [[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]] = | religija = [[evangelički kršćanin]] | supružnik = Shirley Dobson | djeca = Danae Dobson<br />Ryan Dobson }} '''James Clayton "Jim" Dobson, Jr.''' (21. april 1936 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[evangelikalizam|evangelikalistički]] [[krščanstvo|kršćanski]] oisac, [[psiholog]] i aktivist, poznat kao osnivač [[društveni konzervativizam|društveno konzervativne]] organizacije [[Focus on the Family]] (FOTF). Poznat je i kao voditelj dnevne radio-emisije Focus on the Family koju prenosi 7000 radio-stanica u 164 zemalja. Smatra se jednim od najuticajnijih ličnosti američke [[krščanska desnica|kršćanske desnice]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|James Dobson}} * [http://www.5280.com/issues/2006/0607/feature.php?pageID=400 "And on the Eighth Day, Dr. Dobson Created Himself"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060718221216/http://www.5280.com/issues/2006/0607/feature.php?pageID=400 |date=2006-07-18 }} - Article by Eileen Welsome in 5280 Magazine {{Lifetime|1936||Dobson, James}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Vjerski vođe]] 7ymoqrpp5gpq8kp1la9nx5wsngzu4j1 0 89003 42606287 41427377 2026-06-06T11:30:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606287 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Tucker Carlson | slika = Tucker Carlson by Gage Skidmore.jpg | opis = Tucker Carlson na konferenciji [[Conservative Political Action Conference|CPAC]], februar 2010. | datum_rođenja = {{Birth date and age|1969|5|16|df=y}} | mjesto_rođenja = [[San Francisco]], [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = [[voditelj vijesti]], [[politički komentator]] i [[kolumnist]] | supružnik = Susan Andrews | religija = [[američka episkopalna crkva|episkopalac]] | website = [http://www.dailycaller.com dailycaller.com] }} '''Tucker Swanson McNear Carlson''' (16. maj 1969 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] novinar i [[konzervativizam|konzervativni]] politički komentator. Poznat po prepoznatljivoj [[leptir-mašna|leptir-mašni]] koju je stalno nosio do 2006. godine, između 2009. i 2023. je radio kao glavni komentator za [[Fox News Channel]], a prije toga je bio ko-voditelj političke emisije ''[[Crossfire (CNN)|Crossfire]]'' na [[CNN]]-u te voditelj vlastite emisije ''[[Tucker (TV emisija)|Tucker]]'' na [[MSNBC]]-u. Početkom 2010. je zajedno sa Neilom Patelom, bivšim pomoćnikom [[Dick Cheney|Dicka Cheneya]] osnovao ''[[Daily Caller]]'', informativni web portal za koga se nada da će biti desničarski ekvivalent ljevičarskog ''[[The Huffington Post|Huffington Posta]]''. Iako ga mnogi smatraju konzervativcem, Carlson je zbog svojih stavova izazivao kontroverze i nedoumice među američkim konzervativcima. 2000-ih je prvo podržavao, pa kritizirao [[rat u Iraku]], a potom predsjednika [[George W. Bush|Busha]] optužio da "nije nikakav konzervativac". Zbog zalaganja za [[istopolni brak|istospolni brak]], te prisustva na skupu [[Ron Paul|Rona Paula]] te svečanom otvaranju legalnog bordela u Nevadi, ponekad ga se smatra [[libertarijanizam|libertarijancem]] umjesto konzervativcem. == Vanjske veze == * [http://www.nndb.com/people/765/000027684/ Tucker Carlson profile at NNDB]. * [http://www.imdb.com/name/nm1227121/ Tucker Carlson profile at IMDB]. * [http://mediamatters.org/issues_topics/people/tuckercarlson Media Matters' page on Tucker Carlson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708221931/http://mediamatters.org/issues_topics/people/tuckercarlson |date=2008-07-08 }}. * [http://www.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/07/09/tucker.shoe/ "Hillary Clinton Has Sweet Revenge"], CNN, July 9, 2003. * [http://www.ifilm.com/ifilmdetail/2652831 Video of Tucker Carlson exchange with Jon Stewart on CNN's ''Crossfire''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320144013/http://www.ifilm.com/ifilmdetail/2652831 |date=2007-03-20 }}, 2004. * [http://www.msnbc.msn.com/id/6902209/ "Tucker Carlson to join MSNBC"], MSNBC statement, February 2, 2005. * [http://www.youtube.com/watch?v=CiMaPDADTIo MSNBC promotional video slot for ''Tucker'']. {{commonscat|Tucker Carlson}} {{Lifetime|1969||Carlson, Tucker}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Libertarijanci]] 9hmtykl4phm3a8ud62sdxsbaeszx0al 0 89014 42606331 42422703 2026-06-06T11:32:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606331 wikitext text/x-wiki {{For|sheffieldskog slikara|Joe Scarborough (artist)}} {{Infobox Officeholder | namlesUsef Joseph Scarborough | image = Joe Scarborough (NBC News).jpg | imagesize = 270px | caption = Scarborough 2017. | state=[[Florida]] | district=[[1. kongresni okrug Floride|1.]] | term_start=3. januar 1995. | term_end=5. septembar 2001 | preceded=[[Earl Hutto]] | succeeded=[[Jeff Miller]] | party=[[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]] | date of birth={{Birth date and age|1963|04|09|df=y}} | place of birth=[[Atlanta]] | date of death= | place of death= | alma_mater=[[University of Alabama]],<br />[[University of Florida Levin College of Law]] | profession=[[pravnik]], trenutno [[TV voditelj]] | spouse=Melanie Hinton (razv.)<br />Susan Waren | residence= | religion=[[Baptist]] }} '''Charles Joseph "Joe" Scarborough''' (fonetski: Čarls Džozef "Džo" Skarborou; 9. april 1963 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[talk radio|radio]] i TV-voditelj, pisac i bivši [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] [[političar]]. Poznat je po tome što vodi emisiju ''[[Morning Joe]]'' na programu [[MSNBC]], a prethodno je na istom kanalu vodio emisiju ''[[Scarborough Country]]''. Od 1995. do 2001. Scarborough je služio u [[Predstavnički dom SAD|Predstavničkom domu Kongresa]] zastupajući [[1. kongresni okrug Floride|1. okrug]] [[Florida|Floride]]. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Joe Scarborough}} * [http://www.joescarborough.com Official Site] * [http://msnbc.msn.com/id/3036789/ ''Morning Joe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040202050816/http://msnbc.msn.com/id/3036789/ |date=2004-02-02 }} – MSNBC {{CongLinks | congbio=S000106}} * [http://www.newsmeat.com/media_political_donations/Joe_Scarborough.php Campaign contributions made by Joe Scarborough] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523095051/http://www.newsmeat.com/media_political_donations/Joe_Scarborough.php |date=2006-05-23 }} * [http://www.issues2000.org/FL/Joe_Scarborough.htm OnTheIssues page for Congressional terms] * [http://www.americanpolitics.com/20010808Klausutis.html American Politics Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116020545/http://www.americanpolitics.com/20010808Klausutis.html |date=2009-01-16 }} * [http://www.msnbc.msn.com/id/3036697/vp/31192664#31192664 Chris Matthews Interviews Joe Scarborough on ''Hardball'' 06/09/09] * [http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/31183471#31183471 Matt Lauer interviews Joe Scarborough on ''The Today Show'' 06/09/09]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.larryflynt.com/notebook.php?id=17 Who is Joe Scarborough?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715151729/http://www.larryflynt.com/notebook.php?id=17 |date=2010-07-15 }} {{Start box}} {{s-par|us-hs}} {{USRepSuccessionBox| state=Florida|district=1| before=[[Earl Hutto]]| after= [[Jeff Miller]] | years=1995–2001 }} {{End box}} {{Lifetime|1963||Scarborough, Joe}} [[Kategorija:Blogeri]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki političari]] te3t9esy5ueeifpqsh9vur2hcl0asfo 0 89015 42605679 42602677 2026-06-05T15:32:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605679 wikitext text/x-wiki Ovo je '''lista radio-stanica u Rusiji'''. == Nacionalna pokrivenost == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Radio Rusiji |<center>[http://radiorus.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055226/http://www.radiorus.ru/ |date=2010-10-25 }}</center> |<center>[http://radiorus.ru/audio.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055146/http://www.radiorus.ru/audio.html |date=2010-10-25 }}</center> |Vesti i Politika |- |Glas Rusiji |<center>[http://www.ruvr.ru sajt]<center> |<center>[https://web.archive.org/web/20101103222123/http://95.81.162.158:8000/vsr.m3u slušaj]</center> |Vesti, Politika |- |Vesti |<center>[http://www.vesti.ru/fm/ sajt]<center> |<center>[http://www.vesti.ru/videos?vid=onair&air=2 slušaj]</center> |Vesti |- |Mayak |<center>[http://www.radiomayak.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093345/http://www.radiomayak.ru/ |date=2012-11-04 }}<center> |<center>[http://www.radiomayak.ru/player.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420102837/http://www.radiomayak.ru/player.html |date=2010-04-20 }}</center> |Muzika i Riječ |- |Komsomolskaya Pravda |<center>[http://www.kp.ru/ sajt]<center> |<center>[http://radio.kp.ru:8000/ slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618030537/http://radio.kp.ru:8000/ |date=2012-06-18 }}</center> |Vesti i Riječ |- |Echo Moskvi |<center>[http://echo.msk.ru sajt]<center> |<center>[http://echo.msk.ru/sound.html slušaj]</center> |Vesti i Riječ |- |Business FM |<center>[http://radio.bfm.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413085921/http://radio.bfm.ru/ |date=2010-04-13 }}<center> |<center>[http://www.bfm.ru/radio.html slušaj]</center> |Economy Vesti |- |Nashe radio |<center>[http://nashe.ru/ sajt]<center> |<center>[http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011114707/http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u |date=2015-10-11 }}</center> |Russkii Rock |- |Dobri Pesni |<center>[http://dobriepesni.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918192806/http://www.dobriepesni.ru/ |date=2010-09-18 }}<center> |<center>[http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824114448/http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 |date=2010-08-24 }}</center> |Russka Shansona |- |Dete FM |<center>[http://www.deti.fm sajt]<center> |<center>[http://217.29.51.162:8000/radio-32k.aac.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Dete muzika, dijalogi, bajki |- |Teos |<center>[http://www.radioteos.ru/ sajt]<center> |<center>[http://www.guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119115755/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 |date=2013-01-19 }}</center> |Hrišćanstvo |- |Radonezh |<center>[http://radonezh.ru/radio/ sajt]<center> |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117065418/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 |date=2011-11-17 }}</center> |Pravoslavlje |} == Internet == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Folk muzika | |<center>[http://77.220.186.233:8000/world_96.mp3.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska folk muzika |- |Književnost | |<center>[http://79.137.234.183:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824082919/http://79.137.234.183:8000/listen.pls |date=2013-08-24 }}</center> |Ruska književnost |- |RadioBuksir | |<center>[http://s03.radio-tochka.com:6160/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska historija |- |Fakultet |<center>[http://fmgu.ru/ sajt]</center> |<center>[http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210012006/http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u |date=2015-02-10 }}</center> |Ruske obrazovanje |- |Fantastic | |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=6622 slušaj]</center> |Zvukova fantastic knjiga |- |} {{Commonscat|Radio stations in Russia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Ruske radio-stanice| ]] [[Kategorija:Radio u Rusiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Rusija]] 2lzptfcs9ynilraat7a4n7qfwv3uhor 42605727 42605679 2026-06-05T15:38:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Ruske radio-stanice]] → [[Kategorija:Ruske radiostanice]] 42605727 wikitext text/x-wiki Ovo je '''lista radio-stanica u Rusiji'''. == Nacionalna pokrivenost == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Radio Rusiji |<center>[http://radiorus.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055226/http://www.radiorus.ru/ |date=2010-10-25 }}</center> |<center>[http://radiorus.ru/audio.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025055146/http://www.radiorus.ru/audio.html |date=2010-10-25 }}</center> |Vesti i Politika |- |Glas Rusiji |<center>[http://www.ruvr.ru sajt]<center> |<center>[https://web.archive.org/web/20101103222123/http://95.81.162.158:8000/vsr.m3u slušaj]</center> |Vesti, Politika |- |Vesti |<center>[http://www.vesti.ru/fm/ sajt]<center> |<center>[http://www.vesti.ru/videos?vid=onair&air=2 slušaj]</center> |Vesti |- |Mayak |<center>[http://www.radiomayak.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104093345/http://www.radiomayak.ru/ |date=2012-11-04 }}<center> |<center>[http://www.radiomayak.ru/player.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420102837/http://www.radiomayak.ru/player.html |date=2010-04-20 }}</center> |Muzika i Riječ |- |Komsomolskaya Pravda |<center>[http://www.kp.ru/ sajt]<center> |<center>[http://radio.kp.ru:8000/ slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618030537/http://radio.kp.ru:8000/ |date=2012-06-18 }}</center> |Vesti i Riječ |- |Echo Moskvi |<center>[http://echo.msk.ru sajt]<center> |<center>[http://echo.msk.ru/sound.html slušaj]</center> |Vesti i Riječ |- |Business FM |<center>[http://radio.bfm.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413085921/http://radio.bfm.ru/ |date=2010-04-13 }}<center> |<center>[http://www.bfm.ru/radio.html slušaj]</center> |Economy Vesti |- |Nashe radio |<center>[http://nashe.ru/ sajt]<center> |<center>[http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011114707/http://streamall.rambler.ru/nashe64.mp3.m3u |date=2015-10-11 }}</center> |Russkii Rock |- |Dobri Pesni |<center>[http://dobriepesni.ru/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918192806/http://www.dobriepesni.ru/ |date=2010-09-18 }}<center> |<center>[http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824114448/http://www.station.ru/OnlyFMPlayer.aspx?station=dobryepesni&play=1 |date=2010-08-24 }}</center> |Russka Shansona |- |Dete FM |<center>[http://www.deti.fm sajt]<center> |<center>[http://217.29.51.162:8000/radio-32k.aac.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Dete muzika, dijalogi, bajki |- |Teos |<center>[http://www.radioteos.ru/ sajt]<center> |<center>[http://www.guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119115755/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=2264 |date=2013-01-19 }}</center> |Hrišćanstvo |- |Radonezh |<center>[http://radonezh.ru/radio/ sajt]<center> |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117065418/http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=7016 |date=2011-11-17 }}</center> |Pravoslavlje |} == Internet == {|class="wikitable" !Ime !Web !► ! |- |Folk muzika | |<center>[http://77.220.186.233:8000/world_96.mp3.m3u slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska folk muzika |- |Književnost | |<center>[http://79.137.234.183:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824082919/http://79.137.234.183:8000/listen.pls |date=2013-08-24 }}</center> |Ruska književnost |- |RadioBuksir | |<center>[http://s03.radio-tochka.com:6160/listen.pls slušaj]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |Ruska historija |- |Fakultet |<center>[http://fmgu.ru/ sajt]</center> |<center>[http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210012006/http://radio.fmgu.ru:8000/fmgu-96.m3u |date=2015-02-10 }}</center> |Ruske obrazovanje |- |Fantastic | |<center>[http://guzei.com/online_radio/listen.php?online_radio_id=6622 slušaj]</center> |Zvukova fantastic knjiga |- |} {{Commonscat|Radio stations in Russia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Ruske radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Rusiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Rusija]] 2luctq7u93vshsac33v2offuhw0ftmk 0 89043 42606319 42494382 2026-06-06T11:31:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606319 wikitext text/x-wiki {{Dablink|za manekenku i TV-voditeljicu sličnog imena v. [[Michele Merkin]].}} {{Infokutija ličnost | ime = Michelle Malkin | slika = Michelle Malkin 2008 2.jpg | širina_slike = 200px | opis = na skupu [[Americans for Prosperity|RightOnline Summit]] u [[Dallas]]u (2008) | ime_po_rođenju = Michelle Marie Maglalang | datum_rođenja = {{birth date and age|1970|10|20|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|Pensilvanija]] | prebivalište = [[Colorado Springs (Colorado)]] | državljanstvo = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | etnicitet = [[Filipinci|Filipinka]] | alma_mater = [[Oberlin College]]<small> - ([[Bachelor of Science|B.S.]], 1992)</small> | zanimanje = pisac, [[kolumnist]], [[TV voditelj]] i [[blog]]ger | supružnik = Jesse D. Malkin <small>(vj. 1993)</small> | djeca = Veronica Mae<small> - (r. 1999)</small><br /> Julian Daniel<small> - (r. 2003)</small><ref name=cspan291010>[http://www.c-spanvideo.org/program/291010-1&buy In Depth With Michelle Malkin], January 23, 2010, C-Span Vi8deo library.</ref> | religija = [[katolička crkva|rimokatolik]] | website = [http://michellemalkin.com/ Michelle Malkin] }} '''Michelle Malkin''' ([[djevojačko prezime|rođ.]] '''Maglalang'''; 20. oktobar 1970 -) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] novinarka, kolumnistica, politička komentatorica i blogerica [[konzervativizam|konzervativne]] orijentacije. Poznata je kao autorica popularnog bloga michellemalkin.com, kao i novinskog portala [[Hot Air]]. Njeni desničarski stavovi izazivaju žestoke kontroverze, a sama Malkin tvrdi da je dva puta zbog prijetnji morala mijenjati adresu svoje porodice. == Knjige == * ''[[Culture of Corruption: Obama and His Team of Tax Cheats, Crooks, and Cronies]]'', [[Regnery Publishing]], 2009, {{ISBN|1-59698-109-1}} * ''[[Unhinged: Exposing Liberals Gone Wild]]'', [[Regnery Publishing]], 2005, {{ISBN|0-89526-030-1}} * ''[[In Defense of Internment|In Defense of Internment: The Case for "Racial Profiling" in World War II and the War On Terror]]'', Regnery Publishing, 2004, {{ISBN|0-89526-051-4}} * ''[[Invasion: How America Still Welcomes Terrorists, Criminals, and Other Foreign Menaces]]'', Regnery Publishing, 2002, {{ISBN|0-89526-075-1}} == Notes == {{Reflist|group=NB}} == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.michellemalkin.com/ Malkin's official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904082235/http://michellemalkin.com/ |date=2010-09-04 }} * [http://twitter.com/michellemalkin Official Twitter site] * [http://www.creators.com/opinion/michelle-malkin.html Michelle Malkin Features] at [[Creators Syndicate]] * [https://gab.com/MichelleMalkin Michelle Malkin] on Gab * [http://www.townhall.com/columnists/michellemalkin/archive.shtml Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129235613/http://townhall.com/columnists/michellemalkin/archive.shtml |date=2009-01-29 }} of Malkin's columns at [[Townhall.com]] * [http://www.jewishworldreview.com/michelle/malkin.archives.asp Archive of Malkin's columns] at ''[[Jewish World Review]]'' {{Lifetime|1970||Malkin, Michelle}} [[Kategorija:Američki kolumnisti]] [[Kategorija:Blogeri]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] bpdm3xaxudy4j66pdap0nicuuejv8ov 0 89196 42605639 41820351 2026-06-05T15:25:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605639 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Michael Savage |ime_po_rođenju = Michael Alan Weiner<ref name="newyorker.com">{{cite web|date=August 3, 2009|title=Party of One, Michael Savage, unexpurgated.|author=Kelefa, Sanneh|url=http://www.newyorker.com/magazine/2009/08/03/party-of-one-2|work=[[The New Yorker]]}}</ref> |datum_rođenja = {{birth date and age|1942|3|31|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Bronx]], [[New York]], [[SAD]] |prebivalište = [[Larkspur, California|Larkspur]], [[Kalifornija]], [[SAD]] |etnicitet = [[Aškenazi Jevreji|Jevrej]] |obrazovanje = {{nowrap|[[Queens College, City University of New York|Queens College]] ([[Bachelor of Science|B.S.]] [[Biology]])<br>[[University of Hawaii at Mānoa]] ([[Master of Arts|M.A.]] [[Anthropology]],<br> [[Master of Science|M.S.]] [[Ethnobotany]])<br>[[University of California, Berkeley]]<br>([[Doctor of Philosophy|Ph.D.]] [[Nutrition]]al [[Ethnomedicine]])}} |zanimanje = radio voditelj, publicist, politički komentator |supružnik = {{nowrap|Carol Ely <small>(1964&ndash;1967, razvod)</small><br>Janet Weiner <small>(1967&ndash;)</small>}} |djeca = 2 uključujući [[Russell Weiner|Russella Weinara]] <small>(1970)</small> |roditelji = Benjamin Weiner (otac)<br> Rae Weiner (majka) |relatives = |signature = |website = [http://www.michaelsavage.wnd.com www.michaelsavage.wnd.com] }} [[File:Michael Savage at the White House in 2018.jpg|thumb|Michael Savage]] '''Michael Savage''' (rođen kao '''Michael Alan Wiener''' u Bronxu 31. marta 1942 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] radio-voditelj [[desnica|desničarske]] orijentacije, čija je emisija ''[[The Savage Nation]]'' jedna od najslušanijih u SAD. Aavage, koji je po struci [[botanika|botaničar]] i [[medicinska antropologija|medicinski antropolog]], u mladosti je imao [[levica|ljevičarske]] stavove te se družio s istaknutim ličnostima [[kontrakultura|kontrakulture]] kao [[Timothy Leary]]. 1980-ih je doživio ideološku konverziju i postao desničar, a od 1990-ih postao jedan od najuticajnijih, ali najkontroverznijih radio-voditelja u SAD, koga se često optužuje da svojim stavovima promovira [[rasizam]], [[mizoginija|mizoginiju]], [[homofobija|homofobiju]] i [[islamofobija|islamofobiju]]. Međunarodnoj javnosti je postao poznat kada je 2009. [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] ministrica unutrašnjih poslova [[Jacqui Smith]] donijela rješenje kojim mu se zbog "neprihvatljivih stavova" trajno zabranjuje ulazak u Veliku Britaniju. == Bibliografija == === Kao Michael Weiner === * ''Plant a Tree'', New York: Collier Books, 1975, {{ISBN|0-471-57104-0}} * ''Bugs in Peanut Butter'', Boston: Little, Brown, 1976, {{ISBN|0-316-92860-7}} * ''Man's Useful Plants'', New York: Macmillan. 1976, {{ISBN|0-02-792600-1}} * ''The Taster's Guide to Beer: Brews and Breweries of the World'', Macmillan, 1977, {{ISBN|0-02-625600-2}} * ''Earth Medicine, Earth Food'', New York: Macmillan Pub. Co., 1980, {{ISBN|0-02-625610-X}} * ''The Way of the Skeptical Nutritionist'', New York: Macmillan, 1981, {{ISBN|0-02-625620-7}} * ''The Art of Feeding Children Well'' (with Kathleen Goss), Warner Books, 1982, {{ISBN|0-446-97890-6}} * ''Nutrition Against Aging'', Bantam books, 1983, {{ISBN|0-553-23642-3}} * ''Secrets of Fijian Medicine'', Quantum Books, 1983, {{ISBN|0-912845-02-3}} * ''Vital Signs'', San Diego: Avant Books, 1983, {{ISBN|0-932238-20-3}} * ''Getting Off Cocaine'', Avon Books, February 1984, {{ISBN|0-380-67900-0}} * ''Dr. Weiner's High Fiber Counter'', Pinnacle Books, May 1984, {{ISBN|0-523-42211-3}} * ''Maximum Immunity'', Boston: Houghton Mifflin, 1986, {{ISBN|0-395-37910-5}} * ''Reducing the Risk of Alzheimer's'', New York: Stein and Day, 1987, re-published under the name Michael Savage, Ph.D., in 2007, {{ISBN|0-946551-53-7}} * ''The Complete Book of Homeopathy'', Garden City Park, N.Y.: Avery Pub., 1989, {{ISBN|0-89529-412-5}} * ''The Herbal Bible'', San Rafael, CA: Quantum Books, 1992, {{ISBN|0-912845-06-6}} * ''Healing Children Naturally'', San Rafael, CA: Quantum Books, 1993, re-published under the name Michael Savage, Ph.D., in 2007, {{ISBN|0-912845-10-4}} * ''Herbs That Heal: Prescription for Herbal Healing'', Mill Valley, CA: Quantum Books, 1994, {{ISBN|0-912845-11-2}} * ''The Antioxidant Cookbook'', Mill Valley, CA: Quantum Books, 1995, {{ISBN|0-912845-13-9}} === Kao Michael Savage === * ''The Death of the White Male'', Mill Valley, CA: Quantum Books, 1991, {{ISBN|0-912845-08-2}} * ''The Savage Nation'', Nashville: WND Books, 2002, {{ISBN|0-7852-6353-5}} * ''The Enemy Within: Saving America from the Liberal Assault on our Schools, Faith, and Military'', Nashville: Nelson Current, 2003, {{ISBN|0-7852-6102-8}} * ''Liberalism Is a Mental Disorder'', Nashville: Nelson Current, 2005, {{ISBN|1-59555-006-2}} * ''The Political Zoo'', Nashville: Nelson Current, 2006, {{ISBN|1-59555-042-9}} * ''Psychological Nudity'', 2008, {{ISBN|1-4276-3401-7}} * ''Banned In Britain'', 2009, {{ISBN|978-1-4276-4253-0}} * ''Trickle Up Poverty: Stopping Obama's Attack on Our Borders, Economy, and Security'', 2010, {{ISBN|978-0-06-201097-1}} == Vanjske veze == * [http://www.michaelsavage.com/ Michael Savage's website] * [http://thesavagenation.co.uk/ Michael Savage's "Name & Rate" website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930001331/http://thesavagenation.co.uk/ |date=2010-09-30 }} * [http://www.savagemessageboard.com/ Official Message Board of the Savage Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222114/http://www.savagemessageboard.com/ |date=2011-01-31 }} * [http://talkradionetwork.com/pg/jsp/general/host.jsp?chartID=3&position=16 Michael Savage bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118223240/http://www.talkradionetwork.com/pg/jsp/general/host.jsp?chartID=3&position=16 |date=2006-11-18 }} from the [[Talk Radio Network]] website * [http://streamingradioguide.com/radio-show.php?show=328 List of radio stations streaming the Michael Savage show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104174607/http://streamingradioguide.com/radio-show.php?show=328 |date=2007-01-04 }} * [http://radiotime.com/program/p_20626/The_Savage_Nation.aspx Listen to The Savage Nation Online] {{Lifetime|1942||Savage, Michael}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki aktivisti]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 8g7zyy5gfb10dnv3bl71o9g84dw9b72 0 90465 42605632 42333690 2026-06-05T15:24:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605632 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost | ime = Laura Ingraham | slika = Laura Ingraham (52251744763) (cropped).jpg | opisuje = Laura Ingraham potpisuje primjerke svoje knjige ''Power to the People'' u gradu Lawrence u državi New York, [[Costco]] | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1964|6|19}} | mjesto_rođenja = [[Glastonbury (Connecticut)|Glastonbury]], SAD | prebivalište = Washington, D.C. | nacionalnost = američka | obrazovanje = [[Dartmouth College]] <br /> [[University of Virginia School of Law]] | zanimanje = broadcaster | religija = rimokatolik | website = http://www.lauraingraham.com/ }} '''Laura Anne Ingraham''' (19. jun 1964 - ) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] radio-voditeljica, spisateljica i [[konzervativizam|konzervativna]] politička komentatorica, poznata po izuzetno slušanoj i uticajnoj emisiji ''[[The Laura Ingraham Show]]''. == Biografija == Ingraham je odrasla u porodici srednje klase u gradu [[Glastonbury (Connecticut)|Glastonbury]] u [[Connecticut]]u, gdje je završila srednju školu. Potom se upisala na prestižni [[Dartmouth College]] gdje je uređivala konzervativni studentski časopis ''[[The Dartmouth Review]]''. Tamo je izazivala kontroverze svojim člancima u kojima je opisivala [[LGBT]] studente kao "sodomite" i širitelje [[AIDS]]-a. Iako je, nakon što joj je brat [[coming out|priznao vlastitu homoseksualnost]] i zaraženost AIDS-om, u članku za ''Washington Post'' 1997. izrazila žaljenje zbog svojih riječi, dan-danas uživa reputaciju jednog od najvećih [[homofobija|homofoba]] na američkoj javnoj sceni. Na Darthmouthu je diplomirala 1985. Nakon što je povremeno radila kao pisac govora u [[Ronald Reagan|Reaganovoj]] administraciji, godine 1991. je diplomirala pravo te kraće vrijeme služila kao pripravnik kod [[Clarence Thomas|Clarencea Thomasa]], suca Vrhovnog suda. Nakon toga se bavila privatnom advokatskom praksom te povremeno radila kao TV-komentator. Svoju radio-emisiju vodi od 2001. godine. == Bibliografija == * ''The Hillary Trap: Looking for Power in All the Wrong Places'', jun 2000.; novo izdanje 25. decembra 2005. U njemu analizira i tumači [[Hillary Clinton]] kao lažnu [[feminizam|feministkinju]],<ref>Mary McGrory, "The Hillary Trap: Looking for Power in All the Wrong Places", ''[[Washington Monthly]]'', Vol. 32, No. 6 (June 2000), p. 51.</ref> čiji je "[[Liberalizam|liberalni]] feminizam stvorio kulturu koja podržava ovisnost, ohrabruje mrvljenje društva, potkopava porodice i slavi kult žrtve".<ref>Cynthia Harrison, "The Hillary Trap: Women Looking for Power in All the Wrong Places", ''[[Library Journal]]'', Vol. 125 No. 12 (July 2000), p. 119.</ref> * ''Shut Up & Sing: How Elites from Hollywood, Politics, and the U.N. are Subverting America'', 25. oktobrta, kritika liberalnih "elita" u politici, medijima, akademskim institucijama, umjetnosti, industriji zabave, korporacijama i međunarodnim organizacijama, a u ime "nepoštovanih" običnih Amerikanaca, koju autorica slavi kao "vrstu ljudi koji su krv zdravih demokratskih društava".<ref>Kathryn Jean Lopez, "Books in Brief", ''[[National Review]]'', Vol. 55, No. 21 (Nov 10, 2003), p. 51.</ref> * ''[[Power to the People (knjiga)|Power to the People]]'', bestseler na 1. mjestu liste ''[[The New York Times|New York Timesa]]'',<ref name="Arave">{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20071012/ai_n21051734/|title=Author brings 'Power' to Utah|last=Arave|first=Lynn|date = 12. 10. 2007.|publisher=Deseret News|accessdate = 24. 07. 2009.}}</ref><ref name="Clapp">{{cite web|url=http://www.clapplibrary.org/new_york_times_best_seller_list.htm|title=New York Times Best Seller List|date=30. 09. 2007.|publisher=Clapp Library|accessdate=24. 07. 2009.|archivedate=2011-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720152943/http://www.clapplibrary.org/new_york_times_best_seller_list.htm|deadurl=yes}}</ref> izdana 11. septembra 2007. a opisuje "pornifikaciju" Amerike i naglašava važnost narodnog sudjelovanja u kulturi te promovira konzervativne vrijednosti u porodičnom životu, kao i obrazovanje i patriotizam.<ref> {{cite news|title=Radio's 'Power' broker|url=http://washingtontimes.com/news/2007/sep/13/radios-power-broker/|format=|work=[[Washington Times]]|publisher= |location= |id= |pages= |page=|date = 13. 09. 2007.|accessdate = 24. 06. 2008.|quote= |archiveurl= |archivedate= }}</ref> * ''The Obama Diaries'', bestseler na prvom mjestu liste ''[[The New York Times|New York Timesa]]'',<ref>http://www.nytimes.com/2010/08/01/books/bestseller/besthardnonfiction.html?ref=bestseller</ref> izdan 13. jula 2010. Knjiga predstavlja zbirku fiktivnih dnevničkih zapisa predsjednika Baracka Obame, napisana u satiričkom tonu i kao oštra kritika njegove administracije.<ref>{{cite web|title=Laura Ingraham takes aim in ‘The Obama Diaries’|url=http://today.msnbc.msn.com/id/38211169/ns/today-books/|publisher=MSNBC News|accessdate=13 July 2010|archivedate=2010-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100715051356/http://today.msnbc.msn.com/id/38211169/ns/today-books|deadurl=yes}}</ref> == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * {{Official|http://www.lauraingraham.com/}} * [http://www.nndb.com/people/002/000055834/ Laura Ingraham at NNDB] * [http://www.lauraingraham.com/freephotos?action=viewPhotoSet&photoSetID=39 Photos of Ingraham in Iraq, February 2006, at LauraIngraham.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318104820/http://www.lauraingraham.com/freephotos?action=viewPhotoSet&photoSetID=39 |date=2018-03-18 }} {{Commonscat|Laura Ingraham}} {{Lifetime|1964||Ingraham, Laura}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] dzu2vl7o3ccuuif7fe4h9hfnzgdks1h 0 90478 42605631 42511825 2026-06-05T15:24:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605631 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost | ime = Sean Hannity | slika = Sean Hannity 2020.jpg | opis = Sean Hannity 2020. | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1961|12|30}}| | mjesto_rođenja = [[New York]] | nacionalnost = [[SAD|američka]] | poznat_po = [[politički komentator|političkim komentarima]] | poslodavac = [[Citadel Broadcasting]], [[Fox News Channel]] | zanimanje = [[Radio voditelj]]/[[TV voditelj]], [[politički komentator]], [[pisac]] | partija = [[Konzervativna stranka New Yorka]] | religija = [[rimokatolik]] | bračni_drug = Jill Rhodes Hannity | roditelji = Hugh J. i Lillian F. Hannity | website = [http://www.hannity.com Hannity.com] | obrazovanje = pohađao [[New York University]]<br />pohađao [[Adelphi University]] }} '''Sean Hannity''' (30. decembar 1961 -) je [[SAD|američki]] radio i TV voditelj, odnosno [[konzervativizam|konzervativni]] [[politički komentator]]. Poznat je po tome što vodi uticajnu i popularnu talk radio emisiju ''[[The Sean Hannity Show]]'', kao i ''[[Hannity]]'', TV-emisiju na [[Fox News Channel]]u. Smatra se jednim od najuticajnih konzervativnih javnih ličnosti u SAD. Široj javnosti je postao poznat za vrijeme [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|predsjedničkih izbora 2016.]] kao jedan od prvih, i ispočetka prilično rijetkih konzervativnih komentatora koji je podržavao [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] i bio uvjeren da može odnijeti pobjedu nad [[Hillary Clinton]]. == Vanjske veze == * [http://www.hannity.com/ Sean Hannity's official website] * [http://www.foxnews.com/story/0,2933,1242,00.html Sean Hannity's biography (Fox News)] * [http://www.foxnews.com/hannity ''Hannity'' Official Fox News site] * [http://streamingradioguide.com/radio-show.php?show=437 List of radio stations streaming the Sean Hannity Show] * [http://www.harpercollins.com/authors/24930/Sean_Hannity/index.aspx?WT.mc_id=WIKI_AUTH_HANNITY_041307 Sean Hannity's bio and title list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006132338/http://www.harpercollins.com/authors/24930/Sean_Hannity/index.aspx?WT.mc_id=WIKI_AUTH_HANNITY_041307 |date=2013-10-06 }} from [[HarperCollins]] * [http://www.dipity.com/timeline/Sean-Hannity Timeline of Hannity's life and career] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618060442/http://www.dipity.com/timeline/Sean-Hannity/ |date=2011-06-18 }} {{commonscat|Sean Hannity}} {{Lifetime|1961||Hannity, Sean}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] k2m90oeeog0d6fi81635xcjux3wa1ll 0 91292 42606164 42488075 2026-06-05T22:51:06Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606164 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |slika=[[Datoteka:Rajka Baković.jpg|220px]] |didaskalija=RAJKA BAKOVIĆ |opis slike=Rajka Baković |datum rođenja=[[23. 9.|23. septembar]] [[1920]]. |mesto rođenja=Oruro |država rođenja={{zastava|Bolivija}} |datum smrti=[[29. 12.|29. decembar]] [[1941]]. (21 god.) |mesto smrti=[[Zagreb]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=[[student]], [[politika|politički aktivist]] |KPJ=([[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]) [[1938]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[24. 7.|24. jula]] [[1953]]. }} [[Datoteka:Wiki.Niš foto Spomenik sestrama Baković 11.jpg|mini|Spomenik sestrama Baković u Nišu]] '''Rajka Baković''' ([[Oruro, Bolivija|Oruro]], [[23. 9.|23. septembar]] [[1920]]. – [[Zagreb]], [[29. 12.|29. decembar]] [[1941]]), student, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Zajedno sa svojom sestrom [[Zdenka Baković|Zdenkom]] bila je poznata zagrebačka ilegalka ('''sestre Baković'''), njihova obiteljska trafika u Nikolićevoj ulici bila je mjesto za vezu zagrebačkih ilegalaca na početku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. == Biografija == Rajka je rođena u imućnoj obitelji [[brač]]kog iseljenika Frane Bakovića u [[Bolivija|bolivijskom]] rudarskom gradu Oruro, gdje je njen otac sa bratom posjedovao hotel i trgovinu.<ref name="rajka">[http://www.jadranboban.com/bakovic/ Rajka i Zdenka Baković sa portala www.jadranboban.com, pristupljeno 1. rujna .2010.]</ref> Obitelj se [[1921]] vratila u [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]] zbog školovanja djece (Zdenka, Jerko, Rajka, i Mladen) . Nakon pučke škole koju je završila na [[Brač]]u, Rajka se s obitelji preselila u [[Zagreb]], gdje je otac kupio kuću (trokatnica u Gundulićevoj ulici na broju 25.<ref name="rajka"/>. Još kao gimnazijalka Rajka se približila lijevo orijentiranoj omladini, tako da je [[1938]]. primljena u [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]. I cijela njezina obitelj; sestra Zdenka, braća i majka, bila je lijevo orijentirana i aktivna u svim organizacijama klasnog radničkog pokreta; od [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a i [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] do [[URSSJ]]-a i lijevo orijentiranih ženskih i studentskih organizacija.<ref name=":0">Grakalić, Ladislav (ur.). 1984. ''Revolucionarni omladinski pokret u Zagrebu: 1941-1945: zbornik povijesnih pregleda i sjećanja: sv. 2.'' SSRNH. Zagreb. str. 372.</ref> Njihov stan postao je okupljalište lijevo orjentirane omladine, radnika i intelektualaca. Nakon smrti oca, obitelj Baković zapala je u novčane teškoće, zbog tog je [[1939]]. kupila trafiku u Nikolićevoj ulici 7, pored tadašnjeg kina (danas [[Zagrebačko kazalište mladih]]).<ref name="rajka" /> Na jesen 1940. upisuje [[Filozofski fakultet u Zagrebu]], gdje nastavlja sa svojim aktivnostima na partijskoj liniji.<ref name=":0" /> [[Datoteka:Zdenka rajka.JPG|thumb|left|300px|Biste sestara Baković u njihovom prolazu u Zagrebu, rad [[Ivan Sabolić|Ivana Sabolića]].]] Po izbijanju rata, njihova trafika postala je punkt za vezu svih partijskih ilegalaca, a snabdijevala je materijalom i tehniku Centralnog komiteta Komunističke partije Hrvatske, u kojoj je radio i njezin brat Jerko. Nakon uspostave [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], Rajka se zbog sigurnosti sklonila na Brač, ali se na jesen ponovno vratila na fakultet i zajedno s mlađim bratom Mladenom pomagala sestri Zdenki u vođenju trafike. Rajka je bila i povjerljivi kurir pokreta otpora, nosila je poruke u [[Beograd]] i druge gradove, a sudjelovala je i u akcijama udarnih [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJevskih]] grupa, - [[paljenje stadiona u Zagrebu 1941.|paljenje drvenog stadiona]] u Maksimiru.<ref name="rajka"/> No njihov ilegalni rad nije ostao neprimjećen, tako su u noći, [[20. 12.|20. decembar]] [[1941]], u stan obitelji Baković upali su agenti Ustaške nadzorne službe (UNS), izvršili premetačinu i uhapsili Zdenku, Rajku i brata Mladena. Obje sestre su podvrgnute teškim mučenjima kako bi odale svoje veze. Noću su mučene, ali danju su odvođene u trafiku na rad, ne bi li se na taj način polovili ilegalci koji bi se eventualno pojavili, no policiji to nije pomoglo. Sestre nisu nikoga prokazale, usprkos teškim batinama. Nakon petodnevnog mučenja Rajka je [[24. 12.|24. decembra]] prevezena u bolnicu, a Zdenka je sutradan, vidjevši da joj nema sestre, u trenutku očaja iskoristila moment nepažnje svojih čuvara, otrgnula se od njih i bacila s trećeg kata sjedišta UNS-a u Zvonimirovoj ulici i poginula. Rajka Baković je umrla od posljedica mučenja, [[29. 12.|29. decembar]] [[1941]]. O njihovoj smrti postoji i zapisnik Instituta za sudsku medicinu i kriminalistiku od [[27. 12.|27. decembar]] [[1941]]. za Zdenku Baković i uputnica bolnice Sv. Duh Patološkom institutu za mrtvo tijelo Rajke Baković od [[29. 12.|29. decembar]] [[1941]] Kod obdukcionog nalaza za Rajku Baković stoji između ostalog i ovo: "...Podlijevi krvi u obim donjim ekstremitetima uslijed udaranja ..." te "podlijevi krvi u predjelu čela." Rajka Baković je proglašena [[24. 7.|24. jula]] [[1953]] godine [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] <ref>[https://www.znaci.org/00001/10.htm Baković Franje Rajka - na portalu Narodni heroji Jugoslavije]</ref> == Sestre Baković nakon smrti == [[Datoteka:Grob sestara Bakovic.jpg|desno|mini|250px|Grob sestara Baković na [[Mirogoj]]u]] Sve do [[1990-e|1990-ih]] postojala je mala uličica - Prolaz sestara Baković (današnji Miškecov prolaz) u najužem središtu grada Zagreba. Na valu revolucionarno - demokratskih promjena tih godina i zatiranja bilo kakvih - crvenih obilježja, što je tad bilo vrlo moderno, sestre Baković su izgubile ulicu, a dobio ju je predratni prosjak Miškec (pravim imenom Mihael Erdec) koji je u tom prolazu bio inventar [[1930te|1930-ih]]. Ta pomalo neobična odluka tadašnjeg saziva Odbora za imenovanje naselja, ulica i trgova zagrebačke Gradske skupštine, izazivala je u dijelu javnosti - kojekakve reakcije, od podsmijeha do otvorenih revolta. Konceptualna umjetnica Sanja Iveković postavila je u sklopu svoje umjetničke akcije Operacije:grad 2008 rad “Tko su bile sestre Baković?”. Spomen ploču koju građani mogu sami ispisivati, namjesto stare uništene ploče sestrama Baković u Miškecovom prolazu. <ref>{{Cite web |title=Znate li tko su bile sestre Baković?, sa portala kulturpunkt.hr, pristupljeno 1. rujna 2010. |url=http://www.kulturpunkt.hr/i/vijesti/988/ |access-date=2010-09-28 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218193341/http://www.kulturpunkt.hr/i/vijesti/988/ |dead-url=yes }}</ref> Na inicijativu [[Hrvatska narodna stranka - liberalni demokrati|HNS]]-a (treću u nizu), - Odbor za imenovanje naselja, ulica i trgova zagrebačke Gradske skupštine jednoglasno je donio odluku [[2009]] da se Miškecov prolaz preimenuje ponovno u Prolaz sestara Baković 1988 godine u Nišu je podignut spomenik sestrama Baković, u podnožju piše: zbratimljene mesne zajednice Sestre Baković Zagreb i Čair, Niš. Spomenik i danas stoji. <ref>[http://www.24sata.hr/news/miskecov-prolaz-dobio-je-ime-po-sestrama-bakovic/134444/ Ivan Hruškovec (Hina): Miškecov prolaz dobio je ime po sestrama Baković, sa portala 24 sata (0809.2009.), pristupljeno 1. septembra 2010.]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Napomene == {{izvori}} == Literatura == * ''Narodni heroji Jugoslavije'', Mladost Beograd, 1975. godina * ''Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda'', Zagreb 1980. godina == Vanjske veze == {{Portal|NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/10_11.htm Biografija Rajke Baković na portalu Narodni heroji Jugoslavije] * [http://www.fm-pregrada.org/kutak.php?rb=624 Biografija Rajke Baković, na portalu Forum mladih Pregrada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306080352/http://www.fm-pregrada.org/kutak.php?rb=624 |date=2016-03-06 }} * [http://www.jadranboban.com/bakovic/ Pregled života sestara Baković prema kazivanju njihovog brata Jerka] * [http://www.youtube.com/watch?v=1hIMqt3GQ38 Scene iz filma Duhovi Zagreba sa portala youtube.com] {{Narodni heroji-rođeni van SFRJ}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1920|1941|Baković, Rajka}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Zagreb u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Sahranjeni na groblju Mirogoj u Zagrebu]] 6kjcdmmjdy09at3pv80ir1u1327owa9 0 92719 42606307 42398530 2026-06-06T11:31:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606307 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Mike Huckabee |image = Huckabee-SF-CC-024.jpg |caption = |order2 = Voditelj TV-emisije [[Huckabee]] na [[CNN]]-u |term_start2 = 2009 |order3 = [[National Governors Association|predsjednik Nacionalnog udruženja guvernera]] |term_start3 = 2005 |term_end3 = 2006 |predecessor3 = [[Mark Warner]] |successor3 =[[Janet Napolitano]] |order = 44. [[guverner Arkansasa]] |term_start = 15. jul 1996 |term_end = 9. januar 2007 |lieutenant = [[Winthrop Paul Rockefeller]] |predecessor = [[Jim Guy Tucker]] |successor = [[Mike Beebe]] |order2 = 12. [[viceguverner Arkansasa]] |term_start2 = 20. novembar 1993. |term_end2 = 15. jul 1996. |governor2 = Jim Guy Tucker |predecessor2 = Jim Guy Tucker |successor2 = [[Winthrop Paul Rockefeller]] |birth_date= {{Birth date and age|1955|08|24|df=y}} |birth_place= [[Hope (Arkansas)|Hope]], Arkansas |residence= [[North Little Rock (Arkansas)|North Little Rock]] |death_place= |spouse=[[Janet Huckabee]]<ref name="huckybio">{{cite web |url=http://www.teamhuckabee.com/aboutmike.php |title=Biography |work=Team Huckabee |publisher=Huckabee For President Inc. |accessdate=17. XII 2007. |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716195148/http://www.teamhuckabee.com/aboutmike.php |deadurl=yes }}</ref> |children=John Mark, [[David Huckabee|David]], and Sarah |alma_mater=[[Ouachita Baptist University]] |profession= [[političar]], [[pisac]], [[govornik]] i zaređeni [[svećenik (kršćanstvo)|svećenik]] |party= [[Republikanska stranka SAD|Republikanska]] |religion=[[krščanstvo|kršćanin]] ([[Južni baptist]]) |website=http://www.mikehuckabee.com |signature=Mike Huckabee Signature.svg |footnotes= }} '''Michael Dale''' '''Huckabee''' (24. august 1955 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[Republikanska stranka|republikanski]] političar i [[baptisti]]čki svećenik koji je od 1996. do 2007. služio kao [[guverner Arkansasa]]. Za vrijeme mandata je pažnju javnosti privukao dijetom kojom mu je dramatično pala tjelesna masa, kao i svirkom u [[rock and Roll|rock]] bendu ''[[Capitol Offense]]''. Pripada desnom krilu Republikanske stranke te u društvenim pitanjima promovira konzervativne ideje, uključujući i [[kreacionizam]]. Na [[Predsjednički izbori u SAD 2008|izborima 2008. godine]] se natjecao za predsjednika SAD i pobijedio nad predizborima u državi Iowa, ali je ubrzo nakon toga odustao. Nakon toga je radio kao TV-voditelj i politički komentator za [[Fox News]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mike Huckabee}} ;Službeni siteovi * [http://www.mikehuckabee.com/ Mike Huckabee] ''official campaign website'' * [http://www.foxnews.com/huckabee/ Huckabee] ''official [[Fox News]] talkshow website'' ;2012 Blog * [http://www.MikeHuckabeePresident2012.blogspot.com] "First Unofficial Huckabee 2012 blog" ;Ostalo * [http://www.followthemoney.org/database/StateGlance/candidate.phtml?si=20023&c=19473 Follow the Money– Mike Huckabee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607062310/http://www.followthemoney.org/database/StateGlance/candidate.phtml?si=20023&c=19473 |date=2011-06-07 }} campaign contributions for the 2002 Governor race * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/h/mike_huckabee/index.html New York Times– Mike Huckabee News] news stories and commentary * [http://senate.ontheissues.org/Mike_Huckabee.htm On the Issues– Mike Huckabee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218024043/http://senate.ontheissues.org/Mike_Huckabee.htm |date=2011-02-18 }} issue positions and quotes * [http://www.gedview.com/huckabee/ Genealogy of Mike Huckabee] * [http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=108 Encyclopedia of Arkansas History & Culture - Mike Huckabee] * [http://www.ssrc.org/blogs/immanent_frame/category/religion-american-politics/ Huckabee & Evangelicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605012629/http://www.ssrc.org/blogs/immanent_frame/category/religion-american-politics/ |date=2009-06-05 }} - Leading scholars on Huckabee, evangelicals, and the primaries * [http://news.yahoo.com/s/ap/20071214/ap_on_el_pr/huckabee_profile;_ylt=AheeSOiCh6O59pqFKkAERPys0NUE Huckabee: Another overachiever from Hope]{{Dead link}} - brief [[Associated Press|AP]] biography of Mike Huckabee. * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Government/Elections/President/2008/Candidates/Huckabee,_Mike}} * {{wikia|mikehuckabee|Mike Huckabee Wiki}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|rows=2|before=[[Jim Guy Tucker]]}} {{s-ttl|title=[[Viceguverner Arkansasa]] | years=1993–1996<br /><small>'''Služio pod: [[Jim Guy Tucker|Jimom Guyem Tuckerom]]'''</small>}} {{s-aft|after=[[Winthrop Paul Rockefeller]]}} {{s-ttl|title=[[Popis guvernera Arkansasa|Guverner Arkansasa]] |years=1996–2007}} {{s-aft|after=[[Mike Beebe]]}} {{s-bef|before=[[Mark Warner]]<br /><small>''[[Virginia]]''</small>}} {{s-ttl|title=Predsjednik [[National Governors Association|Nacionalnog udruženja guvernera]]|years=2005–2006}} {{s-aft|after=[[Janet Napolitano]]<br /><small>''[[Arizona]]''</small>}} {{s-ppo}} {{Succession box |before= [[Asa Hutchinson]] |title=[[Republikanska stranka SAD|Republikanska]] nominacija [[Popis senatora SAD iz Arkansasa|senatora SAD iz Arkansasa (klasa 3)]] |years=[[United States Senate elections, 1992|1992]] |after=[[Fay Boozman]]}} {{Succession box |before= Kenneth Harris |title=[[Republikanska stranka SAD|Republikanska]] nominacija za [[viceguverner Arkansasa|viceguvernera Arkansasa]] |years=1993, 1994 |after=[[Winthrop Paul Rockefeller]]}} {{Succession box |before= [[Sheffield Nelson]] |title=[[Republikanska stranka SAD|Republikanska]] nominacija za [[guverner Arkansasa|guvernera Arkansasa]] |years=[[Guvenerski izbori u SAD 1998|1998]], [[Guvernerski izbori u SAD 2002|2002]] |after=[[Asa Hutchinson]]}} {{end}} {{Predsjednici Nacionalnog udruženja guvernera}} {{Predsjednički izbori u SAD 2008}} {{Lifetime|1955||Huckabee, Mike}} [[Kategorija:Američki političari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki svećenici]] [[Kategorija:Američki guverneri]] 7d4qy8a2nlemrwig7x8lq1vokfn41rq 14 92869 42605801 42604774 2026-06-05T21:46:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605801 wikitext text/x-wiki {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu|Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] 3bwvlpp5pi4cm2j680srkj7uam6cofl 0 92990 42605636 42564036 2026-06-05T15:25:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605636 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost |ime =Rush Limbaugh |slika =Rush_Limbaugh_at_CPAC_(2009).jpg |opis =Limbaugh na konferenciji [[Conservative Political Action Conference|CPAC]], februar 2009. |ime_po_rođenju = Rush Hudson Limbaugh III |datum_rođenja ={{birth date and age|mf=yes|1951|1|12|df=y}} |mjesto_rođenja =[[Cape Girardeau]], Missouri, SAD |godine_aktivnosti = 1967– |zanimanje =radio-voditelj, politički komentator, pisac, televizijski voditelj |supružnik =Roxy Maxine McNeely (1977–1980,&nbsp;razv.)<br />Michelle Sixta (1983–1990,&nbsp;ratv.)<br />Marta Fitzgerald (1994–2004,&nbsp;razv.)<br />Kathryn Rogers (2010–) |alma_mater = [[Southeast Missouri State University]] <small>(ispisan)</small> |website =[http://www.rushlimbaugh.com/ rushlimbaugh.com] |publisher =Forbes.com |year =2007 |accessdate =2008-05-08 }} '''Rush Hudson Limbaugh III''' (fonetski: Raš Hadson Limbo, 12. januar 1951 - [[17. februar]] [[2021]]) je [[SAD|američki]] [[radio voditelj|radio]] i televizijski voditelj, pisac i [[konzervativizam|konzervativni]] politički komentator koji se smatra najuticajnijom ličnošću današnje američke [[desnica|desnice]]. Limbaugh vodi ''[[The Rush Limbaugh Show]]'' koji se u SAD distribuira preko [[Premiere Radio Networks]]a i predstavlja najslušaniju [[talk radio|talk-radio emisiju]] u SAD. Rošen je u [[Porodica Limbaugh|porodici]] koja je imala dugu tradiciju sudjelovanja u [[Republikanska stranka SAD|republikanskoj]] politici a karijeru je započeo sa šesnaest godina radeći u lokalnoj radio-stanici. Godine 1984. se nakon niza poslova vezanih uz radio u [[Sacramento|Sacramentu]] zaposlio kao voditelj talk show emisije na stanici [[KFBK]], koja dan-danas prenosi njegovu emisiju. Tamo je razvio specifičan stil emisije koja nije imala gostiju, nego isključivo njegov konzervativni komentar tekućih događaja. Godine 1988. se prebacio u New York gdje je počeo nacionalnu distribuciju svoje emisije preko stanice [[WABC (AM)|WABC]]. Ta je emisija postajal sve popularija i učinila ga poznatim širom SAD. 1990-ih je Limbaugh svoju popularnost prenio i na knjige i televiziju. Sa knjigama ''The Way Things Ought to Be'' (1992) i ''See, I Told You So'' (1993) je došao na [[Popis bestselera New York Timesa|bestseler-listu New York Timesa]], a od 1992. do 1998. je vodio polusatnu TV-emisiju. Mnogi Limbaughu i njegovom uticaju na mase glasača često pripisuju [[Republikanska revolucija|trijumf republikanaca]] na izborima 1994. == Reference == {{Reflist|colwidth=30em}} == Literatura == * {{Cite book|author=Arkush, Michael|title=Rush!|url=https://archive.org/details/rusharku00arku|publisher=New York: Avon Books, 1993|isbn=0380775395|year=1993|ref=harv}} * {{Cite book|author=Chafets, Zev|title=Rush Limbaugh: An Army of One|url=https://archive.org/details/rushlimbaugharmy00chaf|publisher=Sentinel|year=2010|isbn=978-1595230638|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Rush Limbaugh Story: Talent on Loan from God an Unauthorized Biography|author=Colford, Paul D.|year= 1995|publisher= St. Martin's|isbn=0312952724|ref=harv}} * {{Cite book|author=Davis, J. Bradford|title=The Rise of Rush Limbaugh Toward the Presidency|url=https://archive.org/details/riseofrushlimbau0000davi|publisher=Norcross, Ga.:MacArthur Pub. Group, c1994.|isbn=0964261901|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Derych, Jim|title=Confessions of a Former Dittohead|year=2006|url=https://archive.org/details/confessionsoffor0000dery|publisher=Brooklyn, N.Y. : Ig Pub., c2006.|isbn=0975251783|ref=harv}} * {{Cite book|author=Evearitt, Daniel J.|year=1993|title=Rush Limbaugh and the Bible|url=https://archive.org/details/rushlimbaughbibl00evea|publisher=Camp Hill, Pa.: Horizon House Publishers, c1993.|isbn=0889651043|ref=harv}} * {{Cite book|author=Franken, Al|year=1996|title=[[Rush Limbaugh Is a Big Fat Idiot and Other Observations]]|location=New York|publisher=Random House| isbn=978-0141018416|ref=harv}} * {{Cite book|author=Franken, Al|year=2003|title=[[Lies and the Lying Liars Who Tell Them: A Fair and Balanced Look at the Right]]|location=New York|publisher=Plume| isbn=978-0452285217|ref=harv}} * {{Cite book|author=Jacobs, Donald Trent|title=The Bum's Rush: The Selling of Environmental Backlash : phrases and fallacies of Rush Limbaugh|year=1994|url=https://archive.org/details/bumsrushsellingo0000jaco|publisher=Boise, Idaho : Legendary Pub., c1994.|isbn=0-9625040-5-X|ref=harv}} * {{Cite book|author=Keliher, Brian|title=Flush rush|url=https://archive.org/details/flushrush0000unse|publisher=Berkeley, Calif.: Ten Speed Press, c1994.|isbn=0898156106|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Kelly, Charles M|title=The Great Limbaugh Con: And Other Right-Wing Assaults on Common Sense|url=https://archive.org/details/greatlimbaughcon0000kell|publisher= Fithian Press, 1994.|isbn=1564741028|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=King, D. Howard|title=Rush to Us|url=https://archive.org/details/rushtous00king|publisher=Windsor Pub., c1994.|isbn=0786000821|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Layne, Tom|title=The Assassination of Rush Limbaugh|url=https://archive.org/details/assassinationofr0000toml|publisher=Red Ginger Publishing Co., Inc|isbn=0976851504|year=2006|ref=harv}} * {{Cite book|author=Mahurin, Cecil|title=A Public Rebuttal to Rush Limbaugh|publisher=Vantage Press, 1993.|isbn=0533107660|year=1993|ref=harv}} * {{Cite book|title=Logic and Mr. Limbaugh: A Dittohead's Guide to Fallacious Reasoning|url=https://archive.org/details/logicmrlimbaughd0000perk|author=Perkins, Ray, Jr.|year=1995| publisher=Open Court Publishing|isbn=0812692942|ref=harv}} * {{Cite book|author=Rahman, Michael|title=Why Rush Limbaugh is Wrong, or, The Demise of Traditionalism and The Rise of Progressive Sensibility as Perceived|publisher=Mighty Pen Pub., 1995.|id=LCCN 95077891|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Way Things Aren’t: Rush Limbaugh's Reign of Error : Over 100 Outrageously False and Foolish Statements from America's Most Powerful Radio and TV Commentator|url=https://archive.org/details/waythingsarentru00rend|author= Rendall, Steven, [[Jim Naureckas]], [[Jeff Cohen (media critic)|Cohen, Jeff]]|others=Written for [[Fairness and Accuracy in Reporting|FAIR]]|year=1995|location=New York|publisher= The New Press|isbn=1-56584-260-X|ref=harv}} * {{Cite book|title=Rush Hour: Talk Radio, Politics, and the Rise of Rush Limbaugh|author=Seib, Philip M.|year=1993|publisher= Summit Group, 1993.|isbn=1565301005|ref=harv}} * {{Cite book|author=Tucker, R. K.|year=1997|title=The Rules According to Rush : the American people vs. Rush Limbaugh|publisher= Bowling Green, Ohio : OptimAmerica ; Chapel Hill, NC : Professional Press, 1997.|isbn=1570873399}} * {{Cite book|author=Varon, Charles|title=Rush Limbaugh In Night School|publisher=Dramatists Play Service, c1997.|isbn=0822215349|year=1997|ref=harv}} == Vanjske veze == * [http://www.rushlimbaugh.com/ ''The Rush Limbaugh Show'' official site] * {{Facebook user|RushLimbaugh}} * {{IMDb ime|id=0510754}} * [http://www.nndb.com/people/428/000022362/ Rush Limbaugh at the NNDB] * [http://www.nytimes.com/2008/07/06/magazine/06Limbaugh-t.html?pagewanted=1&_r=1&hp New York Times Magazine] * [http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894425,00.html The 2009 TIME 100: Rush Limbaugh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113134208/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894425,00.html |date=2012-01-13 }} by [[Glenn Beck]] {{Commonscat|Rush Limbaugh}} {{Životni vijek|1951|2021|Limbaugh, Rush}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 5mbcn0gxii633zzh9lf4nj5suw1e4u1 42606316 42605636 2026-06-06T11:31:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606316 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost |ime =Rush Limbaugh |slika =Rush_Limbaugh_at_CPAC_(2009).jpg |opis =Limbaugh na konferenciji [[Conservative Political Action Conference|CPAC]], februar 2009. |ime_po_rođenju = Rush Hudson Limbaugh III |datum_rođenja ={{birth date and age|mf=yes|1951|1|12|df=y}} |mjesto_rođenja =[[Cape Girardeau]], Missouri, SAD |godine_aktivnosti = 1967– |zanimanje =radio-voditelj, politički komentator, pisac, televizijski voditelj |supružnik =Roxy Maxine McNeely (1977–1980,&nbsp;razv.)<br />Michelle Sixta (1983–1990,&nbsp;ratv.)<br />Marta Fitzgerald (1994–2004,&nbsp;razv.)<br />Kathryn Rogers (2010–) |alma_mater = [[Southeast Missouri State University]] <small>(ispisan)</small> |website =[http://www.rushlimbaugh.com/ rushlimbaugh.com] |publisher =Forbes.com |year =2007 |accessdate =2008-05-08 }} '''Rush Hudson Limbaugh III''' (fonetski: Raš Hadson Limbo, 12. januar 1951 - [[17. februar]] [[2021]]) je [[SAD|američki]] [[radio voditelj|radio]] i televizijski voditelj, pisac i [[konzervativizam|konzervativni]] politički komentator koji se smatra najuticajnijom ličnošću današnje američke [[desnica|desnice]]. Limbaugh vodi ''[[The Rush Limbaugh Show]]'' koji se u SAD distribuira preko [[Premiere Radio Networks]]a i predstavlja najslušaniju [[talk radio|talk-radio emisiju]] u SAD. Rošen je u [[Porodica Limbaugh|porodici]] koja je imala dugu tradiciju sudjelovanja u [[Republikanska stranka SAD|republikanskoj]] politici a karijeru je započeo sa šesnaest godina radeći u lokalnoj radio-stanici. Godine 1984. se nakon niza poslova vezanih uz radio u [[Sacramento|Sacramentu]] zaposlio kao voditelj talk show emisije na stanici [[KFBK]], koja dan-danas prenosi njegovu emisiju. Tamo je razvio specifičan stil emisije koja nije imala gostiju, nego isključivo njegov konzervativni komentar tekućih događaja. Godine 1988. se prebacio u New York gdje je počeo nacionalnu distribuciju svoje emisije preko stanice [[WABC (AM)|WABC]]. Ta je emisija postajal sve popularija i učinila ga poznatim širom SAD. 1990-ih je Limbaugh svoju popularnost prenio i na knjige i televiziju. Sa knjigama ''The Way Things Ought to Be'' (1992) i ''See, I Told You So'' (1993) je došao na [[Popis bestselera New York Timesa|bestseler-listu New York Timesa]], a od 1992. do 1998. je vodio polusatnu TV-emisiju. Mnogi Limbaughu i njegovom uticaju na mase glasača često pripisuju [[Republikanska revolucija|trijumf republikanaca]] na izborima 1994. == Reference == {{Reflist|colwidth=30em}} == Literatura == * {{Cite book|author=Arkush, Michael|title=Rush!|url=https://archive.org/details/rusharku00arku|publisher=New York: Avon Books, 1993|isbn=0380775395|year=1993|ref=harv}} * {{Cite book|author=Chafets, Zev|title=Rush Limbaugh: An Army of One|url=https://archive.org/details/rushlimbaugharmy00chaf|publisher=Sentinel|year=2010|isbn=978-1595230638|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Rush Limbaugh Story: Talent on Loan from God an Unauthorized Biography|author=Colford, Paul D.|year= 1995|publisher= St. Martin's|isbn=0312952724|ref=harv}} * {{Cite book|author=Davis, J. Bradford|title=The Rise of Rush Limbaugh Toward the Presidency|url=https://archive.org/details/riseofrushlimbau0000davi|publisher=Norcross, Ga.:MacArthur Pub. Group, c1994.|isbn=0964261901|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Derych, Jim|title=Confessions of a Former Dittohead|year=2006|url=https://archive.org/details/confessionsoffor0000dery|publisher=Brooklyn, N.Y. : Ig Pub., c2006.|isbn=0975251783|ref=harv}} * {{Cite book|author=Evearitt, Daniel J.|year=1993|title=Rush Limbaugh and the Bible|url=https://archive.org/details/rushlimbaughbibl00evea|publisher=Camp Hill, Pa.: Horizon House Publishers, c1993.|isbn=0889651043|ref=harv}} * {{Cite book|author=Franken, Al|year=1996|title=[[Rush Limbaugh Is a Big Fat Idiot and Other Observations]]|location=New York|publisher=Random House| isbn=978-0141018416|ref=harv}} * {{Cite book|author=Franken, Al|year=2003|title=[[Lies and the Lying Liars Who Tell Them: A Fair and Balanced Look at the Right]]|location=New York|publisher=Plume| isbn=978-0452285217|ref=harv}} * {{Cite book|author=Jacobs, Donald Trent|title=The Bum's Rush: The Selling of Environmental Backlash : phrases and fallacies of Rush Limbaugh|year=1994|url=https://archive.org/details/bumsrushsellingo0000jaco|publisher=Boise, Idaho : Legendary Pub., c1994.|isbn=0-9625040-5-X|ref=harv}} * {{Cite book|author=Keliher, Brian|title=Flush rush|url=https://archive.org/details/flushrush0000unse|publisher=Berkeley, Calif.: Ten Speed Press, c1994.|isbn=0898156106|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Kelly, Charles M|title=The Great Limbaugh Con: And Other Right-Wing Assaults on Common Sense|url=https://archive.org/details/greatlimbaughcon0000kell|publisher= Fithian Press, 1994.|isbn=1564741028|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=King, D. Howard|title=Rush to Us|url=https://archive.org/details/rushtous00king|publisher=Windsor Pub., c1994.|isbn=0786000821|year=1994|ref=harv}} * {{Cite book|author=Layne, Tom|title=The Assassination of Rush Limbaugh|url=https://archive.org/details/assassinationofr0000toml|publisher=Red Ginger Publishing Co., Inc|isbn=0976851504|year=2006|ref=harv}} * {{Cite book|author=Mahurin, Cecil|title=A Public Rebuttal to Rush Limbaugh|publisher=Vantage Press, 1993.|isbn=0533107660|year=1993|ref=harv}} * {{Cite book|title=Logic and Mr. Limbaugh: A Dittohead's Guide to Fallacious Reasoning|url=https://archive.org/details/logicmrlimbaughd0000perk|author=Perkins, Ray, Jr.|year=1995| publisher=Open Court Publishing|isbn=0812692942|ref=harv}} * {{Cite book|author=Rahman, Michael|title=Why Rush Limbaugh is Wrong, or, The Demise of Traditionalism and The Rise of Progressive Sensibility as Perceived|publisher=Mighty Pen Pub., 1995.|id=LCCN 95077891|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Way Things Aren’t: Rush Limbaugh's Reign of Error : Over 100 Outrageously False and Foolish Statements from America's Most Powerful Radio and TV Commentator|url=https://archive.org/details/waythingsarentru00rend|author= Rendall, Steven, [[Jim Naureckas]], [[Jeff Cohen (media critic)|Cohen, Jeff]]|others=Written for [[Fairness and Accuracy in Reporting|FAIR]]|year=1995|location=New York|publisher= The New Press|isbn=1-56584-260-X|ref=harv}} * {{Cite book|title=Rush Hour: Talk Radio, Politics, and the Rise of Rush Limbaugh|author=Seib, Philip M.|year=1993|publisher= Summit Group, 1993.|isbn=1565301005|ref=harv}} * {{Cite book|author=Tucker, R. K.|year=1997|title=The Rules According to Rush : the American people vs. Rush Limbaugh|publisher= Bowling Green, Ohio : OptimAmerica ; Chapel Hill, NC : Professional Press, 1997.|isbn=1570873399}} * {{Cite book|author=Varon, Charles|title=Rush Limbaugh In Night School|publisher=Dramatists Play Service, c1997.|isbn=0822215349|year=1997|ref=harv}} == Vanjske veze == * [http://www.rushlimbaugh.com/ ''The Rush Limbaugh Show'' official site] * {{Facebook user|RushLimbaugh}} * {{IMDb ime|id=0510754}} * [http://www.nndb.com/people/428/000022362/ Rush Limbaugh at the NNDB] * [http://www.nytimes.com/2008/07/06/magazine/06Limbaugh-t.html?pagewanted=1&_r=1&hp New York Times Magazine] * [http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894425,00.html The 2009 TIME 100: Rush Limbaugh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113134208/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894425,00.html |date=2012-01-13 }} by [[Glenn Beck]] {{Commonscat|Rush Limbaugh}} {{Životni vijek|1951|2021|Limbaugh, Rush}} [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] qr2k8f4yb3hl8n49f1gd746lt1qejxd 0 93001 42605620 42402159 2026-06-05T15:24:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605620 wikitext text/x-wiki {{about|konzervativnom komentatoru|Beckovoj TV-emisiji|Glenn Beck (TV emisija)}} {{Infokutija biografija | ime = Glenn Beck | slika = 5.3.10GlennBeckByDavid-Shankbone.jpg | širina_slike = 225px | opis = Beck na [[Time 100|svečanom primanju ''Time'' 100]], 4. maj 2010 | ime_po_rođenju = Glenn Lee Beck | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1964|02|10}} | mjesto_rođenja = [[Everett (Washington)|Everett]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | obrazovanje = [[Sehome High School]] | nacionalnost = američka | zanimanje = [[medijska ličnost]] (voditelj/vlasnik istoimenog [[talk radio]] i TV-emisije, websitea i časopisa)<br />pisac<br />zabavljač | plata = 32 mil. [[američki dolar|US$]] (2009–10) | supružnik = Claire (1983–1994), Tania (1999–) | djeca = Mary, Hannah (prvi brak); Raphe, Cheyenne (drugi brak) | website = http://www.glennbeck.com/ | religija = [[mormoni|mormon]] <ref>{{cite web |author=Steve Rabey |title=Exploring Glenn Beck's beliefs |url=http://www.getreligion.org/?p=19285 |work=GetReligion |date=8. X 2009. |accessdate=11. X 2010.}}</ref> |prebivalište = [[New Canaan (Connecticut)|New Canaan]], Connecticut |mjesto_porijekla = [[Mount Vernon (Washington)|Mount Vernon]], Washington }} '''Glenn Lee Beck''' (10. februar 1964 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[talk radio|radio]] i televizijski voditelj, odnosno [[konzervativizam|konzervativni]] politički komentator i aktivist. Najpoznatiji je kao voditelj ''[[The Glenn Beck Program]]'', popularnog radio talk showa koji se distribuira širom SAD, kao i TV-emisije ''[[Glenn Beck (TV emisija)|Glenn Beck]]''. Osim kao voditelj, Beck se istakao kao autor nekoliko knjiga koje su postali bestseleri, a osnovao je i vlastitu multi-medijsku kompaniju Mercury Radio Arts. Beck se rodio u [[katoličanstvo|katoličkoj]] porodici u gradu [[Everett (Washington)|Everett]] u državi [[Washington (savezna država)|Washington]], a karijeru je počeo s 13 godina kada je, pobijedivši na natjećaju, postao [[disk džokej]] na radio-stanici. Nakon majčine smrti se sa porodicom preselio u [[Bellingham (Washington)|Bellingham]], gdje je pohađao srednju školu. Nakon diplome je nastavio karijeru na radio-stanicama u [[Provo]]u, [[Washington D.C.|Washingtonu]] i [[New Haven (Connecticut)|New Havenu]]. U tom periodu se oženio i rastao od svoje prve supruge. U to vrijeme je zapao u ozbiljne probleme s [[alkoholizam|alkoholizmom]] i [[narkomanija|ovisnošću o narkoticima]]. Sredinom 1990-ih se riješio ovisnosti, a nakon toga zajedno sa drugom suprugom Taniom preobratio na [[mormonstvo]]. Beck je s vremenom postao jedna od najpopularnijih i najuticajnijih ličnosti američke medijske scene, iako je široko podijelio američku javnost. Njegovi poklonici ga smatraju dosljednim braniteljem [[Ustav SAD|američkog Ustava]] i tradicionalnih vrijednosti od strane ekstremne ljevice; protivnici ga smatraju neodgovornim desnim populistom koji promovira [[teorija zavjere|teorije zavjere]]. Beck je 2016. izazvao veliku pažnju kao izuzetno žestoki kritičar [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] zbog koga je odustao od svoje dotadašnje podrške [[Republikanska stranka SAD|Republikanskoj stranci]] te podržao [[Hillary Clinton]] na [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|izborima 2016. godine]]. Krajem 2009. je zagrebačka [[Naklada Ljevak]] izdala Beckovu knjigu ''Božićni pulover'' u hrvatskom prijevodu.<ref>http://www.naklada-ljevak.hr/knjiga/show/id/3007 BOŽIĆNI PULOVER - Glenn Beck, na web-stranici Naklade Ljevak</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Glenn Beck}} * [http://www.glennbeck.com/ Glenn Beck's Official Website] * [http://www.glennbeck.com/content/radio/ Glenn Beck's Radio Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412104902/http://www.glennbeck.com/content/radio/ |date=2010-04-12 }} * [http://www.the912project.com Glenn Beck – The 912 Project] * [http://www.ncm.com/Fathom/LiveEvents/Beck_CommonSense.aspx Glenn Beck's Common Sense Tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503235627/http://www.ncm.com/Fathom/LiveEvents/Beck_CommonSense.aspx |date=2009-05-03 }} * [http://www.foxnews.com/glennbeck/ Official Site at Fox News] ;Multimedija * [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1924250_1949598,00.html A Day in the Life of Glenn Beck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002222934/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1924250_1949598,00.html |date=2010-10-02 }} - photo slideshow by ''[[Time magazine]]'' * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=5330485n Katie Couric Interview of Glenn Beck] - video by ''[[CBS News]]'' * [http://video.forbes.com/fvn/celebrity-09/brand-it-like-beck "Brand it like Beck"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101016064049/http://video.forbes.com/fvn/celebrity-09/brand-it-like-beck |date=2010-10-16 }} - video interview by ''[[Forbes magazine]]'' * [http://abcnews.go.com/video/playerIndex?id=7830341 John Stossel: "Glenn Beck, Conservative Narcissist?"] - video by ''[[ABC News]]'' * [http://theweek.com/article/index/206649/glenn-beck-discusses-mormonism Glenn Beck Discusses his Mormonism] - video testimonial at ''[[The Week]]'' {{Lifetime|1964||Beck, Glenn}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] jrvfj8ui0o9blfdealib7e6rqaodmfm 42606282 42605620 2026-06-06T11:29:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606282 wikitext text/x-wiki {{about|konzervativnom komentatoru|Beckovoj TV-emisiji|Glenn Beck (TV emisija)}} {{Infokutija biografija | ime = Glenn Beck | slika = 5.3.10GlennBeckByDavid-Shankbone.jpg | širina_slike = 225px | opis = Beck na [[Time 100|svečanom primanju ''Time'' 100]], 4. maj 2010 | ime_po_rođenju = Glenn Lee Beck | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1964|02|10}} | mjesto_rođenja = [[Everett (Washington)|Everett]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | obrazovanje = [[Sehome High School]] | nacionalnost = američka | zanimanje = [[medijska ličnost]] (voditelj/vlasnik istoimenog [[talk radio]] i TV-emisije, websitea i časopisa)<br />pisac<br />zabavljač | plata = 32 mil. [[američki dolar|US$]] (2009–10) | supružnik = Claire (1983–1994), Tania (1999–) | djeca = Mary, Hannah (prvi brak); Raphe, Cheyenne (drugi brak) | website = http://www.glennbeck.com/ | religija = [[mormoni|mormon]] <ref>{{cite web |author=Steve Rabey |title=Exploring Glenn Beck's beliefs |url=http://www.getreligion.org/?p=19285 |work=GetReligion |date=8. X 2009. |accessdate=11. X 2010.}}</ref> |prebivalište = [[New Canaan (Connecticut)|New Canaan]], Connecticut |mjesto_porijekla = [[Mount Vernon (Washington)|Mount Vernon]], Washington }} '''Glenn Lee Beck''' (10. februar 1964 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[talk radio|radio]] i televizijski voditelj, odnosno [[konzervativizam|konzervativni]] politički komentator i aktivist. Najpoznatiji je kao voditelj ''[[The Glenn Beck Program]]'', popularnog radio talk showa koji se distribuira širom SAD, kao i TV-emisije ''[[Glenn Beck (TV emisija)|Glenn Beck]]''. Osim kao voditelj, Beck se istakao kao autor nekoliko knjiga koje su postali bestseleri, a osnovao je i vlastitu multi-medijsku kompaniju Mercury Radio Arts. Beck se rodio u [[katoličanstvo|katoličkoj]] porodici u gradu [[Everett (Washington)|Everett]] u državi [[Washington (savezna država)|Washington]], a karijeru je počeo s 13 godina kada je, pobijedivši na natjećaju, postao [[disk džokej]] na radio-stanici. Nakon majčine smrti se sa porodicom preselio u [[Bellingham (Washington)|Bellingham]], gdje je pohađao srednju školu. Nakon diplome je nastavio karijeru na radio-stanicama u [[Provo]]u, [[Washington D.C.|Washingtonu]] i [[New Haven (Connecticut)|New Havenu]]. U tom periodu se oženio i rastao od svoje prve supruge. U to vrijeme je zapao u ozbiljne probleme s [[alkoholizam|alkoholizmom]] i [[narkomanija|ovisnošću o narkoticima]]. Sredinom 1990-ih se riješio ovisnosti, a nakon toga zajedno sa drugom suprugom Taniom preobratio na [[mormonstvo]]. Beck je s vremenom postao jedna od najpopularnijih i najuticajnijih ličnosti američke medijske scene, iako je široko podijelio američku javnost. Njegovi poklonici ga smatraju dosljednim braniteljem [[Ustav SAD|američkog Ustava]] i tradicionalnih vrijednosti od strane ekstremne ljevice; protivnici ga smatraju neodgovornim desnim populistom koji promovira [[teorija zavjere|teorije zavjere]]. Beck je 2016. izazvao veliku pažnju kao izuzetno žestoki kritičar [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] zbog koga je odustao od svoje dotadašnje podrške [[Republikanska stranka SAD|Republikanskoj stranci]] te podržao [[Hillary Clinton]] na [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|izborima 2016. godine]]. Krajem 2009. je zagrebačka [[Naklada Ljevak]] izdala Beckovu knjigu ''Božićni pulover'' u hrvatskom prijevodu.<ref>http://www.naklada-ljevak.hr/knjiga/show/id/3007 BOŽIĆNI PULOVER - Glenn Beck, na web-stranici Naklade Ljevak</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Glenn Beck}} * [http://www.glennbeck.com/ Glenn Beck's Official Website] * [http://www.glennbeck.com/content/radio/ Glenn Beck's Radio Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412104902/http://www.glennbeck.com/content/radio/ |date=2010-04-12 }} * [http://www.the912project.com Glenn Beck – The 912 Project] * [http://www.ncm.com/Fathom/LiveEvents/Beck_CommonSense.aspx Glenn Beck's Common Sense Tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503235627/http://www.ncm.com/Fathom/LiveEvents/Beck_CommonSense.aspx |date=2009-05-03 }} * [http://www.foxnews.com/glennbeck/ Official Site at Fox News] ;Multimedija * [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1924250_1949598,00.html A Day in the Life of Glenn Beck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002222934/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1924250_1949598,00.html |date=2010-10-02 }} - photo slideshow by ''[[Time magazine]]'' * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=5330485n Katie Couric Interview of Glenn Beck] - video by ''[[CBS News]]'' * [http://video.forbes.com/fvn/celebrity-09/brand-it-like-beck "Brand it like Beck"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101016064049/http://video.forbes.com/fvn/celebrity-09/brand-it-like-beck |date=2010-10-16 }} - video interview by ''[[Forbes magazine]]'' * [http://abcnews.go.com/video/playerIndex?id=7830341 John Stossel: "Glenn Beck, Conservative Narcissist?"] - video by ''[[ABC News]]'' * [http://theweek.com/article/index/206649/glenn-beck-discusses-mormonism Glenn Beck Discusses his Mormonism] - video testimonial at ''[[The Week]]'' {{Lifetime|1964||Beck, Glenn}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki politički pisci]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] fo223y6p29mecx07v9uqd5qmtsm2ao1 0 93009 42605705 42270583 2026-06-05T15:36:32Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:LGBT radio-stanice|LGBT radio-stanice]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605705 wikitext text/x-wiki '''Radio Rosa''' je [[LGBT]] medij iz [[Danska|Danske]], koji emituje radio-program iz [[Kopenhagen]]a. Jedan je od prvih elektronskih medija LGBT zajednice u svetu. Sa emitovanjem programa je počeo 22. juna, 1983. godine. == Povezano == * [[Položaj LGBT osoba u Danskoj]] == Vanjske veze == * [http://www.radiorosa.dk/ Radio Rosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602110353/http://www.radiorosa.dk/ |date=2008-06-02 }} [[Kategorija:Danske radio-stanice]] [[Kategorija:Kopenhagen]] [[Kategorija:LGBT mediji u Danskoj]] {{LGBT-stub}} a6fn85qs9q5p52oq0f6a0fh914ikd6g 42605707 42605705 2026-06-05T15:36:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Danske radio-stanice]] → [[Kategorija:Danske radiostanice]] 42605707 wikitext text/x-wiki '''Radio Rosa''' je [[LGBT]] medij iz [[Danska|Danske]], koji emituje radio-program iz [[Kopenhagen]]a. Jedan je od prvih elektronskih medija LGBT zajednice u svetu. Sa emitovanjem programa je počeo 22. juna, 1983. godine. == Povezano == * [[Položaj LGBT osoba u Danskoj]] == Vanjske veze == * [http://www.radiorosa.dk/ Radio Rosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602110353/http://www.radiorosa.dk/ |date=2008-06-02 }} [[Kategorija:Danske radiostanice]] [[Kategorija:Kopenhagen]] [[Kategorija:LGBT mediji u Danskoj]] {{LGBT-stub}} rjohhvn4v78mxwmqru6pnjh1ojl0l6c 0 93234 42606377 41822519 2026-06-06T11:37:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606377 wikitext text/x-wiki '''America's Next Top Model''' (doslovno: "Sljedeći top model Amerike", skraćeno ATNM) je [[SAD|američka]] [[TV|televizijska]] [[reality emisija]] [[moda|modne]] tematike u kojoj se žene-natjecatelji nastoje izboriti za titulu "sljedećeg [[maneken|modela]] Amerike", a preko njega i početak vlastite manekenske karijere. Seriju je godine 2003. kreirala i vodila [[Tyra Banks]] te se od 2003. do 2006. emitirala na programu mreže [[UPN]], a na programu mreže [[The CW Television Network|CW]]. Serija je stekla veliku popularnost i potakla stvaranje niza sličnih emisija širom svijeta, koje čine televizijsku franšizu ''[[Top Model (serija)|Top Model]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|America's Next Top Model}} * {{official|http://www.cwtv.com/cw-antm.html}} * {{imdb title|id=0363307|title=America's Next Top Model}} * {{cite web|url=http://www.tvguide.com/tvshows/americas-model/100032|title=List of ''America's Next Top Model'' Episodes|publisher=TVGuide}} {{America's Next Top Model}} {{Top Model}} {{TVSvijek|2003|TRAJE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:America's Next Top Model| ]] [[Kategorija:Top Model]] [[Kategorija:Modne reality TV-emisije]] [[Kategorija:Američke TV serije]] 04d1tlor0x5m5sf4friyxnqe45w7ll7 0 93257 42606279 41821633 2026-06-06T11:29:50Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606279 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Tyra Banxx}} {{Infokutija ličnost | ime = Tyra Banks | slika = Tyra Banks 2012 Shankbone.JPG | širina_slike = 225px | ime_po_rođenju = Tyra Lynne Banks | datum_rođenja = {{birth date and age |1973|12|4|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = model<br /> glumica<br />TV voditeljica | godine_aktivnosti = 1993– | visina = 178 cm<ref>{{cite web|url= http://www.celebheights.com/s/Tyra-Banks-576.html|title= Tyra Banks Height - how tall<!-- Bot generated title -->}}</ref> | mjere = 34D-28-40 | website = [http://www.tyrabanks.com www.TyraBanks.com] | agencija = [[IMG Models]].<ref>[http://imgmodels.com/details.aspx?navbtn=1&cityID=1&modelid=19410&pic=&subid=1767&mainsubid=1767&agencyID=&catID=1&pageNo=&selectedModel=TYRA%20BANKS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713022212/http://imgmodels.com/details.aspx?navbtn=1&cityID=1&modelid=19410&pic=&subid=1767&mainsubid=1767&agencyID=&catID=1&pageNo=&selectedModel=TYRA%20BANKS |date=2011-07-13 }} ''imgmodels.com''. Retrieved on 2010-05-27.</ref> | plaća = 23 mil. $ (2008)<ref>{{Cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2008/53/celebrities08_Tyra-Banks_L5FY.html|title=The Celebrity 100: #68 Tyra Banks|last=Miller|first=Matthew|publisher=Forbes.com|date = 11. 06. 2008.|accessdate = 10. 09. 2008.|postscript=<!--None-->}}</ref> }} '''Tyra Lynne Banks''' (4. decembar 1973 - ) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] manekenka, glumica, pjevačica, televizijska voditeljica, producentica i poduzetnica. Slavu je stekla kao međunarodni supermodel, ali je posljednjih godina postala poznata i kao voditeljica popularnog televizijskog talk showa ''[[The Tyra Banks Show]]'', kao i kreatorica reality emisija ''[[America's Next Top Model]]'' (ATNM) i [[True Beuaty (TV serija)|True Beauty]], od kojih je ATNM utemeljio međunarodnu franšizu ''[[Top Model (serija)|Top Model]]''. == Filmografija == {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Film |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Godina ! Film ! Uloga ! Napomene |- |1995||''[[Higher Learning]]''||Deja|| |- |1999||''Love Stinks ||Holly Garnett|| |- |rowspan=3|2000||''[[Love & Basketball]]''||Kyra Kessler|| |- |''[[Life-Size]]''||Eve Doll||TV movie |- |''[[Coyote Ugly]]''||Zoë|| |- |rowspan=2|2002||''[[Halloween: Resurrection]]''||Nora Winston|| |- |''[[Eight Crazy Nights]]''||Victoria's Secret Gown||glas |-Mr.Woodcock [2004] |2007||''[[Mr. Woodcock]]''||sama sebe||Cameo |- |2008||''[[Tropic Thunder]]''||sama sebe||Cameo |- |2009||''[[Hannah Montana: The Movie]]''||sama sebe||Cameo<ref>{{cite web|url= http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8391689|title= 'Hannah Montana' Film Scenes Shot In Cool Springs Mall|publisher= NewsChannel 5.com|date= 28. 05. 2008.|access-date= 2010-10-21|archive-date= 2008-05-29|archive-url= https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689|dead-url= yes}}</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Televizija |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Godina!! Naslov !! Uloga !! Napomene |- |1993||''[[The Fresh Prince of Bel-Air]]''||Jackie Ames||TV serija (pod imenom "Tyra") * Where There's a Will, There's a Way: Part 1 * All Guts, No Glory * Father of the Year * Blood Is Thicker Than Mud * Fresh Prince After Dark * Take My Cousin... Please * You've Got to Be a Football Hero |- |rowspan=2|1999 |''[[Felicity]]''||Jane Scott||TV serija * A Good Egg * Kissing Mr. Covington * One Ball, Two Strikes |- |''[[Just Shoot Me!]]''||Herself||TV serija * Nina Sees Red: Part 1 * Nina Sees Red: Part 2 |- |2000||''[[MADtv]]''||Katisha Latisha Parisha Farisha Johnson||TV serija * Episode #5.17 * Episode #5.25 |- |2003–present||''[[America's Next Top Model]]''||voditeljica||Reality TV serija koju je Banks i u kojoj radi kao voditeljica i sutkinja |- |rowspan=2|2004||''[[American Dreams]]''||Carolyn Gill||TV serija * Chasing the Past |- |''[[All of Us]]''||Roni||TV serija * O Brother, Where Art Thou? |- |2005–2010||''[[The Tyra Banks Show]]''||Host||Talk show |- |2009||''[[Gossip Girl (TV serija)|Gossip Girl]]''||Ursula Nyquist||TV serija, sezona 3 * Dan de Fleurette |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * {{IMDb ime|id=0004723|name=Tyra Banks}} * {{fashionmodel|id=tyra_banks|name=Tyra Banks}} * {{Amg name|195112}} * {{people.com|Tyra Banks}} * [http://tyrashow.warnerbros.com/ ''The Tyra Banks Show'' website] * ''[http://www.nytimes.com/2008/06/01/magazine/01tyra-t.html The New York Times]'' Profile/Interview {{America's Next Top Model}} {{Anđeli Viktorijas Sikrit}} {{Lifetime|1973||Banks, Tyra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke manekenke]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] fzlsy1m89totmp55vqot68dr981oz4k 0 93692 42606288 42415722 2026-06-06T11:30:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606288 wikitext text/x-wiki {{Otherpeople}} {{Infobox Comedian | name = Johnny Carson | image = Johnny Carson 1965.jpg | imagesize = 235px | caption = Carson u januaru 1966. | pseudonym = | birth_name = John Willis Carson | birth_date = {{birth date|1925|10|23|df=y}} | birth_place = [[Corning (Iowa)|Corning]], [[Iowa]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | death_date = {{death date and age|2005|1|23|1925|10|23|df=y}} | death_place = [[Los Angeles]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | nationality = američka | active = 1950&ndash;1994 | genre = | subject = | signature = Johnny Carson Signature.svg | influences = [[Groucho Marx]], [[Jack Benny]], [[Fred Allen]], [[Bob Hope]], [[Laurel and Hardy]], [[Red Skelton]], [[George Burns]], [[Milton Berle]] | influenced = [[David Letterman]], [[Conan O'Brien]], [[Ray Combs]], [[Jerry Seinfeld]], [[Ellen DeGeneres]], [[Kathy Griffin]], [[Bill Maher]], [[Jay Leno]], [[Bill Hicks]] | website | spouse = Joan Morrill Wolcott (1949&ndash;1963)<br />Joanne Copeland (1963&ndash;1972)<br />Joanna Holland (1972&ndash;1985)<br />Alexandra Mass (1987&ndash;2005) | notable_work= voditelj TV-emisije ''[[The Tonight Show Starring Johnny Carson]]'' | module = {{Infobox comedian awards |child=yes | peabodyawards = '''Personal Award'''<br />1986 | emmyawards = '''Special Classification of Outstanding Program and Individual Achievement'''<br />1976 ''[[The Tonight Show Starring Johnny Carson]]''<br />1977 ''The Tonight Show Starring Johnny Carson''<br />1978 ''The Tonight Show Starring Johnny Carson''<br />1979 ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' <br /> '''Governor's Award'''<br />1980 <br /> '''Outstanding Variety, Music or Comedy Program (Series)'''<br />1992 ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' | americancomedyawards = '''Funniest Male Performer in a TV Series (Leading Role) Network, Cable or Syndication'''<br />1987 ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' <br /> '''Lifetime Achievement Award'''<br />1992 Lifetime Achievement }} }} '''John William “Johnny” Carson''' (23. oktobar 1925&nbsp;&ndash; 23. januar 2005) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizijski voditelj]] i [[komičar]], poznat po tome što je tri decenije vodio popularnu zabavnu emisiju ''[[The Tonight Show Starring Johnny Carson]]'' (1962–1992). Carson je za svoje djelo primio šest nagrada [[Emmy Award|Emmy]] te Guvernerovu nagradu i [[Peabody Award|Peabodyjevu nagradu]] 1985. godine; godine 1987. je uveden u ''[[Television Academy Hall of Fame|Dom slavnih televizijske akademije]]''. Godine 1992. je nagrađen [[Presidential Medal of Freedom|Predsjedničkom nagradom slobode]], a 1993. [[Kennedy Center Honors|počasnu nagradu Kennedyjevog centra]].<ref name="EB">Johnny Carson. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/905828/Johnny-Carson Encyclopædia Britannica Online]. (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrieved July 30, 2009.</ref> Iako je već krajem 1960-ih njegova emisija doživjela veliki uspjeha, 1970-ih je postao jednom od najvećih ikona američke popularne kulture kome se tepalo kao "najboljem gostu" svih američkih domova, a tu je titulu zadržao sve do umirovljenja 1992. godine. Carsonu se pripisuje kako je stvorio format moderni kasnonoćni televizijski talk showa, promijenivši dotadašnji format [[Ed Sullivan|Eda Sullivana]] i poratno [[vaudeville|vodviljski]] varijete gdje je voditelj samo najavljivao točke u današnji ležerniji i razgovorniji oblik gdje sa mnogo više interakcije sa gostima. Današnje američke televizijske i komičarske zvijezde kao što su [[David Letterman]], [[Jay Leno]], [[Craig Ferguson]], [[Jimmy Fallon]] i [[Conan O'Brien]] su navodili Carsona kao svoj veliki uzor. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Johnny Carson}} * {{IMDb ime|1992}} * {{ibdb|110656}} * {{Find a Grave|10361659}} * [http://www.johnnycarson.com/ Official website] for ''The Tonight Show starring Johnny Carson'' * {{Cite web |url=http://dir.salon.com/people/bc/2001/02/20/carson/index.html |title=Article on Johnny Carson |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013161038/http://dir.salon.com/people/bc/2001/02/20/carson/index.html |archivedate=2007-10-13 |access-date=2010-10-27 |deadurl=no }} at Salon * {{Cite web |url=http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=online&s=siegel012405 |title=On Carson's contribution to Late Night |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071014103641/http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=online&s=siegel012405 |archivedate=2007-10-14 |access-date=2010-10-27 |deadurl=yes }} at ''The New Republic'' * [https://archive.today/20130130045613/www.newyorker.com/archive/1978/02/20/1978_02_20_047_TNY_CARDS_000326477 1978 profile] from ''The New Yorker'' by [[Kenneth Tynan]] * [http://www.usatoday.com/life/television/2007-03-14-1333502975_x.htm ''The Johnny Carson Show''] from USA Today * [http://www.filmreference.com/film/45/Johnny-Carson.html Johnny Carson biography] at FilmReference.com * [http://www.nytimes.com/2005/01/25/opinion/25martin.html?ex=1264395600&en=8300d165c4530ffd&ei=5090&partner=rssuserland Posthumous Letter to Carson] from [[Steve Martin]] published in ''The New York Times'' * [http://www.unl.edu/finearts/jcarson.shtml Johnny Carson School of Theatre and Film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219092448/http://www.unl.edu/finearts/jcarson.shtml |date=2008-12-19 }} at the [[University of Nebraska-Lincoln]] * [http://www.youtube.com/watch_popup?v=VPH0-g25Vl8 Johnny Carson Singing with the Ratpack in 1965] YouTube Video ;Osmrtnice * [http://www.cnn.com/2005/SHOWBIZ/TV/01/23/carson.obit/index.html CNN obituary] * [http://www.msnbc.msn.com/id/6504289/ MSNBC obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622003732/http://www.msnbc.msn.com/id/6504289/ |date=2009-06-22 }} * [http://www.vanityfair.com/online/wolcott/2005/01/johnny_carson.html Johnny Carson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130190155/http://www.vanityfair.com/online/wolcott/2005/01/johnny_carson.html |date=2009-11-30 }} obituary by [[James Wolcott]] * {{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/01/24/arts/television/24john.html?ex=1264309200&en=6f658f88eb80aabd&ei=5090|title=Johnny Carson, Low-Key King of Late-Night TV, Dies at 79|date = 24. 01. 2005.|publisher=The New York Times | first1=Richard | last1=Severo | first2=Bill | last2=Carter | accessdate = 7. 05. 2010.}} * {{Cite web|accessdate = 11. 05. 2008.|url=http://www.randi.org/jr/carson.html|title=A Good Friend Has Left Us |publisher=[[James Randi Educational Foundation]]}} {{Start box}} {{s-media}} {{Succession box|title=Voditelj ''[[The Tonight Show]]a''|before=[[Jack Paar]]|after=[[Jay Leno]]|years=1. oktobar 1962 &ndash; 22. maj 1992}} {{Succession box|title=Voditelj dodjele [[Oscari|Oscara]]|before=[[Bob Hope]]|after=[[Liza Minnelli]], [[Dudley Moore]], [[Richard Pryor]] i [[Walter Matthau]]|years=1979&ndash;82}} {{Succession box|title=Voditelj dodjele [[Oscari|Oscara]]|before=[[Liza Minnelli]], [[Dudley Moore]], [[Richard Pryor]] i [[Walter Matthau]]|after=[[Jack Lemmon]]|years=1984}} {{End box}} {{Lifetime|1925|2005|Carson, Johnny}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki vojnici u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]] gnsen7bath9p09akzsh57yl9lkano03 0 95194 42605694 42586210 2026-06-05T15:33:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice]] → [[Kategorija:Radiostanice]] 42605694 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sveriges Radio 2008c.jpg|mini|desno|250px|Sjedište Sveriges Radija u [[Stockholm]]u]] '''Sveriges Radio AB''' (Švedski radio) je [[švedska]] kompanija za javnu radio-difuziju. Osnovana je godine [[1925]]. kao [[Radiotjänst]] (Radio-služba), a [[1957]]. je dobila svoje sadašnje ime. Godine [[1979]]. je reorganizirana u četiri pod-kompanije: * Sveriges Riksradio (RR), ''Švedski nacionalni radio''; * Sveriges Lokalradio (LRAB), ''Švedski lokalni radio''; * [[Sveriges Utbildningsradio]] (UR), ''Švedska obrazovna radiodifuzija''; i * [[Sveriges Television]] (SVT), ''Švedska televizija''. Godine [[1993]]. je provedena još jedna reorganizacija kojom su RR i LRBAB ponovno objedinjene i djeluju kao Švedski radio. == Vanjske veze == {{Commonscat|Sveriges Radio}} * [http://www.radiosweden.org Radio Sweden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511191705/http://www.radiosweden.org/ |date=2008-05-11 }} {{en icon}} * [http://www.sr.se Sveriges Radio] {{sv icon}} * [http://www.sr.se/international/ SR International] * [http://www.sr.se/Podradio/xml/SRI_en_sweToday.xml archive of daily podcasts (mp3)] {{en icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1925.]] [[Kategorija:Švedske kompanije]] [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:Članice EBU]] [[Kategorija:Radiostanice]] [[Kategorija:Kompanije u Stockholmu]] 7jjq0624qp3msi71kexe41vj76pw30q 0 95223 42606387 41332998 2026-06-06T11:38:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606387 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Barney Miller | format = Sitcom | trajanje = ''cca.'' 26 min. | starring = [[Hal Linden]]<br />[[Barbara Barrie]] (1975-76)<br />[[Abe Vigoda]] (1975-1977)<br />[[Max Gail]]<br />[[Ron Glass]]<br />[[Jack Soo]] (1975-1978)<br />[[Gregory Sierra]] (1975-1976)<br />[[James Gregory (glumac)|James Gregory]]<br />[[Steve Landesberg]] (1976-1982)<br />[[Ron Carey (actor)|Ron Carey]] (1976-1982) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] | početak = 23. januar 1975. | kraj = 20. maj 1982. | br_sezona = 8 | br_epizoda = 168 }} '''''Barney Miller''''' je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji se originalno emitirao na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1975. do 1982. godine. Naslovni protagonist je bio Barney Miller, [[policija New Yorka|njujorški policijski]] kapetan koji je vodio fiktivnu 12. policijsku stanicu, a čiji je lik tumačio [[Hal Linden]]. Serija je imala veliku gledanost i na programu se održala osam sezona. Nakon posljednje sezone je 1982. nagrađena [[Primetime Emmy Award za najbolju humorističku seriju|Emmyjem za najbolju humorističku seriju]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Barney Miller}} * {{imdb title|id=0072472|title=Barney Miller}} * {{imdb title|id=0445529|title=The Life and Times of Captain Barney Miller}} * [http://www.tv.com/barney-miller/show/345/summary.html?tag=tabs;summary TV.com: ''Barney Miller''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114180855/http://www.tv.com/barney-miller/show/345/summary.html?tag=tabs;summary |date=2009-01-14 }} * [http://www.debw.com/barneymiller.html The ''Barney Miller'' homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906144944/http://www.debw.com/barneymiller.html |date=2011-09-06 }} * [http://www.sitcomsonline.com/barneymiller.html Sitcoms Online: ''Barney Miller''] {{Zlatni globus TV komedija}} {{Emmy - SerijaKomedija}} {{TVSvijek|1975|1982|Barney Miller}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] hm5801tjsctew678xsdf7liuqaseua0 0 97122 42606374 41804625 2026-06-06T11:37:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606374 wikitext text/x-wiki {{about|sitkomu temeljenom na Scorsejevom filmu|adaptaciju romana Lewisa Carrolla|Alice (TV miniserija)}} {{infokutija TV | naziv_emisije = Alice | format = [[sitkom]] | trajanje = 22&ndash;24 min. | kreator = [[Robert Getchell]] | izvršni_prduecnt = R.S. Allen (1976&ndash;1977)<br />William P. D'Angelo (1976&ndash;1977)<br />[[Harvey Bullock (writer)|Harvey Bullock]] (1976&ndash;1977)<br />[[Thomas Kuhn]] (1977(?)&ndash;?)<br />[[David Susskind]] (1977(?)&ndash;?) | kompanija = [[Warner Bros. Television]] | kompozitor_uvodne_teme = [[David Shire]]<br />(muzika)<br />[[Alan Bergman]]<br />[[Marilyn Bergman]]<br />(tekst) | uvodna_tema = "There's a New Girl in Town"<br />izvodi: [[Linda Lavin]] | nastupaju = [[Linda Lavin]]<br />[[Vic Tayback]]<br />[[Beth Howland]]<br />[[Philip McKeon]]<br />[[Polly Holliday]]<br />[[Diane Ladd]]<br />[[Celia Weston]]<br />[[Charles Levin (glumac)|Charles Levin]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | mreža = [[CBS]] | audio_format = [[Monaural]] | početak = {{start date|1976|8|31}} | kraj = {{end date|1985|7|2}} | status = završena | br_sezona = 9 | br_epizoda = 202 }} '''''Alice''''' je [[SAD|američki]] televizijski [[sitkom]], nastao po motivima [[Martin Scorsese|Scorsesejevog]] filma ''[[Alice Doesn't Live Here Anymore]]'', koji se originalno prikazivao na programu [[CBS]] od 1976. do 1985. godine. Naslovna protagonistica bila je udovica po imenu Alice (koju je tumačila [[Linda Lavin]]), koja nakon smrti muža zajedno s malim sinom putuje u [[Los Angeles]] kako bi ponovno otpočela pjevačku karijeru, ali umjesto toga zaglavi u [[Phoenix]]u gdje je prisiljena raditi u zalogajnici. == Vanjske veze == {{Commonscat|Alice (TV series)}} * {{imdb title|id=0073955|title=Alice}} * {{tvguide title|100022|Alice}} {{TVSvijek|1976|1985|Alice}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] lg643uzhj2w5tf6ja3l1vsc1me04gtm 0 97646 42605634 42248902 2026-06-05T15:24:57Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605634 wikitext text/x-wiki {{About|televizijskom voditelju|ličnosti sličnog imena|Lawrence King (razvrstavanje)}} {{Infokutija ličnost | ime = Larry King | slika = LarryKingSept10.jpg | širina_slike = 250px | opis = King u septembru 2010. | ime_po_rođenju = Lawrence Harvey Zeiger | datum_rođenja = {{Birth date and age|1933|11|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Brooklyn]], SAD | zanimanje = radio/televizijski voditelj | godine_aktivnosti = 1957– | supružnik = Freda Miller (1952–1953)<br />Annette Kaye (1961)<br />Alene Akins (1961–1963)<br />Mickey Sutphin (1963–1967)<br />Alene Akins (1967–1972)<br />Sharon Lepore (1976–1983)<br />Julie Alexander (1989–1992)<br />[[Shawn Southwick]] (1997–)<!--please do not change "present" to "2010" or any year until a divorce is finalized--> | website = }} '''Lawrence Harvey''' "'''Larry'''" '''King''' ([[19. 11.|19. novembar]] [[1933]]. - [[23. siječnja]] [[2021.]]) bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] je [[radio|radijski]] i [[televizija|televizijski]] voditelj, koji je 1970-ih postao jedan od najslušanijih radio-voditelja u SAD, da bi svjetsku slavu stekao na TV-mreži [[CNN]] kao voditelj popularnog [[talk show]]a ''"[[Larry King Live]]"'', koji se emitirao od 1985. do 2010. Dobitnik je mnogih prestižnih novinarskih nagrada, te se smatra jednom od ikona popularne kulture u SAD. Također je poznat i po burnom privatnom životu. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larry King}} * [http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/king.larry.html CNN profile] * [http://www.lkcf.org/ Larry King Cardiac Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703224212/http://www.lkcf.org/ |date=2008-07-03 }} - Foundation to fund treatments cardiac patients with little or no insurance * [http://www.johnclarkprose.com/cat-my-larry-kingcnn-suit.html Clark lawsuit] * {{IMDB name|id=0005092|name=Larry King}} * [http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/lkl.html Larry King Live] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112211912/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/lkl.html |date=2016-01-12 }} - Transcripts of all interviews since 2000 * [http://www.youtube.com/watch?v=CTQUQ7niBBw Larry King interviewed] by [[Gianluca D'Agostino]] * [http://emmytvlegends.org/interviews/people/larry-king Larry King Archive of American Television video interview] {{Lifetime|1933|2021|King, Larry}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] 6eb3xg9xdnycd6knfe2lmhetlchvmlt 42606313 42605634 2026-06-06T11:31:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606313 wikitext text/x-wiki {{About|televizijskom voditelju|ličnosti sličnog imena|Lawrence King (razvrstavanje)}} {{Infokutija ličnost | ime = Larry King | slika = LarryKingSept10.jpg | širina_slike = 250px | opis = King u septembru 2010. | ime_po_rođenju = Lawrence Harvey Zeiger | datum_rođenja = {{Birth date and age|1933|11|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Brooklyn]], SAD | zanimanje = radio/televizijski voditelj | godine_aktivnosti = 1957– | supružnik = Freda Miller (1952–1953)<br />Annette Kaye (1961)<br />Alene Akins (1961–1963)<br />Mickey Sutphin (1963–1967)<br />Alene Akins (1967–1972)<br />Sharon Lepore (1976–1983)<br />Julie Alexander (1989–1992)<br />[[Shawn Southwick]] (1997–)<!--please do not change "present" to "2010" or any year until a divorce is finalized--> | website = }} '''Lawrence Harvey''' "'''Larry'''" '''King''' ([[19. 11.|19. novembar]] [[1933]]. - [[23. siječnja]] [[2021.]]) bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] je [[radio|radijski]] i [[televizija|televizijski]] voditelj, koji je 1970-ih postao jedan od najslušanijih radio-voditelja u SAD, da bi svjetsku slavu stekao na TV-mreži [[CNN]] kao voditelj popularnog [[talk show]]a ''"[[Larry King Live]]"'', koji se emitirao od 1985. do 2010. Dobitnik je mnogih prestižnih novinarskih nagrada, te se smatra jednom od ikona popularne kulture u SAD. Također je poznat i po burnom privatnom životu. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Larry King}} * [http://www.cnn.com/CNN/anchors_reporters/king.larry.html CNN profile] * [http://www.lkcf.org/ Larry King Cardiac Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703224212/http://www.lkcf.org/ |date=2008-07-03 }} - Foundation to fund treatments cardiac patients with little or no insurance * [http://www.johnclarkprose.com/cat-my-larry-kingcnn-suit.html Clark lawsuit] * {{IMDB name|id=0005092|name=Larry King}} * [http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/lkl.html Larry King Live] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112211912/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/lkl.html |date=2016-01-12 }} - Transcripts of all interviews since 2000 * [http://www.youtube.com/watch?v=CTQUQ7niBBw Larry King interviewed] by [[Gianluca D'Agostino]] * [http://emmytvlegends.org/interviews/people/larry-king Larry King Archive of American Television video interview] {{Lifetime|1933|2021|King, Larry}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 14q7k6g6a73u2us48yozc56xe4jrx2j 0 98882 42606401 41823030 2026-06-06T11:42:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606401 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije = Black Saddle |žanr = [[western|vestern]]/[[dramska serija|drama]] |kreator = Hal Hudson<br />John McGreevey |scenario = Antony Ellis<br />George Fass<br />Gertrude Fass<br />John Falvo<br />Richard Fielder<br />Frederick Louis Fox<br />Hal Hudson<br />Jack Jacobs<br />Stuart Jerome<br />Paul Kelly<br />Paul King<br />Ken Kolb<br />[[Richard Levinson]]<br />Robert Libott<br />[[William Link]]<br />John McGreevey<br />Don Mullally<br />Rod Peterson<br />Joseph Stone<br />John Tucker Battle |režiser = Frank Baur<br />William F. Claxton<br />[[John English (director)|John English]]<br />William D. Faralla<br />[[Robert Florey]]<br />Roger Kay<br />[[Francis D. Lyon]]<br />[[Gerd Oswald]]<br />[[David Lowell Rich]]<br />[[Boris Sagal]]<br />James Sheldon<br />Elliott Silvertstein |nastupaju = [[Peter Breck]]<br />[[Russell Johnson]]<br />[[Anna-Lisa]]<br />[[J. Pat O'Malley]]<br />[[Walter Burke]] |kompozitor_uvodne_teme = [[Jerry Goldsmith]]<br />Arthur Morton |kompozitor = [[Michael Hennagin]]<br />Arthur Morton |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = [[engleski jezik|engleski]] |br_sezona = 2 |br_epizoda = 44 |izvršni_producent = Hal Hudson |producent = Antony Ellis<br />Hal Hudson |trajanje = 30 min. (cca.) |kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] |slika_format = [[crno-bijela]] |audio_format = [[Monaural]] |početak = 10. januar 1959 |kraj = 6. maj 1960 }} '''''Black Saddle''''' je bila [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[western|vestern]] [[dramska serija|serija]] koja se originalno emitirala na programu [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1959. do 1960. Glavni protagonist je bio Clay Culhane (koga je tumačio [[Peter Breck]]), bivši revolveraš koji je postao advokat nakon smrti braće u revolveraškom obračunu. Serija je predstavljala spin-off vestern-antologije ''[[Dick Powell's Zane Grey Theater]]'' u čijoj je epizodi Culhaneov lik tumačio [[Chris Alcaide]]. == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0052449}} * [http://www.tvaddicts.tv/movie/western/Black_Saddle.html ''Black Saddle''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524050425/http://www.tvaddicts.tv/movie/western/Black_Saddle.html |date=2011-05-24 }} at TVAddicts {{TVSvijek|1959|1960}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Vestern TV-serije]] pr5eiobea1tymwncjhfg3rk0zy1o0b9 3 106274 42606220 42601862 2026-06-06T10:23:46Z MediaWiki message delivery 59777 /* Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar */ novi odjeljak 42606220 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> {{Arhive|auto=short}} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Pitanje vezano za brisanje strancice == Pozdrav, Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne. Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano. Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš. Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu. Hvala unaprijed, Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET) == Uklonjena stranica == Zdravo Edgar Allan Poe, Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća: Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice. * [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<bdi>Edgar Allan Poe</bdi>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]<nowiki> (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=</nowiki>[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]<nowiki>|žanr={{hlist|</nowiki>[[Novi val]]|[[rock and roll]]<nowiki>}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=</nowiki>[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...) ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]]) Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod? Hvala na pomoći. Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET) == Ublažavanje? :) == Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET) ::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su "milijuni na ulicama i Teheran gori", iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET) :::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET) ::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina "režim" što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET) :::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! <3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET) ::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET) :::::::Ljubim i ja tebe :* <3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET) :::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET) ::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno "{{tq|žestoki POV}}" označavati mirne demonstrante "{{tq|naoružanim izgrednicima}}" u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na "{{tq|povećanje cijena}}" (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET) :::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o "vladinim masakrima nevinih". Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali "milijuni", broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET) == Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian == It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the "clash" of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET) :There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article. :Just a few examples: :# "»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić" - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić. :# "Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}" - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET) ::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just "blindly" believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET) :::You are giving me extra work, and there is already a lot of work. :::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak "Gorkić" and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. :::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's "mentor" because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main "enemy" Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting "the tapestery of lies" (ref: William Chase, "Enemies from within") :::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, "Gorkić...", Gužvica, "Before Tito...", Bondarev, "Moscow years..."). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, "Gorkić...", Nadežda Jovanović "Milan Gorkić (prilog biografiji)") :::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević "Poslednja biografija Milana Gorkića"; Documents from the VII Congress of Comintern and many more :::# Gorkić was not killed during the Purges but during the "Yezhovshchina", and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, "Orginis of the Great Purges", Getty and Naumov "Stalinist Terror, New Perspectives", Thurston "Life and Terror in Stalin's Russia", Getty, Naumov "The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939") :::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the "factionalists" he beaten politically from the further inconveniences. :::# The main rumor that he is a bureaucrat and "the man from the Comintern" comes already from 1928 by the "factionalists", as Gorkić himself says (he is using the words "rumors", words similar to word bureaucrat and the phrase "the man of the Comintern") (reference: Ubavka Vujošević, "Poslednja biografija Milana Gorkića"). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the "sins of the generation" are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak "Gorki...", Božidar Jakšić "Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne", then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work). Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one). Greetings to you, I hope we can make a good collaboration :::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET) ::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, "Gorkić..." – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET) :::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET) ::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved? ::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's "your" word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :) ::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET) :::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET) ::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D ::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... "Pre duguješ ti meni objašnjenje" (ne, ne dugujem ja tebi ništa), "ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja" (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), "kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti" (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET) :::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. :::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... :::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. ::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET) :::::::::::::"Ti, čoveče" (evo ga još jedan Bog, koji se obraća "ljudima") - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET) ::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET) Poštovani kolega Savez rada, Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: ::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor; ::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&Drachkovitch protiv "93_7.pdf"). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je "Buharinova podrška". Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u <u>Napomenama</u> dodati verziju beta iste priče i navesti izvore. ::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; ::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a); ::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica "Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana". Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee. ::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je; ::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; ::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; ::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…; ::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan? ::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558520 ova izmjena] – odlično; ::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET) :Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] :Hvala vam na odgovorima. :# "Lazitch&Drachkovitch" je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga "postavi" ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni) :# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu. :# ... :Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... :Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku. :Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti. :Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET) ::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET) :::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)... :::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET) {{Reflist-talk}} :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''. :::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate "amaterom" ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare. :::Ne slažem se s vama kada kažete "radi naučne istine" jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?! :::Ne slažem se kada kažete da Štajner "laže kao pas" jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene. :::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET) == Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću == Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio). Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET) :@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET) ::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... ::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... ::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)... ::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)... ::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da "drndam" (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET) :::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET) ::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET) :::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... ::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET) :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], :::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. :::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET) ::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... ::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)... ::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET) :::::Poštovani i dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], :::::Po dogovoru, ja sam na [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|'''ovom linku''']] uneo izmene u članak koji je predmet naše obrade, i mogu da zaključim da su one finalne. :::::[[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|Ovaj link]] je, kako je na jednom mestu zabeležio @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], trajaće do 01.06.2026, dakle još nešto više od 20 dana, što je mislim sasvim dovoljno za vašu evaluaciju... Molim vas da se prema njoj ponesete krajnje odgovorno i da joj pristupite vrlo skoncentrisano. :::::Siguran sam da ćete tada uvideti da sam pri finalnim izmenama ispoštovao doslovno sva vaša upustva... Niti jedna reč ili rečenica iz starog članka, osim možda jedna ili dve za koju je to bilo nužno, nije izmenjena. Oni netačni podaci ili tendenciozna tumačenja su jednostavno dopunjena valjanim citatima i podacima... Od izuzetaka možemo navesti primer da je izmenjeno da je Gorkić ubijen kao "gestapovski špijun", što je u starom članku izneseno u samom uvodu kao nekakav fakt, a što je bez ikakvog uporišta - budući da za takvu optužbu ne postoje valjani izvori, a istovremeno u literaturi se provlače optužbe i da je bio (pre svega) engleski, zatim jugoslovenski i svačiji drugi špijun, te da na kraju uopšte i nije bio nikakav špijun - te pa bi dopuna takve informacije izgubila smisao, a taj je deo rečenice zamenjen prosto u to da je ubijen kao apstraktni "neprijatelj naroda" (što je i zvanična optužba, potkrepljena primarnim izvorima). Takođe su izmenjeni neki neverovatno netačni biografski podaci o poreklu njegove porodice, profesiji njegovog oca itd. Osim tih, doslovno nijedna druga reč ili rečenica iz starog članka uslovno rečeno nije ni taktnuta, već su netačnosti i tendencioznosti prosto nadopunjeni tako da stvore celovitiju sliku... Takođe je zamenjena i naslovna fotografija, a unete su i neke nove... :::::P.S. Dragi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] uneo sam jednu izmenu na tvoju stranicu, u ovom delu rasprave, tj. izbrisao sam jedan davni copy-paste predlog članka koji je prosto rušio preglednost cele rasprave i koji je suvišan ako imamo u vidu novi link... :::::P.S.P.S. Savetujem i da bacite oko na vrlo uspešnu saradnju koju sam u vezi [[:hr:Josip_Čižinski|biografije Milana Gorkića]] uspostavio sa adminima hr.wikipedije... Takva uspešna saradnja i sa adminima sh.wikipedije je nužna kako bi se nastavio Wiki rad na naučno istoriografskoj formulaciji Gorkićeve biografije, a u ostalom i započelo sa intervencijama i na ostalim wikipedijama, poput en.wikipedije, sr.wikipedije itd, koje bi bile nesolidne bez sh.wikipedije kao stožera. :::::Srdačni pozdravi i nadam se da ćemo ovaj put uspostaviti besprekornu saradnju, jer nema nikakvog razloga da bude drugačije. K.R. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:44 (CEST) == Stranica Aleksa Đukanović == Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST) :@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST) ::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Srpskohrvatski / српскохрватски == Hello. I'm looking for Serbo-Croatian translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? – [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 21. maja 2026. u 20:37 (CEST) :@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I might, depending on the topic and my knowledge of it. Which items are we talking about? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 21. maja 2026. u 22:58 (CEST) :: I'm looking for translations of: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" ::: "Basshunter discography" ::: "Basshunter videography" :::: [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 13:22 (CEST) :::"studijski album Basshuntera" :::"kompilacijski album Basshuntera" :::"pjesma koju izvode Käärijä i Basshunter" :::"singl Käärije i Basshuntera" :::"promotivni singl Basshuntera" :::"spot Basshuntera" :::"spot s tekstom Basshuntera" :::"diskografija Basshuntera" :::"videografija Basshuntera" :::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I hope this helps. If this is for a WikiData description, it is completely fine. If you're talking about specific links for this Wikipedia, then we have some local rules to apply, so if you need those titles as well, just tell me. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 13:46 (CEST) :::: Thanks a lot. It would be Latin version for sh-latn. Are you able to do also Cyrylic version for sh-cyrl? The main sh use Latin script after sh-latn opposite to sr (Serbian), which use Cyrylic script after sr-cyrl? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 17:39 (CEST) :::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: You're welcome; here is the cyr version (in accordance with Serbian otrography): :::::"студијски албум Бејсхантера" :::::"компилацијски албум Бејсхантера" :::::"песма коју изводе Керије и Бејсхантер" :::::"сингл Керије и Бејсхантера" :::::"промотивни сингл Бејсхантера" :::::"спот Бејсхантера" :::::"спот с текстом Бејсхантера" :::::"дискографија Бејсхантера" :::::"видеографија Бејсхантера" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 17:47 (CEST) :::::: sh, sh-latn and sh-cyrl added. Are you also able to make standard, Latin and Cyrylic Serbian, are they all the same or you are uncertain? As I understood it's kinda like Serbo-Croatian is equivalent of international English while Croatian is equivalent of American English and Serbian is equivalent of British English and both are the same languages just Croatian and Serbian are more different? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 18:34 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: The Serbian is the same as the cyr version above, as for the standard Serbian latin ortography, here it is: :::::::"studijski album Bejshantera" :::::::"kompilacijski album Bejshantera" :::::::"pesma koju izvode Kerije i Bejshanter" :::::::"singl Kerije i Bejshantera" :::::::"promotivni singl Bejshantera" :::::::"spot Bejshantera" :::::::"spot s tekstom Bejshantera" :::::::"diskografija Bejshantera" :::::::"videografija Bejshantera" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 18:36 (CEST) :::::::: Thanks. All added. [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 20:23 (CEST) == Brisanje stranice == Pokušavao sam da nađem, ali nigdje nisam našao nikakvo objašnjenje zašto mi je stranica koju sam juče kreirao obrisana, pozdrav. – [[Korisnik:Zoyzee|Zoyzee]] ([[Razgovor s korisnikom:Zoyzee|razgovor]]) 26. maja 2026. u 08:23 (CEST) == Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Betty2407@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&oldid=30642952 --> q441aeo9k61thixfgqxjcht6p0ncrdf 0 112645 42606411 42563665 2026-06-06T11:50:48Z ~2026-33485-74 362184 kakav judajizam u bosancima 42606411 wikitext text/x-wiki {{razlikovati|[[Bošnjaci]]}} {{Druga upotreba|naselje u Hrvatskoj u općini Bosiljevo|Bosanci (Bosiljevo)}} {{Infookvir etnička grupa | ime = Bosanci i Hercegovci<br />Босанци и Херцеговци | slika = <table border=0 align="center"> <tr> <td></td> <td>[[Datoteka:Portrait_of_Catherine_of_St_Sava_(1425-1478).jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Ivan franjo jukic.jpg|80x100px]]</td> </tr> <tr> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Katarina Kosača-Kotromanić|Katarina]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Ivan Franjo Jukić|Jukić]]'''</small></td> </tr> <tr> <td>[[Datoteka:Husein_Gradaščević.jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Omer Pacha.jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Aleksa Santic.JPG|80x100px]]</td> </tr> <tr> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Husein Gradaščević|Gradaščević]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Omer-paša Latas]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Aleksa Šantić|Šantić]]'''</small></td> </tr> </table> | opis_slike = | populacija = 3 milijuna <small>(procjena)</small> | regije = {{flagcountry|BIH}}oko 2 185 055 <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html CIA - The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |date=2018-03-15 }} CIA Fact Book</ref> | jezik = [[srpskohrvatski jezik]] ([[bosanski jezik|bosanski]], [[srpski jezik|srpski]] ili [[hrvatski jezik|hrvatski]]) | vjera = [[Islam]], [[Pravoslavna crkva]], [[Katoličanstvo|Rimokatoličanstvo]], | srodne = }} '''Bosanci''' ili '''Bosanci i Hercegovci''' su imena za stanovnike [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] ili za osobe koje potječu iz Bosne i Hercegovine. Osim toga kao Bosanci (shodno tome i [[Hercegovci]]) se u kolokvijalnom govoru smatraju [[Bosanskohercegovačko državljanstvo|državljani Bosne i Hercegovine]], koji nacionalno pripadaju u jedan od tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine ([[Bošnjaci]], [[Srbi]] i [[Hrvati]]). U drugim državama bivše [[SFRJ]], izraz Bosanci se koristi za osobe čije porijeklo ili mjesto rođenja se nalazi u Bosni i Hercegovini. Po zvaničnim podacima u [[Popis stanovništva u Crnoj Gori 2011.|popisu stanovništva]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] je moguće izjašnjavanje kao Bosanac.<ref name="Popis_2011">[http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 Zvanični rezultati popisa na web stranici Zavoda za statistiku Crne Gore]</ref> Bosanci su nacija, te nisu oni čiji pripadnici samo smatraju Bosnu i Hercegovinu svojom domovinom (nego oni koji imaju njeno državljastvo ili su rođeni u BiH). ''Bosanci'' su glavni pojam za pripadnike stanovnika zemlje (tj. državljane) Bosne i Hercegovine, što po etničkom opredjeljenju može da uključuje svaku etničku grupu/narod, konstitutivne narode BiH: [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[bosanski Srbi|Srbe]] i [[bosanski Hrvati|Hrvate]], te druge ljude ne u samoj Bosni, već i u inozemstvu, pod uslovom da su rođeni u BiH, tj. da im je nacionalnost bosanskohercegovačka (Bosanac i Hercegovac). Ime se odnosi na sve državljane Bosne i Hercegovine, pripadnike zemlji Bosni i Hercegovini, bez razlika u regionalnim, vjerskim ili etničkim/narodnim pripadnostima. Mnogi građani Bosne i Hercegovine se nazivaju Bosancima uglavnom u nezvaničnom govoru te tamo gdje je takvo opredjeljenje prihvaćeno kao zvanično (u većini inostranih država). Neki se čak izjašnjavaju ekskluzivo kao Bosanci i često kad ne žele izraziti svoju etničku pripadnost, ili ako potječu iz miješanog braka. Neki od primjera ljudi koji se izjašnjavaju tako su: [[Sergej Barbarez]], [[Branko Đurić]], [[Josip Katalinski]] i [[Danis Tanović]]. Autohtoni Bosanci imaju [[Južni Slaveni|južnoslavensko]] porijeklo, a po modernoj novoj (i tačnoj) državnoj definiciji, Bosanac može biti svako ko ima državljanstvo države Bosne i Hercegovine; time je riječ ''Bosanac'' uveliko postala sinonim za sveobuhvatni nacionalni demonim ''Bosanci i Hercegovci''. To uključuje (ali nije ograničeno na) pripadnike konstitutivnih [[Etnička grupa|etničkih/narodnih grupa]] u Bosni i Hercegovini: [[Bošnjaci|Bošnjaka]], [[Bosanski Srbi|bosanskih Srba]] i [[Bosanski Hrvati|bosanskih Hrvata]]. Oni koji žive u manjoj geografskoj regiji [[Hercegovina|Hercegovine]] se radije identificiraju samo kao [[Hercegovci]] u lokaliziranom, regionalnom smislu. Etničke manjine na ovom području, kao što su [[bosanski Jevreji|Jevreji]], [[Romi]], [[Albanci]], [[Crnogorci]] i drugi, mogu uzeti u obzir pridjev ''bosanski'' kao promjenu njihove etničnosti (npr. ''bosanski Jevreji'') da bi se naznačilo mjesto življenja. Osim toga, znatan broj stanovnika u Bosni i Hercegovini vjeruje da termin ''Bosanci'' definira one ljude koji čine određenu kolektivnu grupu (kulturni identitet) ili etničku grupu. ==Historija== ===Najraniji zapisi=== Najraniji kulturni i jezički korijeni bosanske historije mogu se pratiti unatrag do Seobe naroda u ranom [[Srednji vijek|Srednjem vijeku]]. U to vrijeme, [[Slaveni]] iz [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočne Evrope]] su izvršili [[invazija|invaziju]] na [[Bizantijsko carstvo|Istočno Rimsko carstvo]] i naselili su [[Balkanski poluotok]]. Tamo su se pomiješali s autohtonim ''paleo-balkanskim'' narodima, kolektivno poznatijim kao [[Iliri]]. Iz haosa Mračnog doba ([[Srednji vijek]]), od 800. g. nove ere, Slaveni su počeli srastati u rane kneževine. Kako su se kneževine širile, oni su pripajali i druga slavenska plemena i teritorije, a kasnije su se razvili u centralizirane [[kraljevina|kraljevine]]. Hrvati su se na zapadu zakleli na vjernost [[Rim]]u, pod utjecajem susjednih katoličkih kraljevstava, dok su Srbi na istoku pali pod [[Bizantijsko carstvo|bizantijski]] utjecaj i ''zagrlili'' [[pravoslavlje]]; ove vjerske razlike postale su dio njihovog ''samo-definiranja'' kao različitih naroda ili etničkih grupa. Za razliku od toga, u Bosni nije bilo istaknutih slavenskih plemena, a nezavisna [[Bosanska država]] se neće uspostaviti sve do [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]]. Prije toga, srž bosanskih zemalja (između rijeka [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]] ) je bila u skoro pa konstantnom stanju promjena među konkurencijom između Bizantijaca, Srba, Hrvata, [[Bugari|Bugara]] i [[Mađari|Mađara]]. U dvanaestom vijeku, [[Bosanska država]] se počinje uzdizati kao nezavisna religijska struktura. Razvija se u moćno [[Bosansko kraljevstvo]] u četrnaestom vijeku; naziv ''[[Bošnjani]]'' je bio korišten za opisivanje stanovnika Kraljevstva. To je vjerojatno bio regionalni naziv koji potječe od naziva rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]], koja teče kroz srce Kraljevstva. Prije raspada [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]], rijeka se zvala '''Bosona''' po autohtonim [[Iliri]]ma, a neki naučnici nagađaju da je ime ''Bosna'' izvedeno iz tog pojma. ===Bosansko kraljevstvo=== [[File:Medieval Bosnian State Expansion-en.svg|thumb|Teritorijalno širenje Bosanskog kraljevstva u Srednjem vijeku]] [[Bosansko kraljevstvo]] je raslo i širilo se pod vlašću [[Kotromanići|dinastije Kotromanića]], s ciljem pripajanja hrvatskih i srpskih teritorija. Kao posljedica toga, čak i više [[Rimokatoličanstvo|rimokatolika]] i [[pravoslavci|pravoslavaca]] se nastanjuje u okviru granica Kraljevstva, zajedno s pristalicama autohtone [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]] čiji su počeci i priroda predmet nastavka rasprava među naučnicima. Oni koji pripadaju ovoj [[Kult|sekti (kultu)]] su se jednostavno nazivali ''krstjani'' (kasnije: ''kršćani''). Mnogi učenjaci tvrde da su ti bosanski ''krstjani'' ''maniheistički dualisti'' povezani s [[bogumili]]ma iz Bugarske, dok drugi ovu [[teorija|teoriju]] dovode u pitanje, navodeći kao razlog nedostatak historijskih dokaza. Vlasti i Katoličke i Pravoslavne crkve smatraju Crkvu bosansku [[hereza|heretičkom]], te su pokreću snažne ''prozelitizirajuće'' kampanje kako bi se njen utjecaj zaustavio. Kao rezultat tih podjela, koherentan (dosljedan) religijski identitet se nikada nije razvio u srednjovijekovnoj Bosni, kao što se razvio u Hrvatskoj i Srbiji. ===Osmanlijsko doba=== Kako su vijekovi prolazili, Bosansko kraljevstvo je polako počelo slabiti. Postalo je ''lomljivo'' usljed povećanog političkog i vjerskog nezajedništva. Do tada, Osmanlije su već stekli uporište na [[Balkanski poluotok|Balkanskom poluotoku]]. Porazom Srba u [[Kosovska bitka|Kosovskoj bici]] i širenjem prema zapadu, Turci na kraju osvajaju cijelu Bosnu i dijelove susjedne [[Hrvatska|Hrvatske]]. Teritorij koji je djelomice pripadao srednjovijekovnom [[Hrvatsko kraljevstvo|Kraljevstvu Hrvatske]], a dijelom [[Bosansko kraljevstvo|Bosanskom kraljevstvu]] ostao je pod osmanlijskom vlašću vijekovima, toliko dugo da je počinju nazivati ''turska Hrvatska'' (kasnije: [[Bosanska Krajina]]). Ovakvi razvoji mijenjaju bosansku historiju, kao i to da mnogi stanovnici počinju primati [[islam]], čineći da složeni bosanski etno-religijski identitet postane još složeniji.[[Crkva bosanska]] ''nestaje'', iako su okolnosti njezinog pada bili raspravljani koliko i definiranja njezine prirode i početaka. Neki historičari tvrde da su bosanski ''krstjani'' počeli masovno prelaziti na islam, tražeći utočište od katoličkog i pravoslavnog progona. Drugi tvrde da je Crkva bosanska prestala raditi već mnogo desetljeća prije turskih osvajanja. U svakom slučaju, autohtono i različito društvo slavenskih muslimana se razvilo među Bosancima pod osmanlijskom vlašću, koja brzo postaje dominantna. Do ranih 1600-tih, otprilike dvije trećine bosanskog stanovništva je bilo muslimansko.{{sfn|Malcolm|1995|p=71}} ===Austro-ugarsko doba=== [[File:Bosnien Volkstrachten.JPG|thumb|right|200px|Bosanci za vrijeme [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] okupacije Bosne i Hercegovine]] Za vrijeme [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] okupacije Bosne i Hercegovine u periodu 1878 – 1918. g., [[Benjámin Kállay]], zajednički ministar finansija Carstva i administrator Bosne sa sjedištem u Beču, promovira ''Bošnjaštvo'', politiku koja ima za cilj da kod ljudi u BiH probudi "osjećaj da oni pripadaju velikoj i moćnoj naciji'.<ref>{{cite book |title=Industrialization of Bosnia-Hercegovina: 1878-1918 |url=https://archive.org/details/industrializatio0000unse_i6h0 |last=Sugar |first=Peter F. |year=1963 |publisher=[[University of Washington Press]] |page=[https://archive.org/details/industrializatio0000unse_i6h0/page/201 201]}}</ref> Politika je zagovarala ideale o pluralističkoj i multikonfesionalnoj bosanskoj [[nacija|naciji]], a Bosance je vidjela u budućnosti kako "govore [[bosanski jezik]] i podijeljeni su u tri religije sa podjednakim pravima".<ref>{{cite book |title=Serbia, Croatia and Slovenia at Peace and at War: Selected Writings, 1983-2007 |last=Ramet |first=Sabrina P. |year=2008 |publisher=[[LIT Verlag Münster]] |chapter=Nationalism and the 'Idiocy' of the Countryside: The Case of Serbia |pages=74–76 |isbn=978-3-03735-912-9}}</ref><ref name=velikonja>{{cite book |title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina |last=Velikonja |first=Mitja |year=1992 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1-58544-226-3}}</ref> Politika je pokušala izolirati Bosnu i Hercegovinu od njenih ''iredentističkih'' susjeda, ([[Pravoslavna crkva|Pravoslavne crkve]] u [[Srbija|Srbiji]], [[Katolička crkva|Katoličke crkve]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[muslimani|muslimana]] iz [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]]). Carstvo je pokušavalo da obeshrabri koncept hrvatskog ili srpskog nacionalizma, koji se proširio u bosanskohercegovačkim katoličkim i pravoslavnim zajednicama iz susjedne Hrvatske i Srbije sredinom devetnaestog stoljeća.<ref name=velikonja/> Hrvati i Srbi koji su se protivili imperijalnoj politici i identificirali se sa nacionalističkim idejama, su ignorisali tvrdnje o bosanskoj naciji i umjesto toga ubrajali bosanske muslimane kao dio svojih nacija, koncept koji je odbacivan od većine bosanskih muslimana.<ref>''Central and South-Eastern Europe'', 2004, Volume 4, p 110</ref><ref>{{cite book |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |url=https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7 |last=Banac |first=Ivo | authorlink = Ivo Banac |year=1988 |publisher=Cornell University Press |pages= |isbn=978-0-8014-9493-2}}</ref> Nakon smrti Kállaya, politika biva zapuštena. Do druge polovine 1910-ih, nacionalizam je postao sastavni faktor bosanske politike, sa nacionalnim političkim partijama koje su odgovarale trima grupama koje su dominirale izborima (''elekcijom'').<ref name=velikonja/> Naučnici iz SAD-a, Robert J. Donia i John V.A. Fine, su zaključili sljedeće: {{izdvojeni citat|Bosanski identitet kao bosanski – čak i ako se izvorno odnosio na svoje geografsko porijeklo ili državno članstvo – ima korijene koji sežu mnogo stoljeća unazad, dok klasificiranje bilo kojeg kršćanina Bosanca kao "Srbin" ili "Hrvat" seže jedva jedan vijek unazad. Ideja da postoje bosanski [[Muslimani (narod)|Muslimani]] u "narodnom" (ne u vjerskom) smislu je još novija.|'''Robert J. Donia i John V.A. Fine''', izvadak iz njihove knjige '''"Bosnia and Herzegovina: A Tradition Betrayed"''' (u prijevodu: "Bosna i Hercegovina: Iznevjerena tradicija")<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=qJvbRP5KSq4C&pg=PA73&dq=A+Bosnian%27s+identity+as+a+Bosnian+-+even+if&hl=sv&sa=X&ei=2V-RUN6XD4nZ4QS9g4DACg&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=A%20Bosnian%27s%20identity%20as%20a%20Bosnian%20-%20even%20if&f=false |title=Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed |author=Robert Donia, John VA Fine|year=2005 |work= |publisher= Columbia University Press |accessdate=30 October 2012}}, p. 73, 1995,</ref>}} ===Doba Jugoslavije=== U periodu kada je [[Jugoslavija]] bila uspostavljena kao nacija, političkom scenom u Bosni i Hercegovini su dominirale srpske i hrvatske politike; niti jedan od ova dva termina, ''bosanski'' ili ''bošnjački'', nije bio priznat da identifikuje ljude kao konstitutivni narod.<ref>{{Cite book|last=Klemenčič|first=Matjaž|title=The Former Yugoslavia's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-57607-294-0|page=113}}</ref><ref name=Banac>{{cite book |last=Banac |first=Ivo |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |url=https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7 |publisher=Cornell University Press |year=1988 |isbn=0-8014-9493-1 |pages=[https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7/page/n288 287]–288 }}</ref> Shodno tome, bosanski muslimani, ili bilo ko ko se izjašnjavao da ima bosansku/bošnjačku narodnost, su bili svrstavani u jugoslavenskoj statistici stanovništva u kategoriji ''regionalne pripadnosti''. Ova klasifikacija je korištena u posljednjem jugoslavenskom popisu stanovništva provedenom 1991. godine u Bosni i Hercegovini. Klasifikacije popisa u bivšoj Jugoslaviji su često bile predmet političke manipulacije, jer je prebrojavanje stanovništva kritično za vlast svake grupe. U ustavnim amandmanima iz 1947. g., bosanski muslimani su zatražili opciju ''Bosanac''. Međutim, u popisu 1948. g., dobili su samo izbor da se mogu identificirati kao ''etnički nedeklarirani Musliman'', ''srpski Musliman'' ili ''hrvatski Musliman'' (velika većina je odabrala prvu opciju).<ref name=Banac/> U popisu 1953., kategorija "jugoslaven, etnički neopredjeljen" je uvedena; velika većina onih koji su se vodili pod ovom kategorijom su bili bosanski muslimani.<ref name=Banac/> U popisu 1961. g., Bošnjaci ili bosanski muslimani su kategorizirani kao etničke grupe definirane kao jedne od ''muslimansko-etničkih pripadnosti'', ali ne i kao ''jugoslavenski konstitutivni narod'', uz Srbe i Hrvate. 1964. g., ''Četvrti kongres Bosanske partije'' je osigurao Bošnjacima pravo na samoopredjeljenje. Godine 1968. na sastanku ''Bosanskog centralnog komiteta'', Bošnjaci su prihvaćeni kao poseban narod, iako se rukovodstvo odlučilo da ne koristi ime Bošnjak ili Bosanac.<ref name=Banac/><ref>{{cite book|url=http://books.google.se/books?id=3-qjT00IDIQC&pg=PA65&dq=Muslims+by+nationality&hl=sv&sa=X&ei=jxgAUMmiGObO4QSk16CTCA&redir_esc=y#v=onepage&q=Muslims%20by%20nationality&f=false|title= Ambivalent Peace: External Peacebuilding, Threatened Identity and Reconciliation in Bosnia and Herzegovina. Report No. 78|author=Kostic, Roland| publisher=Uppsala University |location=Uppsala, Sweden |date=2007| pages=65}}</ref> Dakle, kao kompromis, opcija ''Muslimana po narodnosti'' je uvedena kao kategorija u popisu stanovništva iz 1971. g. To je službena kategorija za korištenje od strane Bošnjaka sve do konačnog jugoslavenskog popisa stanovništva iz 1991. g.<ref name=Banac/> ===Moderna era=== [[Datoteka:Bih regions03.png|mini|280px|Geografska granica regija Bosne i Hercegovine u Bosni i Hercegovini, prema 2. izdanju enciklopedije Jugoslavije.<ref>http://img684.imageshack.us/img684/953/geografskeregije.jpg</ref>]] Godine 1990., naziv Muslimani je zamijenjen pojmom [[Bošnjaci]]. ==Religija== [[File:Bosanska Krupa Churches.JPG|thumb|200px|left|Džamija, katolička crkva i pravoslavna crkva u [[Bosanska Krupa|Bosanskoj Krupi]]]] Bosanci su religiozni kao društvo baš kao što su i multietnični u istom smislu. No, komponente religije i etničnosti nisu isključivo homogene i nezavisne jedna od druge. Tone Bringa, autorica i antropologistkinja, za Bosnu i Bosance kaže: <blockquote> "Niti [[Bošnjak|bošnjački]], niti [[hrvat]]ski, niti [[Srbi|srpski]] identitet nije moguće u potpunosti razumjeti uzimajući u obzir samo [[islam]] ili [[kršćanstvo]], respektivno, nego se u obzir mora uzeti specifični bosanski kontekst koji je rezultirao zajedničkom historijom i lokalitetom među Bosancima kako islamskih, tako i kršćanskih pozadina."<ref name=shatzmiller>{{cite book|last=Shatzmiller|first=Maya|title=Islam and Bosnia: Conflict Resolution and Foreign Policy in Multi-Ethnic States|url=https://archive.org/details/islambosniaconfl0000unse|year=2002|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-2413-2|page=[https://archive.org/details/islambosniaconfl0000unse/page/32 32]}}</ref></blockquote> Prema Bringi, u Bosni postoji jedinstvena, ''trans-etnička kultura'' koja obuhvata svačiju etničku pripadnost i čini postojanje različitih vjera, uključujući kršćanstvo i islam ''sinergijski, tako da zavise jedno o drugom''.<ref name=shatzmiller/> Ipak, veliki broj Bosanaca je sekularan (svjetovan), trendom ojačao nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u Bosni i Hercegovini, i sličan kao što je bio nekada u komunističkom političkom sistemu [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] u kojem su odbacili tradicionalne organizirane religije. {{-}} ==Samoizjašnjavanje== U anketi koju je 2007. g. provela Razvojna mreža Ujedinjenih nacija ([[UNDP]]), 57% onih koji su ispitani su se prvenstveno identificirali po etničkoj pripadnosti, dok se 43% ispitanika izjasnilo samo da su ''državljani Bosne i Hercegovine'' (Bosanci). Pored toga, 75% ljudi koji su bili anketirani je odgovorilo pozitivno na sljedeće pitanje: "Pored izjašnjavanja o sebi kao Bošnjaku, Hrvatu ili Srbinu, da li se smatrate i građaninom cijele Bosne i Hercegovine?". U istoj anketi, 43% je reklo da se osjećaju kao građanin Bosne i Hercegovine (Bosanac) u smislu primarnog identiteta, 14% se izjasnilo pripadnicima određenih etničkih ili vjerskih grupa, dok je 41% odabralo dvojni [[identitet]].<ref>{{cite web|url=http://www.undp.ba/?PID=7&RID=413|title=UNDP Published a Major Research on Return, Identity, Politics and Social Trust|publisher=United Nations Development Programme for Bosnia and Herzegovina|date=2007-07-07|accessdate=2007-07-27|archive-date=2007-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070727042559/http://www.undp.ba/?PID=7&RID=413|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.undp.ba/download.aspx?id=882|title=Pulse of the citizenry|publisher=United Nations Development Programme for Bosnia and Herzegovina|date=2007-07-07|accessdate=2007-07-27|pages=19–20}}</ref> == Povezano == *[[Armija Republike Bosne i Hercegovine]] *[[Bošnjačko-hrvatski sukob]] *[[Rat u Bosni i Hercegovini]] *[[Bosančica]] *[[Kultura Bosne i Hercegovine]] *[[Lilium bosniacum]] *[[Sandžak (oblast)]] *[[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] ==Reference== {{reflist|2}} {{Commonscat|People of Bosnia and Herzegovina|Bosanci}} {{Južni Sloveni}} [[Kategorija:Bosna i Hercegovina]] s17hxd4iro4tc2cuaon3z2nyzg5kbmk 0 113359 42605767 42360464 2026-06-05T15:42:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605767 wikitext text/x-wiki {{Radio postaja | naziv = Laganini FM | logo = | razina = [[Zagreb]], [[Slavonski Brod]], [[Požega]], [[Osijek]], [[Varaždin]], [[Rijeka]], [[Pula]] | frekvencija = 89.1, 98.0, 101.3, 99.1, 92.4, 99.0, 87.7, 87.6, 96.5 MHz | početak = [[2015]].<br />([[1992]]. kao Radio Cibona) | adresa = Slavonska avenija 2, 10 000 Zagreb | telefon = | web = [http://laganini.fm/ laganini.fm] | stream = [http://laganini.fm/ Laganini FM stream] |}} '''Laganini FM''' je naziv privatne [[Hrvatske radio postaje|radio postaje]]. Do [[3. svibnja]] [[2018.]] godine svoj program emitirala je na frekvencijama 93,6 [[MHz]] i 104,5 [[MHz]] za područje Zagreba koje prepušta [[Extra FM|Extra FM-u Zagreb]], dok od [[21. svibnja]] [[2018.]] godine svoj program emitira na frekvencijskima Soundset Plavog radija.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/soundsetplavi/photos/a.151437051572343.24410.134686893247359/1620197791362921/?type=3|title=Facebook: I Plavi je Laganini|author=Soundset Plavi|date=21. svibnja 2018.|work=facebook.com|language=|publisher=Soundset Plavi|accessdate=21. svibnja 2018.}}</ref> == Historija == '''Radio Cibona''' počela je emitirati program [[15. rujna]] [[1992.]] godine pod nazivom "Sportski radio - radio Cibona", (kasnije samo kao Radio Cibona) sa odašiljača jačine 1 kw iz studija u Palmotićevoj ulici. Kao prvi i jedini sportski radio takve vrste kakvog nije bio ni prije, a nikad više ni kasnije. Službeno je djelovao pod tim imenom sve do [[21. travnja]] [[2011.]] kada mjenja ime u '''Hit FM'''. To ime se zadržalo nepune dvije godine te radio počinje emitirati pod imenom '''Prvi radio''' od [[4. travnja]] [[2013.]] Četvrta promjena imena u '''Laganini FM''' dogodila se [[7. srpnja]] [[2015.]] Laganini FM uz glazbu nudi puno korisnih informacija o Zagrebu. [[3. svibnja]] [[2018.]] u 11:59 sati svoj program privremeno su ugasili putem FM mreže prodajom frekvencija [[Extra FM|Extra FM-u]]. Program je to vrijeme išao isključivo putem internetskog [[Streaming|streama]] na vlastitoj web stranici. [[21. svibnja]] [[2018.]] kreću sa ponovnim emitiranjem preko FM mreže putem dotadašnje Soundset mreže koja je tako rebrandirana nazivom u '''Laganini grupa''' u kojoj se nalaze još osam radio postaja diljem Hrvatske. == Povezano == * [[Lista radio-stanica u Hrvatskoj]] == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Nastanci 2015.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] 1trq1i1ia6v53t1bl1w1oqdgq7tu6hk 0 114564 42606346 41688613 2026-06-06T11:33:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606346 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Chelsea Handler | image = Sec. John King and Chelsea Handler (cropped).jpg | imagesize = | caption = Chelsea Handler 2016 | pseudonym = | birth_name = Chelsea Joy Handler | birth_date = {{birth date and age|1975|02|25|df=y}} | birth_place = [[Livingston (New Jersey)|Livingston]], New Jersey, U.S. | medium = Televizija, [[stand-up]], film, knjige, manekenstvo | nationality = Amerikanka | active = 1996– | genre = [[Opservacijska komedija]], [[satira vijesti]], [[plava komedija]] | subject = Pop kultura, slavne ličnosti, tračevi | influences = | influenced = | notable_work = Voditeljica ''[[Chelsea Lately]]'' | website = [http://www.chelseahandler.com ChelseaHandler.com] }} '''Chelsea Joy Handler'''<ref>{{cite book|last = Handler|first = Chelsea|title = Are You There, Vodka? It's Me, Chelsea|url = https://archive.org/details/areyoutherevodk00hand|publisher = Simon Spotlight Entertainment|location = City|year = 2008|isbn = 1416954120}}</ref> (25. februar 1975 -)<ref name="TV Guide">{{cite web|title=Chelsea Handler: Biography|url=http://www.tvguide.com/celebrities/chelsea-handler/bio/198528|work=TV Guide|accessdate = 13. 09. 2010.}}</ref> je američka [[stand-up komičarka]], humorist, TV-voditeljica, glumica, manekenka i spisateljica. Trenutno je najpoznatija po tome što vodi kasnonoćnu talk show emisiju ''[[Chelsea Lately]]'' na kablovskom kanalu E!. Također piše redovnu kolumnu za časopis ''[[Cosmopolitan (magazin)|Cosmopolitan]]'' i britanski celebrity časopis ''[[NOW (UK magazin)|NOW]]''. Chelsea Handler je u junu 2011. izazvala kontroverze u [[Srbija|srpskoj]] javnosti, kada je za vrijeme emisije ''Chelsea Lately'' komentirala koncert [[Amy Winehouse]] u [[Beograd]]u, odnosno reakciju srpskog ministra obrane [[Dragan Šutanovac|Dragana Šutanovca]] na [[Facebook]]u i ustanovila čuđenje "kako je Srbima uopće dozvoljeno koristiti Facebook"<ref>[http://www.hollywoodreporter.com/news/chelsea-handler-hot-water-serbians-205147 Chelsea Handler in Hot Water With Serbians Over Remarks, The Hollywood Reporter]</ref>, odnosno da se Srbija i Srbi moraju sramiti zbog [[genocid]]a i [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]]. Dio srpske javnosti je te izjave protumačio kao [[srbofobija|srbofobne]]. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.chelseahandler.com/}} * {{IMDB name|1314546}} * [http://www.inthemotherhood.com/?source=M_00005 ''In the Motherhood'' official website] * [http://www.nytimes.com/2007/12/16/magazine/16wwln-domains-t.html Q&A Interview, New York Times Magazine, December 16, 2007] * [http://www.antonellagambottoburke.com/NonfictionInterviewChelsea.htm Chelsea Handler interviewed by Antonella Gambotto-Burke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616134330/http://www.antonellagambottoburke.com/NonfictionInterviewChelsea.htm |date=2011-06-16 }} * [http://pastthepages.ca/080514/arts3.html Review of "Are You There, Vodka? It's Me, Chelsea"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430181811/http://pastthepages.ca/080514/arts3.html |date=2012-04-30 }} {{Commonscat|Chelsea Handler}} {{Lifetime|1975||Handler, Chelsea}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 38g5dgryg1fdkwtdat23kyv1rsbykgb 0 120752 42606314 41558197 2026-06-06T11:31:39Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606314 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime =Greg Kinnear |slika =Gregkinnear06.jpg |opis =Greg Kinnear u maju 2006. |ime_po_rođenju =Gregory Kinnear |datum_rođenja ={{Birth date and age|1963|6|17|df=y}} |mjesto_rođenja =[[Logansport (Indiana)|Logansport]], [[Indiana]], SAD |zanimanje= glumac, TV voditelj |godine_aktivnosti = 1988– |supružnik = Helen Labdon (1999–) }} '''Gregory''' "'''Greg'''" '''Kinnear''' (17. jun 1963 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] glumac i TV-voditelj. Odrastao je u porodici diplomata i diplomirao novinarstvo, te je radio kao TV-voditelj prije nego što se od 1990-ih počeo baviti glumom. Njegov najveći uspjeh je bio film ''[[As Good as It Gets]]'' iz 1997. kada je za ulogu gej pisca nominiran za [[Oscari|Oscar]]. Kinnear se nakon toga tumačio niz raznovrsnih uloga, od heroja do negativaca, a jedna od posljednjih je predsjednik [[John F. Kennedy]] u kontroverznoj mini-seriji [[The Kennedys (mini-serija)|The Kennedys]] 2010. Kinnear je od 1999. u braku s britanskom manekenkom [[Helen Labdon]] s kojom ima dvoje djece. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Greg Kinnear}} * {{IMDb name|1427}} * {{cite web |url=http://www.moviehole.net/news/20031126_2795.html |title=Greg Kinnear interview |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080211114234/http://www.moviehole.net/news/20031126_2795.html |archivedate=2008-02-11 |access-date=2011-08-13 |deadurl=yes }} * [http://au.lifestyle.yahoo.com/b/who-magazine/111/exclusive-interview-with-greg-kinnear Greg interview on WHO.com] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121210193623/http://au.lifestyle.yahoo.com/b/who-magazine/111/exclusive-interview-with-greg-kinnear |date=2012-12-10 }} {{Lifetime|1963||Kinnear, Greg}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] h3gmb03klxezgl9wjyrfgp6r2rare55 0 125274 42606309 42402656 2026-06-06T11:31:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606309 wikitext text/x-wiki {{slično|||Jesse James (razvrstavanje)}} {{Infokutija biografija | ime = Jesse James | slika = James, Jesse G. (2007).jpg | opis = James na dodjeli nagrada [[Scream Awards]] [[2007]] | ime_po_rođenju = Jesse Gregory James | datum_rođenja = {{birth date and age|1969|4|19}}<ref name="Gale">"Jesse James," Almanac of Famous People, 9th ed. Thomson Gale, 2007.</ref> | mjesto_rođenja = [[Long Beach (Kalifornija)|Long Beach]], Kalifornija, SAD<ref name="Gale"/> | zanimanje = televizijski voditelj, tjelohranitelj | godine_aktivnosti = 1992– | supružnik = Karla James (vj. 1991-2002, razvod)<br />[[Janine Lindemulder]] (vj. 2002-2004, razvod)<br />[[Sandra Bullock]] (vj. 2005–2010, razvod)<br />[[Kat Von D]] (vjeren, 2011-) | djeca = 2 kćeri, 1 sin | nacionalnost = [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanac]] }} '''Jesse Gregory James''' (19. april 1969 -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[televizijski voditelj]] i [[CEO|generalni direktor]] [[West Coast Choppers]], tvrtke za ručnu proizvodnju [[motocikli|motocikala]]. James je postao slavan kao voditelj i zvijezda [[reality televizija|reality]] TV-serija ''[[Jesse James is a Dead Man]]'' i ''[[Monster Garage]]'', a o njemu je snimljen i televizijski dokumentarac ''Motorcycle Mania''. James se također pojavljuje kao lik u video-igri ''[[Tony Hawk's Underground 2]]''. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Jesse G. James}} * {{IMDb name|1303492}} * [http://www.westcoastchoppers.tv/ Website West Coast Choppers Europe] * [http://www.westcoastchoppers-australasia.com/ Website West Coast Choppers Australasia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506023507/http://www.westcoastchoppers-australasia.com/ |date=2012-05-06 }} * [http://books.google.com/books?id=xuiZ-gUHpzEC&printsec=frontcover&dq=Jesse+James&hl=en&ei=B8GmS4b5IsHflgfk6oTTCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CD0Q6AEwAQ#v=onepage&q=&f=false Jesse James: The Man and His Machines. Mike Seate, 2003, Page 5] {{lifetime|1969||James, Jesse G.}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Proizvođači motorkotača]] tj9m2id2alftb7pc3rf0gz7jojg079b 0 126345 42606353 41361758 2026-06-06T11:33:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606353 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Jessica Savitch |ime_po_rođenju = Jessica Beth Savitch |datum_rođenja = {{birth date|1947|2|1|df=y}} |mjesto_rođenja= [[Kennett Square (Pennsylvania)|Kenneth Square]], [[Pennsylvania|Pensilvanija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti = {{death date and age|1983|10|23|1947|2|1|df=y}} |mjesto_smrti = [[New Hope (Pennsylvania)|New Hope]], [[Pennsylvania|Pensilvanija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |obrazovanje = [[Ithaca College]] |zanimanje = [[televizija|televizijska]] [[novinar]]ka |supružnik = {{marriage|Mel Korn |1980|1981}}<br />{{marriage|Donald Payne |1981|1981}} |nacionalnost = [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanka]] }} '''Jessica Beth Savitch''' (1. februar 1947 - 23. oktobar 1983) bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[televizija|televizijska]] novinarka, koja je 1970-ih postala poznata kao voditeljica dokumentarne emisije ''[[Frontline (američka TV serija)|Frontline]]'' na mreži [[Public Broadcasting Service|PBS]], a potom stekla popularnost kao voditeljica [[NBC Nightly News|večernjih vijesti]] na mreži [[NBC]]. Njen život, koji je prekinut prometnom nesrećom, kasnije je postao predmetom brojnih novinskih članaka, knjiga i filmova. == Biografija == Rođena je [[1. 2.|1. februara]] [[1947]]. godine u [[Pennsylvania|Pensilvaniji]]. Nakon smrti oca [[1959]]. godine, njena porodica se seli u Nju Džersi (predgrađe [[Atlantic City|Atlantik Sitija]]). Tu je pohađala Ithaca College i radila na radiju u kampusu, te na TV stanici WBBF. Odabravši usmjerenje u komunikacijama na koledžu, njen fakultetski savjetnik joj je rekao kako nikada neće moći biti voditeljica zato što je žena. Džesiku je to nagnalo na odlučnost da mu dokaže suprotno, pa nakon što je [[1968]]. godine diplomirala, radi za brojne radio i TV stanice u [[New York|Nju Jorku]] i Hjustonu. Poslije toga, radi kao dopisnik za NBC News i postaje sveprisutno lice malih ekrana, te dobiva unapređenje u voditeljicu NBC-eve emisije Neightly News. Time postaje prva žena koja je ikada vodila centralnu informativnu emisiju velike TV kuće. Bila je i voditeljica emisije Frontline na PBS-u. Njena autobiografija, Anchorwoman (Voditeljica), objavljena je [[1982]]. godine. Kroz svoju karijeru vodila je stalnu borbu da je se tretira ravnopravnom sa muškim kolegama, što je bilo neuobičajeno za to vrijeme, pa je često imalo za posljedicu ljutnju ljudi koji su radili s njom i oko nje. == Privatni život == Kako je njena karijera napredovala, tako je u privatnom životu imala sve više problema. Sevič je imala burnu desetogodišnju vezu sa direktorom vijesti Ronom Kershawom koji ju je navodno zlostavljao. Također je prošla kroz dva nesretna braka u kojima je s prvim suprugom proživjela propadanje njegovog biznisa, a njen drugi suprug psihički obolijeva i izvršava samoubistvo vješanjem u podrumu njihovog doma u [[Washington|Vašingtonu]]. Džesika je [[3]]. [[oktobar|oktobra]] [[1983]]. godine vodila večernje vijesti NBC News Digest, tokom kojih je nejasno izgovarala neke riječi, a druge potpuno izostavila, odajući utisak da je pod dejstvom droga. I prije toga se špekuliralo da Sevič koristi opijate, pa se činilo da je ovaj događaj emitiran uživo pred milionima gledatelja širom [[Sjedinjene Američke Države|Amerike]], potvrdio sumnje. == Smrt == Dvadeset dana nakon toga, [[23. 10.|23. oktobra]], Džesika je tokom obilnog pljuska autom sletjela u kanal. Za volanom je bio Martin Fischbein, zamjenik predsjednika [[New York Post]]a s kojim je te noći išla na večeru. Auto se tokom pada prevrnuo na krov i potonuo u duboko blato. Autopsijom je utvrđeno da su oboje umrli utapanjem i da droga i alkohol nisu bili uzrok nesreće. == Ostavština == U čast i sjećanje na Džesiku Sevič na Ithaca College održava se serija predavanja pod nazivom The Jessica Savitch Distinguished Journalism, a televizijski studio u kampusu nazvan je u njenu čast. Sevič je [[2006]]. godine uvrštena u The Broadcast Pioneers of Philadelphia's Hall of Fame. Prema Džesikinoj životnoj priči urađen je TV film, ''[[Almost Golden: The Jessica Savitch Story]]'' (Skoro zlatna: Priča Džesike Sevič). Film ''[[Up Close & Personal]]'' (Izbliza i lično) sa [[Michelle Pfeiffer]] u glavnoj ulozi, snimljen [[1996]]. godine, baziran je na Džesikinoj biografiji. Međutim, urađen je kao zabavna priča o nastajanju TV zvijezde jer bi cijela priča bila previše deprimirajuća, pa se pretostavljalo da film ne bi postigao željenu popularnost na box office-u. == Literatura == * Blair, Gwenda. ''Almost Golden: Jessica Savitch and the Selling of Television News'', Avon Books, 1988. {{ISBN|0-380-70752-7}} == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|767796}} * {{Find a Grave|19213}} * [http://www.accuracyproject.org/cbe-Savitch,Jessica.html Accuracy Project web site] * [https://web.archive.org/web/20150923194720/http://www.broadcastpioneers.com/jessicasavitch.html Web Citation] * [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19960301/REVIEWS/603010302/1023 Up Close And Personal by Roger Ebert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912170653/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19960301%2FREVIEWS%2F603010302%2F1023 |date=2012-09-12 }} {{Lifetime|1947|1983|Savitch, Jessica}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] bpg7zs54rgzcmr0m6vf3e22q6qny3xu 0 130105 42606193 42446075 2026-06-05T22:51:18Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606193 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=IBE PALIKUĆA |slika=[[Datoteka:Ibe Palikukja.jpg|200px]] |opis slike=Ibe Palikuća |datum rođenja=[[1927]]. |mesto rođenja=[[Debar]] |država rođenja={{ZD SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[22. septembar]] [[1944]]. ('''17''' god.) |mesto smrti=[[Šutovo]], kod [[Kičevo|Kičeva]] |država smrti=<br />{{zas|Albanija|1939}} [[Velika Albanija|Kraljevina Albanija]] |profesija= |KPJ=[[jul]]a [[1943]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[8. oktobar|8. oktobra]] [[1953]]. }} '''Ibe Palikuća''' ([[1927]]—[[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 1927. godine u [[Debar|Debru]]. Posle završene osnovne škole, ostala je u kući i bila učena za domaćicu. Godine [[1941]]. okupaciju zapadne [[Makedonija|Makedonije]] izvršili su italijanski [[fašisti]] i pripojili ju [[Velika Albanija|Velikoj Albaniji]]. Njezin brat već je radio za oslobodilački pokret. Ona se takođe priključila pokretu i dobivala zadatke da kao kurir prenosi pisma i provodi ilegalce. Sa petnaest godina primljena je u [[Savez komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Nije imala problema sa vlastima, jer joj je otac bio [[hodža]], pa nisu slutili da pripada [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]]. U njihovoj kući često su se održavali sastanci i svraćali ilegalci. U [[jul]]u [[1943]]. godine primljena je u [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]]. [[Datoteka:Ibe Palikuca-Kicevo.jpg|left|thumb|200px|Bista Ibe Palikuće u [[Kičevo|Kičevu]]]] Kada je u [[septembar|septembru]] 1943. godine kapitulirala fašistička [[Italija]], u Debru je organizovana narodna vlast. Ibe je učestovoala na svim sastancima i konferencijama. Za vreme [[Šesta neprijateljska ofanziva|Šeste neprijateljske ofanzive]], [[partizani|partizanske]] snage povukle su se iz Debra, a Ibe odlazi s njima i stupa u jedinicu. Uskoro je partijska organizacija vraća u Debar na pozadinski rad u svojstvu člana Mesnog komiteta KPJ za Debar. Za vreme svog ilegalnog rada Debru radila je naročito sa ženskom omladinom. Okupacione vlasti su pokušavale da je onemoguće. Da ne bi pala u ruke neprijatelja ili bila ubijena, Mesni komitet je odobrio njen odlazak u partizanske jedinice. [[26. avgust]]a [[1944]]. godine postala je zamenik komesara Čete u [[Šesta brigada NOV Albanije|Šestoj brigadi narodnooslobodilačke vojske Albanije]]. Od formiranja, brigada je stalno bila u borbama s [[balisti]]ma, koje su [[nacisti|nemački okupatori]] pomagali i snabdevali teškim naoružanjem. [[20. septembar|20. septembra]] 1944. godine, u jednoj borbi protiv balista na periferiji [[Kičevo|Kičeva]], dok je štitila odstupnice borcima iz bataljona, Ibe je bila teško ranjena. Posle dva dana podlegla je ranama u selu [[Šutovo|Šutovu]] kod Kičeva. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[8. oktobar|8. oktobra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Lifetime|1927|1944|Palikuća, Ibe}} [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Albanski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] opz69bb3rwcnjutf95lyn0pz76e0hbe 14 130461 42605609 4110312 2026-06-05T15:20:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605609 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Američke nagrade|Televizija]] [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Nagrade]] [[Kategorija:Televizijske nagrade po državama]] 7es16fzg8wnu0wu0jws38jh5vlcgm8i 0 132234 42606109 42484777 2026-06-05T22:46:39Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe|Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42606109 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Belgrade_Military_Museum.jpg|mini|300p|Zgrada vojnog muzeja u Beogradu]] '''Vojni muzej [[Beograd]]''' je [[muzej]]ska institucija koja sakuplja, proučava i prezentuje različite predmete za [[vojska|vojnu]] upotrebu a pre svega [[oružje]], [[uniforma|uniforme]], ratne [[zastava|zastave]], vojna dokumenta i umetnička dela sa vojnom tematikom. Vojni muzej u Beogradu smešten je na prvom [[bastion]]u jugoistočnog fronta [[Beogradska tvrđava|Beogradske tvrđave]] u zgradi podignutoj [[1924]]. godine za namene [[Vojnogeografski institut|Vojnogeografskog instituta]] koja je [[1956]]. godine ustupljena Muzeju. Okružen gradskim bedemima i najvećim beogradskim parkom [[Kalemegdan]]om predstavlja jedan od simbola Beogradske tvrđave. == Historija == Vojni muzej je osnovan Ukazom kneza [[Milan Obrenović|Milana Obrenovića]] [[10. avgust]]a [[1878]]. godine, neposredno nakon što je [[Srbija]] na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] dobila nezavisnost. Prva postavka otvorena je povodom stogodišnjice [[Prvi srpski ustanak|Prvog srpskog ustanka]] u jednoj skromnoj građevini u Gornjem gradu Beogradske tvrđave [[1904]]. godine. Pošto se gotovo čitav vek usled dinastičkih borbi nedovoljno radilo na obradi srpske revolucije, posle [[Majski prevrat|Majskog prevrata]] [[1903]]. krenulo se na istraživanje ovog značajnog događaja u srpskoj istoriji. Uporedo sa prikupljanjem i obradom arhivske građe bilo je potrebno prikupiti i sačuvati i ostatke materijalne kulture i spasiti ih od propadanja. U službenom vojnom listu br. 17 od [[25. maj]]a [[1904]]. objavljen je poziv građanstvu da povodom svečanog otvaranja Vojnog muzeja dostavi predmete oružja, pribora, odela, zastave, povelja, pisama itd, svojih predaka, učesnika u ratovima za nezavisnost i oslobođenje Srbije. Materijal je i pre ove akcije prikupljan i pripreman za obradu i izlaganje. U [[Službeni vojni list|Službenom vojnom listu]] za [[1887]]. godinu na strani 1037 objavljen je poziv komandama i vojnim nadleštvima kao i aktivnim i rezervnim [[oficir]]ima da dostave podatke o zastavama koje su čuvane u Muzeju. Osnovu muzejskih fondova činili su pokloni. Muzej je kao dobro organizovana institucija učestvovao na Balkanskoj izložbi u [[London]]u [[1907]]. godine. Prvi svetski rat je Muzeju doneo i prvo stradanje. Prilikom evakuacije muzejskih zbirki [[1915]]. nepovratno je nestao dobar deo dragocenih predmeta. Misao o postojanju i značaju Muzeja nije, međutim, bila napuštena ni u toku rata. Ministarstvo vojno je već [[1917]]. podsetilo na postojanje i ponovo je započeta akcija prikupljanja predmeta. Nova postavka je otvorena u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini SHS]] [[20. april]]a [[1937]]. godine. Ovog značajnog posla prihvatio se direktor general [[Vojislav Vuković]] koji je bio na dužnosti upravnika od [[1934]]. do [[1945]]. godine. Za pripremu muzejske postavke formiran je Savetodavni odbor u koji su ušle značajne ličnosti oficirskog kora i kulturnog života među kojima su bili [[Milan Kašanin]] i [[Nikola Krasnov]], arhitekta ministarstva građevina. General Vuković je bio ličnost potpuno dorasla svome zadatku. Obilazio je vojna skladišta i kulturne institucije po celoj zemlji i odabirao je predmete za Muzej. Znatan broj predmeta (oružje i zastave iz [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]]) donet je iz [[Vojnotehnički zavod Kragujevac|Vojnotehničkog zavoda]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]] [[1936]]. godine. Iste godine posetio je [[Istanbul]] i od tamošnjeg [[Vojni muzej Istanbul|Vojnog muzeja]] uspeo nekim čudom da otkupi 18 primeraka oružja. Muzejske zbirke bogaćene su i zahvaljujući brojnim darodavcima, potomcima slavnih predaka, junaka u oslobodilačkim ratovima. Tako su se u Muzeju našli i predmeti koji su pripadali vojvodi [[Stepa Stepanović|Stepi Stepanoviću]], [[Božidar Terzić|Božidaru Terziću]], [[Pavle Jurišić Šturm|Pavlu Jurišiću Šturmu]], [[Mihailo Živanović|Mihailu Živanoviću]], [[Miloš Vasić|Milošu Vasiću]] i drugim. U zbirkama se nalaze i platna poznatih slikara XIX veka. U znak blagodarnosti Uprava Muzeja je odlučila da se imena ovih plemenitih ljudi upisuju u posebno urađenoj knjizi čiji je autor slikar ruskog porekla [[Vsevolod Guljevič]]. Među darodavcima se nekoliko puta pominje [[Dvor Kraljevine Jugoslavije]] i [[pavle Karađorđević|knez Pavle Karađorđević]] koji je Muzeju poklonio šest portreta srpskih vladara XIX veka koje su naslikali [[Marko Murat]], [[Uroš Knežević]], [[Stevan Todorović (slikar)|Stevan Todorović]]. Knez Pavle je Muzeju poklonio i sablju svog oca [[Arsen Karađorđević|Arsena]] koju je ovaj dobio kao nagradu od ruskog cara [[Nikolaj II Romanov|Nikolaja II Romanova]] i lovački bodež [[Ludvig Badenski|Ludviga Badenskog]]. Uprava Dvora predala je Muzeju automobil u kojem su ubijeni kralj [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandar Karađorđević]] i francuski ministar spoljnih poslova [[Luj Bartu]], kao i oružje atentatora. Oružje je nestalo u toku [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] dok se automobilu izgubio trag nekoliko godina nakon rata (rashodovan iz knjige inventara [[1951]]. godine). Danas se od predmeta kralja Aleksandra u Muzeju nalaze admiralska uniforma u kojoj je bio tragičnog [[9. oktobar|9. oktobra]] [[1934]]. godine i nekoliko odlikovanja među kojima zvezda [[Legija časti|Ordena Legije časti]]. Stalna postavka otvorena je [[20. april]]a [[1937]]. godine. Pravilnik Muzeja iz [[1935]]. godine predviđao je da u stalnoj postavci budu i odeljenja stranih država u čemu je posredovalo [[Ministranstvo inostranih dela Kraljevine Jugoslavije|Ministranstvo inostranih dela]]. U inventar istorijskih predmeta za [[1936]]-[[1940|40]]. godinu uvedeni su i predmeti pod nazivom ''Ruske regalije''. U Drugom svetskom ratu muzejske zbirke su ostale u Muzeju ali su poharane od strane okupatora koji je odneo dragocene predmete među kojima i oružje iz zbirke crnogorskog [[danilo Petrović|kneza Danila Petrovića]], predmete dinastije [[Karađorđevići|Karađorđević]], jednom rečju predmete od izuzetnog istorijskog značaja. Početak rada Vojnog muzeja u Beogradu posle Drugog svetskog rata vezan je za naredbu maršala [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[13. decembar|13. decembra]] [[1944]]. godine na osnovu koje je formirano Vojnoistorijsko odeljenje Glavnog generalštaba u čijem se sastavu nalazila grupa stručnjaka sa zadatkom da prikupi predmete i obnovi Vojni muzej. Ponovo je otpočela velika akcija prikupljanja predmeta. Borci, učesnici rata i njihovi potomci predavali su Muzeju predmete oružja i opreme. Muzejski stručnjaci obilazili su čitavu zemlju i otkupljivali (ali i konfiskovali) često u celini privatne kolekcije. Pripremana je stalna postavka i za tu svrhu adaptirana zgrada [[Vojnogeografski institut|Vojnogeografskog instituta]] u kojoj se Muzej i danas nalazi. Zgrada Vojnogeografskog zavoda izgrađena je u vreme kada je ministar vojni Kraljevine Jugoslavije bio [[Petar Pešić|general Petar Pešić]] i kada je vojska dobila više reprezentativnih objekata u Beogradu. Treću postavku otvorio je [[20. oktobar|20. oktobra]] [[1961]]. predsednik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] [[Josip Broz Tito]]. Izložbeni prostor je površine 2 300 [[kvadratni metar|metara kvadratnih]]. U izradi postavke učestvovali su muzejski stručnjaci i priznata imena istorijske nauke i drugih srodnih oblasti. == Muzej danas == [[Datoteka:Kalemegdan.04.izlozba.jpg|mini|250p|Eksponati Vojnog muzeja u Beogradu]] Osim stalne postavne Vojni muzej je svake godine priređivao više tematskih izložbi posvećenih jubilejima iz svetskih ratova, ali su pripremane i studijske izložbe i obavljen opsežni istraživački rad o muzejskom materijalu. Formirano je desetak studijskih zbirki koje obuhvataju oko 30 000 predmeta oružja, uniformi, [[odlikovanja]] i zastava. Rad na obradi i publikovanju muzejskih zbirki je stalna i trajna delatnost Muzeja. Godine [[1954]]. pokrenut je godišnjak ''[[Vesnik]]'' i do danas je objavljeno 42 brojа. Arheolozi vojnog muzeja učestvovali su na iskopavanjima brojnih lokaliteta kao što su [[Smederevo]], [[Stari Ras|Ras]], [[Novo Brdo]], [[Novi Banovci]], [[Čezava]], [[Ćuprija (grad)|Ćuprija]]. Značajna muzejska riznica je i fotoarhiva u kojoj se nalazi oko 100 000 [[fotografija]] i negativa koji datiraju od početaka fotografije 40-ih godina XIX veka do danas, preko fonda autorskih fotografija iz vremena srpsko-turskih ratova, oba balkanska rata, Prvog i Drugog svetskog rata, fonda [[Centralni presbiro|Centralnog presbiroa]] i naročito vredan deo fotografija [[Državna komisija za istraživanje ratnih zločina|Državne komisije za istraživanje ratnih zločina]]. Klasifikacija predmeta izvršena je [[tipologija|tipološki]] i [[hronologija|hronološki]] a najbrojniji deo materijala je oružje. Najznačajniji predmeti su zastave XIX veka, oružje srpske srednjovekovne vojske, bogato ukrašeno zanatsko oružje balkanske izrade ([[Peć]], [[Prizren]], [[Sarajevo]], [[Foča]], [[Kotor]]), te predmeti srpskih vladara i vojnih komandanata. Muzejske postavke i tematske izložbe godišnje poseti oko 20 000 posetilaca. U muzeju se takođe nalaze i oružje koje je korišćeno tokom devedesetih na prostoru bivše Jugoslavije. U jednoj prostoriji nalazi se oružje [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]] korišćeno tokom [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]] i [[NATO-ovo bombardovanje SR Jugoslavije|NATO-ovog bombardovanja]], kao i zaplenjeno oružje [[oslobodilačka vojska Kosova|albanskih]] vojnika i snaga [[NATO|NATO-a]]. Vojni muzej je sada u svom istorijskom ambijentu, u prostoru [[Beogradska tvrđava|Beogradske tvrđave]], okružen kalemegdanskim parkom i bedemima tvrđave sa izloženim teškim naoružanjem (razni [[top]]ovi od [[srednji vijek|srednjeg veka]] do kraja [[20. vek|dvadesetog veka]], [[tenk]]ovi iz Drugog svetskog rata među njima i ruski [[T-34]], lanser [[torpedo|torpeda]], patrolni čamac, brodsko artiljerijsko oružje...) u rovu između tvrđave i zgrade Muzeja. Vojni muzej je centralna matična ustanova u Ministarstvu odbrane i [[Vojska Srbije|Vojsci Srbije]] koja se bavi prikupljanjem, čuvanjem, zaštitom, obradom, izlaganjem i publikovanjem predmeta vojnoistorijske materijalne kulture od predslovenskog perioda do današnjih dana. Muzej organizuje tematske izložbe posvećene značajnim jubilejima iz bliže i dalje prošlosti i obavlja sve poslove stručne delatnosti. [[Zajednica JPTT]] povodom 125-o godišnjice Vojnog muzeja izdala je [[poštanska marka|poštansku marku]] na kojoj je prikazana današnja zgrada muzeja i [[portret]] Milana Obrenovića, osnivača muzeja. == Izdavačka delatnost == [[Datoteka:Vojni muzej Beograd.JPG|Nemački tenk Pancer 4 (PzKpfw IV) iz [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog Rata]]|mini|200px|desno]]Pored svojih osnovnih delatnosti Vojni muzej u Beogradu izdao je niz publikacija iz oblasti [[Vojna istorija|vojne istorije]] i drugih srodnih oblasti. Najznačajnije među ovim delima su: * ''Dnevnik Koste Grujića iz Nevesinjskog ustanka'', (priredio P. Luković), [[1956]]. * L. Beritić, ''Dubrovačka artiljerija'', [[1960]] * Đ. Petrović, ''Oružarstvo u jugoslovenskim zemljama pod Turcima'', [[1968]]. * Đ. Petrović, ''Dubrovačko oružje u XIV veku'', [[1976]]. * D. Samardžić, ''Vojne zastave Srba do 1918'', [[1983]]. * P. Ljumović, ''Beogradska operacija 1944. godine'', [[1984]]. * P. Ljumović, ''Ustanak u Jugoslaviji 1941. godine'', [[1986]]. * B. Bogdanović, B. Milosavljević, ''Naoružanje vojske srbije i Crne Gore od 1830. do 1918. godine'', [[1995]]. == Povezano == * [[Spisak muzeja u Beogradu]] * [[Spisak vojnih muzeja]] * [[commons:Category:Belgrade Military Museum|Više slika na Vikimedijinoj Ostavi]] == Literatura == * ''Četrnaest vekova borbi za slobodu (monografija)'', [[Beograd]] [[1968]]. godine (štampano i na [[engleski jezik|engleskom]] i [[ruski jezik|ruskom]] jeziku) * Grupa autora, ''Vodič, Vojni muzej'', [[Beograd]] [[1982]]. godine (štampano i na [[nemački jezik|nemačkom]], [[engleski jezik|engleskom]], [[ruski jezik|ruskom]] i [[italijanski jezik|italijanskom]] jeziku) * D. Samardžić, ''O otvaranju Vojnog muzeja 1904. godine'', [[Vesnik]] 19-20 ([[1974]]. godine) * ''Muzeji i galerije u Saveznoj Republici Jugoslaviji'', Beograd 1993. godine * ''Kulturna riznica Srbije'', sastavio i priredio J. Janićijević, Beograd [[1996]]. godine == Vanjske veze == {{Commonscat|Belgrade Military Museum}} * [http://www.muzej.mod.gov.rs Prezentacija Vojnog muzeja] {{Muzeji u Srbiji}} [[Kategorija:Muzeji u Beogradu]] [[Kategorija:Vojni muzeji|Beograd]] tvgdou8ac6mmfz251qe81vu49nnzdct 0 132880 42605762 42247460 2026-06-05T15:42:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605762 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = Radio Sljeme | logo = | područje = [[Zagreb|Grad Zagreb]] <br /> [[Zagrebačka županija]] <br /> [[Krapinsko-zagorska županija]] <br /> [[Varaždinska županija]] <br /> [[Međimurska županija]] <br /> [[Koprivničko-križevačka županija]] | frekvencija = 88,1 [[Herc|MHz]] | početak = [[17. 4.]] [[1953]]. | erp = 10 [[kW]] ([[Radiotelevizijski toranj Sljeme|Sljeme]]) | adresa = Prisavlje 3, 10000 [[Zagreb]] | web = [http://www.hrt.hr/sljeme www.hrt.hr/sljeme] | vlasnik = [[Hrvatska radiotelevizija]] }} '''Radio Sljeme''' je hrvatska nekomercijalna radio postaja koja je dio [[Hrvatska radiotelevizija|Hrvatskog radija]] i emitira svoj program na području [[Zagreb]]a i šire okolice od [[17. 4.|17. travnja]] [[1953]]. prvo pod nazivom Radio na valu 202,1, a od [[15. 5.]] [[1953]]. kao '''Radio Sljeme'''. Prve emisije bile su ''Kroz Zagreb'', ''Muzika-želje slušalaca'', ''Mali oglasnik''. Četverosatni program proširio se [[1986]]. godine na 12 sati. Posebice popularne bile su emisije ''Abeceda grada'' i ''Dnevni događaji'' te emisije emitirane tijekom i uoči [[Univerzijada|Univerzijade]] [[1987]]. godine. Tokom rata u Hrvatskoj posebice slušane bile su emisije ''S domovinskih bojišta'' Marine Mučalo (najčešće emitirane s prve crte obrane) i svakodnevno promišljanje o ratu i njegovim posljedicama u emisiji ''Glas misli'' [[Vojo Šiljak|Voje Šiljka]]. Uvođenjem noćnog programa u siječnju [[1997]]. '''Radio Sljeme''' je prešlo na 24-satno emitiranje. Najzagrebačkiji radio, što je poznati sinonim radija, ionako se radio čuje u cijeloj središnjoj Hrvatskoj i pokriva 7 županija popularan je zbog programskog usmjerenja, u kojem središnje mjesto zauzima grad [[Zagreb]]. Radijska postaja je također vrlo karakteristična i po glazbi koju emitira, jer politika kuće stoji na načelu da se ne emitira agresivna glazba. Puštaju se dosta često vječni [[evergreen]]i, no ne emitiraju se samo stari već i suvremeni glazbeni brojevi. '''Radio Sljeme''' je isprva svoj program emitirao putem srednjevalih odašiljača koji se u to vrijeme koristio kada je radio počeo sa emitranjem. [[3. 10.]] [[1971]]. g. krenulo je UKV (FM) emitiranje na 88,1&nbsp;MHz sa Sljemena, isprva sa starog odašiljača, a od [[15. 5.|15. svibnja]] [[1976]]. s novog [[Radiotelevizijski toranj Sljeme|RTV tornja]] koji je tog dana počeo sa radom. == Povezano == * [[Hrvatske radijske postaje]] == Vanjske veze == * [http://www.hrt.hr/sljeme Službene stranice Radio Sljemena]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1953.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] ruzylxm7st0p9k2bfou54hylrtql9i8 0 132936 42605759 40902044 2026-06-05T15:42:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605759 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | naziv = Hrvatski radio Osijek | logo = | razina = županijska | frekvencija = 102.0, 102.4, 102.8, 105.3 MHz | početak = 1943. | URL = [http://www.hrt.hr/osijek www.hrt.hr/osijek] | stream = [http://www.hrt.hr/streamf/OSIJEK Slušaj uživo] |}} '''Hrvatski radio Osijek''' ili '''Radio Osijek''' je radijska postaja u sastavu [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a, koja svoj program emitira na području grada [[Osijek]]a, ali i cijele [[Slavonija|Slavonije]] i [[Baranja|Baranje]]. Program se emitira sa četiri odašiljača: * [[Psunj]] (102.0 MHz) * [[Osijek]] (102.4 MHz) * [[Belje]] (102.8 MHz) * [[Borinci]] (105.3 MHz) {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1943.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Osijeku]] h29zg7l4ge0kmrdwv2v0beg08bixquu 0 132938 42605763 42513422 2026-06-05T15:42:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605763 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | naziv = Radio Split | logo = | razina = županijska | frekvencija = 102.0, 100.2, 88.4, 101.0, 105.3, 104.5 i 105.8 [[MHz]] | početak = [[22. 4.|22. travnja]] [[1945]]. | web = [http://www.hrt.hr/split www.hrt.hr/split] | stream = [http://213.5.57.150:8012/listen.pls Slušaj uživo] | vlasnik = [[Hrvatska radiotelevizija]] }} '''Radio Split''' je splitska regionalna radio postaja u sastavu [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. == Historija == Radio Split je jedan od najstarijih elektroničkih javnih medija na teritoriju južne [[Hrvatska|Hrvatske]]. Prvi put je započeo s emitiranjem programa [[22. 4.|22. travnja]] [[1945]]. godine. Uskoro nakon toga emitiranje je obustavljeno da bi Radio Split ponovno krenuo s radom [[27. 7.|27. srpnja]] [[1954]]. godine iz vile "Ruža" na [[Meje|Mejama]]. Program se isprva emitirao tri i pol sata na dan, tijekom jutra kada se nije emitirao matični program iz [[Zagreb]]a. Početkom [[1960-e|1960-ih]] godina Radio Split se osamostaljuje, no, kako općina Split nije mogla financirati rad postaje, [[1966]]. godine ponovno se udružuje s Radio Zagrebom. Godine [[1968]]. Radio Split seli u vilu "Ferić", također na Mejama. Početkom [[1980]]. Radio Split se useljava u novu zgradu '''RTV centra''' na Mažuranićevu šetalištu 24a opremljenu suvremenom radio tehnikom. Godine [[1983]]. Radio Split produžuje svoj program na 5 sati na dan (od 12 do 19 sati), od 1989. godine uvode se još 4 sata jutarnjeg programa. Početkom [[1990-e|1990-ih]] Radio Split odigrao je važnu ulogu u demokratskim promjenama uvodeći nove demokratske standarde prava na slobodu javnoga govora. Te se godine RTV Zagreb preimenuje u HTV, kada je i splitska radiopostaja dobila novo ime - Hrvatski radio - Radio postaja Split. Radio je odigrao važnu ulogu i u razbijanju medijske blokade u [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Herceg Bosni]] tijekom [[rat u Hrvatskoj|rata]], a njegovi su novinari izvještavali sa svih bojišnica, za što su dobili i više priznanja. Godine [[1992]]. Radio Split uvodi večernji program do ponoći, a od [[1995]]. godine program se emitira cjelodnevno da bi od lipnja [[2000]]. godine počeo s emitiranjem 24-satnog vlastitog programa. Pred mikrofonom Radio Splita posao su ispekla vodeća imena hrvatskoga novinarstva, od prvoga novinara Marinka Bojića do brojnih drugih: Zvonko Letica, [[Davorin Rudolf]], [[Miljenko Smoje]], [[Joško Kulušić]], Zdravko Gracin, Frane Jurić, [[Tonči Petrasov Marović]], [[Jakša Fiamengo]], Edo Pezzi i drugi. Glazbenim urednicima su bili naši istaknuti skladatelji Vinko Lesić, [[Zdenko Runjić]] i Joško Koludrović. Antologijske folklorne, klapske i dokumentarne emisije pripremao je maestro Ljubo Stipišić, a osobitost je splitskog Radija da je u svojim studijima snimao i stvarao drame. Nezaboravan je serijal "Smij i suze starega Splita" Ivana Kovačića, a dramatizirani su i tekstovi Marka Uvodića Splićanina, Miljenka Smoje, Vanče Kljaković i drugih. U tonskoj su arhivi Radio Splita i vrijedni zapisi sa [[Splitsko ljeto|Splitskoga ljeta]] i drugih važnih javnih i kulturnih događaja. == Slušanost == Iako polovicom [[1990-e|1990-ih]] godina počinje s radom više lokalnih radiopostaja u Splitu, što dovodi do jake konkurencije u eteru, program Radio Splita ostaje je najslušanijim regionalnim programom u Hrvatskoj. == Kontroverze == Uredništvo etera Radio Splita je u lipnju 2016. došlo na ideju o puštanju pjesme [[Bijelo dugme|Bijelog dugmeta]] ''Lipe cvatu'', no ne bez [[cenzura|cenzorskog]] zahvata kojim je odstranjen stih "''ravna ti je Jugoslavija''". Brojni su glazbeni kritičari cenzuru kritizirali i opisali ju "bizarnom" i rezultatom "[n]ičega osim skrivanja vlastite nesposobnosti ili nemoći", te odrazom straha i slabosti državotvornih medija da se suoče sa svojom prošlošću. Služba ZAMP-a [[Hrvatsko društvo skladatelja|Hrvatskog društva skladatelja]] (HDS ZAMP) je odredila da se radi povredi autorskih prava i zakonom kažnjivoj raboti, što je potvrdio i zastupnik prava autora pjesme iz njene izdavačke kuće [[Aquarius]]. HRT i Radio Split nisu odgovorili na novinarske upite povodom ovog događaja.<ref>{{cite web |url=https://tris.com.hr/2016/06/slucaj-lipe-cvatu-sve-je-isto-ko-i-lani-samo-sto-jugoslavija-nikad-nije-postojala/ |title=Slučaj 'Lipe cvatu': Sve je isto k'o i lani, samo što Jugoslavija nikad nije postojala |website=Tris portal |first=Marko |last=Podrug |date=2. lipnja 2016 |access-date=22. travnja 2023}}</ref><ref>{{cite newspaper |url=https://n1info.hr/vijesti/a127890-radio-split-izrezao-jugoslaviju-iz-pjesme-lipe-cvatu/ |title=Radio Split izrezao Jugoslaviju iz pjesme Lipe cvatu |newspaper=[[N1 (televizija)|N1]] |first=Nikola |last=Kojić |date=1. lipnja 2016 |access-date=22. travnja 2023 |archive-date=2023-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422102750/https://n1info.hr/vijesti/a127890-radio-split-izrezao-jugoslaviju-iz-pjesme-lipe-cvatu/ }}</ref> == Izdvojeno iz programa == * '''Jutarnji program''' (mozaična emisija) * '''Vijesti HR-a''' (informativna emisija) * '''Dnevne novosti HR-a''' (informativna emisija) * '''Dnevnik Radio Splita''' (informativna emisija) * '''Kronika dana HR-a''' (informativna emisija) * '''Top lista Radio Splita''' (glazbena emisija) * '''Pomorska večer HR-a''' (svakoga ponedjeljka) * '''Treće poluvrijeme''' (sportska emisija) * '''Od baluna do košarke''' (sportska emisija) == Frekvencije == Radio Split emitira se sa sljedećih lokacija: * [[Biokovo]] 102.0&nbsp;MHz * [[Hvar]] 100.2&nbsp;MHz * [[Komiža]] 88.4&nbsp;MHz * [[Labinštica]] 101.0&nbsp;MHz * [[Orlovača]] 105.3&nbsp;MHz * [[Vidova Gora]] 104.5&nbsp;MHz * [[Vrlika]] 105.8&nbsp;MHz Signali sa Labinštice i Biokova mogu se čuti daleko po Dalmaciji. == Povezano == * [[Hrvatske radio postaje]] == Reference == {{izvori}} {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1945.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Splitu]] llblfboont7h9j5iu36kax5o0hobd0i 0 132941 42605761 42338264 2026-06-05T15:42:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605761 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | naziv = Radio Rijeka | razina = Primorsko-goranska županija<br>[[Istarska županija]]<br>[[Ličko-senjska županija]] | frekvencija = Pulac 95,1 MHz<br>Lička Plješivica 100,3 MHz<br>Mirkovica 102,7 MHz<br>Učka 104,7 MHz | početak = [[16. rujna]] [[1945.]] | web = [http://www.radio-rijeka.com/ www.radio-rijeka.com] | stream = [http://213.5.57.150:8016/listen.pls Slušaj uživo] | afilijacija = [[Hrvatska radiotelevizija]] |}} [[Datoteka:Zgrada Radio Rijeke 140807.jpg|thumb|220px|[[Zgrada Radio Rijeke]]]] '''Radio Rijeka''' se u eteru prvi put oglasila [[16. rujna]] [[1945.]] godine iz kuće u Voloskom na adresi Štangerova ulica broj 9. Program namijenjen dijelu Liburnije te selima, mjestima i gradićima uz [[Kvarnerski zaljev]] emitirao se na srednjevalnoj frekvenciji od 349 metara. Bila je to jedina radio stanica na oslobođenom teritoriju Istre i Hrvatskog primorja i ujedno jedna od tek nekoliko lokalnih radio stanica koje su u to vrijeme postojale na području Hrvatske i ondašnje [[SFRJ|Jugoslavije]]. Od samog početka program se emitirao dvojezično – na [[Hrvatski jezik|hrvatskom]] i [[Talijanski jezik|talijanskom jeziku]], a prve spikerice bile su Barbarina Ožegović-Kosić za hrvatski te Ida Modica-Milković za talijanski jezik. Program se iz [[Volosko]]g emitirao u tri dnevna termina: ujutro od 7 do 8 sati, zatim od 12 do 13 i 30 te navečer od 17 do 18 sati i 30 minuta. == Historija == Potkraj [[1945.]] godine Radio stanica Rijeka preseljena je iz Voloskog na novu lokaciju u Dom kulture na Kozali gdje je postavljen 10-vatni srednjevalni odašiljač, koji je sredinom veljače [[1946.]] zamijenjen jačim 70-[[vat]]nim odašiljačem. Tijekom cijelog dana emitiran je dvojezični hrvatsko-talijanski program i to isključivo uživo, zbog nedostatka [[Tehnika|tehnike]] za snimanje. Prvi izravni prijenos dogodio se [[23. listopada]] [[1946.]] godine, prilikom otvorenja «Mosta bratstva i jedinstva» na današnjem Titovom trgu, a svečanosti je osobno prisustvovao i [[Josip Broz Tito]]. Kolektiv Radio Rijeke je do sredine [[1950-ih|pedesetih]] godina [[20. stoljeće|20. stoljeća]] brojao čak 120, a prema nekim podacima i do 150 članova uz mnoštvo vanjskih suradnika. Radio Rijeka je imala vlastite zborove i zborovođe, orkestre i [[dirigent]]e, kao i brojne suradnike - [[Glumac|glumce]], [[redatelj]]e, [[skladatelj]]e, [[pjesnik]]e i [[književnik]]e među kojima su bila mnoga čuvena imena: [[Viktor Car Emin]], [[Drago Gervais]], [[Mate Balota]], [[Ivan Matetić Ronjgov]], [[Lovro Matačić]], dr. Zdravko Kučić, Bruno Petrali, Mario Kinel, [[Branimir Sakač]], [[Ljuboslav Kuntarić]], [[Slavko Zlatić]], [[Ivo Robić]] i mnogi drugi. Godine [[1949.]] Radio Rijeka se privremeno seli u prostore [[Guvernerova palača u Rijeci|Guvernerove palače]] (tadašnji Dom kulture «Vladimir Švalba Vid») da bi se od [[1. siječnja]] [[1951.]] godine, program počeo emitirati iz zgrade na Korzu 24, odakle se Radio Rijeka neprekidno oglašava do danas. Emitiranje se odvijalo sa [[Radio valovi|srednjevalnog]] [[odašiljač]]a na [[Učka|Učki]] snage 15 [[kilovat]]a, što je omogućavalo veliku čujnost, osobito u večernjim satima. Program se emitira od ranih jutarnjih do kasnih večernjih sati. Sredinom [[1953.]] godine, na inicijativu nekoliko [[novinar]]a, te u suradnji s više [[Kultura|kulturnih]] djelatnika, Radio Rijeka pokreće časopis «15 DANA» s tekstovima iz programa i djelatnosti kulturnih ustanova, kulturno-umjetničkih društava i sekcija u [[škola]]ma, te s pregledom tjednog kino i [[Kazalište|kazališnog]] repertoara u Rijeci, kao i programa Radio Rijeke. Nakon ukupno 28 brojeva, časopis se ugasio [[15. siječnja]] [[1955.]] godine. Iste godine, odlukom ondašnjih vlasti, ukidaju se sve lokalne radio stanice na području Hrvatske te se pretvaraju u studije Radio [[Zagreb]]a s ograničenim vremenom emitiranja programa u trajanju od najviše 90 minuta dnevno. Radio Rijeka gubi samostalnost i dotadašnje prihode od pretplate, ukidaju se svi [[Glazba|glazbeni]] ansambli, kao i redakcije sa svim popratnim službama, te sve tehničke, administrativne, propagandne i financijske službe, a broj djelatnika sa 100 spada na samo 11. Umjesto s 15-kilovatnog odašiljača s Učke, program se emitira s dvokilovatnog srednjevalnog odašiljača smještenog na Kozali. Ovakvo stanje traje do [[1960.]] godine kada Radio Rijeka ponovo postaje samostalna radio-difuzna ustanova, no i dalje s malobrojnim kolektivom, neznatnom subvencijom [[Općina|općine]] i programom u trajanju od 4 sata dnevno – od 14 do 18 sati, odnosno nedjeljom od 9,30 do 16 sati na SV frekvenciji 782 KHz. Ponukan teškim uvjetima rada, 1. listopada 1966. godine Savjet Radio stanice Rijeka donio je odluku o ponovnoj integraciji s Radio-televizijom Zagreb, da bi referendumom provedenim 18. lipnja iste godine riječki radio i službeno bio pripojen RTZ-u. Osim u vremenu kad emitira vlastiti program, Radio Rijeka u cijelosti prenosi drugi i treći program Radio Zagreba, djelujući de facto kao područna stanica Radio Zagreba u čijim programima, osobito drugom, često sudjeluje vlastitim emisijama. U to doba u Hrvatskoj djeluje 29 lokalnih radio-stanica a Radio Rijeka broji 30-ak stalno zaposlenih djelatnika. Godine 1969. uvođenjem tv dopisništva Radio Rijeka djeluje unutar novoosnovanog RTV centra Rijeka, o ova simbioza radija i televizije traje do kraja 1978. godine kada se iz RTV centra izdvaja TV Centar Rijeka. Dana, [[29. studenog]] [[1980.]] godine Radio Rijeka započinje eksperimentalno emitiranje na ultrakratkom «fm» valu s odašiljača na Učki snage 300 W na frekvenciji 103,1&nbsp;MHz, uz postojeću srednjevalnu frekvenciju 864 kHZ. U proljeće 1981. godine UKV odašiljač pojačan je na 1 kilovat, da bi 29. studenog 1982. godine bio zamijenjen odašiljačem snage 10 kilovata čime je čujnost Radio Rijeke izjednačena s prvim i drugim programom Radio Zagreba, odnosno na područje cijelog [[Hrvatsko primorje|Hrvatskog primorja]] i njegovih [[otok]]a do [[Zadar|Zadra]], [[Istra|Istre]] te dijelova [[Italija|Italije]] i [[Slovenija|Slovenije]]. Krajem 1983. godine započinje emitiranje i s UKV odašiljača Mirkovica snage 3 kilovata na frekvenciji 101,3&nbsp;MHz čime se čujnost Radio Rijeke dodatno širi na područje cijelog [[Gorski kotar|Gorskog kotara]], [[Ogulin]]a, [[Karlovac|Karlovca]] i Zagreba, kao i dijelova [[Slavonija|Slavonije]] i zapadne [[Bosna|Bosne]]. Broj stalno zaposlenih djelatnika sredinom osamdesetih iznosi 44, a dnevni program se radnim danom emitira od 14 do 19 sati, odnosno nedjeljom i blagdanom od 8 do 14 sati. Dana, 15. svibnja 1986. godine program Radio Rijeke počinje se emitirati u stereo tehnici s UKV odašiljača na Učki, a dvije godine kasnije dnevno emitiranje produženo je za još dva sata, od 12 do 19 sati. Godine 1990. donosi prekretnicu jer u travnju te godine Radio Rijeka prelazi na cjelodnevno emitiranje programa od 7 do 19 sati. Uz pomoć grada Rijeke, Elektroprimorja, Novotehne, Viktora Lenca i Metala iz [[Opatija|Opatije]] podignut je 1 kilovatni odašiljač na Pulcu iznad Rijeke čime je omogućen kvalitetniji FM prijem programa na području Opatije i ostalih mjesta Liburnije u kojima se – zbog specifične konfiguracije terena – program s odašiljača Učka slabije čuje. Istovremeno s pokretanjem odašiljača na Pulcu Radio Rijeka prestaje s emitiranjem programa na srednjem valu. Početkom [[Domovinski rat|domovinskog rata]], u jesen 1991., uvodi se 24-četverosatno emitranje programa da bi se nešto kasnije vrijeme emitiranja ustalilo na termin od 6 do 24 sata, dok se u međuvremenu prenose emisije prvog programa Hrvatskog radija. U prvoj polovici 90-ih Radio Rijeka bilježi izvrsnu slušanost koja prema provedenim anketama doseže i 70 posto, a čujnost programa se dodatno širi i na područje [[Lika|Like]] i zapadne Bosne i to početkom emitiranja na odašiljaču Lička Plješivica u ljeto 1996. godine nakon oslobođenja do tada okupiranih područja. Iste godine Radio Rijeka kao prva radio stanica u Hrvatskoj počinje emitiranje programa putem [[Internet]]a ostvarujući tako kontakt sa slušateljima na svim svjetskim kontinentima. [[Datoteka:Radio-rijeka-inside.jpg|thumb|Pogled glavnog tonskog stola u Radio Rijeci]] Osim na adresi www.radio-rijeka.com, program Radio Rijeke danas se emitira na slijedećim frekvencijama: :104,7 Mhz - odašiljač Učka :102,7 Mhz - odašiljač Mirkovica :100,3 Mhz - odašiljač Lička Plješivica :95,1 Mhz - odašiljač Pulac kao i s nekoliko repetitora na području otoka [[Cres]]a i [[Lošinj]]a te Gorskog kotara. Usprkos sve većoj konkurenciji, HR – Radio Rijeka do danas zadržava primat u slušanosti kako na području grada Rijeke, tako i na području cijele [[Primorsko-goranska županija|primorsko-goranske županije]], a po dnevnom dosegu spada medju 10 najslušanijih radio programa u Republici Hrvatskoj. Ujedno je po ostvarenom [[Marketing|marketinškom]] [[prihod]]u Radio Rijeka najuspješnija radio postaja u sustavu Hrvatske radio televizije unutar kojeg djeluje. Program ostvaruje 40-ak stalno zaposlenih djelatnika te vanjski suradnici. == Povezano == * [[Hrvatske radio postaje]] == Literatura == * Monografija "Radio Rijeka - prvih 50 godina" objavljena 1995. godine == Vanjske veze == * [http://www.radio-rijeka.com/ Službene stranice Radio Rijeke] {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1945.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Rijeci]] cayx86sp43a0pewt1q3qmaixkcn1ksd 0 133968 42606266 42253891 2026-06-06T11:22:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Jugoslavenske radio-emisije]] → [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] 42606266 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio emisija | naziv_emisije = Zeleni megaherc | format = [[magazin (emisija)|magazin]]/[[talk show]] | zemlja = {{flag|SFR Jugoslavija}} | jezik = [[srpskohrvatski]] | matična_stanica = [[Radio Beograd 2]]<br />[[Radio Zagreb 2]] | voditelj = [[Nikola Nešković]]<br />[[Vojo Šiljak]]<br />[[Mihajlo Tošić]]<br />[[Mario Mihaljević]]<br />[[Jovan Arežina]]<br />[[Ksenija Urličić]] | početak = [[30. decembar]] [[1972]]. | kraj = [[1990]] | uvodna_tema = ''Zeleni megaherc'' (izvodi ''[[Korni grupa]]'') | urednik = Nikola Nešković i Vojo Šiljak (autori, voditelji i urednici) }} '''''Zeleni megaherc''''' je [[radio emisija]] magazinskog tipa koju su od [[1972]]. do [[1990]]. svake subote ujutro zajednički emitirali [[Radio Beograd]] 2 i [[Radio Zagreb 2]] (današnji [[Hrvatski radio 2]]). Predstavljala je jednu od najpopularnijih radio-emisija [[SFRJ|bivše Jugoslavije]]. Autori ideje o ovoj emisiji koja se svake subote od 7:00 do 12:00 emitovala iz studija u Beogradu i Zagrebu su poznati beogradski novinar, urednik i voditelj Nikola Nešković, autor kultne emisije "Prijatelj zvezda" i zagrebački novinar ,urednik i voditelj Vojo Šiljak. Ideja je inače rođena leta 1972. godine u Dubrovniku, u ateljeu poznate likovne umetnice Jagode Bujić. Prva emisija je emitovana u subotu 30. decembra 1972. a prvi voditelji su bili Nikola Nešković i Vojo Šiljak. Emisija je imala dve špice – beogradsku za koju je tekst napisao Ljubivoje Ršumović, a pevao Dado Topić sa Korni Grupom, i zagrebačku za koju je tekst napisao Drago Britvić. Emisija je uključivala i razne druge radio studije nekadašnje Jugoslavije tako da je u jednom trenutku krajem 1973. godine u isto vreme bilo uključeno 11 studija sa 11 voditelja. Zeleni megaherc je 1974. godine stigao sa Korni grupom u Brajton koji je bio domaćin Pesme Evrovizije tako da su slušaoci u Jugoslaviji u subotu 6. aprila 1974. godine prvi put mogli da čuju i buduće pobednike članice i članoive grupe ABBA koji su bili gosti u studiju. Poslednja emisija je emitovana 14. jula 1990, voditelji su bili Sonja Šarulin iz Zagreba i [[Jugoslav Ćosić]] iz Beograda. Direktorski i programski kolegiji Hrvatskog radija su odlučili da se emisija više ne emitira zbog neuspeha u ispravljanju "bitno narušenih temeljnih profesionalnih pravila u kreiranju, uređivanju i vođenju emisije" zbog čega je emisija "nanosila ozbiljnu programsku štetu i stalne proteste slušalaca".<ref>RTS. [http://www.rts.rs/page/radio/sr/story/23/Radio+Beograd+1/1970864/Mozaik+vremena.html Mozaik vremena]. 11. jul. 2015. (zvučni zapis počevši od 17:30)</ref> == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * {{YouTube|adwXQMwAEqw|Video-insert TV-emisije ''Ovde Radio Beograd'' iz 1980. godine, posvećene ''Zelenom megahercu''}} [[Kategorija:Nastanci 1972.]] [[Kategorija:Prestanci 1990.]] [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] 3z0kn6fm1urt80imqdq1xqsmv1yhk3y 0 133969 42605658 42250248 2026-06-05T15:27:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpski radio-voditelji]] → [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] 42605658 wikitext text/x-wiki '''Jovan Arežina''' ([[1949]] - [[18. 6.|18. jun]] [[2007]]) bio je [[Srbija|srpski]] radio-novinar, najpoznatiji kao dugogodišnji voditelj popularne TV-emisije ''[[Zeleni megaherc]]''. Od 2002. je bio direktor radio-stanice [[Studio B]]. == Vanjske veze == * [http://www.naslovi.net/2007-06-18/rts/preminuo-novinar-jovan-arezina/389423 Obaveštenje o smrti na RTS-u]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lifetime|1949|2007|Arežina, Jovan}} [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] 5yw76tk6hnurwtw7rtyr5035gsr1ydd 14 133971 42605660 10063670 2026-06-05T15:28:11Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-voditelji]] na [[Kategorija:Radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 10063670 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radijska zanimanja|Voditelji]] [[Kategorija:Novinari]] r3y9qrj9ieuhmdvg0d1l9pgzw9in8ak 14 133972 42605648 10063824 2026-06-05T15:26:01Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605648 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Hrvatskoj|Voditelji]] [[Kategorija:Hrvati po zanimanju|Radijski voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] frpn2vr4j7i4pywmjaw04ad2w9zhd17 14 133973 42605644 40879378 2026-06-05T15:25:52Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] na [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40879378 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio presenters by country}} [[Kategorija:Radio-voditelji| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Zanimanja po nacionalnosti]] 9wb7zhxggxur53hyhtb8mx25o59a2n8 42605665 42605644 2026-06-05T15:28:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji]] → [[Kategorija:Radijski voditelji]] 42605665 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio presenters by country}} [[Kategorija:Radijski voditelji| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Zanimanja po nacionalnosti]] totop4ktryoeltz1lltk65l1nhf3p5s 14 134008 42605650 10063831 2026-06-05T15:26:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605650 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Srbiji|Voditelji]] [[Kategorija:Srbi po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 9rwed5zeaheyv16zh2j1wmk2nloswdz 42605657 42605650 2026-06-05T15:27:38Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Srpski radio-voditelji]] na [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605650 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Srbiji|Voditelji]] [[Kategorija:Srbi po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 9rwed5zeaheyv16zh2j1wmk2nloswdz 14 134320 42605692 9035172 2026-06-05T15:33:22Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-stanice]] na [[Kategorija:Radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 9035172 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio stations}} [[Kategorija:Radio|Stanice]] 1d8t2tkpa41qapqlv2gn2b6be2z3jud 0 137117 42606360 42246543 2026-06-06T11:36:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606360 wikitext text/x-wiki {{bez izvora}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = 7th Heaven | slika = [[Datoteka:7thHeaven-logo.png|200px]] | žanr = [[Dramska serija|dramska serija za porodičnu publiku]] | trajanje = 44 min. po epizodi | kamera = Film; [[Postavke jedne kamere|jedna kamera]] | kreator = [[Brenda Hampton]] | uloge = [[Stephen Collins (glumac)|Stephen Collins]]<br />[[Catherine Hicks]]<br />[[Barry Watson (glumav)|Barry Watson]]<br />[[Jessica Biel]]<br />[[Beverley Mitchell]]<br />[[David Gallagher]]<br />[[Mackenzie Rosman]]<br />[[Nikolas Brino]]<br />[[Lorenzo Brino]]<br />Happy (dog) | kompozitor_uvodne_teme =Dan Foliart | izvršni_producent = Brenda Hampton<br />[[Aaron Spelling]] <br />[[E. Duke Vincent]]<small>(sezone 1–10)</small> <br />Chris Olsen <br />Jeff Olsen <small>(sezona 11)</small> | kompanija = [[Spelling Television]]<br />[[CBS Paramount Network Television]] <small>(2006-2007)</small> | distributer = [[Paramount Domestic Television]] <small>(1999–2006)</small> <br />[[CBS Paramount Domestic Television]] <small>(2006–2007)</small> <br />[[CBS Television Distribution]] <small>(2007–present)</small> | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | mreža = [[The WB Television Network|The WB]] (1996–2006)<br />[[The CW Television Network|The CW]] (2006–2007) | početak = {{start date|1996|8|26|df=y}} | kraj = {{end date|2007|5|13|df=y}} | br_sezona = 11 | br_epizoda = 243 | slika_format = [[480i]] ([[SDTV]]) | lista_epizoda = Popis epizoda 7th Heaven | status = završena | website = http://www.7thheavenhaven.com/ }} '''''Sedmo nebo''''' (''7th Heaven'') je [[SAD|američka]] [[televizija|televizijska serija]], koja se snimala od [[1996]]. do [[2007]]. godine. Prvo prikazivanje imala je [[26. avgust]]a 1996. na televiziji The WB, a poslednje [[13. maj]]a 2007. na televiziji The CW. ''Sedmo nebo'' je najgledanija i najduža serija koju je The WB ikada prikazivala. Serija je dobila ime po sedam članova porodice Kemden, a kasnije se po sedmoro dece Kemdenovih. == Glumci == === Porodica Kemden === * [[Stiven Kolins]] kao Prečasni Erik Kemden (1996-2007) * [[Katrin Hiks]] kao Eni Kemden (1996-2007) * [[Beri Votson]] kao Met Kemden (1996-2006, 2007) * [[Dejvid Geledžer]] kao Sajmon Kemden (1996-2007) * [[Džesika Bil]] kao Meri Kemden-River (1996-2003, 2006, 2007) * [[Beverli Mičel]] kao Prečasna Lusi Kemden-Kinkirk (1996-2007) * [[Mekenzi Rosman]] kao Ruti Kemden (1996-2007) * [[Nikolas Brino]] kao Sem Kedmen (2001-2007) * [[Lorenco Brino]] kao Dejvid Kemden (2001-2007) * Srećka kao pas Srećka (1996-1997) == Priča == Serija prati život porodice Kemden u gradiću Glenouk, [[Kalifornija]], [[SAD]]. Prečasni Erik Kemden radi kao sveštenik u crkvi u Glenouku. Oženjen je Eni, i oni imaju sedmoro dece - Meta, Meri, Lusi, Sajmona, Ruti i blizance Sema i Dejvida, koju odgajaju u protestantskom duhu. Serija se trudi da prikaže moralne vrednosti života, i svaka epizoda nosi neku određenu pouku. ''Sedmo nebo'' takođe prikazuje razne probleme društva i ljudi. Serija je takođe vrlo realna, što pokazuje činjenica i da Kemdenovi ponekad imaju porodičnih i finansijskih problema. == Vanjske veze == * [http://www.imdb.com/nm0115083/ Sedmo nebo na sajtu IMDb]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.candyspelling.info/blog Final Season Goodbye - Spelling Family Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412121722/http://www.candyspelling.info/blog/ |date=2008-04-12 }} * [http://www.cwtv.com/shows/7th-heaven Oficijelni Vebsajt na adresi televizije CW] * [http://tv.yahoo.com/7th-heaven/show/5 "7th Heaven"] na [http://tv.yahoo.com/ Yahoo! TV] * [http://www.7thheavenhaven.com "7th Heaven Haven"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709115257/http://www.7thheavenhaven.com/ |date=2017-07-09 }} {{Tinejdžerski izbor za dramsku seriju}} {{TVSvijek|1996|2007}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] fl9a3ue8fw62bg5r2eh02lpdl3bxeu1 0 137200 42605807 42495162 2026-06-05T22:02:12Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] na [[Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 42495162 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Pobegli iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.jpg|minijatura|250px|Grupa bivših robijaša, mesec dana kasnije, kao partizani u Bogatiću septembra 1941. U sredini s beretom [[Marijan Stilinović]].]] '''Bekstvo komunista iz zatvora u Sremskoj Mitrovici''' odigralo se u noći 21/22. avgusta 1941. godine. Okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], zatekla je u [[Sremska Mitrovica|Sremskomitrovačkom]] zatvoru, 32 politička zatvorenika [[Komunizam|komunista]] koji su dospeli pod vlast [[NDH]]. Uz pomoć mesne partijske organizacije, oni su uspeli da noću [[22. 8.|22. avgusta]] [[1941]]. godine pobegnu iz zatvora. Posle bega jedno vreme su bili na [[Fruška gora|Fruškoj gori]], učestvujući u osnivanju [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog odreda]]. Potom je jedna grupa otišla u [[Srbija|Srbiju]] u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije]], a druga ostala da rukovodi [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|borbom u Sremu]]. Ovo masovno bekstvo je imalo odlučujući značaj za razvoj ustanka u Sremu i šire, jer se radilo o starim komunistima i iskusnim političkim radnicima. Od 32 robijaša, [[Nemci]]ma i [[Ustaše|ustašama]] je uspelo da uhvate samo dvojicu. Osmorica učesnika bega su proglašena za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]. == Priprema bega == {{izdvojeni citat|Svi su oni rizikovali živote, svoje i svojih, da bi nas spasili iz tamnice i sigurne smrti. Oni su nepokolebljivo verovali da ćemo se njihovom pomoći izvući iz kandži ustaša i Nemaca i da će naše revolucionarno znanje i iskustvo biti dragocena pomoć narodnooslobodilačkom pokretu.<ref name="Veselinov">Jovan Veselinov, Svi smo mi jedna partija (str. 243-250), Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980.</ref>|[[Jovan Veselinov]] o drugaricama i drugovima koji su pomogli njihovo bekstvo}} Okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], zatekla je u [[Sremska Mitrovica|Sremskomitrovačkom]] zatvoru, 32 politička zatvorenika [[Komunizam|komunista]] koji su dospeli pod vlast [[NDH]]. Nakon dizanja oružanog ustanka u julu 1941. godine, po Kaznioni se pročulo da će [[Gestapo]] komuniste uskoro streljati.<ref name="Veselinov"/> Jedan od stražara, Janko Pejnović, im je pomagao. Komunisti-robijaši su ubrzali kopanje kanala, radili su i danju i noću. Ali bekstvo nisu mogli da ostvare bez pomoći partijske organizacije. Nažalost, Okružni komitet KPJ za Srem je oklevao. Kada je ranjen i uhapšen Matija Huđi, član Okružnog komiteta koji je održavao vezu s zatvorenicima, prestalo je interesovanje članova Okružnog komiteta za njihovo bekstvo. Posle odbijanja Okružnog komiteta Partije da im pomogne, svu odgovornost za bekstvo su preuzeli omladinci, članovi Okružnog komiteta SKOJ-a: [[Stanka Munćan]], [[Rosa Vilić]], [[Boško Palkovljević Pinki|Boško Palkovljević Pinki, Marko Peričin Kamenjar]] i [[Jovan Štokovac Džoja]].<ref>http://slikepartizana.com/oslobadanje-komunista-iz-sremskomitrovacke-kaznione/</ref> Vezu sa robijašima je održavala Stanka Munćan, organizaciona sekretarka Okružnog komiteta SKOJ-a za Srem, koja je poznavala stražare Janka Pejnovića i Nikolu Tešankića.<ref name="Veselinov"/> Skojevi su prešli u Manćelošku planinu, u vinograd Steve Brnjaševića, i odatle održavali vezu sa robijašima. Kaznionski partijski Komitet se od tada samo njima obraćao. Na sastanku Okružnog komiteta SKOJ-a, održanog 15. jula povodom bekstva, organizacioni sekretar Okružnog komiteta KPJ [[Jusuf Tulić]] je rekao da Okružni komitet ne može da primi odgovornost za takav poduhvat, koji može da izazove represalije i uništenje partijskih kadrova. Tada je doneta odluka da Stanka Munćan otputuje u Beograd i potraži saglasnost Pokrajinskog i Centralnog komiteta za bekstvo. Centralni komitet im je poručio da što pre pobegnu, po svaku cenu. Kaznionski komitet je tada rešio da beže i u slučaju da ih niko ne prihvati.<ref name="Veselinov"/> == Tok bekstva == Noću između 21. i 22. avgusta 1941. sve je bilo obezbeđeno za bekstvo. U ponoć su robijaši iz kanala probili izlaz na površinu iza zidina Kaznione. Kod rupe ih je čekao mladić naoružan velikim pištoljem (Pinki), sa drugovima koji su bili slabo naoružani. Posle kratkog pozdravljanja, postrojili su ih i poveli ka Fruškoj gori.<ref name="Veselinov"/> Straža nije otkrila bekstvo sve do jutra, kada su vršili redovan pregled. Zato je potera počela sedam sati posle bekstva, što im je omogućilo da neometano stignu do Fruške gore. Robijaši su se sakrili na samom ulazu u Frušku goru, usled čega ih je mimoišla nemačka i ustaška potera, koja ih je tražila po dubini šume.<ref name="Veselinov"/> == Učesnici bega == Učesnici velikog bega komunista su bili: # '''[[Marton Ač]]''' # '''[[Mita Aleksić]]''', studet prava. Rođen [[1907]]. u [[Zrenjanin|Velikom Bečkereku]]. Bio član KPJ, uhapšen [[1929]]. i osuđen na 10 godina zatvora, a [[1934]]. na još dve godine. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]]. # '''[[Bane Andrejev|Bane Andreev]]''', student. Rođen [[1905]]. u [[Veles (grad)|Velesu]]. Član KPJ od [[1923]], a od [[1924]]. i član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Makedoniju. Uhapšen 1929. i osuđen na 15 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] upućen u [[Republika Makedonija|Makedoniju]], gde je bio jedan od rukovodilaca [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Godine [[1948]]. zbog podrške Rezoluciji [[Informbiro]]a, isključen iz KPJ. Umro [[1980]]. godine u [[Beograd]]u. # '''[[Žarko Aćimović]]''' # '''[[Slobodan Bajić Paja]]''' , student. Rođen [[1916]]. u selu [[Šidski Banovci|Šidskim Banovcima]], kod [[Šid]]a. Član KPJ od [[1938]]. i iste godine uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe u Sremu]]. Poginuo [[1943]]. godine i proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. # '''[[Mihailo Bambulović]]''', stolarski radnik. Rođen [[1902]]. godine. Član KPJ od 1923, od [[1926]]. do 1929. bio delegat KPJ pri [[Komunistička partija Francuske|KP Francuske]], a od 1929. do 1934. boravio u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]]. U [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] se vratio kao instruktor [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[1935]]. uhapšen i osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku Narodnooslobodilačkog rata. # '''[[Rafael Batino]]''', službenik. Rođen [[1910]]. u [[Bitolj]]u. Član KPJ od 1935, a [[1936]]. uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u [[Sandžak]], gde je pod ilegalnim imenom Miša Cvetković radio kao politički sekretar OK KPJ za Sandžak. Uhvaćen od starne [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i predat [[Kraljevina Italija|Italijanima]], koji su ga streljali [[1942]]. godine. # '''[[Ćira Dimitrijević]]''' # '''[[Jovan Veselinov]]''', metalski radnik i partijski funkcioner. Rođen [[1906]]. u selu [[Kumane (Novi Bečej)|Kumanu]], kod Velikog Bečkereka. Član KPJ od 1923, a od 1926. do [[1930]]. godine boravio u Sovjetskom Savezu. Posle povratka u Jugoslaviju politički delovao u [[Vojvodina|Vojvodini]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. Uhapšen [[1931]]. i osuđen na 15 godina zatvora. Posle beksta iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora Narodnooslobodilačke borbe u Sremu i [[Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Vojvodini]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1982]]. godine u Beogradu. Odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. # '''[[Vukadin Vukadinović]]''', svršeni učenik gimnazije. Rođen [[1915]]. u selu [[Mašte|Maštu]], kod [[Berane|Berana]]. Član KPJ od 1936, hapšen 1936. i [[1940]], kada je osuđen na godinu dana zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u [[Srbija|Srbiju]], odakle se potom prebacio u [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde je učestvovao u [[Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Poginuo 1943. godine i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Radovan Vuković]]''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u valjevski gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. # '''[[Ivan Knežević (revolucionar)|Ivan Knežević]]''', geometar. Rođen 1910. godine. Član KPJ i rukovodilac tehnike pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Hravtsku i Slavoniju. Uhapšen 1936, a 1937. osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku Narodnooslobodilačkog rata, 1942. godine. # '''[[Alojz Kocmur]]''', pedagog. Rođen [[1908]]. u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Član KPJ, od [[1925]]. do 1930. boravio u Sovjetskom Savezu. Po povratku u Jugoslaviju, uhašen i 1930. osuđen na 12 godina robije. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, tokom koje je 1942. poginuo u borbama sa [[Ustaška vojnica|ustašama]] kod [[Bugojno|Bugojna]]. # '''[[Mehmed Kurto]]''', krojački radnik. Rođen 1908. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Član KPJ od 1925, a od 1928. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu i [[Beč]]u. Po povratku u Jugoslaviju, tokom 1935. i 1936. radio kao instruktor CK KPJ u [[Zagreb]]u i Ljubljani. Uhapšen 1936. i poslat na izdržavanje 10-godišnje zatvorske kazne, na koju je u odsustvu bio osuđen 1930. godine. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi. # '''[[Milan Marinković]]''' # '''[[Ivan Maček]]''', radnik i partijski funkcioner. Rođen 1908. u selu Spodnja, kod Ljubljane. Član KPJ od 1930, a od 1935. do 1937. boravio u Sovjetskom Savezu. Po povratku u zemlju, politički delovao u Sloveniji, gde je bio član [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]]. Uhapšen 1938. i osuđen na četiri godine zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, gde je do marta 1942. bio sa Vrhovnim štabom, a potom sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljom]] otišao u Sloveniju, gde je bo jedan od rukovodilaca [[Slovenija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1993]]. godine u Ljubljani. Odlikovan Ordenom narodnog heroja. # '''[[Lazar Milankov]]''' # '''[[Jordan Nikolov Orce|Jordan Nikolov]]''', krojački radnik i partijski funkcioner. Član KPJ od 1935, a od [[1939]]. i član Pokrajinskog komteta KPJ za Makedoniju. Uhapšen 1940. i osuđen na dve godine zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u Makedoniju. Na putu ka Makedoniji, poginuo je prilikom prelaska iz [[Treći rajh|nemačke]] u [[Bugarska|bugarsku]] okupacionu zonu i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Stanko Paunović Veljko]]''', metalski radnik. Rođen je 1907. u selu [[Brestovac (Negotin)|Brestovcu]] kod [[Negotin]]a. Član KPJ, [[1928]]. uhapšen i osuđen na 14 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora Narodnooslobodilačke borbe u Sremu. Poginuo 1943. godine i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Ćira Petrović]]''' # '''[[Mutimir Popović]]''', radnik. Jula 1934. samoiniscijativno krenuo na školovanje u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]]. U [[Prag]]u se javio punktu CK KPJ, gde mu je saopšteno da se vrati u zemlju. Prilikom povratka u zemlju, u oktobru 1936. bio uhapšen i osuđen na godinu i po zatvora. Nakon izlaska iz zatvora nastavio sa partijskim radom i 1937. godine bio ponovo uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1945. godine kao obaveštajni oficir jedne [[Vojvođanske brigade NOVJ|vojvođanske brigade]]. # '''[[Paško Romac]]''', radnik. Rođen je [[1913]]. u selu [[Vukšić (Benkovac)|Vukšiću]], kod [[Benkovac|Benkovca]]. Član KPJ od 1935, tokom služenja vojnog roka, osuđen na osam i po godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovnu]]. Od 1942. se nalazio na raznim dužnostima u jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i POJ]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro 1982. godine u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Odlikovan Ordenom narodnog heroja. # '''[[Đorđe Sekulić]]''' # '''[[Mihajlo Seleši]]''' # '''[[Trajko Stamenković]]''', pravnik i partijski funkcioner. Rođen je [[1909]]. u [[Leskovac|Leskovcu]]. Član KPJ od 1928, 1929. osuđen na četiri godine zatvora, a 1934. izabran za sekretra Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen 1935. i osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, gde je učestvovao u [[Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Četnici ga 1942. zarobili i predali [[Treći rajh|Nemcima]]. Streljan je krajem 1942. i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Spasoje Stejić Baćo]]''', molerski radnik. Rođen je [[1904]]. u [[Ada (mesto)|Adi]]. Bio [[Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|učesnik Oktobarske revolucije]], a član KPJ od [[1919]]. godine. Izvršilac je neuspelog „[[Vidovdanski atentat (1921)|Vidovdanskog atentata]]“ na [[Aleksandar I Karađorđević|regenta Aleksandra Karađorđevića]] [[1921]], posle čega je osuđen na smrtnu kaznu, koja mu je preinačena u doživotnu robiju. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, tokom koje je 1943. poginuo u borbama tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]]. # '''[[Marijan Stilinović]]''', režiser i partijski funkcioner. Rođen je 1904. u [[Sveta Nedelja (grad)|Svetoj Nedelji]] kod [[Samobor]]a. Član organizacija „[[Crvena pravda]]“, zbog čega je suđen [[1922]]. Član KPJ od 1924, a 1930. osuđen na tri godine zatvora. Po izlasku s robije preuzeo rukovođenje tehnikom CK KPJ, posle čega je uhaošen 1934. i osuđen na 10 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, a potom upućen u [[Hrvatska|Hrvatsku]], gde je ativno učestvovao u [[Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1959]]. godine u [[Zadar|Zadru]]. # '''[[Jovan Trajković]]''', službenik. Rođen 1907. u [[Pančevo|Pančevu]]. Član KPJ od 1929. Iste godine uhapšen i osuđen na 12 godina, a 1934. na još dve godine. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo 1942. u toku Narodnooslobodilačkog rata. # '''[[Anton Franović]]''', mornar. Rođen [[1889]]. godine. Član KPJ od 1923, a od 1927. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu. Posle povratka u Jugoslaviju politički delovao u [[Dalmacija|Dalmaciji]], a 1936. emigrirao u [[Francuska|Francusku]]. Uhapšen 1937, posle neupele akcije prebacivanja [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|dobrovoljaca iz Jugoslavije]] u [[Španija|Španiju]] brodom „Korzika“ i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i učestvovao u Narodnooslobodilačkom ratu. Posle oslobođenja živeo kao penzioner. # '''[[Blagoja Fotev]]''', radnik. Rođen je [[1900]]. u selu German kod [[Lerin]]a ([[Grčka]]). Član KPJ od 1938, uhapšen 1940. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u Makedoniju, ali je tokom puta pao u bugarsko zarobljeništvo, gde je ostao do kraja 1943. Posle se uključio u Narodnooslobodilačku borbu. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Godine [[1950]]. zbog podrške Rezoluciji Informbiroa, isključen iz KPJ. Umro 1993. godine u Bitolju. # '''[[Josip Hristić]]''' # '''[[Nikola Špehar]]''' == Posledice == {{main|Fruškogorski partizanski odred}} {{citiranje|Tih dana je stigla vest da su naši drugovi, zatvoreni u kazamatu Mitrovice, provalili robijašnicu i pobegli. Ta vest zaprepastila je beogradsku policiju. Sta se sve pričalo povodom ovog bekstva nije lako opisati. Ocenjivali su, i to nisu krili, da će komunisti robijaši, koji su pobegli iz Mitrovice, značiti nov podstrek za borbu i akciju, da su oni najopasniji i najbeskompromisniji. U policiji je nastao lom. Sumnjalo se na sve i svakoga. Mi smo likovali. Tih dana sve nam je nekako išlo od ruke.<ref>https://znaci.org/00002/341.pdf</ref>|Sećanje jednog od ustanika}} Nakon par dana odbegli komunisti su se spojili sa manjom oružanom grupom koja se desetak dana nalazila u Fruškoj gori, a početkom septembra je formiran i [[Fruškogorski partizanski odred]]. Samo bekstvo, organizovano od sremskih partizana, imalo je veliki mobilizacioni značaj u celoj oblasti. Centar narodnooslobodilačkog pokreta preneće se u narednom periodu u Srem. Već od avgusta i septembra 1941. počinje postepeni uspon borbe u Sremu. Vlasti [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] su bile svesne šta bekstvo znači, navodeći da je bilo bolje da je „''pobeglo 32.000 kriminalaca nego što su otišli 32 komunista''".<ref>Vojvodina u NOR-u, str. 103.</ref> [[Datoteka:Bekstvo iz zatvora u Sremskoj Mitrovici 1941.jpg|minijatura|Grupa oslobođenih robijaša komunista, zajedno sa mačvanskim partizanima, u Bogatiću septembra 1941.]] Nakon izlaska zatvorenih komunista na slobodnu teritoriju, u Sremu se osećalo delovanje dva centra: Okružnog komiteta u Staroj Pazovi i centra oko štaba [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog partizanskog odreda]]. U Sremu su se zadržali Jovan Veselinov, Stanko Paunović, Jovan Trajković i Slobodan Bajić, dok su ostali prešli u ustaničku Srbiju (Ivan Maček, Marijan Stilinović, Jusuf Tulić i drugi).<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Sredinom septembra, po odluci CK KPJ, sa Fruške gore prešlo je u Srbiju 25 oslobođenih robijaša.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15697&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Oni su prvo prešli u Mačvu, gde im je [[Mačvanski partizanski odred]] priredio svečan doček.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU">[https://www.znaci.org/00002/344.pdf Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (ŽENE MAČVE U USTANKU, SUSRET SA »ROBIJAŠIMA«), Beograd 1964.]</ref> 21. septembra u seocetu Petkovici ispod Cera ženski hor je svečano dočekao "drage robijaše" koji su pobegli iz Sremskomitrovačkog zatvora.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/> {{izdvojeni citat|Kad se kamion pojavio na ulazu u dvorište i ugledavši »mitrovčane u robijaškim odelima, iz ženskih grla razleže se pesma: »Hajd' u kolo robijaši, složno zaigrajmo, Mitrovčanku zapevajmo, sada je sloboda...«<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/>}} == U popularnoj kulturi == Prema ovom događaju snimljena su dva filma: * „[[Bekstva]]“, reditelja [[Radoš Novaković|Radoša Novakovića]], [[1968]]. * „[[Stići pre svitanja]]“, reditelja [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Ace Đorđevića]], [[1978]]. godine. == Savremena tumačenja == Prema tumačenju [[Vlado Dapčević|Vlada Dapčevića]], partija je bila protiv njihovog oslobađanja jer su većina tih robijaša bili "petkovci", pristalice [[Petko Miletić|Petka Miletića]], Brozovog likvidiranog rivala: {{izdvojeni citat|Šta ti misliš, da li je slučajno to što je Okružni komitet Partije u Sremskoj Mitrovici onda u okupaciji zabranio oslobađanje osuđenika iz mitrovičkog zatvora. Samoinicijativno bjekstvo je organizovala Slavka Veselinov, sekretar SKOJ-a, jer je bila zaljubljena u Jovana Veselinova, koji je sa ostalim komunistima čamio u tom zatvoru. Sa Slavkom su bili Pinki i još njih pet - šest. Tako su spašeni ti komunisti. Većina tih robijaša, bilo ih je oko šezdeset, bili su petkovci. Svaki dan je prijetila opasnost da ih zakolju ustaše. Vjerovatno nekome nije išlo u račun da ljudi takvih sposobnosti, znanja i uticaja izađu iz zatvora.<ref name="Ćuruvija">[http://www.partijarada.org/Arhiv/IB-JVD.pdf Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević]</ref>|[[Vlado Dapčević]]}} == Literatura == {{Vojvodina u NOB}} * '''Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945''', "Vojno-istorijski institut" Beograd, 1964. * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. * [[Jovan Veselinov]], ''Svi smo mi jedna partija'', Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Fruškogorski partizanski odred]] * [[Bijeg iz logora Kerestinec 1941.]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/00001/48_29.htm ПРЕЛАЗАК ГРУПЕ КОМУНИСТА — РОБИЈАША ИЗ СРЕМА У МАЧВУ] [[Kategorija:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 26haj1hqjkw5abkdt0y9th6ist261bp 42605832 42605807 2026-06-05T22:02:50Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora|Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605832 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Pobegli iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.jpg|minijatura|250px|Grupa bivših robijaša, mesec dana kasnije, kao partizani u Bogatiću septembra 1941. U sredini s beretom [[Marijan Stilinović]].]] '''Bekstvo komunista iz zatvora u Sremskoj Mitrovici''' odigralo se u noći 21/22. avgusta 1941. godine. Okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], zatekla je u [[Sremska Mitrovica|Sremskomitrovačkom]] zatvoru, 32 politička zatvorenika [[Komunizam|komunista]] koji su dospeli pod vlast [[NDH]]. Uz pomoć mesne partijske organizacije, oni su uspeli da noću [[22. 8.|22. avgusta]] [[1941]]. godine pobegnu iz zatvora. Posle bega jedno vreme su bili na [[Fruška gora|Fruškoj gori]], učestvujući u osnivanju [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog odreda]]. Potom je jedna grupa otišla u [[Srbija|Srbiju]] u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije]], a druga ostala da rukovodi [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|borbom u Sremu]]. Ovo masovno bekstvo je imalo odlučujući značaj za razvoj ustanka u Sremu i šire, jer se radilo o starim komunistima i iskusnim političkim radnicima. Od 32 robijaša, [[Nemci]]ma i [[Ustaše|ustašama]] je uspelo da uhvate samo dvojicu. Osmorica učesnika bega su proglašena za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]. == Priprema bega == {{izdvojeni citat|Svi su oni rizikovali živote, svoje i svojih, da bi nas spasili iz tamnice i sigurne smrti. Oni su nepokolebljivo verovali da ćemo se njihovom pomoći izvući iz kandži ustaša i Nemaca i da će naše revolucionarno znanje i iskustvo biti dragocena pomoć narodnooslobodilačkom pokretu.<ref name="Veselinov">Jovan Veselinov, Svi smo mi jedna partija (str. 243-250), Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980.</ref>|[[Jovan Veselinov]] o drugaricama i drugovima koji su pomogli njihovo bekstvo}} Okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], zatekla je u [[Sremska Mitrovica|Sremskomitrovačkom]] zatvoru, 32 politička zatvorenika [[Komunizam|komunista]] koji su dospeli pod vlast [[NDH]]. Nakon dizanja oružanog ustanka u julu 1941. godine, po Kaznioni se pročulo da će [[Gestapo]] komuniste uskoro streljati.<ref name="Veselinov"/> Jedan od stražara, Janko Pejnović, im je pomagao. Komunisti-robijaši su ubrzali kopanje kanala, radili su i danju i noću. Ali bekstvo nisu mogli da ostvare bez pomoći partijske organizacije. Nažalost, Okružni komitet KPJ za Srem je oklevao. Kada je ranjen i uhapšen Matija Huđi, član Okružnog komiteta koji je održavao vezu s zatvorenicima, prestalo je interesovanje članova Okružnog komiteta za njihovo bekstvo. Posle odbijanja Okružnog komiteta Partije da im pomogne, svu odgovornost za bekstvo su preuzeli omladinci, članovi Okružnog komiteta SKOJ-a: [[Stanka Munćan]], [[Rosa Vilić]], [[Boško Palkovljević Pinki|Boško Palkovljević Pinki, Marko Peričin Kamenjar]] i [[Jovan Štokovac Džoja]].<ref>http://slikepartizana.com/oslobadanje-komunista-iz-sremskomitrovacke-kaznione/</ref> Vezu sa robijašima je održavala Stanka Munćan, organizaciona sekretarka Okružnog komiteta SKOJ-a za Srem, koja je poznavala stražare Janka Pejnovića i Nikolu Tešankića.<ref name="Veselinov"/> Skojevi su prešli u Manćelošku planinu, u vinograd Steve Brnjaševića, i odatle održavali vezu sa robijašima. Kaznionski partijski Komitet se od tada samo njima obraćao. Na sastanku Okružnog komiteta SKOJ-a, održanog 15. jula povodom bekstva, organizacioni sekretar Okružnog komiteta KPJ [[Jusuf Tulić]] je rekao da Okružni komitet ne može da primi odgovornost za takav poduhvat, koji može da izazove represalije i uništenje partijskih kadrova. Tada je doneta odluka da Stanka Munćan otputuje u Beograd i potraži saglasnost Pokrajinskog i Centralnog komiteta za bekstvo. Centralni komitet im je poručio da što pre pobegnu, po svaku cenu. Kaznionski komitet je tada rešio da beže i u slučaju da ih niko ne prihvati.<ref name="Veselinov"/> == Tok bekstva == Noću između 21. i 22. avgusta 1941. sve je bilo obezbeđeno za bekstvo. U ponoć su robijaši iz kanala probili izlaz na površinu iza zidina Kaznione. Kod rupe ih je čekao mladić naoružan velikim pištoljem (Pinki), sa drugovima koji su bili slabo naoružani. Posle kratkog pozdravljanja, postrojili su ih i poveli ka Fruškoj gori.<ref name="Veselinov"/> Straža nije otkrila bekstvo sve do jutra, kada su vršili redovan pregled. Zato je potera počela sedam sati posle bekstva, što im je omogućilo da neometano stignu do Fruške gore. Robijaši su se sakrili na samom ulazu u Frušku goru, usled čega ih je mimoišla nemačka i ustaška potera, koja ih je tražila po dubini šume.<ref name="Veselinov"/> == Učesnici bega == Učesnici velikog bega komunista su bili: # '''[[Marton Ač]]''' # '''[[Mita Aleksić]]''', studet prava. Rođen [[1907]]. u [[Zrenjanin|Velikom Bečkereku]]. Bio član KPJ, uhapšen [[1929]]. i osuđen na 10 godina zatvora, a [[1934]]. na još dve godine. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]]. # '''[[Bane Andrejev|Bane Andreev]]''', student. Rođen [[1905]]. u [[Veles (grad)|Velesu]]. Član KPJ od [[1923]], a od [[1924]]. i član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Makedoniju. Uhapšen 1929. i osuđen na 15 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] upućen u [[Republika Makedonija|Makedoniju]], gde je bio jedan od rukovodilaca [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Godine [[1948]]. zbog podrške Rezoluciji [[Informbiro]]a, isključen iz KPJ. Umro [[1980]]. godine u [[Beograd]]u. # '''[[Žarko Aćimović]]''' # '''[[Slobodan Bajić Paja]]''' , student. Rođen [[1916]]. u selu [[Šidski Banovci|Šidskim Banovcima]], kod [[Šid]]a. Član KPJ od [[1938]]. i iste godine uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe u Sremu]]. Poginuo [[1943]]. godine i proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. # '''[[Mihailo Bambulović]]''', stolarski radnik. Rođen [[1902]]. godine. Član KPJ od 1923, od [[1926]]. do 1929. bio delegat KPJ pri [[Komunistička partija Francuske|KP Francuske]], a od 1929. do 1934. boravio u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]]. U [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] se vratio kao instruktor [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[1935]]. uhapšen i osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku Narodnooslobodilačkog rata. # '''[[Rafael Batino]]''', službenik. Rođen [[1910]]. u [[Bitolj]]u. Član KPJ od 1935, a [[1936]]. uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u [[Sandžak]], gde je pod ilegalnim imenom Miša Cvetković radio kao politički sekretar OK KPJ za Sandžak. Uhvaćen od starne [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i predat [[Kraljevina Italija|Italijanima]], koji su ga streljali [[1942]]. godine. # '''[[Ćira Dimitrijević]]''' # '''[[Jovan Veselinov]]''', metalski radnik i partijski funkcioner. Rođen [[1906]]. u selu [[Kumane (Novi Bečej)|Kumanu]], kod Velikog Bečkereka. Član KPJ od 1923, a od 1926. do [[1930]]. godine boravio u Sovjetskom Savezu. Posle povratka u Jugoslaviju politički delovao u [[Vojvodina|Vojvodini]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. Uhapšen [[1931]]. i osuđen na 15 godina zatvora. Posle beksta iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora Narodnooslobodilačke borbe u Sremu i [[Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Vojvodini]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1982]]. godine u Beogradu. Odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. # '''[[Vukadin Vukadinović]]''', svršeni učenik gimnazije. Rođen [[1915]]. u selu [[Mašte|Maštu]], kod [[Berane|Berana]]. Član KPJ od 1936, hapšen 1936. i [[1940]], kada je osuđen na godinu dana zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u [[Srbija|Srbiju]], odakle se potom prebacio u [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde je učestvovao u [[Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Poginuo 1943. godine i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Radovan Vuković]]''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u valjevski gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. # '''[[Ivan Knežević (revolucionar)|Ivan Knežević]]''', geometar. Rođen 1910. godine. Član KPJ i rukovodilac tehnike pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Hravtsku i Slavoniju. Uhapšen 1936, a 1937. osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku Narodnooslobodilačkog rata, 1942. godine. # '''[[Alojz Kocmur]]''', pedagog. Rođen [[1908]]. u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Član KPJ, od [[1925]]. do 1930. boravio u Sovjetskom Savezu. Po povratku u Jugoslaviju, uhašen i 1930. osuđen na 12 godina robije. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, tokom koje je 1942. poginuo u borbama sa [[Ustaška vojnica|ustašama]] kod [[Bugojno|Bugojna]]. # '''[[Mehmed Kurto]]''', krojački radnik. Rođen 1908. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Član KPJ od 1925, a od 1928. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu i [[Beč]]u. Po povratku u Jugoslaviju, tokom 1935. i 1936. radio kao instruktor CK KPJ u [[Zagreb]]u i Ljubljani. Uhapšen 1936. i poslat na izdržavanje 10-godišnje zatvorske kazne, na koju je u odsustvu bio osuđen 1930. godine. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi. # '''[[Milan Marinković]]''' # '''[[Ivan Maček]]''', radnik i partijski funkcioner. Rođen 1908. u selu Spodnja, kod Ljubljane. Član KPJ od 1930, a od 1935. do 1937. boravio u Sovjetskom Savezu. Po povratku u zemlju, politički delovao u Sloveniji, gde je bio član [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]]. Uhapšen 1938. i osuđen na četiri godine zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, gde je do marta 1942. bio sa Vrhovnim štabom, a potom sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljom]] otišao u Sloveniju, gde je bo jedan od rukovodilaca [[Slovenija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1993]]. godine u Ljubljani. Odlikovan Ordenom narodnog heroja. # '''[[Lazar Milankov]]''' # '''[[Jordan Nikolov Orce|Jordan Nikolov]]''', krojački radnik i partijski funkcioner. Član KPJ od 1935, a od [[1939]]. i član Pokrajinskog komteta KPJ za Makedoniju. Uhapšen 1940. i osuđen na dve godine zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u Makedoniju. Na putu ka Makedoniji, poginuo je prilikom prelaska iz [[Treći rajh|nemačke]] u [[Bugarska|bugarsku]] okupacionu zonu i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Stanko Paunović Veljko]]''', metalski radnik. Rođen je 1907. u selu [[Brestovac (Negotin)|Brestovcu]] kod [[Negotin]]a. Član KPJ, [[1928]]. uhapšen i osuđen na 14 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i postao jedan od organizatora Narodnooslobodilačke borbe u Sremu. Poginuo 1943. godine i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Ćira Petrović]]''' # '''[[Mutimir Popović]]''', radnik. Jula 1934. samoiniscijativno krenuo na školovanje u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]]. U [[Prag]]u se javio punktu CK KPJ, gde mu je saopšteno da se vrati u zemlju. Prilikom povratka u zemlju, u oktobru 1936. bio uhapšen i osuđen na godinu i po zatvora. Nakon izlaska iz zatvora nastavio sa partijskim radom i 1937. godine bio ponovo uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1945. godine kao obaveštajni oficir jedne [[Vojvođanske brigade NOVJ|vojvođanske brigade]]. # '''[[Paško Romac]]''', radnik. Rođen je [[1913]]. u selu [[Vukšić (Benkovac)|Vukšiću]], kod [[Benkovac|Benkovca]]. Član KPJ od 1935, tokom služenja vojnog roka, osuđen na osam i po godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovnu]]. Od 1942. se nalazio na raznim dužnostima u jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i POJ]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro 1982. godine u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Odlikovan Ordenom narodnog heroja. # '''[[Đorđe Sekulić]]''' # '''[[Mihajlo Seleši]]''' # '''[[Trajko Stamenković]]''', pravnik i partijski funkcioner. Rođen je [[1909]]. u [[Leskovac|Leskovcu]]. Član KPJ od 1928, 1929. osuđen na četiri godine zatvora, a 1934. izabran za sekretra Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen 1935. i osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, gde je učestvovao u [[Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Četnici ga 1942. zarobili i predali [[Treći rajh|Nemcima]]. Streljan je krajem 1942. i proglašen je za narodnog heroja. # '''[[Spasoje Stejić Baćo]]''', molerski radnik. Rođen je [[1904]]. u [[Ada (mesto)|Adi]]. Bio [[Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|učesnik Oktobarske revolucije]], a član KPJ od [[1919]]. godine. Izvršilac je neuspelog „[[Vidovdanski atentat (1921)|Vidovdanskog atentata]]“ na [[Aleksandar I Karađorđević|regenta Aleksandra Karađorđevića]] [[1921]], posle čega je osuđen na smrtnu kaznu, koja mu je preinačena u doživotnu robiju. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, tokom koje je 1943. poginuo u borbama tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]]. # '''[[Marijan Stilinović]]''', režiser i partijski funkcioner. Rođen je 1904. u [[Sveta Nedelja (grad)|Svetoj Nedelji]] kod [[Samobor]]a. Član organizacija „[[Crvena pravda]]“, zbog čega je suđen [[1922]]. Član KPJ od 1924, a 1930. osuđen na tri godine zatvora. Po izlasku s robije preuzeo rukovođenje tehnikom CK KPJ, posle čega je uhaošen 1934. i osuđen na 10 godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Srbiju, a potom upućen u [[Hrvatska|Hrvatsku]], gde je ativno učestvovao u [[Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Umro [[1959]]. godine u [[Zadar|Zadru]]. # '''[[Jovan Trajković]]''', službenik. Rođen 1907. u [[Pančevo|Pančevu]]. Član KPJ od 1929. Iste godine uhapšen i osuđen na 12 godina, a 1934. na još dve godine. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo 1942. u toku Narodnooslobodilačkog rata. # '''[[Anton Franović]]''', mornar. Rođen [[1889]]. godine. Član KPJ od 1923, a od 1927. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu. Posle povratka u Jugoslaviju politički delovao u [[Dalmacija|Dalmaciji]], a 1936. emigrirao u [[Francuska|Francusku]]. Uhapšen 1937, posle neupele akcije prebacivanja [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|dobrovoljaca iz Jugoslavije]] u [[Španija|Španiju]] brodom „Korzika“ i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i učestvovao u Narodnooslobodilačkom ratu. Posle oslobođenja živeo kao penzioner. # '''[[Blagoja Fotev]]''', radnik. Rođen je [[1900]]. u selu German kod [[Lerin]]a ([[Grčka]]). Član KPJ od 1938, uhapšen 1940. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u Makedoniju, ali je tokom puta pao u bugarsko zarobljeništvo, gde je ostao do kraja 1943. Posle se uključio u Narodnooslobodilačku borbu. Posle oslobođenja, bio društveno-politički radnik. Godine [[1950]]. zbog podrške Rezoluciji Informbiroa, isključen iz KPJ. Umro 1993. godine u Bitolju. # '''[[Josip Hristić]]''' # '''[[Nikola Špehar]]''' == Posledice == {{main|Fruškogorski partizanski odred}} {{citiranje|Tih dana je stigla vest da su naši drugovi, zatvoreni u kazamatu Mitrovice, provalili robijašnicu i pobegli. Ta vest zaprepastila je beogradsku policiju. Sta se sve pričalo povodom ovog bekstva nije lako opisati. Ocenjivali su, i to nisu krili, da će komunisti robijaši, koji su pobegli iz Mitrovice, značiti nov podstrek za borbu i akciju, da su oni najopasniji i najbeskompromisniji. U policiji je nastao lom. Sumnjalo se na sve i svakoga. Mi smo likovali. Tih dana sve nam je nekako išlo od ruke.<ref>https://znaci.org/00002/341.pdf</ref>|Sećanje jednog od ustanika}} Nakon par dana odbegli komunisti su se spojili sa manjom oružanom grupom koja se desetak dana nalazila u Fruškoj gori, a početkom septembra je formiran i [[Fruškogorski partizanski odred]]. Samo bekstvo, organizovano od sremskih partizana, imalo je veliki mobilizacioni značaj u celoj oblasti. Centar narodnooslobodilačkog pokreta preneće se u narednom periodu u Srem. Već od avgusta i septembra 1941. počinje postepeni uspon borbe u Sremu. Vlasti [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] su bile svesne šta bekstvo znači, navodeći da je bilo bolje da je „''pobeglo 32.000 kriminalaca nego što su otišli 32 komunista''".<ref>Vojvodina u NOR-u, str. 103.</ref> [[Datoteka:Bekstvo iz zatvora u Sremskoj Mitrovici 1941.jpg|minijatura|Grupa oslobođenih robijaša komunista, zajedno sa mačvanskim partizanima, u Bogatiću septembra 1941.]] Nakon izlaska zatvorenih komunista na slobodnu teritoriju, u Sremu se osećalo delovanje dva centra: Okružnog komiteta u Staroj Pazovi i centra oko štaba [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog partizanskog odreda]]. U Sremu su se zadržali Jovan Veselinov, Stanko Paunović, Jovan Trajković i Slobodan Bajić, dok su ostali prešli u ustaničku Srbiju (Ivan Maček, Marijan Stilinović, Jusuf Tulić i drugi).<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Sredinom septembra, po odluci CK KPJ, sa Fruške gore prešlo je u Srbiju 25 oslobođenih robijaša.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15697&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Oni su prvo prešli u Mačvu, gde im je [[Mačvanski partizanski odred]] priredio svečan doček.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU">[https://www.znaci.org/00002/344.pdf Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (ŽENE MAČVE U USTANKU, SUSRET SA »ROBIJAŠIMA«), Beograd 1964.]</ref> 21. septembra u seocetu Petkovici ispod Cera ženski hor je svečano dočekao "drage robijaše" koji su pobegli iz Sremskomitrovačkog zatvora.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/> {{izdvojeni citat|Kad se kamion pojavio na ulazu u dvorište i ugledavši »mitrovčane u robijaškim odelima, iz ženskih grla razleže se pesma: »Hajd' u kolo robijaši, složno zaigrajmo, Mitrovčanku zapevajmo, sada je sloboda...«<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/>}} == U popularnoj kulturi == Prema ovom događaju snimljena su dva filma: * „[[Bekstva]]“, reditelja [[Radoš Novaković|Radoša Novakovića]], [[1968]]. * „[[Stići pre svitanja]]“, reditelja [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Ace Đorđevića]], [[1978]]. godine. == Savremena tumačenja == Prema tumačenju [[Vlado Dapčević|Vlada Dapčevića]], partija je bila protiv njihovog oslobađanja jer su većina tih robijaša bili "petkovci", pristalice [[Petko Miletić|Petka Miletića]], Brozovog likvidiranog rivala: {{izdvojeni citat|Šta ti misliš, da li je slučajno to što je Okružni komitet Partije u Sremskoj Mitrovici onda u okupaciji zabranio oslobađanje osuđenika iz mitrovičkog zatvora. Samoinicijativno bjekstvo je organizovala Slavka Veselinov, sekretar SKOJ-a, jer je bila zaljubljena u Jovana Veselinova, koji je sa ostalim komunistima čamio u tom zatvoru. Sa Slavkom su bili Pinki i još njih pet - šest. Tako su spašeni ti komunisti. Većina tih robijaša, bilo ih je oko šezdeset, bili su petkovci. Svaki dan je prijetila opasnost da ih zakolju ustaše. Vjerovatno nekome nije išlo u račun da ljudi takvih sposobnosti, znanja i uticaja izađu iz zatvora.<ref name="Ćuruvija">[http://www.partijarada.org/Arhiv/IB-JVD.pdf Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević]</ref>|[[Vlado Dapčević]]}} == Literatura == {{Vojvodina u NOB}} * '''Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945''', "Vojno-istorijski institut" Beograd, 1964. * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. * [[Jovan Veselinov]], ''Svi smo mi jedna partija'', Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Fruškogorski partizanski odred]] * [[Bijeg iz logora Kerestinec 1941.]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/00001/48_29.htm ПРЕЛАЗАК ГРУПЕ КОМУНИСТА — РОБИЈАША ИЗ СРЕМА У МАЧВУ] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] hy4pvsnjws7jw9cvm00kte9f5eetzpd 14 137263 42605604 42365594 2026-06-05T15:20:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605604 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Voditelji]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] 99k6gepgv7hlxfgktd9yz9f78rf5r8m 42605619 42605604 2026-06-05T15:24:08Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] na [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605604 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Voditelji]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] 99k6gepgv7hlxfgktd9yz9f78rf5r8m 42605645 42605619 2026-06-05T15:25:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605645 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Voditelji]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 7y8s10ub0z5ko5lucm1yi588iurapro 0 144997 42606399 41822990 2026-06-06T11:41:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606399 wikitext text/x-wiki {{for|istoimeni bend|Big Time Rush (bend)}} {{Infokutija TV | slika= | writer =<!--- provided in template at bottom of article ---> | director =<!--- provided in template at bottom of article ---> | žanr = [[mjuzikl]] <br /> [[dramedija]]<!--- BTR is a comedy-drama. Do not change ---> | format = <!--- this is the precise format; discuss changes on talk page first ---> | kreator = [[Scott Fellows]] | nastupaju = [[Kendall Schmidt]]<br />[[James Maslow]]<br />[[Carlos Pena, Jr.]]<br />[[Logan Henderson]]<br />[[Ciara Bravo]]<br />[[Tanya Chisholm]]<br />[[Stephen Kramer Glickman]] | br_sezona = 4 | br_epizoda = 74 | lista_epizoda = Popis epizoda Big Time Rush | izvršni_producent = Scott Fellows | producent = Jed Spingarn<br /><small>(nadzorni producent)</small><br />Joanne Toll<br />Lazar Saric<br />Debra Spidell | kompozitor = Dusty Moon,<br />Guy Moon & Big Time Rush | uvodna_tema = "[[Big Time Rush (pjesma iz Big Time Rush)|Big Time Rush]]" koju izvodi [[Big Time Rush (bend)|Big Time Rush]] | lokacija = [[Los Angeles]]<br />[[Hollywood]]<br />[[Rochester (Minnesota)|Rochester]], Minnesota<br />[[Malibu]] | kamera = [[film]]; [[postavke jedne kamere|jedna kamera]] | trajanje = 23 min. <small>(obične epizode)</small><br />46 min. <small>(posebne epizode)</small> | kompanija = Jack Mackie Pictures<br />[[Sony Music Entertainment]]<br />[[Nickelodeon Productions]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | kanal = [[Nickelodeon]], [[YTV]] | slika_format = [[480i]] ([[SDTV]]),<br />[[1080i]] ([[HDTV]]) | audio_format = [[stereofonija|stereo]] | početak = {{Start date|2009|11|28|df=y}} | kraj = {{End date|2013|7|25|df=y}} | srodna = [[Ned's Declassified School Survival Guide]] | website = http://www.nick.com/shows/big-time-rush | website = http://www.btrband.com/ }} '''''Big Time Rush''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] televizijska serija koja se od 2009. do 2013. prikazivala na programu TV-kanala [[Nickelodeon]]. ''Big Time Rush'' je grupa četvorice mladih hokejaša iz Minnesote koji su se pretvorili u pjevački boy bend, a radnja prati njihove pustolovine od doseljavanja u Los Angeles. Seriju je stvorio producent [[Scott Fellows]]. == Vanjske veze == {{commonscat|Big Time Rush}} * [http://www.btrband.com/ Službeni Big Time Rush (band website)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110208100205/http://www.btrband.com/ |date=2011-02-08 }} * {{IMDb title|1131746}} {{TVSvijek|2009|2013}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Muzičke TV-serije]] {{TV-stub}} c4q185eh4ma6cp3l7g8lkyxrl8vv9qq 0 146310 42606385 41822803 2026-06-06T11:37:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606385 wikitext text/x-wiki '''Babilon 5''' je američka [[znanstvena fantastika|znanstveno fantastična]] televizijska serija stvorena, producirana i koju je uvelike napisao [[J. Michael Straczynski]]. Serija je centrirana na Babilon 5 svemirsku postaju: fokalno mjesto za za politiku, diplomaciju, i sukob u kasnim i ranim 2250-im i 2260-im. Sa svojih istaknutim korištenjem unaprijed planiranih lukova priče, serija je često opisivana kao "roman za televiziju." Pilot [[film]] je imao premijeru dana [[22. 2.]] [[1993]]. godine. Redovno emitiranje serije počinje od 26. siječnja 1994. i emitirala se pet punih sezona, osvajila dva Hugoa za najbolje dramsko Predstavljanje i dvije Emmy nagrade - za šminku i vizualne efekte. Serija je dala još šest televizijskih filmova i spin-off seriju, Crusade, koja je emitirana u 1999 i imala trinaest epizoda. Izravno DVD izdanje sadrži dva kratka filma o odabranih znakova iz serije objavljeno je [[31. 7.]] [[2007]]. godine. {{Nagrada Nebula za najbolji scenario/Bradburyjeva nagrada}} {{commonscat|Babylon 5}} {{TVSvijek|1993|1998}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] qax61guzpxiw8v9t325613m2wq5v9m9 0 147266 42606166 42485873 2026-06-05T22:51:06Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606166 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=SPASENIJA CANA BABOVIĆ |slika=[[Datoteka:Spasenija Cana Babović.jpg|270px]] |opis_slike=Spasenija Cana Babović |datum rođenja=[[25. mart]] [[1907]]. |mesto rođenja=[[Lazarevac]] |država rođenja={{zastava|Srbija|1882}} |datum smrti=[[17. decembar]] [[1977]]. ('''70''' god.) |mesto smrti=[[Beograd]], [[Datoteka:Flag of the Socialist Republic of Serbia.svg|22px|]] [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=tekstilna radnica |suprug=[[Ibrahim Babović]] |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1941]] — [[1945]]. |čin=[[Datoteka:Pukovnik JNA.jpg|35px]] [[Pukovnik]] u rezervi |narodni heroj=[[5. jul]]a [[1952]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden jugoslovenske zvezde2}} {{!}}- {{!}} {{Orden republike1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Spasenija Cana Babović''' ([[1907]] — [[1977]]) je bila [[revolucionarka]], učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]], [[junak socijalističkog rada|junakinja socijalističkog rada]] i [[narodni heroj Jugoslavije|narodna heroina Jugoslavije]]. Spasenija se kao osamnaestogodišnja radnica uključila u radnički i sindikalni pokret. Zbog učešća u radničkim štrajkovima 1930-ih je više puta hapšena. [[1937]]. je osuđena po [[Obznana|antikomunističkom zakonu]] na dve godine zatvora. Jedna je od organizatorki [[ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]] [[1941]]. Bila je zamenik političkog komesara [[II proleterska brigada|II proleterske brigade]]. Radila je na organizovanju [[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi|žena u Narodnooslobodilačkom pokretu]]. Bila je članica Predsedništva [[AVNOJ]]-a. Jedna je od najpoznatijih liderki [[AFŽ]]-a.<ref>[http://www.rosalux.rs/en/artikl.php?id=45 Partizanke - Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakon oslobođenja je obavljala odgovorne političke dužnosti: bila je ministarka – predsednica Saveta za narodno zdravlje i socijalnu politiku u Vladi Narodne Republike Srbije (1951). Nosilac je više odlikovanja i priznanja. == Biografija == === Detinjstvo i mladost === Rođena je kao Spasenija Ćuković [[25. mart]]a [[1907]]. godine u [[Lazarevac|Lazarevcu]].<ref name="EJ">Enciklopedija Jugoslavije (knjiga prva). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1955. godina.</ref><ref name="VE">Vojna enciklopedija (knjiga prva), Beograd 1970. godina.</ref><ref name="NH">Narodni heroji Jugoslavije (knjiga prva). „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina</ref> Njeni roditelji Vasa i Stamena Ćuković (rođena Milovanović), pored Spasenije, imali su još troje dece — Životu, Boška i Radmilu.<ref name="SM-SCB">Stanko Mladenović „Spasenija Cana Babović“. „Rad“ Beograd i „Svetlost“, Kragujevac, 1980. godina.</ref> Otac joj je poreklom bio iz sela [[Radoinja|Radoinje]], kod [[Nova Varoš|Nove Varoši]] i u Lazarevac je došao [[1901]]. godine, gde je otvorio pekarsko-mesarsku radnju. Bio je učesnik [[Prvi balkanski rat|Prvog]] i [[Drugi balkanski rat|Drugog balkanskog rata]], [[1912]]—[[1913]]. godine, a u toku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], je bio borac čuvene Drinske divizije. Iz rata se vratio tek u proleće [[1919]]. godine, posle dužeg lečenja od [[tifus]]a, [[Srpska vojska u Bizerti|u Bizerti]].<ref name="SM-SCB"/> Tokom boravka Spasenijinog oca u ratovima, brigu o porodici je vodila njena majka, sve do [[1915]]. godine, kada se razbolela od tifusa i umrla. Posle njene smrti, Spasenijina braća, Života i Boško, su bila poslata u sirotište u [[Beograd]], a Spasenija i njena mlađa sestra Radmila su prešle kod tetke u selo [[Vreoci|Vreoce]]. Posle očevog povratka, [[1919]]. godine, one su se vratile u Lazarevac, dok su braća otišla na učenje zanata u [[Srbobran]].<ref name="SM-SCB"/> U Lazarevcu je Spasenija, završila osnovnu (''koju je zbog rata, više puta prekidala'') i trogodišnju žensku zanatsko-industrijsku školu.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Posle završetka škole, kratko vreme je radila u Lazarevcu, a onda je [[1926]]. godine otišla u [[Beograd]], gde je počela da radi kao tekstilna radnica. === Članstvo u Komunističkoj partiji === Prva saznanja o [[Radnički pokret Jugoslavije|radničkom pokretu]], Spasenija je dobila kao mlada radnica u [[Lazarevac|Lazarevcu]], zajedno sa starijim bratom Životom, koji je bio član radničkog sportskog kluba „Radnik“. Po dolasku u [[Beograd]], Cana je postala članica [[Kud Abrašević|radničkog kulturno umetničkog društva „Abrašević“]], preko kog je stupila u dodir sa članovima tada ilegalnih komunističkih organizacija — [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine]] (SKOJ) i [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Aprila [[1927]]. godine, Milorad Mića Marković, tada član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Srbiju, primio je Spaseniju Babović i njenu drugaricu i koleginicu Ružu Rašić, u članstvo Saveza komunističke omladine Jugoslavije.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Zajedno sa njima u istoj skojevskoj ćeliji delovali su [[Pavle Kovačević]], koji je bio sekretar ćelije, [[Josip Cazi]], Ivan Brijaček i drugi. [[Datoteka:Glavnjača.jpg|thumb|Zloglasni istražni zatvor Uprave grada Beograda, [[Glavnjača]].]] Cana je tada stanovala u Braničevskoj ulici (''danas u blizini [[Hram Svetog Save|Hrama Svetog Save]]''), a u njenom stanu su često sastajali mnogi, tada partijski i skojevski aktivisti, a kasnije poznati revolucionari, kao npr. — [[Aleksandar Ranković]], [[Simo Miljuš]], [[Stevan Čolović]], [[Otokar Keršovani]] i dr. Aktivno je učestvovala u svim akcijama, koje je u to vreme organizovao SKOJ i KPJ. Krajem [[1928]]. godine, bila je prvi put uhapšena i oko mesec dana je provela u pritvoru u [[Uprava grada Beograda|Upravi grada Beograda]] zloglasnoj „[[Glavnjača|Glavnjači]]“.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Posle toga je bila izabrana za člana Rejonskog komiteta SKOJ-a za Vračar i primljena u članstvo Komunističke partije Jugoslavije. Početkom 1929. godine postala je član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Srbiju, a avgusta iste godine na Pokrajinskoj konferenciji SKOJ-a za Srbiju, koja je održana na [[Zvezdara (Beograd)|Zvezdari]], izabrana je u Sekretarijat PK SKOJ-a za Srbiju. Tada je veoma aktivno sarađivala sa Aleksandrom Rankovićem, [[Miloš Matijević|Milošem Matijevićem]], Stojanom Slavnićem, Ružicom Rašić i Viktorom Šterkom, koji su takođe bili članovi Sekreterijata. U proleće [[1929]]. godine, Cana se udala za [[Ibrahim Babović|Ibrahima Babovića]], mladog geometra i istaknutog člana požarevačke partijske organizacije, koga je upoznala godinu dana ranije na jednoj zabavi povodom Kongresa prosvetno-umetničkih grupa Nezavisnih sindikata. Posle udaje, Cana i Ibarhim su živeli u [[Požarevac|Požarevcu]], gde je on radio kao službenik u Katastarskoj upravi.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> === Revolucionarni rad === ==== 1929—1934. ==== U prvim mesecima, posle donošenja „[[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]]“, [[1929]]. godine, bile su razbijene mnoge partijske organizacije u čitavoj zemlji, a najteže je prošla partijska organizacija u [[Beograd]]u, gde su uhapšeni i mnogi članovi PK KPJ za Srbiju. Oktobra 1929. godine, po odluci [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]], u Beograd je iz [[Požarevac|Požarevca]] upućen [[Ibrahim Babović]] sa zadatkom da pomogne [[Otokar Keršovani|Otokaru Keršovaniju]] u radu na obnavljanju partijske organizacije Beograda. Takođe, njima dvojici je na pomoć bio upućen i specijalni delegat — instruktor CK KPJ [[Alojz Kocmur]]. U novoj policijskog provali, februara 1930. godine, bio je uhapšen i Alojz Kocmur, koji se pred policijski islednicima slabo držao i odao rad ostalih komunista. Tada su bili uhapšeni Cana i Ibrahim, kao i Canina sestra Radmila i brat Života, a nešto kasnije i Otokar Keršovani.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Canin muž Ibarhim tada je strašno mučen u Upravi grada Beograda, a potom je izveden pred [[Državni sud za zaštitu države]] koji ga je u septembru osudio na 12 godina zatvora (''umro je od [[Tuberkuloza|tuberkuloze]] oktobra [[1934]]. godine u [[Sremska Mitrovica|sremskomitrovačkom]] zatvoru'').<ref name="EJ"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Cana, koja se tada nalazila pred porođajem, je zbog nedostataka dokaza, kraće vreme držana u pritvoru, a potom puštena na slobodu. Takođe i Canina sestra i brat su prošli sa manjim kaznama i ubrzo su pušteni. Maja [[1930]]. godine Cana je rodila sina Vladimira (''koga je u jesen [[1933]], poslala u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR]], gde je boravio u internacionalnom dečijem domu u blizini [[Moskva|Moskve]], u kom su se nalzila deca istaknutih revolucionara. Tamo je ostao sve do oktobra [[1944]]. godine, kada se vratio u Jugoslaviju'').<ref name="SM-SCB"/> Posle hapšenja supruga, Cana je nastavila sa partijskim radom, a ponovo je uhapšena sredinom [[1932]]. godine, posle hapšenja [[Petko Miletić|Petka Miletića]]. Tada je, ponovo zbog nedostataka dokaza držana neko vreme u pritvoru, a potom puštena. Bila je proterna u rodno mesto, ali se ubrzo vratila u Beograd. U ovom periodu, tokom 1931—1933. godine, partijska organizacija u Beogradu, je bila gotovo cela razbijena, a Cana je tada pripadala grupi komunista, koji su se u najvećoj ilegalnosti samoinicijativno okupljali i razvijali partijski rad. Kada je decembra [[1933]]. godine, [[Blagoje Parović]] dobio zadatak od CK KPJ da obnovi partijsku organizaciju u Beogradu i Srbiji, on se u radu na tom zadatku, najviše oslanjao na Canu Babović, [[Veselin Masleša|Veselina Maslešu]] i još neke [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|komuniste-studente sa Beogradskog univerziteta]].<ref name="SM-SCB"/> Januara [[1934]]. godine obnovljen je rad Mesnog komiteta KPJ za Beograd, a Cana je postala njegov član. Za veoma kratko vreme, Mesni komitet je narastao na 13 partijskih ćelija sa oko 80 članova, a ubrzo je formiran i MK SKOJ-a. Veoma aktivan partijski rad, tada je prekinula nova policijska provala u julu mesecu, u kojoj je uhapšen velik broj članova KPJ i SKOJ-a. Cana je tada izbegla hapšenje i živela je u strogoj ilegalnoti, sve do avgusta kada je po odluci CK KPJ upućena u Sovjetski Savez, na školovanje.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> ==== 1934—1937. ==== Avgusta [[1934]]. godine, odlukom [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KP Jugoslavije]], Cana je bila određena da ide u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]] na školovanje u [[Međunarodna lenjinska škola|Međunarodnu lenjinsku školu]]. Ovu odluku, saopštio joj je [[Blagoje Parović]], a pasoš i druge putne isprave joj je nabavio kompozitor [[Vojislav Vučković]]. U [[Moskva|Moskvu]] je stigla u septembru, i šest meseci je pohađala kurs „Lenjinske škole“.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Nalazila se u grupi jugoslovenskih komunista kojoj je glavni predavač bio [[Rodoljub Čolaković]]. Posle završetka škole, kratko vreme se nalazila na praksi na [[Kavkaz]]u. Tokom boravka u Moskvi imala je priliku i da se upozna sa [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]] i da proučavala materijale sa [[Sedmi kongres Kominterne|Sedmog kongresa Kominterne]], održanog jula [[1935]]. godine. Krajem 1935. je napustila SSSR i na putu za [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], kraće vreme je boravila u [[Beč]]u, gde je tada bilo središte CK KPJ.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Decembra 1935. došla je u [[Beograd]], gde se kratko zadržala, zbog bojazni od hapšenja i odmah potom je upućena od strane CK KPJ u unutrašnjost [[Srbija|Srbije]] sa zadatkom da radi na organizovanju i jačanju partijskih organizacija na terenu [[Kruševac|Kruševca]], [[Niš]]a, [[Kragujevac|Kragujevca]], [[Jagodina|Jagodine]], [[Čačak|Čačka]] i [[Užice|Užica]].<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> U Kruševcu, gde se zaposlila kao tekstilna radnica, živela je poluilegalno jer je bila prijavljena na devojačko prezime. Tu je postala član [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije|Ujedinjenog radničkog sindikalnog saveza Jugoslavije]] (URSSJ) i ubrzo izabrana za predsednika Sekcije tekstilnih radnika.<ref name="SM-SCB"/> Tokom boravka u Kruševcu, aktivno je radila pri Mesnom komitetu KPJ za Kruševac, kao i pri sindikalnoj organizaciji. Pored toga, zajedno sa [[Sreten Žujović|Sretenom Žujovićem]] i [[Mirko Tomić|Mirkom Tomićem]], radila je i na stvaranju širokog „antifašističkog fronta narodne slobode“. Pod njihovim uticajem, MK KPJ za Kruševac je [[24. maj]]a [[1936]]. organizovao veliki narodni zbor, koji je održan uprkos zabrani policije i na kom je došlo do sukoba učesnik zbora i policije. Posle ovog zbora, Cana je napustila Kruševac i na kratko otišla u Beograd, odakle je prešla u Kragujevac. Politički uticaj na partiju i sindikat u Kruševcu, osetio se naročito tokom juna meseca, kada je organizovan štrajk krojačkih radnika i veliki štrajk radnica u fabrici sapuna „Merima“.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Po dolasku u [[Kragujevac]], aktivno je radila na obnovi Mesnog komiteta KPJ za Kragujevac, čijim je radom privremeno rukovodila sve do decembra 1936. godine. Pored partijske i sindiklne aktivnosti, Cana je u Kragujevcu bila aktivna i u širokom spektru aktivnosti — u organizovanju [[Narodni frot|Narodnog fronta]] i [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|dobrovoljaca za Španiju]], kao i radu kulturno-umetničkog društva „Abrašević“, [[FK Radnički 1923|sportskog društva „Radnički“]], organizacije „[[Crveni krst|Crvenog krsta]]“ i dr. Bila je inicijator velikog „zbora za mir“, održanog [[11. novembar|11. novembra]] [[1936]]. u organizaciji Sekcije žena Kargujevca. Sredinom 1936. godine, u Kragujevac je došao [[Sreten Žujović]] sa zadatkom CK KPJ da formira Oblasni komitet KPJ koji bi, pored Kragujevca, obuhvatao i partijske orgnizacije [[Kraljevo|Kraljeva]], [[Čačak|Čačka]], [[Užice|Užica]], [[Kruševac|Kruševca]], [[Jagodina|Jagodine]], [[Ćuprija|Ćuprije]], [[Paraćin]]a i [[Svilajnac|Svilajnca]]. Prvi članovi koje je uključio u taj komitet bili su Života Đurđević i Cana Babović, a početkom [[1937]]. godine su im se pridružili — [[Moma Marković]], [[Krsto Popivoda]] i [[Grga Jankes]]. U ovom komitetu Cana je bila zadužena za partijske organizacije Kruševca i Kraljeva, gde je često putovala.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Januara 1937. poslata je u [[Niš]], gde je kratko boravila, jer joj je već u februara zapretila opasnost od hapšenja. Prilikom napuštanja Niša, bila je uhapšena, ali je iskoristivši neopreznost agenta, koji ju je uhapsio, uspela je da pobegne i da se ilegano vrati u Kragujevac.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Po povratku nastavila je da ilegalno deluje u Oblasnom komitetu. Pošto je opasnost od Caninog hapšenja bila sve veća, [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] ju je u maju, na predlog Sretena Žujovića, uputio u [[Sarajevo]] sa zadatkom da radi na obnovi partijske organizacije. U Sarajevo je stigla juna 1937. sa lažnom legitimacijom na ime Zlate Dosković, tekstilne radnice iz Užica. Pošto nije bila poznata tamošnjoj policiji, mogla je slobodno živeti i raditi, a bila je i politički aktivna.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> ==== Hapšenje i robija ==== Tokom Caninog boravka u [[Sarajevo|Sarajevu]], u [[Kragujevac|Kragujevcu]] je izbila policijska provala u kojoj je bio uhapšen veliki broj članova KPJ. Među uhapšenima, je bio i jedan od članova Okružnog komiteta — Života Đurđević, koji je usled policijske torture islednicima odao imena ostalih članova komiteta. Na taj način policija je saznala da se Cana nalazi u Sarajevu i tamo je otputovao Đorđe Kosmajac, agent beogradske policije, koji je rukovodio njenim hapšenjem [[13. jul]]a [[1937]]. godine.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Posle hapšenja, bila je vozom, u pratnji agenata, prebačena u Kragujevac gde je bila zatočena i saslušavana u zgradi Vojnog zatvora. U dve male specijalne samice, koje su bile bez prozora i svetlosti, nalazili su se [[Krsto Popivoda]] i Cana Babović. I pored teškog mučenja od strane policijskih agenata, iz [[Beograd]]a, [[Novi Sad|Novog Sada]] i Kragujevca, među kojima su bili Nikola Gubarev, Đorđe Kosmajac, [[Svetozar Vujković]] i [[Boško Bećarević]], koji je i vodio njihov slučaj, njih dvoje su uporno odbijali da bilo šta progovore.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Cana je čak bila i suočena sa Životom Đurđevićem, koji ju je pred agentima savetovao da i ona prizna i počne da sarađuje, ali je ona tvrdila da ga nepoznaje (''posle ovog suočenja, Života Đurđević je u svojoj ćeliji izvršio samoubistvo'').<ref name="SM-SCB"/> Policijsko mučenje je nastavljeno i kasnije — Cana i Krsto su još strašnije prebijani i mučeni žeđu, ali i dalje ništa nisu priznali. Cana Babović i Krsto Popović su, zbog ovog „herojskog držanja pred klasnim neprijateljem“, jedini nosioci malo poznatog partijskog priznanja ''„Heroj ćutanja“''.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Iz Kragujevca su prebačeni u Beograd, najpre u zatvor Okružnog suda, a potom u istražni zatvor Državnog suda za zaštitu države na [[Ada Ciganlija|Adi Ciganliji]]. Tamo su septembra 1937. učestvovali u štrajku zatvorenika, zbog polcijske torture nad inženjerom Vladimirom Kristnom, koji je od posledica batina oslepeo.<ref name="SM-SCB"/> Tokom boravka u [[Zatvor na Adi Ciganliji|zatvoru na Adi Ciganliji]] bila je zatvorena sa komunistkinjom dr Brainom Fos, sa kojom se sprijateljila. Cana i Krsto Popivoda su pred [[Državni sud za zaštitu države]] izvedeni [[21. januar]]a [[1938]]. godine sa još 29 optuženih, a branio ih je advokat Selimir Jevtić. Presuda je doneta [[9. februar]]a i oni su osuđeni na dve godine zatvora, dok je polovina ostalih optuženih bila oslobođena.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Robiju, u koju joj je bio uračunat i šestomesečni boravak u istražnom zatvoru, izdržala je u ženskom odeljenju zatvora u [[Požarevac|Požarevcu]]. Zajedno sa Canom, u zatvoru sa tada boravile i druge političke zatvorenice-komunistkinje — Slavka Tasić, Jelena Mihailović, Zora Nikolić, Anka Gržetić i dr. Ubrzo po dolasku u zatvor, učestvovala je u uspešnom trodnevnom štrajku zatvorenica, aprila 1938. godine. Iz zatvora je puštena jula [[1939]]. godine.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> ==== 1939—1941. ==== Posle izlaska iz zatvora, Cana je bila proterana u rodni [[Lazarevac]], gde se zadržala kraće vreme, a potom je ilegalno otišla u [[Beograd]]. Tokom njenog boravka u zatvoru, početkom [[1938]]. godine, bio je obnovljen rad Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, čiji je sekretar bio [[Aleksandar Ranković]]. Odmah po dolasku u Beograd Cana je bila kooptirana u novo članstvo PK KPJ za Srbiju i veoma aktivno nastavila partijsku i revolucionarnu aktivnost.<ref name="EJ"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Zajedno sa [[Milan Mijalković|Milanom Mijalkovićem]], krajem [[1939]]. i početkom [[1940]]. godine, četiri meseca je boravila na području [[Kragujevac|Kragujevca]] i učestvovala u obanavljanju rada Oblasnog komiteta KPJ za Kragujevac. Potom je u periodu do oktobra 1940. učestvovala na više Okružnih partijskih konferencija u [[Čačak|Čačku]], [[Kruševac|Kruševcu]], [[Zaječar]]u i drugim mestima, gde su birana nova rukovodstva. Maja 1940. godine učestvovala je na Petoj pokrajinskoj konferenciji PK KPJ za Srbiju, održanoj u Beogradu, na kojoj je izabrana u članstvo Sekretarijata Pokrajinskog komiteta i delegata za Petoj zemaljskoj konferenciji.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> [[Datoteka:Kuca Pete zemaljske konferencije KPJ.jpg|desno|mini|400p|Kuća u Dubravi u kojoj je održana [[Peta zemaljska konferencija KPJ]].]] Na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]], održanoj od [[19. oktobar|19.]] do [[23. oktobar|23. oktobra]] [[1940]]. godine u [[Dubrava (kvart)|Dubravi]], kod [[Zagreb]]a, bila je birana najpre u Radno predsedništvo, a potom za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]] (''Cana Babović i [[Vida Tomšič]] su tada bile jedine žene među 22 člana CK KPJ'').<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Kao član CK, veoma aktivno je radila na sprovođenju odluka donetih na Konferenciji. Februara 1941. godine, u odsustvu Aleksandra Rankovića, koji je bio povučen na partijski rad u Zagreb, bila je izabrana za vršioca dužnosti sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ. Tada je na sednici PK KPJ, održanoj [[21. februar]]a [[1941]]. na [[Gradska opština Čukarica|Čukarici]], kojoj je prisustvovao i generalni sekretar KPJ [[Josip Broz Tito]], podnela referat „O organizacionom stanju KPJ u Srbiji“. U tom periodu Cana je stanovala u Beogradu, u Šumatovačkoj ulici, i veoma aktivno je sarađivala sa članovima Mesnog komiteta KPJ za Beograd. Takođe, njen stan je bio jedan od glavnih punktova PK KPJ za Srbiju i mesto gde su veoma često održavani sastanci. Aktivno je učestvovala u narodnom demonstracijama, [[27. mart]]a [[1941]]. godine u Beogradu, na kojima je osuđeno pristupanje Jugoslavije [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] i pružena podrška [[Vojni puč od 27. marta 1941.|vojnom puču]]. Cana je tada govorila okupljenim radnicima kod Vukovog spomenika i na Akademskom trgu (''danas [[Studentski trg]]''). Dva dana potom, [[29. mart]]a, učestvovala je na sednici PK KPJ za Srbiju, održanoj na [[Banovo brdo|Banovom brdu]], kojoj je prisustvovao i generalni sekretar KPJ, Josip Broz Tito i na kojoj je data ocena stanja u zemlji i plan daljeg delovanja.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> === Narodnooslobodilačka borba === ==== 1941—1942. ==== [[Bombardovanje Beograda (1941)|Šestoaprilsko bombardovanje]] i početak [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], [[1941]]. godine, Canu Babović je zatekao u [[Beograd]]u. Još istog dana održan je sastanak, članova PK KPJ za Srbiju i MK KPJ za Beograd, na kom je odlučeno da se — deo članstva uputi u razne krajeve [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], s ciljem da učestvuje u odbrani zemlje, a da drugi deo članstva ostane u Beogradu, ali da dok traje bombardovanje pređe na periferiju. Cana se tada s grupom članova PK i MK uputila u selo [[Popović (Sopot)|Popović]], ispod [[Kosmaj]]a, gde je nekoliko dana boravila u kući učitelja Milorada Markovića (''otac [[Moma Marković|Mome]] i [[Draža Marković|Draže Markovića]]''), koji se tada nalazio u zarobljeništvu. Za vreme boravka u Popoviću, nekoliko puta je odlazila u Beograd, gde se sastajala s članovima KPJ koji su tamo ostali.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Posle [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|nemačke okupacije Beograda]], Cana se sa grupom drugova vartila u grad i otpočela sa radom na okupljanju partijskih kadrova i organizovanjem novog načina delovanja pod okupacijom. Polovinom aprila učestvovala je na sastanku PK KPJ za Srbiju, na kom je raspravljano o novonastaloj situaciji i daljem delovanju. Cana je tada uključena u rad [[Agitprop]]a i Vojnog komiteta, koji su bili formirani pri PK KPJ za Srbiju.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Početkom maja, učestvovala je u [[Zagreb]]u na [[Majsko savetovanje CK KPJ|savetovanju članova CK KPJ]], na kom su date smernice za dalji rad na pripremama za oružani otpor neprijatelju. Canina aktivnost, po povratku u okupirani Beograd, bila je veoma živa — kao član Agitpropa brinula je za rad štamparije PK KPJ za Srbiju i radila na organizovanju kurirske mreže kojom su partijski materijali upućivani u unutrašnjost (''Canin lični kurir tada je bila [[Zaga Malivuk]]'');<ref name="SM-SCB"/> održavala je veze sa Okružnim komitetima Čačka i Kragujevca, za čiji je rad bila zadužena pri PK; zajedno sa još nekim članovima PK sastajala se sa liderima opozicionih stranaka oko njihovog uključivanja u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] (NOP) i dr.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Canina aktivnost je, posle [[Operacija Barbarosa|nemačkog napada na Sovjetski Savez]], [[22. jun]]a, još više bila usmerena na organizovanje oružane borbe. Krajem jula 1941. godine, zajedno sa [[Đuro Strugar|Đurom Strugarom]], [[Miloš Matijević|Milošem Matijevićem]] i [[Nenad Parenta|dr Nenadom Parentom]], organizovala je uspešnu [[Spasavanje Aleksandra Rankovića iz zatvora 1941.|akciju spasavanja Aleksandra Rankovića]] iz bolnice u Vidinskoj ulici (''danas Ulica Džordža Vašingtona'').<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/><ref>Žene Srbije u NOB. „Nolit“, Beograd. 1975. godina.</ref><ref>Dragan Marković „Otpisani“. „Prosveta“ Beograd 1977. godina.</ref> Uporedo sa aktivnošću u gradu, Cana je sarađivala i sa članovima [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i generalnim sekretarom KPJ [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]], koji su tada boravili u Beogradu, na pripremanju i organizovanju oružanog [[Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka u Srbiji]]. Uspela je da preko, jedne članice KPJ, stupi u kontakt sa [[Janko Janković|Jankom Jankovićem]], šefom kartoteke [[Specijalna policija Uprave grada Beogrda|Specijalne policije]], preko kog je dobijala značajne informacije.<ref name="SM-SCB"/> To joj je bilo veoma korisno u vreme „septembarske provale“ u partijsku organizaciju Beograda, koja je nastala hapšenjem [[Ratko Mitrović Šilja|Ratka Mitrovića Šilje]] i njegovim slabim držanjem pred policijom.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi - Beograd. „Prosveta“, Beograd i „Nolit“, Beograd 1964. godina.</ref> U ovoj policijskoj provali, tokom septembra i oktobra, bio je razbijen čitav Mesni komitet KPJ za Beograd i pohapšen velik broj članova KPJ. Cana se tada nalazila u veoma teškoj situaciji, jer se morala danonoćno kriti od policije. Posle Titove ocene „da se iz Beograda više ne može rukovoditi ustankom“ i poziva članovima PK KPJ za Srbiju da pređu na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenu teritoriju]], Cana je, polovinom novembra, s grupom drugova u kojoj su bili [[Milentije Popović]], [[Anđa Ranković]], [[Ljubinka Milosavljević Buba|Buba Milosavljević]], Vera Dimitrijević i Lepa Žujović, napustila Beograd. Preko [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Topola (grad)|Topole]], [[Rudnik (planina)|Rudnika]] i [[Čačak|Čačka]], stigla je do oslobođenog [[Užice|Užica]], u kom se tada nalazio [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] i koje je tada bilo centar oslobođene teritorije „[[Užička republika|Užičke republike]]“.<ref name="SM-SCB"/> Ubrzo po njenom dolasku, Užice su zauzeli [[Nemci]], a [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|partizani su se povukli ka Sandžaku]]. U periodu od decembra 1941. do kraja januara [[1942]]. godine Cana je boravila u oslobođenoj [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], gde se nalazio i veći broj rukovodećih kadrova KPJ iz Srbije. Tu je radila na reorganizaciji partizanskih jedinica, koje su se povukle iz Srbije, kao i na rešavanju brojnih problema vojnopozadinske prirode. Zbog nove ofanzive, Cana je zajedno sa partizanskim jedinicama prešla u [[Bosna|Bosnu]] i došla u [[Čajniče]], gde je [[1. mart]]a [[1942]]. formirana [[Druga proleterska udarna brigada]]. U ovoj jedinici ona je imala dužnost zamenika [[Politički komesar|političkog komesara]] i partijskog rukovodioca.<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Sa Drugom proleterskom brigadom, Cana je, do sredine avgusta 1942. godine, prešla borbeni put od Čajniča, preko istočne Bosne, [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Hercegovina|Hercegovine]] do [[Kupreško polje|Kupreškog polja]]. U toku teških borbi brigade, na sektoru [[Gacko|Gacka]], juna 1942, organizovala je evakuaciju ranjenika iz sela [[Izgori|Izgora]].<ref>[http://dobaheroja.page.tl/Druga-proleterska-I.htm Doba heroja: „Druga proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada“ 1. deo]</ref> Bila je učestnik sastanka Vrhovnog štaba sa Štabovima [[Proleterske brigade|proleterskih brigada]], [[20. jun]]a, na kom je doneta odluka o [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.|pohodu u zapadnu Bosnu]]. Posle [[Bitka za Kupres 1942.|bitke na Kupresu]], u kojoj je i sama učestvovala, avgusta 1942, Cana je povučena iz brigade i prešla na politički rad u [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], gde se bavila radom na organizovanju [[Antifašistički front žena|Antifašističkog fronta žena]] (AFŽ).<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> ==== 1943—1945. ==== Kretala se zajedno sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], boraveći u [[Glamoč]]u, [[Mlinište|Mliništu]], [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelju]], [[Bihać]]u i [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]]. Bila je člnica Inicijativnog odbora AFŽ i inicijator pisma koje je CK KPJ uputio partijskim organizacijama obaveštavajući ih o sazivanju Prve zemaljske konferencije žena. Na ovom radu aktivno je sarađivala sa Mirom Moračom i Vandom Novosel. U [[Bihaćka republika|oslobođenom Bihaću]], [[26. novembar|26.]] i [[27. novembar|27. novembra]], učestvovala je kao delegat na [[Prvo zasedanje AVNOJ-a|Prvom zasedanju AVNO Jugoslavije]]. Ubrzo potom, u oslobođenom Bosanskom Petrovcu organizovala je Prvu zemaljsku konferenciju žena Jugoslavije, koja je održana od [[6. decembar|6.]] do [[8. decembar|8. decembra]]. Na ovoj Konferenciji stvoren je [[Antifašistički front žena]], koji je postao masovna antifašistička organizacija. Cana je na Konferenciji podnela referat „O organizacionim pitanjima AFŽ“ i bila izabrana za sekretara Glavnog odbora AFŽ. U Bosanskom Petrovcu ostala je sve do sredine januara [[1943]], kada je zbog otpočinjanja nove ofanzive morala, zajedno sa Vrhovnim štabom, krenula ka jugu.<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> [[Datoteka:Druga srpska brigada na Neretvi 1943.jpg|minijatura|Borci [[Druga proleterska udarna brigada|Druge srpske brigade]] tokom marša od Neretve ka prostoru između Prozora i Gornjeg Vakufa, gde su razbili neprijatelja u bici za ranjenike.]] U toku [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], od januara do marta 1943. godine, Cana se zajedno sa članovima Vrhovnog štaba, CK KPJ i SKOJ-a, Izvršnog odbora [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ-a]], Centralnog odbora [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ-a]] i Glavnog odbora AFŽ-a, pod teškim borbama kretala od [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]] do [[Neretva|Neretve]]. Grupu istaknutih rukovodilaca NOP-a, u kojoj je bila i Cana, tada je predvodio [[Mihailo Švabić]]. Po završetku ofanzive, Cana je upućena u [[Prva proleterska divizija|Prvu proletersku diviziju]], koja je imala zadatak da se probije u [[Srbija|Srbiju]]. Zbog otpočinjanja nove — [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], od ovog plana se odustalo i Cana je sa ovom divizijom prošla kroz najteže borbe na [[Sutjeska (reka)|Sutjesci]]. Avgusta 1943. odlukom Vrhovnog štaba bila je upućena na područije [[Lika|Like]] i [[Dalmatinska Zagora|Dalmatinske Zagore]] da bi tamo politički radila sa ženema. Zajedno sa [[ZAVNOH|većinicima Hrvatske]] i [[SNOS|Slovenije]], krajem novembra [[1943]]. je došla u oslobođeno [[Jajce]], gde je prisustvovala [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugom zasedanju AVNOJ-a]], na kom je izabrana za člana [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva AVNOJ-a]].<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> U Jajcu se zadržala sve do marta [[1944]], kada je upućena u [[Dalmacija|Dalmaciju]], sa zadatkom da na području [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korusa]] politički deluje u radu sa narodom, a prvenstveno ženama. Tamo je sa [[Duško Brkić|Duškom Brkićem]] i [[Jakov Blažević|Jakovom Blaževićem]] učestvovala na velikom broju sastanaka i konferencija — partijskih organizacija, Štabova brigada i divizija, [[Narodnooslobodilački odbori|Narodnooslobodilačkih odbora]] i dr. Krajem aprila prešla je u [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođeni Drvar]], gde je sve do [[Desant na Drvar|nemačkog desanta]], [[25. maj]]a, radila u redakciji lista „Nova Jugoslavija“. Za vreme desanta, nalazila se zajdeno sa članovima Vrhovnog štaba i CK KPJ, s kojima je potom avionom prebačena iz [[Kupreško polje|Kupreškog polja]] za [[Bari]], a odatle na [[Vis (ostrvo)|ostrvo Vis]]. Juna 1944. prisustvovala je sastanku [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] sa članovima PK KPJ i [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbije]], na kom je odlučeno sa se grupa vojno-političkih rukovodilaca NOP prebaci na [[Južna Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenu teritoriju južne Srbije]] i tamo radi na daljem jačanju oružne borbe.<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Početkom jula, zajedno s grupom istaknutih rukovodilaca NOP-a iz Srbije, među kojima su bili [[Blagoje Nešković]], [[Moma Marković]], [[Koča Popović]] i dr, Cana je brodom prebačena u Bari, a odakle avionom, u noći [[10. jul|10]]/[[11. jul]]a, u selo [[Kosančić (Bojnik)|Kosančić]], kod [[Bojnik]]a. Na terenu [[Južna Srbija|južne Srbije]], ona je veoma aktivno politički radila na stvaranju i jačanju organizacija Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i pripremama za osnivanje [[Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije|ASNOS-a]]. U avgustu je bila kooptirana u članstvo obnovljenog [[Glavni narodnooslobodilački odbor Srbije|Glavnog NO odbora Srbije]]. Posle prodora jedinica NOVJ u Srbiju i [[Bitka za Srbiju 1944.|borbi za njeno oslobođenje]], članovi vojno-političkog rukovodstva Srbije, među kojima je bila i Cana, stalno su menjali svoje središte — boravili su najpre u [[Niška Banja|Niškoj Banji]], [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], [[Kragujevac|Kragujevcu]] i na kraju u [[Beogradska operacija|oslobođenom Beogradu]]. Tu se Cana ponovo, posle četiri godine, susrela sa braćom, Životom i Boškom i sestrom Radmilom. Ubrzo potom, iz [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR-a]] se vratio njen trinaestogodišnji sin Vladimir.<ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Novembra 1944. učestvovala je u zasedanju [[Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije|Velike antifašističke skupštine narodnog oslobođenja Srbije]], održane u slobodnom Beogradu. Potom je učestvovala je u organizovanju Glavnog odbora AFŽ Srbije, na čijem je zasedanju, [[28. januar]]a izabrana za prvu potpredsednicu ove organizacije. Maja [[1945]]. učestvovala je i na [[Prvi kongres KP Srbije|Osnivačkom kongresu]] [[Savez komunista Srbije|Komunističke partije Srbije]], kada je izabrana za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] i predsednicu Kadrovske komisije pri CK.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> === Posleratna karijera === [[Datoteka:Radno Predsednistvo Pete konferencije KPJ 1952 god.jpg|desno|mini|350p|Preživeli članovi Radnog predsedništva [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Pete zemaljske konferencije]], slikani [[1952]]. godine, za vreme održavanja [[Šesti kongres KPJ|Šestog kongresa KPJ]] u [[Zagreb]]u. S leva na desno — [[Đuro Pucar]], [[Moša Pijade]], [[Josip Broz]], Spasenija Babović i [[Edvard Kardelj]].]] Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], Spasenija Cana Babović je obavljala razne odgovorne društveno-političke funkcije u [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističkoj Republici Srbiji]] i [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]]: * ''Državne funkcije'': Od [[1946]]. do [[1963]]. godine bila je ministar u Vladi Narodne Republike Srbije, odnosno Izvršnom veću Socijalističke Republike Srbije. U [[Druga Vlada Blagoja Neškovića|Vladi Blagoja Neškovića]], od 1946. do [[1948]], bila je ministar rada, a u Vladi [[Petar Stambolić|Petra Stambolića]], od 1948. do [[1953]]. ministar zdravlja. U periodu od 1953. do [[1963]]. bila je potpredsednica Izvršnog veća, čiji su predsednici bili [[Jovan Veselinov]], [[Miloš Minić]] i [[Slobodan Penezić Krcun]].<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/mira_markovic_i_danica_draskovic_kompromitovale_zensko_liderstvo.26.html?news_id=173942 Danas: „Mira Marković i Danica Drašković kompromitovale žensko liderstvo“]; 9.10.2009. Autor: Ana Vuković</ref><ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=878870 Vreme: „Autorke protiv supruga“]; 30.7.2009. Autor: Vladan Stošić</ref> Za narodnog poslanika Republičke i [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine]], bila je birana u perodu od 1945. do 1963. godine. Posle odlaska u penziju 1963. godine, nastavila je da bude sve do smrti — član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]], od 1963. i član Predsedništva SR Srbije, od [[1974]]. godine.<ref name="EJ"/><ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> * ''Društvene funkcije'': Bila je osnivač i prva potpredsednica Glavnog odbora AFŽ Srbije, predsednica Centralnog odbora [[Antifašistički front žena|AFŽ Jugoslavije]], članica Predsedništva Glavnog odbora SSRN Srbije i Saveznog odbora [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRN Jugoslavije]], članica Saveznog odbora [[SUBNOR|SUBNOR Jugoslavije]], članica Republičkog odbora SUBNOR Srbije i predsednica Fonda „[[Dragojlo Dudić]]“ pri SUBNOR-u Srbije.<ref name="EJ"/><ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> * ''Političke funkcije'': Član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije]], bila je od [[1940]]. do [[1969]]. godine — birana je na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji]] (1940), [[Peti kongres KPJ|Petom]] ([[1948]]), [[Šesti kongres KPJ|Šestom]] ([[1952]]), [[Sedmi kongres SKJ|Sedmom]] ([[1958]]) i [[Osmi kongres SKJ|Osmom kongresu SKJ]] ([[1964]]). Član [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]], bila je od [[1939]]. do [[1968]]. godine — [[1939]]. je bila kooptirana u članstvo Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju (''od PK KPJ za Srbiju je maja 1945. formirana KP Srbije''), a za člana Centralnog komiteta je bila birana na [[Prvi kongres KP Srbije|Prvom]] (1945), Drugom ([[1949]]), Trećem ([[1954]]), Četvrtom ([[1959]]) i Petom kongresu SKS ([[1965]]). Od 1945. do 1949. je bila predsednica Kadrovske komisije pri CK KP Srbije, a izvesno vreme i član Izvršnog komiteta CK SK Srbije.<ref name="EJ"/><ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> * ''Penzionerski dani'' Iako je [[1963]]. godine otišla u penziju, a potom se povukla iz aktivnog političkog života, kao istknuti „revolucionar i politički radnik“ nastavila je da bude važna ličnost u političkom životu [[Srbija|Srbije]]. Godine [[1966]], posle [[Brionski plenum CK SKJ|Četvrtog plenuma CK SKJ]] i smenjivanja [[Aleksandar Ranković|Aleksandra Rankovića]] sa svih državnih i partijskih funkcija, Cana Babović je [[16. septembar|16. septembra]] na Šestoj sednici [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]] dala predlog da se Aleksandar Ranković isključi iz članstva [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]. Ovaj predlog je prihvatio [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]] i to je učinjeno oktobra iste godine.<ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Od [[8. oktobar|8.]] do [[12. oktobar|12. oktobra]] [[1972]]. godine bila je učesnica nekoliko sastanaka koje je [[Josip Broz Tito]] održao sa najvšim rukovodstvom Saveza komunista Srbije i [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]]. Na ovim sastancima osuđena je politika koju je vodio deo rukovodstva SK Srbije, a ubrzo potom njegovi čelni ljudi — [[Marko Nikezić]] i [[Latinka Perović]] su podneli ostavke. Kao i 1966. godine i ovaj put Cana Babović je stala na stranu političke linije koju je predvodio Josip Broz Tito.<ref name="SM-SCB"/> === Smrt === {{Wikisource|Saopštenje CK SKS i Predsedništva SRS povodom smrti Cane Babović}} Kao posledica višegodišnjeg napornog ilegalnog partijskog rada, mučenja u policiji [[1937]]. godine, kao i napora tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]], zdravlje Cane Babović je počelo da popušta — [[1969]]. je imala [[infarkt]], a [[1975]]. godine je obolela od [[Rak (bolest)|raka bubrega]].<ref name="SM-SCB"/> Sa ovom opakom bolešću borila se sve do pred kraj [[1977]]. godine. Umrla je [[17. decembra]] [[1977]]. godine na [[Vojnomedicinska akademija|Vojnomedicinskoj akademiji]] (VMA) u [[Beograd]]u.<ref name="EJ"/><ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/> Povodom njene smrti, najviše društveno-političke organizacije SR Srbije, među kojima — CK SK Srbije, Predsedništvo SR Srbije, Skupština SR Srbije, SSRN Srbije, SUBNOR Srbije dr. — izdale su zajedničko saopštenje. Kovčeg, sa njenim posmrtnim ostacima, bio je izložen u Velikoj sali [[Novi dvor|zgrade Predsedništva SR Srbije]], gde su joj počast odavale brojne delegacije, kao i građani u mimohodu. Dan njene sahrane, [[20. decembar]], [[Vlada Republike Srbije|Izvršno veće SR Srbije]] proglasilo je za [[Dan žalosti]] na teritoriji [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]].<ref name="SM-SCB"/> Uz najviše državne i vojne počasti, sahranjena je u centralnom delu [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleje zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] (''[[2008]]. u isti grob je sahranjen i glumac [[Milenko Zablaćanski]]'').<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/06/15/srpski/T02061401.shtml Glas javnosti: „Badža i Buha tri groba od Andrića“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220422092555/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/06/15/srpski/T02061401.shtml |date=2022-04-22 }}; 15.6.2002. Autor: L. Mijić</ref>. O svom revolucionarnom radu objavila je nekoliko članaka, ali nikada nije želela da napiše [[Memoari|memoare]].<ref name="SM-SCB"/> U osmoj knjizi „Godišnjaka grada Beograda“ iz [[1961]]. godine napisala je članak „''Iz prvih dana narodnooslobodilačke borbe u Beogradu''“, a u drugoj knjizi „Priloga za istoriju socijalizma“ iz [[1970]]. godine napisala je članak „''Sećanja na predratne dane''“. Godine [[1977]]. [[Institut za noviju istoriju Srbije|Institut za izučavanje radničkog pokreta Srbije]] iz Beograda, objavio je knjigu „Sećanja drugarice Spasenije Cane Babović na ljude i zbivanja pre i u toku NOB-a“, koja je nastala na osnovu njenih rukopisa.<ref name="SM-SCB"/> == Odlikovanja i priznanja == Za svoj revolucionarni, ratni i društveno-politički rad Spasenija Cana Babović je nagrađena mnogim priznanjima, kao i inostranih i jugoslovenskih odlikovanja. Zbog „herojskog držanja pred klasnim neprijateljem“ ona i [[Krsto Popivoda]], su jedini nosioci, malo poznatog, partijskog priznanja „Heroj ćutanja“, koje su dobili od [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] zbog toga što i bez obzira na okrutna mučenja nisu odavali informacije o ilegalnom partijskom radu. Takođe je bila dobitnik Povelje „Crveni barjak slobode“ [[Grad Kragujevac|Skupština opštine Krgujevac]], „Zlatne plakete“ [[Opština Lazarevac|Skupštine opštine Lazarevac]], Povelje „Protiv nasilja i rata i za mir u svetu“ [[Opština Kraljevo|Skupštine opštine Kraljevo]].<ref name="SM-SCB"/> Bila je nosilac [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su [[Orden narodnog oslobođenja]], [[Orden Republike|Orden Republike sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnim vencem]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]],[[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa srebrnim vencem]] i [[Orden za hrabrost]]. Pored ovih, bila je i nosilac [[Važnosni red odlikovanja SFRJ|tri najviša]] jugoslovenska odlikovanja, kojima ju je odlikovao [[Predsednik Jugoslavije|predsednik SFRJ]] [[Josip Broz Tito]] — [[Orden narodnog heroja|Ordena narodnog heroja]], kojim je odlikovana [[5. jul]]a [[1952]]. za zasluge u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]; [[Orden junaka socijalističkog rada|Ordena junaka socijalističkog rada]], kojim je odlikovana [[3. jul]]a [[1963]]. za zasluge u izgradnji [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke i samoupravne Jugoslavije]] i [[Orden jugoslovenske zvezde|Ordena jugoslovenske zvezde sa lentom]], kojim je odlikovana [[25. mart]]a [[1977]]. godine povodom 70-og rođendana.<ref name="EJ"/><ref name="VE"/><ref name="NH"/><ref name="SM-SCB"/><ref>Jugoslovenski savremenci: Ko je ko u Jugoslaviji. „Sedma sila“, Beograd 1957. godina.</ref> == Povezano == * [[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga prva). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1955. godina. * '''Jugoslovenski savremenci: Ko je ko u Jugoslaviji'''. „Sedma sila“, Beograd 1957. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga prva), Beograd 1970. godina (''strana 424''). * '''Jugoslovenski savremenici - Ko je ko u Jugoslaviji'''. „Hronometar“, Beograd 1970. godina (''strana 39''). * '''Žene Srbije u NOB'''. „Nolit“, Beograd. 1975. godina. * Stanko Mladenović „'''Spasenija Cana Babović'''“. „Rad“ Beograd i „Svetlost“, Kragujevac, 1980. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''' (knjiga prva). „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd i „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina (''strane 45-46''). {{Narodni heroji-Beograd}} {{Lifetime|1907|1977|Babović, Spasenija Cana}} [[Kategorija:Biografije, Lazarevac]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Borci Druge proleterske brigade]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]] [[Kategorija:Sahranjeni u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] 08y6njr3q9g1c0csak5qdvqsyl1czuu 0 147351 42605733 42279753 2026-06-05T15:39:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605733 wikitext text/x-wiki {{Kutijica TV mreža | ime_mreže = Radio Beograd| logo_mreže = | država = {{flag|Srbija}}| tip_mreže = Nacionalna medijska kuća| dostupnost = nacionalna <br /> putem [[Interneta]] | vlasnik = Državna radio-stanica | važni_ljudi = Slobodan Divjak, aktuelni direktor; [[Jovan Marinović (1908)|Jovan Marinović]], prvi posleratni direktor | početak_emitovanja = {{ZD|SRJ}} (SHS) [[24. 3.|24. mart]] [[1929]]. kao Radio [[Beograd]] AD | osnivač = [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | vebsajt = [http://www.radiobeograd.rs Sajt Radio Beograda] | }} '''Radio Beograd''' je državna radio-stanica iz [[Beograd]]a, [[Srbija]] u sastavu [[Radio-televizija Srbije|RTS-a]] . Prethodnik Radio Beograda, ''[[Radio]] [[Beograd]]-[[Opština Rakovica|Rakovica]]'' je započeo sa emitovanjem programa 1924, kao deo radiotelegrafske stanice. Oktobra 1924. godine radiotelegrafskoj stanici Beograd-Rakovica koja je bila u vlasništvu jedne francuske kompanije dopušteno je da instalira radioelektičnu stanicu i radiotelegrafsko-telefonskim aparatom emitituje tri puta nedeljno po jedan sat radio programa. Sa dogovorom ministarstva pošta i telegrafa [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]] uvedena je naplata radio pretplate. Posle postavljanja odašiljača na zgradi [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka]] u Beogradu, 8. marta 1929. ''Radio Beograd AD'' je počeo sa ekperimentalnim emitovanjem. Svečani početak redovnog emitovanja bio je 24. marta te godine, a program Radio Beograda čuo se i u Hrvatskoj i Sloveniji. Program se sastojao od muzike, vesti, radio-drama i drugih sadržaja. Signal i odjavna pesma Radio Beograda je bila pesma "Milkina kuća na kraju, oko njene kuće psi laju" takođe signal Radio Beograda je bilo prvih nekoliko prepoznatljivih tonova te pesme. Aluzija je bila na neke susedne zemlje sa kojima odnosi nisu bili najbolji... [[Datoteka:Radio beograd headquarters.jpg|thumb|Sedište Radio Beograda]] Radio je prekinuo sa emitovanjem [[6. 4.|6. aprila]] [[1941]], tokom [[bombardovanje Beograda 6. aprila 1941.|bombardovanja Beograda]]. Nakon okupacije Beograda, Radio Beograd je postao radio-stanica nemačke vojske pod imenom ''Soldatensender Belgrad'' (Vojnički radio Beograd) na istoj frekvenciji. Bio je dostupan širom Evrope i Mediterana. Kada je jedan nemački poručnik je doneo malo poznatu 2 godine staru pesmu [[Lili Marlen]] koju je pevala Lale Andersen, i koja je do tad bila prodata u tek oko 700 primeraka. Usled nedostatka drugih pesama, Radio Beograd je vrlo često puštao ovu pesmu čime ju je popularisao. Radio Beograd je nastavio sa emitovanjem 10. novembra 1944. godine u oslobođenom Beogradu. Prvi posleratni direktor je bio [[Jovan Marinović (1908)|Jovan Marinović]], a prvi [[spiker]] bila je [[Jelena Bilbija]]. Po završetku Drugog svetskog rata, Radio Beograd je postepeno postao najuticajnija radio stanica u Srbiji i bivšoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Odjavna pesma i signal su bili [[Internacionala]]. == Značajni novinari i saradnici „Radio Beograda“ == * [[Blagoje Miljković]] * [[Draga Jonaš]], spiker == Muzički urednici „Radio Beograda“ == * [[Borivoje Ilić]], muzički urednik * [[Đorđe Karaklajić]], muzički urednik * [[Nikola Karaklajić]], muzički urednik == Vanjske veze == * [http://www.radiobeograd.rs/ Radio Beograd] * [http://www.rts.rs/page/radio/ci.html Novi sajt Radio Beograd] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1924.]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Beogradu]] t0vpq7ivw3mrjf0f5x68kb2jcv0dhrt 0 147512 42606178 42423888 2026-06-05T22:51:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606178 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija = SAVKA JAVORINA-VUJOVIĆ |slika = [[Datoteka:Sasha javorina vujovic.jpg|250px]] |opis_slike = Savka Javorina-Vujović |datum rođenja = {{datum rođenja|1918|8|4|}} |mesto rođenja = [[Studenci (Perušić)|Studenci]], kod [[Gospić]]a |država rođenja= {{zastava|Austrougarska}} |datum smrti = {{datum smrti|2002|1|19|1918|8|4|}} | mesto smrti = [[Beograd]], [[Republika Srbija (1990—2006)|Srbija]] | država smrti = {{zastava|SR Jugoslavija}} | profesija = medicinska sestra, borac, politički komesar | KPJ = [[1940]]. | rat = [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | narodni heroj= [[9. oktobar|9. oktobra]] [[1953]]. | odlikovanja = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Savka Javorina-Vujović Saša''' ([[Studenci (Perušić)|Studenci]], kod [[Gospić]]a, [[4. avgust]] [[1918]] – [[Beograd]], [[19. januar]] [[2002]]) je bila učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]], ličanka koja je ceo rat provela u Srbiji i Makedoniji u borbi protiv nemačkog i bugarskog okupatora, četnika i albanskih kvislinga. Bila je [[politički komesar]] Rasinskog partizanskog odreda, Prve kosovsko-metohijske brigade i Osme srpske brigade NOVJ. == Biografija == Rođena je [[4. avgust]]a [[1918]]. godine u [[Studenci (Perušić)|Studencima]], [[Perušić]], [[Gospić]]. Potiče iz [[Srbi|srpske]] porodice. Gimnaziju je učila u Gospiću i [[Zagreb]]u, a srednju medicinsku školu u [[Beograd]]u. U školi je došla u dodir sa omladinskim pokretom, kome je pristupila [[1936]]. godine. Radila je u Omladinskoj sekciji Ženskog pokreta, Zadruzi mladih devojaka, docnije u društvu „[[Polet]]“ i u stručnom udruženju medicinskih sestara. Hapšena je [[1937]]. i [[1940]]. godine. Posle izlaska iz zatvora, aprila 1940. godine, primljena je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. U KPJ je primio [[Nenad Parenta|dr. Nenad Parenta]] sa kojim se povezala još 1936. godine. === Ratna biografija === [[File:Kosovski partizanski odred na Kozjaku.jpg|thumb|Kosovski partizanski odred na Kozjaku 1944.]] Kada je počeo [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|ustanak]] [[1941]]. godine, Saša je bila sekretar partijske organizacije pri [[bolnica]]ma u Beogradu. Radila je na okupljanju sanitetskih kadrova za partizanske odrede i prikupljanju sanitetskog materijala. Tada je bila i član Mesnog odbora Narodnooslobodilačkog fonda u Beogradu. Septembra 1941. godine je otišla iz Beograda u [[Rasinski partizanski odred]]. Najpre je bila borac, a zatim je kao [[politički komesar]] čete učestvovala sa ovim odredom u mnogim borbama koje su vođene na [[Blace|Blacu]], [[Šiljegovac|Šiljegovcu]], [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i drugim mestima. Godine [[1943]]. bila je član Oblasnog komiteta KPJ za [[Kosovo i Metohija|Kosovo i Metohiju]]. Maja iste godine prebacila se na [[Šar-planina|Šaru]], sa grupom partizana otišla na teren [[Kumanovo|Kumanova]] i [[Vranje|Vranja]], gde je formiran odred, a kasnije [[Prva kosovsko-metohijska brigada]] na terenu [[Crna Trava|Crne Trave]]. Saša je postala politički komesar te brigade. Februara [[1944]]. godine ranjena na [[Biljača (Bujanovac)|Biljači]] u borbi sa [[Bugarska|bugarskim]] okupatorskim jedinicama. Kosovsko-metohijska brigada koja se probijala ka Jegejskoj [[Makedonija (region)|Makedoniji]] vodila je neprekidne borbe sa [[četnici]]ma. Na putu od Kozjaka za Kukuš planinu, koji je trajao 25 dana, brigada je vodila 30 borbi. U vrlo teškim uslovima, u neprekidnoj borbi, čitava brigada je pokazala izvanredan heroizam. Saša, politički komesar, bila je oličenje toga heroizma. Jula 1944. godine Saša je prešla u [[Osma srpska brigada NOVJ|Osmu srpsku brigadu]] [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizije]], u kojoj je takođe bila politički komesar. [[8. septembar|8. septembra]] 1944. oslobađali su [[Vranje]] i [[Vladičin Han]]. U decembru je došla u oslobođeni Beograd i na [[Gradska opština Čukarica|Čukarici]] formirala partijsku organizaciju. Kasnije je bila sekretar Trećeg rejonskog komiteta partije u Beogradu. === Period SFRJ === [[Datoteka:Grob Sase Javorine.JPG|mini|Grob Savke Javorine u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u [[Beograd]]u]] Godine [[1946]]. otišla je u [[Zaječar]] i bila sekretar Sreskog i član Okružnog komiteta KPJ za Zaječar. Od [[1947]]. do [[1953]]. radila je u Kadrovskoj upravi Centralnog komiteta [[Savez komunista Srbije|KP Srbije]], u Beogradu, a od 1953. do [[1955]]. godine je bila sekretar Sreskog komiteta SKJ za [[Jagodina|Svetozarevo]]. Od 1955. godine radila je u administarciji [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]] u Beogradu. Umrla je 2002. u Beogradu. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Odlikovanja Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[9. oktobar|9. oktobra]] 1953. godine. Na predlog Crvenog krsta Jugoslavije dobila je jedno od najvećih svetskih priznanja za humanost - medalju "Florens Najtingejl".<ref>Vladimir Mandić, Kazivanja o jugoslovenskim dobitnicama Medalje Florens Najtingejl, Drugo dopunjeno izdanje, Beograd, 1999.</ref> == Literatura == * ''Žene Srbije u NOB''. „Nolit“, Beograd 1975. godina * ''[[Vojna enciklopedija]]''. II izdanje, -{IV}- tom, 1973. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == * [https://snv.hr/znameniti-srbi-u-hrvatskoj/savka-javorina-vujovic Savka Javorina-Vujović – narodna heroina] * [http://www.subnor.org.rs/heroji-n/savka-sasa-javorina Savka Saša Javorina] (SUBNOR Srbije) {{Narodni heroji-Lika}} {{Lifetime|1918|2002|Javorina-Vujović, Savka}} [[Kategorija:Biografije, Gospić]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] fyvbk94e5zcy3ks6w0qnljg4hmwijon 0 147937 42606036 42448355 2026-06-05T22:27:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Dvanaeste slavonske brigade]] to [[Category:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606036 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=STJEPAN FUNARIĆ |slika= |opis slike=Stjepan Funarić Jota |datum rođenja=[[7. april]] [[1921]]. |mesto rođenja=[[Slobodnica]], kod [[Slavonski Brod|Sl. Broda]] |država rođenja=<br />{{zas|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[26. avgust]] [[1979]]. ('''58''' god.) |mesto smrti=[[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država smrti=<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=[[pravo|pravnik]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za vojne zasluge1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde3}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde3}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Stjepan Funarić Jota''' ([[1921]] – [[1979]]), [[pravo|pravnik]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[7. april]]a 1921. godine u [[Slobodnica|Slobodnici]] kod [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]], u radničkoj porodici. Osnovnu školu završio je u rodnom selu, a gimnaziju u Slavonskom Brodu [[1940]]. godine. U gimnaziji se povezao sa marksistički orijentisanim đacima. Član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] postao je školske godine [[1935]]./[[1936|'36]]. U Funarićevoj kući tada je bila smeštena tehnika Okružnog komiteta [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] Slavonski Brod. Po završetku gimnazije 1940., primljen je u [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]], a na [[jesen]] 1940. upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Zagrebu|Pravni fakultet u Zagrebu]]. Pred rat, Funarić je ostao aktivan u partijskom radu u okolici Slavonskog Broda, a posebno u tehnici Okružnog komiteta. Učestvovao je na Okružnoj partijskoj konferenciji za Slavonski Brod, održanoj [[22. jun]]a 1941. godine nedaleko od Broda, kojoj je prisustvovao i sekretar [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] KPH, [[Rade Končar]], a koji je dao direktive za daljnje jačanje partijske organizacije. U izvršenju takvih direktiva, Funarić je učestvovao u prvim diverzantskim akcijama kod Broda, u miniranju železničke pruge [[Zagreb]]–[[Beograd]], te napadima na [[ustaše|ustaške]] funkcionere i žandare u Slobodnici i [[Sibinj]]u. Ove akcije vršila je Zapadna diverzantska grupa [[Slavonskobrodski partizanski odred|Slavonskobrodskog odreda]], formirana u šumi Cerovac [[5. jun]]a 1941. godine. Funarić je jedno vreme do kraja 1941. boravio na području [[Đakovo|Đakova]] sa zadatkom obnavljanja rada skojevskih organizacija, stvaranja [[Narodnooslobodilački odbori|narodnooslobodilačkih odbora]] i njihovom povezivanju sa [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] i sa OK u Brodu. U [[mart]]u [[1942]]. godine, postao je zamenik [[politički komesar|političkog komesara]], a u [[leto]] iste godine i politički komesar [[Drugi slavonski partizanski odred|Drugog slavonskog odreda]]. Posle formiranja [[Dvanaesta slavonska proleterska brigada|Prve slavonske brigade]], postavljen je za sekretara brigadnog komiteta SKOJ-a. Sa te dužnosti otišao je [[decembar|decembra]] 1942. godine na Prvi kongres [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a u [[Bihać]], gde je bio predstavnik omladine iz [[Slavonija|Slavonije]]. Tamo je bio izabran u Centralni odbor USAOJ-a. Nakon [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]] i povratka u Slavoniju u martu [[1943]]. godine, Funarić je neko vreme vodio partijske kurseve na [[Papuk]]u i [[Dilj]] gori. Uskoro je postao rukovodilac politodela [[Osamnaesta slavonska brigada|Osamnaeste brigade]], a od [[jesen]]i 1943. zamenik političkog komesara [[25. slavonska (brodska) brigada|25. brodske brigade]]. [[Septembar|Septembra]] [[1944]]. otišao je na rad u Politički odel [[28. slavonska divizija NOVJ|28. udarne divizije]], dužnost na kojoj je ostao sve do kraja rata. Posle rata, bio je na raznim vojnim, partijskim i drugim dužnostima. Najpre je bio raspoređen na rad u [[OZNA|OZN]]-i za [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], zatim do [[1956]]. u službi bezbednosti u [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]]. Od 1956. do [[1961]]. godine bio je na radu u [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnom komitetu SKJ]]. Docnije je bio sekretar Saveznog odbora [[SUBNOR]]-a Jugoslavije, savezni narodni poslanik u [[Savezna skupština SFRJ|Saveznoj skupštini]] za Slavonski Brod, od [[1967]]. generalni sekretar Savezne skupštine, a zatim delegat i predsednik Komisije za izbor i imenovanja u Skupštini SFRJ. Umro je [[26. avgust]]a [[1979]]. godine u Beogradu i sahranjen je u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]]. i više [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == * '''Jugoslovenski savremenci: Ko je ko u Jugoslaviji'''. „Sedma sila“, Beograd 1957. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{Lifetime|1921|1979|Funarić, Stjepan}} [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] e1xx7zjjx00xj81pdeiuynwx9ugr7u9 0 150421 42605780 42253845 2026-06-05T15:47:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605780 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Your Hit Parade | slika = [[Datoteka:Luckystrike.png]] | žanr = [[muzika|muzička]] emisija | režija = [[Norman Jewison]] (1958-59) | nastupaju = [[Dorothy Collins]]<br />[[Snooky Lanson]]<br />[[Gisele MacKenzie]]<br />[[Bobby Phillips]]<br />[[Russell Arms]]<br />[[Eileen Wilson]]<br />[[June Valli]]<br />[[Sue Bennett]]<br />[[Virginia Gibson]]<br />Alan Copeland<br />[[Tommy Leonetti]]<br />[[Jill Corey]]<br />[[Johnny Desmond]]<br />[[Raymond Scott]] | naracija = [[Andre Baruch]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | producent = Dan Lounsbery | trajanje = 22&ndash;24 min. | kanal = [[NBC]] (1950&ndash;1958)<br />[[CBS]] (1958&ndash;1959) | audio_format = [[Monaural|mono]] | početak = {{Start date|1950|07|10|df=y}} | kraj = {{End date|1959|04|27|df=y}} | status = završena }} {{about|radio i TV-seriji|kompilacijskim serijama kompanije Time-Life Records|Your Hit Parade (Time-Life Music)}} '''''Your Hit Parade''''' je bila [[SAD|američka]] [[radio]] i [[TV|televizijska]] muzička emisija koja se od 1935. do 1955. emitirala na radiju, te od 1950. do 1959. na televiziji. Sponzor joj je bila kompanija [[American Tobacco]] koja je preko nje reklamirala cigarete [[Lucky Strike]]. Tokom 24 godine emitiranja, u njoj je nastupilo 19 orkestara (s pojedinačnim vođama) te 52 pjevača ili sastava. Mnogi od slušatelja su nju koristili pogrešan naziv '''''The Hit Parade'''''. Emitirala se svake subote navečer, kada je nudila repertoar najpopularnijih ili najprodavanijih pjesama proteklog tjedna. Najraniji format je sadražavao najpopularnijih 15 pjesama. Kasnije emisije su koristile "odbrojavanje" do glavna tri finalista, s time da se pjesma br. 1 emitirala na kraju. Povremeno su se u njoj emitirala standardne pjesme i evergrini u segmentu poznatom kao "Lucky Strike Extras." Slušateljima se govorilo da se "''Your Hit Parade'' temelji na istraživanjima najprodavanijih partitura i gramofonskih ploča, pjesama najemitiranijih na radiju ili biranih na džuboksima, što je trebalo predstavljati "precizno, autentično određivanje ukusa Amerike u popularnoj muzici". Metoda s kojom se to činilo je, međutim, ostala tajnom. Neki historičari vjeruju da je izbor bio stvar proizvoljne odluke producenata temeljene na kvaliteti izvedbe.<ref name="jdun">{{cite book|last=Dunning|first=John |title=On the air: the encyclopedia of old-time radio|url=https://archive.org/details/onairencyclop00dunn|publisher=Oxford University Press US|year=1998|edition=revised|pages=[https://archive.org/details/onairencyclop00dunn/page/739 739]|isbn=0195076788|accessdate=19. IX 2009}}</ref> == Izvori == {{Reflist}} == Literatura == * ''[[All in the Family]]'' theme song: "Boy, the way Glenn Miller played/Songs that made the Hit Parade." * [[Jim Cox (radio)|Cox, Jim]]. ''Music Radio: The Great Performers and Programs of the 1920s through Early 1960s''. Jefferson, North Carolina: McFarland, 2005. {{ISBN|0-7864-2047-2}} * Nachman, Gerald. ''Raised on Radio''. University of California Press, 2000. * Schnabel, Phil and Crowe, William H. [https://web.archive.org/web/20040102104550/http://nfo.net/hits/ "Big Band Database: Compilation of ''Your Hit Parade'' top tunes (1935-55)"](archive) <!-- http://nfo.net/hits/ --> * Williams, John R. ''This Was Your Hit Parade''. Camden, Maine, 1973. == Vanjske veze == * {{rhof|id=297|name=Your Hit Parade}} * [http://www.songsbysinatra.com/radio/yhp(nbc).html Sinatra songs and co-stars on ''Your Hit Parade''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107024728/http://www.songsbysinatra.com/radio/yhp(nbc).html |date=2010-01-07 }} {{Norman Jewison}} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Američke TV-emisije]] 5bh60ze2zxvjgpomabhqhxzdrsfl92f 42606230 42605780 2026-06-06T11:17:10Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606230 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Your Hit Parade | slika = [[Datoteka:Luckystrike.png]] | žanr = [[muzika|muzička]] emisija | režija = [[Norman Jewison]] (1958-59) | nastupaju = [[Dorothy Collins]]<br />[[Snooky Lanson]]<br />[[Gisele MacKenzie]]<br />[[Bobby Phillips]]<br />[[Russell Arms]]<br />[[Eileen Wilson]]<br />[[June Valli]]<br />[[Sue Bennett]]<br />[[Virginia Gibson]]<br />Alan Copeland<br />[[Tommy Leonetti]]<br />[[Jill Corey]]<br />[[Johnny Desmond]]<br />[[Raymond Scott]] | naracija = [[Andre Baruch]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | producent = Dan Lounsbery | trajanje = 22&ndash;24 min. | kanal = [[NBC]] (1950&ndash;1958)<br />[[CBS]] (1958&ndash;1959) | audio_format = [[Monaural|mono]] | početak = {{Start date|1950|07|10|df=y}} | kraj = {{End date|1959|04|27|df=y}} | status = završena }} {{about|radio i TV-seriji|kompilacijskim serijama kompanije Time-Life Records|Your Hit Parade (Time-Life Music)}} '''''Your Hit Parade''''' je bila [[SAD|američka]] [[radio]] i [[TV|televizijska]] muzička emisija koja se od 1935. do 1955. emitirala na radiju, te od 1950. do 1959. na televiziji. Sponzor joj je bila kompanija [[American Tobacco]] koja je preko nje reklamirala cigarete [[Lucky Strike]]. Tokom 24 godine emitiranja, u njoj je nastupilo 19 orkestara (s pojedinačnim vođama) te 52 pjevača ili sastava. Mnogi od slušatelja su nju koristili pogrešan naziv '''''The Hit Parade'''''. Emitirala se svake subote navečer, kada je nudila repertoar najpopularnijih ili najprodavanijih pjesama proteklog tjedna. Najraniji format je sadražavao najpopularnijih 15 pjesama. Kasnije emisije su koristile "odbrojavanje" do glavna tri finalista, s time da se pjesma br. 1 emitirala na kraju. Povremeno su se u njoj emitirala standardne pjesme i evergrini u segmentu poznatom kao "Lucky Strike Extras." Slušateljima se govorilo da se "''Your Hit Parade'' temelji na istraživanjima najprodavanijih partitura i gramofonskih ploča, pjesama najemitiranijih na radiju ili biranih na džuboksima, što je trebalo predstavljati "precizno, autentično određivanje ukusa Amerike u popularnoj muzici". Metoda s kojom se to činilo je, međutim, ostala tajnom. Neki historičari vjeruju da je izbor bio stvar proizvoljne odluke producenata temeljene na kvaliteti izvedbe.<ref name="jdun">{{cite book|last=Dunning|first=John |title=On the air: the encyclopedia of old-time radio|url=https://archive.org/details/onairencyclop00dunn|publisher=Oxford University Press US|year=1998|edition=revised|pages=[https://archive.org/details/onairencyclop00dunn/page/739 739]|isbn=0195076788|accessdate=19. IX 2009}}</ref> == Izvori == {{Reflist}} == Literatura == * ''[[All in the Family]]'' theme song: "Boy, the way Glenn Miller played/Songs that made the Hit Parade." * [[Jim Cox (radio)|Cox, Jim]]. ''Music Radio: The Great Performers and Programs of the 1920s through Early 1960s''. Jefferson, North Carolina: McFarland, 2005. {{ISBN|0-7864-2047-2}} * Nachman, Gerald. ''Raised on Radio''. University of California Press, 2000. * Schnabel, Phil and Crowe, William H. [https://web.archive.org/web/20040102104550/http://nfo.net/hits/ "Big Band Database: Compilation of ''Your Hit Parade'' top tunes (1935-55)"](archive) <!-- http://nfo.net/hits/ --> * Williams, John R. ''This Was Your Hit Parade''. Camden, Maine, 1973. == Vanjske veze == * {{rhof|id=297|name=Your Hit Parade}} * [http://www.songsbysinatra.com/radio/yhp(nbc).html Sinatra songs and co-stars on ''Your Hit Parade''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107024728/http://www.songsbysinatra.com/radio/yhp(nbc).html |date=2010-01-07 }} {{Norman Jewison}} [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Američke TV-emisije]] svctlte9cq1no96pwm4x4prgbpxocs2 0 150667 42605621 42250745 2026-06-05T15:24:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605621 wikitext text/x-wiki [[File:Martin Block on ABC 1957.JPG|thumb|Martin Block]] '''Martin Block''' (3. februar 1903 &ndash; 18. septembar 1967) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[disk džokej]], poznat po svom pionirskom radu na njujorškoj radio-stanici [[WBBR]], koji je otpočeo 1935. godine u emisiji ''Make Believe Ballroom''. Novinar [[Walter Winchell]] je prvi upotrijebio izraz "disk džokej" kako bi opisao Blockov rad.<ref name="Trove">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/08/17/arts/music/17jazz.html?pagewanted=all|title=Museum Acquires Storied Trove of Performances by Jazz Greats|author=Rohter, Larry|date=16 August 2010|publisher=New York Times|accessdate=30. X 2010}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.wnew1130.com/ WNEW, The World's Greatest Radio Station] * [http://news.google.com/newspapers?id=Yx0aAAAAIBAJ&sjid=IiUEAAAAIBAJ&pg=3774,5009176&dq=martin+block&hl=en Fortunes For Disk Jockeys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731054128/https://news.google.com/newspapers?id=Yx0aAAAAIBAJ&sjid=IiUEAAAAIBAJ&pg=3774,5009176&dq=martin+block&hl=en |date=2016-07-31 }} Jean Meegan, The Milwaukee Journal, July 13, 1947 === Audio-snimke === * [http://www.otr.com/timeline/chesterfield_supper_club.mp3 ''Chesterfield Supper Club'' (December 11, 1944)]{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[Windows Media Player]]) * {{InternetArchiveOTR|id=ChesterfieldSupperClub|title=The Chesterfield Supper Club}} * [http://www.hallowquest.com/montyspeaks.htm Martin Block interviews Mantovani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206074029/http://www.hallowquest.com/montyspeaks.htm |date=2012-02-06 }} === Video-snimke === * {{cite web|url=http://www.archive.org/details/ChesterfieldSupperClub-27november1949|title= Chesterfield Supper Club|date= 27 November 1949|publisher=Internet Archives|accessdate=9. V 2010}} {{Lifetime|1901|1967|Block, Martin}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki DJ-evi]] pb7sdccltje2xm8qu76p0i5med0c7wh 0 151073 42605635 42250329 2026-06-05T15:25:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605635 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar |Ime = Kay Kyser |Slika = KayKeyserStageDoorCanteen.jpg |Opis = u filmu [[Stage Door Canteen]] iz 1943. |Background = solo_singer |Rođenje = {{birth date|1905|6|18|df=y}} |Smrt = {{death date and age|1985|7|23|1905|6|18|df=y}} |Porijeklo = [[Rocky Mount (North Carolina)|Rocky Mount]], [[Sjeverna Karolina]], SAD |Žanr = [[Big band]], [[swing (muzika)|swing]] |Zanimanje= pjevač, [[bandleader|vođa orkestra]] |Period = 1926–1950 }} '''James Kern (“Kay”) Kyser''' (18. jun 1905 – 23. jul 1985) bio je [[SAD|američki]] [[radio]]-voditelj, [[bandleader|vođa orkestra]] i zabavljač koji je uživao veliku popularnost 1930-ih i 1940-ih. Iako je relativnmo kasno počeo bavljenje muzikom i stekao muzičko obrazovanje, popularnost je stekao smislom za humor. Osnovao je [[big band]] u kome su sudjelovali mnogi kasnije renomirani izvođači, uključujući pjevačicu [[Georgia Carroll|Georgiu Carroll]] koja će mu postati supruga i roditi troje djece. 1940-ih je postao sljedbenik [[Crkva Krista naučnika|Crkvu Krista naučnika]] te napustio show business kako bi se u potpunosti posvetio vjerskom i dobrotvornom radu. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.kaykyser.com/ ''Kay Kyser: A Life in Motion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402064715/http://www.kaykyser.com/ |date=2008-04-02 }} * [http://blog.wfmu.org/freeform/2006/12/the_mysterious_.html WFMU: Kay Kyser in ''You’ll Find Out''] * [http://www.kaykyser.net/kay.html Kay Kyser Timeline] * [http://www.kaykyserbook.com.html Kay Kyser biography]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ibiblio.org/kaykyser/life/ Kay Kyser biography] * {{IMDb ime|id=0477517|name=Kay Kyser}} * {{Find a Grave|6819}} * [http://www.lib.unc.edu/mss/inv/k/Kyser,Kay_and_Georgia_Carroll.html Inventory of the Kay Kyser and Georgia Carroll Kyser Papers, 1906-2004], in the [[Southern Historical Collection]], [[University of North Carolina at Chapel Hill|UNC-Chapel Hill]] * [http://otrsite.com/logs/logk1006.htm Jerry Haendiges Vintage Radio Logs: ''Kay Kyser’s Kollege of Musical Knowledge''] {{Commonscat|James K. Kyser}} {{Lifetime|1905|1985|Kyser, Kay}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Bendlideri]] 7y15a6hl5frq8zogq2pmxkhq8kpnq88 0 151135 42605640 42451947 2026-06-05T15:25:16Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605640 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infokutija muzičar |Ime = Kate Smith |Slika = Kate Smith.jpg |Širina_slike = 130px |Background = solo_singer |Ime_po_rođenju = Kathryn Elizabeth Smith |Rođenje = {{Birth date|1907|5|1|df=y}} <br />[[Greenville (Virginia)|Greenville]], [[Virginia]] |Smrt = {{death date and age|1986|6|17|1907|5|1}} <br />[[Raleigh, North Carolina|Raleigh]], [[Sjeverna Karolina]] |Zanimanje = [[pjevanje|pjevačica]] }} '''Kathryn Elizabeth "Kate" Smith''' (1. maj 1907 &ndash; 17. jun 1986) bila je američka [[pjevanje|pjevačica]], najpoznatija po izvedbi zna,menite pjesme "[[God Bless America]]" [[Irving Berlin|Irvinga Berlina]]. Smith je poznata i po dugogodišnjoj uspješnoj karijeri na [[radio|radiju]] i [[TV|televiziji]]. == Vanjske veze == * [http://www.katesmith.org/ Kate Smith Commemorative Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414232805/http://www.katesmith.org/ |date=2012-04-14 }} * {{IMDb name|id=0808889}} * [http://www.drake.org/Stan/ComicsInterviewPart1.html Illustrator Stan Drake recalls backstage at ''The Kate Smith Show''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060812020437/http://drake.org/Stan/ComicsInterviewPart1.html |date=2006-08-12 }} * [http://www.flyershistory.net/cgi-bin/kate.cgi Flyers History - Kate Smith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712042447/http://www.flyershistory.net/cgi-bin/kate.cgi |date=2010-07-12 }} * {{Find a Grave|2236}} * [http://www.nytimes.com/specials/magazine4/articles/smith1.html 'New York Times' obituary, 18 June 1986] * [http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=1986_246328 Kate Smith is dead; `America loved her'] * [http://www.youtube.com/watch?v=a8QksTKRYS0 Kate Smith Sings God Bless America, 1930s] {{Lifetime|1907|1986|Smith, Kate}} [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] 5jkfzemn38div6wy009h7euju316jpo 42606354 42605640 2026-06-06T11:34:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606354 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infokutija muzičar |Ime = Kate Smith |Slika = Kate Smith.jpg |Širina_slike = 130px |Background = solo_singer |Ime_po_rođenju = Kathryn Elizabeth Smith |Rođenje = {{Birth date|1907|5|1|df=y}} <br />[[Greenville (Virginia)|Greenville]], [[Virginia]] |Smrt = {{death date and age|1986|6|17|1907|5|1}} <br />[[Raleigh, North Carolina|Raleigh]], [[Sjeverna Karolina]] |Zanimanje = [[pjevanje|pjevačica]] }} '''Kathryn Elizabeth "Kate" Smith''' (1. maj 1907 &ndash; 17. jun 1986) bila je američka [[pjevanje|pjevačica]], najpoznatija po izvedbi zna,menite pjesme "[[God Bless America]]" [[Irving Berlin|Irvinga Berlina]]. Smith je poznata i po dugogodišnjoj uspješnoj karijeri na [[radio|radiju]] i [[TV|televiziji]]. == Vanjske veze == * [http://www.katesmith.org/ Kate Smith Commemorative Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414232805/http://www.katesmith.org/ |date=2012-04-14 }} * {{IMDb name|id=0808889}} * [http://www.drake.org/Stan/ComicsInterviewPart1.html Illustrator Stan Drake recalls backstage at ''The Kate Smith Show''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060812020437/http://drake.org/Stan/ComicsInterviewPart1.html |date=2006-08-12 }} * [http://www.flyershistory.net/cgi-bin/kate.cgi Flyers History - Kate Smith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712042447/http://www.flyershistory.net/cgi-bin/kate.cgi |date=2010-07-12 }} * {{Find a Grave|2236}} * [http://www.nytimes.com/specials/magazine4/articles/smith1.html 'New York Times' obituary, 18 June 1986] * [http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=1986_246328 Kate Smith is dead; `America loved her'] * [http://www.youtube.com/watch?v=a8QksTKRYS0 Kate Smith Sings God Bless America, 1930s] {{Lifetime|1907|1986|Smith, Kate}} [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] qd2gywnf28iut4mudw7p58k5hucmdw6 0 151587 42605629 41283298 2026-06-05T15:24:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605629 wikitext text/x-wiki {{for|animatora|David Max Freedman}} '''Maxamus C. Freedman''' (8. januar 1893 - 8. oktobar 1962) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] tekstopisac [[zabavna muzika|zabavne muzike]], poznat prije svega kao autor znamenite pjesme ''[[Rock Around the Clock]]'', čiji se nastanak 1954- tradicionalno smatra početkom ere [[rock and Roll|rock and rolla]]. Prije toga je 1945. napisao pjesmu ''[[Sioux City Sue]]'', koja je postala veliki hit. {{normativna kontrola}} {{Biografija-začetak}} {{Lifetime|1893|1962|Freedman, Max}} [[Kategorija:Američki tekstopisci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 3xkfrqr8ohnpmscz87xix4bjdkbsfy1 0 151835 42605628 42449178 2026-06-05T15:24:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605628 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Alan Freed | slika = Alan Freed disk jockey.jpg | širina_slike = 220px | datum_rođenja = {{Birth date|1921|12|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Windber (Pennsylvania)|Windber]], [[Pennsylvania|Pensilvanija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|1965|1|20|1921|12|15|df=y}} | mjesto_smrti = [[Palm Springs, California|Palm Springs]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | zanimanje = radio i TV voditelj, [[Disk džokej|DJ]] | godine_aktivnosti = 1945–1959 | supružnik = Betty Lou Bean (1943–1949)<br />Marjorie J. Hess (1950–1958)<br />Inga Lil Boling (1959–1965) }} '''Albert James "Alan" Freed''', također poznat i po nadimku '''Moondog''', (15. decembar 1921 - 20. januar 1965) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] radio i TV-voditelj i [[disk džokej]], najpoznatiji po tome što je 1950-ih na programima američkih radio i TV-stanica promovirao mješavinu [[blues]], [[country]] i [[rhythm and blues|rhytm & blues]] muzike nazvanu [[rock and Roll|rock'n'roll]]. Iako se smatra jednom od ključnih ličnosti za razvoj moderne muzike, ugled mu je bio uništen zbog [[payola]] skandala početkom 1960-ih. == Biografija == Freed se rodio u Pensilvaniji, u porodici [[jevreji|jevrejsko]]-[[velšani|velškog]] porijekla. Odrastao je u gradu [[Salem (Ohio)|Salem]] u [[Ohio|Ohiu]], gdje je u srednjoj školi svirao trombon u bendu ''Sultans of Swing'' i sanjao o karijeri vođe orkestra. Planove o muzičkoj karijeri mu je uništila infekcija uha; kada se upisao na Državni univerzitet Ohioa, počeo se zanimati za [[radio]]. Za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] je pozvan u vojsku, gdje je služio kao [[DJ]] na vojnoj radio-stanici. Poslije povratka iz vojske je radio kao [[DJ]] na nekoliko stanica u Ohiou, gdje je počeo puštati [[jazz|hot jazz]] i [[pop]] pjesme. Krajem 1940-ih se sreo sa [[Leo Mintz|Leom Mintzom]], vlasnikom trgovine gramofonskih ploča u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]], koji je zapazio kako Freed voli puštati [[rhythm and blues|rhytm & blues]] pjesme, odnosno istu onakvu muziku kakva se kupovala u njegovoj trgovini. Mintz mu je predložio da dođe u Cleveland i pokuša promovirati R&B muziku na tamošnjim stanicama. Freed se 1949. doselio u Cleveland, a sljedeće godine zaposlio na stanici [[WKNR|WJW]] (današnji WKNR), ispočetka puštajući [[klasična muzika|klasičnu muziku]]. Sljedeće godine je Mintz zakupio emisiju na WJW i predložio da Freed pušta R&B pjesme. Emisija, koja je dobila ime ''The Moondog House'', počela se emitirati 11. jula 1951. Freed je svojim živopisnim stilom vođenja brzo stekao brojnu publiku, pogotovo među mladima, koji su voljeli muziku koja se dotada nije emitirala na "bjelačkim" stanicama. Godine 1952. je Freed u Clevelandu organizirao [[Moondog Coronation Ball]], manifestaciju koja se smatra prvim rock-koncertom u historiji; iako je morala biti prekinuta kada se ispostavilo da ima dva put više prodanih karata nego mjesta u dvorani, Freed je tako stvoreni publicitet vješto iskoristio za vlastitu i promociju svoje muzike. Godine 1954. se Freed preselio u [[New York]], gdje je dobio posao [[DJ]]-a na tamošnjoj radio-stanici [[WINS (AM)|WINS]]. Tamo je nastavio agresivno promovirati novu muziku, pa ga je časopis Life proglasio tvorcem "rock'n'roll ludila". Od godine 1956. je počeo snimati i specijalnu emisiju Jamboree koja se emitirala na programu [[Radio Luksemburg]]a. Sljedećih nekoliko godina Freed je bio na vrhuncu slave. Nastupio je u nekoliko filmova koji su za temu imali, ili sadržavali rock'n'roll muziku, a 1957. je dobio emisiju muzičkiu emisiju ''The Big Beat'' na programu TV-mreže [[American Broadcasting Company|ABC]]. Ona je brzo skinuta s programa, i to zahvaljujući epizodi u kojoj je crni pjevač [[Frankie Lymon]] zaplesao s bijelom djevojkom iz publike; taj incident je razbjesnio vlasnike TV-stanica na [[Jug SAD|Jugu]] koji su izvršili pritisak na ABC-vo vodstvo. Freed je usprkos toga nastavio karijeru, a ''The Big Beat'' nastavio voditi na lokalnoj njujorškoj stanici. Godine 1959. je, međutim, Freed postao predmetom skandala kada se otkrilo kako je određene pjesme i sastave u svojim emisijama puštao u zamjenu za novac. Također je otkriveno da je Freed u nekim slučajevima na sebe preuzimao [[autorsko pravo]] pjesama koje je kasnije puštao, pa je tako sam sebi "dizao" [[tantijem]]e. Freed je odbio potpisati izjavu kojom priznaje nepravilnosti, a nakon čega je otpušten i sa radija i televizije. Protiv njega se vodio i kazneni postupak završen 1962. kada je priznao krivnju u zamjenu za uvjetnu zatvorsku kaznu. Freed se ženio tri puta. Prvi put za Betty Lou Bean, s kojom je imao sina Lancea i kćer Alanu; brak je završio razvodom 1948. Sljedeće godine se oženio za Marjorie J. Hess, s kojom je imao dvoje djece - kćer Sieglinde i sina Alana Jr. I taj je brak završio razvodom. Konačno se 1959. oženio za Ingu Lil Boling, s kojom će ostati do smrti. Iako je ostao na slobodi, Freed se nakon skandala više nije mogao zaposliti na velikim radio-stanicama, te je bio prisiljen životariti radeći kao DJ na lokalnim stanicama. Ubrzo se odao [[alkoholizam|alkoholizmu]] te umro od uremije i [[ciroza jetre|ciroze jetre]] u dobi od 43 godine. == U popularnoj kulturi == Freedov život je 1978. postao predmetom biografskog filma ''[[American Hot Wax]]'' gdje je njegov lik tumačio [[Tim McIntire]]. Godine 1986. je u Clevelandu postao jednom od prvih osoba uvrštenih u [[Rock and Roll Hall of Fame|Dom slavnih rock'n'rolla]]. 1992. je [[Stephen King]] njegov lik koristio u svojoj horor-priči ''[[You Know They Got a Hell of a Band]]'' iz zbirke ''[[Nightmares & Dreamscapes]]''. Priča je 2006. ekranizirana u [[Nightmares and Dreamscapes: From the Stories of Stephen King|mini-seriji]] gdje je Freedov lik tumačio Mitchell Butell. Godine 1999. je snimljen biografski TV-film ''Mr. Rock 'n' Roll: The Alan Freed Story'' gdje ga je tumačio [[Judd Nelson]]. == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.alanfreed.com/}} * [http://rockhall.com/inductees/alan-freed/ Freed's Rock and Roll Hall of Fame page] * http://www.history-of-rock.com/freed.htm * {{rhof|id=201|name=Alan Freed}} * [http://www.alanfreed.com/wp/wp-content/uploads/2010/07/096-Death-Certifct-1-20-65.pdf AlanFreed.Com: death certificate] * {{Worldcat id|lccn-n90-701131}} * [http://www.audioholicmedia.com/?p=13 Article on the career of Alan Freed] * [http://www.grayco.com/cleveland/books/2899X/sampleChapter.shtml Information on Freed from the first chapter of the book ''Cleveland Rock and Roll Memories''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224094634/http://www.grayco.com/cleveland/books/2899X/sampleChapter.shtml |date=2012-02-24 }} * [http://www.dvdtalk.com/reviews/38168/mr-rock-n-roll-the-alan-freed-story/ DVD review of Mr. Rock 'n Roll] * http://www.vh1.com/artists/az/freed_alan/artist.jhtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209030741/http://www.vh1.com/artists/az/freed_alan/artist.jhtml |date=2012-02-09 }} {{Lifetime|1921|1965|Freed, Alan}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američki DJ-evi]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki Jevreji]] a87y8l6ixabra4n92dt557o2ffnb9pg 0 152654 42606300 42563618 2026-06-06T11:30:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606300 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | Ime = Tennessee Ernie Ford | Slika =Tennessee Ernie Ford 1957.JPG | Background = solo_singer | Ime_po_rođenju = Ernest Jennings Ford | Rođenje = {{birth date|1919|2|13|df=y}}<br />[[Bristol (Tennessee)|Bristol]], [[Tennessee]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Smrt = {{death date and age|1991|10|17|1919|2|13|df=y}}<br />[[Reston (Virginia)|Reston]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Instrument = [[ljudski glas|vokali]], [[gitara]], [[violina]] | Žanr = [[Country & Western]], [[Pop]], [[Gospel]] | Zanimanje = [[Pjevanje|pjevač]], [[glumci|glumac]] }} '''Ernest Jennings Ford''' (13. februar 1919 – 17. oktobar 1991), poznatiji po umjetničkom imenu '''Tennessee Ernie Ford''', bio je američki pjevač i TV-voditelj, poznat po [[country|country & western]], [[pop]] i [[gospel]] hitovima. Najveći hit mu je bila socijalno angažirana pjesma "[[Sixteen Tons]]". == Literatura == * {{Cite book | last=Whiteside | first=Johnny | year=1998 | chapter=Tennessee Ernie Ford | title=The Encyclopedia of Country Music | url=https://archive.org/details/encyclopediaofco00coun | coauthors=Kingsbury, Paul (ed.) | location=New York | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofco00coun/page/175 176]–7 | isbn=0-19-511671-2|ref=harv}} == Vanjske veze == * [http://www.ernieford.com/ Tennessee Ernie Ford Official Website] * [http://www.ernieford.com/SixteenTons.htm Sixteen Tons - The Story Behind the Legend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904021240/http://www.ernieford.com/SixteenTons.htm |date=2011-09-04 }} * {{Allmusic|class=artist|id=p1611}} * {{Pop Chronicles|9|2}} * {{IMDb name|0285892}} {{Commonscat|Tennessee Ernie Ford}} {{Lifetime|1919|1991|Ford, Ernie}} [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] 4bg37c2wd6er53aq4gjstgyqjso6zfu 0 153760 42605624 42249560 2026-06-05T15:24:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605624 wikitext text/x-wiki {{Other people}} {{Infokutija biografija |ime = Dick Clark |slika = Dick Clark American Bandstand 1961.JPG |opis = Dick Clark godine 1961. |ime_po_rođenju = Richard Wagstaff Clark |datum_rođenja = {{Birth date|df=yes|1929|11|30}} |mjesto_rođenja = [[Mount Vernon (New York)|Mount Vernon]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti ={{Death date and age |2012|04|18|1929|11|30|mf=y}} |mjesto_smrti = [[Santa Monica (California)|Santa Monica]], [[Kalifornija]], SAD |alma_mater = [[Syracuse University]] |other_names = The World's Oldest Teenager (nadimak) |supružnik = Barbara Mallery <br /><small>(vj. 1952–1961; razvod)</small> <br />Loretta Martin <br /><small>(vj. 1962–1971; razvod)</small> <br />Kari Wigton <br /><small>(1977–2012)</small> |djeca = Richard A. Clark<br />[[Duane Clark]]<br />Cindy Clark |zanimanje = poduzetnik<br />TV-voditelj |period = 1945–2012 |website = {{URL|http://www.dickclarkonline.com}} }} '''Richard Wagstaff''' "'''Dick'''" '''Clark'''<ref>{{cite web|url=http://www.tv.com/dick-clark/person/2798/summary.html|title=Dick Clark on|publisher=Tv.com|date=20 10-07-19|accessdate=2010-09-02|archivedate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604040455/http://www.tv.com/dick-clark/person/2798/summary.html|deadurl=yes}}</ref> (30. novembar 1929&nbsp;– 18. april 2012) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] radio i TV-voditelj i poduzetnik.<ref name="roc khall.com">{{cite web|url=http://www.rockhall.com/inductee/dick-clark|title=Dick Clark: inducted in 1993 &#124; The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |publisher=Rockhall.com |date= |accessdate=2. IX 2010}}</ref> Služio je kao predsjedatelj i [[generalni direktor]] [[Dick Clark Productions]]. Najpoznatiji je kao voditelj popularnih i dugovječnih TV-emisija kao što su ''[[American Bandstand]]'',<ref name="roc khall.com"/> pet verzija kviza ''[[Pyramid (kviz)|Pyramid]]'' i ''[[Dick Clark's New Year's Rockin' Eve with Ryan Seacrest|Dick Clark's New Year's Rockin' Eve]]''. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.dickclarkproductions.com Dick Clark Productions] * [http://library.syr.edu/digital/guides/c/clark_d.htm Dick Clark Papers] at [[Syracuse University]] * {{rhof|184|Dick Clark}} * {{IMDb name|163863|Dick Clark}} * [http://strippersguide.blogspot.com/2008/08/onscurity-of-day-dick-clarks-rock-roll.html Dick Clark's Rock, Roll and Remember newspaper comic strip series] * [http://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19761/m1/ Dick Clark interviewed] on the [[Pop Chronicles]] (recorded 3.11.1968) * {{cite web |first=John |last=Gilliland |authorlink=John Gilliland |url=http://www.library.unt.edu/resolveuid/24bc6899959ba29ac6feca22c5ad8ed9 |title=A-D&nbsp;— University of North Texas Libraries |publisher=Library.unt.edu |date=2008-07-24 |accessdate=2010-09-02 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014032725/http://www.library.unt.edu/resolveuid/24bc6899959ba29ac6feca22c5ad8ed9 |dead-url=yes }} {{Lifetime|1929|2012|Clark, Dick}} {{commonscat|Dick Clark}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] nmuetmfj04lp3ppy9307gmf33aqv7pi 42606290 42605624 2026-06-06T11:30:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606290 wikitext text/x-wiki {{Other people}} {{Infokutija biografija |ime = Dick Clark |slika = Dick Clark American Bandstand 1961.JPG |opis = Dick Clark godine 1961. |ime_po_rođenju = Richard Wagstaff Clark |datum_rođenja = {{Birth date|df=yes|1929|11|30}} |mjesto_rođenja = [[Mount Vernon (New York)|Mount Vernon]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |datum_smrti ={{Death date and age |2012|04|18|1929|11|30|mf=y}} |mjesto_smrti = [[Santa Monica (California)|Santa Monica]], [[Kalifornija]], SAD |alma_mater = [[Syracuse University]] |other_names = The World's Oldest Teenager (nadimak) |supružnik = Barbara Mallery <br /><small>(vj. 1952–1961; razvod)</small> <br />Loretta Martin <br /><small>(vj. 1962–1971; razvod)</small> <br />Kari Wigton <br /><small>(1977–2012)</small> |djeca = Richard A. Clark<br />[[Duane Clark]]<br />Cindy Clark |zanimanje = poduzetnik<br />TV-voditelj |period = 1945–2012 |website = {{URL|http://www.dickclarkonline.com}} }} '''Richard Wagstaff''' "'''Dick'''" '''Clark'''<ref>{{cite web|url=http://www.tv.com/dick-clark/person/2798/summary.html|title=Dick Clark on|publisher=Tv.com|date=20 10-07-19|accessdate=2010-09-02|archivedate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604040455/http://www.tv.com/dick-clark/person/2798/summary.html|deadurl=yes}}</ref> (30. novembar 1929&nbsp;– 18. april 2012) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] radio i TV-voditelj i poduzetnik.<ref name="roc khall.com">{{cite web|url=http://www.rockhall.com/inductee/dick-clark|title=Dick Clark: inducted in 1993 &#124; The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |publisher=Rockhall.com |date= |accessdate=2. IX 2010}}</ref> Služio je kao predsjedatelj i [[generalni direktor]] [[Dick Clark Productions]]. Najpoznatiji je kao voditelj popularnih i dugovječnih TV-emisija kao što su ''[[American Bandstand]]'',<ref name="roc khall.com"/> pet verzija kviza ''[[Pyramid (kviz)|Pyramid]]'' i ''[[Dick Clark's New Year's Rockin' Eve with Ryan Seacrest|Dick Clark's New Year's Rockin' Eve]]''. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.dickclarkproductions.com Dick Clark Productions] * [http://library.syr.edu/digital/guides/c/clark_d.htm Dick Clark Papers] at [[Syracuse University]] * {{rhof|184|Dick Clark}} * {{IMDb name|163863|Dick Clark}} * [http://strippersguide.blogspot.com/2008/08/onscurity-of-day-dick-clarks-rock-roll.html Dick Clark's Rock, Roll and Remember newspaper comic strip series] * [http://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19761/m1/ Dick Clark interviewed] on the [[Pop Chronicles]] (recorded 3.11.1968) * {{cite web |first=John |last=Gilliland |authorlink=John Gilliland |url=http://www.library.unt.edu/resolveuid/24bc6899959ba29ac6feca22c5ad8ed9 |title=A-D&nbsp;— University of North Texas Libraries |publisher=Library.unt.edu |date=2008-07-24 |accessdate=2010-09-02 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014032725/http://www.library.unt.edu/resolveuid/24bc6899959ba29ac6feca22c5ad8ed9 |dead-url=yes }} {{Lifetime|1929|2012|Clark, Dick}} {{commonscat|Dick Clark}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 64z2exc4i046g7u3639l4wm7o7c8z57 0 153909 42605776 42602980 2026-06-05T15:46:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605776 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio emisija |naziv_emisije = Music and the Spoken Word |format = [[Religijska muzika|religijska]] i [[klasična muzika]] |trajanje = 27 min. i 56 sek. |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = [[Engleski jezik|engleski]] |matična_stanica = [[KSL (radio)|KSL NewsRadio]] (radio)<br />[[KSL-TV]] (television) |nastupaju = [[Mormon Tabernacle Choir]]<br />[[Orchestra at Temple Square]] |voditelj = [[Lloyd D. Newell]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|novembar 1990}} - )<br />[[J. Spencer Kinard]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|februar 1972}} - {{dts|oktobar 1990}})<br />Alan Jensen<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|novembar 1971}} - {{dts|februar 1972}})<br />[[Richard L. Evans]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|jun 1930}} - {{dts|oktobar 1971}})<br />[[Ted Kimball]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|jul 1929}} - {{dts|maj 1930}}) |kreator = [[Earl J. Glade]] |scenario = Joni Hilton<br />Luke Howard<br />Roger Miller<br />[[Lloyd D. Newell]]<br />[[Heidi S. Swinton]] |režija = Daniele Brown<br />Lynn Clayson<br />Wendy Crossman<br />Michael Hunter<br />Robert O. Morton<br />Lee Wessman<br />Brian T. Whitley<br />Nathan K. Wright |producent = Edward J. Payne<br />Terri Bryson<br />Russ Crabb<br />Eldon Griffin<br />Jody Hadfield<br />Mark Rencher<br />Candee Robinson<br />Reid Robinson |početak = {{dts|July 15, 1929}} (radio)<br />od {{dts|oktobar 1949}} (televizija) |br_epizoda = 4300 (na dan {{dts|12. februar 2012}}) |audio_format = [[stereofonija]] |snim_lokacija = [[Salt Lake Tabernacle]] i [[LDS Conference Center|Conference Center]]<br />[[Salt Lake City]], [[Utah]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |uvodna_tema = Gently Raise the Sacred Strain |othertheme = As the Dew from Heaven Distilling |završna_tema = God Be with You Till We Meet Again |website = http://www.musicandthespokenword.com/ }} '''''Music and the Spoken Word''''' je tjedna 30-minutna emisija religijsko-muzičkog sadržaja koju producira kompanija Bonneville Communications a kojoj muzičku podlogu pruža [[Mormon Tabernacle Choir]] (često uz podršku [[Orchestra at Temple Square]] i [[Orgulje u Mormon Tabernacleu|orgulja u Mormon Tabernacleu]]). Emisiju preko svoje mreže prenosi [[CBS Radio Network]] a emitira iz [[KSL (AM)]] Radio, radio-stanice u [[Salt Lake City]]ju čiji je vlasnik [[Bonneville International|Bonneville International Corporation]], tvrtka čiji je vlasnik [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana]] (Mormonska crkva). Emisija se prenosi na preko 2000 televizijskih i radio-stanica širom svijeta.<ref>[http://www.musicandthespokenword.com/history/ksl.php ''Music and the Spoken Word History: KSL''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061122233717/http://www.musicandthespokenword.com/history/ksl.php |date=2006-11-22 }}, Bonneville Communications. pristup 28. III 2007.</ref><ref>[http://www.musicandthespokenword.com/international.php ''Music and the Spoken Word History: International''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205091545/http://www.musicandthespokenword.com/international.php |date=2012-02-05 }}, Bonneville Communications. pristup 28. III 2007.</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.musicandthespokenword.com Music & the Spoken Word] * [http://www.mormontabernaclechoir.dk Danish Tabernacle Choir Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102938/http://www.mormontabernaclechoir.dk/ |date=2007-09-29 }} * [http://byuidahoradio.org/programs-music-and-the-spoken-word/ ''Music and the Spoken Word'' via streaming audio] [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Mormonizam]] r13j9hutn8s0hkgrysn121jr8ai6ls6 42606226 42605776 2026-06-06T11:16:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606226 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio emisija |naziv_emisije = Music and the Spoken Word |format = [[Religijska muzika|religijska]] i [[klasična muzika]] |trajanje = 27 min. i 56 sek. |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = [[Engleski jezik|engleski]] |matična_stanica = [[KSL (radio)|KSL NewsRadio]] (radio)<br />[[KSL-TV]] (television) |nastupaju = [[Mormon Tabernacle Choir]]<br />[[Orchestra at Temple Square]] |voditelj = [[Lloyd D. Newell]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|novembar 1990}} - )<br />[[J. Spencer Kinard]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|februar 1972}} - {{dts|oktobar 1990}})<br />Alan Jensen<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|novembar 1971}} - {{dts|februar 1972}})<br />[[Richard L. Evans]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|jun 1930}} - {{dts|oktobar 1971}})<br />[[Ted Kimball]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;({{dts|jul 1929}} - {{dts|maj 1930}}) |kreator = [[Earl J. Glade]] |scenario = Joni Hilton<br />Luke Howard<br />Roger Miller<br />[[Lloyd D. Newell]]<br />[[Heidi S. Swinton]] |režija = Daniele Brown<br />Lynn Clayson<br />Wendy Crossman<br />Michael Hunter<br />Robert O. Morton<br />Lee Wessman<br />Brian T. Whitley<br />Nathan K. Wright |producent = Edward J. Payne<br />Terri Bryson<br />Russ Crabb<br />Eldon Griffin<br />Jody Hadfield<br />Mark Rencher<br />Candee Robinson<br />Reid Robinson |početak = {{dts|July 15, 1929}} (radio)<br />od {{dts|oktobar 1949}} (televizija) |br_epizoda = 4300 (na dan {{dts|12. februar 2012}}) |audio_format = [[stereofonija]] |snim_lokacija = [[Salt Lake Tabernacle]] i [[LDS Conference Center|Conference Center]]<br />[[Salt Lake City]], [[Utah]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |uvodna_tema = Gently Raise the Sacred Strain |othertheme = As the Dew from Heaven Distilling |završna_tema = God Be with You Till We Meet Again |website = http://www.musicandthespokenword.com/ }} '''''Music and the Spoken Word''''' je tjedna 30-minutna emisija religijsko-muzičkog sadržaja koju producira kompanija Bonneville Communications a kojoj muzičku podlogu pruža [[Mormon Tabernacle Choir]] (često uz podršku [[Orchestra at Temple Square]] i [[Orgulje u Mormon Tabernacleu|orgulja u Mormon Tabernacleu]]). Emisiju preko svoje mreže prenosi [[CBS Radio Network]] a emitira iz [[KSL (AM)]] Radio, radio-stanice u [[Salt Lake City]]ju čiji je vlasnik [[Bonneville International|Bonneville International Corporation]], tvrtka čiji je vlasnik [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana]] (Mormonska crkva). Emisija se prenosi na preko 2000 televizijskih i radio-stanica širom svijeta.<ref>[http://www.musicandthespokenword.com/history/ksl.php ''Music and the Spoken Word History: KSL''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061122233717/http://www.musicandthespokenword.com/history/ksl.php |date=2006-11-22 }}, Bonneville Communications. pristup 28. III 2007.</ref><ref>[http://www.musicandthespokenword.com/international.php ''Music and the Spoken Word History: International''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205091545/http://www.musicandthespokenword.com/international.php |date=2012-02-05 }}, Bonneville Communications. pristup 28. III 2007.</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.musicandthespokenword.com Music & the Spoken Word] * [http://www.mormontabernaclechoir.dk Danish Tabernacle Choir Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102938/http://www.mormontabernaclechoir.dk/ |date=2007-09-29 }} * [http://byuidahoradio.org/programs-music-and-the-spoken-word/ ''Music and the Spoken Word'' via streaming audio] [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Mormonizam]] evg42de6wqpq28mdkddw9v7dzp9i2f2 0 154929 42606305 42249582 2026-06-06T11:31:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606305 wikitext text/x-wiki '''Don Hollenbeck''' (30. mart 1905 - 22. jun 1954) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] novinar, televizijski voditelj i komentator, poznat kao jedan od pionira televizijskog novinarstva i blizak suradnik [[Edward R. Murrow|Edwarda R. Murrowa]] i [[Fred W. Friendly|Freda W. Friendlyja]]. Novinarsku karijeru je započeo [[1926]]. godine, a proslavio se za vrijeme [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] 1943. kada je kao dopisnik mreže [[NBC]] snimio dramatičnu reportažu o iskrcavanju američkih trupa kod Salerna. Godine 1946. se priključio kompaniji [[CBS]]. Godine 1954. je, nedugo nakon što je Murrow objavio reportažu u kojoj kritizira [[Joseph McCarthy|Josepha McCarthyja]], u eteru izjavio kako se "ponosi sa Murrowom i CBS-om". Zbog toga je postao predmetom serije članaka McCarthyjevog pristaše [[Jack O'Brian|Jacka O'Briana]] koji ga je zbog suradnje s ljevičarskim časopisom [[PM (časopis)|PM]] 1940-ih optužio da je komunist. Te optužbe, kao i propast braka, su doprinijele da Hollenbeck nakon nekoliko mjeseci izvrši [[samoubistvo]] puštanjem gasa u stanu. Hollenbeck se pojavljuje kao jedan od likova u filmu ''[[Good Night, and Good Luck]]'' gdje ga tumači [[Ray Wise]]. == Vanjske veze == * {{IMDb name|id=0390944}} * [http://www.nebraskapress.unl.edu/product/Radios-Revolution,673991.aspx Radio's Revolution: Don Hollenbeck's CBS Views the Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225041846/http://www.nebraskapress.unl.edu/product/Radios-Revolution,673991.aspx |date=2012-02-25 }} edited and with an introduction by [[Loren Ghiglione]] (University of Nebraska Press, 2008) {{Lifetime|1905|1954|Hollenbeck, Don}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 6klrpho361gol4yirwu1ub0p8kx6nuj 0 154932 42605656 42249104 2026-06-05T15:27:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Kanadski radio-voditelji]] → [[Kategorija:Kanadski radijski voditelji]] 42605656 wikitext text/x-wiki {{For|novinarku [[Fox News Channel]]a|Lauren Green}} {{Infokutija glumac | ime = Lorne Greene | slika =Lorne_Greene_1942.jpg | širina_slike = | opis = Lorne Greene, 1942 | ime_po_rođenju = Lyon Himan "Chaim" Green | datum_rođenja = {{Birth date|1915|2|12|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Ottawa]], [[Ontario]], [[Kanada]] | datum_smrti = {{Death date and age|1987|9|11|1915|2|12|df=y}} | mjesto_smrti = [[Santa Monica]], SAD | other_names = | zanimanje = glumac | period = 1941&ndash;1987 | supružnik = Rita Hands (1938&nbsp;&ndash; 1960)<br />Nancy Deale (17. decembar 1961&nbsp;&ndash; 11. septembar 1987) }} '''Lorne Greene''' je bilo [[umjetničko ime]] koje je koristio '''Lyon Himan "Chaim" Green''' (12. februar 1915 - 11. septembar 1987) [[Kanada|kanadski]] muzičar i glumac, koji se istakao nastupima na televiziji. Najpoznatiji je po ulozi patrijarha Bena Cartwrighta u američkoj vestern-seriji ''[[Bonanza (TV serija)|Bonanza]]'', odnosno [[Commander Adama|komandnata Adame]] u originalnoj verziji SF-serije ''[[Battlestar Galactica (1978 TV serija)|Battlestar Galactica]]''. == Vanjske veze == * {{IMDb name|0001296}} * {{IBDB name|43013}} {{Lifetime|1915|1987|Greene, Lorne}} [[Kategorija:Kanadski filmski glumci]] [[Kategorija:Kanadski televizijski glumci]] [[Kategorija:Kanadski radijski voditelji]] 9szru7dug79ocjom1l8kzvm5ubxkf8a 0 156901 42605769 41892048 2026-06-05T15:42:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605769 wikitext text/x-wiki {{Kutijica TV mreža | ime_mreže = Radio Borovo<br />Радио Борово| logo_mreže = [[Datoteka:Poste Radio.svg|200px]]| država = {{flagcountry|HRV}}| tip_mreže = Lokalna medijska kuća| dostupnost = lokalna <br /> putem [[Internet]]a | vlasnik = privatna radio stanica<br />''(opština (25%), radnička kooperacija (75%))'' | važni_ljudi = | početak_emitovanja = [[30. 6.|30. jun]] [[1991]]. | osnivač = | vebsajt = [http://www.radio-borovo.hr/] | }} [[Datoteka:Radio Borovo 02.jpg|mini|Zgrada radio stanice]] '''Radio Borovo''' je lokalna, [[Manjina|manjinska]] radiostanica [[Srbi u Hrvatskoj|srpske nacionalne manjine]] čije se sjedište nalazi u [[Borovo|Borovu]]. Radio Borovo najslušanija je manjinska radio stanica u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]<ref>http://www.novossti.com/2011/07/pokrajine-65/</ref>. Program radio stanice prenosi se na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]]. == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Nastanci 1991.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 99uqyxc1fmlac2yqs2wpjmkbebj6j69 0 157322 42606397 42261888 2026-06-06T11:40:39Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606397 wikitext text/x-wiki {{bez izvora}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Teorija velikog praska | slika=[[Datoteka:TBBT logo.svg|200px]] | naziv_emisije = The Big Bang Theory | format_serije = [[sitcom|sitkom]] | trajanje 21 min | kreator = [[Chuck Lorre]] i [[Bill Prady]] | uloge = [[Johnny Galecki]] <br />[[Jim Parsons]] <br />[[Kaley Cuoco]] <br />[[Simon Helberg]] <br />[[Kunal Nayyar]] | država = {{SADk}} | jezik = [[engleski jezik|engleski]] | tv_kuća = [[CBS]] | početak = [[24. 9.]] [[2007]]. | br_sezona = 5 | br_epizoda = 105 | imdb_id = 0898266 }} '''''The Big Bang Theory''''' je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[humor]]istična [[televizijska serija|serija]] (popularno [[sitcom]]) čiji su autori [[Chuck Lorre]] i [[Bill Prady]] (obojica su ujedno i izvršni producenti), a koja je sa svojim prikazivanjem započela [[24. 9.|24. rujna]] [[2007]]. godine na američkoj televizijskoj mreži [[CBS]]. Radnja serije smještena je u [[Pasadena (Kalifornija)|Pasadeni]] (država [[Kalifornija]]), a glavni likovi su dvojica genijalaca (eksperimentalni fizičar [[Leonard Hofstadter]] i teoretičar fizike [[Sheldon Cooper]]), njihova susjeda (konobarica s glumačkim aspiracijama [[Penny]]) te dvojica Leonardovih i Sheldonovih prijatelja i kolega ([[Howard]] i [[Rajesh]]). U kasnijim sezonama, još su se tri lika profilirala u glavnu glumačku postavu: [[Leslie Winkle]] (Leonardova, Sheldonova i Rajeshova kolegica s posla), [[Bernadette]] (studentica mikrobiologije, ujedno i Pennyjina kolegica konobarica) i [[Amy Farrah Fowler]] (Sheldonova prijateljica). Do sada su u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]] prikazane tri sezone serije (ukupno 63 epizode), a još je u ožujku [[2009]]. godine potvrđeno da će se snimati i četvrta koja je s prikazivanjem započela [[23. 9.|23. rujna]] [[2010]]. godine. Gledanost serije u SAD-u iz sezone u sezonu raste sve više pa je tako premijera treće sezone u rujnu 2009. godine bila najgledanija od svih ostalih emisija prikazanih na CBS-u te večeri skupivši 12,83 milijuna gledatelja pred male ekrane. Prve tri sezone prikazivale su se ponedjeljkom, odmah nakon serije ''Dva i pol muškarca'' (koju također producira Chuck Lorre), dok se četvrta sezona prikazuje četvrtkom. [[12. 1.|12. siječnja]] [[2011]]. službeno je potvrđeno da će se snimati još tri sezone serije, čime će se ista na malim ekranima sadržati sve do [[2014]]. godine. U Hrvatskoj se emitira pod naslovom '''''Teorija velikog praska''''', a u Srbiji pod naslovom '''''Štreberi'''''. Završila se [[2019]] godine. == Glavni likovi == * '''Leonard Hofstadter''' ([[Johnny Galecki]]) - Leonard je eksperimentalni [[fizičar]] čiji kvocijent inteligencije doseže 173, a koji je [[doktor]]irao s 24 godine. On je centralni lik serije koji svoj stan dijeli s kolegom i prijateljem Sheldonom Cooperom. Tijekom prve tri sezone scenaristi su se poigravali s romansom između njega i susjede Penny; njihove neriješene seksualne tenzije glavna su okosnica kompletne serije, a u jednom trenutku nalazili su se u kratkoj, intimnoj vezi. [[Datoteka:The Big Bang Theory panel at Comic Con 2008.jpg|thumb|right|300px|Glumačka postava serije tijekom Comic Cona 2008. godine]] * '''Sheldon Cooper''' ([[Jim Parsons]]) - Sheldon dolazi iz istočnog [[Texas|Teksasa]], dijete genij koji je s 11 godina (nakon petog razreda osnovne škole) započeo studirati. Vlasnik je dva doktorata, a kvocijent inteligencije mu je zastrašujućih 187. Unatoč tome Sheldon ima velikih problema s razumijevanjem ironije, sarkazma i humora općenito. Upravo ove karakteristike glavni su izvor humora njegovog lika, ali i centralna radnja većine dosadašnjih epizoda. Sheldon dijeli stan s kolegom i prijateljem Leonardom Hofstadterom, a posebno je zanimljiv njegov odnos s Penny. * '''Penny''' ([[Kaley Cuoco]]) - atraktivna plavuša, rođena i odrasla u državi [[Nebraska|Nebraski]] koja živi u stanu odmah preko puta Sheldona i Leonarda. Iako za život zarađuje kao konobarica, Penny ima glumačke aspiracije pa gotovo konstantno ide na audicije koje su se za sada pokazale neuspješnim. * '''Howard Wolowitz''' ([[Simon Helberg]]) - je aeronautički [[inženjer]], [[Jevreji|Židov]] koji živi s majkom (koju u seriji nikad ne vidimo, već samo čujemo). Za razliku od svojih prijatelja i kolega, Howard nema doktorat, ali taj nedostatak brani teorijom da stvari koje on dizajnira zbilja postoje i lansiraju se u svemir dok se njegovi prijatelji bave isključivo teorijskim radom. Ipak, njegov najveći ''trademark'' predstavljaju nevjerojatno neuspješni uleti djevojkama (od kojih se i sama Penny ponekad zgražava). Do sada je pokazao limitirani uspjeh u istome. * '''Rajesh Koothrappali''' ([[Kunal Nayyar]]) - Rajesh, podrijetlom iz [[Delhi|New Delhija]] (država [[Indija]]), radi kao [[Astronom|astrofizičar]]. Među ženama izrazito je sramežljiv što dovodi do njegove nemogućnosti komunikacije s istima osim ako nije pod utjecajem alkohola. Unatoč tome, a za razliku od svog najboljeg prijatelja Howarda, Raj je do sada imao puno više sreće s djevojkama. Njegove roditelje, Dr. i gđu V.M. Koothrappali, vidimo samo preko web kamere u određenim epizodama. == Razvoj serije == Prva epizoda serije (''Pilot'') razvijena je za televizijsku sezonu 2006-2007 i bila je potpuno drugačija od one koja se uistinu i prikazala. Od glumaca iz te prve, nikad prikazane epizode, ostali su samo Johnny Galecki i Jim Parsons. Sadašnja Penny u toj prvoj epizodi zvala se Katie i bila je potpuno drugačijeg karaktera. Glumila ju je [[Amanda Walsh]]. Također je postojao još jedan ženski lik: Gilda (koju je glumila [[Iris Bahr]]). Uz sve to, čak je i uvodna špica bila potpuno drugačija - korištena je pjesma "She Blinded Me With Science" u izvedbi Thomasa Dolbyja. Nakon snimljenog pilota, televizijska mreža nije prihvatila seriju, ali je kreatorima pružena još jedna prilika da seriju ožive što su oni i učinili dodavši sadašnje likove koje poznajemo, promijenivši kompletnu glumačku postavu (osim dva glavna glumca) i stvorivši trenutni format serije. Kreator Lorre je jednom prilikom izjavio: "Snimili smo pilot epizodu za ''Teoriju velikog praska'' još prije dvije i pol godine i bila je preloša. Međutim, čak i u njoj dvije stvari su funkcionirale savršeno: Johnny i Jim. U potpunosti smo promijenili scenarij, a uskoro su nam se pridružili i Kaley, Simon i Kunal." Originalna, nikad emitirana prva epizoda nije izdana na niti jednom formatu, iako ista kruži [[Internet]]om i moguće ju je pronaći i pogledati. Pravu ''Pilot'' epizodu (onu s kojom je i započelo prikazivanje serije) režirao je poznati redatelj [[James Burrows]] ([[Prijatelji]]) koji ipak nije ostao u snimateljskoj ekipi nakon toga. Produkcija prve sezone prekinuta je [[6. 11.|6. studenog]] [[2007]]. godine zbog štrajka scenarista što je i dovelo do toga da prva sezona ima svega 17 epizoda (umjesto uobičajenih 22). Nakon što je štrajk završio, odobrena je i kompletna druga sezona koja je s prikazivanjem započela [[22. 9.|22. rujna]] [[2008]]. godine. Uz povećavanje gledanosti iz tjedna u tjedan, seriji je ubrzo odobreno snimanje treće i četvrte sezone. David Saltzberg, profesor fizike i astronomije na [[Univerzitet|Sveučilištu]] u Kaliforniji stalno provjerava scenarij i piše dijaloge, matematičke jednadžbe i dijagrame koji se koriste u seriji. Izvršni producent i ko-kreator serije Bill Prady kaže: "Dali smo Sheldonu pravi, stvarni problem na kojem će raditi tijekom cijele prve sezone, tako da će se na njegovim pločama zbilja moći vidjeti određeni napredak... Naporno radimo da nam kompletna znanost štima." Glavni likovi u seriji dobili su ime prema glumcu, redatelju i producentu [[Sheldon Leonard|Sheldonu Leonardu]]. === Produkcijski troškovi === Za prve tri sezone, troje glavnih glumaca - Johnny Galecki, Kaley Cuoco i Jim Parsons - dobivali su 60 tisuća [[dolar]]a po epizodi. Od početka četvrte sezone plaća im je narasla na 200 tisuća dolara po epizodi. Prema ugovorima koje su potpisali, svake sezone iznova plaća će im se povećavati za 50 tisuća dolara što bi kulminirao cifrom od 350 tisuća dolara po epizodi ako serija dođe do sedme sezone. == Uvodna špica == Popularna glazbena skupina [[Barenaked Ladies]] napisala je i snimila pjesmu na uvodnoj špici koja objašnjava razvoj svemira od samih početaka i promjene koje su Zemlja i čovječanstvo doživjeli od tada do danas. [[9. 10.|9. listopada]] [[2007]]. godine objavljena je puna verzija pjesme u trajanju od 1:45 minuta. U izdanju [[TV Guide]]a iz [[2010]]. godine uvodna špica serije proglašena je šestom najboljom televizijskom špicom ikad prema izboru čitatelja. == Popis epizoda == {| |----- Style="vertical-align:top" | === Prva sezona === * 1) ''Pilot'' * 2) ''The Big Bran Hypothesis'' * 3) ''The Fuzzy Boots Corollary'' * 4) ''The Luminous Fish Effect'' * 5) ''The Hamburger Postulate'' * 6) ''The Middle Earth Paradigm'' * 7) ''The Dumpling Paradox'' * 8) ''The Grasshopper Experiment'' * 9) ''The Cooper-Hofstadter Polarization'' * 10) ''The Loobenfeld Decay'' * 11) ''The Pancake Batter Anomaly'' * 12) ''The Jerusalem Duality'' * 13) ''The Bat Jar Conjecture'' * 14) ''The Nerdvana Annihilation'' * 15) ''The Pork Chop Indeterminacy'' * 16) ''The Peanut Reaction'' * 17) ''The Tangerine Factor'' | === Druga sezona === * 1) ''The Bad Fish Paradigm'' * 2) ''The Codpiece Topology'' * 3) ''The Barbarian Sublimation'' * 4) ''The Griffin Equivalency'' * 5) ''The Euclid Alternative'' * 6) ''The Cooper-Nowitzki Theorem'' * 7) ''The Panty Piñata Polarization'' * 8) ''The Lizard-Spock Expansion'' * 9) ''The White Asparagus Triangulation'' * 10) ''The Vartabedian Conundrum'' * 11) ''The Bath Item Gift Hypothesis'' * 12) ''The Killer Robot Instability'' * 13) ''The Friendship Algorithm'' * 14) ''The Financial Permeability'' * 15) ''The Maternal Capacitance'' * 16) ''The Cushion Saturation'' * 17) ''The Terminator Decoupling'' * 18) ''The Work Song Nanocluster'' * 19) ''The Dead Hooker Juxtaposition'' * 20) ''The Hofstadter Isotope'' * 21) ''The Vegas Renormalization'' * 22) ''The Classified Materials Turbulence'' * 23) ''The Monopolar Expedition'' | === Treća sezona === * 1) ''The Electric Can Opener Fluctuation'' * 2) ''The Jiminy Conjecture'' * 3) ''The Gothowitz Deviation'' * 4) ''The Pirate Solution'' * 5) ''The Creepy Candy Coating Corollary'' * 6) ''The Cornhusker Vortex'' * 7) ''The Guitarist Amplification'' * 8) ''The Adhesive Duck Deficiency'' * 9) ''The Vengeance Formulation'' * 10) ''The Gorilla Experiment'' * 11) ''The Maternal Congruence'' * 12) ''The Psychic Vortex'' * 13) ''The Bozeman Reaction'' * 14) ''The Einstein Approximation'' * 15) ''The Large Hadron Collision'' * 16) ''The Excelsior Acquisition'' * 17) ''The Precious Fragmentation'' * 18) ''The Pants Alternative'' * 19) ''The Wheaton Recurrence'' * 20) ''The Spaghetti Catalyst'' * 21) ''The Plimpton Stimulation'' * 22) ''The Staircase Implementation'' * 23) ''The Lunar Excitation'' | === Četvrta sezona === * 1) ''The Robotic Manipulation'' * 2) ''The Cruciferous Vegetable Amplification'' * 3) ''The Zazzy Substitution'' * 4) ''The Hot Troll Deviation'' * 5) ''The Desperation Emanation'' * 6) ''The Irish Pub Formulation'' * 7) ''The Apology Insufficiency'' * 8) ''The 21-Second Excitation'' * 9) ''The Boyfriend Complexity'' * 10) ''The Alien Parasite Hypothesis'' * 11) ''The Justice League Recombination'' * 12) ''The Bus Pants Utilization'' * 13) ''The Love Car Displacement'' * 14) ''The Thespian Catalyst'' * 15) ''The Benefactor Factor'' * 16) ''The Cohabitation Formulation'' * 17) ''The Toast Derivation'' * 18) ''The Prestidigitation Approximation'' * 19) ''The Zarnecki Incursion'' * 20) ''The Herb Garden Germination'' * 21) ''The Agreement Dissection'' * 22) ''The Wildebeest Implementation'' * 23) ''The Engagement Reaction'' * 24) ''The Roommate Transmogrification'' |} {| |----- Style="vertical-align:top" | === Peta sezona === * 1) ''The Skank Reflex Analysis'' * 2) ''The Infestation Hypothesis'' * 3) ''The Pulled Groin Extrapolation'' * 4) ''The Wiggly Finger Catalyst'' * 5) ''The Russian Rocket Reaction'' * 6) ''The Rhinitis Revelation'' * 7) ''The Good Guy Fluctuation'' * 8) ''The Isolation Permutation'' * 9) ''The Ornithophobia Diffusion'' * 10) ''The Flaming Spittoon Acquisition'' * 11) ''The Speckerman Recurrence'' * 12) ''The Shiny Trinket Maneuver'' * 13) ''The Recombination Hypothesis'' * 14) ''The Beta Test Initiation'' * 15) ''The Friendship Contraction'' * 16) ''The Vacation Solution'' * 17) ''The Rothman Disintegration'' * 18) ''The Werewolf Transformation'' * 19) ''The Weekend Vortex'' |} == Nagrade == ''Teorija velikog praska'' do sada je osvojila samo jednu prestižnu televizijsku nagradu [[Emmy Award|Emmy]]: najbolji glavni glumac u komediji/mjuziklu - Jim Parsons. To mu je bila druga nominacija za ulogu Sheldona Coopera, a osim njega za nagradu Emmy nominirana je i [[Christine Baranski]] za ulogu Leonardove majke i to dvije godine zaredom. Iako serija još uvijek čeka prvu nominaciju za [[Zlatni globus]], za [[2010]]. godinu proglašena je najboljom komičnom serijom na dodjeli nagrada [[People's Choice Award]]. == Serija na DVD-ovima i Blu-rayju == U Hrvatskoj serija ''Teorija velikog praska'' još uvijek nije izdana na DVD-ovima, a na RTL televiziji se tijekom ljeta [[2010]]. godine prikazala prva sezona serije. U Europi (druga regija) izdane su prve tri sezone serije koje osim svih epizoda sadržavaju i poneke posebne dodatke (od kojih svakako treba izdvojiti neuspješne scene sa snimanja na izdanju za drugu i treću sezonu serije). Treća sezona serije prva je koja je izdana i u Blu-ray formatu. == Vanjske veze == {{Commonscat}} {{Tinejdžerski izbor za humorističku seriju}} {{TVSvijek|2007|TRAJE|Big Bang Theory, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] kih10c3p38jqcmlxikkvi8n3a8v348t 0 157601 42606332 42294947 2026-06-06T11:32:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606332 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Ryan Seacrest | slika = Ryan Seacrest in parade.jpg | opis = Seacrest na moto-paradi [[The American Idol Experience]] u ljetovalištu [[Walt Disney World Resort]]. | ime_po_rođenju = Ryan John Seacrest | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1974|12|24}} | datum_smrti = | mjesto_rođenja = [[Dunwoody (Georgia)|Dunwoody]], SAD | zanimanje = [[Voditelj TV-igre|Reality i kviz voditelj]], [[TV|televizijski]] i [[radio voditelj]] | period = 1990– | website = [http://www.ryanseacrest.com/ RyanSeacrest.com] }} '''Rajan Džon Sikrest''' ([[Danvudi (Džordžija)|Danvudi]], [[24. decembar]] [[1974]]) je američka medijska ličnost, [[radio]] i [[televizija|televizijski]] [[voditelj]]. Domaćin je radio emisije pod nazivom "[[Uživo sa Rajanom Sikrestom]]" ({{jez-engl|On Air with Ryan Seacrest}}). Na televiziji vodi emisije E! Vesti ({{jez-engl|E! News}}) i [[Američki idol]] ({{jez-engl|American Idol}}).<ref>{{Cite web |url=http://www.tvguide.com/tvshows/american-idol/100036 |title= American Idol Season 10 Episode Guide on Fox|accessdate= 13. 9. 2011. |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=-{www.tvguide.com}-}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ryan Seacrest}} {{Tinejdžerski izbor za izljev bijesa}} {{Lifetime|1974||Seacrest, Ryan}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] fpn1l5tw0bp2049w8fjor2b5652gyeo 0 158721 42606308 42414305 2026-06-06T11:31:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606308 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | slika = Bonniehunt06.jpg | opis = Hunt na [[Tribeca Film Festival]]u 2006. | ime_po_rođenju = Bonnie Lynne Hunt | datum_rođenja = {{Birth date and age|mf=yes|1961|9|22|df=y}}<ref name="Bonnie Hunt - MovieActors.com" >{{cite web|url=http://www.movieactors.com/actors/bonniehunt.htm|title=About Bonnie Hunt (1961– )|access-date=2012-06-19|archive-date=2012-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726224153/http://www.movieactors.com/actors/bonniehunt.htm|dead-url=yes}}</ref> | mjesto_rođenja = [[Chicago]] | datum_smrti = | other_names = | supružnik = {{marriage|John Murphy|1988|2006}} | zanimanje = glumica, komičarka, scenaristica, režiser, producentica, voditeljica talk showaA | period = 1984– }} '''Bonnie Lynne Hunt''' (22. septembar 1961 -) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] glumica, komičarka i TV-voditeljica. Prije bavljenja glumom je radila kao bolničarka. Godine 1986. se priključila znamenitoj čikaškoj komičarskoj trupi [[Second City]]. Nakon toga je obično glumila u komedijama i filmovima za djecu. Za nastup u filmu [[Jumanji]] je nagrađena Saturn. Od 2007. do 2010. je vodila popularnu TV-emisiju ''[[Bonnie Hunt Show]]''. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat}} * {{IMDb name|1372}} {{Lifetime|1961||Hunt, Bonnie}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] mjqcb1q8h5ka5xcb6wv1l4xv8kmc6yx 0 159578 42605745 41828550 2026-06-05T15:40:26Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605745 wikitext text/x-wiki {{Televizijska emisija | ime = Porodično blago | slika = Porodično blago.JPG | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = [[drama]]<br />[[komedija]] | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[RTS]]<br />[[Komuna]] | tvorac = | scenarista = [[Siniša Pavić]]<br />[[Ljiljana Pavić]] | režija = [[Aleksandar Đorđević]]<br />[[Mihajlo Vukobratović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Mihajlo Janketić]]<br />[[Nebojša Glogovac]]<br />[[Žika Milenković]]<br />[[Svetlana Bojković]]<br />[[Mina Lazarević]]<br />[[Vukašin Marković]]<br />[[Vojin Ćetković]]<br />[[Danilo Lazović]]<br />[[Snežana Savić]]<br />[[Predrag Smiljković]]<br />[[Bogoljub Mitić]]<br />[[Vesna Trivalić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = [[Kornelije Kovač]] | država = {{flag|SR Jugoslavija}} | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | sezone = | epizode = 62 | spisak = | izvršni_producent = | ko_izvršni = | producent = [[Maksa Ćatović]]<br />[[Mirko Nanović]]<br />Bojan Rakić | supervising_producer = | pomoćni_producent = | consulting_producer = | ko-producent = | story_editor = | montažer = Tihomir Dukić<br />[[Tihomir Putniković]] | lokacija = | kinematografija = [[Miloš Spasojević]] | kamera = | trajanje = 55 [[minut]]a | produkcija = | distributer = | kanal = [[RTS 1]] | format_slike = | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[Radio Televizija Srbije]] | početak = [[1998.]] | kraj = [[2002.]] | status = | prethodnik = | naslednik = | srodstvo = [[Lele, bato]]<br />[[A sad adio]]<br />[[Bela Lađa]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 0191720 | tv_com_id = }} '''Porodično blago''' je [[SRJ|jugoslovenska]] [[TV]] [[serija]], koju su producirali [[RTS]] i [[Komuna]]. [[Režiser|Režiju]] su uradili [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aleksandar Đorđević]] i [[Mihailo Vukobratović]]. Scenario su napisali [[Siniša Pavić]] i [[Ljiljana Pavić]]. [[Kompozitor]] [[muzika|muzike]] je [[Kornelije Kovač]]. Serija je snimljena u periodu od [[1998]]. do [[2002]]. godine i ima 62 epizode. Po motivima serije snimiljen je film [[Tajna porodičnog blaga]]. == Sadržaj serije == Glavni junaci su članovi beogradske porodice Gavrilović (deda, otac, supruga, i njihovo troje dece). Deda Trajko Gavrilović, zakopao je ćup sa blagom ispod jednog drveta na svom placu. U teškim vremenima, njegov sin Gavrilo mora da proda taj plac (ne znajući za ćup) i dođe do novca. Plac kupuje Tika Špic koji saznaje za ćup i iskopava ga. Tada dolazi do raznih zapleta. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Mihajlo Janketić]] || Gavrilo Gavrilović |- | [[Nebojša Glogovac]] || Zlatko Gavrilović |- | [[Žika Milenković]] || Trajko Gavrilović |- | [[Svetlana Bojković]] || Valerija Gavrilović |- | [[Vukašin Marković (pevač)|Vukašin Marković]] || Bratislav „Beban“ Gavrilović |- | [[Mina Lazarević]] || Biljana „Čupka“ Gavrilović |- | [[Vojin Ćetković]] || Goran „Brando“ Gagić |- | [[Danilo Lazović]] || Bogoljub Gagić „Čerčil“ |- | [[Snežana Savić]] || Rajna Gagić |- | [[Predrag Smiljković]] ||Tihomir Stojković „Tika Špic“ |- | [[Bogoljub Mitić]] || Đorđe „Đoša“ Stojković |- | [[Vesna Trivalić]] || Bisenija „Bisa“ Gavrilović |- | [[Aleksandar Dunić]] || Konstantin „Kokan“ Prodanović |- | [[Milutin Karadžić]] || Govedarević |- | [[Dragan Nikolić]] || Labud Stojanović |- | [[Milenko Zablaćanski]] || Dobrivoje Kašiković „Mikser“ |- | [[Branko Cvejić]] || Janko Janković „Lister“ |- | [[Božidar Stošić]] || Đorđe Stamenković „Mačak“ |- | [[Eva Ras]] || Eržebet „Beta“ Stamenković |- | [[Katarina Vićentijević]] || Dušanka „Duda“ Svilarević |- | [[Đorđe Cakić]] || Džomba |- | [[Nataša Ninković]] || Ružica „Ruška“ Ranković |- | [[Dušan Poček]] || Zečević |- | [[Aleksandar Berček]] || Paja „Trošak“ Pandurović |- | [[Ljiljana Stjepanović]] || Sida Pandurović |- | [[Jelena Čvorović]] || Zorka Pandurović |- | [[Nenad Jezdić]] || Slobodan Tanasijević „Boda Tajson“ |- | [[Branislav Lečić]] || Ljubomir Starčević „Ljuba Ris“ |- | [[Feđa Stojanović]] || Danilo Jezerkić „Jeza“ |- | [[Mira Banjac]] || Roska Gazikalović |- | [[Branimir Brstina]] || Žitomir „Žitko“ Stojković |- | [[Dunja Činče]] || Jana Stojković |- | [[Nikola Simić]] || Tripko „Triša“ Stojković |- | [[Biljana Nikolić]] || Žaklina „Žake“ Stojković |- | [[Rade Marjanović]] || Milorad „Mića“ Janković |- | [[Ivan Bekjarev]] || Velja Valjarević |- | [[Josif Tatić]] || Abu Bekir/Pera Ciganin |- | [[Milica Milša]] || Svetlana „Lena“ Nikolić |- | [[Petar Kralj]] || Pera „Poskok“ Radulović |- | [[Dragan Jovanović]] || Dragiša „Giša“ Svilarević |- | [[Nenad Ciganović]] || Kovačević |- | [[Radmila Savićević]] || Dostana |- | [[Velimir Bata Živojinović]] || Majstor Kreka |- | [[Dara Džokić]] || Marijana Simović |- | [[Dušan Golumbovski]] || Doktor Nikolić |- | [[Srđan Jovanović]] || Milojica |- | [[Aleksandar Srećković]] || Dispečer Tanasije |- | [[Žiža Stojanović]] || Komšinica Slavka |- | [[Anita Mančić]] || Katarina „Kaća“ Ješić |- | [[Milan Mihailović]] || Javni tužilac |- | [[Goran Sultanović]] || Trener Mića |- | [[Dejan Lutkić]] || Tranvestit Aleksandar Kovačević |- | [[Jelisaveta Sablić]] || Glavna medicinska sestra |- | [[Dragan Vujić]] || Monsinjor Lakroa |- | [[Dušan Tadić]] || Gazda kafane |- | [[Olivera Viktorović]] || Ljilja |- | [[Milan Kalinić]] || Milivoje, Jezin konobar |- | [[Mirjana Karanović]] || Suzana |- | [[Svjetlana Knežević]] || Listerova žena |- | [[Olivera Marković]] || Listerova tašta |- | [[Gordana Bjelica]] || Lelina majka |- | [[Ljubiša Barović]] || Boško Divljak „Bubamara“ |- | [[Nebojša Kundačina]] || Načelnik u policiji |- | [[Dušan Radović (glumac)|Dušan Radović]] || Komandir policije |- | [[Jovana Petrović]] || Službenica u sudu |- | [[Selimir Tošić]] || Predsednik suda 1 |- | [[Zoran Karajić]] || Predsednik suda 2 |- | [[Cane Firaunović]] || Sudski poslužitelj |- | [[Miroslav Bijelić]] || Službenik u sudu |- | [[Zoran Babić]] || Optuženi |- | [[Branko Jerinić]] || Poreski inspektor |- | [[Mile Stanković]] || Komšija |- | [[Dušan Milošević]] || Komšija 2 |- | [[Emica Dačić]] || Zorica |- | [[Bogdan Jakuš]] || Živorad |- | [[Vladislav Mihailović]] || Jović |- | [[Miroljub Dimitrijević]] || Mladoženja Šušnjarević |- | [[Radojko Jokšić]] || Trener |- | [[Fejat Sejdić]] || Šef trubača |- | [[Marko Baćović]] || Nastavnik istorije |- | [[Ksenija Zelenović]] || Nogata pripravnica |- | [[Aleksandar Gruden]] || Profesor Jeremić |- | [[Milan Milosavljević]] || Konobar |- | [[Mladen Nedeljković]] || Pijačar 1 |- | [[Nikola Jovanović (glumac)|Nikola Jovanović]] || Pijačar 2 |- | [[Janoš Tot]] || Saobraćajac 1 |- | [[Goran Jevtić]] || Saobraćajac 2 |- | [[Dragica Ristanović]] || Gavrilova sekretarica |- | [[Sandra Nogić]] || Listerova sekretarica Jelena |- | [[Bogdan Kuzmanović]] || Jezin Telohranitelj |- | [[Ras Rastoder]] || Obezbeđenje |- | [[Alek Rodić]] || Radnik u butiku |- | [[Valentina Čereskov]] || |- | [[Branko Đurić]] || Doktor Strahinja |- | [[Branislav Milenković]] || Muzikant |- | [[Nenad Okanović]] || Poručnik Jovan Stevanović |- | [[Mida Stevanović]] || Prosjak 1 |- | [[Ranko Gučevac]] || Prosjak 2 |- | [[Marko Jeremić]] || Student 1 |- | [[Gordan Kičić]] || Student 2 |- | [[Minja Vojvodić]] || Radnik obezbeđenja u sudu i banci |- | [[Mira Ilić]] || Radnica u butiku |- | [[Predrag Kolarević]] || Mafijaš |- | [[Anika Milićević]] || Listerova ćerka |- | [[Svetislav Goncić]] || Profesor [[FDU]]-a |- | [[Miodrag Krivokapić]] || Doktor Vava Pletikosić |- | [[Tatjana Torbica]] || Medicinska sestra |- | [[Tanja Divnić]] || Medicinska sestra Divnić |- | [[Radomir Radosavljević]] || Bolničar |- | [[Aleksandar Goranić]] || Vlasnik benzinske pumpe |- | [[Ivan Bosiljčić]] || Mafijaš |- | [[Sandra Aleksić]] || Bolničarka na prijemnom |- | [[Mihajlo Bata Paskaljević]] || Zlatar |- | [[Ljubomir Ćipranić]] || Mesar |- | [[Melita Bihali]] || Radnica u mesari |- | [[Radosav Radojković]] || Bisenijin komšija |- | [[Dobrila Ilić]] || Bisenijina komšinica 1 |- | [[Ivana Knežević]] || Bisenijina komšinica 2 |- | [[Siniša Ubović]] || Konobar Mića |- | [[Milutin Jevđenijević]] || Gost u kafani |- | [[Goran Daničić]] || Fudbaler |- | [[Bata Kameni|Dragomir Stanojević - Bata Kameni]] || Vozač 1 |- | [[Miomir Radević]] || Vozač 2 |- | [[Goran Bukilić]] || |- | [[Veselin Stijović]] || Taksista |- | [[Dejan Cicmilović]] || Šef Marketinga |- | [[Ivan Jevtović]] || |- | [[Predrag Miletić]] || Policajac na pumpi |- | [[Jadranka Nanić]] || Lada Trajković |- | [[Miloš Timotijević]] || |- | [[Barbara Milovanov]] || |- | [[Dragan Vučelić]] || Kradljivac automobila |- | [[Ivan Zacero]] || |- | [[Nenad Račković]] || |- | [[Zinaida Dedakin]] || Kuvarica u Jezinoj kafani |} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0191720|title=Porodično blago}} {{TVSvijek|1998|2001}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenske TV-serije]] 4z6c7p4bxupqutk1n710g01nqz6h54s 0 159715 42606173 42423309 2026-06-05T22:51:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606173 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=NADA DIMIĆ |slika=[[Datoteka:Nada dimic .jpg|300px]] |opis slike= |datum rođenja = [[6. 9.|6. septembar]] [[1923]]. |mesto rođenja = [[Divoselo]], kod [[Gospić]]a |država rođenja = <br />[[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti = [[17. 3.|17. mart]] [[1942]]. ('''18''' god.) |mesto smrti = [[Logor Stara Gradiška]] |država smrti= <br />de facto [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija = radnica |KPJ= [[1940]]. |rat= [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[7. 7.|7. jula]] [[1951]]. }} '''Nada Dimić''' ([[1923]] – [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke brobe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]] i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodna heroina]]. Članica prvog partizanskog odreda u Hrvatskoj, onog [[Sisački partizanski odred|Sisačkog]]. == Biografija == Rođena je [[6. 9.|6. septembra]] [[1923]]. godine u selu [[Divoselo|Divoselu]], kod [[Gospić]]a, gde je i završila osnovnu školu, a četiri razreda gimnazije i prvi razred Trgovačke akademije u [[Zemun]]u. Majka joj je umrla kad je imala devet godina. Godine [[1938]]. postala je član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Dana [[14. 12.|14. decembra]] [[1940]]. godine, u [[Beograd]]u su organizovane [[demonstracija|demonstracije]] na kojima je učestvovala i Nada. Uskoro se umešala policija, rasterala demonstrante i deo njih pohapsila. Među uhapšenima je bila i Nada Dimić. Narednih petnaest dana provela je u zatvoru „[[Glavnjača]]“ i u zemunskom zatvoru. Po izlasku iz zatvora, otišla je u [[Sisak]] kod brata, koji ju je uveo u krug komunista. Ubrzo je postala član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) i Kotarskog komiteta KPH za Sisak. Već u junu [[1941]]. je bila u [[Sisački partizanski odred|Sisačkom partizanskom odredu]] u Brezovici, kraj [[Sisak|Siska]]. Učestvovala je u [[Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi|diverzantskim]] akcijama na pruzi Zagreb-Sisak, a u šumi Šikara rukovodila je tehnikom OK KPH za Sisak sa ciljem da se umnoži [[propaganda|propagandni]] materijal. U julu 1941. su bile prekinute veze partijskih organizacija grada i Odreda, pa je dobila zadatak da ponovo uspostavi vezu. Tokom tog zadatka su je uhapsili [[Ustaše|ustaški]] agenti i poslali ju u zatvor u Karlovac. Na putu do Karlovca popila je otrov sa sporim delovanjem, nakon čega je prevezena u bolnicu „Sv. Duh“ u [[Zagreb]]u. Ubrzo je, uz pomoć zagrebačkih partijskih aktivista, oslobođena i prebačena na [[Kordun]], u [[Petrova gora|Petrovu goru]]. Tu je dobila zadatak da ode u [[Karlovac]] i da radi sa karlovačkom partijskom organizacijom i članom [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] [[Josip Kraš|Josipom Krašom]]. U oktobru te godine je postala član Okružnog komiteta KPH za [[Karlovac]]. Tada je, među ostalim, radila na održavanju veza između Karlovca i Korduna. Osmislila je plan oslobađanja [[Marijan Čavić|Marijana Čavića]] iz karlovačke bolnice pod nadzorom ustaša, koji je trebao da sprovede [[Većeslav Holjevac]]. Plan nije ostvaren, jer je Čavić u međuvremenu prebačen iz bolnice, ali je ova akcija imala razoran udarac za reputaciju okupatorskih snaga. Nada je već imala nove planove a rad u Karlovcu je bio gotovo onemogućen, i Nadin život doveden u pitanje. <span>Preko Karlovca je vodila glavna linija prebacivanja drugova na slobodni teritorij i Nada je imala pune ruke posla.</span> Drugovi joj predlažu da pređe na slobodni teritorij, no ona to odgađa zbog ostvarivanja zadataka i na kraju pada u ruke policije. I jednog prosinačkog dana, na izlasku iz grada, zaustavili su je agenti i zatražili dokumente. Nadi nije preostalo ništa drugo nego borba. Otvorivši torbicu da pokaže legitimaciju, izvadila je pištolj i ubila prvog agenta koji ju je legitimirao, a drugog je, koji je potrčao da intervenira, ranila, ali metak joj se tada zaglavio u pištolju i njezin otpor, uz pomoć [[Talijani|Talijana]], savladan je. Zatvorena je najpre u Karlovcu, potom na Savskoj cesti u [[Zagreb]]u. Dva mjeseca trajalo je mučenje u Zagrebu. Pekli su joj dlanove i stopala, otkidali nokte, čupali kosu,, nije priznala čak ni svoje ime. Posle toga je bila konačno odvedena u [[Logor Stara Gradiška|logor Staru Gradišku]] u ruke poznatog krvnika Ljube Miloša. Nakon dopremanja u logor, bila je u teškom stanju zbog mučenja. O njoj su se brinule partijske drugarice, sve dok joj nije bilo bolje. Međutim, zbog loših uslova u logoru, ubrzo se zarazila [[epidemijski tifus|pegavim tifusom]]. Posle toga je najverovatnije ubijena [[17. 3.|17. marta]] [[1942]]. godine u zloglasnoj logorskoj bolnici „Dr. Gavro“. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[7. 7.|7. jula]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Nasleđe == Jedna [[ulica Nade Dimić|ulica]] u Zemunu i bivša trgovačka akademija koju je pohađala, a sada srednja Ekonomska škola takođe u Zemunu nosi njeno ime. Dana [[18. 3.|18. marta]] [[2012]]. godine, u [[Spomen-područje Jasenovac|Spomen-području Jasenovac]], održan je okrugli sto „Nada Dimić u kulturi sjećanja“, povodom 70. godišnjice njene smrti. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/10_53.htm Nada Dimić, znaci.net] * [https://app.box.com/s/rmxy6xb67f4ahveveymc Partizanke Hrvatske u NOB-i], SABH, Zagreb 2013. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Aleksandar Tadić „'''Majke heroja pričaju'''“. „Iskra“, Vinkovci 1985. godina. * '''[[Srpski biografski rečnik]]''' (knjiga treća). „Matica srpska“, Novi Sad 2007. godina. == Vanjske veze == * [http://www.sabh.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=335:okrugli-stol-nada-dimi-u-kulturi-sjeanja&catid=7:presscut&Itemid=17 Sabh.hr: Okrugli stol “Nada Dimić u kulturi sjećanja”] {{Lifetime|1923|1942|Dimić, Nada}} [[Kategorija:Biografije, Lika]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Zločini nad Srbima]] [[Kategorija:Umrli u Koncentracijskom logoru Jasenovac]] csh7jiqp4twbr1vjqgn7kl1h7vmjvti 14 160029 42606340 40962529 2026-06-06T11:33:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606340 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Female television presenters from the United States}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji| ]] [[Kategorija:TV-voditeljice po nacionalnosti]] 7sly85rc5rlgv7prqpwjfccnrpoi9a2 42606341 42606340 2026-06-06T11:33:19Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] na [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606340 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Female television presenters from the United States}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji| ]] [[Kategorija:TV-voditeljice po nacionalnosti]] 7sly85rc5rlgv7prqpwjfccnrpoi9a2 14 160138 42605600 9048794 2026-06-05T15:20:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605600 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio actors from the United States}} [[Kategorija:Američki glumci|Radio]] [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Glumci]] [[Kategorija:Amerikanci po zanimanju|Radijski glumci]] [[Kategorija:Radijski glumci po nacionalnosti]] fzafuiifo6onqto5ymledx2bbu72ctz 0 160693 42606372 40972598 2026-06-06T11:37:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606372 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | žanr = [[komedija]] | naziv_emisije = ALF | slika = [[Datoteka:Alfintro.jpg|220px]] | opis = Uvodni kadar | format = Science fiction sitkom | kamera = [[Postavke više kamera|više kamera]] | trajanje = 23–24 min. | kreator = [[Paul Fusco]]<ref>{{cite news|title= TV reviews; "Together we stand" and "ALF" |work= New York Times|date = 22. 9. 1986|url= http://www.nytimes.com/1986/09/22/arts/tv-reviews-together-we-stand-and-alf.html?scp=9&sq=ALF&st=cse|accessdate=10. 8. 2010 | first=John J. | last=O'Connor}}</ref> | producent = Tom Patchett<br />Paul Fusco | uloge = Paul Fusco<br />[[Max Wright]]<br />[[Anne Schedeen]]<br />[[Andrea Elson]]<br />[[Benji Gregory]] | jezik = engleski | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | kanal = [[NBC]]<ref>{{cite news|title= How a Wisecracking Puppet Toddled Into the Hearts of Viewers |publisher= The Los Angeles Times|date = 23. 12. 1987|url= http://articles.latimes.com/1987-12-23/entertainment/ca-20780_1|accessdate=26. 8. 2010 | first=Steve | last=Weinstein}}</ref> | početak = {{Start date|1986|09|22|df=y}} | kraj = {{End date|1990|03|24|df=y}} | br_sezona = 4 | br_epizoda = 102 |lista_epizoda = Popis epizoda ALF | website = }} '''ALF''' je [[SAD|američki]] televizijski [[science fiction]] [[sitcom]] koji se originalno emitirao od [[1986]]. do [[1990]]. na programu TV-mreže [[NBC]]. Njegov protagonist je bio Gordon Shumway ili Alf (skraćenica od "Alien Life Form" ili "vanzemaljski oblik života"), [[vanzemaljac]] sa planeta Melmac, koji se sa svojim brodom srušio na imanje prosječne američke porodice Tanner, koja ga je usvojila. Gordon je visok oko 95 centimetara, a glavno jelo su mu [[mačke]]. Ima neizmjeran smisao za [[humor]] i voli puno jesti. Serija je bila jako popularana svugdje u svijetu, a ALF je označen kao najpoznatiji izvanzemaljac u serijama. Nekoliko puta je lik bio gost u [[Tonight Show]]. I danas serija proživljava reprize u mnogim državama. == Produkcija == Glavni producenti [[Paul Fusco]] i [[Tom Patchett]] nisu htjeli otkrivati nikome kako Alf funkcionira. To je bilo zato, jer je cijeli lik bio pokretan od strane lutkara. Sam set je bio stvoren na visokoj platformi sa mnogo vrata u podu, tako da bi lutkari mogli pokretati Alfa. Ono što je najviše frustriralo sve je, da su neke scene morale biti snimane u roku od nekoliko zato jer producenti nisu htjeli da se vide lutkari koji pokreću Alfa. Nekoliko puta, primjerice na glavnoj sceni predstavljanja glumaca je u kostim Alfa bio obučen [[patuljak]] [[Michu Mezsapos]]. == Zanimljivosti == Alfov glas davao je producent [[Paul Fusco]]. Njega se može vidjeti u epizodi u 4 sezoni, kada vodi emisiju Crime Stoppers. == Reference == {{reflist}} {{TVSvijek|1986|1990|ALF}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:SF-serije]] 1f9r36vdvn73cgkm4sf0kn98lgwqxtu 0 161826 42606063 42604576 2026-06-05T22:42:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606063 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= Borbe za Kraljevački mostobran |deo= [[Drugi svjetski rat|II svetskog rata]] i [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|proboja Vermahta iz Grčke]] |slika=Savezničko bombardovanje nemačkog transporta, Kraljevo, septembra 1944.jpg |opis_slike = Savezničko bombardovanje nemačkog transporta, Kraljevo, septembra 1944. |datum = oktobar-novembar [[1944]]. |mesto = [[Kraljevo]] i dolina [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|uspešna evakuacija Armije E iz Grčke]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije|proboj Nemaca i četnika iz Srbije u Bosnu]] * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|SSSR}} [[Crvena armija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] |strana2={{flagicon|Treći Reich}} Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]] |jedinice1 = {{flagicon|SSSR}} [[3. ukrajinski front]] (delovi)<br />{{flagicon|DFJ}} [[Četrnaesti srpski korpus NOVJ|14. srpski korpus]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[Druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija]] |jedinice2 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Korpusna grupa Miler]] |komandant1 = {{flagicon|SSSR}} [[Fjodor Tolbuhin]], komandant 3. ukrajinskog fronta<br />{{flagicon|DFJ}} [[Koča Popović]], komandant Glavnog štaba NOVJ za Srbiju<br />{{flagicon|DFJ}} [[Radivoje Jovanović Bradonja]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[Sredoje Urošević]] |komandant2 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Friedrich-Wilhelm Müller|Fridrih Vilhelm Miler]] |snaga1 = oktobar: 40.000 boraca (20.500 boraca NOVJ<ref name="Urošević">Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU, strana 36</ref>)<br />novembar: 80.000 boraca (60.000 boraca NOVJ<ref name="Urošević"/>) |snaga2 = [[6. 11.|6. novembar]]: 23.530 boraca<ref name="Izveštaj Korpusne grupe Miler">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_170.pdf Izveštaj komande Korpusne grupe Miler Komandi Armijske grupe E], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4], dokument 170</ref> |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = |}} '''Mostobran Kraljevo''' ({{jez-nem|Brückenkopf Kraljevo}}) je bila nemačka odbrambena operacija za izvlačenje snaga iz Srbije i Grčke, u jesen 1944. godine. Borbe za Kraljevački mostobran vođene su u predelu zapadne Morave od [[15. 10.|15. oktobra]] do [[29. 11.|29. novembra]] [[1944]]. Ovu operaciju nemačka Komanda Jugoistoka ([[Armijska grupa F]]) preduzela je u cilju zaštite poslednjeg preostalog puta za [[proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenje Armijske grupe E]] sa juga, koji je vodio ibarskim pravcem od [[Kosovska Mitrovica|Kosovske Mitrovice]] na sever. Slabost i izloženost marševskog pravca [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] bili su predmet posebne brige i pažnje nemačkih štabova. U cilju zaštite ove strateški vašne pozicije, nemačka Komanda Jugoistoka obrazovala je [[Korpusna grupa Miler|Korpusnu grupu Miler]] sastavljenu od delova raznih jedinica, koja je neprekidno pojačavana. Prema njoj, na ovom pravcu bile su angažovane snage 64. (kasnije 68.) korpusa [[Crvena armija|Crvene armije]], [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaeste divizije]], i [[Četrnaesti srpski korpus NOVJ|Četrnaestog korpusa NOVJ]]. Budući da se komanda [[Crvena armija|Crvene armije]] opredelila da težište njenog nastupanja bude na drugom mestu, u [[Baranja|Baranji]], sovjetsko-jugoslovenske snage na Kraljevačkom mostobranu nisu raspolagale dovoljnim snagama za njegovo uništenje. I pored povremeno žestokih borbi, upornom odbranom [[Korpusna grupa Miler]] uspela je da održi Kraljevački mostobran dovoljno dugo da obezbedi izvlačenje glavnine [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz [[Kosovska Mitrovica|Kosovske Mitrovice]] preko [[Raška (grad)|Raške]] za [[Novi Pazar]]. Nakon izvršenja ovog zadatka, glavnina [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] nastavila je [[operacija Zeleni put I|proboj kroz Sandžak]], a [[Korpusna grupa Miler]], inkorporirana u [[34. armijski korpus (Nemačka)|34. korpus]], organizovano se povlačila prema dolini Drine, kao zadatoj liniji fronta. Nakon izvlačenja [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]], snage NOVJ su, potiskujući njene zaštitnice, [[29. 11.|29. novembra]] [[1944]]. oslobodile [[Kraljevo]], [[3. 12.|3. decembra]] [[Čačak]], a [[16. 12.|16. decembra]] [[Užice]], ovladavši celokupnim prostorom mostobrana. Oštre borbe nastavile su se u donjem toku [[Drina|Drine]]. == Pozadina == {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} === Proboj istočnog fronta i odsecanje Armije E === Suočena sa prevratima u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Bugarska|Bugarskoj]], i mogućnošću brzog prodora [[Crvena armija|Crvene armije]] kroz ove dve zemlje, nemačka komanda donela je odluku o evakuaciji [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz [[Grčka|Grčke]] i njenom čvrstom povezivanju sa [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Drugom oklopnom armijom]] na teritoriji [[Srbija|Srbije]], u cilju odbrane fronta na Plavoj liniji (od [[Ђердап|Đerdapa]] na jug do [[Skoplje|Skoplja]]). Međutim, prodor glavnine [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] u moravsku dolinu nije uspeo, i ona je zaustavljena u nivou [[Vranje|Vranja]]. Nemački improvizovani front na bugarskoj granici nije izdržao napad [[Crvena armija|Crvene armije]], [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i bugarske armije. Jedinica koja je držala front od [[Zaječar]]a na jug, [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]], teško je poražena i razbijena u [[Niška operacija 1944.|Niškoj operaciji]], a brojno stanje svedeno joj je na trećinu. Na taj način nastala je situacija da je dolina [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], prostor od velike operativne važnosti, slabo branjena. Za Nemce je postojala opasnost da savezničke snage brzim prodorom u zahvatu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] zatvore ibarsku komunikaciju, poslednju koja je ostala na raspolaganju [[Armijska grupa E|Armijskoj grupi E]]. {{izdvojeni citat|Od tog trenutka Armijska grupa E faktički je odsečena. Ostaje dostupan samo jedan put za izvlačenje: on vodi od Skoplja preko Mitrovice, Kraljeva, Užica, prema Sarajevu, ali je u poslednjoj trećini posednut jakim bandama. Na ovom putu vodi se tokom narednih nedelja prava odlučujuća bitka. Dobro znajući kakav uspeh im je na vidiku, Rusi napadaju od Kragujevca duž Zapadne Morave prema u početku slabo posednutom Kraljevu.<ref>Iz izlaganja Komandanta Jugoistoka, Armijske grupe F, u januaru 1945, [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], strana 305 ({{jez-nem|Von diesem Augenblick ab ist Heeresgruppe E tatsächlich abgeschnitten. Nur eine Straße steht ihr noch zur Verfügung; sie führt von Skoplje über Mitrovica, Kraljevo, Usice nach Sarajevo, ist aber im letzten Drittel von starken Banden besetzt. Um diese Straße geht in den folgenden Wochen der eigentliche Entscheidungskampf. Wohl wissend, welcher Erfolg in Aussicht steht, greift der Russe von Kragujevac aus entlang der westlichen Morava gegen das zunächst schwach besetzte Kraljevo an.}})</ref>}} === Savezničko bombardovanje Kraljeva === {{main|Operacija Nedelja pacova}} [[File:Srušen most Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Srušen most Kraljevo, septembra 1944.]] Savezničko bombardovanje Kraljeva bilo je deo [[Operacija Ratvik|operacije ''Nedelja pacova'']] („Ratweak”), tokom koje je savezničko vazduhoplovstvo, uz pomoć dodeljenih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bombardovalo vitalne komunikacije u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], kako bi sprečili povlačenje nemačke Armije ''E''. Ka ključna tačka nemačkog proboja, [[Kraljevo]] sa okolinom je bilo bombardovano u više navrata. [[1. septembar|1. septembra]] je pogođen železnički most preko [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] kod Kamidžore. U neposrednoj blizini zadatih meta stradale su tri osobe. Kraljevo je bilo gotovo opustelo, a skoro 80% stanovnika je iz grada pobeglo u susedna sela.<ref>{{Cite book|title=Staro Kraljevo|last=Obradović Kondis|first=Dragoljub|publisher=Kraljevski glasnik|year=2007.|isbn=978-86-86283-01-6|location=Kraljevo|pages=219.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Krejaković|first=Silvija|last2=Berežnov|first2=Aleksandar|date=2014.|title=Savezničko bombardovanje 1944: Kraljevo, gomila ruševina - masovna grobnica|journal=Naša prošlost|volume=15|pages=156-157.}}</ref> Glavna meta bombardovanja 2. septembra bio je železnički čvor. Ponovo je bombardovan železnički most kod Kamidžore, ali i železnička infrastruktura u Kraljevu, [[Čibukovac|Čibukovcu]] i [[Grdica|Grdici]], okolnim naseljima. Drugi tovar bombi je bio izručen zapadno od železničkog čvora, najverovatnije duž puta koji vodi ka [[Jarčujak|Jarčujku]]. Razaranja u gradu su bila velika. Poznata su imena 11 poginulih. Uništena je i zgrada bolnice, ali sama bolnica je ranije izmeštena u [[Žiča (Kraljevo)|Žiču]]. Naročito su stradale zgrade oko Železničke radionice, kao i prigradska naselja koja gravitiraju ka Čibukovcu.<ref>{{Cite book|title=Maržikovi|last=Maržik|first=Slavoljub|publisher=Narodni muzej Kraljevo; Istorijski arhiv Kraljevo|year=2006.|isbn=86-85179-13-0|location=Kraljevo|pages=104-105.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Krejaković|first=Silvija|last2=Berežnov|first2=Aleksandar|date=2014.|title=Savezničko bombardovanje 1944: Kraljevo, gomila ruševina - masovna grobnica|journal=Naša prošlost|volume=15|pages=157-158.}}</ref> 19. septembra 1944. ponovo je bombardovan privremeno osposobljen železnički most kod Kamidžore, uništen prethodnim bombardovanjima, na koji je palo 50 tona bombi. Od 28 aviona, njih 21 je bombardovalo most. Istog dana je 30 sovjetsko-bugarskih aviona napalo železničku stanicu u Kraljevu. Poznato je ime jednog nastradalog civila.<ref>{{Cite journal|last=Krejaković|first=Silvija|last2=Berežnov|first2=Aleksandar|date=2014.|title=Savezničko bombardovanje 1944: Kraljevo, gomila ruševina - masovna grobnica|journal=Naša prošlost|volume=15|pages=160.}}</ref> === Presudni značaj Kraljeva === [[File:Srušeni most Kraljevo.jpg|thumb|Opravka mosta most srušenog u savezničkom bombardovanju, Kraljevo septembra 1944.]] Držanje Kraljeva postalo je pitanje života i smrti za preostale snage Vermahta u Srbiji: {{izdvojeni citat|General-pukovnik Ler nije ni na trenutak sumnjao da bi sa gubitkom pomenutog puta i Kraljeva kao ključne tačke na njemu sudbina njemu potčinjenog nemačkog ljudstva bila zapečaćena; jer je provlačenje kroz albansko-crnogorske planine s obzirom na nastupajuću zimu izgledalo pogubno.<ref>Iz izlaganja Komandanta Jugoistoka, Armijske grupe F, u januaru 1945, [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], strana 305 ({{jez-nem|Generaloberst Löhr ist sich keinen Moment darüber im Zweifel, daß mit dem Verlust der genannten Straße und ihres Schlüsselpunktes Kraljevo das Schicksal der ihm unterstellten deutschen Menschen besiegelt wäre; denn ein Ausweichen in die albanisch-montenegrinischen Berge erscheint angesichts des herannahenden Winters für die Masse der Truppen verderblich.}})</ref>}} Stoga je [[Armijska grupa E]] nastojala da, uprkos teškoćama, delovima jedinica iz svog poretka što pre ojača [[Korpusna grupa Miler|Korpusnu grupu Miler]]. {{izdvojeni citat|K-da Korpusa »Miler« ima zadatak da bezuslovno spreči proboj protivnika ka Kraljevu. Neprijatelj će sa prikupljenim rus-bug. snagama, potpomognutim jakim grupama bandi, u više navrata pokušati da dovede do sloma ist. i sev. ist. fronta Grupe armija. Treba očekivati grupisanje u vidu obrazovanja težišta radi udara prema zapadu duž doline Zapadne Morave na Užice kao i putevima koji vode od Niša ka Prokuplju, od Bujanovca ka Uroševcu i od Krive Palanke ka Kumanovu — Skoplju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe "E" 1. oktobar – 31. decembar 1944], 16. oktobar - Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, Prilog 2</ref>}} {{izdvojeni citat|Kod Korpusa »Miler« treba sada očekivati koncentričan napad jakih snaga ruske 57. armije na mostobran u Kraljevu. Sem toga, vazdušnim izviđanjem i pojavom višecevnih topova u rejonu sev. od Čačka, utvrđeno je angažovanje i kretanja nepr. snaga prema severozap. boku korpusa sa ciljem da preseku docnije povlačenje putem Čačak — Višegrad. ... 2) Namere: Pored potpomaganja grupa »Šolc« i »Šuster — Voldan«, dodeljivanje što jačih snaga Mileru da bi se omogućilo držanje mostobrana u Kraljevu i zaštitio severozap. bok u rejonu sev. od Čačka — Užica. Za ovaj zadatak predviđena je 104. lov. divizija, čiji su čelni delovi stigli u Gradsko, kao i tvrđav. pešad. bataljon, koji će biti na raspolaganju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe "E" 1. oktobar – 31. decembar 1944], 21. oktobar - Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, Prilog 2</ref>}} {{izdvojeni citat|104. lov. diviziju hitno po delovima izvući i uputiti Korpusu »Miler« u Kraljevo. Mot. delove uputiti u Kraljevo peške a sve ostale delove iz rejona Gradskog prebaciti železnicom u Kraljevo. Marš 104. protivokl. diviziona ubrzati tako da prvi delovi stignu u Kraljevo do 25. 10.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe "E" 1. oktobar – 31. decembar 1944], 22. oktobar - Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, Prilog 2</ref>}} Nakon [[borbe za Kruševac 1944.|oslobođenja Kruševca]] [[14. 10.|14. oktobra]] otvorena je mogućnost za napad na prostor Kraljevačkog mostobrana sa istoka, a nakon oslobođenja [[Kragujevac|Kragujevca]] [[21. 10.|21. oktobra]] i sa severa i sa severa. Međutim, komanda [[Crvena armija|Crvene armije]] opredelila se da težište ofanzive [[Treći ukrajinski front|Trećeg ukrajinskog fronta]] bude na drugom mestu (u Baranji), pa je napad velikog stila u dolini [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] izostao. Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u velikoj meri sledile sovjetske operativne zamisli. Ipak, postojeće snage bile su dovoljne da izvrše ozbiljan pritisak i učine situaciju [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] dramatičnom. === Sabiranje četnika u Kraljevu === {{main|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E, Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armijske grupe E u Kraljevu. U pozadini se vidi železnički transport koji je bio meta savezničkog bombardovanja.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u cijeloj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na njem. jedinice i naseljena mjesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gdje se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.] <br /> ({{jez-njem|"Haltung Cetniks zunehmend deutschfeindlich. In NO–Serbien, in Mittel–Serbien und in NW–Serbien vermehrte Überfälle durch Cetniks auf deutsche Truppen und Ortschaften. Nur in Südserbien Cetnikführer Racic im Kampf gegen Kommunisten unter deutscher Führung."}})</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} Tokom septembra 1944, predstavnici Jugoslovenske vojske u otadžbini stigli su u Kraljevo, gde su se sastali sa prethodnicom nemačke armije E.<ref>[https://beeldbankwo2.nl/en/imagebank/?mode=gallery&view=horizontal&q=Karl%20Rauscher%20Kraljevo%20Cetniks&rows=1&page=1 German war photographer Karl Rauscher]</ref> I pored mestimičnih akata neprijateljstva nekih četničkih grupa, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] u jesen 1944. borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna lojalna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], kojoj su prišle još neke četničke jedinice: {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, su izrazile spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.] <br /> ({{jez-njem|"Trotz ihrer Unterlegenheit an Kampfwert stehen die Cetniks des Racic weiterhin im Kampf gegen die Kommunisten. Unter dem starken kommunistischen Druck, haben sich weitere Cetnik–Führer, auch aus O–Serbien bereit erklärt, gemeinsam mit der Deutschen Wehrmacht gegen die Kommunisten zu kämpfen."}})</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Počev od 3. oktobra, Nemci su započeli železnički transport četničkih korpusa iz Beograda u područje Kraljeva.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT (Interprint, Beograd 1996) - str. 7. Radomir Milošević bio je operativni oficir Avalskog korpusa JVuO</ref><ref>Ratko Parežanin: MOJA MISIJA U CRNOJ GORI (Rim 1974) - str 17. Ratko Parežanin bio je ljotićevac i ministar u Nedićevoj vladi.</ref> 8. oktobra, najviše nemačko rukovodstvo na Balkanu održalo je savetovanje na kojem su rešili da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| ([[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). '''Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije'''... Na kraju je (Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} U skladu sa dogovorenim, jake snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na nemački pravac proboja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> == Angažovane snage == === Nemačke snage === Nemačke snage [[6. 11.|6. novembra]] [[1944]]:<ref name="Izveštaj Korpusne grupe Miler"/> * [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] (kompletna) - 7.150 boraca * [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačka divizija]] (delovi) - 3.300 boraca * [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] (delovi) - 1.760 boraca * [[297. pešadijska divizija (Nemačka)|297. divizija]] (delovi) - 1.600 boraca * [[104. lovačka divizija]] (delovi) - 2.880 boraca * ojačana četa [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. divizije]] - 710 boraca * razne jedinice (tvrđavski, žandarmerijski, alarmni i landesšicen bataljoni i manje jedinice) - 7.130 boraca === Savezničke snage === Savezničke snage [[25. 10.|25. oktobra]] [[1944]]:<ref name="Urošević"/> * 52. streljačka divizija 64. korpusa Crvene armije * 93. streljačka divizija 68. korpusa Crvene armije * 113. streljačka divizija 68. korpusa Crvene armije * korpusne jedinice 64. i 68. korpusa Crvene armije * [[Druga proleterska divizija NOVJ]] * [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ]] Savezničke snage [[15. 11.|15. novembra]] [[1944]]:<ref name="Urošević"/> * 93. streljačka divizija 68. korpusa Crvene armije * 113. streljačka divizija 68. korpusa Crvene armije * 223. streljačka divizija 68. korpusa Crvene armije * korpusne jedinice 68. korpusa Crvene armije * [[Druga proleterska divizija NOVJ]] * [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ]] * [[23. srpska divizija NOVJ]] * [[25. srpska divizija NOVJ]] * [[45. srpska divizija NOVJ]] == Tok borbi == === Oktobar 1944. === [[Datoteka:Savezničko bombardovanje sa nemačkih položaja, Kraljevo 1944.jpg|mini|Savezničko bombardovanje nemačkih položaja, Kraljevo 1944.]] Nastupajući od [[Kruševac|Kruševca]] prema [[Kraljevo|Kraljevu]], 52. streljačka divizija 64. korpusa [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] oslobodile su [[16. 10.|16. oktobra]], posle oštre borbe, [[Vrnjačka Banja|Vrnjačku Banju]] i [[Trstenik]]. Pred njima se nalazila nemačka borbena grupa Burgemajster ({{jez-nem|Burgemeister}}), sastavljena uglavnom od delova 524. puka [[297. pešadijska divizija (Nemačka)|297. divizije]], prebačena iz sastava [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpusa]], brojčano slaba i sposobna samo za zadržavajuću borbu. Odsudnu odbranu nemačke snage u visini sela [[Vitanovac]] i [[Vrba (Kraljevo)|Vrba]]. U borbama od [[14. 10.|14.]] do [[21. 10.|21. oktobra]] 93, i 113. divizija 68. korpusa [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaesta divizija NOVJ]] oslobodile su [[Kragujevac]]. Time se otvorio prostor za napad na Kraljevački mostobran sa severa. Taj prostor pokrile su [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaesta divizija NOVJ]] i jedan puk 93. divizije [[Crvena armija|Crvene armije]]. U odbrani pred njima stajali su delovi borbene grupe Fišer koji su se povukli iz [[Kragujevac|Kragujevca]]: manji delovi [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačke divizije]], 14. SS puka i tri bataljona [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]]. Tokom poslednje nedelje oktobra svakodnevno su vršeni snažni napadi sovjetsko-jugoslovenskih snaga na mostobran, što je dovelo do rasplamsavanja vrlo oštrih borbi. Nemačke snage branile su se sa velikom upornošću, trpeći teške gubitke, koje su nadoknađivali dovođenjem pojačanja. Počev od [[23. 10.|23. oktobra]] delove odbrane preuzimali su delovi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], koji su pristizali pešačkim maršem od [[Jastrebac|Jastrepca]] i [[Brus]]a. Odbrana je takođe pojačavana pristizanjem delova [[104. lovačka divizija (Nemačka)|104. lovačke divizije]] sa Kosova, iz marševskog poretka [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]]. Sa svoje strane, štab Četrnaestog korpusa NOVJ naredio je [[22. 10.|22. oktobra]] [[23. srpska divizija NOVJ|23. diviziji]] da se uključi u napad na mostobran u oblasti severno od Čačka, u cilju razvlačenja nemačkih snaga. Njen napad ispoljio se od [[30. 10.|30. oktobra]]. Uprkos snažnim napadima i obostrano teškim gubicima, sovjetsko-jugoslovenske snage do početka novembra nisu postigle odlučujući uspeh. Nemačka odbrana izdržala je period najtežih iskušenja, uspevši da se uprkos dramatičnim borbama konsoliduje i stabilizuje. Komanda Jugoistoka smatrala je takav razvoj događaja svojom velikom pobedom. {{izdvojeni citat|22.10. počela je bitka za Kraljevo, rasplamsavajući se iz dana u dan, dosegavši vrhunac ruskim razvijanjem prema Čačku, čemu je moglo biti parirano samo razvlačenjem našeg tankog fronta, i okončala se oko 2.11. vanredno visokim gubicima neprijatelja, jasnom pobedom odbrane. Put preko Kraljeva ostao je u našim rukama! <ref>Iz izlaganja Komandanta Jugoistoka, Armijske grupe F, u januaru 1945, [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], strana 305 ({{jez-nem|Am 22.10. beginnt die Schlacht um Kraljevo, wogt tagelang hin und her, erreicht ihren Höhepunkt mit einem russischen Umfassungsversuch über Cacak, der gerade noch durch rasche Verbreiterung der eigenen dünnen Front pariert werden kann, und endet unter außerordentlich hohen Verlusten für den Feind etwa am 2.11. mit einem klaren Abwehrsieg. Die Straße über Kraljevo ist in eigener Hand geblieben!}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Pri kraju oktobra partizani su zapadno od Čačka uspeli da naprave proboj položaja, koji je ponovo ugrozio celu operaciju Armijske grupe E, ali je protivnapadima svih ovde prikupljenih delova 117. lovačke, 181. divizije, a takođe i mornaričkih jedinica, 2. novembra mogao biti raščišćen.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 54 ({{jez-nem|Gegen Ende Oktober gelang westlich Čačak den Partisanen ein Durchbruch der Stellungen, der die gesamte Operation der Heeresgruppe E erneut gefährdete, aber am 2. November durch Gegenangriffe aller hier inzwischen eingeflossenen Teile der 117. Jäg.Div., 181. Div. und auch von Marineeinheiten bereinigt werden konnte.}})</ref>}} === Novembar 1944. === Početkom novembra, Korpusna grupa Miler uspela je da stabilizuje odbranu mostobrana. S druge strane, delovanje i sastav sovjetskih snaga stalno su se menjali. Nakon oslobođenja [[Kragujevac|Kragujevca]], u rezervu je izvučena glavnina 93. streljačke divizije, a u napadu na mostobran učestvovao je samo jedan njen puk. Do kraja oktobra, i 113. streljačka divizija izvučena je iz kontakta sa Nemcima. [[31. 10.|31. oktobra]] 52. streljačka divizija 64. korpusa izvučena je i vraćena u sastav svog korpusa<ref>Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU, strana 32</ref>, rati učešća u [[Batinska bitka|forsiranju Dunava kod Batine]]. Njene položaje preuzela je 223. streljačka divizija 68. korpusa. Prema oceni generala Šmit-Rihberga, načelnika štaba [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]], verovatno je prisustvo veoma jake protivvazdušne artiljerije u [[Kraljevo|Kraljevu]] zavaralo štabove [[Crvena armija|Crvene armije]] u pogledu snage nemačkih trupa na mostobranu, što ih je navelo na metodičan i oprezan pristup<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 54</ref>. [[File:Nemačke žrtve tokom proboja iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Nemačke žrtve tokom proboja iz Srbije, decembra 1944.]] Tokom prvih dvadesetak dana novembra došlo je do ravnoteže snaga i relativnog primirja na Kraljevačkom mostobranu. Svakodnevno su vođeni artiljerijski dueli, uz česte pešadijske ispade sa obe strane. Tokom ovog perioda snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] stalno su pojačavane. Glavni štab Srbije uputio je na Kraljevački mostobran [[25. srpska divizija NOVJ|25.]] i [[45. srpska divizija NOVJ|45. diviziju]]. Od [[18. 11.|18.]] do [[22. 11.|22. novembra]] [[25. srpska divizija NOVJ|25. divizija]] uvedena je desno od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske]], posevši front širine 40&nbsp;km na glavnom grebenu planine [[Kotlenik]]a<ref>Milojica Pantelić: 25. SRPSKA NOU DIVIZIJA, strane 106-107</ref>. [[19. 11.|19. novembra]] je [[45. srpska divizija NOVJ|45. divizija]] izbila je u rejon severno od [[Užice|Užica]], šireći front pritiska<ref>OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2, strana 377</ref>. Izvršavajući naređenje Vrhovnog štaba od [[15. 10.|15. oktobra]] o sprečavanju proboja Nemaca od [[Požega|Požege]] ka [[Višegrad]]u i od [[Sjenica|Sjenice]] ka [[Prijepolje|Prijepolju]], slabiji delovi [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije]] proterali su slabije neprijateljske delove i poseli [[Užice]], a 22. oktobra i [[Požega|Požegu]]. Korpusna grupa Miler u cilju raščišćavanja ove krize na svom pravcu formirala je borbenu grupu Šrajber ({{jez-nem|Schreiber}}, ojačani oklopni lovački bataljon [[104. lovačka divizija (Nemačka)|104. divizije]]). [[4. 11.|4. novembra]] ova borbena grupa zauzela je [[Požega|Požegu]], a [[6. 11.|6. novembra]] [[Užice]], što je Komanda Jugoistoka konstatovala sa zadovoljstvom i optimizmom. {{izdvojeni citat|6. novembar 1944. godine Komanda Korpusa »Baron f. Miler«: Borbena grupa »Šrajber« zauzela je Užice, koje su branile bande. 8. novembar 1944. godine Razvoj situacije kod Korpusa »Miler« je dobar. Posle zauzimanja Užica, otvoren je direktan put za Zvornik a time i uspostavljanje veze sa 68. armijskim korpusom, čime se opipljivo približava dovođenje snaga za severni bok Komande 2. oklopne armije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Armijske grupe "F" 1. juli – 31. decembar 1944], 6. i 8. novembar - Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, Prilog 1</ref>}} [[12. 11.|12. novembra]] Korpusna grupa Miler preimenovana je u [[34. armijski korpus (Nemačka)|34. armijski korpus]] za specijalnu namenu, sa namerom da se, po okončanju svog zadatka odbrane probijanja glavnine [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]], probije pravcem [[Užice]]-[[Zvornik]], poveže sa [[Korpusna grupa Kibler|korpusnom grupom Kibler]] na [[Sremski front|Sremskom frontu]], i preuzme komandu nad tim sektorom<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Armijske grupe "F" 1. juli – 31. decembar 1944], 12. novembar - Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, Prilog 1</ref>. Borbena dejstva oživljavala su sa uvođenjem svežih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. [[17. 11.|17. novembra]] front [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] ojačan je slanjem svežih bataljona [[Šesta srpska brigada|Šeste srpske brigade]]. U tom periodu uvedene su u borbu i brigade [[25. srpska divizija NOVJ|25. divizije]]. Delovi ove dve divizije izveli su od [[22. 11.|22.]] do [[26. 11.|26. novembra]] uspešnu akciju zabacivanjem u dobinu i pozadinu nemačkih linija južno od Kraljeva. Sa osloncem na [[Devetnaesta srpska brigada NOVJ|Devetnaestu srpsku]], [[Treća srpska proleterska udarna brigada|Treća srpska brigada]] izbila je na desnu obalu Ibra u rejonu Mataruge, i [[23. novembra]] sa dva bataljona forsirala [[Ibar]]. Iznad sela [[Roćevići]] ova brigada uspela je da prekine nemačku kolonu u pokretu. U toku [[24. 11.|24. novembra]] došlo je do intervencije nemačkih snaga protiv bataljona [[Treća srpska proleterska udarna brigada|Treće srpske]], kojoj je priskačočila u pomoć s desne obale [[Šesta srpska brigada]]. U ovoj borbi Nemci su, prema izveštaju jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], imali oko 200 poginulih, veći broj ranjenih i 23 zarobljena vojnika. Uništena su 2 tenka, 10 kamiona i više drugih vozila. Bataljoni na levoj obali Ibra zauzeli su [[Progorelica|Progorelicu]], [[Bogutovac]] i Debelo brdo. Protiv ovog ozbiljnog ugrožavanja komunikacija i pozadine, Nemci su bili prisiljeni da formiraju i angažuju dve jače napadne grupe<ref>[https://www.znaci.org/00001/292.htm Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU], strana 35</ref>. === Oslobođenje Kraljeva === [[File:Borci 28. srpske brigade na putu od Trstenika prema Kraljevu, novembra 1944.jpg|thumb|Borci 28. srpske brigade na putu ka Kraljevu, novembra 1944.]] Krajem novembra 1944, zahvaljujući odbrani Kraljevačkog mostobrana, uspešno je okončano izvlačenje glavnine [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz [[Makedonija|Makedonije]] i sa [[Kosovo|Kosova]], te [[proboj Nijemaca i četnika iz Srbije]]. Time je mostobran izgubio svoju svrhu, pa je otpočela njegova planska evakuacija. [[25. 11.|25. novembra]] trupe Vermahta su dobile naređenje da otpočnu rušenje vojnih, privrednih i saobraćajnih objekata, a [[27. 11.|27. novembra]] počelo je povlačenje iz Kraljeva.<ref>[https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN!], [https://www.znaci.org/00001/200_16.htm Der Brückenkopf Kraljevo]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} strana 316</ref> [[29. 11.|29. novembra]], progoneći nemačke zaštitnice, 1041. puk 223 streljačke divizije Crvene armije, [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrta proleterska]] i [[Treća srpska proleterska udarna brigada|Treća srpska brigada]] na svojim pravcima forsirale su [[Ibar]] i oslobodile [[Kraljevo]]. {{izdvojeni citat|Nemci su se povukli iz Kraljeva skoro neopaženo, što je veliki propust jedinica divizije i CA. Kao jedino ublažujuće opravdanje bi se mogla navesti nepripremljenost naših jedinica za kretanje kroz miniranu prostoriju. Nemci su obilato iskoristili miniranje sa protiv-pešadijskim i prot. tenkovskim minama.<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/292.htm Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU], strana 37</ref>}} Pred povlačenje, Nemci su temeljno uništili sve što su smatrali da bi moglo biti od koristi NOVJ: {{izdvojeni citat|Nemci su planski sve rušili: mostove, vagone, aerodrom, vozila, itd. Tako je bilo i u Kraljevu. Naišli smo na pustoš i ruševine, 600 vagona, 250 vozila, svi mostovi, sve je to bilo uništeno.<ref name="ReferenceB"/>}} == Posledice == {{main|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije|Drinski front|Decembarska ofanziva (Sremski front)}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane iz Srbije vozovima, decembra 1944.]] Nakon oslobođenja Kraljeva, 68. korpus Crvene armije prebačen je na Sremski front u cilju učestvovanja u [[Decembarska ofanziva na Sremskom frontu|ofanzivi 3. decembra]]. S obzirom na zadatu liniju [[Drinski front|fronta na Drini]] koju je trebalo da izgradi i posedne, Korpusna grupa Miler, odnosno [[34. armijski korpus (Nemačka)|34. armijski korpus]] postepeno se, pod snažnim pritiskom [[Četrnaesti srpski korpus NOVJ|Četrnaestog korpusa NOVJ]], povlačio iz doline [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], istovremeno osiguravajući tačke na liniji napredovanja od [[Užice|Užica]] prema [[Zvornik]]u. [[Četrnaesti srpski korpus NOVJ|Četrnaesti korpus]] oslobodio je [[3. 12.|3. decembra]] [[Čačak]], a [[16. 12.|16. decembra]] [[Užice]]. == Tumačenja == Prema oceni tadašnjeg komandanta [[Druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] [[Sredoje Urošević|Sredoja Uroševića]], inicijativu tokom borbi na Kraljevačkom mostobranu imale su snage i štabovi [[Crvena armija|Crvene armije]], dok su se snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] priklonile njihovim koncepcijama. Delom zbog precenjivanja protivnika, delom zbog ofanzivnih planova na drugom sektoru koji su onemogućivali dugotrajnu koncentraciju jačih snaga, [[Crvena armija]] prema nemačkom mostobranu nije nastupila ambiciozno. {{izdvojeni citat|68. korpus CA ... po svemu sudeći nije imao velikih ambicija na ovom sektoru. Po koncentraciji - rasporedu svojih snaga, on je bio više defanzivno orijentisan. Njegov prevashodni zadatak bio je obezbediti levi bok glavnini svojih snaga. Otuda po jedna divizija na pravcima Čačak - Gornji Milanovac i Kraljevo - Kragujevac, sa divizijom u rezervi u rejonu Topola - Mladenovac. Sovjetska komanda je znala o kakvoj se nemačkoj grupi na jugu radi i tako se i postavila. Čitava ova zamisao procenjuje naše snage, odvojene i orijentisane na pomenutu nemačku grupu kao nedovoljne.<ref name="ReferenceC">[https://www.znaci.org/00001/292.htm Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU], strana 36</ref>}} Snage NOVJ, po Uroševiću, takođe su se nepotrebno priklonile za njih neadekvatnom obliku borbenih dejstava Crvene armije. {{izdvojeni citat|Na taj način mi smo napustili naš način ratovanja i počeli smo da ratujemo kao moderno naoružane jedinice samo bez tog naoružanja.<ref name="ReferenceC"/>}} Jedinice NOVJ služile su kao pomoćne snage u frontalnom ratovanju, umesto da se, koristeći prostor i topografske odlike terena, zabacuju u dubinu nemačkih položaja, pri čemu bi bile znatno korisnije i efikasnije. {{izdvojeni citat|položaji od Mataruške Banje pa uzvodno, sa obe strane Ibra na desetine kilometara bili su neposednuti. To je bio teren kao naručen za naše jedinice, ali njih, slobodnih, nije bilo.<ref name="ReferenceC"/>}} Ispravnost ovakve koncepcije sugeriše uspešno izveden smeli napad [[22. 11.|22]]-[[25. 11.|25. novembra]] u oblasti [[Maglič]]a i [[Bogutovac|Bogutovca]], koji je Nemce koštao znatnih gubitaka i naterao ih na opsežne uzvratne mere. Međutim, to je bio samo izolovan slučaj, a ne pravilo. Sticajem ovih okolnosti, iako je postojala mogućnost da se proboj [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] znatno oteža ili čak spreči, ona nije iskorišćena, i "nemačke trupe su se, skoro nekažnjene, izvukle iz nimalo zavidnog položaja".<ref>[https://www.znaci.org/00001/292.htm Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU], strana 38</ref> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978 - [https://www.znaci.org/00001/200_16.pdf Der Brückenkopf Kraljevo] {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944], Vojnoistorijski institut, Beograd * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_1_15.htm tom I (borbe u Srbiji), knjiga 15 - novembar-decembar 1944], Vojnoistorijski institut, Beograd * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/245.htm Grupa sovjetskih i jugoslovenskih autora: BEOGRADSKA OPERACIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1964. * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * Jovo Vukotić: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/75.htm Gligo Mandić: 17. ISTOČNOBOSANSKA NOU DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1976. * Miladin Ivanović: 23. SRPSKA DIVIZIJA, Beograd 1994. * [https://www.znaci.org/00001/123.htm Milojica Pantelić: 25. SRPSKA NOU DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1977. * Sredoje Urošević: DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA - OPERACIJE U ŽUPSKO-ZAPADNOMORAVSKO - IBARSKOM BASENU - u zborniku [https://www.znaci.org/00001/292.htm OSLOBOĐENjE KRUŠEVCA 1944. GODINE], Kruševac 1997. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije]] * [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu]] * [[Operacija Zeleni put II]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] hru1ook1u0mxn3p6mxpcnhdafym0d8r 14 161827 42606087 42103868 2026-06-05T22:43:02Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Bitka za Srbiju 1944.]] na [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42103868 wikitext text/x-wiki {{Kat|Bitka za Srbiju 1944.}} {{commonscat|Battle for Serbia (1944)}} [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Srbija]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] rjc96ual7ayact7qj857ue4il7ptstg 42606088 42606087 2026-06-05T22:43:12Z Aca 108187 42606088 wikitext text/x-wiki {{Kat}} {{commonscat|Battle for Serbia (1944)}} [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Srbija]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 3t54ewhcxso4vgaohrf2wgjvfjygi0l 0 162090 42605888 42538372 2026-06-05T22:04:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605888 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugo značenje|Posavski partizanski odred (višeznačno)}} {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Posavski partizanski odred''' |deo=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] | slika = Grupa boraca 4. posavsko-tamnavskog bataljona Posavskog NOP odreda, s komandantom bataljona Svetom Popovićem (u prvom redu, u sredini), u selu Mojkoviću novembra 1941.jpg | opis_slike = Grupa boraca 4. posavsko-tamnavskog bataljona Posavskog NOP odreda u selu Mojkoviću novembra 1941. | vreme_postojanja =kraj [[avgust]]a [[1941]]. | mesto =[[Posavina]] u Srbiji | formacija = | jačina = 2.600 vojnika i oficira na vrhuncu |komandant=[[Koča Popović]] | politički_komesar =[[Bora Marković]] | bitke = [[Prva neprijateljska ofanziva]] | odlikovanja = }} '''Posavski narodnooslobodilački partizanski odred''' (nakon reorganizacije '''Posavo-tamnavski partizan­s­k­i odred'''), je bio partizanski odred iz [[Srbija|Srbije]], koji je dejstvovao na području [[Posavina|Posavine]], [[Tamnava|Tamnave]] i obroncima Beograda. Posavski partizanski odred je bio jedan od najjačih odreda tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] [[1941]]. godine. Na vrhuncu snage je brojao '''2.600''' boraca. Teren na kome je ovaj odred operisao je ravan, te je odred upotrebljavao specijalan način ratovanja, razbijen u male vodove vršio je uspešne napade duž komunikacija. == Hronologija == === Dizanje ustanka u Srbiji === {{main|Ustanak u Srbiji}} [[Datoteka:German massacre in Skela 02.jpg|mini|Nemci sa streljanim taocima pored uništenog nemačkog automobila u Skeli.]] Posavski odred je formiran krajem avgusta [[1941]]. godine izdvajanjem posavskih četa iz [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajsko-posavskog odreda]], osnovanog 1-2. jula [[1941]]. godine.<ref>https://www.znaci.org/00001/25_5.htm</ref> Komandant odreda je bio [[Koča Popović]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Bora Marković]] [[narodni heroj]]. Posavski partizanski odred vodio je nebrojne borbe, svakodnevno vršeći napade na nemačke kolone. On je ometao plovidbu brodova na [[Sava (reka)|Savi]] i jedno vreme bio potpuno prekinuo plovidbu [[Sava (reka)|Savom]]. [[14. avgust]]a 1941. godine, borci Posavskog partizanskog odreda ubili su nemačkog komandanta grada Šapca i njegovu oružanu pratnju. Dan kasnije, Nemci su za odmazdu streljali 56 ljudi iz Beograda i Skele, selo Skelu spalili (vidi [[masakr u Skeli]]). [[23. avgust]]a došlo je do velike bitke između posavskih partizana i Nemaca kod kod Grabovca i Orašca: {{citat| Borba Posavskog partizanskog odreda tog dana dobija nove oblike i razmere. To više nije bila samo čarka, akt sabotaže ili prepada iz zasede, već bitka između dve vojske. I brojčano nadmoćnija, bolje naoružana fašistička vojska morala je da se povuče uz znatne gubitke. Brzim patrolama, partizani su iznenadili fašistički odred (oko 300 ljudi), oštetili dva nemačka kamiona, skrenuli jaku topovsku vatru na grabovačko groblje, s kojeg se brzo povukla patrola koja je prethodno otvorila vatru. Nemački topovi su zatim čitav sat preoravali kosti mrtvih Grabovčana. Žive Grabovčane, koje su fašisti zajedno sa Stubličanima pohvatali iz kuća i poveli da ih „kazne“, partizanske puške su razvejale – ljudi su se razbežali. Verovatno obavešteni, fašisti (Nemci, ljotićevci i žandarmi) su popodne izvršili juriš na položaje glavnih partizanskih snaga. Posle dva i po sata borbe, morali su da se povuku, jedva uspevši da pokupe mrtve i ranjene. Te noći su Tamnavski partizani dovršili posao Posavaca, dotukavši jednu grupu fašista u Banjanima. Bila je to ne samo prva velika vojnička pobeda, već su i stanovnici Grabovca i Stublina bili spaseni sudbine Skeljana.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>|Iz lista »Posavski partizan«, koji je izdavao Posavski partizanski odred}} Zasedama na komunikacijama Posavski odred je ne samo zadao velike gubitke neprijatelju, već je mnogo pomogao pri blokadi [[Valjevo|Valjeva]]. Komunikacija [[Beograd]]-[[Valjevo]], obalu [[Sava (reka)|Save]] i teritoriju između [[Valjevo|Valjeva]], [[Šabac|Šapca]] i [[Obrenovac|Obrenovca]] držao je Posavski odred. Štab Posavskog odreda bio je jedno vreme smešten u oslobođenom [[Ub]]u. === Borbe tokom septembra 1941 === [[Datoteka:Koča Popović.jpg|mini|[[Koča Popović]], španski borac i prvi komandant odreda]] [[9. septembra]] 1941. godine posavski partizani su, iz drugog pokušaja, sa obale uspeli da presretnu i zarobe parobrodbrod "Kraljica Marija", drugi po veličini u zemlji. Zajedno sa brodom zarobljeno je i 36 nedićevih podoficira. Ova akcija je veoma odjeknula Posavinom.<ref name="Bojić"/> Pored toga, zarobljavani su i nemački putnički i dostavni brodovi.<ref name="Bojić"/> [[10. septembra]] 1941. godine Posavski NOP odred oslobodio je [[Ub]]. Kod spomenika borcima iz prvog svetskog rata okupljenom narodu govorio je komandant odreda [[Koča Popović]].{{sfn|Joksimović|1971|pp=106}} [[13. septembra]] započela je blokada Obrenovca. Tih dana u okolini grada uhvaćena su dvojica ustaša koji su iz Srema bili ubačeni na oslobođenu teritoriju da za račun Nemaca prikupljaju podatke o partizanskim snagama.<ref name="Bojić"/> Sredinom septembra partizani Posavskog NOP odreda su ima sve češće akcije na obroncima [[Beograd]]a - oko Sremčice, Železnika, Lipovačke šume, Dubokog (kod Umke) i Obrenovca.<ref name="Bojić"/> [[19. septembra]], posle ogorčene borbe protiv Posavskog NOP odreda, naročito kod sela Stublina, nemački 125. pešadijski puk je ušao u Ub.{{sfn|Joksimović|1971|p=109}} [[21. septembra]], slamajući požrtvovan otpor Posavskog NOP odreda, nemački 125. samostalni pešadijski puk ušao u Valjevo i spojio se sa delovima nemačke 704. pešadijske divizije.{{sfn|Joksimović|1971|p=109}} Istog dana u Valjevo upućen i protivtenkovski divizion.{{sfn|Joksimović|1971|p=109}} 22. 9. jedinice Podrinskog, Valjevskog i Posavskog NOP odreda u 23 časa obnovile napad na Šabac i prodrle do centra grada. Odatle su sutradan, protivnapadom svežih snaga nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijske divizije]], odbačene na polazne položaje.{{sfn|Joksimović|1971|p=110}} === Borbe tokom oktobra 1941 === Posavski odred je [[1. oktobra]] 1941. godine imao oko 2.200 naoružanih boraca - dobrovoljaca. Po bataljonima:<ref name="Bojić"/> * 1. posavski bataljon - 614 boraca * 2. posavski (beogradski) bataljon 489 boraca * 3. tamnavski bataljon - 721 borac * 4. posavskotamnavski bataljon - 318 boraca. 11. oktobra delovi nemačkog 125. pešadijskog puka su posle ogorčene borbe protiv 1. i 3. bataljona Posavskog NOP odreda zauzeli [[Ub]]. Bataljoni Posavskog NOP odreda se povukli na teren Valjevskog NOP odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=113}} Tokom oktobru, sa razvojem ratnih dejstava, pristupilo se i mobilizaciji na oslobođenim područjima i odred je rastao.<ref name="Bojić"/> Prema podacima zamenika komandanta [[Srboljub Josipović|Srboljuba Josipovića]], Posavski odred je oko 20. oktobra 1941. godine brojao 2.985 boraca, i to:<ref name="Bojić"/> * 1. posavski bataljon 830, * 2. Posavski (beogradski) bataljon 645, * 3. tamnavski bataljon 880 i * 4. posavskotamnavski bataljon 630. Krajem oktobra [[1941]]. godine Posavski odred je vodio frontalne borbe s [[Nemci]]ma. U ovim borbama [[Nemci]] su pretrpeli velike gubitke. [[27. oktobra]] posavski partizani vodili su žestoku borbu kod Uba protiv delova 697. pešadijskog puka.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} [[30. oktobra]] Nemci su na Ubu zatvorili u crkvu 150 talaca. [[31. oktobra]] 1941. Nemci su na Ubu streljali 110 ljudi koji su bili zatvoreni u crkvi.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} [[Vrhovni štab]] je poslao odredu municiju iz [[Užice|Užica]], ali su [[četnici]] kod [[Karan]]a napali transport i zaplenili municiju. Municija Posavskom odredu nije stigla, i on je pod pritiskom [[Nemci|Nemaca]], a bez municije, bio prisiljen da se povuče na teritoriju zapadne Srbije. === Pad Užica i stradanje odreda === {{main|Operacija protiv Užičke republike}} [[File:Borci Valjevskog i Posavskog partizanskog odreda na zarobljenom nemačkom tenku na reci Jadar u Mojkoviću, 14. novembra 1941.jpg|thumb|Borci Valjevskog i Posavskog partizanskog odreda na zarobljenom nemačkom tenku na reci Jadar u Mojkoviću, 14. novembra 1941.]] [[13. novembra]] 1941. godine Nedićevci i četnici, podržani nemačkim tenkovima, artiljerijom i avijacijom, posle oštrih borbi na komunikaciji Lazarevac—Belanovica uspeli da odbače [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijski]], [[kosmajski NOP odred]] i 2. bataljon Posavskog NOP odreda te zauzmu Belanovicu.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Sredinom novembra u okolini sela Brajića četnici Draže Mihailovića streljali su 17 lekarki i bolničarki i 16 boraca iz Posavskog i Kosmajskog NOP odreda, većinom ranjenika, upućenih u bolnicu na oslobođenu teritoriju.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Posle pada [[Užička republika|Užičke republike]] deo Posavskog odreda (2. beogradski bataljon<ref name="Bojić"/>) se povlači za [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]] u [[Sandžak]], i potom ulazi u sastav Šestog (beogradskog) bataljona [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske udarne brigade]]. U prvo vreme, povlačenje dela odreda sa svog terena je dočekano kritikama od strane Vrhovnog štaba: {{citat|Druže Marko, čuo sam jutros za tebe da si rekao političkom komesaru Posavskog bataljona: "Zdravo, jadna moja Posavino". Bilo mi je jasno da je to zbog toga što smo mi napustili svoj sektor. Ali mi nismo za to krivi. Takva je situacija.<ref name="Bojić"/>|Zamenik komandanta bataljona Dobrivoje Cekić u pismu [[Aleksandar Ranković|Aleksandru Rankoviću]]}} 4. posavskotamnavski bataljon se u vreme pada Užica nalazio daleko od svoje teritorije. Štab je prvo planirao da idu za ostalima u Sandžak, ali su borci glasali da se vrate u Tamnavu da "dele sa svojim narodom dobro i zlo". Međutim, 3. decembra u [[Šljivovica (Čajetina)|Šljivovici]], u jutarnjim časovima, Nemci su iznenadili bataljon u zgradi osnovne škole i naneli partizanima težak poraz. Poginulo je 25 drugarica i drugova, a nekoliko zarobljeno.<ref name="Bojić"/> Četiri zarobljene partizanke Nemci su nakon mučenja žive spalili: {{citat|Četiri zarobljene partizanke su saslušavali, pa pošto od njih nisu ništa saznali mučili su ih, tukli, i na kraju ih vezali konopcima za jedno drvo pred školom, polili benzinom i spalili. Naterali su meštane koji su se tu zadesili da gledaju tu veliku buktinju. Ljudi su okretali glave i plakali. Nemački vojnici su uzvikivali neke nerazgovetne reči, a drugi su okretali glave od užasnog prizora. Žive su spaljene: Milica Rebavka, skojevka iz Uba, Dragica Milićević, član KPJ iz Uba, Vera Reljić (mala Beograđanka) i Vera Lošić, učiteljica iz Banjana. Tom prilikom Nemci su spalili i zadružni magacin, u kome se nalazila grupa partizanskih ranjenika.<ref name="Bojić"/>}} Ostaci 4. bataljona koji su se probili u zapadnu Srbiju ušli su u sastav Tamnavskog bataljona Valjevskog odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=123}} 3. tamnavski bataljon je tokom zime ostao na terenu zapadne Srbije sa [[Valjevski partizani|valjevskim partizanima]], gde je vodio teške i svakodnevne borbe sa Nemcima i njihovim saradnicima. === Borbe u decembru 1941 === {{main|Valjevski partizanski odred|Suvoborski partizanski odred}} U toku njemačke ofanzive 3. tamnavski bataljon Posavskog NOP odreda ostao je u valjevskom srezu sa oko 200 boraca.{{sfn|Broz|1979|p=245}} Početkom decembra, Tamnavski bataljon se nalazio razvučen na prostoru Lopatanj, Stanina Reka, Sovač, Poćuta. Tu je Štab bataljona očekivao zadatke od štaba Posavskog odreda. Uskoro je dobio vest od grupe boraca iz 1. i 4. bataljona (koji su se priključili 3. bataljonu) da više ne postoji štab Posavskog odreda, jer je komandant [[Koča Popović]] povučen na novu dužnost, komesar [[Bora Marković]] poginuo na Kadinjači, a [[Srba Josipović]], kao član PK KPJ, prebačen u Novu Varoš.<ref name="Bojić"/> [[4. decembra]] 1941. godine u selu [[Dragodol]]u održano je savetovanje vojno-političkih rukovodstava Valjevskog i Podrinjskog odreda, kome su prisustvovali i predstavnici 3. tamnavskog bataljona Posavskog odreda [[Dobrosav Simić]], [[Stevan Borota]], [[Josip Majer]] i [[Pavle Petković]].<ref name="Bojić"/> Na savetovanju je razmatrano da se svi odredi vrate na svoje terene, jer se smatralo da tamo mogu da ponovo ojačaju. Tada je odlučeno da Tamnavski bataljon krene u Tamnavu, a sa njima i [[Miša Dudić]], kao predstavnik štaba Valjevskog odreda.<ref name="Bojić"/> U toku noći između 6. i 7. decembra bataljon se prebacio preko puta Valjevo – Loznica, u blizini Kamenice. U Plavnju je iznenadio oko 30 četnika, razoružao ih i pustio kućama uz pretnju da će biti oštro kažnjeni ako nastave da služe okupatoru.<ref name="Bojić"/> Zatim su produžili, uz manje borbe, u pravcu Miličinice. Tu im se predala veća grupa četnika. Sve je izgledalo da se odvija po planu. Bataljon je zastao da se odmori i pripremi za dalji pokret prema Koceljevu i Ubu. Međutim, kod Oglaćenovca i Konjskog Groba napali su ih nedićevci i četnici pristigli iz Valjevske Kamenice i Banjana, a s druge strane četnici vojvode Budimira Cerskog. Borba je vođena 7, 8. i 9. decembra. Partizani su ipak uspeli da završe borbu u svoju korist, iako je bilo gubitaka. Nedićevci beleže da je u toj borbi »na strani srpskog odreda bilo 15 mrtvih i 12 ranjenih«.<ref name="Bojić"/> Tada je štab 3. bataljona odlučio da uputi Udarnu i 1. četu da oslobode [[Koceljeva|Koceljevu]], kako bi obezbedile levi bok glavnine kolone na njenom maršu u Tamnavu. Pokret četa prema Koceljevi izvršen je [[9. 12.|9. decembra]], ali čete su upale u četničku zasedu u zaseoku Vlašićima, kod Družetića. Od prvih četničkih plotuna poginulo je 6 boraca Udarne čete, a među njima oba komandira — Slavoljub Milivojević i Vlada Marinković — i politički delegat voda Negoslav Nenadović. Ranjeno je sedam boraca. U borbu je uvedena 1. četa, koja je uspela da rastera četnike, ali zbog teških gubitaka planirani napad na Koceljevu je zaustavljen.<ref name="Bojić"/> Nakon ovog dana, gotovo svakodnevno su vođene borbe sa nedićevcima i [[Legalni četnici|legalnim četnicima]] koji su ih pratili u stopu i hvatali njihove ranjenike.<ref name="Bojić"/> Prilikom većih borbi uključivali su se i Nemci.<ref name="Bojić"/> Istovremeno je [[Propaganda Nedićeve vlade|Nedićeva propaganda]] ciljala partizanske vođe, navodeći da su predvođeni "testarašom" dr Borotom, ubicom dr Pantićem, Simićem i drugim.<ref name="Bojić"/> Posle teških borbi i gubitaka, štab 3. tamnavskog bataljona je konstatovao da Nemci i njihovi saradnici sve čine da se partizanima onemoguće povratak u Tamnavu i Posavinu, i odlučeno je da se bataljon povuče ka valjevskom kraju.<ref name="Bojić"/> Pokret je započet u noći između 10. i [[11. decembra]], a već sutradan su partizansku kolonu napali Valjevski nedićevski odred i četnici. Tamnavski bataljon je prihvatio borbu i probio se preko druma Valjevo – Loznica. [[12. decembra]] zastao je u Ostružnju. [[13. decembra]], 3. tamnavski bataljon se prebacio u Lopatanj, gde su im se priključili Andrija Mazinjanin, politički komesar, i Rajko Mihailović, zamenik komandanta 4. posavotamnavskog bataljona, sa oko 50 boraca. Posle dva dana u bataljon je stigao i Sveta Popović sa jednim vodom boraca (privremeno je bio u jednoj četi Valjevskog odreda).<ref name="Bojić"/> Sredinom decembra Tamnavski bataljon je privremeno stavljen pod komandu [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog NOP odreda]].{{sfn|Broz|1979|p=245}} === Borbe u januaru 1942 i reorganizacija odreda === [[File:Partizani maršuju prema Leskovicama, januar 1942.jpg|thumb|Partizani maršuju prema Leskovicama, januar 1942.]] [[14. 1.|14. januara]] 1942. u selu [[Donje Crniljevo|Crniljevu]] Posavo-tamnavski partizani napali su jedan odred [[Srpska državna straža|SDS]] i naneli im gubitke od 2 mrtva i 2 ranjena.<ref name="znaci"/> U drugoj polovini januara došlo je do rerganizacije partizanskih odreda u zapadnoj Srbiji. Od boraca Tamnavskog bataljona i Posavske čete koja je došla iz Sandžaka formiran je '''Posavsko-tamnavski NOP odred''', kao i boraca iz drugih jedinica ranijeg Posavskog odreda koji su se tu zatekli. Posavsko-tamnavski partizanski odred je brojao oko 150 naoružanih boraca.<ref name="Bojić"/><ref name="dokument 30165"/> Za komandanta odreda je određen [[Sveta Popović]], a za političkog komesara [[Milivoje Manić Mile Albanta]], dok je komandant Tamnavskog bataljona i dalje ostao [[Dobrosav Simić]], a politički komesar je postao [[Josif Majer]]. Komandir 1. čete Tamnavskog bataljona je bio [[Pavle Petković]], a politički komesar Radovan Milašinović; komandir 2. čete [[Stevan Borota]], a politički komesar [[Srbislav Popović]]; i komandir 3. čete Aleksandar Rašković (Mile Užar).<ref name="Bojić"/> Od 20. do [[26. januara]] 3. četa Tamnavskog bataljona učestvovala je u teškim borbama na prostoru sela Sušice i Leskovice, zajedno sa [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborskim odredom]]. Napad su vršili četnici i Nedićev oružani odred valjevske grupe. Zajedno sa Tamnavcima u ovoj borbi su učestvovale Kolubarska i Podgorska četa. Najteži okršaj je bio 22. januara. Hladnoća je bila tolika da su se ruke lepile za oružje.<ref name="Bojić"/> Od mraza je 20 boraca promrzlo. Borci su poseli zgodan položaj na kome su se uporno držali i sve napade odbijali jedan za drugim, tako da se neprijatelj na kraju morao povući ka Valjevu.<ref name="Bojić"/> U toj borbi u Sušici poginuo je [[Rajko Mihailović]], komandir 3. čete i zamenik komandanta bataljona, proglašen za [[narodni heroj|narodnog heroja]].<ref name="znaci">[https://znaci.org/odrednica.php?slug=posavo-tamnavski-partizan%C2%ADs%C2%ADk%C2%ADi-odred Posavo-tamnavski partizan­s­k­i odred]</ref> Poslednje reči su mu bile: "Srpski izdajnici, idite i kažite Nemcima da nas ima još živih."<ref name="Bojić"/> === Borbe u februaru 1942 i uništenje odreda === {{main|Suvoborski partizanski odred}} [[File:Pokret kolone partizana prema Mravinjcima, februar 1942.jpg|thumb|Pokret kolone partizana prema Mravinjcima, planina Povlen, februar 1942.]] [[3. februara]] na Kraljevom Brdu Valjevski i Posavotamnavski NOP odred odbacili su oko 1.200 osovinskih vojnika, kojima su naneti gubici oko 50-60 mrtvih i ranjenih.{{sfn|Joksimović|1971|p=134}} I partizani su imali dosta gubitaka. Samo Podgorski bataljon Valjevskog NOP odreda imao je oko 10 mrtvih, među njima i komandant bataljona [[Vojin Sofronijević]].{{sfn|Joksimović|1971|p=134}} Od 5. do [[8. februara]] Posavotamnavski partizanski odred izveo je dugačak marš od sela Krčmara — Divčibare — Tometino Polje — Prajani — Drenovo — Takovo, prema Gornjem Milanovcu i selima Nakučani, Donji Branetići, Gornji Banjani i Teočin. Odred usput vodio sporadične borbe sa četnicima kroz većinu sela.{{sfn|Joksimović|1971|p=134}} [[8. februara]] Posavotamnavski NOP odred iz sela Teočina stigao preko sela Koštunjića u [[Tometino Polje]] na južnim padinama Maljena. Tu se sastao sa Valjevskim NOP odredom.{{sfn|Joksimović|1971|p=135}} Istog dana, u selu Planinica, kraj Ravne Gore, iz Posavotamnavskog odreda odvajaju se politički radnici Vlada Aksentijević, Andrija Mazinjanin, Budimir Davidović, Miladin Petrović i Velja Jerinić i kreću u Tamnavu i Posavinu sa zadatkom da formiraju OK KPJ na tom terenu.{{sfn|Joksimović|1971|p=135}} [[9. februara]] 1942. godine glavni udar osovinskih snaga na partizansku grupaciju u selu Tometino Polje podneo Posavotamnavski NOP odred. Došlo do oštre borbe sa nadmoćnijim neprijateljem.{{sfn|Joksimović|1971|p=135}} [[11. februara]] po podne Valjevski i Posavotamnavski NOP odred vodili su borbu sa vladinim četnicima kod Igrišta. Izbijajući na reon sela Ravne Gore i Platanice ovi odredi su izbegli opkoljavanje.{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} [[12. februara]] 1942. u Tamnavu stižu partijski ilegalci Buda Davidović, Andrija Mazinjanin, Vlada Aksentijević, Velja Jeremić i Miladin Petrović sa zadatkom da u Tamnavi i Posavini formiraju OK KPJ.{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} [[14. februar]]a oko Velikog Maljena bile su prikupljene snage sva četiri odreda Valjevske partizanske grupacije, jačine nešto više od 800 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} Na Maljenu je [[13. februara]]<ref name="dokument 30165"/> ili 14. i [[15. februara]]{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} održano poslednje zajedničko savetovanje komande grupe odreda sa štabovima svih odreda, dok su odredi vodili teške borbe. Pošto su jedinice oskudevale u oružju, municiji, hrani, bile iscrpljene i desetkovane, vodeći svakodnevne borbe pod najtežim vremenskim prilikama, odlučeno je da se odredi razdvoje i vrate na svoje terene:<ref name="dokument 30165"/> * [[Valjevski partizanski odred|Valjevski odred]] ide u Rađevinu; * [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]] ostaje na Suvoboru sa komandom Grupe odreda; * [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] ide na Kosmaj; * Posavotamnavski odred ide u Posavinu i Tamnavu; Posavotamnavski i Kosmajski odred je trebalo zajedno da se probiju ka [[Kosmaj]]u.{{sfn|Mitrović|1975|p=300}} Kosmajci su tvrdili da će na Kosmaju lakše doći do municije.<ref name="dokument 30165">[https://znaci.org/dokument.php?br=30165 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, DOKUMENTI KOMUNISTIČKE PARTIJE JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - avgust 1941-avgust 1942., tom 9 (strana 279.)]</ref> [[15. februara]] Kosmajski i Posavotamnavski NOP odred sa Velikog Maljena ujutru kreću ka Rudniku i Kosmaju, s planom da se usput Tamnavski odred odvoji i ode u Tamnavu.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} U selu Planinici rasterali su jednu četničku grupu i zarobili komoru. Istog dana po podne napadnuti su od četnika i nedićevaca. Na zajedničkom savetovanju štabova dva odreda doneta odluka da se zajedno probijaju prema Rudniku.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} [[17. februara]] kod Jelovika Kosmajski i Posavotamnavski NOP odred vodili su borbu sa vladinim četnicima i žandarmima, u kojoj su zarobili mnoštvo saradnika okupatora. Partizani su posle javnog prekora pustili 80 zarobljenika, mobilisanih četnika, što je imalo odjeka u narodu.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} [[18. februara]] na izlasku iz sela Živkovci Kosmajski i Posavotamnavski NOP odred su u kratkoj borbi sa oko 3—400 četnika zarobili 20 četnika i zaplenili 5 puškomitraljeza. U ovoj borbi je poginuo komandant Kosmajskog odreda [[Dušan Ugrenović]].{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} [[19. februara]] Kosmajski i Posavotamnavski NOP odred vodili su borbe sa četnicima i nemačkim jedinicama kod sela Drlupa i Beljina. Prema partizanskim izvorima, ubijeno je 30, a zarobljeno oko 70 četnika, zaplenjeno 4.000 metaka, nekoliko puškomitraljeza, vojničke opreme, odeće i obuće.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} Poslednji ostaci Posavo-tamnavskog odreda su uništeni krajem februara [[1942]]. godine, prilikom pokušaja proboja na matični teren [[Posavina|Posavine]] i [[Tamnava|Tamnave]].<ref name="dokument 30165"/> === Javno pogubljenje ustaničkih vođa === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[File:Pogubljenje Stevana Borote i Josipa Majera u Valjevu.jpg|thumb|Javno pogubljenje [[Stevan Borota|Stevana Borote]], komandira čete Posavsko-tamnavskog odreda, i [[Josif Majer|Josifa Majera]], političkog komesara, u Valjevu 27. marta 1942. godine.]] Na godišnjicu [[Vojni puč 27. marta 1941.|martovskog prevrata]] 27. marta 1942. godine, Nemci su u tri grada organizovali javno pogubljenje zarobljenih ustaničkih vođa Tamnave i Posavine. U Valjevu su obešeni zarobljeni komandir čete Posavsko-tamnavskog partizanskog odreda [[Stevan Borota]] i politički komesar [[Josif Majer]], u Ubu [[Dobrosav Simić]] i [[Sveta Popović]], a u Obrenovcu [[Vlada Aksentijević]] i [[Budimir Davidović]]. == Poznati pripadnici odreda == === Narodni heroji Posavskog odreda === Boraci Posavskog partizanskog odreda odlikovani [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: * [[Vlada Aksentijević]] (1916—1942) politički komesar Prvog posavskog bataljona * [[Vukadin Vukadinović]] (1915—1943) politički komesar Trećeg bataljona * [[Ljubomir Živković Španac]] (1918—1942) politički komesar Beogradskog bataljona * [[Stojan Ljubić]] (1919—1943) komandir Treće čete * [[Milivoje Manić Mile Albanta]] (1901—1942) zamenik komandanta Prvog posavskog bataljona * [[Bora Marković]] (1907—1941) politički komesar Odreda * [[Rajko Mihailović]] (1909—1942) zamenik komandanta Četvrtog bataljona * [[Milan Munjas]] (1923—1943) borac Trećeg bataljona * [[Siniša Nikolajević]] (1914—1943) komandir Četvrte čete * [[Koča Popović]] (1908—1992) komandant Odreda === Ostali partizani i partizanke === * [[Julka Mešterović]], lekar odreda * [[Srboljub Srba Josipović]], zamenik komandanta odreda * [[Dobrosav Simić]], komandant Tamnavskog bataljona * [[Stevan Borota]], komandir čete * [[Josif Majer]], politički komesar 2. čete Trećeg tamnavskog bataljona == Literatura == {{Portal NOB}} * [[Moma Marković]], Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji, Beograd 1947. godina * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * [https://www.znaci.org/00001/240.htm Dojčilo Mitrović: ZAPADNA SRBIJA 1941.], NOLIT, Beograd 1975. * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}} * [https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1987. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Masakr u Skeli]] * [[Valjevski partizanski odred]] * [[Suvoborski partizanski odred]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] 4z5bujqvu4o4md5i7s4uenooezkp69i 0 163396 42605969 42604362 2026-06-05T22:16:39Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605969 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Mostarska operacija 1945.''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika=8. korpus NOVJ u Mostaru, februar 1945.jpg |opis_slike = ''8. korpus NOVJ u slobodnom Mostaru, februara 1945.'' |datum = februar [[1945]]. |mesto= [[Hercegovina]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] [[Hrvatske oružane snage]] |jedinice1 = [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]]<br />[[29. hercegovačka divizija NOVJ]]<br /> [[Prva tenkovska brigada NOVJ]] |jedinice2= [[369. legionarska divizija]]<br /> 649. obalski artiljerijski puk <br /> 909. tvrđavski bataljon <br /> 116. izviđački bataljon <br /> 359. puk [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. divizije]]<br />9. gorska ustaško-domobranska divizija |zapovednik1= [[Petar Drapšin]], komandant [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa NOVJ]] |zapovednik2= General pešadije [[Ernst Lajzer]] ({{jez-nem|General der Infanterie Ernst von Leyser}}), komandant [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] |snaga1=32.800 boraca |snaga2 = oko 15.000 boraca |gubici1= 515 mrtvih, oko 1.600 ranjenih i 336 nestalih |gubici2= više hiljada izbačenih iz stroja |gubici3 = }} {{Operacije NOVJ}} '''Mostarska operacija''' [[1945]]. godine je bila bitka između [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske Armije]] i njemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] za oslobođenje [[Mostar]]a. Ojačani [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] izveo je od [[6. 2.|6.]] do [[17. 2.|17. februara]] [[1945]]. operaciju protiv delova nemačkog [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdskog korpusa]] utvrđene u odbrani u oblasti [[Mostar]]a. U tom periodu snage JA slomile su osovinsku odbranu u [[Široki Brijeg|Širokom Brijegu]], [[Nevesinje|Nevesinju]], i tokom [[13. februara|13.]] i [[14. februara]], oslobodile su [[Mostar]]. Posada [[Mostar]]a nakon teških gubitaka izvukla se prema severu uz pomoć prihvata snaga koje su intervenisale iz [[Sarajevo|Sarajeva]]. Operacija je nastavljena potiskivanjem osovinskih snaga prema [[Sarajevo|Sarajevu]], a pokušaji odsecanja i opkoljavanja nisu uspeli. [[4. 3.|4. marta]] [[1945]]. snage JA izbile su pred Ivan sedlo, gde je [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpus]] uspostavio novu liniju odbrane uz pomoć ostatka snaga iz mostarske oblasti i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]]. Osovinske snage pretrpele su u operaciji teške gubitke. Poginulo je, ranjeno ili zarobljeno više hiljada oficira, podoficira i vojnika, među kojima i komandant 369. puka, svi komandanti bataljona iz 370. puka, komandant 116. izviđačkog bataljona.<ref>[https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], str. 116-123</ref> Nakon ove operacije, [[369. legionarska divizija|369. divizija]] i 9. gorska ustaško-domobranska divizija izbrisane su iz registra [[Wehrmacht|Vermahta]], tako da se od tada u dokumentima govori samo o "borbenoj grupi 369" ({{jez-nem|Kampfgruppe 369}}).<ref name="axishistory.com">http://www.axishistory.com/index.php?id=3940 369. (Kroatische) Infanterie-Division</ref> Prema prikupljenim podacima, jedinice JA imale su gubitke od 515 mrtvih, oko 1.600 ranjenih i 336 nestalih.<ref>[https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NOR-a], str. 1.067</ref> == Operativni okvir == Mostarska utvrđena oblast bila je ključno utvrđenje na nemačkoj [[Zelena linija|Zelenoj liniji]]. [[Zelena linija]] bila je ozbiljno narušena na više mesta. Gacko je bilo slobodno od [[1. 9.|1. septembra]] [[1944]], [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Deveta divizija]] [[10. 10.|10. oktobra]] oslobodila je [[Livno]], a do najvećeg narušavanja došlo je [[Kninska operacija|Kninskom operacijom]] i oslobađanjem [[Knin]]a i [[Gračac]]a početkom decembra. Uprkos tome, Nemci nisu odustajali od odbrane po dubini na ovoj liniji, oslanjajući se na utvrđene zone odbrane [[Karlobag]]a, [[Gospić]]a, [[Korenica|Korenice]], [[Bihać]]a, [[Banja Luka|Banjaluke]], [[Travnik]]a, [[Mostar]]a i [[Višegrad]]a, dok se nemačka [[22. pešadijska divizija (Nemačka)|22. divizija]] upravo u tom periodu u okolini [[Zvornik]]a borila da ponovo uspostavi narušenu liniju odbrane na [[Drina|Drini]]. U telegramu načelnika štaba Jugoistoka poslatom 23. oktobra 1944. komandi [[Druga oklopna armija|2. oklopne armije]], pominje se [[Adolf Hitler|Hitler]]ova izjava o odlučujućoj važnosti Mostara kao ključne tačke buduće linije fronta 2. oklopne armije.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=661&roll=194 National Archive Washington, T311, Roll 194, frame no. 000655.] <br /> ({{jez-njem|"Der Führer hat erneut auf die entscheidende Bedeutung des Festhaltens von Mostar, das den Charakter einer Schlüsselstellung für die neuzubildende Geb.HKL. der 2.Pz.Armee hat, hingeweisen. Dieser Forderung ist durch schwerpunktmäßigen Einsatz der zur Verfügung stehenden Kräften, inbesondere Artl. sowie durch verstärkten Ausbau von Stellungen und Sperrungen Rechnung zu tragen."}})</ref> Uporna odbrana zelene linije bila je od vitalnog značaja za nemačke planove na južnom krilu [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočnog fronta]]. Naime, nakon [[Batinska bitka|Batinske bitke]] i prodora preko [[Dunav]]a, [[Crvena armija]] napredovala je uz Dunav i [[Drava|Dravu]], odsekavši [[Budimpešta|Budimpeštu]] i prodrevši do [[Balaton (jezero)|jezera Balaton]], ugrožavajući [[Austrija|Austriju]]. Nemačka Vrhovna komanda nastojala je po svaku cenu da deblokira [[Budimpešta|Budimpeštu]], i izvede protivnapad velikog stila u južnoj Mađarskoj, da bi odbacila [[Crvena armija|Crvenu armiju]] nazad preko Dunava. I pored gubitka [[Budimpešta|Budimpešte]] [[13. februara]], Nemci nisu odustali od velike protivofanzive ([[Operacija Frilingservahen marta 1945.|Operacija Frilingservahen]]), koja je trebala da počne [[6. 3.|6. marta]] [[1945]]. Snage Jugoistoka ([[Armijska grupa F]], koja se u toj fazi svela na [[Armijska grupa E|Armijsku grupu E]]) imale su zadatak da čvrstom odbranom obezbede zonu operacija, i da odvoje snage da sadejstvuju sa juga, napadom preko [[Drava|Drave]]. U skladu sa ovim planovima, snage [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] neposredno pred Mostarsku operaciju bile su angažovane u dve veće ofanzivne akcije: u [[Operaciji Vukodlak]] (likvidaciji [[Virovitički mostobran|Virovitičkog mostobrana]]) i u pokušaju ponovnog ovladavanja rekom [[Drina|Drinom]]. S druge strane, njihova linija odbrane bila je pod udarom u oblasti [[Travnik]]a, koji je [[Peti bosanski korpus NOVJ|Peti korpus]] zauzeo [[19. 2.|19. februara]]. == Angažovane snage == Osovinske snage: * [[369. legionarska divizija]] * 649. obalski artiljerijski puk * 909. tvrđavski bataljon * 116. izviđački bataljon * 359. puk [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. divizije]] * Legija San Marko * 9. gorska ustaško-domobranska divizija Ukupna jačina: oko 20 bataljona, dva artiljeriska puka i nekoliko tenkova, sa ukupno oko 15.000 vojnika, ne računajući ojačanja koja su za vreme operacije prispela iz Sarajeva.<ref>[https://www.znaci.org/00001/228.htm ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], str. 461</ref> Komanda: štab [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpusa]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] Snage JA: * [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] ** [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. dalmatinska divizija]] ** [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. dalmatinska divizija]] ** [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinska divizija]] ** [[Artiljerijska brigada Osmog korpusa NOVJ]] * [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačka divizija]] * [[Prva tenkovska brigada NOVJ]] Ukupna jačina snaga JA iznosila je 32.800 ljudi, formiranih u 58 streljačkih i 3 tenkovska bataljona.<ref>[https://www.znaci.org/00001/228.htm ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], str. 462</ref> Štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] nalazio se u [[Imotski|Imotskom]]. == Prethodne okolnosti == {{main|Operacija Schlageter|Operacija Bura (1945)}} U septembru i oktobru [[1944]]. jedinice NOVJ nanele s teške poraze [[369. legionarska divizija|369. legionarskoj diviziji]] i oslobodile južnu [[Dalmacija|Dalmaciju]], [[Trebinje]], [[Stolac]] i [[Livno]]. Nemačka komanda iskoristila je pomeranje fokusa dejstava NOVJ na sever ([[Kninska operacija]]) i njihovo pregrupisanje za popunu i sređivanje ove jedinice, koja je predstavljala stožer nemačke odbrane na južnom krilu. Nakon stabilizacije, nemačke snage zajedno sa delovima ustaškog Devetog zdruga izvele su u drugoj polovini januara 1945. dva ispada u donjem toku [[Neretva|Neretve]] (poduhvati Bura ({{jez-nem|Bora}}) i Šlageter ({{jez-nem|Schlageter}})), zauzevši na kratko [[Čapljina|Čapljinu]] i [[Metković]]. Generalštab JA doneo je odluku o provođenju Mostarske operacije, i snage [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]], [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. divizije]] i [[Prva tenkovska brigada NOVJ|Prve tenkovske brigade]] prvih dana februara koncentrisane su za napad na utvrđenu oblast [[Mostar]]a. == Raspored snaga == [[File:Oslobođenje Mostara.jpg|thumb|Oslobođenje Mostara 1945.]] === Osovinski raspored === Zapadno krilo nemačke odbrane [[Mostar]]a predstavljali su položaji u [[Široki Brijeg|Širokom Brijegu]], okolnim selima Kočerinu i Lisama i istaknutim geografskim tačkama. Ove položaje na početku operacije držala su dva bataljona nemačkog 370. puka ojačana divizijskim artiljerijskim delovima, jednom bojnom Devetog ustaškog zdruga i Drugim gorskim zdrugom NDH. Na jugozapadu, ključni istaknuti nemački položaj predstavljao je [[Ljubuški]] sa okolinom. Te položaje branili su delovi Devetog ustaškog zdruga, podržani 1. bataljonom 369. puka i ojačanjima. Na istoku, glavni nemački položaj predstavljalo je [[Nevesinje]]. Osnovicu njegove odbrane predstavljali su 2. i 3. bataljon 369. pešadijskog puka i divizon 369. artiljerijskog puka. Kao posada u Mostaru i neposrednoj okolini, bli su razmešteni izviđački, dopunski i pionirski bataljon [[369. legionarska divizija|369. divizije]], 649. puk obalske artiljerije, italijanska fašistička legija San Marko, vod tenkova i drugi manji divizijski delovi. Ove snage predstavljale su pokretnu rezervu kojom je nemačka komanda nameravala podržavati odbranu i intervenisati protivakcijama. === Snage JA === U [[Hercegovina|Hercegovini]] su se u januaru [[1945]]. nalazile [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Deveta dalmatinska]] (južno i jugozapadno od Mostara) i [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačka divizija]] (severoistočno, istočno i jugoistočno od [[Mostar]]a). Nakon zapovesti o preduzimanju Mostarske operacije [[31. 1.|31. januara]] [[1945]], moto-maršem su iz srednje i severne Dalmacije transportovane [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19.]] i [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinska divizija]], te [[Artiljerijska brigada Osmog korpusa NOVJ|Artiljerijska]] i [[Prva tenkovska brigada NOVJ|Tenkovska brigada]]. [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] rasporedila je svoje snage prema nemačkim utvrđenim pozicijama oko [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]], dok je [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19.]] ojačala [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devetu diviziju]] na položajima južno i jugozapadno od [[Mostar]]a. == Tok borbi == [[Datoteka:Brdska havbica 75 mm v bojih za Mostar od 6. do 14. februarja 1945.jpg|minijatura|Brdska haubica 75 mm u boju za Mostar.]] Prema planu štaba [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]], u prvoj fazi trebalo je da [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] ojačana bataljonom Tenkovske brigade nastupi sa zapada na položaje oko [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]]. [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Deveta]] i [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|Devetnaesta divizija]] trebalo je da savladaju odbranu kod [[Ljubuški|Ljubuškog]], te da delom snaga, zajedno sa [[Dvanaesta hercegovačka brigada|12. hercegovačkom brigadom]], obuhvate [[Mostar]] sa juga, a drugim delom izbiju na put [[Mostar]] - [[Široki Brijeg]], kompromitujući nemačku odbranu tog mesta. Napad je trebalo da počnu sve jedinice jednovremeno, [[6. 2.|6. februara]] u 7 ujutro. === Borbe za Široki Brijeg === Napad [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] otpočeo je prema planu [[6. 2.|6. februara]] ujutro. Posle artiljeriske pripreme, usledilo je nastupanje pešadijskih delova i tenkova. Savladana je spoljašnja odbrana, ali je napad zaustavljen na južnoj i zapadnoj ivici mesta. Borba je opisana u sećanjima boraca [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]]:<ref name="ReferenceA">Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, str. 116</ref> {{izdvojeni citat|6. februara, čim su nestale poslednje senke noći, počeo je pakleni koncert. Artiljerijski i minobacački udari potresali su tlo. Sa prvim sunčevim zracima, pojavila su se četiri neprijateljska lovca-bombardera da bi nastavili svoj rušilački posao od juče. Naša artiljerija (5. baterija), iako stalno napadana iz niskog leta, tukla je iz svih cevi, ali mereno u odnosu na salve neprijatelja, to je bilo jako, jako malo. Oko deset časova, na pešadijske pozicije sručio se udar čelika, i ulicama Kočerina zagrmela su četiri tenka, vrludajući ispred raskršća. Nadali su se da će tako isterati naše vojnike iz njihovih zemljanih položaja. Ali to je bio trenutak da se pojave naši protivtenkovski topovi. Začula su se četiri pucnja i uskoro su dva tenka bila u plamenu, a oba preostala tražila spas u bekstvu. Slavlje na našoj strani bilo je neopisivo. Ohrabreni ovim uspehom, hrabri branioci izdržali su četiri teška pešadijska napada. ({{jez-nem|6. 2. Kaum waren die letzten Schatten der Nacht verflogen, da begann das Höllenkonzert. Art.- und GrW-Einschläge zerwühlten den Boden. Mit den ersten Sonnenstrahlen tauchten bereits die berüchtigten feindlichen vier Jagdbomber auf und setzten ihre verderbenbringende Arbeit der Vortage fort. Unsere Artillerie (dabei die 5. Batt.) schoß aus allen Rohren, obwohl sie ständig durch die Tiefflieger angegriffen wurde; aber gemessen an den Salven der Gegenseite war es sehr, sehr wenig. Gegen zehn Uhr legte sich der Stahlhagel auf die Infanteriestellungen und plötzlich brausen auf der Straße von Kočerin vier Panzer heran, schwenken aber vor der Straßenkreuzung quer ins Gelände ab. Dadurch hofften sie unsere Soldaten aus ihren Erdstellungen zu verjagen. Aber da war die Stunde für unsere Pak gekommen. Kurz hintereinander wurden vier Schuß abgegeben und schon standen zwei der Panzer in Flammen, die beiden anderen suchten ihr Heil in der Flucht. Der Jubel auf unserer Seite war unbeschreiblich. Von diesem Erfolg angespornt, hielten die tapferen Verteidiger vier schweren Infanterieangriffen stand.}})}} Tokom [[6. 2.|6. februara]] samo na nemačke položaje kod sela Lise palo je 3.000 granata.<ref name="ReferenceA"/> Na sektoru Ljubuškog brigadama [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete]] i [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|Devetnaeste divizije]] pružen je slab otpor, i one su oslobodile [[Ljubuški]] i uspešno napredovale. [[Treća dalmatinska udarna brigada|Treća]] i [[Trinaesta dalmatinska brigada]] tokom sledeće noći izbile su sa juga pred nemačke položaje na komunikaciji [[Mostar]] - [[Široki Brijeg]]. Razvile su se oštre borbe sa nemačkom odbranom i ojačanjima iz [[Mostar]]a. [[7. 2.|7. februara]] u 5 ujutro počeo je obuhvatan napad [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete]] i [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divitije]] na [[Široki Brijeg]] i povezane položaje. Snage JA napredovale su sistematski, uništavajući jednu po jednu otpornu tačku. U 15:30 Nemci su izgubili samostan u [[Široki Brijeg|Širokom Brijegu]], ključni utvrđeni položaj. Od 9. čete 370. puka ostalo je samo 9 vojnika. U pokušaju protivnapada sa jedinom preostalom rezervom, delovima 369. pionirskog bataljona, poginuo je kapetan Bolman ({{jez-nem|Bolmann}}), komandant 3. bataljona 370. puka.<ref name="ReferenceB">Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, str. 117</ref> Nemački položaji nisu izdržali, i njihova grupacija se tokom dana probila prema Mostaru, krajnjim naporima i uz "gubitke pet oficira i velikog dela puka",<ref name="ReferenceB"/> sprečivši pokušaje odsecanja. === Borbe za Nevesinje === {{izdvojeni citat|Vrhovna komanda za Jugoistok: stanje kod Mostara je teško. Hrvatske jedinice su bez borbene vrednosti. Nevesinje možemo da evakuišemo, ali kada je u pitanju Mostar, za to treba da dobijemo odobrenje Firera.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. februara 1945.}} Nevesinje su branili 2. i 3. bataljon 369. pešadijskog puka, jedan artiljerijski divizion 369. artiljerijskog puka i 500 ustaša. U rejonu [[Buna (Mostar)|Bune]] i [[Blagaj]]a nalazio se 4. bataljon 9. ustaškog zdruga sa dve baterije topova, a u oblasti Bišine (između [[Nevesinje|Nevesinja]] i [[Blagaj]]a) nalazio se nemački alarmni bataljon pod komandom majora Zegera ({{jez-nem|Seger}}). U [[Konjic]]u je bio 2. bataljon 2. brdske pukovnije i 3. bataljon 9. ustaškog zdruga. Pošto je [[Dvanaesta hercegovačka brigada NOVJ|12. hercegovačka brigada]] stavljena pod komandu [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] i učestvovala u napadu na mostar sa južnog pravca, [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačka divizija]] je na ovaj osovinski raspored napadala sa četiri brigade. [[Jedanaesta hercegovačka brigada NOVJ|Jedanaesta hercegovačka]] vršila je pritisak na [[Konjic]], [[Trinaesta hercegovačka brigada NOVJ|Trinaesta]] je napadala posade na komunikaciji [[Nevesinje]] - [[Mostar]], a [[Četrnaesta hercegovačka brigada NOVJ|Četrnaesta]] snage severoistočno od Mostara. Na Nevesinje je neposredno napadala ojačana Deseta hercegovačka brigada. Opšti napad počeo je, prema zapovesti štaba [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]], [[13. 2.|13. februara]] u 15 časova. Napad nije rezultovao većim uspesima. Međutim, usled teške situacije na zapadnom krilu i u samom [[Mostar]]u, komandant 369. divizije naredio je snagama iz [[Nevesinje|Nevesinja]] i okoline da se probiju u Mostar. U zoru [[14. 2.|14. februara]] [[Trinaesta hercegovačka brigada NOVJ|Trinaesta hercegovačka]] obnovila je napad na nemački bataljon u području Bišine, ovladavši ključnim geografskim tačkama. Time je presečen put nemačkim bataljonima koji su se iz Nevesinja probijali prema Mostaru, i omogućeno [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetoj brigadi]] koja ih je gonila, da ih sustigne i energično napadne. Na tom području ova nemačka grupacija je razbijena i naneti su joj teški gubici. Njeni ostaci probili su se u grupama prema [[Mostar]]u ili na sever, preko Bijelog Polja prema [[Jablanica (BiH)|Jablanici]]. Delovi [[Trinaesta hercegovačka brigada NOVJ|Trinaeste]] i [[Četrnaesta hercegovačka brigada NOVJ|Četrnaeste brigade]] gonile su i uništavale ove nemačke grupe u bekstvu. Prema izveštaju štaba [[Trinaesta hercegovačka brigada NOVJ|Trinaeste hercegovačke]], na njenom sektoru neprijatelj je imao 250 mrtvih (od čega 2 viša i 13 nižih oficira) i 80 zarobljenih. Brigada je zaplenila 4 poljske haubice, 2 brdska topa, 2 protivtenkovska topa, 5 minobacača 81&nbsp;mm, 3 mitraljeza Breda, 16 puškomitraljeza, 224 puške i automata.<ref name="Oslobođenje Mostara">Danilo Komnenović, Muharem Kreso: 29. HERCEGOVAČKA DIVIZIJA, [https://www.znaci.org/00001/39_18.htm Oslobođenje Mostara]</ref> Prema izveštaju štaba [[Četrnaesta hercegovačka brigada NOVJ|Četrnaeste hercegovačke]], njeni bataljoni su za to vreme u Bijelom polju ubili 120 neprijateljskih vojnika i zaplenili 2 topa 75&nbsp;mm, 5 puškomitraljeza, 130 pušaka, 5 automata, 15 konja, 4 kamiona, 8 motocikla i 5 vagona artiljerijske municije.<ref name="Oslobođenje Mostara"/> Prema nemačkim podacima, komandant 369. puka, pukovnik Vecel ({{jez-nem|Wetzel}}), našavši se u bezizlaznoj situaciji, izvršio je samoubistvo, a isto je uradio i poručnik Veman ({{jez-nem|Wähmann}}), komandir 11. čete puka. Major Lant ({{jez-nem|Landt}}), koji je preuzeo komandu, bio je teško ranjen, ali je ostao u borbi. On je naredio ljudstvu da se svako snalazi kako može.<ref>Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, str. 121</ref> Brigade [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. divizije]] očistile su područje istočno od [[Mostar]]a tokom [[14. februara|14.]] i [[15. 2.|15. februara]], i preuzele gonjenje neprijateljskih ostataka prema [[Jablanica (BiH)|Jablanici]]. === Borbe za Mostar === {{izdvojeni citat|Balkan: stanje kod Mostara se pogoršalo. Neprijatelj je stigao do zapadnog predgrađa Mostara; kao posledica jakog neprijateljskog napada, hrvatske vojne jedinice su se raspale. Neprijatelj je zauzeo glavna strateška mesta zapadno i severno od grada. Samo malobrojne nemačke jedinice, koje se sastoje od pomoćnog osoblja i vojnih instruktora, spremne su da brane grad. Naše trupe povukle se iz Nevesinja. Upućen je zahtev komandi, da se naše slabe vojne snage povuku iz Mostara. Borbe se vode i južno od Sarajeva.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 14. februara 1945.}} Nakon gubitka [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]], nemačka linija redukovana je na neposrednu odbranu grada [[Mostar]]a sa zapada i juga. 370. pešadijski puk sa delovima 369. oklopnog lovačkog bataljona ({{jez-nem|Panzerjäger Abteilung}}) zauzeo je položaje na prevoju zapadno od grada, a artiljerijski položaj uspostavljen je na brdu Varda pet kolometara južno od grada. Međuprostori su popunjeni delovima Devete gorske divizije NDH. Na tim položajima tokom pet dana vođene su promenljive borbe sa velikim brojem ograničenih prodora i kontranapada. Štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] izdao je [[12. 2.|12. februara]] zapovest za neposredan napad na [[Mostar]]. Prema zapovesti, [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. divizija]] trebalo je da oslobodi [[Nevesinje]] i zatvori obruč oko [[Mostar]]a sa istočne i severoistočne strane, a [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9]], [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19.]] i [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] da slome otpor sa južne ([[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizija]]), zapadne ([[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]]) i severne strane [[Mostar]]a [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizija]] i unište njegovu posadu, presecajući ujedno odstupni pravac ka [[Sarajevo|Sarajevu]]. Težište napada bilo je na pravcu [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]]. Napad je počeo [[13. 2.|13. februara]] u 7 časova. Jedinice [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9]], [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19.]] i [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] napredovale su sistematično, lomeći uporan otpor Nemaca i uništavajući jednu po jednu otpornu tačku. Nemci su trpeli velike gubitke. Na položaju je, uz brojne vojnike, poginuo i komandant 2. bataljona 370. puka, kapetan Hampel ({{jez-nem| Hampel}}). Njega je zamenio natporučnik Matiba ({{jez-nem| Mattiba}}), koji je takođe poginuo. [[14. 2.|14. februara]] borbe su se prenele u sam grad. Prilikom potiskivanja iz zapadnog dela grada, poginuo je i komandant 370. puka, major Beker ({{jez-nem| Becker}}).<ref>Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, str. 119</ref> U toku poslepodneva, Nemci su izbačeni iz zapadnog dela grada, zadržavajući samo mostobran u istočnom delu u cilju prikupljanja delova koji su se izvlačili iz pravca [[Nevesinje|Nevesinja]], [[Buna (Mostar)|Bune]] i [[Blagaj]]a. Jurišem [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve]], [[Šesta dalmatinska brigada|Šeste]] i [[Jedanaesta dalmatinska udarna brigada|Jedanaeste dalmatinske brigade]] u 18 časova, ovaj mostobran je likvidiran, i sprečen je pokušaj rušenja mostova na [[Neretva|Neretvi]]. Time je [[Mostar]] oslobođen. {{izdvojeni citat|Balkan: Stanje kod Mostara kritično: naš protivnapad nije uspeo. Firer je odobrio da se naše snage povuku iz Mostara.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 15. februara 1945.}} Ostaci mostarskog garnizona izvršili su proboj prema severu. Iz [[Sarajevo|Sarajeva]] se do Drežnice probio ojačani 359. puk 181. divizije, koji je štab 21. korpusa poslao kao pomoć mostarskoj posadi. Ovaj puk je prihvatio njene ostatke, potisnuvši delove [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete dalmatinske divizije]] koji su izbili na [[Neretva|Neretvu]] severno od grada. == Situacija nakon oslobođenja Mostara == [[Datoteka:Partizani u oslobođenom Mostaru.jpg|minijatura|Defile 8. korpusa u oslobođenom Mostaru, krajem februara 1945.]] {{izdvojeni citat|Izveštaj Vrhovne komande Vermahta za Jugoistok: naša odbrana je razbijena. Ovo se odnosi i na Nevesinje. Glavni krivac za takvo neplanirano stanje jeste 369. hrvatska pešadijska divizija, koja se prosto raspala, te je izgubila gotovo celokupno teško naoružanje... Sa juga neprijatelj je stigao 9 km od Sarajeva.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 16. februara 1945.}} Snage NOVJ brzo su potiskivale ostatke delova [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. nemačkog korpusa]] na sever, i, savlađujući zadržavajuću odbranu, do početka marta izbile pred Ivan-sedlo, koji je bio ključni položaj u odbrani [[Sarajevo|Sarajeva]]. U kontekstu pranirane nemačke ofanzive u južnoj Mađarskoj ([[Operacija Frilingservahen marta 1945.|Operacija Frilingservahen]]), nemačka komanda nameravala je da odsudno brani [[Sarajevo]], pa je bila prinuđena da izvuče [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS diviziju]] iz borbi u Panoniji, i njome ojača [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpus]]. Sa ovako ojačanim nemačkim snagama, jedinice 29. hercegovačke divizie vodile su jednomesečne frontalne borbe. [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi korpus]] je nakon Mostarske operacije, ponovo prebačen u severnu [[Dalmacija|Dalmaciju]] u cilju otpočinjanja [[Bihaćka operacija 1945.|Bihaćke]] i [[Ličko-primorska operacija 1945.|Ličko-primorske operacije]] [[20. 3.|20. marta]]. Nemačke i kvislinške snage koje su držale mostarsku oblast u Mostarskoj operaciji su teško potučene. Nakon operacije, [[369. legionarska divizija|369. divizija]] i 9. gorska ustaško-domobranska divizija izgubile su divizijski rang. U daljim planovima i dokumentima, ostatak 369. divizije tretira se kao borbena grupa pukovske jačine, pod nazivom "borbena grupa 369" ({{jez-nem|Kampfgruppe 369}}).<ref name="axishistory.com"/> Operacija je predstavljala veliki uspeh za snage JA. Međutim, tok operacije pokazao je da je postojala realna mogućnost da nemačko-kvislinške snage budu ne samo teško poražene, nego i okružene i potpuno uništene. Do toga nije došlo jer je štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] donekle precenio borbene mogućnosti ove osovinske grupacije, pa je izdvojio nedovoljne snage za presecanje puta uz Neretvu, upotrebivši glavninu u napadu na sam grad.<ref>ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45, str. 471-472</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962 - [https://www.znaci.org/00001/180_2.pdf Der Kampf um die Mostarstellung] {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik NOR-a]], tom IV, knjiga 33, Borbe u Bosni i Hercegovini februara 1945. * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/39.htm Danilo Komnenović, Muharem Kreso: 29. HERCEGOVAČKA DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1979. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945] [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1986 * [https://www.znaci.org/00001/125.htm NAŠA PRVA DALMATINSKA - SJEĆANjA BORACA] * [https://www.znaci.org/00001/89.htm Mate Šalov: ČETVRTA DALMATINSKA (SPLITSKA) BRIGADA], Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1980. * [https://www.znaci.org/00001/105.htm Danilo Damjanović: ŠESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * [https://www.znaci.org/00001/128.htm Ivo Ferenca: PARTIZANI JUŽNE DALMACIJE (TRINAESTA JUŽNODALMATINSKA NARODNOOSLOBODILAČKA UDARNA BRIGADA)] * [https://www.znaci.org/00001/243.htm Osman Đikić: DVANAESTA HERCEGOVAČKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački i novinski centar - Beograd, Istorijski arhiv - Mostar, 1988. * [https://www.znaci.org/00001/270.htm Mensur Seferović: TRINAESTA HERCEGOVAČKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1988. * [https://www.znaci.org/00001/268.htm ČETRNAESTA HERCEGOVAČKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1988. == Vanjske veze == {{commonscat|Mostar Operation}} * [http://www.nadanasnjidan.ba/d/722-dan-oslobodenja-mostara/ Dan oslobođenja Mostara]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sh}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=3940 369. (Kroatische) Infanterie-Division] {{de}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1945.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Mostar]] [[Kategorija:Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije]] b6a33m18pemeodnfpqf1q2k05dtnz42 0 163402 42605860 42571335 2026-06-05T22:04:17Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605860 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''Čačanski partizanski odred''' |slika = [[Datoteka:Čačanski partizanski odred.jpg|300px]] |o slici = '' Borci jednog od prvih partizanskih odreda u Srbiji (čačanskog), sa zaplenjenim nemačkim teškim mitraljezom.'' |vreme=[[12. jul]] [[1941]]. |mesto=[[Jelica (planina)|planina Jelica]] |formacija=četiri čete |jačina= |komandant=[[Momčilo Radosavljević]] |politički komesar=[[Ratko Mitrović]] |bitke=[[Bitka za Čačak]]<br>[[Opsada Kraljeva (1941)|Opsada Kraljeva]] |odlikovanja= }} '''Čačanski narodnooslobodilački partizanski odred „[[Dragiša Mišović|dr Dragiša Mišović]]“''' je bio [[Partizanski odredi Jugoslavije|partizanski odred]] tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] u [[Srbija|Srbiji]]. Komandant odreda bio je [[Momčilo Radosavljević]], a [[politički komesar]] [[Ratko Mitrović]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. == Zakletva == [[Datoteka:Ratko Mitrović u oslobođenom Čačku 1941.jpg|thumb|[[Ratko Mitrović]], politički komesar Čačanskog odreda, na zboru u oslobođenom Čačku, oktobra 1941.]] Zakletva boraca Čačanskog partizanskog odreda glasila je: {{izdvojeni citat|Ja, sin srpskog naroda, zaklinjem se svojom čašću da u Čačanski narodnooslobodilački odred "Dr Dragiša Mišović" stupam sa čvrstom odlukom da se borim protiv fašističih okupatora i izdajnika srpskog naroda. Obavezujem se da ću izvršavati naređenja svojih pretpostavljenih bez pogovora, da ću čuvati disciplinu odreda, da ću snositi sve posledice kršenja discipline i neizvršavanja dužnosti borca za narodna prava i slobodu. Mi, narodni partizani Jugoslavije, latili smo se oružja za nemilosrdnu borbu protiv krvoločnih neprijatelja koji porobiše našu zemlju i istrebljuju naše narode. U ime slobode i pravde našeg naroda, zaklinjemo se da ćemo disciplinovano, uporno i neustrašivo, ne štedeći svoje krvi i života, voditi borbu do potpunog uništenja fašističkog osvajača i svih narodnih izdajnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_1.htm Zakletva boraca Čačanskog partizanskog odreda]</ref>}} == Hronologija == Čačanski NOP odred je formiran, po odluci Okružnog komiteta KPJ za Čačak, [[12. jul]]a [[1941]]. godine na [[Jelica (planina)|planini Jelici]], na mestu zvanom Stjenik. Odred se sastojao od četiri čete: Takovske, Ljubićke, Trnavske i Dragačevske i imao je oko 60 boraca. Sredinom jula Odred je narastao na 7 četa sa oko 500 boraca, a krajem septembra formirana su 4 bataljona (Ljubićki, Trnavski, Takovski i Dragačevski), sa oko 2400 boraca. === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} [[File:Zaplenjen nemački kamion u Čačku 1941.jpg|thumb|Grupa boraca Čačanskog partizanskog odreda na zaplenjenom nemačkom kamionu u borbama za oslobođenje Čačka.]] [[File:Trnavski bataljon polazi na opsadu Kraljeva 1941.jpg|thumb|Borci Trnavskg bataljona polaze na opsadu Kraljeva 1941. godine.]] Do stvaranja slobodne teritorije u zapadnoj Srbiji, Čačanski odred je rušio i zaprečavao komunikacije [[Čačak]]—[[Beograd]], Čačak—[[Kraljevo]], Čačak—[[Kragujevac]], Čačak—[[Guča]] i Čačak—[[Požega]], i napadao okupatorske kolone koje su se njima kretale. Paljenjem opštinskih arhiva i uništavanjem žandarmerijskih stanica, uspešno je razbijao [[Vojna uprava u Srbiji (1941—1944)|kvislinšku administrativnu upravu]]. Među prvim akcijama koje je izvršio Čačanski odred bio je sukob sa Nemcima [[19. jul]]a [[1941]]. godine u [[Gornja Gorevnica|Gornjoj Gorevnici]], a [[20. jul]]a u [[Leušići]]ma. Zatim dolaze značajne akcije: rušenje mosta na [[Zapadna Morava|Zapadnoj Moravi]] u [[Ovčarsko-kablarska klisura|Ovčarsko-kablarskoj klisur]]i ([[27. jul]]a); paljenje velikog vojnog senjaka u krugu nemačke kasarne u Čačku; borba sa Nemcima na Stjeniku ([[4. avgust]]a); paljenje vojnog senjaka u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] ([[7. avgust]]a); napad na žandarmerijsku posadu u Guči ([[16. avgust]]a); napad na železničku stanicu i ložionicu u [[Ljubić (Čačak)|Ljubić]]u ([[26. avgust]]a); rušenje železničkog mosta na reci [[Čemernica (reka)|Čemernici]] kod [[Preljina|Preljine]] ([[30. avgust]]a) , rušenje propusta u [[Prislonica|Prislonoci]], kojom prilikom je uništena čitava nemačka kompozicija, dizanje u vazduh magacina sa eksplozivom u kazanici i drugo. U prvoj polovini avgusta [[1941]]. godine izvršeni su napadi na nemačku stražu i železničku stanicu u [[Brđani (Gornji Milanovac)|Brđanima]]. Izvršeno je rušenje mostova pomoću avionskih bombi na [[Čemernica (reka)|Čemernici]], [[Ovčar (planina)|Ovčaru]] i [[Kablar]]u, Škipića potoku, na [[Gruža (reka)|Gruži]] i Moravi. Dana [[29. septembar|29. septembra]] [[1941]]. godine, posle zajedničkih herojskih borbi sa četnicima, oslobođen je [[Gornji Milanovac]], gde je zarobljeno 80 Nemaca, a [[1. oktobar|1. oktobra]] osobođen je [[Čačak]]. U oktobru je zatvorio prolaze na oslobođenu teritoriju od Kragujevca, [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Valjevo|Valjeva]], Kraljeva, odbijao česte napade delova [[714. divizija|nemačke 714. divizije]] sa pravca Kragujevac—Gornji Milanovac, a u borbama 6. i [[15. oktobar|15. oktobra]] zaplenio i dva [[tenk]]a, i zajedno sa [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkim NOP odredom]] vršio četiri napada na Kraljevo, koji su branili delovi [[717. divizija|nemačke 717. divizije]]. Oktobra 1941. pored bataljona u sastavu Čačanskog odreda formirana je artiljerijska baterija, tenkovski i biciklistički vod. === Gušenje ustanka u Srbiji === {{main|Operacija protiv Užičke republike}} [[File:Borci Takovskog bataljona Čačanskog partizanskog odreda.jpg|thumb|Borci Takovskog bataljona Čačanskog odreda po prijemu oružja u Užicu iskrcavaju se iz partizanskog voza u Užičkoj Požegi, druga polovina oktobra 1941.]] Novembra 1941. u ogorčenim borbama Čačanski NOP odred odbranio je Čačak i Gornji Milanovac od [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], i vodio teške borbe na [[Rudnik]]u protiv nadmoćnijih delova nemačke 714. divizije i Kolubarske grupe [[Srpska državna straža|nedićevsko]]-[[Četnici Koste Pećanca|četničkih]] odreda. Delom snaga branio je [[Užice]] od 2. do [[8. novembar|8. novembra]], i učestvovao u protivnapadu protiv četnika kod [[Požega|Požege]] i [[Ravna gora|Ravne gore]] od 8. do [[20. novembar|20. novembra.]] Posle oštrih borbi u [[Prva neprijateljska ofanziva|prvoj neprijateljskoj ofanzivi]], deo Čačanskog NOP odreda povukao se krajem novembra i početkom decembra 1941. u Sandžak u rejon Nove Varoši, gdje je od boraca tog odreda bio formiran Čačanski bataljon jačine 150 boraca.{{sfn|Broz|1979|p=245}} Na teritoriji Čačanskog odreda su ostale manje partizanske grupe koje je neprijatelj uspeo da razbije i dobrim delom uništi.{{sfn|Broz|1979|p=245}} Tokom boravka u Sandžaku, Čačanski bataljon je vodio borbe na [[Uvac|Uvcu]], kod [[Nova Varoš|Nove Varoši]] i na [[Lim (reka)|Lim]]u. [[1. mart]]a [[1942]]. godine Čačanski bataljon je ušao u sastav [[Druga proleterska udarna brigada|2. proleterske brigade]] kao njen 2. bataljon.{{sfn|Broz|1979|p=245}} === Obnavljanje odreda === Od preostalih partizana, sredinom 1942, ponovno je formiran odred, koji je, posle nekoliko manjih akcija, rasformiran oktobra 1942. Čačanski partizanski odred je ponovno okupljen [[18. februar]]a [[1943]]. na planini Jelici. Ali, već [[5. mart]]a u selu [[Ostra (Čačak)|Ostri]], kod Čačka, okružen je i razbijen od nadmoćnijih žandarmerijskih i četničkih snaga, i pretrpeo je osetne gubitke. Od preostalih i novodošlih boraca Čačanski odred je ponovno formiran maja 1943, i zatim izveo više akcija na železničkoj pruzi Beograd—Čačak i ostalim komunikacijama, kao i akciju protiv neprijateljevih jedinica u okolini Čačka i Gornjeg Milanovca. Krajem novembra 1943. Čačanski odred ušao je u sastav [[Prva šumadijska brigada NOVJ|1. šumadijske brigade]], a jedna grupa boraca zadržala se na terenu i oko nje se u leto [[1944]]. formirao novi Čačanski odred, koji je u periodu septembar—novembar učestvovao u borbama za odbranu oslobođenog Gornjeg Milanovca i u akcijama oko Čačka, a [[4. decembar|4. decembr]]a 1944, s ostalim jedinicama 2. armijske grupe, za oslobođenje Čačka i Guče protiv delova nemačkog 34. armijskog korpusa. Posle oslobođenja Čačanskog okruga (decembra 1944), ušao je u sastav jedinica [[KNOJ]] i Narodne milicije.<ref>{{Cite book|title=Vojna enciklopedija|year=1971.|edition=2. izd.|volume=2|location=Beograd|pages=226}}</ref> == Narodni heroji Čačanskog odreda == * [[Tadija Andrić]] * [[Milica Vučetić]] * [[Radovan Grković]] * [[Dragomir Dražević]] * [[Radomir Đurakić Đuraka]] * [[Radisav Janićijević Bomba]] * [[Predrag Jevtić Škepa]] * [[Dušan Ječmenić Ječmenica]] * [[Radovan Jovanović]] * [[Bogdan Kapelan]] * [[Milutin Luković]] * [[Radenko Mandić]] * [[Tihomir Matijević]] * [[Miloš Minić]] * [[Ratko Mitrović]] * [[Dragoslav Mutapović]] * [[Branislav Obradović Džambo]] * [[Dimitrije Pisković Trnavac]] * [[Božidar Božo Tomić]] * [[Vlado Tomanović]] * [[Jelena Ćetković]] * [[Sredoje Urošević]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji, [[Moma Marković]], Beograd 1947. godina * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/51.htm Milojica Pantelić, Radovan M. Marinković i Vladimir Nikšić „Čačanski odred dr Dragiša Mišović“. Čačak 1982. godina.] == Izvori == {{Izvori|2}} == Vidi još == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Užički partizanski odred]] * [[2. proleterska (srpska) udarna brigada]] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Čačak]] kll3wg304eonlcyjii9oag1hgmigi8g 14 163414 42605800 42604775 2026-06-05T21:46:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605800 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Slovenia in World War II}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Slovenija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] b2qpmqd7xnf5mg1vznohfvn1aauoh1r 0 163416 42606135 42466772 2026-06-05T22:49:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606135 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. slovenska udarna brigada "Tone Tomšič"''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Tomšičeva brigada na Mokrcu.jpg |o slici=''Prva slovenačka brigada „Tone Tomšič“, [[Ribnica (Slovenija)|Ribnica]], [[1943]].'' |vreme=[[16. jul]] [[1942]]. |mesto=[[Ambrus]] |formacija=tri [[bataljon]]a |jačina=400 vojnika i oficira |komandant='''[[Stane Semič Daki]]''' |politički komesar= |bitke=[[Operacija Ljubljanska pokrajina]]<br />[[Roška ofanziva]]<br />[[Oktobarska ofanziva (Slovenija)|Oktobarska ofanziva]]<br />[[Pohodi na Štajersku]] <br />[[Završne operacije JA|Završne operacije]]<br>[[Poljanska bitka]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Prva slovenačka proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada „[[Tone Tomšič]]“''', poznata kao '''Tomšičeva brigada''', je formirana [[16. jul]]a [[1942]]. godine u [[Ambrus]]u od Proleterskog bataljona „[[Tone Tomšič]]“ i odabranih boraca iz Treće i Pete grupe NOP odreda Slovenije. Na dan formiranja imala je tri bataljona sa 400 boraca, a septembra [[1942]]. godine u njen sastav je ušao i Prvi bataljon Belokranjskog partizanskog odreda. Prvi komandant brigade bio je [[Stane Semič Daki]], [[narodni heroj]]. Od jula [[1943]]. godine do kraja rata nalazila se u sastavu [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste slovenačke divizije]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodibilačke borbe]], brigada je odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] sa zlatnim vencem, [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinsta]] sa zlatnim vencem i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] [[21. jun]]a [[1974]]. godine. Bila je najpre udarna, a potom je [[2. novembra]] [[1951]]. dobila je počasni naziv [[Proleterske brigade|proleterska]] i preimenovana u '''Četrnaestu proletersku brigadu'''. == Borbeni put brigade == === 1942 === U [[Roška ofanziva|Roškoj ofanzivi]] brigada je vodila teške borbe s italijanskim snagama, posebno u napadu na njihovo utvrđeno uporište u selu Ratežu, na putu [[Novo Mesto]]-[[Šentjernej]], noću [[9. avgust|9]]/[[10. avgusta]] i na [[Bela garda (Slovenija)|belogradejsko]] uporište kod Novog Mesta noću [[13. avgust|13]]/[[14. avgust]]a. U drugoj polovini avgusta napadala je, podeljena u više grupa, italijanske snage koje su opkolile [[Glavni štab NOV i PO Slovenije]], [[Centralni komitet|CK]] [[Komunistička partija Slovenije|KP Slovenije]] i Izvršni odbor [[Oslobodilački front Slovenije|Osvobodilne fronte]] na [[Kočevski rog|Kočevskom rogu]]. Tokom [[18. septembar|18.]] i noću [[18]]/[[19. septembra]], zajedno sa [[Četvrta slovenačka udarna brigada|Četvrtom slovenačkom udarnom brigadom]] „[[Matija Gubec]]“ i [[Peta slovenačka udarna brigada|Petom slovenačkom udarnom brigadom]] „[[Ivan Cankar]]“, izvela je uspešnu akciju razoružavanja belogradejskih straža u [[Suha krajina|Suhoj krajini]]. Krajem septembra brigada je dejstvovala na Kočevskom, [[2. oktobra]] njen Treći bataljon porazio je italijanske delove kod Jelenovog Žleba, zatim se preko Trvne gore i područja planine Krima prebacila na sektor Molnik, Podlipoglav i [[21. oktobar|21.]] i [[22. oktobra]] napala belogardejska uporišta u Bizoviku, Dobrunju i Polju, u neposrednoj blizini [[Ljubljana|Ljubljane]]. U decembru [[1942]]. godine vodila je borbe oko [[Ajdovec]]a u Suhoj krajini. === 1943 === Početkom januara [[1943]]. godine rušila prugu [[Trebnje]]-[[Sevnica]], a [[5. januar|5]]-[[6. januar]]a učestvovala u uništenju [[Bela garda (Slovenija)|belogradejskih]] uporišta u Temeniškoj dolini. Do kraja januara vodila je borbe s [[Italijani]]ma i belogradejcima kod Svetog Roka, Gornjeg Brezova i Biča, a zatim je, zajedno sa [[Četvrta slovenačka udarna brigada|Četvrtom slovenačkom udarnom brigadom]] „[[Matija Gubec]]“, [[Peta slovenačka udarna brigada|Petom slovenačkom udarnom brigadom]] „[[Ivan Cankar]]“, [[Trinaesta proleterska udarna brigada|Trinaestom proletreskom udarnom brigadom]] „[[Rade Končar]]“ i [[Četvrta kordunaška udarna brigada|Četvrtom kordunaškom udarnom brigadom]], učestvovala u razbijanju jačih italijanskih snaga u [[Žumberak|Žumberku]] od [[30. januar]]a do [[2. februar]]a i u rušenju [[Železnička pruga|železničke pruge]] [[Zagreb]]-[[Karlovac]]-[[Metlika]] u prvoj polovini februara [[1943]]. godine. Teške borbe s [[Italijani]]ma i [[Bela garda (Slovenija)|Belom gradom]] vodila je kod sela Mokrog polja, između [[Novo Mesto|Novog Mesta]] i Pleterja, od [[18. februar|18.]] do [[20. februar]]a; oko Metlike [[4. mart|4]]-[[5. mart]]a; u Suhoj krajini, od [[15. mart|15.]] do [[20. mart]]a; kod sela Pijave Gorice, Zurjaka i Roba, od [[2. april|2.]] do [[6. april]]a. U aprilu je, takođe, dejstvovala na području planina [[Mokrec]]a i Krima i rušila železničku prugu [[Ljubljana]]-[[Grospulje]]. Početkom juna prebacila se preko Temeniške doline u nemačku okupacionu zonu, gde je vodila borbe s njihovim graničnim posadama na odseku selo Javorje-Osredek, [[4. jun|4.]] i [[5. jun]]a, a posle povratka u Suhu krajinu s Italijanima u rejonu sela Dobrnič, Korita i Dobrava. Krajem juna brigada je prebačena u [[Bela krajina|Belu krajinu]], a [[13. jul]]a [[1943]]. godine ušla je u sastav tada formirane [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste slovenačke divizije]]. Krajem jula i početkom avgusta vodila je oko [[Žužemberk]]a, kod sela [[Ajdovec]]a i Sela pri Šumberku, u rejonu sela Babne Gore i Krušnog Vrha, kod Trebnja. Potom je delovala u [[Notranjsko]]m: [[9. avgust]]a protiv italijana kod Cerknice i [[18. avgust]]a kod Borovnice; [[19. avgust]]a nanela je osetne gubitke belogardistima u selu Pijavoj Gorici, a [[24. avgust]]a uništila je kod sela Goričice, na pruzi [[Ljubljana]]-[[Postojana]], nemački transportni voz - dve lokomotive i 22 vagona natovarena s oklopnim vozilima i tehničkom opremom. Posle [[Kapitulacija Italije|kapitulacije fašističke Italije]], brigada je učestvovala [[10. septembra]] u razoružavanju italijanskog fašističkog odreda „XXI Aprile“ između [[Kočevje|Kočevja]] i [[Ribnica|Ribnice]]. Dolaskom novih boraca narasla je na preko 1.500 boraca, a dala je i mnoge kadrove za formiranje novih brigada. Do sredine septembra čistila je od belogradejskih ostataka Ribniško-velikolašku dolinu, a u drugoj polovini meseca rušila železničku prugu između Rakeka i Postojne i vodila borbe s jedinicama nemačkog garnizona u Rakeku. U nemačkoj [[Oktobarska ofanziva (Slovenija)|oktobarskoj ofanzivi]] vodila je veoma teške borbe s [[Treći Rajh|Nemcima]] kod Rakeka, u Brkinima, na položajima planina Goljak-selo Gomanjce, kod sela Leskove Doline, na području Goteniškog snežnika i na [[Kočevsko]]m. U drugoj polovini novembra, u sastavu [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste slovenačke divizije]] napdala je uporišta i posade slovenačkih domobrana u [[Notranjsko]]m i posebno se istakla u njihovom uništenju u Grahovu [[22. novembar|22]]/[[23. novembra]] i Velikim Laščama [[3. decembar|3]]/[[4. decembra]]. Nakon borbi s nemačkim motorizovanim kolonama, kod sela Dvora i [[Žužemberk]]a [[21. decembar|21.]] i [[23. decembar|23]]/[[24. decembra]], brigada je reorganizovana. === 1944 === {{main|Pohod Četrnaeste divizije u Štajersku}} U jačini od oko 400 boraca učestvovala je brigada u [[Pohod na Štajersku|pohodu 14. divizije na Štajersku]], tokom januara i februara [[1944]]. godine. U veoma teškim borbama s nadmoćnijim snagama u februaru, pretrpela je znatne gubitke. U [[Štajerska|Štajerskoj]] se istakla: u uništenju nemačkog uporišta Moravča, [[19. mart|19]]/[[20. mart]]a; u borbama kod Radomlja, Gornjeg Grada i Nove Štifte, u aprilu i kod sela Zavodnja i Šentvida, [[14. maj]]a. Prilivom novih boraca, početkom jula [[1944]]. godine, brigada je narasla na preko 1.200 boraca. U borbama za oslobođenje Gornjosavinjske doline od [[30. jul]]a od [[2. avgust]]a zauzela je nemačko uporište Šmartno od Paki i kod Letuša porušila most preko reke [[Savinja|Savinje]]. Zatim je dejstvovala na Konjiškoj gori i na području [[Pohorje|Pohorja]] u avgustu, u odbrani i proširenju slobodne teritorije u Savinjskoj dolini u septembru, i ponovo na Pohorju u oktobru. U drugoj polovini oktobra vodila je borbe s [[Nemci]]ma duž puta [[Kamnik]]-Nova Štifta-Mozirje, zatim duž puta Domžale-Blagovica-Vransko. Od sredine novembra do kraja [[1944]]. godine dejstvovala je naizmenično na Pohorju, Mozirskim planinama i u Savinjskoj dolini. === 1945 === I u [[1945]]. godini zadržavala se, uglavnom, u zapadnoj [[Štajerska|Štajerskoj]] ([[Pohorje]], [[Savinjska dolina]], Zasavje, [[Savinjske Alpe]]), napadajući nemačka uporišta i transporte. U [[Završne operacije JA|završnim operacijama]] [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] učestvovala je u oslobođenju slovenačkog dela [[Koruška|Koruške]] i uništenju i zarobljavanju nemačkih i kvinsliških snaga u austrijskoj Koruškoj, početkom maja [[1945]]. godine. == Narodni heroji Prve slovenačke brigade == [[Datoteka:Orden narodnog heroja (izlozba IAB).jpg|150px|mini|desno|[[Orden narodnog heroja]]]] Neki od boraca Prve slovenačke brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Ivan Kavčič]] * [[Ivan Kovačič Efenka]] * [[Martin Kotar]] * [[Danila Kumar]] * [[Albina Mali-Hočevar]] * [[Anton Marincelj]] * [[Dušan Remih]] * [[Stane Semič Daki]] * [[Vinko Simončič]] * [[Franc Tavčar]] * [[Ivan Hrovat]] == Literautra == {{Portal NOB}} {{commonscat|Tomšičeva brigada}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina {{Slovenačke brigade}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Brigade NOV Slovenije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] lh65mib749nl7cxpnee5nt0fa3wzzdp 0 164757 42605837 42604346 2026-06-05T22:03:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605837 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] septembra 1941. godine.]] [[Datoteka:NezavisnaDrzavaHrvatskaDistricts.png|thumb|Teritorij kvislinške tvorevine [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]].]] [[Datoteka:Spomenik ustanku-Brezovica.jpg|desno|mini|Spomenik ustanku u [[Brezovica (Sisak)|Brezovici]] kod [[Sisak|Siska]], gdje je osnovan [[Sisački partizanski odred]].]] [[Datoteka:Spomenik ustanku naroda Hrvatske-Srb.JPG|desno|mini|Spomenik ustanku kod mesta [[Srb]], gde je otpočeo masovni oružani ustanak u NDH.]] '''Ustanak u NDH''', odnosno '''Ustanak u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini''', izbio je leta '''1941''', ubrzo po osnivanju [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Započeo je kao odbrambeni ustanak Srba koji su pred [[Progon Srba u Drugom svetskom ratu|ustaškim progonom]] otišli u zbegove. Ustanak su u početku vodili [[četnici]] i [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], da bi četnici kasnije uspostavili [[Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom|suradnju sa NDH]] i okrenuli se borbi protiv partizana. Ustanci su gotovo istovremeno izbili u Bosanskoj krajini, Lici, na Kordunu, Baniji, Romaniji, Majevici i Ozrenu, u Hercegovini. Ustanak je uglavnom organizovala [[Komunistička partija Jugoslavije]], sem u [[Hercegovina|Hercegovini]], gde su borbe počele spontano još [[jun]]a 1941. kao vid životne samoodbrane [[Srbi|Srba]] od [[ustaše|ustaških]] pokolja.<ref name="Petranović"/> Spontani faktor je imao odlučujući uticaj.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Kao zvaničan početak ustanka u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Bosna i Hercegovina]] slavio se [[27. 7.|27. jul]] 1941. godine<ref>"Dan borca", u Vojna enciklopedija (knjiga druga), Beograd 1971. godina</ref>, iako su prve borbe počele još u maju.<ref name="vreme.com">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=999408 Zaboravljena antifašistička tradicija]</ref> Kraj [[Sisak|Siska]] je osnovan [[Sisački partizanski odred]] [[22. 6.|22. lipnja]] 1941. godine, što se u Hrvatskoj danas obilježava kao [[Dan antifašističke borbe]]. U prvih nekoliko dana općeg ustanka oslobođen je povezani veliki teritorij od [[Knin]]a na sjever do [[Kulen Vakuf]]a i od [[Gospić]]a na istok do [[Mrkonjić Grad]]a. Od [[27. 7.|27. jula]] do prvih dana [[august]]a ustaška vlast je u Bosanskoj krajini, Lici, dijelovima Korduna i Banije i u sjevernoj Dalmaciji potpuno slomljena. [[Ustaše]] su se zadržale u nekoliko gradova.<ref name="Pop izdaje"/> Među ustanicima potom dolazi do deobe na partizane i četnike, koje je [[Italija]] privukla sebi. [[Komunizam|Komunisti]] su presudno uticali da ustanak ne postane međuetnički sukob, već organizovana borba protiv ustaša i okupatora.<ref name="Petranović"/> Naspram nacional-šovinističke politike svih zaraćenih strana, partizani su zastupali [[bratstvo i jedinstvo]] naroda Jugoslavije. Oni su aktivno sprečavali bratoubilački rat u nacionalno mješovitim krajevima Hrvatske, Bosne i Hercegovine. Na jednoj strani trebalo je sprečiti pokolje srpskog življa, a na drugoj, onemogućiti srpske ustaničke mase da ne skrenu na stranputicu [[osveta|odmazde]] protiv Hrvata i Muslimana u celosti. Posledice ove politike su bile od odlučnog značaja za pobedu narodnooslobodilačke borbe.<ref name="Petranović"/> Ustankom u NDH je počela dugogodišnja [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačka borba]], koja je [[1945]]. godine završena pobedom partizana i oslobođenjem [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupirane Jugoslavije]]. == Uspostava NDH == {{main|Okupacija Jugoslavije|Nezavisna Država Hrvatska}} Petog dana [[aprilski rat|aprilskog rata]], [[10. 4.|10.4.]] 1941. godine, je voljom [[Adolf Hitler|Hitlera]] i [[Benito Mussolini|Mussolinija]] proglašena [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisna država Hrvatska]]. Nakon nekoliko dana je rukovodstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], pozvalo narode Jugoslavije (»vi, koji se borite i ginete u borbi za svoju nezavisnost«) da ne klonu duhom i da se priključe onima (»komunisti i čitava radnička klasa Jugoslavije «) koji će »ustrajati do konačne pobjede u prvim redovima narodne borbe protiv osvajača«.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, Vojnoistorijski institut, tom V, knj. 1, str. 7.</ref> == Genocid u NDH == {{main|Genocid u NDH|Zločini nad Srbima u Drugom svetskom ratu}} [[Progon Srba u Drugom svetskom ratu|Teror nad Srbima]], koji su činili oko trećine stanovništva NDH, je vrlo brzo uspostavljen kao sistem. Zakoni protiv Srba počinju da se ređaju poslije [[25. 4.|25. aprila]], kad je Ante Pavelić potpisao »Zakonsku odredbu o zabrani ćirilice«. Uslijedila je »Zakonska odredba o prelazu s jedne vjere na drugu«, pa o ukidanju svih »srpsko-konfesionalnih pučkih škola i zabavišta«. Zabranjena je srpska pravoslavna vjera, jer »nije u skladu s novim državnim uređenjem«. Kretanja Srba su ograničena. Na rukavu moraju nositi plavu traku sa slovom P.<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> Politbiro CK KPJ je krajem aprila 1941. u [[Zagreb]]u ustao protiv bratoubilaštva: „''Protiv srpskog i slovenačkog naroda razuzdala se jedna nezapamćena šovinistička i bratoubistvena kampanja sa strane marionetske vlade u Zagrebu koja nema masovne potpore u narodu''..."<ref name="Petranović"/> Čak i u redovima onih koji su uspostavljali »novu Hrvatsku« dolazi do zaprepaštenja. Tako se dogodilo s komandantom 1. oružničke, to jest žandarmerijske pukovnije. On će »Ravnateljstvu za javni red i sigurnost« poslati protestno pismo u vezi s pokoljima, koje on po ustaškom rječniku zove »[[etničko čišćenje|čišćenje]]«: {{izdvojeni citat|Čišćenje od strane ustaša ... je izazvalo paniku kod srbskog stanovništva tako, da je sve pobjeglo u šumu od straha pred čišćenjem ... Nastao je opći strah. Psihološki promatrano s jedne strane, puzanja i kukavičluk, a s druge strane zvjersko ogorčenje. Rad ustaša pored ostalog bio je netaktičan, jer su očišćeni manje opasni i manje krivi, kao i mnogi starci, žene i djeca do najniže dobi, dočim su oni sa mračnom savješću mladi i jači pobjegli u šume. Sa jednom rečenicom kazano: Neborci su očišćeni, a — borci ostali u šumi.<ref name="Pop izdaje"/>}} [[Datoteka:Ustaše militia execute prisoners near the Jasenovac concentration camp.jpg|mini|desno|Ustaše bacaju ljude u jamu.]] Sistematski ustaški pokolji bili su glavni razlog za odlazak srpskog stanovništva u zbegove, i bunu protiv vlasti NDH. Žarišta pobune su – kako je to Talijanima [[1. 6.|1. juna]] tvrdio [[Momčilo Đujić]] – u zbjegovima srpskog, »obespravljenog, progonjenog i klanog naroda«.<ref name="Pop izdaje"/> U komunističkom časopisu »Gerilac« je pojašnjeno: {{izdvojeni citat|»Istina je da je naš pokret nastao u prvom redu zbog ustaških zločina nad srpskim narodom. Istina je, međutim, i to da je njegov cilj širi, da se ne radi samo o zaštiti golih života i imovine nego o potpunom i konačnom narodnom oslobođenju od svih fašističkih okupatora i njihovih plaćenika.«<ref>AVII, 88, 4/3</ref>|»Gerilac« od 19. augusta 1941.}} Ustaške pokolje podržavao je i sam [[Adolf Hitler]], koji je već [[6. 6.|6. juna]] primio Pavelića i posavetovao ga da "ako želi istinski stabilnu hrvatsku državu, onda mora da pedeset godina vodi nacionalno netolerantnu politiku".<ref name="vreme.com"/> U Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini - u okviru NDH - srpski narod našao se egzistencijalno ugrožen od klerofašističkog režima koji je koristeći [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupaciju Jugoslavije]] i Hitlerovu podršku išao na stvaranje etnički čiste katoličke države na Balkanu.<ref name="Petranović"/> == Prve pobune == === Đurđevdanska pobuna === Svega 18 dana od kapitulacije Jugolavije došlo je do sukoba srpskih seljaka iz okoline [[sanski most|Sanskog Mosta]], sela [[Kijevo (Sanski Most)|Kijevo]] i [[Tramošnja]] 6, 7. i [[8. 5.|8. maja]] 1941. godine, poznatog kao [[Jurjevo|Đurđevdanski]] ustanak sanskih seljaka.<ref name="Petranović"/> Na ustaška zlostavljanja seljaci su odgovorili vatrom i odbili ustaše od svojih sela. Kada su seljaci Kozice, Hazića, Stratinske, Obrovca i drugih susednih srpskih sela saznali za borbu s ustašama na Kijevskoj gori, krenuli su u pomoć Tramošnjacima. Zapovjednik dijelova hrvatske vojske u Bosanskoj krajini javio je Zapovjedniku cjelokupne hrvatske kopnene vojske o borbi sa „[[četnici]]ma kod Sanskog Mosta". Ustašama je u tim borbama pristigla pomoć iz [[Prijedor]]a, a 7. maja na pobunjene seljake krenulo je i jedno nemačko odeljenje iz 1. diviziona 132. puka stacioniranog u Prijedoru. U svitanje 8. maja ojačanom nemačkom bataljonu pošlo je za rukom da razbije položaje pobunjenih seljaka, bez čvrste i jedinstvene komande. Nemci su za svoje ubijene (odnos 10 Srba za jednog Nemca) streljali 27 Srba u Sanskom Mostu i zatim njihova tela obesili u Gradskom parku, kao zastrašujući primer i opomenu.<ref name="Petranović"/> Majsku („đurđevdansku") pobunu ustaše su iskoristile da pooštre teror nad Srbima. == Dizanje ustanka == {{main|Dan ustanka naroda Hrvatske|Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine}} {{izdvojeni citat|HRVATSKI NARODE! Imperijalistički grabljivci pregazili su i našu napaćenu zemlju. ... Sluge Hitlera i Musolinija — frankovačka gospoda — godinama su zajedno sa imperijalističkim osvajačima pripremali porobljivanje naše zemlje. ... Oni su pod izlikom borbe protiv velikosrpske hegemonije krčili put novim ugnjetačima hrvatskog naroda: njemačkim, talijanskim i mađarskim imperijalistima. Ovu najsramniju izdaju hrvatskog naroda u njegovoj povijesti, frankovačka gospoda hoće da prikažu kao herojsko i časno djelo, a najcrnje kolonijalno ropstvo, u koje su bačeni Hrvati, kao nacionalno oslobođenje ispod veliko srpskog ugnjetavanja! [[Datoteka:Diverzija na pruzi Sarajevo - Višegrad 1941.jpg|minijatura|Uništen neprijateljski transport na pruzi Sarajevo - Višegrad 24. avgusta 1941. god.]] HRVATSKI NARODE! Plaćenici Hitlera i Musolinija — frankovačka gospoda — raspiruju bjesomučnu šovinističku mržnju protiv bratskog srpskog i slovenskog naroda. ... Po nalogu svojih imperijalističkih gospodara nastoje da zavade hrvatski, srpski i slovenski narod, kako bi spriječili njihovu zajedničku borbu protiv imperijalističkih tlačitelja. ... Sve nas ugnjetava, ponižava i pljačka isti neprijatelj. Borba protiv tog omraženog neprijatelja može biti uspješna samo onda, ako hrvatski i srpski narod, ujedinjen i zbijen u čvrste redove sa ostalim narodima Jugoslavije, povede borbu protiv imperijalističkih okupatora i njihovih plaćenika. RADNICI I RADNICE! Stupajte u prve redove oslobodilačke borbe hrvatskog naroda za istjerivanje okupatora iz naše domovine i za KONAČNO OSLOBOĐENJE ISPOD KAPITALISTIČKOG JARMA. SRBI U HRVATSKOJ! Komunistička partija u Hrvatskoj obraća se i vama, koji od svog doseljenja u Hrvatsku nikada niste uživali potpunu nacionalnu slobodu. Ali danas, kada je Hrvatska porobljena od imperijal. osvajača, vi ste bačeni u najteži položaj otkako se nalazite u Hrvatskoj. Kao što su ranije u Beča i Pešte, tako i danas u službi Rima i Berlina frankovačka gospoda raspiruju šovinističku mržnju i bratoubilačku borbu između vas i hrvatskog naroda. (...) Ne dajte se zastrašiti krvavim progonima, ne nasjedajte šovinističkoj hajci! Zbijte svoje redove, udružite se u bratsku slogu sa hrvatskim narodom, koji pati kao i vi, priključite se borbenim redovima radnika radi zajedničke borbe protiv okupatora i njihovih plaćenika — frankovačke gospode. Mi se nalazimo pred teškom i odlučnom borbom, ali zajedničkim snagama Srba i Hrvata u Hrvatskoj, zajedničkom borbom svih porobljenih naroda Jugoslavije, pod vodstvom Komunističke partije, srušiti ćemo neprijatelja i izvojevati ne samo nacionalno oslobođenje Hrvata nego ćemo osigurati i nacionalnu ravnopravnost Srbima u Hrvatskoj.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/zb/4_5_1.htm</ref>|POZIV CENTRALNOG KOMITETA KPH IZ LIPNJA 1941 GOD. NA OPĆENARODNU BORBU PROTIV OKUPATORA I NJIHOVIH SLUGU}} {{izdvojeni citat|Ustanak u Bosni podigli su u velikoj većini komunisti. A olakšano im je to nečuvenim do sada u istoriji mjerama poduzetim od strane organa hrv. države protiv srpskog naroda u Bosni, Hercegovini, Hrvatskoj i Slavoniji. (...) Mi, koji se [za] razliku od komunista nazivamo četnici, hoćemo da budemo elemenat reda i mira, u koliko se može o redu i miru govoriti u ovome ratnom haosu, hoćemo da na najmanju mjeru svedemo neprilike, koje dolaze kao posljedica ovako vođenog rata.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_82.htm Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda od 10. maja 1942. komandantu 4. domobranske divizije za sastanak radi sklapanja sporazuma o saradnji u borbi protiv NOP</ref>|Predlog štaba ozrenskih četnika domobranima za saradnju u borbi protiv partizana (10. maja 1942.)}} === Ustanak u Hercegovini === {{main|Ustanak u Hercegovini 1941.}} Masovni spontani otpor ustaškim zločinima javio se prvo u istočnoj [[Hercegovina|Hercegovini]], u [[Nevesinje|nevesinjskom]] kraju, početkom juna [[1941]]. godine. Posle ustaških pokolja u okolnim selima (u selu [[Korita (Bileća)|Koritima]] i u selu [[Drežnje]]), seljaci iz [[Donji Drežanj|Donjeg Drežnja]] sprečili su [[3. 6.|3. juna]] 1941. [[ustaše]] da uđu u selo. Ustaški natporučnik [[Franjo Sudar]] je 3. juna krenuo sa trupama u selo [[Donji Drežanj]]. Na mostu, poznatijem kao Gvozdeni most, na rijeci Zalomci, ustaše su dočekali ustanici pod vodstvom Obrena Ivkovića. Ubrzo su se digli srpski seljaci šire okoline.<ref name="Petranović"/> Kazančani su u noći između [[5. 6.|5.]] i [[6. 6.|6. juna]] napali [[Ustaše|ustašku]] [[Kasarna|kasarnu]] u svom selu. Ustanike je predvodio budući četnički komandant, sveštenik [[Radojica Perišić]]. Posle bombaškog napada i juriša, iz kasarne je s prvim mrakom 50-ak vojnika pobeglo prema [[Avtovac|Avtovcu]]. U očekivanju dolaska jačih snaga NDH, razaslati su kuriri sa vešću o početku ustanka. Već tokom 6. juna napadnuta je posada u stanici [[Jasenak]] i zauzeti su položaji prema [[Mulje|Mulju]] i Avtovcu. Ustanički prvaci sastali su se istog dana na Gatu, donevši tom prilikom, prema učesniku događaja [[Aleksa Tepavčević|Aleksi Tepavčeviću]], sledeće odluke: {{izdvojeni citat| ''Prvo, da se odmah krene u pravac Zborne Gomile, na putu Avtovac-Stepen; da se na tom putu dočekuju i napadaju vojnički kamioni, koji su, po pričanju meštana, dovozili i odvozili ustaše od Gacka do Bileće. Držati položaje ne tom terenu i ne napuštati ih. Počekivati napade i vršiti napade.'' ''Drugo, ova sela istočno od puta Avtovac-Kobilja Glava evakuisati odmah u planinu prema Crnoj Gori; evakuaciju vršiti po noći i neprimetno; početi sa selima koja su bliža muslimanskom naselju i izloženija napadu. Prekinuti i suzbiti sva odlaženja, ma koga, u varoš Avtovac i Gacko i druga mesta gde su ustaše.'' ''Treće, obavestiti i pozvati sve Srbe na ustanak i borbu, slati kurire u ostale susedne hercegovačke srezove i obaveštavati ih o otporu. Crnogorska granična naselja stalno obaveštavati i pozivati u pomoć. Uputiti u Nikšić nekoliko ljudi i po mogućnosti da sveštenik Radojica Perišić bude s njima; videti tamo crnogorske prvake, tražiti pomoć u borcima i naročito u oružju; izvestiti ih naročito o zbegovima koji će se za koji dan naći u njihovim planinama.''<ref name="Borba za slobodu">A. Tepavčević, Borba za slobodu, 40, 66-67</ref>}} Ustaše su na otpor u istočnoj Hercegovini odgovorili masovnim zločinima nad srpskim stanovništvom [[Mostar]]a, [[Čapljina|Čapljine]], [[Ljubinje|Ljubinja]].<ref name="Petranović"/> Oko [[15. 6.|15. juna]] stigla su ustaška pojačanja za gušenje ustanka. Napred je išao odred „[[crna legija|crne legije]]“, jačine oko 500 ljudi, iza njega lokalne ustaše. Glavna borba odigrala se kod [[Stepenovanje|Stepena]] i [[Pržine (Gacko)|Pržina]], oko 15. juna. Pobeda je pripala ustanicima, a na bojnom polju je ostalo pedesetak poginulih ustaša. Narednih dana borba se se prenosi i na ostale srezove. Ustaše su u defanzivi, s tim što iz Fazlagića Kule svakodnevno pokušavaju da osvoje srpske položaje kod [[Bijela Gomila|Bijele Gomile]]. Posle [[operacija Barbarossa|napada Nemačke na SSSR]] pobuna u Hercegovini prerasta u masovni narodni ustanak.<ref name="Petranović"/> Oko tri sata popodne [[26. 6.|26. juna]] ustaničke položaje počela su da nadleću tri [[avion]]a NDH. U niskom letu, bacali su ručne bombe i mitraljirali ustanike. Posle početne panike, sva tri aviona, školskog tipa, su oborena. Sledećeg dana [[27. 6.|27. juna]], u pomoć vojsi NDH došla su dva kamiona [[Italijani|italijanskih]] vojnika. U zasedi kod [[Kobilja Glava|Kobilje Glave]] 15-tak Italijana je ubijeno, a ostali su se predali. Novi uspeh osokolio je ustanike da u noći između 27. i [[28. 6.|28. juna]] napadnu [[Avtovac]]. 28-og ujutru ustanici osvajaju ovu varošicu: „''Avtovac je ležao u izgorinama i malo je zgrada ostalo neoštećeno... Stvari su i dalje otimane iz vatre. Predviđalo se da neće biti soli i brašna i zato su najradije nošena ta dva artikla.''“ <ref name="Borba za slobodu" /> U Avtovcu su se prvi put srele ustaničke vođe, sveštenik [[Radojica Perišić]] i poručnik [[Milorad M. Popović]].<ref name="Borba za slobodu" /> Jake italijanske kolone, praćene avijacijom, krenule su [[29. 6.|29. juna]] iz [[Bileća|Bileće]] prema Avtovcu. U prazno varošicu Italijani su ušli uveče istog dana, a ustanici su se povukli na ranije položaje. Italijanske i ustaško-domobranske trupe su početkom [[jul]]a potisle ustaničke snage sa oslobođene teritorije u planine, gde se u zbegove sklonilo neboračko stanovništvo. Na planini [[Sitnica (Ribnik)|Sitnici]] kod [[Trebinje|Trebinja]] nalazilo se 20.000 izbeglica iz stolačkog, ljubinjskog i bilećkog sreza. Drugi zbeg nalazio se na planini [[Viduša (Kakanj)|Viduši]]. Zbegovi su organizovani u vojnom pogledu formiranjem četa narodne vojske, zaduženih da brane prilaze zbegovima u planini.<ref name="Petranović"/> === Ustanak u Lici i Bosanskoj krajini === {{main|Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi}} {{izdvojeni citat|SRPSKI NARODE U LICI! Zločini Pavelićevih ustaša prešli su sve granice. Svi mi pravoslavni Srbi osuđeni smo na smrt i potpuno uništenje bez razlike pola i godina. Sve provalije i špilje po našim klisurama već su napunjene naše nevine braće i sestara. Dugo smo ćutali i trpjeli, ali se više nije moglo. Mi smo pripremili oružje da se borimo na život i smrt i naš je jedini poklik: pobijediti ili svi izginuti. (...) Zato, braćo Srbi, mi ne smijemo ni u čemu da budemo slični ustašama. Ustaški način ubijanja i paljenja osudio je cijeli svijet. Mi ne smijemo dozvoliti da se i među nama pojave ljudi koji će iz osvete ubijati nevine žrtve, uništavati imovinu nevinih Hrvata i muslimana. (...) Zato zbijmo svoje redove i pružimo bratsku ruku onim poštenim Hrvatima i muslimanima koji su spremni da se bore s nama do uništenja neprijatelja.<ref name="znaci.net"/>|POZIV PRIVREMENOG GLAVNOG ŠTABA GERILSKIH ODREDA ZA LIKU POČETKOM KOLOVOZA 1941.}} Pravoslavni sveštenik [[Momčilo Đujić]] se povezuje s zbjegovima u [[Knin]]skoj krajini, gdje od početka [[jun]]a formira naoružane [[četnici|četničke]] grupe.<ref name="Pop izdaje"/> Komunisti također organizuju narod u zbegovima i formiraju gerilske odrede. Đujić je u govorima insistirao na borbi protiv "naših neprijatelja Hrvata", dok su ga komunisti ispravljali "ne Hrvata, nego ustaša".<ref name="Pop izdaje"/> Organizovani ustanak na području NDH je započeo u Lici i [[Bosanska Krajina|Bosanskoj krajini]], ujutru [[27. 7.|27. jula]] 1941. godine, napadom gerilskih odreda na [[Srb]], [[Drvar]] i [[Bosansko Grahovo]]. Za borcima su se kretali seljaci, naoružani vilama, kosama, [[sjekira|sekirama]]. Uprkos brižljivoj pripremi ustanka, došlo je do probijanja stihije i krvavih odmazdi nad Hrvatima i "Turcima" (vidi [[Pokolj kod Drvara]] i [[pokolj u Bosanskom Grahovu]]). Ustanički talas od Drvara i Bosanskog Grahova širio se prema Livnu i Glamoču, a [[29. 7.|29. jula]] prekrio je sav Podgrmeč. Do prvih borbi na Kozari došlo je [[30. 7.|30. jula]]. Iz [[Lika|Like]] se ustanak širio ka Dalmaciji. Od 28. do [[30. 7.|30. jula]] 1941. ustanak je zahvatio čitavu Kninsku krajinu i delove Bukovice, kao i Vrliku iz Cetinske krajine. Početkom avgusta izbio je ustanak u kotarima Udbina i Korenica, a polovinom meseca u Brinju i Otočcu.<ref name="Petranović"/> Stvorena je sve veća [[slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodna teritorija]], čiji je centar postao [[Drvar]]. Ova teritorija, koja je obuhvatala je područje [[Kulen Vakuf]]a, [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]], [[Zrmanja|reke Zrmanje]], [[Kninska Krajina|Kninske krajine]], [[Dinara|Dinare]], [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] i [[Glamoč]]a tj. preko 5.000 kvadratnih kilometara, nazivana je i [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|Drvarska republika]].<ref name="VE">Vojna enciklopedija (knjiga druga). Beograd 1971. godina</ref> Na velikom slobodnom teritoriju od [[Knin]]a do [[Bihać]]a, ustaničke snage su polagale zakletvu objavljenu u drvarskom »Gerilcu«: »''Zaklinjem se da ću se neprijatelju, koji je pomoću domaćih izdajica i plaćenika, porobio i opljačkao moju zemlju ... osvetiti, da ću mu nanositi udarac, krv za krv, smrt za smrt!''« U [[Drvar]]u je osnovan štab na čelu s komunistom Ljubom Babićem. [[30. 7.|30. jula]] u Drvaru je formirano Vojno revolucionarno veće, sastvaljeno od svih [[Politički komesar|političkih komesara]] odreda, koje je imalo karakter organa [[Narodnooslobodilački odbor|narodne vlasti]]. Polovinom [[august|avgusta]] izvršena je reorganizacija narasle ustaničke vojske. [[16. 8.|16. avgusta]] je, posredstvom [[Marko Orešković|Marka Oreškovića]], delegata [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], formirana [[Drvarska brigada]], s komandantom [[Milutin Morača|Milutinom Moračom]], koja je krajem avgusta imala oko 700 boraca.<ref name="VE"/> U oslobođenom Drvaru, organizovana je radionica za popravku lakog nemačkog naoružanja i izradu ručnih bombi, nagaznih mina i lakih minobacača. U dvomesečnom periodu izrađeno je oko 5.500 betonskih i železnih bombi, popularnih „drvarčanki“, stotine nagaznih mina i neutvrđen broj minobacača nazvanih drvarskim topovima.<ref name="VE"/> Gerilski informativni biro izdavao je bilten „[[Gerilac (novine)|Gerilac]]“. U [[Drvar]]u je [[31. 8.|31. augusta]] održano zasjedanje delegata »narodnooslobodilačkih gerilskih odreda za Bosnu i Liku«. Savjetovanje je održano u prisustvu predstavnika sa svih frontova "od Velebita, Dinare i Plitvičkih jezera pa sve do Livna". Osim što je trebalo čvršće povezati odrede, otvoreno je pitanje "protunarodnih elemenata", koji »više vole talijanski [[fašizam]] nego slobodu srpskog naroda«. Svi delegati (među kojima i četnici [[Momčilo Đujić]], [[Branko Bogunović]] i [[Živko Brković]]) su prihvatili odluku da će »nastaviti svetu borbu nacionalnog oslobođenja ispod talijanskih i njemačkih okupatora i njihovih plaćenika ustaških bandita i domaćih izdajnika«, na liniji [[bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]] sa Hrvatima, Slovencima i Muslimanima.<ref>Zb. NOR, IV/1, 148.</ref> Neuspesi snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] u borbama protiv ustanika doveli su u pitanje ustašku državu, pa je traženo [[Italijani]]ma da okupiraju [[slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnu teritoriju]]. Italijani su u septembru sa dve divizije krenuli prema [[Drvar]]u, prikazujući se zaštitnicima [[Srbi|srpskog naroda]] od [[Ustaše|ustaša]]. Talijani su se nesmetano kretali kroz područje Kninske Krajine pod kontrolom četnika.<ref name="Pop izdaje"/> Tamošnje vođe, s [[Momčilo Đujić|Đujićem]] na čelu, sačinili su sporazum s Italijanima da ih bez borbe puste u [[Bosansko Grahovo]]. Dinarski odredi, vojska od oko hiljadu pušaka, bez ispaljenog metka su pustili talijansku kolonu od oko 330 vojnika sa 7 lakih tenkova i 4 topa, da uđu u Bosansko Grahovo.<ref>Zb. NOR, I V/T, 491.</ref> Đujić potom formira [[Dinarska četnička divizija|Dinarsku četničku diviziju]], u službi Italijana. Prilikom napada Italijana na Drvar, došlo je do konačno raskola [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Tokom borbi, Brkovićeve, Bogunovićeve i Đujićeve jedinice se odvajaju od Drvarske brigade. Četnička formacija se prvi put spominje kada Živko Brković piše uputstvo o »organizaciji Srpskog narodnog oslobodilačkog pokreta (SNOP)«, ne više kao komandant 5. bataljona Drvarske brigade, već »za štab Puka P. Mrkonjića«. Od 9.09. u Drvarskoj brigadi pojam gerilac je zamijenjen pojmom [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizan]].<ref name="Pop izdaje"/> === Ustanak u Slavoniji === {{main|Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji|Spisak borbi NOVJ u Slavoniji}} {{izdvojeni citat|Pošto-poto mi moramo dići u borbu hrvatska sela ili će ustaše potpuno uništiti srpska naselja.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_3.htm</ref>|[[Edvard Kardelj]] u izvještaju [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]].}} Na pripremi narodnog ustanka u Slavoniji rade najistaknutiji komunisti i to: sekretar CK KPH [[Rade Končar]], [[Pavle Gregorić]], [[Karlo Mrazović]], [[Drago Marušić]], [[Josip Kavaj]], [[Marko Simenić]], [[Dušan Čalić]] i dr. Oni su najodlučniji u sprovođenju poziva CK KPJ na oružani ustanak. Okružnoj partijskoj konferenciji u Banovoj Jaruzi 18. juna 1941. prije poziva na ustanak, prisustvuju Rade Končar sekretar CK KPH i Pavle Gregorič član CK KPH. Na konferenciji je raspravljano o pripremama za oružani ustanak i zaključeno da se ide na diverzantske akcije.<ref>Hronologija Oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije, 1941-1945, Vojnoistorijski institut, Beograd 1964, str. 33, 37, 46.</ref> U selu Tomici kod Slavonskog Broda održana je 22. juna 1941. Okružna partijska konferencija o pripremi za oružani ustanak. Od svih partijskih organizacija u Slavoniji, brodska partijska organizacija bila je najaktivnija. Ona je već 8. jula 1941. formirala [[Brodski partizanski odred]]. === Ustanak na Kordunu === {{main|Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Ustanak na Kordunu, izazvan ustaškim pokoljima, brzo je zaustavljen snažnim represalijama protiv ustanika. Jenjavanje ustanka zaustavio je Okružni komitet [[Savez komunista Hrvatske|KP Hrvatske]] za [[Karlovac]], pomognut od rukovodećih komunista iz CK KP Hrvatske. Partizanski odredi stavljeni su pod strogu kontrolu komunista, a srpske nacionalističke snage, koje je predvodio Miša Napijalo, krajem 1941. su poražene. Početkom 1941. i 1942. došlo je do pojedinačnih streljanja nacionalista, koji su se suprotstavljali kursu narodnooslobodilačke borbe. Kordun je nakon toga doživeo više ustaških ofanziva.<ref name="Petranović"/> === Ustanak na Baniji === {{main|Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Ubrzo po dolasku [[ustaše|ustaša]] na vlast počinju progoni lokalnog srpskog stanovništva u [[Banija|Baniji]]. [[19. 7.|19. jula]] [[1941]]. godine održano je partijsko [[Savetovanje u šumi Abez 1941.|savjetovanje u šumi Abez]], gdje je donijeta odluka o dizanju ustanka. [[22. 6.|22.6.]] je u šumi Brezovica kraj [[Sisak|Siska]] formiran [[Sisački partizanski odred]]. Odluku o formiranju Odreda je donio Okružni komitet [[Savez komunista Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] za Sisak, i to nakon vijesti o početku [[Operacija Barbarossa|njemačkog napada na SSSR]]. Većinu ljudstva su činili članovi KP iz okolice Siska. Komandant Odreda je bio [[Vlado Janić|Vlado Janić Capo]]. [[Pokolj u glinskoj crkvi]] se desio [[29. 7.|29. jula]] 1941. godine, u mjestu [[Gline|Glina]], gdje su ustaše ubile nekoliko stitina Srba zatvorenih u crkvi. Zbog toga i sličnih slučajeva, narod masovno bježi u šume, što je stvorilo preduslove za ustanak. Na aktiviranje boračkih snaga u zbegovima uticali su komunisti, i one su izvođene pod rukovodstvom [[Vasilj Gaćeša|Vasilija Gaćeše]]. Krajem jula i u toku avgusta obrazovane su partizanske grupe i u Gorskom kotaru, naročito u kotaru Ogulin, Delnice, Čabar i Vrbovsko. Nekoliko hiljada Srba izbeglih na Šamaricu, avgusta i septembra 1941. preduzimali su akcije protiv ustaša u kotarima [[Dvor]], [[Kostajnica]], [[Petrinja]] i [[Gline|Glina]]. Oktobra 1941. izbio je masovni ustanak u [[Drežnica (Ogulin)|Drežnici]] kod Ogulina.<ref name="Petranović"/> === Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni === {{main|Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} [[Datoteka:Unisten voz 1941.jpg|minijatura|[[Partizanska diverzija]] na pruzi [[Donji Vakuf]]-[[Jajce]], septembra 1941.]] Krajem [[jul]]a i početkom [[august|avgusta]] došlo je do prvih akcija ustanika u [[Podlugovi]]ma (kod Sarajeva), na [[Romanija|Romaniji]], [[Trebević]]u, u predelu Birča (u [[tuzla]]nskoj oblasti). Ustanak je naglo izbio i brzo se proširio u srpskim naseljima oko Han-Pijeska, [[Vlasenica|Vlasenice]], [[Srebrenica|Srebrnice]], [[Bratunac|Bratunca]], Drinjače. U tuzlanskoj oblasti izdvajali su se ustanički rejoni [[Birča]], [[Majevica]] sa Semberijom i [[Ozren]]om, a u sarajevskoj oblasti [[Semizovac]], [[Romanija]] i [[Kalinovik]].<ref>Z. Antonie, Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941, Tuzla, 1983, 133-185.</ref> U Drinjači je [[1. 10.|1.10.]] 1941. potpisan sporazum o saradnji partizana i četnika u istočnoj Bosni. Tada je formiran zajednički Operativni štab za rukovođenje operacijama. U [[Vlasenica|Vlasenici]] je [[16. 10.]] 1941. održana konferencija predstavnika partizanskih i četničkih jedinica istočne Bosne radi raščišćavanja međusobnih nesuglasica. Konferencija nije uspela i četnici su [[17. 10.]] 1941. u Vlasenici, na svojoj skupštini, izabrali Privremenu upravu istočne Bosne i raskinuli sporazum o saradnji s partizanima. Od toga vremena [[Jezdimir Dangić]] i njegovi četnici rade na razbijanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a u istočnoj Bosni. Parizani i četnici su na tom području vodili pravi mali propagandni rat za pridobijanje lokalnog stanovništva iako formalno nisu bili u stanju otvorenog neprijateljstva. Četnici su u tome imali određenog uspeha, te su čak i neke kompletne partizanske čete promenile stranu. Proleća 1942. između četnika i partizana dolazi do otvorenih [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za Istočnu Bosnu]]. == Politika strana u ustanku == === Četnici u ustanku === {{main|Jugoslovenska vojska u otadžbini|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat| 1.) Želimo ostati u najboljim odnosima sa okupatorskim italijanskim vlastima. <br /><br /> 2.) Mi se borimo samo za proterivanje ustaša, koji su toliko zločina počinili nad srpskim narodom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_19.htm Izveštaj komandanta Višegradskog četničkog odreda od 1. novembra 1941. majoru Bošku Todoroviću o pregovorima sa komandantom italijanskih okupacionih jedinica u Višegradu]</ref>|Izveštaj komandanta Višegradskog četničkog odreda o pregovorima sa komandantom italijanskih okupacionih jedinica u Višegradu (1. novembra 1941.)}} [[Datoteka:Momčilo Đujić crop.jpg|thumb|150px|Četnički vođa [[Momčilo Đujić]], kasnije komandant [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]].]] Četnici su u ustanku delovali u dva pravca: izazivanjem nacionalne netrpeljivosti prema [[Hrvati]]ma, uvući Srbe u nacionalni (četnički) pokret, a naglašavanjem tragične sudbine i izbacivanjem u prvi plan parole o odbrani [[srpstvo|srpstva]] razviti osećanje mržnje i izdaje prema svima i svakome ko nije na liniji srpstva i tradicije (partizani).<ref name="Pop izdaje"/> Neki četnički predstavnici su tražili da Italija »anektira cijelu Dalmaciju«. Niko Novaković Longo i Boško Desnica su u maju 1941. objavljili javni apel u listu »San Marco« kojim u ime »100.000 pravoslavnih Srba sjeverne Dalmacije« traže da Talijani pripoje čitavu Dalmaciju a ne samo njen sjeverni dio,<ref>»San Marco«, Split, 8. V 1941.</ref> što je dr Novakoviću donelo naklonost [[Rim]]a.<ref>Dalmacija u NOB, 1, 449.</ref> Četničke jedinice u Hrvatskoj nastaju izdvajanjem iz ustaničkih snaga, od Talijana naoružavani, opremljeni, hranjeni, plaćani i korišteni.<ref name="Pop izdaje"/> Četnici su vodili politiku taktiziranja, koja ne smije biti »pogubna borba« protiv okupatora, već zavaravanje suradnjom u iščekivanju pobjede antihitlerovskog saveza, kada će »''spašeni narod, bez velikih žrtava na koje je bio osuđen od Berlina, moći zatražiti i pouzdano dobiti ugodno i ugledno mjesto pod kapom nebeskom, odnosno u budućem slobodnom svijetu''«.<ref>ASUP, H-P-116, pismo Nike Novakovića Longa Bošku Desnici 16. 8. 1941.</ref> Od augusta je vršen silovit pritisak na ustanike da prihvate talijansku okupaciju: »''Srbi, koji sprečavaju okupaciju, otvoreno služe Paveliću, štite Nezavisnu Državu''.« <ref>AH Ča 1</ref> U proglasima pop Đujić kaže: {{izdvojeni citat|»Draga braćo, ne nasedajte ustaškim provokatorima i neodgovornim avanturističkim elementima koji vas huškaju u boj protiv talijanske vojne sile ... Mi smo sklopili trajan mir.«<ref>AVII, 195 b, 12/2-9.</ref>}} Četnički pokret se od početka ispoljio kao opasnost za opći ustanak, jer je ustaničke mase pozivao na [[kolaboracija|kolaboraciju]] i na izoliranje ustanika Hrvata.<ref name="Pop izdaje"/> === Komunisti u ustanku === {{main|Narodnooslobodilačka borba u Hrvatskoj}} U skladu sa novonastalom situacijom fašističke okupacije, usvojena je Rezolucija Majskog savjetovanja [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]]: [[Datoteka:Milutin Morača.jpg|thumb|150px|Partizanski vođa [[Milutin Morača]], kasnije komandant [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]].]] {{izdvojeni citat|»Pred Komunističkom partijom Hrvatske stoji velika i časna zadaća da organizuje i vodi najodlučniju borbu protiv raspirivanja nacionalne mržnje između Srba i Hrvata i Slovenaca, da radi neumorno na bratstvu i slozi hrvatskog i srpskog naroda, da ujedinjuje te narode u borbi protiv okupatora i šake uzurpatora, koji danas krvavo terorišu i ugnjetavaju ne samo srpski nego i hrvatski narod ... da organizuje široke mase radnika i seljaka u borbi za istinsku nezavisnost hrvatskog naroda ... protiv raspirivanja nacionalne mržnje, a za bratstvo naroda Jugoslavije...«<ref>Dokumenti centralnih organa KPJ — NOR i revolucija (1941-1945), knj. 1. Beograd 1985, 10.</ref>}} U julu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] upućuje poziv narodima Jugoslavije na opšti ustanak protiv ukupatora: {{izdvojeni citat|»U ime slobode i nacionalne nezavisnosti Komunistička partija Jugoslavije poziva sve rodoljubive narodne elemente da se ujedine u borbi protiv zajedničkog neprijatelja — fašističkog okupatora i domaćih izdajnika ... učinimo da naša zemlja bude okupatoru grobnica, a ne baza za njegovo snabdjevanje!«<ref>Zb. NOR, V/l , 110.</ref>}} Partizani su sa ustašama vodili nemilosrdne borbe, ali nisu dozvoljavali da to postane borba protiv hrvatskog naroda u celini. Oni su pozivali regularnu vojsku, [[domobrani|domobrane]], na prelazak mobilisanih u partizane. Ustaše nikada nisu pozivani na predaju, smatrani su partijskom vojskom, fašistima i likvidirani bez milosti.<ref name="Petranović"/> 12. septembra 1941. godine [[Josip Broz Tito|Tito]] je naložio [[Rade Končar|Radi Končaru]] »da se ukida naziv [[gerila]]c« i umesto njega koristi "popularni naziv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]]", koji važi za čitavu zemlju.<ref>»Kad za čitavu zemlju važi popularni naziv partizani, koji je odredio Glavni štab onda ne može biti različitih naziva naših narodnih partizana niti kod vas, u jednoj pokrajini, zato što se to nekome sviđa, iako je partizan i gerilac jedno te isto, samo na raznim jezicima«. (J. B. Tito, Sabrana djela, 7, 129)</ref> Član britanske misije [[Basil Davidson]] je za jugoslovenske komuniste rekao: {{izdvojeni citat|Oni pretvaraju nekvalifikovane seljačke bande koje je teror neprijatelja oterao u šumu u svesne vojnike u službi opšteg dobra.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "They con­verted the unskilled peasant bands which the enemy terror had driven up into the woods into conscious soldiers in the cause of the common good."</ref>|[[Basil Davidson]]}} === Talijanska politika === {{main|Zavadi pa vladaj|Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} [[Datoteka:Doubijanje u Sinju.jpg|minijatura|Italijanski fašistički vojnik nad pobijenim žrtvama u Sinju, 24. jula 1941.]] {{izdvojeni citat|Prvi kontakti s rukovodiocima ustaničkih formacija uspostavljeni su na teritoriji pešadijske divizije »Sassari« povodom »ustanka Like« (jul—avgust 1941. godine). Na osnovu razgovora koje su oficiri ove komande vodili s rukovodiocem jedne lokalne četničke formacije (u Velikoj Popini), kontakti su se postepeno širili na celu četničku organizaciju koja postoji na području Like. Na taj način je uspelo da se ove formacije postepeno privuku u našu sferu uticaja i kontrole do te mere da su pre izvesnog vremena neke od njih zajedno s nama započele — uz nesumnjive rezultate — borbu protiv komunista. <ref name="IZVEŠTAJ KOMANDE 6 1942">IZVEŠTAJ KOMANDE 6. ARMIJSKOG KORPUSA OD 17. JANUARA 1942. KOMANDI 2. ARMIJE O KONTAKTIMA S RUKOVODIOCIMA ČETNIČKIH FORMACIJA [https://www.znaci.org/00001/4_13_1.htm]</ref>|Izveštaj komande italijanskog 6. armijskog korpusa od 17. januara 1942.}} Suočeni sa zločinima ustaša, neki srpski prvaci su tražili saradnju s Italijanima kao zaštitnicima, koji su bili zainteresovani za takvu saradnju, koristeći staru devizu: „''[[divide et impera|zavadi, pa vladaj]]''".<ref name="Petranović"/> Tek što je ustanak planuo, 29. jula, komandant 6. armijskog korpusa general [[Renzo Dalmazzo]] je objašnjavao potčinjenima da Đujić i ostali »nacionalisti-pobunjenici« uopće »nisu protivnici Italije«, nego da »zaista pokazuju poštovanje prema našim oficirima«. On je upozorio višu komandu na neophodnost hitnog donošenja odluke »za naše ponašanje i vladavinu«, jer su »pobunjenici prilično dobro svrstani u formacije«, a uočena je mogućnost da – zbog malog ugleda »nacionalista-pobunjenika« – »komunistički elementi preuzmu uzde pokreta i izazovu akcije usmjerene i protiv Talijana«.<ref>Dalmacija u NOB, 1, 545.</ref> Talijani izvode dvije instrukcije za odnos prema srpskim pobunama u NDH: * prvo, treba Srbe, prihvaćajući njihove antiustaške akcije, vezati uza se, što će, u poljuljanoj konstelaciji i onako nezaživjele ustaške državne konstrukcije, u pravom trenu otvoriti put daljeg širenja rimskog imperija i preko Velebita i preko grebena Dinare, * drugo, kontrolom, pa čak i pomaganjem antiustaškog usmjeravanja srpskih ustaničkih masa, paziti da ustanak ne prihvati komunističke parole i – što se već moglo nazrijeti – da iz antiustaštva ne preraste u oslobodilački antifašistički pokret.<ref name="Pop izdaje"/> Iako su upravo italijanski [[fašizam|fašisti]] doveli na vlast Pavelića, nakon srpskog ustanka će se predstavljati kao zaštitnici Srba od ustaškog [[genocid]]a. U [[Pađeni]]ma je [[26. 8.|26. augusta]] potpisana »proširena izjava« u kojoj »Italijani garantiraju sigurnost i slobodu naroda srpskog u okupiranoj oblasti, ispovjedanja religije, slobodu škole i nastave« s tim da »vojnu i civilnu upravu preuzimaju Italijani, a kod civilne uprave biće imenovan komesar Hrvat u sporazumu sa Zagrebom i Rimom«.<ref name="Pop izdaje"/> Talijani su koristili ustanak Srba, da bi širili svoju zonu uticaja, odnosno da bi zaposeli garnizone u nekim gradovima NDH. U zapovesti Glavnog stožera domobranstva od 28. avgusta 1941. se kaže: „Posade u Kninu, Sinju, Mostaru i Nevesinju ostavljaju u posadnim mjestima onoliko snaga koliko je potrebno za osiguranje objekata u kojima se čuva vojni materijal... Privremene posade u Lovincu, Gračacu, Livnu, Ljubinju, Stolcu i Berkoviću biti će povučene. Kada čete u označenim posadama budu izmjenjene sa četama Talijanske vojske imaju javiti svoju spremnost za odlazak... Oružništvo i finansi ostaju na svojim mjestima." <ref>ZAPISNIK S KONFERENCIJE PREDSTAVNIKA ITALIJANSKE VLADE I VLADE NDH ODRŽANE 26. AVGUSTA 1941. U ZAGREBU POVODOM OKUPACIJE DEMILITARIZOVANE ZONE OD STRANE ITALIJANSKIH TRUPA (Vidi Arhiv VII. reg. br. 14/2, k. 143., reg. br. 40/2—2, k. 82).</ref> Ustaške vlasti su bile krajnje zabrinute što se talijanski oficiri neprestano sastaju s »glavnim vođama pobunjenika «, to jest s Đujićevim četnicima, pri čemu ih priznaju »kao poglavare sela Kninske krajine«. Od augusta ustaše uočavaju da se Talijani prema popu Đujiću ili Paji Popoviću »odnose kao prema službenim licima«.<ref>AH, NDH, Ustaša, k. 7</ref> U skladu sa svojom politikom, Talijani će već sledeće 1942. regrutovati deo srpskih ustanika, četnika, u okupatorske jedinice [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]]. == Posledice ustanka == === Politika smirivanja === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|Sporazumi o saradnji četnika sa NDH}} {{izdvojeni citat|Udeo ovih ličnosti (četnika) u saradnji za naše ciljeve omogućio je da se proširi i produbi već postojeća obaveštajno-politička organizacija... bilo je mogućno — preko njih — da se utvrde kontakti sa generalom Dražom Mihailovićem, rukovodiocem preostalih jugoslovenskih snaga i četničko-nacionalističkih formacija koje je London nameravao da gurne protiv nas stvaranjem gerile, čiji je razvoj mogao poprimiti velike razmere i primorati nas na angažovanje značajnih snaga i sredstava.<ref name="IZVEŠTAJ KOMANDE 6 1942"/>|Izveštaj komande italijanskog 6. armijskog korpusa od 17. januara 1942.}} Pavelića je silina ustanka primorala da 21. [[august]]a prepusti župu Bribir-Sidraga nadležnosti Općeg upravnog povjereništva pri štabu 2. talijanske armije, a pet dana kasnije u Zagrebu je potpisan sporazum o ponovnoj okupaciji »druge zone«. Ta zona je proglašena demilitariziranom, a talijanski generali i Pavelić su se sporazumjeli da Đujićeve snage, nazvane »nacionalisti-pobunjenici« (pojam četnici zbog ustaša nije upotrebljavan) mogu uz obostrano, italijansko i ustaško odobrenje koristiti protiv narodnooslobodilačkih ustanika, koji su označeni kao »komunističke bande«.<ref>AVII, 621, 1/10.</ref> Dušan Plenča ocjenjuje: »Tako je rođen [[knin]]ski fenomen drugog svjetskog rata: italijanske vlasti štite, ispomažu i podjednako angažirano brane pozicije i ustaša i četnika. [[Antikomunizam]], odnosno narastajuća opasnost od narodnooslobodilačkog pokreta za talijansko-ustaško-četničke interese, djelovala je kao koheziona sila u zajedništvu akcije kontrarevolucionarnih snaga.«<ref name="Pop izdaje"/> Usled siline ustanka, poslanik Njemačke u NDH [[Siegfried Kasche|Siegfrid Kasche]] je zaključio da »nova hrvatska država«, ako uistinu »hoće da iziđe na kraj sa Srbima, onda mora svakom pojedinom Srbinu priznati pravo na rad, porodicu, egzistenciju i osnovna građanska prava«.<ref>Dušan Plenča, Kninska ratna vremena 1850—1946, Zagreb, 1986, str. 276.</ref> Ustaške vlasti prelaze na »politiku smirivanja«. Na sastanku predstavnika [[rim]]ske i [[zagreb]]ačke vlade 15. i 16. novembra 1941. u Opatiji dogovoreno je »da se garancija hrvatske vlade najšire primeni na sve stanovništvo koje se vratilo u svoja prebivališta i koje ispoljava miroljubivost«, te »da se s pravednošću ispita mogućnost ponovnog vraćanja u službu činovnika lokalne uprave i isplatu penzija koje im pripadaju« i »da otvori škole koje će moći da koristi i pravoslavno stanovništvo«. Izraz nove politike vidi se i u Pavelićevoj odluci od 27. novembra da u Kninu smijeni pristašu politike klanja, a za velikog župana imenuje [[David Sinčić|Davida Sinčića]], koji tvrdi kako »viši državni interesi« nalažu politiku »smirivanja ustanka«, odnosno politiku »ispravljanja nekih nepravdi prema življu grko-istočne vjere«. On uporno uvjerava Pavelića da moraju ustanku »svojim postupkom oduzeti karakter borbe za [[ljudska prava]]«: »''Moramo grkoistočnjacima oduzeti iz ruke adut i razlog kojeg osobito pred Talijanima imaju i imali su, tj. da su oni prisiljeni boriti se jer smo im tobože oduzeli sredstva i prava na život''.« <ref name="Pop izdaje"/> Sukladno politici pacifikacije, Monticelli je uvjerio Sinčića da kod »obćinskog poglavarstva« ponovo zaposli 33 Srbina i da provede reviziju školskog programa »tako da se u njemu odrazi poštovanje povijesti, običaja i narodne samobitnosti Srba«.<ref>AVII, 221, 35/5-8.</ref> Nakon toga Talijani su organizovali sastanak četničkih vođa sa ustašama. [[Momčilo Đujić]], [[Pajo Popović]] i [[Branko Bogunović|Brane Bogunović]] su prvi od četničkih vođa decembra 1941. godine došli u salon velikog župana [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u.<ref>NOB u Dalmaciji, 2, 872.</ref> Sinčić je Đujiću i dvojici njegovih pratilaca obećao materijalnu i novčanu pomoć za četničke trupe, zapošljavanje Srba, ravnopravnu diobu 9,5 vagona kukuruza među srpskim i hrvatskim stanovništvom... Nakon sastanka, izmijenjene su općinske uprave i u Kninu, Drnišu, i Bosanskom Grahovu. U Grahovu je doveden na čelo općine prijeratni općinski predsjednik Srbin Marko Kesić, »koji je položio zakletvu Poglavniku i Državi Hrvatskoj«. U Kninu je za donačelnika postavljen Josip Laća, prijatelj Đujića i Bogunovića.<ref name="Pop izdaje"/> Procesom legalizacije četnici su uključeni u sistem okupacije, dok su partizani proglašeni zajedničkim neprijateljima. === Četničko napuštanje ustanka === {{main|Četnički pučevi u Bosni|Suradnja četnika sa Nezavisnom Državom Hrvatskom}} U augustu počinje podvajanje u ustaničkim jedinicama. Mada se jedinice još ne dijele, ljudi se dijele na "gerilce" (partizane) i "četnike". Ustanički front razaran je propagandom da su [[Italijani]] prijatelji a samo [[ustaše]] krvnici, te da se Italijani kao srpski zaštitnici propuštaju, jer oni obezbeđuju povratak srpskih [[izbjeglice|izbjeglica]] na ognjišta i sprečavaju ustaško samovlašće.<ref name="Petranović"/> Osnovno pitanje raskola je bilo: borba protiv Italijana ili njihovo mirno prihvatanje kao „zaštitnika" progonjenih Srba od ustaša. Komunističko ustaničko vodstvo tražilo je da se okupatorima pruži otpor, suprotno [[četnici]]ma koji su smatrali da postoji samo jedan neprijatelj - [[ustaše]]. Od prvobitne ustaničke mase, na jednoj strani učvršćivale su se partizanske jedinice, a na drugoj četnički odredi, između kojih su marta 1942. započele nemilosrdne borbe koje se nisu prekidale do kraja rata. Polovinom [[1942]]. četnici su ovladali u krajevima severne Dalmacije, za razliku od [[Banija|Banije]], [[Kordun]]a i [[Lika|Like]] gde su nadvlađivali partizani. Italijanska struja se naročito iskazivala u zaleđu dalmatinske obale i na tromeđi Dalmacije, Like i Bosanske krajine.<ref name="Petranović"/> === Razvoj narodnooslobodilačke borbe === {{main|Narodnooslobodilačka borba|Napadi na garnizone NDH}} [[Datoteka:Bosanski Petrovac 1942.jpg|minijatura|Slavlje povodom prvog oslobođenja Bosanskog Petrovca 31. maja 1942. godine.]] Član britanske vojne misije u Jugoslaviji [[Basil Davidson]] ovako opisuje kvalitativnu promjenu nastalu nakon razvoja partizanskih borbi: {{izdvojeni citat|U početku su Pavelićeve vlasti i Nijemci su bili u mogućnosti da preplave zemlju bezbrojnim garnizonima; ali postupno ravnoteža se promijenila, trupe su bile potrebne na frontu i na planinama, partizanski odredi su rasli i postali brojniji; malo po malo partizanima je bilo moguće da se izlaktaju za male površine u ravnici iz kojih je neprijatelj bio potisnut, i u koje se vraćao samo povremenim kaznenim racijama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_2_2.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning the Pavelitch authorities and the Germans had been able to swamp the land under an infinity of garrisons; but gradually the balance had changed, troops were needed on the front and in the mountains, partisan Odreds grew and became more numerous; little by little it was possible for the partisans to elbow themselves small areas in the plain from which the enemy had been pushed out, and to which he came back only on occasional punitive raids."</ref>|[[Basil Davidson]]}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Nezavisna Država Hrvatska]] * [[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] * [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] * [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Hrvatskoj|Drugi svjetski rat u Hrvatskoj]] * [[Drugi svjetski rat u Bosni i Hercegovini]] == Vanjske veze == * [http://www.jadovno.com/intervjui-reportaze-2/articles/dr-drago-egovan-srpski-ustanak-u-drvaru-i-srbu-27-ula-1941-godine-protiv-terora-i-genocida-nezavisne-drzhave-xrvatske.html Dr Drago Njegovan: USTANAK U DRVARU I SRBU 27. JULA 1941. GODINE PROTIV TERORA I GENOCIDA NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504205601/http://www.jadovno.com/intervjui-reportaze-2/articles/dr-drago-egovan-srpski-ustanak-u-drvaru-i-srbu-27-ula-1941-godine-protiv-terora-i-genocida-nezavisne-drzhave-xrvatske.html |date=2014-05-04 }} {{Ustanak u Jugoslaviji}} {{Nezavisna Država Hrvatska}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj| ]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] 4ulbmplx3qwjmkmjfm1hh6jeew0yb77 0 164768 42605849 42174715 2026-06-05T22:04:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605849 wikitext text/x-wiki '''Apel srpskom narodu''' je dokument kojim se osuđuje [[Ustanak u Srbiji 1941.|partizanski ustanak]] u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] i stanovništvo poziva na borbu protiv komunista i slušanje okupatora. Autor je [[Velibor Jonić]], ministar prosvete u Komesarskoj upravi [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Apel je objavljen u listu „Novo vreme“ [[13. avgust]]a [[1941]]. godine. Ideju za pisanje Apela dali su [[Nemci]], i to odmah po izbijanju ustanka, krajem jula 1941. godine. Oni su time želeli da se u javnosti stvori utisak da je srpska inteligencija protiv ustanka. Apel je potpisalo 411 lica, koje [[Branko Petranović|Petranović]] deli u tri kategorije: 1) notorni saradnici okupatora, kao [[Milan Aćimović]], [[Tanasije Dinić]], [[Velibor Jonić]], [[Ilija Paranos]] i dr; 2) pronemački raspoloženi političari pre rata, kao npr. [[Aleksandar Cincar Marković]]; 3) ugledni naučni i javni radnici, među kojima i [[Aleksandar Belić]], predsednik [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Akademije nauka]], književnik [[Veljko Petrović]], [[Milan Kašanin]], te više episkopa [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] i dr.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Uprkos pritiscima, mnoge javne ličnosti su odbile da potpišu Apel, a najpoznaiji među njima su [[Ivo Andrić]], [[Miloš N. Đurić|Miloš Đurić]], [[Isidora Sekulić]], [[Milivoje Kostić]] i dr.<ref name="Petranović"/> Ostala je i poznata epizoda sa profesorom Milošem Đurićem, koji je na nagovor [[Miloje Milojević (kompozitor)|Miloja Milojevića]], uglednog profesora i kompozitora da potpiše Apel, odgovorio rečima: ''Lako je tebi, ti u diple sviraš, ali ja predajem etiku!'' Profesor Đurić je ubrzo potom penzionisan, a kasnije je bio i zatočen u [[Banjički logor|Banjičkom logoru]]. == Sadržaj == Tekst Apela napisalo je Ministarstvo prosvete u Komesarskoj upravi, na čelu sa Veliborm Jonićem i njegovim zamenikom [[Vladimir Velmar Janković|Vladimirom Velmar Jankovićem]]. U Apelu se srpski narod pozivao da se „svim snagama zalaže za red i mir, jer se samo na taj način može uspešno ostvariti nacionalna obnova otadžbine“. {{izdvojeni citat|Razbojničke bande, sastavljene od komunista i odbeglih robijaša, koji su se odmetnuli od vlasti, upropašćuju narodnu imovinu, ubijaju i pljačkaju naše sugrađane i ugrožavaju živote nevinih žena i dece. Ovim svojim nedelima ti zločinci dovode u pitanje opstanak celokupnog našeg stanovništva, cele srpske nacije. (...) Dužnost je svakog pravog srpskog rodoljuba da svima silama nastane da se onemoguće paklene namere komunističkih zločinaca. Zato pozivamo celokupan srpski narod da odlučno u svakoj prilici i svima sredstvima pomogne naše vlasti u borbi protivu ovih zlotvora srpskog naroda i njegove budućnosti.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%90%D0%BF%D0%B5%D0%BB_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 Apel srpskom narodu]</ref>}} == Potpisivanje apela == Zajedno sa Apelom bio je napravljen i spisak ljudi - naučnih, kulturnih, političkih i javnih ličnosti, koji bi trebalo da ga potpišu. Taj spisak je bio predat policiji i [[Dragomir-Dragi Jovanović|Dragom Jovanoviću]], upravniku grada Beograda. On je pojedine sa spiska pozivao u zgradu Opštine i tamo im objašnjavao ratnu situaciju, posledice nemira, govorio o represalijama koje će zadesiti Srbe ako oni ne pruže pomoć i dr. Oni koji posle ovog ubeđivanja nisu želeli da potpišu, bili su izloženi psihološkom pritisku, strahu od posledica i direktnom prinudom. == Istaknuti potpisnici == Neki od 411 potpisnika „Apela srpskom narodu“ su: <table border=0><tr valign=> <td> * [[Episkop Jovan Ilić|episkop niški dr Jovan]] * [[Nektarije Krulj|episkop zvorničko-tuzlanski Nektarije]] * [[Valerijan Stefanović|episkop budimljanski Valerijan]], vikar njegove svetosti patrijarha [[Gavrilo Dožić|Gavrila Dožića]] * [[Kosta Kumanudi|dr Kosta Kumanudi]], bivši predsednik Narodne skupštine * [[Miroslav Spalajković|dr Miroslav Spalajković]], poslanik u penziji * [[Aleksandar Cincar-Marković]], bivši ministar inostranih poslova * [[Josif Kostić]], senator i armirski đeneral u penziji * [[Petar Kostić|Petar V. Kosić]], armiski đeneral * [[Velizar Janković|dr Velizar Janković]], ministar u penziji * [[Dragutin Pećić]], bivši ministar * [[Aleksandar Mijović]], bivši ministar * [[Milan Aćimović]], bivši ministar * [[Svetislav Popović|dr Svetislav Popović]], bivši ministar * [[Dušan Letica]], bivši ministar * [[Dimitrije Ljotić]], bivši ministar * [[Rista Jojić]], bivši ministar * [[Lazar Marković (političar)|dr Lazar Marković]], bivši ministar * [[Živojin Rafajlović]], bivši ministar i ban * [[Đura Janković]], bivši ministar * [[Spasoje Piletić]], bivši ministar * [[Panta Jovanović]], bivši ministar * [[Vojislav Đorđević]], bivši ministar * [[Vasilije I. Jovanović|Vasa Jovanović]], bivši ministar * [[Dušan Pantić]], bivši ministar * [[Ugrin Joksimović]], bivši senator * [[Jovan Radonić|dr Jovan Radonić]], senator i član [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske kraljevske akademije nauka]] * [[Momčilo Janković]], advokat i bivši narodni poslanik * [[Tanasije Tasa Dinić|Tasa Dinić]], pukovnik i bivši narodni poslanik * [[Đura Kotur]], bivši senator * [[Milan Jovanović Stojimirović]], bivši narodni poslanik * [[Dragomir Stojadinović]], bivši narodni poslanik * [[Aleksandar Belić|dr Aleksandar Belić]],predsednik Srpske kraljevske akademije nauka * [[Petar Micić|inž Petar Micić]], rektor [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta]] * [[Rusomir Janković]], predsednik Kasacionog suda * [[Milan Radosavljević|dr Milan Radosavljević]], guverner [[Narodna banka Srbije|Narodne banke]] * [[Toma Rosandić]], vajar i rektor Umetničke likovne akademije * [[Aleksandar Jovanović (ekonomista)|dr Aleksandar Jovanović]], rektor Ekonomsko-komercijalne škole * [[Petar Konjović]], rektor Muzičke akademije * [[Milosav Stojadinović|dr Milosav Stojadinović]], potpredsednik Beogradske opštine * [[Jovan Mijušković|dr Jovan Mijušković]], potpredsednik Lekarske komore * [[Vlada Ilić]], predsednik Industrijske komore * [[Veljko Petrović (književnik)|Veljko Petrović]], književnik i član Srpske kraljevske akademije nauka <td> * [[Đorđe Jovanović|Đoka Jovanović]], vajar i član Srpske kraljevske akademije nauka * [[Laza Stanojević|dr Laza Stanojević]], profesor Univerziteta * [[Velibor Jonić]], profesor * [[Mihailo Ilić (pravnik)|dr Mihailo Ilić]], profesor Univerziteta * [[Ljubomir Dukanac|dr Ljubomir Dukanac]], profesor Univerziteta * [[Miloš Moskovljević|dr Miloš Moskovljević]], profesor Više pedagoške škole * [[Milan Kašanin|dr Milan Kašanin]], književnik i direktor muzeja * [[Svetislav Stefanović (lekar)|dr. Svetislav Stefanović]], lekar i književnik * [[Milosav Vasiljević|inž Milosav Vasiljević]], * [[Kosta Luković|dr Kosta Luković]], književnik i novinar * [[Jovan Tanović]], novinar i predsednik izdavackog preduzeca „[[Politika (novine)|Politika]]“ * [[Jovan Tomić (minerolog)|Jovan Tomić]], profesor Univerziteta * [[Vladimir Velmar Janković]], književnik * [[Đorđe Perić]], novinar * [[Sima Pandurović]], književnik * [[Ratko Parežanin]], novinar * [[Viktor Novak|dr Viktor Novak]], profesor Univerziteta * [[Milan Budimir|dr Milan Budimir]], profesor Univerziteta * [[Stevan Stanković]], sekretar Akademije likovne umetnosti * [[Momir Veljković]], upravnik Narodnog pozorišta * [[Miloš Trivunac|dr Miloš Trivunac]], dekan i profesor Univerziteta * [[Radivoj Kašanin|dr Radivoj Kašanin]], profesor Univerziteta * [[Jovan Đorđević (pravnik)|dr Jovan Đorđević]], profesor Univerziteta * [[Jovan Erdeljanović|dr Jovan Erdeljanović]], profesor Univerziteta i član Srpske kraljevske akademije nauka * [[Milutin Milanković|dr Milutin Milanković]], profesor Univerziteta i član Srpske kraljevske akademije nauka * [[Toma Živanović|dr Toma Živanović]], profesor Univerziteta * [[Miodrag Ibrovac|dr Miodrag Ibrovac]], profesor Univerziteta * [[Vladeta Dragutinović]], glumac Narodnog pozorišta * [[Nikola Cvejić]], operski pevač * [[Milan Vlajinac|dr Milan Vlajinac]], profesor Univerziteta * [[Vojislav Mišković|dr Vojislav Mišković]], profesor Univerziteta * [[Ivan Đaja|dr Ivan Đaja]], profesor Univerziteta u Beogradu * [[Fehim Bajraktarević|dr Fehim Bajraktarević]], profesor Univerziteta * [[Jovan Lovčević|dr Jovan Lovčević]], profesor Univerziteta * [[Dušan Glumac|dr Dušan Glumac]], profesor Univerziteta u Beogradu * [[Miloje Milojević (kompozitor)|dr Miloje Milojević]], profesor Muzičke akademije * [[Dušan Borić|dr Dušan Borić]], profesor Univerziteta * [[Jovan Tucaković|dr Jovan Tucaković]], profesor Univerziteta * [[Ilija Đuričić|dr Ilija Đuričić]], profesor Univerziteta * [[Radoslav Grujić|dr Radoslav Grujić]], profesor Univerziteta * [[Rastislav Marić|dr Rastislav Marić]], profesor Univerziteta </table> == Literatura == {{Portal NOB}} * '''Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi - Beograd'''. „Prosveta“, Beograd i „Nolit“, Beograd 1964. godina. * Dragan Marković '''Otpisani'''. „Prosveta“ Beograd 1977. godina. * Dr Milan Borković '''Kvinsliška uprava u Srbiji 1941-1944.''' (knjiga prva). Sloboda Beograd, 1979. godina. * Branko Petranović '''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'''. Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1992. godina. * [http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ogledi07.pdf Olivera Milosavljević - POTISNUTA ISTINA (Kolaboracija u Srbiji 1941-1944.)], Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd 2006. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Vanjske veze == {{Wikisource|Apel srpskom narodu}} * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%90%D0%BF%D0%B5%D0%BB_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 Apel srpskom narodu] (Wikisource) [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Antikomunizam]] 8oqy210b4m7u8x9l10qcpaxy3cmsz4i 0 165878 42605746 41829551 2026-06-05T15:40:26Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605746 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Stižu dolari | format = [[humoristička TV serija]] | trajanje = ~ 55 min. | režija = [[Mihailo Vukobratović]] | kreator = [[Komuna (producentska kuća)|Komuna]] | scenario = [[Siniša Pavić]] <br /> [[Ljiljana Pavić]] | nastupaju = [[Aleksandar Berček]] <br /> [[Milenko Zablaćanski]] <br /> [[Nela Mihailović]] <br /> [[Dragan Jovanović]] | država = {{zastava|Srbija}} | mreža = [[Radio-televizija Srbije|RTS]] | početak = [[2004]]. | kraj = [[2006]]. | br_ sezona = 2 | br_epizoda = 50 }} '''„Stižu dolari“''' je [[Srbija|srpska]] [[televizijska serija]] snimana u produkciji [[Komuna (producentska kuća)|Komune]] i [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]]. Emitovana je od [[2004]]. do [[2006]]. godine, u dva ciklusa. Scenario za seriju napisali su [[Siniša Pavić]] i [[Ljiljana Pavić]], a režirao je [[Mihailo Vukobratović]]. U glavnim ulogama su [[Milenko Zablaćanski]], [[Nela Mihailović]], [[Aleksandar Berček]] i [[Dragan Jovanović]]. == Kratak sadržaj == Nenadu Neši Ljutiću, vlasniku kafane "Lovačka priča" negde u unutrašnjosti Srbije, javlja se ujka Gorčilo iz Amerike, koji najavljuje svoj povratak u Srbiju sa željom da poslednje godine života provede na svom ognjištu. Neša, njegova supruga Živana, brat Peša i otac Aleksandar počinju da prave planove šta će učiniti s dolarima koje će bogati ujak doneti sa sobom. Uskoro cela varoš saznaje za ujaka pa svi smišljaju način kako bi se okoristili o bogatog sugrađanina, uključujući i lokalnog mafijaša Guštera, korumpiranog predsednika opštine, novopečenu bogatašicu Elizabetu i druge ... Ono što niko od njih ne sluti jeste da je Gorčilo bankrotirao i da se u Srbiju vraća - bez dinara. Istovremeno, mladi opštinski službenik odlučuje da raskrinka predsednika i njegove mutne poslove, a drugi tok serije prati njegovu ljubavnu romansu s mladom sekretaricom Marinom. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Milenko Zablaćanski]] || Nenad Neša Ljutić |- |[[Nela Mihailović]] || Živana Žica Ljutić |- |[[Aleksandar Berček]] || Gorčilo Veljković |- |[[Dragan Jovanović]] || Predrag Peša Ljutić |- |[[Branko Cvejić]] || Gvozden Gvozdenović |- |[[Petar Kralj]] || Sredoje Krstić Krdža |- |[[Tanja Pjevac]] || Marija Roza Babić |- |[[Danilo Lazović]] || Laka Jovanović Gušter |- |[[Tijana Čurović]] || Marina Krstić |- |[[Nikola Simić]] koga je kasnije zamenio [[Đuza Stojiljković]] || Aleksandar Leka Ljutić |- |[[Slobodan Stefanović]] || Bojko |- |[[Predrag Smiljković]] || Budimir Radovanović Šišarka |- |[[Radmila Živković]] || Jovanka Ljutić |- |[[Mirjana Karanović]] || Nevenka Krstić |- |[[Ivan Bosiljčić]] || Branislav Maznić |- |[[Feđa Stojanović]] || majstor Voja |- |[[Dubravka Kovjanić]] || Maja Ljutić |- |[[Branka Pujić]] || Jelena Ljutić |- |[[Radivoje Bukvić]] || Danilo Šćepanović |- |[[Miša Janketić]] || Vukoje Šćepanović |- |[[Aleksandar Dunić]] || Bogosav |- |[[Rade Marjanović]] || Dr Ješić |- |[[Ljiljana Dragutinović]] || Vukosava Šćepanović |- |[[Dragan Vujić]] || Johan |- |[[Radmila Tomović]] || Biljana Sokolović |- |[[Miloš Biković]] || Nebojša |- |[[Jelisaveta Sablić]] || Magdalena |- |[[Miodrag Krčmarik]] || Šobajić |- |[[Ivana Knežević]] || Biljanina sekretarica |- |[[Vladan Savić]] || predsednikov šofer |- |[[Snežana Savić (glumica)|Snežana Savić]] || Elizabeta |- |[[Željka Stričević]] || |- |[[Dubravka Mijatović]] || Gordana |- |[[Milan Antonić]] || |- |[[Ljiljana Stjepanović]] || kafe kuvarica |- |[[Elizabeta Đorevska]] || Vojina žena |- |[[Aleksandar Hrnjaković]] || sveštenik Gruja |- |[[Srđan Jovanović]] || |- |[[Maja Noveljić Romčević]] || Gvozdenova žena |- |[[Miroljub Turajlija]] || novinar |- |[[Nikola Bulatović]] || Biljin muž |- |[[Tanja Divnić]] || |- |[[Vladan Gajović]] || recepcioner |- |[[Saša Joksimović]] || šegrt kod majstor Voje |- |[[Milan Mihailović]] || Patak |- |[[Svetlana Knežević]] || Patkova žena |- |[[Milan Milosavljević]] || Vujković |- |[[Veselin Stijović]] || |- |[[Dušan Tadić (glumac)|Dušan Tadić]] || penzioner |- |[[Zoran Babić]] || |- |[[Milan Gromilić]] || konobar |- |[[Ljubiša Barović]] || |- |[[Olivera Viktorović]] || |} == Spoljanje veze == * {{IMDb naslov|id=0382487|name=Stižu dolari}} {{TVSvijek|2004|2006}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpske TV-serije]] kfasz12giqjq97e21m4qyk2a44zp3yi 0 166009 42605856 42494064 2026-06-05T22:04:15Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605856 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILAN BLAGOJEVIĆ |slika=Milan Blagojević Španac.jpg |opis slike=Milan Blagojević |datum rođenja=[[14. 10.|14. oktobar]] [[1905]]. |mesto rođenja=[[Natalinci]], kod [[Topla|Topole]] |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[28. 10.|28]]/[[29. 10.|29. oktobar]] [[1941]]. |mesto smrti=[[Požega (Srbija)|Užička Požega]] |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=metalski radnik |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[9. 5.|9. maja]] [[1945]]. }} '''Milan Blagojević Španac''' ([[1905]] — [[1941]]), [[španski borci|učesnik španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], komandant [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[14. 10.|14. oktobra]] [[1905]]. godine u selu [[Natalinci]] kod [[Topola|Topole]]. Posle završetka osnovne škole izučio je metalski zanat. Između dva svetska rata isticao se u borbi za interese radničke klase, učestvujući u organizovanju radničkih štrajkova, protiv [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]] i eksploatacije radnika. Član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postao je [[1928]]. godine. Po odluci KPJ [[1935]]. godine, bio je upućen u [[Sovjetski Savez]], a [[1937]]. godine našao se među prvima u [[Internacionalne brigade|Internacionalnim brigadama]] na bojištima [[Španija|Španije]]. U ovom [[Španski građanski rat|ratu]] nekoliko puta je ranjavan, a stekao je i čin [[poručnik]]a španske republikanske vojske. Posle poraza španske republike, prešao je u [[Francuska|Francusku]], a zatim se prebacio u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], gde je ilegalno živeo u [[Beograd]]u do [[Aprilski rat|okupacije]] [[1941]]. godine. === Narodnooslobodilačka borba === Dan posle [[operacija Barbarossa|napada]] [[Treći rajh|Nemačke]] na [[Sovjetski Savez]], napustio je svoj ilegalni stan u Beogradu i otišao u [[Šumadija|Šumadiju]], gde se aktivno uključuje u pripreme za ustanak. Blagojević je bio jedan od najaktivnijih organizatora partizanskih jedinica u Šumadiji. Pri formiranju [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]], [[1. 7.|1. jula]] [[1941]]. godine, postao je njegov prvi komandant. Ovaj odred je pod njegovom komandom vrlo brzo oslobodio veći deo Šumadije, izuzev [[Kragujevac|Kragujevca]], [[Topola|Topole]] i [[Aranđelovac|Aranđelovca]]. Odred je vodio borbe s [[Nemci]]ma i njihovim kvislinzima kod Topole, na [[Rudnik]]u, na prilazima Kragujevcu, u selima Jankovcu i Baničini. Prvi šumadijski odred je, za oko tri meseca borbe pod njegovom komandom, razbio okupatorsko-kvislinšku vlast u Šumadiji i izbacio iz stroja oko pet stotina neprijateljskih vojnika. Noću između [[28. 10.|28.]] i [[29. 10.|29. oktobra]] [[1941]]. godine, kad se vraćao iz [[Užice|Užica]], na putu za Šumadiju, uhvatili su ga [[četnici]] [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]], silom izvukli iz voza u [[Požega (Srbija)|Užičkoj Požegi]] i posle tri dana mučenja ubili u selu [[Glumač]].{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=83}} Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[9. 5.|9. maja]] [[1945]]. godine. == Suđenje Mihailoviću == Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] četničkom vođu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljubu Mihailoviću]] je, između ostalog, stavljeno na teret ubistvo čuvenog komandanta Prvog šumadiskog partizanskog odreda Milana Blagojevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> :Pretsednik: A da li vam je ostalo u sećanju ko je izvršio ubistvo pokojnog Milana Blagojevića? :Optuženi Mihailović: Znam da je okrivljavan Vučko Ignjatović. On je okrivljavan za to, ali da li je on izvršio to je trebalo da se istragom utvrdi. :Pretsednik: A ko je okrivljavao Vučka Ignjatovića? :Optuženi: Partizani su okrivljavali Ignjatovića za to. :Pretsednik: Jeste li preduzeli nešto protiv Ignjatovića? :Optuženi: Sigurno. Tražio sam da se ispita prvo šta je bilo. :Pretsednik: A kakvi su rezultati bili? :Optuženi: Ne znam. == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik NOR|1949}}|title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945.|year=1949|publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=58734343}} * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik heroja|1957}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Zbornik narodnih heroja Jugoslavije]]|year=1957|publisher=Omladina|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50964999}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} == Izvori == {{Izvori}} {{Lifetime|1905|1941|Blagojević, Milan}} [[Kategorija:Biografije, Topola]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] 5l7m4kby2ka4awzmrw35lw4qw3sb4ko 0 166011 42605889 42600675 2026-06-05T22:04:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605889 wikitext text/x-wiki [[File:Nemački okupator sprovodi narod na putu za Ćupriju.jpg|thumb|Nemački okupator sprovodi narod na putu za Ćupriju]] [[File:Dr Dionizije Đorović, upravnik partizanske bolnice na Savincu kod Gornjeg Milanovca 1941.jpg|thumb|Dr Dionizije Đorović, upravnik partizanske bolnice na Savincu kod Gornjeg Milanovca. Četnici su ga zarobili i predali Nemcima, koji su ga poslali u logor u Norvešku.]] '''Predaja zarobljenih partizana Nemcima''' se desila tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]] novembra [[1941]]. godine, kada je Štab [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] izručio oko 365 zarobljenih [[partizan]]a Nemcima, koji su većinu potom streljali. Tokom sukoba između [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] početkom novembra [[1941]], četnici su zarobili više stotina partizana. Jednu veću grupu od oko 500 zarobljenika, među kojima su bili partizani na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]. Transport zarobljenika do [[Valjevo|Valjeva]] je pratio četnički vođ [[Jovan Škavović Škava]], koji je prethodno bio [[Kosta Pećanac|Pećančev]] četovođa, dok je u tom periodu priznavao [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu. Predaji partizana prethodio je [[Sastanak u Divcima 1941.|sastanak Draže sa Nemcima u selu Divci]]. 263 zarobljenika Nemci su streljali [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a nekolicina puštena na slobodu. Od 365 zarobljenika koje su četnici predali Nemcima, preživelo je samo 18; ostali su streljani ili pomrli od gladi i batina.<ref>[https://znaci.org/00001/37_344_6.htm DOGAĐAJI OKO KOSJERIĆA]</ref> Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Sastanak u Brajićima}} Pukovnik Mihailović je igrao dvostruku igru. [[27. oktobra]] [[1941]]. se [[Sastanak u Brajićima 1941.|sastao u Brajićima]] sa [[Tito]]m i partizanskim predstavnicima, radi dogovora zajedničkoj borbi protiv [[Wehrmacht]]a. Istovremeno, poslao je delegate u [[Beograd]] da Nemcima ponudi zajedničku borbu protiv partizana.<ref>O pripremama, toku i rezultatima tih pregovora vidi: Prilog II, dok. br. 1—7, Zbornik NOR-a, tom' XII, knj. 3, dok. br. 156.</ref> Preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]] je uspostavio vezu sa predsednikom kvislinške vlade [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]], koji je trebalo da ih poveže sa Nemcima. Nedić je Mihailovićevog predstavnika prosledio gestapovcu [[Josef Matl|Josefu Matlu]], koji je izjavio da nema nikakvog punomoćja da vodi pregovore, ali će informacije preneti nadležnim komandama.<ref name="Matl"/> 28. oktobra u Matlovom stanu na Dedinju pojavili su se kapetan [[Nenad Mitrović]] i pukovnik Branislav Pantić. Pantić je izjavio da je od strane Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa nadležnim nemačkim vojnim instancama kako bi četničke odrede stavili na raspolaganje za suzbijanje komunizma u Srbiji.<ref name="Matl"/> {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim [[Wehrmacht]]om.<ref name="Matl">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Izveštaj [[Josef Matl|kapetana Matla]] o Mihailovićevoj ponudi Nemcima (30. oktobra 1941).}} Mihailović je Nemcima jamčio da će prostor istočno i zapadno od Morave "očistiti od komunističkih bandi", priznao im je sva prava okupatora i očekivao je obustavljanje kaznenih akcija protiv srpskog stanovništva na područjima koje on drži. On je sa Nemcima želeo da uspostavi stanje mira i reda kakvo je u [[Vojna Uprava u Srbiji|okupiranoj Srbiji]] bilo pre ustanka.<ref name="Matl"/> == Zarobljavanje partizana == {{main|Borbe za Gornji Milanovac 1941.}} Četnici su tih dana na prepad zarobili veći broj partizana, sa kojima do tad nisu bili u sukobu, već su se zajedno borili u [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku]] protiv Nemaca. {{izdvojeni citat|4. novembra 1941 godine u 16 čas. kada sam se nalazio na sastanku povodom pitanja odbrane Milanovca sa komunističkim komandantom bataljona Rakićem pozvat sam na telefon iz Brajića od Načelnika Gorskog štaba potpukovnika Pavlovića koji mi je tada kratko naredio da odmah napadnem komuniste i da ih razoružam. Kapetan Reljić komandant mesta i komandant odreda koji je tada stigao u Milanovac kapetan Stojanović rešili su da ja odem u Brajiće i lično obavestim potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje sada nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje jer smo baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostavimo relativno dobre odnose. Potpukovnik Pavlović odbio je ove moje razloge i naredio da mi u Milanovcu postupimo odmah po izdatom naređenju. (...) Noću 6—7 novembra Kljajić je sa odredom iznenadno opkolio bolnicu napao komuniste i punih šest časova primoravao ih na predaju držeći prizemlje dok su komunisti bili na prvom spratu. Stvarna borba bila je ipak kratka. Komunisti su se predali skoro svi (125 ljudi).<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda o dejstvima protiv partizanskih snaga u rejonu g. Milanovca od 4. do 10. novembra 1941, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref>|Poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant Takovskog četničkog odreda}} Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]], jedan je od partizana zarobljenih u Gornjem Milanovcu. On svedoči o svom dolasku u Gornji Milanovac novembra 1941. u kojem su tada zajedno boravili partizani i četnici: {{izdvojeni citat|Otišao sam u štab komande Milanovca, partizanski, tamo sam našao druga Rakića, komandanta jednog partizanskog bataljona. U isto vreme dolazili su i oficiri Draže Mihailovića. Razgovarali smo. Po onome kako su nas presreli izgledalo je da nema neprijateljstva između nas i četnika Draže Mihailovića. Međutim, u noći između 7 i 8 novembra 1941, u dva časa posle pola noći, oni su izvršili mučki prepad na nas. Ja sam se nalazio u bolnici na prvom spratu. Oni su divljački urlikali i pucali iz mitraljeza. Pohvatali su neke naše drugove na spavanju. Mi smo se držali od 2 sata do posle podne kad nam je ponestalo municije. Oni su nam, međutim, ponudili da pregovaramo o predaji. Mi smo bili protiv predaje, ali pošto se na prvom spratu iste bolnice nalazilo oko 50 do 60 pogorelaca iz Gornjeg Milanovca, to jest dece i žena, a oni su pretili da, ako mi ne odemo na pregovore i ako se ne predamo da će zapaliti bolnicu, što nikako nismo smeli dozvoliti...<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]]}} == Sabiranje zarobljenika na Ravnoj Gori == [[File:Zora Čalenić iz Nadaļa. Četnici su je zarobili kao bolničarku i streljali 6. novembra 1941. na Ravnjoj gori.jpg|thumb|Zora Čalenić, radnica iz Nadaļa. Od prvih dana ustanka borac Kosmajskog NOP odreda. Četnici su je zarobili kao bolničarku i streljali 6. novembra 1941. na Ravnjoj gori.]] [[File:Olga Jojić-Plava, službenica i predratni član KPJ. Posle zverskog mučenja streljana 6. novembra 1941. na Ravnjoj gori.jpg|thumb|Olga Jojić-Plava, službenica i predratni član KPJ. Posle zverskog mučenja streljana 6. novembra 1941. na Ravnjoj gori]] Zarobljene partizane sa svih strana četnici su dovlači na [[Ravna Gora|Ravnu Goru]]: {{izdvojeni citat|... nas oko 70 podelili su i preko Takova odveli za Ravnu Goru. Kad smo bili blizu Ravne Gore tu je bio jedan izvestan broj kamiona koji su bili poslali. .... Kad smo tamo došli bio je formiran neki preki sud pod pretsedništvom nekog kapetana Ninkovića. Taj preki sud počeo je odmah suditi. ... Kad sam izišao napolje pitali su me drugovi šta je bilo? Nasmejan ja sam rekao da sam osuđen na smrt. I ostali drugovi, jedan po jedan, izlazili su i svakom je osuda glasila: osuđen na smrt, tako da smo bili svi osuđeni na smrt. Međutim, pošto su počele da pristižu nove grupe zarobljenika, koje su bile zarobljene oko Belanovice i Gornjeg Milanovca, nakupilo se nas oko 360. ... U tome je zazvonio telefon. Kapetan Ninković uzeo je slušalicu da razgovara, i pošto sam ja bio blizu telefona, mogao sam da razumem po izgledu njegovog lica da je on dobio naređenje da prekine suđenje. To naređenje mogao je jedino da dobije od vrhovnog komandanta Draže Mihailovića. ... Izjutra su nas pokupili i poveli na Ravnu Goru, lično u stan Draže Mihailovića. ... Oni su nas dočekali divljačkim poklicima, opkolili nas puškomitraljezima i počeli da skidaju do gola. Napominjem da je u to vreme na Ravnoj Gori bio [[sneg]] debljine 10 do 15 santimetara.<ref name="Ispitivanje"/>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]]}} Neki od zarobljenika su 6. novembra na Ravnoj Gori mučeni i streljani. Zarobljeni partizanski ustanici su zatim sa Ravne Gore prebačeni u [[Mionica|Mionicu]], gde su prenoćili, a pratnja koja ih je sprovodila do Mionice predala ih je drugoj straži i vratila se na Ravnu Goru.<ref name="Ispitivanje"/> == Sastanak sa Nemcima == {{main|Sastanak u Divcima}} Ubrzo nakon što je Mihailovićeva ponuda prosleđena višim instancama, organizovan je [[sastanak u Divcima|sastanak sa Nemcima u selu Divci]] kod Valjeva 11. novembra 1941. godine.<ref>Nemački izveštaj navodi 11.11. dok je u presudi Dragoljubu Mihailoviću naveden 13.11.</ref> Mihailović je uoči sastanka napao partizane sa kojima se do tada zajedno borio protiv Nemaca. Na sastanku je ubeđivao Nemce da im nije neprijatelj i tražio oružje i municiju kako bi nastavio borbu protiv [[partizani|partizana]]. {{izdvojeni citat|Zahtevam da mi se omogući da nastavim borbu protiv komunizma koja je počela 31. oktobra. Mi znamo kako se vodi borba u šumi, naročito protiv elemenata koji žele da se sakriju. Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref>|Izjava pukovnika Mihailovića na sastanku sa Nemcima u selu Divci (11. novembra 1941.)}} Nemci su njegove predloge kategorički odbili i zatražili bezuslovnu predaju četnika. Oni su ocenili da u Mihailovića ne mogu imati poverenja, jer se borio u ustanku protiv Nemaca, a sada kada stižu njihove oklopne trupe, on naslućuje slom ustanka i želi da im se "privremeno priključi iz razloga oportuniteta". Pukovniku Mihailoviću nije ostavljena druga mogućnost do da položi oružje. Mihailović je odgovorio da ne može ovu odluku da donese a da ne čuje mišljenje svojih potčinjenih i na tome je ostalo.<ref name="Divci"/> Pri povratku sa sastanka u Beograd, potpukovnik [[Rudolf Kogard]] je Mihailovićevim oficirima postavio pitanje šta rade sa zarobljenim partizanima: {{izdvojeni citat|Potpukovnik Kogard je pitao srpskog kapetana Mitrovića šta Mihailovićeva grupa radi sa zarobljenim komunistima. Odgovoreno mu je da se ubeđeni komunisti ubijaju, a oni koji su samo pošli s njima odvode se u koncentracione logore.<ref>NAW, Mikrofilm T—314, Roll 1457, snimci 1332—1335.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 161—162.</ref>}} == Predaja partizana Nemcima == Tokom četničkih pregovora sa Nemcima u selu Divci, zarobljeni partizani su iz Mionice sprovedeni u obližnje selo [[Slovac]], gde su predati Nemcima: {{izdvojeni citat|U Mionici su nas dočekali i sproveli do [[Markova Crkva|Markove Crkve]] i tu nas predali nekome vojvodi Jovi Kolubarcu. (...) On nam je rekao da nas vodi u [[Slovac]], pošto nemamo gde da prenoćimo u Markovoj Crkvi. (...) Čim smo došli u Slovac tamo su već čekali nemački kamioni i potrpali su nas i sproveli u [[Valjevo]].<ref name="Ispitivanje"/>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]]}} Pre polaska, Jova Škavović je održao govor čija je suština bila da mu je žao što kao Srbin sprovodi Srbe, ali ih sprovodi srpskim vlastima koje će krivcima suditi, a nevine pustiti.<ref name="Ispitivanje"/> {{izdvojeni citat|Ovde nam je vojvoda Škava održao govor i rekao između ostalog, da je ipak dobro što smo u njegovim rukama, da će se on pobrinuti o nama pošto smo Srbi. On nam je rekao da moramo odavde nastaviti odmah put u selo Slovac, da bi se tamo smestili jer u ovom selu nije bilo mesta. (...) Tako su nas istog dana predali Nemcima, koji su nas čekali kamionima u Slovcu i odveli nas u Valjevo.<ref name="Ispitivanje"/>|iskaz Miće Radojevića iz Kruševca}} Škavini četnici su zarobljenike zajedno sa Nemcima kamionima dopratila u Valjevo: {{izdvojeni citat|Tu je bilo oko 20 kamiona nemačkih. U prvom kamionu je sedeo Škava a iza svakoga bila su po dva Nemca.<ref name="Ispitivanje"/>|iskaz svedoka Branislava Pavlovića iz Maljevića}} Darinka Marić-Popović, vlasnica kafane u Divcima, je svedočila da je iste noći za vreme sastanka četnika sa Nemcima videla kamione kojima prebacuju zarobljene partizane.<ref name="Ispitivanje"/> == Prinudni rad i streljanje u Valjevu == [[File:Grupa streljanih partizana na brdu Krušik (kraj Valjeva) 27. novembra 1941. godine.jpg|thumb|Grupa streljanih partizana na brdu Krušik (kraj Valjeva) 27. novembra 1941. godine]] [[Slika:Spomen groblje na Krušiku, Valjevo 039.jpg|mini|250p|[[Spomen-groblje na Krušiku]] učesnicima NOB stradalim u valjevskom kraju, od kojih je najveći broj streljan nakon predaje zarobljenih partizana Nemcima.]] Četnici su partizane zatvorili u magacin trgovca Tadića u Valjevu: {{izdvojeni citat|U Valjevu smo bili smešteni u magacinu Tadićevom. Dolazili su sutradan do nas i gledali nas [[Nemci]], [[četnici]], [[ljotićevci]] i [[nedićevci]]. Svi su nas tukli, razgledali nas i tražili među nama njima poznate, smejući se i izrugujući se.|iskaz Miće Radojevića iz Kruševca}} Nemci su ih u Valjevu neko vreme koristili za prinudne radove: {{izdvojeni citat|Ovde smo ostali četiri dana na radu. Ništa nismo dobivali hrane: peti dan naišao je neki Nemac iz Gestapoa Bauman koji nam je rekao da ćemo ići na rad i da ćemo dobijati hranu. Tako smo petog dana počeli izlaziti na aerodrom na rad, ravnajući aerodrom i kopajući kanale. Ovaj rad trajao je 7 do 8 dana.|iskaz Miće Radojevića iz Kruševca}} Pošto su sve zarobljenike saslušali i izmrcvarili tako da su se jedva kretali, odvojili su grupu od oko tri stotine ljudi rekavši im da idu na rad i da moraju raditi iako su bolesni. Oni se nisu više vratili. [[27. novembra]] 1941. godine Nemci su ih izveli na Krušik i streljali.<ref name="Ispitivanje"/> {{izdvojeni citat|Nemci su ih poterali na radove gde su tako radili nekoliko dana pa su ih tada Nemci iznenada povukli sa rada. Prethodno su naredili da skinu i ono malo odela što im je bilo ostavljeno rekavši da ih tobože vode na kupanje. Proterali su ih kroz varoš do polja Krušik više Valjeva. Sedamnaest je odvojeno, a ostali su odvedeni 500 metara dalje i pored već iskopanih raka streljani su. Po mom mišljenju streljano je 379 ljudi. Streljanja su vršili Nemci, a Škavini četnici su čuvali stražu zajedno sa Nemcima i Nedićevim žandarmima.<ref name="Ispitivanje"/>|iskaz svedoka Branislava Pavlovića iz Maljevića}} Svedok Branislav Pavlović je dodao da je još u Valjevu čuo da su Nemci Draži dostavili [[oružje]] i municiju istim kamionima kojim su njega ostale doterali u Valjevo. Svedok Mića Radojević se seća da se tada pričalo da je naređenje za predaju Nemcima izdao lično Draža Mihailović, koji se obavezao da će "lično sa svojom vojskom raščistiti sa partizanima".<ref name="Ispitivanje"/> Radojević je preživeo jer mu je stric radio u opštini, te se založio za njega. == Posleratna suđenja == === Suđenje Mihailoviću === {{main|Beogradski proces}} Na posleratnom suđenju [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] u [[Beograd]]u [[1946]]. optužba mu je stavila na teret postupanje sa ovim zarobljenicima u tački 5. optužnice: {{izdvojeni citat|Iste noći između 13. i 14. novembra, posle sastanka sa Nemcima, po njegovom naređenju predao je njegov komandant Jovan Škava oko 365 partizana Nemcima u selu Slovcu (udaljenom 5 kilometara od sela Divaca). Ti partizani bili su na prevaru zarobljeni od četnika u toku borbi na raznim frontovima, pa su sa Ravne Gore, gde su bili skoncentrisani, prevedeni 13. novembra u selo Mionicu i predati Jovanu Škavi. Nekoliko dana posle predaje Nemcima, svi ovi partizani su streljani, osim oko 30 njih koji su posle dužeg ležanja u logorima ostali živi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_1_5.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Podnošenje optužnice]</ref>|Optužnica protiv Dragoljuba Mihailovića}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je tvrdio da se predaja zarobljenika Nemcima desila "mnogo ranije od sastanka u Divcima" i negirao da je izvršena po njegovom naređenju. Govorio je da ih zbog ishrane nije mogao držati u Ravnoj Gori, nego ih je poslao u Požegu "da ih tamo hrane". Takođe je poricao da zarobljene partizane ikada video.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> :Sudija Laković: Da se vratimo na 360 partizana koji su došli na Ravnu Goru. Jeste li vi njih videli? :Optuženi Mihailović: Mislim da nisam. :Laković: Jeste ili niste? :Optuženi: Nisam. :Laković: Zašto ste naredili da oni sa Ravne Gore idu? :Optuženi: Nisam imao dosta hrane. Mihailović je izjavio da ih je [[Aleksandar Mišić]] obišao i da su potom upućeni prema Struganiku, "gde su imali više magacina, gde su se mogli hraniti". A posle ih je u Mionicu poslao Brajević, koji ih je ustvari prodao Nemcima.<ref name="Saslušanje"/> On je svoju odbranu zaključio rečima: "''To je delo Brajevića i Jovana Škave''."<ref name="Saslušanje"/> Kao svedok na suđenju se pojavio i [[Vojislav Mišić]], sin [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]] i brat Aleksandra Mišića. On se početkom novembra nalazio u Kolubarskom partizanskom odredu kao komandant čete, kada su ga Draža Mihailović i njegov brat Aleksandar Mišić pozvali u selo [[Struganik]] i bezuspešno pokušavali da nagovore da pređe na stranu četnika. On je tada video da su preko 200 partizana i članova partizanskih porodica sprovedeni kroz Struganik sa Ravne Gore i upućeni za Mionicu odakle su dalje predati Nemcima.<ref name="Ispitivanje"/> Jovan Škavović je kao svedok tvrdio da je zarobljenike dopratio [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićev]] komandir Tešmanović sa 120 do 150 vojnika, te da mu je rečeno da se imaju predati [[Srpska državna straža|Srpskoj državnoj straži]]. Na suočenju, [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je porekao da je izdao takvo naređenje i optužio Škavovića da je prodao zarobljenike Nemcima, zbog čega je od strane [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] kasnije stavljen pod slovo "Z" (na suđenju je utvrđeno da je Škavovića stavio pod slovo "Z" zbog druge stvari<ref>Tužilac: Ja raspolažem dokumentima da je bio i dokazaću vam da se sami uverite da je bio. Vi ste ga stavili pod slovo „3". To stoji u originalnom dokumentu izbegličke vlade u Londonu pod tačkom 20 v. 397. Zato ste ga stavili pod slovo „3" što je izdao Aleksandra sina slavnog vojvode Živojina Mišića. Optuženi: Da. Tužilac: Prema tome niste ga stavili pod slovo „3" zbog onih 360 partizana.</ref>). Mihailović je pritom poricao da je Škava bio njegov čovek. Škavović je tvrdio da on nije raspolagao snagama neophodnim za prebacivanje i predaju zarobljenika, budući da je njegov odred brojao svega 30-40 vojnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Dokazni postupak]</ref> :Svedok Jovan Škavović: Bilo je oko pola šest sati, jesenska novembarska noć. (...) Na mostu su bile postavljene dve nemačke baterije. Nemačka vojska bila je. Kad sam to video pitao sam se šta Draža Mihailović misli sa tim ljudima, zašto se prebacuju preko mojih leđa? Zato se ne osetim ni najmanje kriv.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Profesorka Ruža Glavinić, jedna od preživelih zarobljenika, je svedočila da su ih četnici psovali i tukli, a da je Mihailović sve to "mirno posmatrao". Mihailović je osporio neke detalje njenog svedočenja (da tada nije imao bradu i da mu pelerina nije bila crna nego sura), ali je priznao da nju zna, i da je bio tamo.<ref name="Ispitivanje"/> Na pitanje zašto su hapsili partizane dok su se zajedno borili protiv Nemaca, Mihailović je odgovorio da su ih "pohapsili kao bandu koja vrši pljačke", što je profesorka Glavinić žestoko negirala: :Svedokinja Glavinić: Mi nismo pljačkali. Da smo mi pljačkali ne bi seljaci sklonili naše ranjenike. Seljaci su bili uzbuđeni zbog toga što se je to dešavalo s nama.<ref name="Ispitivanje"/> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. u [[Beograd]]u, [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je proglašen krivim i po ovoj tački optužnice: {{izdvojeni citat|Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, iste noći kada se sastao sa kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih oni postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} === Suđenje Škavoviću === Iste [[1946]]. godine, pred Okružnim sudom u Valjevu je suđeno i Jovanu Škavoviću. Škavoviću je, između ostalog, na teret stavljeno i to što je u jesen 1941 godine, u kući Dragutina Mijailovića iz Markove crkve, izrekao smrtnu presudu zarobljenim partizanima koji su potom i ubijeni, kao i što je iz Markove crkve sproveo u Slovac i predao Nemcima 360 partizana, od kojih je 269 streljano u "Krušiku" kod Valjeva. Jovan Škavović se pred sudijama 1946. godine branio sledećim rečima: {{izdvojeni citat|Bio sam samo figura, a kao glup čovek, nisam se baš najbolje razumevao u politiku.}} Zahvaljujući svedočenjima nekolicine preživelih, koji su iz te grupe izbegli streljanje, osuđen je na kaznu streljanjem.<ref>[http://www.glas-javnosti.rs/clanak/ljudi-i-dogadjaji/glas-javnosti-25-03-2009/sudili-i-popovima-i-lopovima Sudili i popovima i lopovima]</ref> == U fikciji == Događaj je 1976. godine rekonstruisan u TV-drami ''[[Metak u leđa]]''. == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/60.htm Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU], Beograd 2001 * [https://www.znaci.org/00001/59.htm Užička republika, Zapisi i sećanja], Narodni muzej, Užice 1981 * [https://www.znaci.org/00001/242.htm Dr Rade Poznanović, Milun Raonić, Milorad Radojčić: TRAGOM IZDAJE - svedočenja o izdaji četnika i streljanju na Krušiku, u Valjevu 1941], Valjevo 1987 . == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Sastanak u Divcima 1941.]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Opština Lajkovac]] [[Kategorija:Opština Mionica]] [[Kategorija:Valjevo]] cx753ajope38n6zgngzeewr9e610krj 0 166020 42605717 42387825 2026-06-05T15:37:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Italijanske radio-stanice]] → [[Kategorija:Italijanske radiostanice]] 42605717 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = Radio Studio 54 Network | slika = [[Datoteka:Radio Studio 54 Network logo.svg|250px]] | adresa = via don Vittorio 148, 89044 Locri | grad = [[Locri]], [[Italija]] | područje = [[Kalabrija]] | branding = | slogan = | frekvencija = Reggio Calabria Ionica: 101.8 - 102.9 - 106.4 MHz Reggio Calabria Tirrenica: 102.0 - 105.7 - 106.3 MHz Vibo Valentia, Lamezia Terme: 106.5 MHz Cosenza Tirrenica: 106.5 MHz Cosenza Città, Rende, Savuto: 95.8 - 96.2 MHz Catanzaro Città: 106.3 - 106.5 MHz Sibari, Rossano, Corigliano Calabro: 95.8 - 101.0 MHz Castrovillari: 93.5 MHz Messina: 106.5 MHz Crotone Città: 106.5 MHz Crotone Provincia Sud: 106.3 - 106.5 MHz | relej = | repetitor = | početak = [[6. lipnja]] [[1985]]. | udjel = | udjel_na_dan = | udjel_izvor = | format = | jezik = [[Talijanski jezik|talijanski]] | snaga = | erp = | haat = | class = | facility_id = | koordinate = | pozivni_znak_značenje = | bivši_pozivni_znakovi = | bivše_frekvencije = | afilijacije = | vlasnik = | koncesionar = | sestrinske_stanice = | webcast = [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Slušaj uživo] | website = [http://www.studio54network.it/ Studio54Network] }} [[File:Radio Studio 54 Angels 2015.jpg|thumb|254px|»Anđeli« ''Studia 54 Network'' u akciji]] '''''Radio Studio 54 Network''''' (ili kraće '''''Studio 54 Network''''') Italijanska je privatna radijska postaja sa sjedištem u [[Lokri]]ju. [[Frekvencijska modulacija|Frekvencijski moduliranim]] signalom pokriva prvenstveno područje [[Kalabrija|Kalabrije]], ali i susjedne joj [[Južna Italija|južnotalijanske]] [[Talijanske regije|regije]] [[Basilicata|Basilicatu]], [[Apulija|Apuliju]] i [[Sicilija|Siciliju]]. Program emitira 24 sata dnevno. == Historija == Pietro Parretta, Francesco Massara, Enzo Gatto, Memmo Minniti i Pietro Musmeci su 6. lipnja 1985. u Lokriju ostvarili svoj mladenački san utemeljivši ''Radio DJ Club Studio 54''. Osnovana pod motom »Il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore«,{{fusg|1}} bila je to tada tek mala, lokalna, zabavnoglazbena radijska postaja. Temeljem novih propisa talijanskoga Zakona o javnom i privatnom emitiranju, 1990. se – poput mnogih drugih talijanskih privatnih radijskih postaja – organizacijski preustrojila te programski i sadržajno profilirala, pa je tako i danas prepoznatljiva po emitiranju najaktualnijih vijesti i najbolje glazbe iz talijanske i svjetske [[Pop|popularne glazbene]] produkcije. ''Radio DJ Club Studio 54'' je 1994. u potpunosti [[kompjuter]]izirao pripremu i emitiranje svojega programa, počevši tako – među prvima u Kalabriji, ali i Italiji – rabiti prednosti digitalne tehnologije u prijenosu radijskoga signala. Dostupnost signala je 1995. proširena i na susjedne regije, a dvije godine kasnije započeto je i emitiranje programa putem [[Internet]]a. U skladu s tim je 1998. promijenjeno i ime postaje, koja od tada djeluje kao ''Studio 54 Network''. Pored vlastitih projekata, ''Studio 54 Network'' uživo prenosi i mnoge značajne lokalne, regionalne i nacionalne [[koncert]]e te događanja vezana uz popularne [[Glazba|glazbene]] [[festival]]e, primjerice poznati [[Festival di Sanremo|Festival talijanske kancone]] u [[Sanremo|Sanremu]].{{fusg|2}} === ''Stargate'' === Godine 2000. ova je radijska postaja osuvremenila svoj program oživotvorenjem vlastitoga mobilnoga studija ''Stargate''. Sustav je to kompletne tehničke radijske i televizijske opreme primjerene za produkciju, [[Postprodukcija|postprodukciju]] te audio i [[video]] emitiranje programa uživo (putem Interneta) s bilo kojega mjesta pod vedrim nebom ili iz kakve koncertne dvorane. === ''Studio 54 LiveTour'' === Oživotvorenjem studija ''Stargate'' pokrenut je i projekt ''Studio 54 LiveTour'' – cjelodnevni putujući radijski i TV spektakl koji uključuje brojne zanimljive goste, glazbu, igre, zabavu i ples, a sve uz prijenos uživo. === ''Le Studio 54 Angels'' === ''Studio 54 Network'' ima i svoje »anđele« – ''Le Studio 54 Angels'', grupu djevojaka koje kao domaćice brinu o propagiranju, koordinaciji i odvijanju studijskih projekata i događanja na terenu. Od 2010. djeluju i kao tim za animaciju koji, prema potrebi, nastupa i u projektima koji nisu isključivo vezani uz programe ili događanja pod [[pokroviteljstvo]]m ''Studia 54 Network''. == Radijski program == * ''54 News'', aktualne vijesti, svakog punog sata od 7:00 do 21:00 sati * ''Soundtracks - il cinema alla radio'', u 8:40, 15:10 i 23 sata * ''Promodisco'', u 12:40, 17:40 i 19:40 sati * ''History Time'' s Lucianom Procopiom, u 13:30, 23:30 i 5:10 sati * ''Area 54 - All days'', u 14:30 i 21:30 sati * ''Pezzi da 90'', u 22:00 sati * ''Rock Italia'', u 8:40, 9:45, 21:20 i 23:45 sati * ''Italia in Prima Pagina'', [[Informacija|informacije]] i rasprave, od 6:00 do 10:00 sati * ''Rock Collection'', u 14:00 i 21:00 sati * ''54 Disco Hit'', u 7:30, 13:00, 18:00 i 22:00 sata * ''Rock a Mezzanotte'', poslije ponoći * ''Action Parade'', u 9:45 i 22:20 sati * ''The Ultimate Ipod Collection'', u 10:20 i 2:20 sati * ''Edizione Limitata'', u 20:40 i 3:40 sati * ''Concerto Impossibile'', u 3:20 i 20:40 sati * ''Emozioni'', od 23:30 sati * ''Dejà vu'', u 12:30 sati * ''Celebrity'', u 10:10 i 21:30 sati * ''Storie'', u 14:00 i 18:40 sati == Zaposlenici == * '''Glavni urednik''': [[Francesco Massara]] * '''Tonmajstori''': Giuseppe Romeo, Mimmo De Marco, Piero Fiumanò, Vincenzo Macrì * '''Voditelji programa''': Rossella Laface, Alex Albano, Enzo DiChiera, Marika Torcivia, Demetrio Malgeri, Franco Siciliano, Paolo Sia, Mara Rechichi * '''Fonoteka''': Daniela Panetta * '''Glazbena produkcija''': Francesco D'Augello, Daniela Panetta == Bivši djelatnici i suradnici == Valentina Ammirato, Massimo Apa, Rosy Carelli, Barbara Costa, Francesco Cunsolo, Veronica De Biase, Giuseppe Evalto, Eleonora Femia, Luca Filippone, Pasquale Fragomeni, Giuseppe Galluzzo, Rosana i Regina Garofalo, Luciano Procopio, Enzo Gatto, Valentina Geracitano, Luigi Grandinetti, Antony Greco, Paolo Guerrieri, Gianluca Laganà, Ugo La Macchia, Peppe Lentini, Emily i Debora LoGiacco, Antonio Lombardo, Eddy i Ottavia Lombardo, Pino Martelli, Tommaso Massara, Chiara Mearelli, Memmo Minniti, Sergio Minniti, Stefania Morabito, Francesco Parasporo, Clementina Parretta, Sandro Pascuzzo, Rossana Pedullà, Espedita Rechichi, Francesca Ritorto, Antonella Romeo, Roberta Rupo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Enrico Ventrice. == Napomene == #{{fusd|1}} Riječi su ovo slavnoga [[Bob Marley|Boba Marleya]]: »One good thing about music, when it hits you, you feel no pain.« / »Dobro je u glazbi to da kad te pogodi, ne osjećaš nikakvu bol.« #{{fusd|2}} [http://www.milanodabere.it/news/eventi/sanremo_2007_da_fabbrica_di_sogni_a_sagra_del_belpaese_5086.html Milanodabere.it – Rosario Pipolo: »Dalla diretta radiofonica su Studio 54 Network a gli incontri per vivere il Festival in maniera “Off”«] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328134114/http://www.milanodabere.it/news/eventi/sanremo_2007_da_fabbrica_di_sogni_a_sagra_del_belpaese_5086.html |date=2016-03-28 }} {{ita icon}} preuzeto 29. rujna 2012. == Vanjske veze == {{Commonscat|Radio Studio 54 Network}} * [http://www.studio54network.it Službene stranice] {{it icon}} * [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Internet streaming (Internetsko emitiranje)] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1985.]] [[Kategorija:Italijanske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Locriju]] giqdvvlgzu4i65u35iugrq1umqxv35o 0 166070 42606090 42546730 2026-06-05T22:44:02Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606090 wikitext text/x-wiki {{Druga upotreba|istoimeni film|Užička republika (1974)}} {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime= Užička republika |hr_ime=Užička republika |izvorno_ime=Ужичка република |zastava=Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg |grb= |himna=''Nijedna službena''<sup>1</sup> |genitiv=Užičke republike |događaj_start = [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]] u [[Užice|Užicu]] |događaj1 = [[Bitka kod Drežnika]] |događaj2 = Oslobođenje Užica |događaj3 = [[Napad četnika na Užice]] |događaj4 = [[Bitka na Kadinjači]] |datum_start = [[28. 7.|28. srpnja]] [[1941]]. |datum_događaj1 = [[18. 8.|18. kolovoza]] [[1941]]. |datum_događaj2 = [[24. 9.|24. rujna]] [[1941]]. |datum_događaj3 = [[1. 11.|1. novembra]] [[1941]]. |datum_događaj4 = [[29. 11.|29. studenoga]] [[1941]]. |datum_kraj = [[1. 12.|1. prosinca]] [[1941]]. |godina_start = 1941. |godina_kraj =1941. |status = Partizanska slobodna teritorija |flag_p1=Flag of Germany 1933.svg |p1 = Treći Reich |s1 = Treći Reich |flag_s1 = Flag of Germany 1933.svg |kontinent = Europa |jezik=[[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]<br />(''de facto'' [[Zlatiborski govor|Užički govor]]) |mapa=Ustanak u Srbiji (Užička republika), jesen 1941.jpg |mapa_opis = Oslobođena teritorija tokom ustanka u Srbiji, poznata kao Užička republika, jesen 1941. |glavni_grad=[[Užice]] |vlada_tip = Socijalistička narodna republika |era = [[Drugi svjetski rat]] |titula_vođa= Predsjednik<sup>2</sup> |godina_vođa1 = |vođa1= [[Dragojlo Dudić]] |zamjenik1 = [[Petar Stambolić]] |godina_zamjenik1 = |titula_zamjenik = Sekretar<sup>3</sup> |valuta= |fusnote= <sup>1</sup> - Kao neslužbena himna su se koristile razne partizanske pjesme i ''[[s:sr:Hej, Sloveni|Hej, Sloveni]]''<br /><sup>2</sup> - Predsjednik [[Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju|Glavnoga narodnooslobodilačkog odbora za Srbiju]].<br /><sup>3</sup> - Sekretar (hrv. tajnik) Glavnoga narodnooslobodilačkog odbora za Srbiju. }} '''Užička republika''' je ustaljeni naziv za veliki ustanički [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodni teritorij]] u zapadnoj Srbiji, i, djelomično, istočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni]], sa oko milion stanovnika, uspostavljen [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustankom]] [[1941]]. godine, nakon što su [[nacionalsocijalizam|nacisti]] okupirali [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]].<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Vlast u njoj je bila dualna, predstavljajući neku vrstu faktičke podele uticaja. Partizanski centar ove slobodne teritorije nalazio se u Užicu, a četnički na Ravnoj gori.<ref name="Petranović"/> Tokom postojanja Užičke republike punom parom je radila partizanska fabrika oružja i municije u Užicu. To je 1941. bila jedina [[fabrika]] u okupiranom delu Evrope gde se proizvodilo oružje za borbu protiv fašizma.<ref name="nmuzice.org.rs">{{Cite web |title=Партизанска Фабрика оружја и муниције |url=http://www.nmuzice.org.rs/index.php/sr/izlozbe/partizanska-fabrika-oruzija |access-date=2013-11-21 |archivedate=2014-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222213748/http://www.nmuzice.org.rs/index.php/sr/izlozbe/partizanska-fabrika-oruzija |deadurl=yes }}</ref> == Nastanak == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} === Stvaranje slobodne teritorije === [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji septembra 1941. godine.]] U stvaranju slobodne teritorije u zapadnoj Srbiji učestvovalo je 13 [[Partizanski odredi Srbije|partizanskih odreda]]: Valjevski, Mačvanski, Posavski, Kosmajski, Prvi i Drugi Šumadijski, Pomoravski, Kragujevački, Vrnjačko-trstenički, Kopaonički, Kraljevački, Čačanski i Užički partizanski odred.<ref name="Petranović"/> Uz njih, u stvaranju slobodne teritorije učestvovalo je i nekoliko četničkih jedinica: Cerski četnički odred pod komandom kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], Odred potpukovnika [[Veselin Misita|Veselina Misite]], Odred poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]] i Odred popa [[Vlada Zečević]]a (neki su kasnije pristupili [[NOP]]-u). Ovi četnici nisu stupili u borbu protiv Nemaca po naređenju četničkog vođe Draže Mihailovića već samoinicijativno.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_2.htm</ref> === Oslobođenje Užica === [[File:Ulazak partizana u Užice 1941.jpg|thumb|Ulazak partizana u Užice 1941.]] Jedna od najvećih pobeda [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] nad Nemcima izvojevana je 20. septembra u selu [[Gorobilje|Gorobilju]], kod Požege.<ref name="Mitrović"/> Sa drugovima iz Požeške čete, [[Petar Leković]] je uspeo da ubije nemačkog komandanta. Nemci su se posle pogibije komandanta pokolebali, a partizani izvršili nekoliko juriša. To je Nemce potpuno slomilo, i počeli su da beže napuštajući položaje. Skakali su u korito reke Đetinje, krili se po kukuruzima i zavlačili u šiblje.<ref name="Mitrović"/> Borba kod gorobiljske škole trajala je od podne do uveče. Nemački poraz bio je potpun - imali su desetinu mrtvih i ranjenih. Borci Požeške i Ariljske čete uspeli su da neprijatelja unište u gorobiljskoj bici, uz veliku pomoć seljaka okolnih sela. Sukobi sa partizanima pokazali su Nemcima da oni na teritoriji užičkog okruga nisu u mogućnosti da održe pozicije. Štab Užičkog partizanskog odreda bio je već izradio plan o napadu na Užice i masovno okupljao ljudstvo za ovu operaciju.<ref name="Mitrović"/> No, Nemci nisu čekali da budu opkoljeni i uništeni. Zbog toga je glavnokomandujući nemačkim snagama u Srbiji general Franc Beme doneo odluku o evakuaciji preostalih trupa: {{citat|„Došao sam do teške odluke: napustio sam postupno Užice i Čačak, gde su okupljene nemačke trupe imale jake gubitke, i ove sam povukao u Kraljevo..."<ref name="Mitrović">[https://znaci.org/00001/240.htm Dojčilo Mitrović: ZAPADNA SRBIJA 1941.]</ref>|[[Franz Böhme]]}} Nemci su se evakuisali iz grada pod pritiskom ustanika, ostavljajući vlast u rukama lojalnih [[četnik]]a.<ref name="Mitrović"/> Na dan kada su Nemci napustili Užice, šest nemačkih Štuka bombardovalo je slagalište municije u Krčagovu s ciljem da ga unište, kako ne bi palo ustanicima u ruke.<ref name="Mitrović"/> Po ulasku u Užice, partizani su zatekli nedirnutu najvažniju fabriku oružja u Srbiji – životno važan činilac u rukama partizanske komande.<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> == Podela vlasti == {{main|Narodnooslobodilački odbor}} [[Datoteka:Captured Germans in Užice 1941.jpg|mini|Srpski ustanici (partizani i četnici) sprovode zarobljene Nemce kroz Užice 1941.]] Užička republika, u jesen 1941, nije bila homogena teritorija sa jednom vlašću i jedinstvenim oružanim snagama. Za sve vreme postojanja za nju je karakteristično dvojstvo vlasti, vojski i komandi, ali su odlučujući pečat celoj organizaciji vlasti i odbrane davale snage narodnooslobodilačkog pokreta, sa komunistima kao jezgrom, naročito po svojoj vojnoj snazi (25.000 boraca naspram nekoliko hiljada četnika).<ref name="Petranović"/> Postojala su dva odvojena štaba - Vrhovni štab NOPOJ i Vrhovna komanda Mihailovića. Partizanska „prestonica" bila je u Užicu, a četnička u Požegi. Četnici su se domogli još varoši, sem Požege: Raške, Vrnjačke banje i drugih; zauzimanjem Požege, Arilja i Ivanjice pod svojom kontrolom držali su sve varošice u dolini Moravice. U Čačku i Gornjem Milanovcu partizani i četnici delili su vlast na paritetnom principu, a skoro u svakom mestu „Republike" postojale su obe komande mesta, pa i u Užicu, centru „Užičke republike". U svakom mestu slobodne teritorije postojala su dva mobilizaciona stola - jedan partizanski i drugi četnički.<ref name="Petranović"/> Na tlu Užičke republike izgradiće se mreža narodnooslobodilačkih odbora: u Krupnju, Čajetini, Kosjeriću, Arilju, Bajinoj Bašti, Užicu, Čačku. Gradski narodnooslobodilački odbor u Užicu izabran je 7. oktobra 1941. godine. Njegov program bio je sadržan u tri reči: „''Sloboda, hleb, ogrev''".<ref name="Petranović"/> [[16. novembra]] u slobodnom Užicu formiran je Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju, tzv. „Užička vlada“.<ref>Tito ga naziva „Centralni odbor za čitavu oslobođenu teritoriju" - Vrhovni štab NOPOJ, br. 136 - Štabu Komande Južnog fronta, muzej Titovo Užice.</ref> Predsednik Glavnog odbora Srbije bio je [[Dragojlo Dudić]], koji je vodio i resor poljoprivrede, a sekretar [[Petar Stambolić]]. [[Mirko Tomić]] brinuo je o snabdevanju i zdravstvu, [[Mitar Bakić]] o finansijama, [[Milentije Popović]] o građevinarstvu, [[Jovan Popović]] i [[Mitra Mitrović]] o prosveti i školstvu, [[Nikola Grulović]] i [[Vlada Zečević]] o zanatstvu i trgovini, a [[Jusuf Tulić]] nije imao resora. Glavni narodnooslobodilački odbor Srbije radio je do 29. novembra — sve do povlačenja partizanskih snaga u Sandžak i Bosnu.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} U biti, jedina veza Užičke republike s državnošću bila je organizirana vlast na privremeno oslobođenom području. Užička republika nije imala stalne granice, već su se one mijenjale gotovo svakodnevno sa svakim pokretom partizana na jednoj i okupatora na drugoj strani, a otprilike su zauzimale područje od rijeka [[Drina|Drine]] na zapadu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] na istoku i od rijeke [[Skrapež]]a na sjeveru do [[Uvac|Uvca]] na jugu. == Partizanska fabrika oružja == Po ulasku partizanskih snaga u Užice, 24. septembra 1941. godine organizovana je proizvodnja u predratnoj Fabrici oružja i municije u [[Krčagovo|Krčagovu]]. Pošto su česta nemačka bombardovanja onemogućavala proizvodnju, po naređenju Vrhovnog štaba Fabrika je raseljena na više mesta u gradu. Mašine jednog dela municijskog odeljenja i alatnica smeštene su u podzemne prostorije izgrađene pred početak rata za potrebe trezora Narodne banke. Proizvodnja je bila organizovana u tri smene. U periodu Užičke republike u partizanskoj fabrici oružja i municije je proizvedeno za front:<ref name="nmuzice.org.rs"/> {| class="wikitable" |- | Pušaka || 21.000 |- | Specijalnih pušaka za vrhovni štab || 40 |- | Puščanih metaka || 2.700.000 |- | Pištoljske municije || 90.000 |- | Pancirne municije || 20.000 |- | Tromblona – nosača bombi || 300 |- | Ručnih bombi || 30.000 |- | Poravljeno puškomitraljeza || oko 300 |- | Popravljeno topova || 3 |- | Remontovano topovskih granata || 5.000 |- | Napravljeno nagaznih mina || 2.000 |- | Napunjeno flaša benzinom || 3.000 |} Od radnika Fabrike oružja formirana je partizanska četa koja je bila u sastavu Radničkog bataljona Užičkog odreda. Podzemni tuneli su po zamislima inž. Vladimira Smirnova adaptirani za potrebe Fabrike i kao civilno sklonište. Prostor poprečnog tunela korišćen je za smeštaj materijala i proizvoda Fabrike. Partizanska fabrika oružja i municije radila je do 22. novembra 1941. kada se dogodila tragična eksplozija u kojoj je izginula čitava smena radnika i civili zatečeni u skloništu. == Propaganda protiv Užičke republike == {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} Profašistički vođa [[Dimitrije Ljotić]] je putem propagande žestoko napadao partizane. Oslobođenu užičku teritoriju Ljotić predstavlja kao "Srpsku sovjetsku socijalističku republiku" kojom upravljaju nekakva četiri misteriozna stranca iz hotela Palas u Užicu, muška i ženska omladina stanuju zajedno u "narodnim domovima" gde se uče teoriji i praksi "slobodne ljubavi", sve javne verske manifestacije su zabranjene itd. On još piše da u Užicu masovno ubijaju Srbe-domaćine, a u partizanskim jedinicama nema srpskih seljaka - "od Srba intelektualci, inače Cigani, Jevreji, Madžari, Bugari, Arnauti, Hrvati".<ref>http://www.crvenakritika.org/istorija/76-propaganda-u-okupiranoj-srbiji</ref> Sličnu propagandu ponavlja i četnički vođa [[Dragoljub Mihailović]], koji na sastanku sa Nemcima navodi da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: Bugarin Janković, Jevrejin [[Josif Majer|Lindemajer]], Mađar [[Stevan Borota|Borota]], dva muslimana čija mi imena nisu poznata, pripadnik ustaša major Boganić" (imena i podaci su netačni sem [[Stevan Borota|Borote]], ali on nije Mađar).<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> == Pad Užičke republike == {{main|Operacija protiv Užičke republike|Bitka na Kadinjači|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.}} [[Datoteka:Slobodan Sekulić Užice 1941.jpg|minijatura|Komandir partizanske čete [[Slobodan Sekulić]] odaje poštu izginulim borcima u Užicu 2.X. 1941 g.]] [[File:Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.jpg|thumb|Nemačko-ljotićevski preki sud u Užicu, 1942.]] Država je trajala samo 67 dana, od [[24. 9.|24. rujna]] do [[29. 11.|29. studenoga]] 1941., a potom je pala u ruke njemačkog [[Wehrmacht]]a i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], dok su se partizani povukli prema [[Sandžak]]u. {{citiranje|Nakon pada Užičke republike u neprijateljske ruke, nastao je »lov«. Uhvaćen sam u selu kod Kadinjače (Cerje). Najpre su me hapsili ljotićevci, a kasnije četnici.<ref>Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 216), Beograd 1982.</ref>|[[Dragoljub Jovašević]]}} Prilikom povlačenja preko [[Zlatibor]]a, u studenom i prosincu [[1941]]. godine, pratile su ih njemačke jedinice, koje su tada strijeljale osam boraca Druge čačanske partizanske čete, pet boraca Šeste ibarske partizanske čete, osamnaest boraca Tamnavskog partizanskog bataljuna, kao i 41 civilnu osobu sa Zlatibora. U partizanskoj bolnici koja se nalazila na Zlatiboru Nijemci su strijeljali sedamnaest ranjenika, boraca Užičkog odreda, šest civila iz užičkog kraja, četrnaest ranjenika iz Čačanskog odreda, jednog civila iz čačanskog kraja, jednog ranjenika iz Posavskog odreda, tri ranjenika iz Valjevskog odreda, po jednog ranjenika iz Kopaoničkog i Mačvanskog odreda, dva ranjenika iz Šumadijskog odreda, dva iz Kosmajskog odreda, jednog iz Kragujevačkog odreda i četvoricu drugih boraca ranjenika. == U popularnoj kulturi == O Užičkoj republici je snimljen i [[Užička republika (film)|istoimeni film]]. == Savremena tumačenja == Srpski novinar [[Zoran Panović]] ocenjuje da „Užička republika“ jeste bila slobodna teritorija, ali i "sovjetizovana Vandeja". U njoj su metkom u potiljak ubijeni [[Živojin Pavlović (komunista)|Živojin Pavlović]], pisac „Bilansa sovjetskog termidora“ (stari komunista koji je još tada posvedočio o Staljinovim [[čistka]]ma), i [[Mihailo Milovanović]], slikar Vrhovne komande srpske vojske u ratovima 1912-1918.<ref>[http://www.danas.rs/danasrs/kolumnisti/cetrnaesti_kilometar.1083.html?news_id=229352 Četrnaesti kilometar]</ref> == Literatura == * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Operacija Užice]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Napad četnika na Užičku republiku]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Srbiji|Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] * [[Bihaćka Republika]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Užička Republika| ]] [[Kategorija:Bivše države u Evropi]] [[Kategorija:Bivše države na Balkanu]] [[Kategorija:Države i teritorije uspostavljene 1941.]] [[Kategorija:Prestanci 1941.]] bz11fztu05sqa41oeqq6fvc8q1tvoq9 0 166108 42605883 42604335 2026-06-05T22:04:26Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605883 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob=<span style="font-size: medium;">Operacija protiv Užičke republike</span><br /> '''''(Prva neprijateljska ofanziva)''''' | deo= [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanka u Srbiji]] i [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]]| slika = German massacre in Serbia 1941.jpg | opis_slike = Nemačka masovna streljanja u Srbiji radi gušenja ustanka 1941.| datum = [[16. 9.|16. septembar]] - [[1. 12.|1. decembar]] [[1941]].| mesto = [[Užička republika]] ([[Nedićeva Srbija]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]])| komandant1={{flagicon|NJE|Nazi}} [[Franz Böhme|Franc Beme]]<br /> {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Paul Bader]]<br /> [[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Milan Nedić]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Kosta Pećanac]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]<ref name=Vojna/> <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Vučko Ignjatović]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Miloš Glišić]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Neško Nedić]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Predrag Raković]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Boža Javorski]] | komandant2=[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Josip Broz Tito]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Sreten Žujović]]<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Dragojlo Dudić]]{{KIA}}<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Nebojša Jerković]]{{KIA}}<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Koča Popović]]<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Filip Kljajić]]| jedinice1 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] <br /> {{flagicon|NJE|Nazi}} [[113. divizija]] <br />{{flagicon|NJE|Nazi}} 125. puk [[164. divizija|164. divizije]] <br />{{flagicon|NJE|Nazi}} deo [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. divizije]] pojačan snagama NDH<br />[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Srpska državna straža|nedićevci]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Prvi valjevski četnički odred|Valjevski četnički odred]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Požeški četnički odred]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Ljubićki četnički odred]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Pećančevi četnici]] | jedinice2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanski NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Užički NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Valjevski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavski NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Čačanski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kraljevački NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kragujevački NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kosmajski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] ostali NOP odredi| snaga1= 80.000 vojnika| snaga2= 15.000 partizana| | gubici1= nepoznati, više stotina<ref name="ReferenceA"/>| gubici2 = više od 2000 ustanika<ref name="znaci.org">https://znaci.org/dokument.php?br=32541</ref><br>streljano 12.196 civila.<ref name="ReferenceA">https://znaci.org/00001/4_12_2_11.pdf</ref>| rezultat = {{flagicon|NJE|Nazi}} pobeda [[Vermaht]]a | strana1 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Treći rajh|Treći Rajh]] <br />[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Nedićeva Srbija]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[četnici]]<ref name=Vojna>''Vojna enciklopedija'', 487. str.</ref> <br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25px]] [[NDH]]| strana2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] }} '''Operacija protiv Užičke republike''' označava veliku nemačku ofanzivu preduzetu protiv [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] u jesen [[1941]]. godine. U jugoslavenskoj istoriografiji poznata je kao '''''prva neprijateljska ofanziva''''', dok je kodno ime bilo '''''operacija Užice''''' ({{jez-nem|Unternehmen Užice}}). Ofanzivu su pokrenule nemačke okupacione snage u saradnji sa kvislinškim snagama protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] odreda i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], organizovanih na slobodnoj teritoriji [[Užička republika|Užičke republike]]. Ofanziva je pokrenuta sredinom [[septembar|septembra]] (prva faza ''[[operacija Mačva]]''<ref>Istorijski atlas oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije, Beograd, 1952.</ref>) i trajala je do početka [[decembar|decembra]] [[1941]]. godine. Operaciju su obeležili masovni zločni nad civilima, sa karakteristikama genocida. U jesen 1941. godine, tokom gušenja ustanka u Srbiji, nacisti su tokom sistematskog sprovođenja ratnog zločina ukupno streljali 12.196 civila.<ref name="ReferenceA"/> Četnički vođa [[Draža Mihailović]], iako isprva učestvuje u ustanku protiv Nemaca, nakon početka nemačke ofanzive samoinicijativno se angažovao u gušenju ustanka, [[Napad četnika na Užičku Republiku|napao Užice]], [[Sastanak u Divcima|ponudio Nemcima svoje usluge]] i [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao deo svojih]] odreda kod okupatora. Operacija protiv Užičke republike je bila najveća operacija [[Vermaht]]a na tlu Jugoslavije od [[Aprilski rat|aprilskog rata]]. Na osnovu stečenih iskustava iz prve neprijateljske ofanzive u Srbiji, formirana je prva regularna jedinica Narodnooslobodilačke vojske, [[1. proleterska brigada]].<ref name="Primorac III">[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]</ref> == Pozadina == === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Užička republika}} Oružani ustanak u [[Srbija|Srbiji]] u [[leto]] 1941. godine dostigao je široke razmere, posebno u [[Šumadija|Šumadiji]], gde je dejstvovalo dvanaest partizanskih odreda sa preko 15.000 dobro naoružanih boraca. Do kraja septembra 1941, sva su veća mesta u zapadnoj Srbiji bila oslobođena, sem [[Kragujevac|Kragujevca]], [[Valjevo|Valjeva]], [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Šabac|Šapca]]. Na oslobođenoj teritoriji izabrani su [[Narodnooslobodilački odbor]]i i [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Srbije|Glavni NOO Srbije]], kao izraz narodne vlasti. U slobodnom [[Užice|Užicu]] bilo je i sedište Vrhovnog štaba NOPOJ i tu je radila prva partizanska fabrika oružja. Partizanski odredi u istočnoj Srbiji ugrozili su nesmetanu eksploataciju rudnika bakra, važnog za nemačku ratnu industriju. Manje slobodne teritorije formirane su i na jugu Srbije, gde su partizani ometali saobraćaj komunikacijama u dolini [[Južna Morava|Južne Morave]]. Pokušaji Nemaca da posadnim divizijama i ostalim raspoloživim snagama u toku leta uguše ustanak u Srbiji nisu dali rezultata, kao ni oružane akcije kvislinške [[Milan Nedić|Nedićeve]] vlade protiv partizanskih snaga. Partizanska povećana aktivnost sve je više ometala komunikacije Nemaca sa jugom [[Balkan]]a, a napose sa [[Grčka|Grčkom]]. === Nemačke pripreme za ofanzivu === [[File:Germans burning Mačva 1941.jpg|thumb|Nemačka vojska pali sela po Mačvi 1941.]] Kako bi osigurala nesmetan saobraćaj i ugušila aktivnost partizanskih jedinica, nemačka [[Vrhovna komanda Vermahta]] je [[16. 9.|16. septembra]] donela odluku da bezobzirno uguši ustanak. Nemačke i kvislinške snage Milana Nedića, [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] pojačane su [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačkom divizijom]] dovedenom iz [[Francuska|Francuske]], [[113. divizija|113. divizijom]] sa [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočnog fronta]] i 125. Pukom [[164. divizija|164. divizije]] iz Grčke. U ofanzivi su učestvovale i ustaško-domobranske snage sa delovima [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]] sa zadatkom da posedanjem [[Drina|Drine]] od [[Zvornik]]a do ušća onemoguće prebacivanje partizana iz Srbije u [[Bosna i Hercegovina|Bosnu]]. Ukupna jačina neprijateljskih vojnika bila je oko 80.000 vojnika. Rukovođenje operacijama povereno je štabu 18. nemačkog korpusa na čelu sa generalom [[Franz Böhme|Francom Bemeom]] ({{jez-nem|Franz Böhme}}). Prema naređenju nemačke Vrhovne komande, prvo je masovnim represalijama trebalo stvoriti „zastrašujući primer“ kako bi se ubuduće onemogućila ustanička aktivnost. Sva naselja u rejonu borbi trebalo je spaliti ili razrušiti avijacijom, za svakog ranjenog nemačkog vojnika streljati 50, a za ubijenog 100 [[Srbi|Srba]] i pohvatati sve muško stanovništvo od 16 do 50 godina i otpremiti ga u koncentracione logore. Osnovna zamisao nemačke operacije bila je okruženje partizanskih snaga forsiranim prodiranjem na pravcu Ljubovija-Užice i Kraljevo-Čačak-Užice.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} == Angažovane snage == Glavna nemačka udarna snaga operacije protiv Užičke republike nisu bile tri divizije (i pomoćne snage) koje su do tada držale okupaciju Srbije i do tada pretrpele ozbiljne udarce. Dovedene su dve elitne divizije i jedan ojačani puk koji su potpomogli postojeće okupacione snage.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Nemačke divizije su bile pomognute od lokalnih snaga: {{sfn|Jovanović|1998|p=164}} * [[Srpski dobrovoljački korpus]] * [[Srpska državna straža]] * [[Ruski zaštitni korpus]] * [[Legalizovani četnici]] Pećanca i Mihailovića == Tok borbi == === I faza nemačke ofanzive === {{main|Operacija Mačva}} [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|[[Masakr u Kraljevu|Streljani taoci u Kraljevu]] 1941. godine.]] U prvoj fazi ofanzive, koja je počela napadom 342. divizije na [[Mačvanski partizanski odred]] [[28. 9.|28. septembra]] i trajala do [[20. 11.|20. novembra]], Nemci i kvislinzi uspeli su da potisnu partizanske odrede, koji su operisali severno i istočno od linije [[Loznica]], Valjevo, Kragujevac, Kraljevo. Naročito teške borbe vođene su u [[Mačva|Mačvi]] na drumu Valjevo-Loznica, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], [[Rudnik]]a, Kragujevca i Kraljeva. U toku ovih borbi nemačke jedinice počinile su mnoge zločine. Tako su u Mačvi jedinice 342. divizije, prema nemačkim podacima, streljale 1.968, u logore oterale 22.558 ljudi, te spalile veći broj sela i varošicu [[Krupanj]]. Posebno težak zločin Nemci su izvršili u Kragujevcu ([[masakr u Kragujevcu|kragujevački oktobar]]), gde su [[20. 10.|20.]] i [[21. 10.|21. oktobra]] streljali više hiljada građana, među kojima više stotina đaka gimnazije zajedno sa profesorima. Istog dana u Kraljevu su streljali 2.000 ljudi. Nemačke i kvislinške snage koje su operisale u istočnoj Srbiji razbile su i nanele teške gubitke partizanskim jedinicama, te ponovo osigurale nesmetanu eksploataciju borskih rudnika. Partizanske snage koje su preostale, i dalje su bile izložene teškim napadima neprijatelja. Za to vreme, četnički odredi [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] nudili su saradnju okupatoru protiv partizana. Uoči završnog nemačkog udara, četnici su masovno napuštali front, tvrdeći da njih Nemci neće napadati, već samo partizane: {{citat|Svuda kuda su prolazili, širili su paniku i govorili kako će partizani platiti ceh, jer Nemci neće napadati četnike.{{sfn|Dudić|1957|p=222-223}}|Dragojlo Dudić, dnevnički zapis od 26. oktobra 1941.}} [[Vrhovni štab NOVJ]] je i dalje pokušao da sa pukovnikom Mihailovićem postigne dogovor o zajedničkom nastupanju protiv Nemaca, ali je ovaj izbegavao direktan sporazum.<ref name=Vojna/> === Četnički napad na Užičku republiku === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku|Sastanak u Divcima}} [[File:Prva neprijateljska ofanziva.jpg|thumb|Prva neprijateljska ofanziva]] {{Operacije NOVJ}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Protest protiv bratoubilačke borbe, Čačak novembar 1941.]] 28. oktobra pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] se [[sastanak u Divcima|ponudio Nemcima kao saradnik]] u borbi protiv komunista. Već 1. novembra, naredio je opšti četnički napad na [[Užička republika|Užičku republiku]]. U noći između 1. i 2. novembra 1941. godine četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića napali su na Užice. Iste noći na Ivanjicu su napali četnici Bože Ćosovića "Javorca".<ref name="Presuda"/> Četnički napad na Užice planiran je iz četiri pravca: <ref name="Plan napada">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_13.htm PLAN ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD KRAJA OKTOBRA 1941. ZA NAPAD NA PARTIZANSKE SNAGE I VŠ NOPOJ U UŽICU]</ref><ref>Kopija originala u Arhivu VII, Ča, k. 50, reg. br. 6/1 (S-V-5629/1).</ref>{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} # '''Čajetina-Užice''': jugozapadnim pravcem, sa Zlatibora, od Čajetine preko Mačkata ka Užicu # '''Mokra Gora-Stapari-Užice''': zapadni pravac, od Kremana i Bioske preko Stapara ka gradu # '''Kosjerić-Užice''': severoistočnim pravcem, od planine Crnokose preko Karana ka gradu # '''Požega-Užice''': istočnim pravcem, od Požege preko brda Trešnjica ka Užicu. Izgovor četnika je bi da "ne mogu dalje gledati kako nestaju jedan po jedan srpski život u borbi za političku vlast koju žele da uzmu nekoliko ljudi", te radi zaštite ljudi u Užicu, će ući u Užice. U zapovesti komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. za napad na Užice se naređuje: "U radu biti odlučan, hrabar i energičan kao što to dolikuje srpskim četnicima", a potom "'''U noćnim borbama najbolje je sve iznenadno i bez larme likvidirati'''."<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> Napad na Užice izvršio je [[Požeški četnički odred]] 2. novembra 1941. u ranim jutarnjim časovima. Napad četnika nije se odvijao prema planu. Ribaševinski četnički odred je bio razbijen 1. novembra ujutro od Dragačevskog bataljona i delova [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]]. Dejstva Zlatiborskog četničkog odreda i Kremanske četničke grupe bila su sprečena vojnim, političkim i drugim merama koje su Vrhovni Štab NOPOJ i Štab Užičkog NOPO preduzeli na osnovu pouzdanih podataka da četnici pripremaju napad na Užice.<ref>Opširnije o tome, vidi dok. br. 14—17, Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 60 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; Nikola Ljubičić, Jevrem Popović, Milivoje Kovačević, Milivoje Radovanović Farbin, Užice 1941, Ustanak u užičkom kraju, Vojno delo, Beograd, 1961 (dalje N. Ljubičić i dr., n.d.), str. 199—210.</ref> U odbrani grada učestvovali su Užički NOPO, Dragačevski bataljon Čačanskog NOPO, Železnička i Odbornička četa i sami građani koji su se prihvatili oružja i stupili u partizanske jedinice. Posle žestokih borbi tokom dana u rejonu Trešnjice, četnici su bili razbijeni.<ref>Opširnije, vidi Zbornik NOR-a, tom I, kni. 1, dok. br. 70 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; V. Dedijer, Dnevnik I, str. 52; N. Ljubičić i dr., n.d., str. 214—222.</ref> Nastavljajući gonjenje četničkih snaga posle njihovog neuspelog napada na Užice, partizanske snage su 3. novembra 1941. posle podne zauzele [[Požega|Požegu]]. Nakon toga je Vrhovni štab NOPOJ četnicima ponudio pregovore radi sklapanja sporazuma čije su osnovne tačke bile: obustavljanje neprijateljstava, formiranje zajedničke komande i obrazovanje mešovite komisije za ispitivanje uzroka i krivaca za sukob. Na toj osnovi sklopljeni sporazum Draža Mihailović je otkazao i 5. novembra uputio ultimatum VŠ NOPOJ da partizani napuste Požegu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 43/10</ref> VŠ NOPOJ nije prihvatio četnički ultimatum, već je svojim jedinicama naredio da nastave čišćenje požeškog i užičkog sreza od četnika.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 72</ref> 4. novembra 1941. godine četnici su ubili blizu Ravne Gore oko 30 partizana, koje su bili na prevaru zarobili, među kojima je bilo 18 devojaka koje su bile upućene u Užice za bolničarke.<ref name="Presuda"/> 6. novembra, četnici koji su se par dana ranije povukli sa fronta kod Kraljeva, napali su prvo na partizansku tenkovsku jedinicu i partizansku artiljeriju i uništili posadu, a zatim [[Borbe za Čačak 1941.|napali na Čačak]]. Istog dana, četnički odred kapetana Račića izvršio je drugi napad na Užice, a četnički odred kapetana Neška Nedića i poručnika Voje Popovića napao je Kolubarski partizanski bataljon na položajima kod Valjeva, koji je vodio borbe protiv Nemaca.<ref name="Presuda"/> 9. novembra Mihailović je komandantu bosanskih četničkih odreda naredio opšti prelazak ka Užicu i napad na partizane: {{izdvojeni citat|Situacija je takva da sve naše trupe iz Bosne najbržim načinom povučete na Bajinu Baštu, usput i kod Vas sve partizane razoružavati i naoružavati naše ljude, na koji način povećavati Vaše odrede. Čim dođete u Bajinu Baštu, jedan deo snaga uputite pravcem ka Užicu a drugi na Kosjerić, da napadaju na partizane, da ih razoružavaju i naoružavaju naše. Najnužnije čete ostaviti samo u Bosni, ali samo najnužnije.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>}} Istovremeno, Mihailović je [[Borbe za Čačak 1941.|napao partizane u Čačku]] i drugim gradovima. U to vreme su partizanske snage, pošto su odbile napad četnika na Užice i Čačak, produžile dejstva protiv četničkih snaga koje su se povlačile ka Ravnoj gori, i stezale obruč oko štaba Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Partizanski odredi su potukli četnike i opkolili Mihailovićev štab na Ravnoj gori. Na Mihailovićevu molbu, Vrhovni štab je obustavio partizanske akcije protiv četnika, kako bi se sprečila daljnja bratoubilačka borba. Ipak, nekoliko dana kasnije u selu [[Divci (Valjevo)|Divci]] kod Valjeva, Mihailović se [[11. 11.|11. novembra]] [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima]] radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana i kao dokaz svoje vernosti im [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predao 350 zarobljenih partizana]], koje su ovi potom streljali.<ref name=Vojna/> Četnička operacija imala je za jednu od posledica da nije bilo izvršeno odgovarajuće grupisanje partizanskih snaga za odbranu i njihovo utvrđivanje.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} No najvažnije što je četnička operacija sprečila blagovremeno formiranje pokretnih jedinica tj. [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske]], a možda još takvih brigada.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} === Sabotaža užičke fabrike oružja === Nekoliko dana uoči nemačkog napada, neki nemački agent je uspeo da u fabrici pušaka i municije u Užicu, koja se nalazila u trezorima užičke filijale Narodne banke, podmetne paklenu mašinu, koja je prouzrokovala strašnu eksploziju i preko 100 ljudskih žrtava, većinom radnika i radnica, žena i dece, koji su u trezorima tražili zaštitu od neprekidnih nemačkih vazdušnih napada.{{sfn|Broz|1979|p=78}} === Nemački napad na Užičku republiku === {{main|Bitka na Kadinjači}} U nemačkoj naredbi za gušenje ustanka od 18. novembra stoji da četnike treba tretirati kao ratne zarobljenike, a partizane ubijati: {{izdvojeni citat|Gde god se pojave komunističke bande treba ih uništiti. Sve četničke formacije Draže Mihailovića razoružati i zarobiti.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 148.</ref>}} [[File:Radnički bataljon.jpg|thumb|Poslednja odbrana Užica, novembra 1941.]] Pošto su operacijama uspeli da smanje partizansku teritoriju i pošto im je u pomoć pristigla 113. Divizija, Nemci su pokrenuli drugu fazu ofanzive. Njihove snage počele su da nadiru od [[Ljubovija|Ljubovije]], Valjeva, Kragujevca i [[Kruševac|Kruševca]] koncentrično prema Užicu. {{izdvojeni citat|U Užice sam otišao po pozivu, na referisanje. Tito mi je tom prilikom saopštio da situacija postaje dramatična i naložio mi da preuzmem odbranu grada. Imao sam na raspolaganju male, slabo opremljene i slabo organizovane jedinice. Nismo mogli ništa učiniti.<ref>https://www.znaci.org/00001/25_4.htm</ref>|[[Koča Popović]]}} U odbrani „Užičke republike" partizani nisu primenili strategiju [[gerila|gerilskog rata]], da se slobodna teritorija ne brani frontalno. Vrhovni štab je izvršio pogrešnu procenu snaga Nemaca, na osnovu dotadašnje žilave odbrane slobodne teritorije, zadržavanjem jedinica [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizije]] kojoj nije uspelo da slomi otpor „Užičke republike". Na sastanku u Užicu 26. novembra 1941. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] odlučio je da se oslobođena teritorija brani po svaku cenu. Partizanske snage su već bile iznurene prethodnim borbama sa četnicima. Pored toga, krajem oktobra na tlu Srbije se našla još jedna nemačka operativna jedinica, [[113. divizija]].<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Za svega pet dana od početka završne ofanzive, nemačke operativne divizije zauzele su centar Užičke republike.<ref name="Petranović"/> [[Ljubovija]] je pala 25, [[Čačak]] 28. a [[Užice]] 29. novembra 1941. godine. Pod udarom nadmoćnijih snaga, partizanski odredi su počeli da se povlače prema [[Sandžak]]u. Odbrambene akcije više su bile žrtvovanje nego što su nanele štete nemačkim trupama. {{citat| Videli smo Nemce sa brda kao na dlanu; dolazili su do raskrsnica puteva za Užice i Užičku Požegu i mesta gde smo prokopali put i ukopali mine; silazili su s motora, pretraživali dogledima šumu u kojoj smo mi, vraćali se prema selu Karanu. Opet nasta tišina koja potraja samo pola sata. Potom začusmo huku motorizacije. Motocikli, kamioni i tenkovi pojaviše se iza okuke. Dolazili su do mesta gde smo prekopali put. Odjednom začu se naša komanda: „Pali!“ Nemci kao da su bili iznenađeni, kao da nas nisu očekivali ovde. Čitava njihova kolona podpade pod našu vatru. Nemci napustiše kamione i pobegoše na drugu stranu puta. Tenkovi uperiše mitraljeske i topovske cevi na naše položaje. Vatra 'šaraca' i teških mitraljeza slila se u jedan tutanj. Nemci već dva sata nisu mogli da maknu. Najednom začuše se motori iznad naših glava. Pojaviše se i „štuke“! Pikirale su na naše položaje, bacale bombe i mitraljirale nas. Odjeknuše detonacije avionskih bombi, a mitraljeski rafali postadoše sve žešći. Mi nismo prestajali da dejstvujemo, zauzimali smo skrovitije položaje u šumi i nismo dozvoljavali Nemcima koji su bili napustili kamione da ponovo dođu do njih. Neki kamioni već su bili u plamenu. Vatra se začu i iza naših leđa. Naše dve čete pođoše u susret novom neprijatelju. Kuriri obavestiše komandanta bataljona da sporednim putem Karan – Užice nastupa nemačka konjica. Našli smo se između dve vatre. Avioni ponovo naiđoše. Mitraljeska paljba je bila takva da ni glavu nismo mogli da dignemo.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>|Svedočenje borca Milivoja Jeličića o borbama}} U [[Bitka na Kadinjači|bici na Kadinjači]] je [[29. 11.|29. novembra]], braneći odstupanje Vrhovnog štaba, izginuo ceo [[Radnički bataljon]], dok su Nemci imali samo dva mrtva. Iz Užica se [[Josip Broz Tito|Tito]] jedva spasio. Sam Tito je mnogo godina kasnije rekao da nije pomišljao da će Nemci ići „kao nož kroz sir".<ref name="Petranović"/> Partizanski ranjenici su uhvaćeni i poubijani. Evakuacijom ranjenika iz Užica rukovodili su dr [[Gojko Nikoliš]], dr [[Dejan Popović]], dr [[Boris Andersen]] i student medicine Mika Pavlović. Ranjenici su prevezeni na [[Zlatibor]] do 29. novembra. Nemci su tenkovima izbili na Zlatibor 30. novembra. Streljano je oko 100-120 ranjenika.<ref>S. Piščević, Razvoj i rad sanitetske službe u NOV i PO Srbije 1941-1945, Sanitetska služba u NOR Jugoslavije 1941-1945, III, Beograd, 1989.</ref> Do [[1. 12.|1. decembra]] Nemci su ovladali preostalim delovima oslobođene teritorije. 1. XII 1941. partizani se povlače preko Uvca u [[Sandžak]], a tamo ih gone Mihailovićevi komandanti [[Vučko Ignjatović]] i [[Miloš Glišić]], ovaj put kao legalizovani Nedićevi odredi. Vrhovni štab je sa oko 1.500 boraca prešao Uvac i našao se u Sandžaku.<ref name="Petranović"/> U Srbiji su ostale manje partizanske snage, koje su uz pomoć snaga iz Sandžaka čitave [[zima|zime]] [[1942]]. godine vodile teške borbe i s vremenom bile razbijene. == Posledice == Nakon izvršene operacije protiv Užičke republike Nemci su konstatovali da je ona "neočekivano" pogodila ustanike da se partizanski ustanak u Srbiji može smatrati kao privremeno potučen: {{izdvojeni citat| Operacija 342. i 113. peš. div. neočekivano je pogodila komunističke ustanike u rejonu Užice — Čačak (oko 10.000 ljudi). Istina, glavnina je uspela da pobegne prema jugu i jugoistoku, na hrvatsku teritoriju koju poseduju italijanske jedinice, ali su gubici ustanika ipak veoma veliki, ukupno oko 2000 ljudi. Ta činjenica, kao i dolazak zime, dopušta da se komunistički ustanički pokret na srpskoj teritoriji može privremeno smatrati kao potučen. I dalje treba računati sa pojedinačnim sabotažama i prepadima koje će vršiti razbijeni delovi.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/dokument.php?br=32541</ref><ref>Dokumenat (pisan na mašini) u AVII, reg. br. 12/13, k. 2. A.</ref>|Izveštaj operativnog odeljenja Komandanta Srbije Komandantu Jugoistoka o rezultatima operacija protiv ustanika od 5. decembra 1941.}} === Povlačenje dela partizana u Sandžak === {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} {{citat|Povlačenje partizanskih jedinica iz Užica i nekih drugih mjesta ne predstavlja neki osjetniji vojni poraz. Partizanske jedinice sačuvale su svoju živu snagu, dok su istovremeno zadale jake udarce neprijatelju — a to je glavni cilj partizanskog ratovanja.{{sfn|Broz|1979|p=10}}|Tito u pismu Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju, 14. decembra 1941.}} Očekujući brzi slom Vermahta nakon kontraofanzive Crvene armije pod Moskvom, komunisti su verovali da će ustanak u Srbiji ponovo buknuti u proleće. Stoga se Tito uporno držao Drine sve do juna 1942. godine, kada su partizanske snage istisnute iz istočnih delova Jugoslavije, [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|krenule u zapadnu Bosnu]]. Iako su srpski partizani nastojali da se sa Vrhovnim štabom vrate u Srbiju, osovinske snage su ih sve više potiskivale ka zapadu. Tada je nastala deviza „da put na istok vodi preko zapada".<ref name="Petranović"/> === Četničko preuzimanje vlasti u varošima === {{main|Operacija Mihailović|Legalizacija četnika u Srbiji}} [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|thumb|[[Legalizovani četnici]] čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] kod Kragujevca 1942.]] Još 30. novembra 1941, dok je bila u toku njemačka ofanziva u zapadnoj Srbiji, Draža Mihailović je održao konferenciju s potčinjenim mu komandantima i izdao im uputstva za »[[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizaciju]]« jedinica.{{sfn|Broz|1979|p=244}} Tako su se četnički odredi kao Nedićeve formacije legalizovali kod okupatora, stupivši time u njegovu službu.{{sfn|Broz|1979|p=244}} Narednih dana, i pored sporazuma o saradnji, četnici Draže Mihailovića su se otvoreno uključili u progon partizana u Srbiji: {{izdvojeni citat|Po povlačenju glavnine partizanskih odreda... spustio se u rejon Ljubića i našao [[Predrag Raković|Rakovića]] sa odredom od 100 ljudi. Kad sam ušao u avliju video sam oko 70 seljaka. Pitao sam: „Šta je to". Saopštio mi je da su to partizani. Ja sam ga pitao da li zna da je sporazum sa partizanima potpisan 27 novembra, našta mi je on odgovorio da zna, ali da '''ima nova naredba Draže Mihailovića da se ostaci partizana progone i da se razoružavaju na teritoriji Srbije'''.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} Brzo nemačkom uspehu doprineli su četnici Draže Mihailovića, koji su saradnjom olakšali Nemcima da ovladaju oslobođenom teritorijom, pokolebali jedan deo naroda i oslabili njegovu volju za borbu protiv okupatora.<ref name="Petranović"/> Međutim, nakon obračuna sa partizanima u novembru, Nemci su stavili Dražu Mihailovića na poternicu i početkom decembra pokrenuli [[Operacija Mihailović|operaciju protiv njega]]. Nakon toga, pukovnik Mihailović se skrivao, a svojim odredima je naložio [[Legalizovani četnici|legalizaciju kod okupatora]]. [[8. decembra]] 1941. Mihailovićev delegat [[Rudolf Perhinek]] piše komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona o povoljnom razvoju situacije za četnike u Srbiji: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. '''U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji]</ref>|Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} === Raspuštanje partizanskih jedinica === Kod nekih preostalih snaga u Zapadnoj Srbiji i Šumadiji nastupila je demoralizacija izazvana uverenjem da je nastupio krah ustanka.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} To je rezultovalo rasformiranjem dva bataljona [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], jednog bataljona [[1. šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog odreda]], kao i Račanskog bataljona [[Užički partizanski odred|Užičkog odreda]], dakle ukupne snage jedne partizanske brigade i to vrlo iskusnih boraca.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Sva ta raspuštanja su izvršena na osnovu procena okružnih komiteta KPJ koji su imali vezu sa Pokrajinskim komitetom Srbije.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Pripadnici rasformiranih odreda su uglavnom pohvatani u svojim selima i poslati u logore ili streljani. Treći bataljon [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog odreda]] je raspušten u Gornjoj Trešnjevici 4. decembra 1941.<ref name="Begović"/> Nekoliko starešina i boraca je prešlo u ilegalnost, a većina ostalih je uhapšena i predata Nemcima, koji su ih u Kragujevcu držali u [[Logor Metino brdo|logoru na Metinom brdu]]. Nakon nemačkog proglasa ustanicima da predaju oružje, u [[Topola (grad)|Topoli]] se prvi predao Panta Stojanović iz [[Vinča (Topola)|Vinče]], borac 3. bataljona 1. šumadijskog odreda, a za njim kao najstarijim i najpoznatijim, i ostali borci.<ref name="Begović"/> Policiji su pali u ruke gotovo svi borci devete čete, mahom iz sela Vinča, koji su se razišli po kućama. Većina ih je streljana u [[logor na Metinom brdu|logoru na Metinom brdu]] u Kragujevcu, a Panta Stojanović je sproveden u [[logor Banjica]].<ref name="Begović">[https://znaci.org/00003/817.pdf Sima Begović, Logor Banjica]</ref> Nemci su streljali sve one za koje su utvrdili da su se borili protiv njih.<ref>https://znaci.org/00001/259.pdf</ref> === Masovna deportacija pristalica NOP u logore === {{main|Logor Šabac|Logor Metino Brdo|Logor Banjica}} [[File:Banjica logoraši.jpg|thumb|Banjički logor 1942.]] Nakon sloma ustanka, vladao je nezapamćen teror u Srbiji.<ref name="Bojić"/> Nemci su srpskim kvislinzima postavili glavni cilj - ne dozvoliti da se partizani ponovo organizuju, naročito im onemogućiti politički rad u selima.<ref name="Bojić"/> Svim državnim službenicima je naređeno da partizane i njihove pristalice odmah šalju u koncentracione logore, pod pretnjom smrtne kazne za neizvršenje: {{citat| Prema naređenju Feldkomandanture 816 u Šapcu naredite svim predsednicima opština da odmah sprovedu u lager svako lice koje je komunista ili je sumnjivo da je komunista. Ako se utvrdi da je neki predsednik opštine propustio da po ovome naređenju postupi biće streljan!<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>| Pismo srpske vlade koje je 29. novembra 1941. dobilo svako selo u Tamnavi i Posavini}} === Zimske borbe u Srbiji 1941/1942 === {{main|Valjevski partizanski odred|Suvoborski partizanski odred|Antipartizanska ofanziva u Srbiji (marta 1942)}} [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor srpskih partizana - borci [[Kolubarski partizanski odred|Kolubarskog odreda]] izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] Nakon sloma Užičke republike, radi konačnog uništenja preostalih partizanskih oružanih snaga u Srbiji sprovedene su još tri operacije: {{sfn|Jovanović|1998|p=170}} * operacija u Zapadnoj Srbiji, protiv tzv. Valjevske grupacije * operacija u Istočnoj Srbiji * operacija u Južnoj Srbiji Prvo je preduzeta nemačka operacija protiv partizanske grupacije u Zapadnoj Srbiji, iako je ona bila najmanja a ona u Južnoj Srbiji najveća. Verovatno je Zapadna Srbija imala prioritet radi izolacije partizana Srbije od Crne Gore, Sandžaka i Istočne Bosne.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Osim toga, cenilo se da držanje Šumadije i Zapadne Srbije omogućava držanje cele Srbije, a da njeno držanje ima odlučujući značaj za držanje cele Jugoslavije.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Takođe, u tom kraju je bila najjača teritorijalna organizacija Draže Mihailovića, odnosno nedićevsko-četnička vlast, što znači da se moglo ostvariti vojnopolitičko okruženje.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Valjevsku grupaciju su sačinjavali [[Valjevski partizanski odred|Valjevski odred]], [[Mačvanski partizanski odred|Podrinjski (ili Mačvanski) odred]] i [[Posavski partizanski odred|Posavo-tamnavski bataljon]]. Krajem januara 1942. godine [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] sa oko 180 boraca se probio iz Sandžaka nazad. Ukupna jačina Valjevske grupacije iznosila je najpre oko 1200, a sa dolaskom Kosmajskog odreda oko 1400 boraca.{{sfn|Jovanović|1998|p=171}} Najteža i najdugotrajnija bila je osovinska operacija protiv [[Valjevski partizanski odred|Valjevske partizanske grupacije]]. Trajala je oko 4 meseca te predstavlja najdugotrajniju defanzivnu operaciju NOVJ u čitavom ratu.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} U njoj je, pored jedne nemačke divizije, upotrebljeno 3/4 Nedićevih, Ljotićevih, Pećančevih i Mihailovićevih snaga u Srbiji, kako bi srpski partizani bili uništeni do proleća 1942.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Od nemalog značaja je činjenica da je vladala izuzetno oštra [[zima]] kakve se ne javljaju decenijama.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tome treba dodati i oskudicu u municiji koja se stalno povećavala. Stoga je iscrpljivanje u municiji bila glavna taktička linija antipartizanskih snaga.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tako je poslednji otpor partizana Zapadne Srbije slomljen 18. marta 1942. godine, kada je uništen [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]]. Protiv partizana u Južnoj Srbiji Nemci su angažovali bugarske snage u jačini jednog okupacionog korpusa, koje su 1. januara 1942. godine otpočele pripreme za ofanzivu sa snagama Nedića i Pećanca.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} Ova operacija je izazvala izvesno slabljenje partizanskih odreda. Neke rezervne jedinice otišle su svojim kućama, ali su čitavog rata bile spremne da se pri svakom pozivu ponovo priključe. Uprkos ogromnoj vojnoj nadmoći, ova bugarsko-nemačko-kvislinška operacija nije dovela ni do kakvih ozbiljnijih rezultata. Tako je Južna Srbija ostala glavni oslonac NOR-a u Srbiji.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} == Posleratno suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred vojnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine Mihailoviću je, između ostalog, suđeno što je pomogao Nemcima u slamanju ustanka u Srbiji 1941. godine. Optuženi Mihailović se branio kako napad na Užice nije njegovo delo već su to njegovi podređeni učinili na svoju ruku: :Pretsednik: Je li vam poznato da su noću između 1 i 2 novembra četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića [[Napad četnika na Užičku Republiku|napali na Užice]]? :Optuženi Mihailović: Poznato mi je. :Pretsednik: Kako je došlo do tog napada četnika pod komandom Glišića i Ignjatovića na Užice koje su tada držali partizani? :Optuženi: Ja smatram da su Glišić i Ignjatović to izvršili na svoju ruku. (...) :Pretsednik: Da li vam je poznato da je u toku te iste noći između prvog i drugog novembra, kada su Ignjatović i Glišić napadali na Užice, vršen napad na Ivanjicu od strane Bože Javorca? :Optuženi: Ja to iz optužnice znam, inače mogu da kažem da Boža Javorac nije bio moj. Čak kada je došao pod moju komandu, kada je naredbom nateran da dođe u Crnu Goru, ni onda nije izvršavao naređenja. On nije bio ni Pećančev. On je bio divlji. (...) :Pretsednik: Da li vam je bila poznata borba Neška Nedića i poručnika Voje Popovića protiv [[Kolubarski partizanski odred|kolubarskog partizanskog odreda]]? :Optuženi: Oni su učestvovali, ja te detalje ne znam.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Optuženi Mihailović je svoju odbranu zaključio rečima: {{izdvojeni citat|Pravile su se greške. Ja ne kažem ko je pravio greške, jer su ih svi pravili. Sve je to dovelo do napada na Užice potpuno bez moje volje i učešća.<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref>}} Uprkos ovakvoj Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je presudilo da je kriv: {{izdvojeni citat|Pošto je izvršio pripreme za opšti napad na partizane, Mihailović je prekršio sporazum o zajedničkoj borbi četnika i partizana protiv okupatora zaključen oktobra 1941. godine, te 1. novembra 1941. godine izdao naređenje svim komandantima da povuku sve odrede sa frontova prema Nemcima i pređu u opšti napad na partizane. Izvršujući ovo naređenje svi njegovi odredi u Srbiji napustili su frontove prema Nemcima, otvarajući slobodan put za prodor na oslobođenu teritoriju i prešli u opšti napad na partizane.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} == Tumačenja == [[Radivoje Jovanović Bradonja]], jedan od preživelih vođa srpskih partizana, smatra da ovaj nemački strategijski poduhvat NOP nije sačekao dovoljno spreman ni u strategijskom ni u operativnom pogledu.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Po njemu, nemačku ofanzivu je trebalo dočekati sa sistemom pokretnog ratovanja, što je kvalitet partizanskih jedinica u Srbiji i Crnoj Gori omogućavao. Ovako usitnjena teritorijalna organizacija mnogobrojnih odreda dozvoljavala je da neprijatelj izvodi operacije za tučenje po delovima.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Bradonja zaključuje, mada je nemačka ofanziva ustanku nanela teške udare (u čemu je izdaja odigrala glavnu ulogu) ipak nije postignut krajnji cilj, tj. uništenje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a u Srbiji. Taj cilj je, uglavnom, postignut u Zapadnoj Srbiji, ali ne u Južnoj niti Istočnoj.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} == Literatura == {{Portal NOB}} * {{cite book|last=Dudić|first=Dragojlo|title=Dnevnik 1941|year=1957|publisher=Prosveta|location=Beograd|ref=harv}} * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga šesta). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1965. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|last=Jovanović|first=Radivoje|year=1998|title=Uvod u kritičku analizu strategije NOR-a Jugoslavije 1941-1945.|publisher=SUBNOR|location=Beograd}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanak u Srbiji]] * [[Užička republika]] * [[Napad četnika na Užice novembra 1941.]] * [[Bitka na Kadinjači]] * [[Masakr u Kragujevcu|Kragujevački oktobar]] * [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Povlačenje partizana u Sandžak]] {{commonscat|Operation Uzice}} {{Sedam neprijateljskih ofanziva}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Užička republika]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] mxmosfpg2mh4bqcisg629lvq1lcpecs 42606096 42605883 2026-06-05T22:44:04Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606096 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob=<span style="font-size: medium;">Operacija protiv Užičke republike</span><br /> '''''(Prva neprijateljska ofanziva)''''' | deo= [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanka u Srbiji]] i [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]]| slika = German massacre in Serbia 1941.jpg | opis_slike = Nemačka masovna streljanja u Srbiji radi gušenja ustanka 1941.| datum = [[16. 9.|16. septembar]] - [[1. 12.|1. decembar]] [[1941]].| mesto = [[Užička republika]] ([[Nedićeva Srbija]] i [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]])| komandant1={{flagicon|NJE|Nazi}} [[Franz Böhme|Franc Beme]]<br /> {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Paul Bader]]<br /> [[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Milan Nedić]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Kosta Pećanac]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]<ref name=Vojna/> <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Vučko Ignjatović]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Miloš Glišić]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Neško Nedić]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Predrag Raković]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Boža Javorski]] | komandant2=[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Josip Broz Tito]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Sreten Žujović]]<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Dragojlo Dudić]]{{KIA}}<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Nebojša Jerković]]{{KIA}}<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Koča Popović]]<br /> [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Filip Kljajić]]| jedinice1 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] <br /> {{flagicon|NJE|Nazi}} [[113. divizija]] <br />{{flagicon|NJE|Nazi}} 125. puk [[164. divizija|164. divizije]] <br />{{flagicon|NJE|Nazi}} deo [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. divizije]] pojačan snagama NDH<br />[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Srpska državna straža|nedićevci]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Prvi valjevski četnički odred|Valjevski četnički odred]] <br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Požeški četnički odred]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Ljubićki četnički odred]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[Pećančevi četnici]] | jedinice2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanski NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Užički NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Valjevski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavski NOP odred]] <br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Čačanski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kraljevački NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kragujevački NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Kosmajski NOP odred]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] ostali NOP odredi| snaga1= 80.000 vojnika| snaga2= 15.000 partizana| | gubici1= nepoznati, više stotina<ref name="ReferenceA"/>| gubici2 = više od 2000 ustanika<ref name="znaci.org">https://znaci.org/dokument.php?br=32541</ref><br>streljano 12.196 civila.<ref name="ReferenceA">https://znaci.org/00001/4_12_2_11.pdf</ref>| rezultat = {{flagicon|NJE|Nazi}} pobeda [[Vermaht]]a | strana1 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Treći rajh|Treći Rajh]] <br />[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|25px]] [[Nedićeva Srbija]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|25px]] [[četnici]]<ref name=Vojna>''Vojna enciklopedija'', 487. str.</ref> <br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|25px]] [[NDH]]| strana2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] }} '''Operacija protiv Užičke republike''' označava veliku nemačku ofanzivu preduzetu protiv [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] u jesen [[1941]]. godine. U jugoslavenskoj istoriografiji poznata je kao '''''prva neprijateljska ofanziva''''', dok je kodno ime bilo '''''operacija Užice''''' ({{jez-nem|Unternehmen Užice}}). Ofanzivu su pokrenule nemačke okupacione snage u saradnji sa kvislinškim snagama protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] odreda i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], organizovanih na slobodnoj teritoriji [[Užička republika|Užičke republike]]. Ofanziva je pokrenuta sredinom [[septembar|septembra]] (prva faza ''[[operacija Mačva]]''<ref>Istorijski atlas oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije, Beograd, 1952.</ref>) i trajala je do početka [[decembar|decembra]] [[1941]]. godine. Operaciju su obeležili masovni zločni nad civilima, sa karakteristikama genocida. U jesen 1941. godine, tokom gušenja ustanka u Srbiji, nacisti su tokom sistematskog sprovođenja ratnog zločina ukupno streljali 12.196 civila.<ref name="ReferenceA"/> Četnički vođa [[Draža Mihailović]], iako isprva učestvuje u ustanku protiv Nemaca, nakon početka nemačke ofanzive samoinicijativno se angažovao u gušenju ustanka, [[Napad četnika na Užičku Republiku|napao Užice]], [[Sastanak u Divcima|ponudio Nemcima svoje usluge]] i [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao deo svojih]] odreda kod okupatora. Operacija protiv Užičke republike je bila najveća operacija [[Vermaht]]a na tlu Jugoslavije od [[Aprilski rat|aprilskog rata]]. Na osnovu stečenih iskustava iz prve neprijateljske ofanzive u Srbiji, formirana je prva regularna jedinica Narodnooslobodilačke vojske, [[1. proleterska brigada]].<ref name="Primorac III">[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]</ref> == Pozadina == === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Užička republika}} Oružani ustanak u [[Srbija|Srbiji]] u [[leto]] 1941. godine dostigao je široke razmere, posebno u [[Šumadija|Šumadiji]], gde je dejstvovalo dvanaest partizanskih odreda sa preko 15.000 dobro naoružanih boraca. Do kraja septembra 1941, sva su veća mesta u zapadnoj Srbiji bila oslobođena, sem [[Kragujevac|Kragujevca]], [[Valjevo|Valjeva]], [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Šabac|Šapca]]. Na oslobođenoj teritoriji izabrani su [[Narodnooslobodilački odbor]]i i [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Srbije|Glavni NOO Srbije]], kao izraz narodne vlasti. U slobodnom [[Užice|Užicu]] bilo je i sedište Vrhovnog štaba NOPOJ i tu je radila prva partizanska fabrika oružja. Partizanski odredi u istočnoj Srbiji ugrozili su nesmetanu eksploataciju rudnika bakra, važnog za nemačku ratnu industriju. Manje slobodne teritorije formirane su i na jugu Srbije, gde su partizani ometali saobraćaj komunikacijama u dolini [[Južna Morava|Južne Morave]]. Pokušaji Nemaca da posadnim divizijama i ostalim raspoloživim snagama u toku leta uguše ustanak u Srbiji nisu dali rezultata, kao ni oružane akcije kvislinške [[Milan Nedić|Nedićeve]] vlade protiv partizanskih snaga. Partizanska povećana aktivnost sve je više ometala komunikacije Nemaca sa jugom [[Balkan]]a, a napose sa [[Grčka|Grčkom]]. === Nemačke pripreme za ofanzivu === [[File:Germans burning Mačva 1941.jpg|thumb|Nemačka vojska pali sela po Mačvi 1941.]] Kako bi osigurala nesmetan saobraćaj i ugušila aktivnost partizanskih jedinica, nemačka [[Vrhovna komanda Vermahta]] je [[16. 9.|16. septembra]] donela odluku da bezobzirno uguši ustanak. Nemačke i kvislinške snage Milana Nedića, [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] pojačane su [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačkom divizijom]] dovedenom iz [[Francuska|Francuske]], [[113. divizija|113. divizijom]] sa [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočnog fronta]] i 125. Pukom [[164. divizija|164. divizije]] iz Grčke. U ofanzivi su učestvovale i ustaško-domobranske snage sa delovima [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]] sa zadatkom da posedanjem [[Drina|Drine]] od [[Zvornik]]a do ušća onemoguće prebacivanje partizana iz Srbije u [[Bosna i Hercegovina|Bosnu]]. Ukupna jačina neprijateljskih vojnika bila je oko 80.000 vojnika. Rukovođenje operacijama povereno je štabu 18. nemačkog korpusa na čelu sa generalom [[Franz Böhme|Francom Bemeom]] ({{jez-nem|Franz Böhme}}). Prema naređenju nemačke Vrhovne komande, prvo je masovnim represalijama trebalo stvoriti „zastrašujući primer“ kako bi se ubuduće onemogućila ustanička aktivnost. Sva naselja u rejonu borbi trebalo je spaliti ili razrušiti avijacijom, za svakog ranjenog nemačkog vojnika streljati 50, a za ubijenog 100 [[Srbi|Srba]] i pohvatati sve muško stanovništvo od 16 do 50 godina i otpremiti ga u koncentracione logore. Osnovna zamisao nemačke operacije bila je okruženje partizanskih snaga forsiranim prodiranjem na pravcu Ljubovija-Užice i Kraljevo-Čačak-Užice.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} == Angažovane snage == Glavna nemačka udarna snaga operacije protiv Užičke republike nisu bile tri divizije (i pomoćne snage) koje su do tada držale okupaciju Srbije i do tada pretrpele ozbiljne udarce. Dovedene su dve elitne divizije i jedan ojačani puk koji su potpomogli postojeće okupacione snage.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Nemačke divizije su bile pomognute od lokalnih snaga: {{sfn|Jovanović|1998|p=164}} * [[Srpski dobrovoljački korpus]] * [[Srpska državna straža]] * [[Ruski zaštitni korpus]] * [[Legalizovani četnici]] Pećanca i Mihailovića == Tok borbi == === I faza nemačke ofanzive === {{main|Operacija Mačva}} [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|[[Masakr u Kraljevu|Streljani taoci u Kraljevu]] 1941. godine.]] U prvoj fazi ofanzive, koja je počela napadom 342. divizije na [[Mačvanski partizanski odred]] [[28. 9.|28. septembra]] i trajala do [[20. 11.|20. novembra]], Nemci i kvislinzi uspeli su da potisnu partizanske odrede, koji su operisali severno i istočno od linije [[Loznica]], Valjevo, Kragujevac, Kraljevo. Naročito teške borbe vođene su u [[Mačva|Mačvi]] na drumu Valjevo-Loznica, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], [[Rudnik]]a, Kragujevca i Kraljeva. U toku ovih borbi nemačke jedinice počinile su mnoge zločine. Tako su u Mačvi jedinice 342. divizije, prema nemačkim podacima, streljale 1.968, u logore oterale 22.558 ljudi, te spalile veći broj sela i varošicu [[Krupanj]]. Posebno težak zločin Nemci su izvršili u Kragujevcu ([[masakr u Kragujevcu|kragujevački oktobar]]), gde su [[20. 10.|20.]] i [[21. 10.|21. oktobra]] streljali više hiljada građana, među kojima više stotina đaka gimnazije zajedno sa profesorima. Istog dana u Kraljevu su streljali 2.000 ljudi. Nemačke i kvislinške snage koje su operisale u istočnoj Srbiji razbile su i nanele teške gubitke partizanskim jedinicama, te ponovo osigurale nesmetanu eksploataciju borskih rudnika. Partizanske snage koje su preostale, i dalje su bile izložene teškim napadima neprijatelja. Za to vreme, četnički odredi [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] nudili su saradnju okupatoru protiv partizana. Uoči završnog nemačkog udara, četnici su masovno napuštali front, tvrdeći da njih Nemci neće napadati, već samo partizane: {{citat|Svuda kuda su prolazili, širili su paniku i govorili kako će partizani platiti ceh, jer Nemci neće napadati četnike.{{sfn|Dudić|1957|p=222-223}}|Dragojlo Dudić, dnevnički zapis od 26. oktobra 1941.}} [[Vrhovni štab NOVJ]] je i dalje pokušao da sa pukovnikom Mihailovićem postigne dogovor o zajedničkom nastupanju protiv Nemaca, ali je ovaj izbegavao direktan sporazum.<ref name=Vojna/> === Četnički napad na Užičku republiku === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku|Sastanak u Divcima}} [[File:Prva neprijateljska ofanziva.jpg|thumb|Prva neprijateljska ofanziva]] {{Operacije NOVJ}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Protest protiv bratoubilačke borbe, Čačak novembar 1941.]] 28. oktobra pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] se [[sastanak u Divcima|ponudio Nemcima kao saradnik]] u borbi protiv komunista. Već 1. novembra, naredio je opšti četnički napad na [[Užička republika|Užičku republiku]]. U noći između 1. i 2. novembra 1941. godine četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića napali su na Užice. Iste noći na Ivanjicu su napali četnici Bože Ćosovića "Javorca".<ref name="Presuda"/> Četnički napad na Užice planiran je iz četiri pravca: <ref name="Plan napada">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_13.htm PLAN ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD KRAJA OKTOBRA 1941. ZA NAPAD NA PARTIZANSKE SNAGE I VŠ NOPOJ U UŽICU]</ref><ref>Kopija originala u Arhivu VII, Ča, k. 50, reg. br. 6/1 (S-V-5629/1).</ref>{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} # '''Čajetina-Užice''': jugozapadnim pravcem, sa Zlatibora, od Čajetine preko Mačkata ka Užicu # '''Mokra Gora-Stapari-Užice''': zapadni pravac, od Kremana i Bioske preko Stapara ka gradu # '''Kosjerić-Užice''': severoistočnim pravcem, od planine Crnokose preko Karana ka gradu # '''Požega-Užice''': istočnim pravcem, od Požege preko brda Trešnjica ka Užicu. Izgovor četnika je bi da "ne mogu dalje gledati kako nestaju jedan po jedan srpski život u borbi za političku vlast koju žele da uzmu nekoliko ljudi", te radi zaštite ljudi u Užicu, će ući u Užice. U zapovesti komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. za napad na Užice se naređuje: "U radu biti odlučan, hrabar i energičan kao što to dolikuje srpskim četnicima", a potom "'''U noćnim borbama najbolje je sve iznenadno i bez larme likvidirati'''."<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> Napad na Užice izvršio je [[Požeški četnički odred]] 2. novembra 1941. u ranim jutarnjim časovima. Napad četnika nije se odvijao prema planu. Ribaševinski četnički odred je bio razbijen 1. novembra ujutro od Dragačevskog bataljona i delova [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]]. Dejstva Zlatiborskog četničkog odreda i Kremanske četničke grupe bila su sprečena vojnim, političkim i drugim merama koje su Vrhovni Štab NOPOJ i Štab Užičkog NOPO preduzeli na osnovu pouzdanih podataka da četnici pripremaju napad na Užice.<ref>Opširnije o tome, vidi dok. br. 14—17, Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 60 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; Nikola Ljubičić, Jevrem Popović, Milivoje Kovačević, Milivoje Radovanović Farbin, Užice 1941, Ustanak u užičkom kraju, Vojno delo, Beograd, 1961 (dalje N. Ljubičić i dr., n.d.), str. 199—210.</ref> U odbrani grada učestvovali su Užički NOPO, Dragačevski bataljon Čačanskog NOPO, Železnička i Odbornička četa i sami građani koji su se prihvatili oružja i stupili u partizanske jedinice. Posle žestokih borbi tokom dana u rejonu Trešnjice, četnici su bili razbijeni.<ref>Opširnije, vidi Zbornik NOR-a, tom I, kni. 1, dok. br. 70 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; V. Dedijer, Dnevnik I, str. 52; N. Ljubičić i dr., n.d., str. 214—222.</ref> Nastavljajući gonjenje četničkih snaga posle njihovog neuspelog napada na Užice, partizanske snage su 3. novembra 1941. posle podne zauzele [[Požega|Požegu]]. Nakon toga je Vrhovni štab NOPOJ četnicima ponudio pregovore radi sklapanja sporazuma čije su osnovne tačke bile: obustavljanje neprijateljstava, formiranje zajedničke komande i obrazovanje mešovite komisije za ispitivanje uzroka i krivaca za sukob. Na toj osnovi sklopljeni sporazum Draža Mihailović je otkazao i 5. novembra uputio ultimatum VŠ NOPOJ da partizani napuste Požegu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 43/10</ref> VŠ NOPOJ nije prihvatio četnički ultimatum, već je svojim jedinicama naredio da nastave čišćenje požeškog i užičkog sreza od četnika.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 72</ref> 4. novembra 1941. godine četnici su ubili blizu Ravne Gore oko 30 partizana, koje su bili na prevaru zarobili, među kojima je bilo 18 devojaka koje su bile upućene u Užice za bolničarke.<ref name="Presuda"/> 6. novembra, četnici koji su se par dana ranije povukli sa fronta kod Kraljeva, napali su prvo na partizansku tenkovsku jedinicu i partizansku artiljeriju i uništili posadu, a zatim [[Borbe za Čačak 1941.|napali na Čačak]]. Istog dana, četnički odred kapetana Račića izvršio je drugi napad na Užice, a četnički odred kapetana Neška Nedića i poručnika Voje Popovića napao je Kolubarski partizanski bataljon na položajima kod Valjeva, koji je vodio borbe protiv Nemaca.<ref name="Presuda"/> 9. novembra Mihailović je komandantu bosanskih četničkih odreda naredio opšti prelazak ka Užicu i napad na partizane: {{izdvojeni citat|Situacija je takva da sve naše trupe iz Bosne najbržim načinom povučete na Bajinu Baštu, usput i kod Vas sve partizane razoružavati i naoružavati naše ljude, na koji način povećavati Vaše odrede. Čim dođete u Bajinu Baštu, jedan deo snaga uputite pravcem ka Užicu a drugi na Kosjerić, da napadaju na partizane, da ih razoružavaju i naoružavaju naše. Najnužnije čete ostaviti samo u Bosni, ali samo najnužnije.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>}} Istovremeno, Mihailović je [[Borbe za Čačak 1941.|napao partizane u Čačku]] i drugim gradovima. U to vreme su partizanske snage, pošto su odbile napad četnika na Užice i Čačak, produžile dejstva protiv četničkih snaga koje su se povlačile ka Ravnoj gori, i stezale obruč oko štaba Draže Mihailovića.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Partizanski odredi su potukli četnike i opkolili Mihailovićev štab na Ravnoj gori. Na Mihailovićevu molbu, Vrhovni štab je obustavio partizanske akcije protiv četnika, kako bi se sprečila daljnja bratoubilačka borba. Ipak, nekoliko dana kasnije u selu [[Divci (Valjevo)|Divci]] kod Valjeva, Mihailović se [[11. 11.|11. novembra]] [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima]] radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana i kao dokaz svoje vernosti im [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predao 350 zarobljenih partizana]], koje su ovi potom streljali.<ref name=Vojna/> Četnička operacija imala je za jednu od posledica da nije bilo izvršeno odgovarajuće grupisanje partizanskih snaga za odbranu i njihovo utvrđivanje.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} No najvažnije što je četnička operacija sprečila blagovremeno formiranje pokretnih jedinica tj. [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske]], a možda još takvih brigada.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} === Sabotaža užičke fabrike oružja === Nekoliko dana uoči nemačkog napada, neki nemački agent je uspeo da u fabrici pušaka i municije u Užicu, koja se nalazila u trezorima užičke filijale Narodne banke, podmetne paklenu mašinu, koja je prouzrokovala strašnu eksploziju i preko 100 ljudskih žrtava, većinom radnika i radnica, žena i dece, koji su u trezorima tražili zaštitu od neprekidnih nemačkih vazdušnih napada.{{sfn|Broz|1979|p=78}} === Nemački napad na Užičku republiku === {{main|Bitka na Kadinjači}} U nemačkoj naredbi za gušenje ustanka od 18. novembra stoji da četnike treba tretirati kao ratne zarobljenike, a partizane ubijati: {{izdvojeni citat|Gde god se pojave komunističke bande treba ih uništiti. Sve četničke formacije Draže Mihailovića razoružati i zarobiti.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 148.</ref>}} [[File:Radnički bataljon.jpg|thumb|Poslednja odbrana Užica, novembra 1941.]] Pošto su operacijama uspeli da smanje partizansku teritoriju i pošto im je u pomoć pristigla 113. Divizija, Nemci su pokrenuli drugu fazu ofanzive. Njihove snage počele su da nadiru od [[Ljubovija|Ljubovije]], Valjeva, Kragujevca i [[Kruševac|Kruševca]] koncentrično prema Užicu. {{izdvojeni citat|U Užice sam otišao po pozivu, na referisanje. Tito mi je tom prilikom saopštio da situacija postaje dramatična i naložio mi da preuzmem odbranu grada. Imao sam na raspolaganju male, slabo opremljene i slabo organizovane jedinice. Nismo mogli ništa učiniti.<ref>https://www.znaci.org/00001/25_4.htm</ref>|[[Koča Popović]]}} U odbrani „Užičke republike" partizani nisu primenili strategiju [[gerila|gerilskog rata]], da se slobodna teritorija ne brani frontalno. Vrhovni štab je izvršio pogrešnu procenu snaga Nemaca, na osnovu dotadašnje žilave odbrane slobodne teritorije, zadržavanjem jedinica [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizije]] kojoj nije uspelo da slomi otpor „Užičke republike". Na sastanku u Užicu 26. novembra 1941. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] odlučio je da se oslobođena teritorija brani po svaku cenu. Partizanske snage su već bile iznurene prethodnim borbama sa četnicima. Pored toga, krajem oktobra na tlu Srbije se našla još jedna nemačka operativna jedinica, [[113. divizija]].<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Za svega pet dana od početka završne ofanzive, nemačke operativne divizije zauzele su centar Užičke republike.<ref name="Petranović"/> [[Ljubovija]] je pala 25, [[Čačak]] 28. a [[Užice]] 29. novembra 1941. godine. Pod udarom nadmoćnijih snaga, partizanski odredi su počeli da se povlače prema [[Sandžak]]u. Odbrambene akcije više su bile žrtvovanje nego što su nanele štete nemačkim trupama. {{citat| Videli smo Nemce sa brda kao na dlanu; dolazili su do raskrsnica puteva za Užice i Užičku Požegu i mesta gde smo prokopali put i ukopali mine; silazili su s motora, pretraživali dogledima šumu u kojoj smo mi, vraćali se prema selu Karanu. Opet nasta tišina koja potraja samo pola sata. Potom začusmo huku motorizacije. Motocikli, kamioni i tenkovi pojaviše se iza okuke. Dolazili su do mesta gde smo prekopali put. Odjednom začu se naša komanda: „Pali!“ Nemci kao da su bili iznenađeni, kao da nas nisu očekivali ovde. Čitava njihova kolona podpade pod našu vatru. Nemci napustiše kamione i pobegoše na drugu stranu puta. Tenkovi uperiše mitraljeske i topovske cevi na naše položaje. Vatra 'šaraca' i teških mitraljeza slila se u jedan tutanj. Nemci već dva sata nisu mogli da maknu. Najednom začuše se motori iznad naših glava. Pojaviše se i „štuke“! Pikirale su na naše položaje, bacale bombe i mitraljirale nas. Odjeknuše detonacije avionskih bombi, a mitraljeski rafali postadoše sve žešći. Mi nismo prestajali da dejstvujemo, zauzimali smo skrovitije položaje u šumi i nismo dozvoljavali Nemcima koji su bili napustili kamione da ponovo dođu do njih. Neki kamioni već su bili u plamenu. Vatra se začu i iza naših leđa. Naše dve čete pođoše u susret novom neprijatelju. Kuriri obavestiše komandanta bataljona da sporednim putem Karan – Užice nastupa nemačka konjica. Našli smo se između dve vatre. Avioni ponovo naiđoše. Mitraljeska paljba je bila takva da ni glavu nismo mogli da dignemo.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>|Svedočenje borca Milivoja Jeličića o borbama}} U [[Bitka na Kadinjači|bici na Kadinjači]] je [[29. 11.|29. novembra]], braneći odstupanje Vrhovnog štaba, izginuo ceo [[Radnički bataljon]], dok su Nemci imali samo dva mrtva. Iz Užica se [[Josip Broz Tito|Tito]] jedva spasio. Sam Tito je mnogo godina kasnije rekao da nije pomišljao da će Nemci ići „kao nož kroz sir".<ref name="Petranović"/> Partizanski ranjenici su uhvaćeni i poubijani. Evakuacijom ranjenika iz Užica rukovodili su dr [[Gojko Nikoliš]], dr [[Dejan Popović]], dr [[Boris Andersen]] i student medicine Mika Pavlović. Ranjenici su prevezeni na [[Zlatibor]] do 29. novembra. Nemci su tenkovima izbili na Zlatibor 30. novembra. Streljano je oko 100-120 ranjenika.<ref>S. Piščević, Razvoj i rad sanitetske službe u NOV i PO Srbije 1941-1945, Sanitetska služba u NOR Jugoslavije 1941-1945, III, Beograd, 1989.</ref> Do [[1. 12.|1. decembra]] Nemci su ovladali preostalim delovima oslobođene teritorije. 1. XII 1941. partizani se povlače preko Uvca u [[Sandžak]], a tamo ih gone Mihailovićevi komandanti [[Vučko Ignjatović]] i [[Miloš Glišić]], ovaj put kao legalizovani Nedićevi odredi. Vrhovni štab je sa oko 1.500 boraca prešao Uvac i našao se u Sandžaku.<ref name="Petranović"/> U Srbiji su ostale manje partizanske snage, koje su uz pomoć snaga iz Sandžaka čitave [[zima|zime]] [[1942]]. godine vodile teške borbe i s vremenom bile razbijene. == Posledice == Nakon izvršene operacije protiv Užičke republike Nemci su konstatovali da je ona "neočekivano" pogodila ustanike da se partizanski ustanak u Srbiji može smatrati kao privremeno potučen: {{izdvojeni citat| Operacija 342. i 113. peš. div. neočekivano je pogodila komunističke ustanike u rejonu Užice — Čačak (oko 10.000 ljudi). Istina, glavnina je uspela da pobegne prema jugu i jugoistoku, na hrvatsku teritoriju koju poseduju italijanske jedinice, ali su gubici ustanika ipak veoma veliki, ukupno oko 2000 ljudi. Ta činjenica, kao i dolazak zime, dopušta da se komunistički ustanički pokret na srpskoj teritoriji može privremeno smatrati kao potučen. I dalje treba računati sa pojedinačnim sabotažama i prepadima koje će vršiti razbijeni delovi.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/dokument.php?br=32541</ref><ref>Dokumenat (pisan na mašini) u AVII, reg. br. 12/13, k. 2. A.</ref>|Izveštaj operativnog odeljenja Komandanta Srbije Komandantu Jugoistoka o rezultatima operacija protiv ustanika od 5. decembra 1941.}} === Povlačenje dela partizana u Sandžak === {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} {{citat|Povlačenje partizanskih jedinica iz Užica i nekih drugih mjesta ne predstavlja neki osjetniji vojni poraz. Partizanske jedinice sačuvale su svoju živu snagu, dok su istovremeno zadale jake udarce neprijatelju — a to je glavni cilj partizanskog ratovanja.{{sfn|Broz|1979|p=10}}|Tito u pismu Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju, 14. decembra 1941.}} Očekujući brzi slom Vermahta nakon kontraofanzive Crvene armije pod Moskvom, komunisti su verovali da će ustanak u Srbiji ponovo buknuti u proleće. Stoga se Tito uporno držao Drine sve do juna 1942. godine, kada su partizanske snage istisnute iz istočnih delova Jugoslavije, [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|krenule u zapadnu Bosnu]]. Iako su srpski partizani nastojali da se sa Vrhovnim štabom vrate u Srbiju, osovinske snage su ih sve više potiskivale ka zapadu. Tada je nastala deviza „da put na istok vodi preko zapada".<ref name="Petranović"/> === Četničko preuzimanje vlasti u varošima === {{main|Operacija Mihailović|Legalizacija četnika u Srbiji}} [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|thumb|[[Legalizovani četnici]] čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] kod Kragujevca 1942.]] Još 30. novembra 1941, dok je bila u toku njemačka ofanziva u zapadnoj Srbiji, Draža Mihailović je održao konferenciju s potčinjenim mu komandantima i izdao im uputstva za »[[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizaciju]]« jedinica.{{sfn|Broz|1979|p=244}} Tako su se četnički odredi kao Nedićeve formacije legalizovali kod okupatora, stupivši time u njegovu službu.{{sfn|Broz|1979|p=244}} Narednih dana, i pored sporazuma o saradnji, četnici Draže Mihailovića su se otvoreno uključili u progon partizana u Srbiji: {{izdvojeni citat|Po povlačenju glavnine partizanskih odreda... spustio se u rejon Ljubića i našao [[Predrag Raković|Rakovića]] sa odredom od 100 ljudi. Kad sam ušao u avliju video sam oko 70 seljaka. Pitao sam: „Šta je to". Saopštio mi je da su to partizani. Ja sam ga pitao da li zna da je sporazum sa partizanima potpisan 27 novembra, našta mi je on odgovorio da zna, ali da '''ima nova naredba Draže Mihailovića da se ostaci partizana progone i da se razoružavaju na teritoriji Srbije'''.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} Brzo nemačkom uspehu doprineli su četnici Draže Mihailovića, koji su saradnjom olakšali Nemcima da ovladaju oslobođenom teritorijom, pokolebali jedan deo naroda i oslabili njegovu volju za borbu protiv okupatora.<ref name="Petranović"/> Međutim, nakon obračuna sa partizanima u novembru, Nemci su stavili Dražu Mihailovića na poternicu i početkom decembra pokrenuli [[Operacija Mihailović|operaciju protiv njega]]. Nakon toga, pukovnik Mihailović se skrivao, a svojim odredima je naložio [[Legalizovani četnici|legalizaciju kod okupatora]]. [[8. decembra]] 1941. Mihailovićev delegat [[Rudolf Perhinek]] piše komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona o povoljnom razvoju situacije za četnike u Srbiji: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. '''U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji]</ref>|Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} === Raspuštanje partizanskih jedinica === Kod nekih preostalih snaga u Zapadnoj Srbiji i Šumadiji nastupila je demoralizacija izazvana uverenjem da je nastupio krah ustanka.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} To je rezultovalo rasformiranjem dva bataljona [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], jednog bataljona [[1. šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog odreda]], kao i Račanskog bataljona [[Užički partizanski odred|Užičkog odreda]], dakle ukupne snage jedne partizanske brigade i to vrlo iskusnih boraca.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Sva ta raspuštanja su izvršena na osnovu procena okružnih komiteta KPJ koji su imali vezu sa Pokrajinskim komitetom Srbije.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Pripadnici rasformiranih odreda su uglavnom pohvatani u svojim selima i poslati u logore ili streljani. Treći bataljon [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog odreda]] je raspušten u Gornjoj Trešnjevici 4. decembra 1941.<ref name="Begović"/> Nekoliko starešina i boraca je prešlo u ilegalnost, a većina ostalih je uhapšena i predata Nemcima, koji su ih u Kragujevcu držali u [[Logor Metino brdo|logoru na Metinom brdu]]. Nakon nemačkog proglasa ustanicima da predaju oružje, u [[Topola (grad)|Topoli]] se prvi predao Panta Stojanović iz [[Vinča (Topola)|Vinče]], borac 3. bataljona 1. šumadijskog odreda, a za njim kao najstarijim i najpoznatijim, i ostali borci.<ref name="Begović"/> Policiji su pali u ruke gotovo svi borci devete čete, mahom iz sela Vinča, koji su se razišli po kućama. Većina ih je streljana u [[logor na Metinom brdu|logoru na Metinom brdu]] u Kragujevcu, a Panta Stojanović je sproveden u [[logor Banjica]].<ref name="Begović">[https://znaci.org/00003/817.pdf Sima Begović, Logor Banjica]</ref> Nemci su streljali sve one za koje su utvrdili da su se borili protiv njih.<ref>https://znaci.org/00001/259.pdf</ref> === Masovna deportacija pristalica NOP u logore === {{main|Logor Šabac|Logor Metino Brdo|Logor Banjica}} [[File:Banjica logoraši.jpg|thumb|Banjički logor 1942.]] Nakon sloma ustanka, vladao je nezapamćen teror u Srbiji.<ref name="Bojić"/> Nemci su srpskim kvislinzima postavili glavni cilj - ne dozvoliti da se partizani ponovo organizuju, naročito im onemogućiti politički rad u selima.<ref name="Bojić"/> Svim državnim službenicima je naređeno da partizane i njihove pristalice odmah šalju u koncentracione logore, pod pretnjom smrtne kazne za neizvršenje: {{citat| Prema naređenju Feldkomandanture 816 u Šapcu naredite svim predsednicima opština da odmah sprovedu u lager svako lice koje je komunista ili je sumnjivo da je komunista. Ako se utvrdi da je neki predsednik opštine propustio da po ovome naređenju postupi biće streljan!<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>| Pismo srpske vlade koje je 29. novembra 1941. dobilo svako selo u Tamnavi i Posavini}} === Zimske borbe u Srbiji 1941/1942 === {{main|Valjevski partizanski odred|Suvoborski partizanski odred|Antipartizanska ofanziva u Srbiji (marta 1942)}} [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor srpskih partizana - borci [[Kolubarski partizanski odred|Kolubarskog odreda]] izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] Nakon sloma Užičke republike, radi konačnog uništenja preostalih partizanskih oružanih snaga u Srbiji sprovedene su još tri operacije: {{sfn|Jovanović|1998|p=170}} * operacija u Zapadnoj Srbiji, protiv tzv. Valjevske grupacije * operacija u Istočnoj Srbiji * operacija u Južnoj Srbiji Prvo je preduzeta nemačka operacija protiv partizanske grupacije u Zapadnoj Srbiji, iako je ona bila najmanja a ona u Južnoj Srbiji najveća. Verovatno je Zapadna Srbija imala prioritet radi izolacije partizana Srbije od Crne Gore, Sandžaka i Istočne Bosne.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Osim toga, cenilo se da držanje Šumadije i Zapadne Srbije omogućava držanje cele Srbije, a da njeno držanje ima odlučujući značaj za držanje cele Jugoslavije.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Takođe, u tom kraju je bila najjača teritorijalna organizacija Draže Mihailovića, odnosno nedićevsko-četnička vlast, što znači da se moglo ostvariti vojnopolitičko okruženje.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Valjevsku grupaciju su sačinjavali [[Valjevski partizanski odred|Valjevski odred]], [[Mačvanski partizanski odred|Podrinjski (ili Mačvanski) odred]] i [[Posavski partizanski odred|Posavo-tamnavski bataljon]]. Krajem januara 1942. godine [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] sa oko 180 boraca se probio iz Sandžaka nazad. Ukupna jačina Valjevske grupacije iznosila je najpre oko 1200, a sa dolaskom Kosmajskog odreda oko 1400 boraca.{{sfn|Jovanović|1998|p=171}} Najteža i najdugotrajnija bila je osovinska operacija protiv [[Valjevski partizanski odred|Valjevske partizanske grupacije]]. Trajala je oko 4 meseca te predstavlja najdugotrajniju defanzivnu operaciju NOVJ u čitavom ratu.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} U njoj je, pored jedne nemačke divizije, upotrebljeno 3/4 Nedićevih, Ljotićevih, Pećančevih i Mihailovićevih snaga u Srbiji, kako bi srpski partizani bili uništeni do proleća 1942.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Od nemalog značaja je činjenica da je vladala izuzetno oštra [[zima]] kakve se ne javljaju decenijama.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tome treba dodati i oskudicu u municiji koja se stalno povećavala. Stoga je iscrpljivanje u municiji bila glavna taktička linija antipartizanskih snaga.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tako je poslednji otpor partizana Zapadne Srbije slomljen 18. marta 1942. godine, kada je uništen [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]]. Protiv partizana u Južnoj Srbiji Nemci su angažovali bugarske snage u jačini jednog okupacionog korpusa, koje su 1. januara 1942. godine otpočele pripreme za ofanzivu sa snagama Nedića i Pećanca.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} Ova operacija je izazvala izvesno slabljenje partizanskih odreda. Neke rezervne jedinice otišle su svojim kućama, ali su čitavog rata bile spremne da se pri svakom pozivu ponovo priključe. Uprkos ogromnoj vojnoj nadmoći, ova bugarsko-nemačko-kvislinška operacija nije dovela ni do kakvih ozbiljnijih rezultata. Tako je Južna Srbija ostala glavni oslonac NOR-a u Srbiji.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} == Posleratno suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred vojnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine Mihailoviću je, između ostalog, suđeno što je pomogao Nemcima u slamanju ustanka u Srbiji 1941. godine. Optuženi Mihailović se branio kako napad na Užice nije njegovo delo već su to njegovi podređeni učinili na svoju ruku: :Pretsednik: Je li vam poznato da su noću između 1 i 2 novembra četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića [[Napad četnika na Užičku Republiku|napali na Užice]]? :Optuženi Mihailović: Poznato mi je. :Pretsednik: Kako je došlo do tog napada četnika pod komandom Glišića i Ignjatovića na Užice koje su tada držali partizani? :Optuženi: Ja smatram da su Glišić i Ignjatović to izvršili na svoju ruku. (...) :Pretsednik: Da li vam je poznato da je u toku te iste noći između prvog i drugog novembra, kada su Ignjatović i Glišić napadali na Užice, vršen napad na Ivanjicu od strane Bože Javorca? :Optuženi: Ja to iz optužnice znam, inače mogu da kažem da Boža Javorac nije bio moj. Čak kada je došao pod moju komandu, kada je naredbom nateran da dođe u Crnu Goru, ni onda nije izvršavao naređenja. On nije bio ni Pećančev. On je bio divlji. (...) :Pretsednik: Da li vam je bila poznata borba Neška Nedića i poručnika Voje Popovića protiv [[Kolubarski partizanski odred|kolubarskog partizanskog odreda]]? :Optuženi: Oni su učestvovali, ja te detalje ne znam.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Optuženi Mihailović je svoju odbranu zaključio rečima: {{izdvojeni citat|Pravile su se greške. Ja ne kažem ko je pravio greške, jer su ih svi pravili. Sve je to dovelo do napada na Užice potpuno bez moje volje i učešća.<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref>}} Uprkos ovakvoj Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je presudilo da je kriv: {{izdvojeni citat|Pošto je izvršio pripreme za opšti napad na partizane, Mihailović je prekršio sporazum o zajedničkoj borbi četnika i partizana protiv okupatora zaključen oktobra 1941. godine, te 1. novembra 1941. godine izdao naređenje svim komandantima da povuku sve odrede sa frontova prema Nemcima i pređu u opšti napad na partizane. Izvršujući ovo naređenje svi njegovi odredi u Srbiji napustili su frontove prema Nemcima, otvarajući slobodan put za prodor na oslobođenu teritoriju i prešli u opšti napad na partizane.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} == Tumačenja == [[Radivoje Jovanović Bradonja]], jedan od preživelih vođa srpskih partizana, smatra da ovaj nemački strategijski poduhvat NOP nije sačekao dovoljno spreman ni u strategijskom ni u operativnom pogledu.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Po njemu, nemačku ofanzivu je trebalo dočekati sa sistemom pokretnog ratovanja, što je kvalitet partizanskih jedinica u Srbiji i Crnoj Gori omogućavao. Ovako usitnjena teritorijalna organizacija mnogobrojnih odreda dozvoljavala je da neprijatelj izvodi operacije za tučenje po delovima.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Bradonja zaključuje, mada je nemačka ofanziva ustanku nanela teške udare (u čemu je izdaja odigrala glavnu ulogu) ipak nije postignut krajnji cilj, tj. uništenje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a u Srbiji. Taj cilj je, uglavnom, postignut u Zapadnoj Srbiji, ali ne u Južnoj niti Istočnoj.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} == Literatura == {{Portal NOB}} * {{cite book|last=Dudić|first=Dragojlo|title=Dnevnik 1941|year=1957|publisher=Prosveta|location=Beograd|ref=harv}} * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga šesta). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1965. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1982|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-ix-februar-april-1942/|title=Sabrana djela, tom IX, februar – april 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|last=Jovanović|first=Radivoje|year=1998|title=Uvod u kritičku analizu strategije NOR-a Jugoslavije 1941-1945.|publisher=SUBNOR|location=Beograd}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanak u Srbiji]] * [[Užička republika]] * [[Napad četnika na Užice novembra 1941.]] * [[Bitka na Kadinjači]] * [[Masakr u Kragujevcu|Kragujevački oktobar]] * [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Povlačenje partizana u Sandžak]] {{commonscat|Operation Uzice}} {{Sedam neprijateljskih ofanziva}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] ac6xbbdi4d7rhsv06n8c5yb1h3wsj1f 0 166112 42605875 42511298 2026-06-05T22:04:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605875 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Podrinski (Mačvanski) partizanski odred''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika=Borci Mačvanskog partizanskog odreda u Vlasenici, proljeće 1945.jpg |opis_slike=Borci Mačvanskog partizanskog odreda u Vlasenici, proljeće 1945. |vreme= [[16. 7.|16. juli]] [[1941]]. |mesto= Bubanja kod [[Glušci (Bogatić)|Glušaca]] |formacija=[[12. 8.|12. avgusta]] [[1941]] 7 četa<br />[[30. 8.|30. avgusta]] [[1941]] 2 bataljona: |jačina=. *[[16. 7.|16. jula]] [[1941]]. 17 boraca *[[12. 8.|12. avgusta]] [[1941]]. 390 boraca *[[30. 8.|30. avgusta]] [[1941]]. oko 700 boraca *[[1. 10.|16. oktobra]] [[1941]]. oko 1.400 boraca *[[16. 12.|16. decembra]] [[1941]] 325 boraca |komandant='''[[Nebojša Jerković]]''' |politički komesar='''[[Mika Mitrović Jarac|Miodrag Mitrović]]''' ([[16. 7.|16. juli]] [[1941]] — [[12. 8.|12. avgust]] [[1941]].)<br />'''[[Dušan Ostojić]]''' ([[12. 8.|12. avgust]] [[1941]] — [[26. 10.|26. oktobar]] [[1941]])<br />'''[[Stjepan Filipović|Stjepan Stevo Filipović]]''' ([[26. 10.|26. oktobar]] [[1941]] — [[15. 12.|15. decembar]] [[1941]].) |bitke=[[Napadi na Mačvansku Mitrovicu 1941]]<br />[[Napad na Bogatić 1941]]<br />[[Bitka za Banju Koviljaču]]<br />[[Bitka za Šabac 1941.|Bitka za Šabac 1941]]<br />[[Operacija Mačva|Operacija Sava-Drina]] |odlikovanja= }} '''Mačvanski narodnooslobodilački partizanski odred''' je jedinica osnovana u [[Mačva|Mačvi]] koja je učestvovala u ustanku [[1941]]. godine i u borbama protiv nemačke ofanzive protiv slobodne teritorije u [[Srbija|Srbiji]]. Osnovan je u julu [[1941]], a u avgustu je promenio ime u '''Podrinski narodnooslobodilački odred'''. Usled raspoloženja naroda za ustanak, Odred je u septembru [[1941]]. brojno narastao na blizu 1.500 ljudi i učestvovao je u napadima na [[Mačvanska Mitrovica|Mačvansku Mitrovicu]], [[Bogatić]], [[Loznica|Loznicu]] i [[Šabac]]. Nemačka [[Operacija Mačva|ofanziva u Mačvi]] i brutalne odmazde nad civilima zaustavili su njegov razvoj. Nakon pada [[Užice|Užica]] i gubitka glavne slobodne teritorije, prisustvo jakih nemačkih i kvislinških snaga, teški zimski uslovi [[1941]]/[[1942]]. i nesnalaženje rukovodstva doveli su do usitnjavanja Odreda i pogibije većine njegovih boraca tokom decembra [[1941]]. i januara [[1942]]. U monografiji Dragoslava Parmakovića o Mačvanskom odredu nalazi se spisak 1.636 boraca odreda tokom 1941. godine.<ref>[https://www.znaci.org/00001/48_102.htm Dragoslav Parmaković: MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED, Šabac 1973. - Spisak boraca od jula 1941. do marta 1942.]</ref> Od njih je 1.080 boraca stradalo, a mnogi preživeli bili su internirani u logore. Odred je obnovljen krajem [[1943]]. u [[Semberija|Semberiji]], ali je brojčano ojačao tek septembra [[1944]]. Početkom oktobra [[1944]]. preformiran je u [[32. srpska brigada NOVJ|32. srpsku (mačvansku) brigadu]]. == Formiranje odreda == [[File:Učitelj Nebojša Jerković.jpg|thumb|Učitelj [[Nebojša Jerković]], komandant odreda.]] Mačvanski NOP odred formirao je Okružni komitet [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] u [[Šabac|Šapcu]] u skladu sa direktivom o početku borbe protiv okupatora. Prva grupa partizana - boraca okupila se [[16. 7.|16. jula]] [[1941]]. na mestu Bubanja kod [[Glušci (Bogatić)|Glušaca]]. Prilikom formiranja, odred je sačinjavalo 17 boraca: # [[Nebojša Jerković]] (poginuo [[27. 12.|27]]/[[28. 12.]] [[1941]].) # [[Mika Mitrović Jarac|Miodrag Mitrović]] (poginuo [[26. 9.]] [[1941]]. - [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]) # [[Dobrosav Radosavljević]] (obešen početkom [[april]]a [[1942]] - [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]].) # Cvetin Brkić (poginuo [[6. 10.]] [[1941]].) # Dragan Srnić (poginuo [[3. 9.]] [[1941]].) # Dragoljub Jeličić (streljan [[10. 1.]] [[1942]].) # Petar Savić (poginuo [[28. 11.]] [[1941]].) # Boško Stojković (poginuo [[29. 1.|29]]/[[30. 1.]] [[1942]].) # Ratko Stevanović # Stanimir Kosijer # [[Milan Belovuković Deva]] # [[Aleksandar Stanković Lala]] (poginuo [[27. 12.|27]]/[[28. 12.|28. decembar]] [[1941]].- [[Orden narodnog heroja|narodni heroj]].) # Aleksandar Ivić (poginuo [[12. 11.]] [[1941]].) # Marko Jovanović (zarobljen, streljan u šabačkom logoru) # Milenko Samardžić # Gligorije Maletić (poginuo [[19. 8.]] [[1941]].) # Vladimir Gospavić (krajem jula [[1941]]. osuđen od strane Vojnog suda Odreda na smrt) Za komandanta Odreda određen je [[Nebojša Jerković]], a za političkog komesara [[Mika Mitrović Jarac|Miodrag Mitrović]]. Odred je odmah počeo aktivnosti protiv organa vlasti koji su se stavili u službu okupatora, obilazio sela propagirajući borbu protiv okupatora i prikupljajući oružje. === Formacija odreda === 12. avgusta 1941. u Odredu je već bilo oko 390 boraca, pa je ustrojena nova formacija. Prema njoj, odred je sačinjavalo 7. četa: * komandant Odreda [[Nebojša Jerković]] (poginuo [[27. 12.|27]]/[[28. 12.]] [[1941]]) * politički komesar Dušan Ostojić (poginuo [[24. 12.]] [[1941]]) * zamenik komandanta Milan Belovuković Deva * 1. četa ** komandir Mika Mitrović (poginuo [[26. 9.]] [[1941]].) ** komesar Dušan Slijepčević Doktor (poginuo [[27. 12.|27]]/[[28. 12.]] [[1941]]) * 2. četa („biciklista") ** komandir Voja Radosavljević (nije stupio na dužnost, poginuo [[13. 8.|13. avgusta]] [[1941]]) ** komandir [[Dragoslav Srnić|Dragan Srnić Padobranac]] (poginuo [[3. 9.]] [[1941]]) ** komesar Vojislav Koprić * 3. četa ** komandir Milan Đaković (poginuo [[4. 1.]] [[1942]]) ** komesar Zdravko Šestić (poginuo [[29. 3.]] [[1942]]) * 4. četa ** komandir Aleksandar Lala Stanković (poginuo [[27. 12.|27]]/[[28. 12.]] [[1941]]) ** komesar Cvetin Brkić (poginuo [[6. 10.]] [[1941]]) * 5. četa ** komandir Gliša Maletić (poginuo [[19. 8.|19. avgusta]] [[1941]]) ** komesar Milorad Petrović Ujka (streljan [[11. 8.|11. avgusta]] [[1942]]) * 6. četa ** komandir Đuro Guberinić (poginuo [[24. 9.]] [[1941]]) ** komesar Nikola Vlaški (streljan [[14. 4.|14. aprila]] [[1942]]) * Lešnička četa ** komandir Stanko Orelj (poginuo [[3. 9.]] [[1941]]) ** Slobodan Jovanović (poginuo [[20. 2.|20. februara]] [[1942]]) Ovom prilikom odredu je promenjeno ime u Podrinski narodnooslobodilački odred. == Ratni put == === Dizanje ustanka === {{main|Ustanak u Srbiji}} [[File:Sahrana Mike Mitrovića Jarca.jpg|thumb|Sahrana Mike Mitrovića – Jarca, komandira bombaške ćete mačvanskog partizanskog odreda, u Bogatiću 1941.]] Od polovine [[august|avgusta]] [[1941]]. odred vrši intenzivne prepade na nemačke transporte i objekte. Nemci su kao protivmeru pojačali garnizone i uveli krstarenje poternim odeljenjima, tako da je druga polovina avgusta protekla u čestim borbama sa manjim nemačkim delovima iz [[114. lovačka divizija (Nemačka)|724.]] i [[118. lovačka divizija (Nemačka)|750. puka]]. [[28. 8.|28. avgusta]] Odred je izvršio prepad na nemačku posadu u [[Mačvanska Mitrovica|Mačvanskoj Mitrovici]], zauzeo mesto i zaplenio veću količinu oružja. Ovaj uspeh doprineo je prilivu novih dobrovoljaca. [[30. 8.|30. avgusta]] Odred je brojao oko 700 boraca, pa je izvršena nova reogranizacija. Odred je podeljen na dva bataljona - Pocerski batoljon sa pet četa i Mačvanski bataljon sa četiri čete. Formirana je i Udarna četa pod komandom [[Mika Mitrović Jarac|Mike Mitrovića]]. Na mesto političkog komesara postavljen je [[Danilo Lekić]], koji je poslat u odred kao kadrovsko pojačanje, s obzirom na iskustvo u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]]. [[3. 9.|3. septembra]] odred je izvršio uspešan [[Napad na Bogatić 1941|napad na Nemce u Bogatiću]] i oslobodio mesto. U [[Bogatić]]u je poražena nemačka "borbena grupa poručnika Vinklera" - 7. četa 2. bataljona 750. pešadijskog puka, četa nemačke policije i vod žandarma, nešto preko 300 ljudi. Tom prilikom Odred je imao 15 poginulih, mođu kojima i komandire četa Dragana Srnića Padobranca i Stanka Orelja. Na zahtev kapetana [[Dragoslav Račić|Račića]], Odred je poslao dve čete (Četvrtu i Udarnu) kao pomoć četničkim snagama koje su vršile [[Bitka za Banju Koviljaču|napad na Banju Koviljaču]]. To je bila prva zajednička borba [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika i partizana. Polovinom septembra, Mačvanski odred je prihvatio odbegle [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|komuniste robijaše iz sremskomitrovačkog zatvora]], koji su se prebacili iz Srema preko Save.<ref>[https://znaci.org/00001/48_29.htm ПРЕЛАЗАК ГРУПЕ КОМУНИСТА — РОБИЈАША ИЗ СРЕМА У МАЧВУ]</ref> Tokom septembra cela [[Mačva]] i [[Pocerje]] bili su slobodna teritorija. Po mestima su uspostavljeni [[narodnooslobodilački odbor]]i, i organizovane su pozadine službe, koje su uključivale sanitet i vojne radionice. Odred je u saradnji sa četnicima [[bitka za Šabac 1941.|napadao Šabac]] od [[21. 9.|21.]] do [[25. 9.|25. septembra]] [[1941]]. Ovi napadi završeni su neuspešno usled nemačke premoći. === Nemačka kaznena ekspedicija === {{main|Operacija Mačva}} [[Datoteka:342. divisione, Serbia 1941.jpg|minijatura|Nemačka kaznena ekspedicija u Mačvi.]] U tom periodu Nemci su za potrebe gušenja ustanka doveli [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijsku diviziju]] iz [[Francuska|Francuske]]. Njeni delovi [[26. 9.|26. septembra]] prešli su u napad na slobodnu teritoriju iz [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]] i [[Šabac|Šapca]]. U sukobima sa nastupajućim nemačkim kolonama u Šapcu, Odred je imao znatne gubitke. Između ostalih, poginuli su već proslavljeni komandiri Đuro Guberinić i Mika Mitrović. Ovo nemačko nastupanje predstavljalo je početak nemačke [[operacija Mačva|operacije Sava - Drina]]. Nemci su ovo područje smatrali u tom periodu najjačim ustaničkim žarištem, pa su za operaciju odvojili znatne snage i izvršenju pristupili sa besprimernom surovošću i bezobzirnošću. Prva faza nemačke operacije, čišćenje luka [[Sava|Save]], počela je [[28. 9.|28. septembra]] jednovremenim napadom nemačkih oklopno-motorizovanih kolona iz [[Šabac|Šapca]] i [[Mačvanska Mitrovica|Mačvanske Mitrovice]], uz podršku avijacije. S obzirom na veliku premoć Nemaca, čete Odreda nisu se upuštale u frontalne borbe. U manjim borbama kod [[Majur (Šabac)|Majur]]a i [[Noćaj]]a partizani su se morali izvlačiti iz kritičnih situacija, dok nemačko napredovanje nije bitno poremećeno. Četnici su pružili samo simboličan otpor i povukli su se na [[Cer (planina)|Cer]]. Već prvog dana [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] ovladala je ključnim položajima u [[Mačva|Mačvi]]. [[1. 10.|1. oktobra]] jedinice [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizije]] ušle su u Badovince, Dublje i Drenovac, [[2. 10.|2. oktobra]] u [[Čokešina|Čokešinu]], [[3. 10.|3. oktobra]] u Novo Selo a [[4. 10.|4. oktobra]] u [[Petkovica|Petkovicu]] i Belu Reku. Štab divizije je zaključio da je [[4. 10.|4. oktobra]] prvi deo operacije, "poduhvat Mačva" završen. Drugi osnovni cilj ove operacije, pored razbijanja ustanika, bilo je i izvršenje odmazde i zastrašivanje naroda. Nemci su formirali logor u [[Šabac|Šapcu]], i u njega internirali preko 20.000 stanovnika [[Šabac|Šapca]] i okoline. Preko 2.000 talaca je streljano, a nemačka vojska je u svom nastupanju i dalje bezobzirno uništavala sela i streljala taoce gde god bi naišla na otpor. Ovaj teror kaznene ekspedicije izazvao je strah u narodu i pokolebao neke borce, tako da je u Odredu došlo do izvesnog osipanja. Nemačko sistematsko pretresanje terena, teror i uzimanje talaca, partizani i četnici iskoristili su da formiraju front sa osloncem na planniu [[Cer (planina)|Cer]] u cilju odbrane slobodne teritorije u dolini [[Drina|Drine]] i [[Jadar (Srbija)|Jadra]]. Iz [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog NOP odreda]] poslate su dve čete kao pomoć. [[10. 10.|10. oktobra]] iz tog odreda prebačen je u Podrinski [[Stjepan Filipović|Stjepan Stevo Filipović]] za komandira čete. [[Stjepan Filipović|Filipović]] je [[26. 10.|26. oktobra]] preuzeo dužnost komesara Odreda, a [[Danilo Lekić]] je imenovan za zamenika komandanta Odreda. Prilikom nemačkog pokušaja prodora [[6. 10.|6. oktobra]] u Novo Selo, Odred je pružio snažan otpor, pa je napad obustavljen. Pokušavajući da preuzme inicijativu, Odred je izveo Napad na [[Prnjavor (Šabac)|Prnjavor]] je izvršen noću [[9. 10.|9]]/[[10. 10.|10. oktobra]]. Napad nije bio uspešan, jer je neposredno pred napad u Prnjavor pristigla glavnina nemačkog 699. puka radi nastavljanja operacije. Drugi deo nemačke operacije, nastupanje prema [[Loznica|Loznici]], [[Krupanj|Krupnju]] i dolini [[Jadar (Srbija)|Jadra]], počeo je [[10. 10.|10. oktobra]]. Ovaj put Odred je pružio jak otpor Nemcima. Pošto je otpor četnika izostao, Nemci su [[11. 10.|11. oktobra]] ušli u [[Loznica|Loznicu]] bez borbe.<ref>[https://www.znaci.org/00001/48_60.htm Dragoslav Parmaković: MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED, Šabac 1973. - Četnici predaju Loznicu]</ref> "Poduhvat Krupanj" protiv glavnine Podrinskog NOP odreda naišao je na teškoće - u toku 14. oktobra Odred je porazio nemačku napadnu kolonu i naterao je na povlačenje. Nemci su na ovaj neuspeh odgovorili streljanjem preko 2000 talaca za četiri dana ([[masakr u Dragincu]]).{{sfn|Joksimović|1971|p=114}} [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] uspela je da se probije pravcem iz [[Loznica|Loznice]] za [[Valjevo]] nakon 14. dana borbe sa Podrinskim odredom, [[24. 10.|24. oktobra]]. Nakon prolaska kaznene ekspedicije, Nemci su po uporištima na terenu ostavili svoje manje posade uz znatne kvislinške snage i snage [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]]. Podrinski odred povukao je svoje pozadinske delove na ostatak slobodne teritorije, u [[Dragodol]]. Odatle je prepadima pokušavao da razbije okupacionu strukturu uspostavljenu ofanzivom. Borbe za [[Loznica|Loznicu]], [[Zajača|Zajaču]] i [[Les Chaises|Stolice]] okončane su međutim samo privremenim uspesima. U međuvremenu je došlo do otvorenog sukoba između partizana i Mihailovićevih četnika, što je dodatno pogoršalo situaciju Odreda. === Pad Užica i reorganizacija odreda === Nakon prodora nemačkih snaga od [[Valjevo|Valjeva]] ka [[Užice|Užicu]], snage Podrinskog i [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog odreda]] su ostale odsečene od [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] i [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|partizanskih snaga u Sandžaku]]. Čete Podrinskog odreda su se do [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#1. decembar|1. decembra 1941.]] godine prikupile na Petrovoj steni, na [[Sokolska planina|Sokolskoj planini]] gde su se kraće zadržale radi sređivanja. Štab odreda je tu održao sastanak sa [[Miloš Minić|Milošem Minićem]], instruktorom Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Ubrzo potom je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#4. decembar|4. decembra]] u selu [[Dragodol]]u, kod [[Osečina (varošica)|Osečine]] održano savetovanje rukovodilaca Podrinskog i Valjevskog odreda i Tamnavskog bataljona Posavskog odreda s ciljem analiziranja novonastale situacije i učvršćivanja borbene sposobnosti partizanskih snaga. Savetovanju su prisustvovali instruktori Pokrajinskog komiteta za valjevski i šabački okrug Miloš Minić i [[Mile Ivković]], dok su Podrinski odred predstavljali — komandant [[Nebojša Jerković]], zamenik komandanta [[Danilo Lekić Španac]] i [[politički komesar]] [[Steva Filipović]]. Vrhovni štab je nakon povlačenja iz Užica, odlučio da se jedna grupa rukovodilaca vrati u zapadnu Srbiju i poveže sa partizanskim odredima i grupama, koje su ostale na ovom terenu. Među prvima se vratio [[Radivoje Jovanović|Radivoje Jovanović Bradonja]], koji je uspostavio vezu sa Kolubarskim bataljonom, a nakon njega se vratila i grupa partijskih radnika koju je predvodio [[Mirko Tomić]], član [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]]. [[Mirko Tomić|Tomić]] je po dolasku u Štab Valjevskog odreda sazvao novo savetovanje u Dragodolu, [[14. decembra]] 1941. U [[Dragodol]]u je održana i smotra Odreda, u kom je tada bilo 325 boraca. Na savetovanju je raspravljano o primeni direktive [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] o povratku na matične terene nakon ofanzive, te je na Tomićevo insistiranje odlučeno da se svi partizanski odredi upute na svoju teritoriju u cilju vođenja borbi u pozadini okupatora.{{sfn|Parmaković|1973|p=73}}{{sfn|Parmaković|1973|p=76}}{{sfn|Mitrović|1975|pp=288—290}} Doneta je odluka da se Mačvanski odred razdvoji na čete, a čete po potrebi na desetine ili čak trojke, i da se tako vrati u [[Mačva|Mačvu]] i na [[Pocerje]]. Ta odluka predstavljala je kraj Podrinskog odreda. Odmah posle savetovanja, Štab odreda je u blizini sela [[Carina (Osečina)|Carina]], kod Osečine, izvršio reorganizaciju odreda formirajući od dotadašnjih četa dva bataljona — Prvi pocerski i Drugi mačvanski. Prilikom reorganizacije izvršene su i promene u Štabu odreda. Steva Filipović je tražio da ga oslobode dužnosti političkog komesara i prebace u jedinicu, pa je imenovan za komandanta Prvog pocerskog bataljona, dok je za političkog komesara odreda postavljen [[Radovan Vuković]]. Za političkog komesara Stevinog bataljona postavljen je [[Dimitrije Bajalica]], a u njemu su se nalazili i narodni heroji — [[Josip Antolović]] i [[Radojica Nenezić]]. Podeljen u dva bataljona Podrinski odred je [[16. decembra]] krenuo u [[Mačva|Mačvu]]. Prvi pocerski bataljon imao je zadatak da izvrši pokret sa prostora [[Carina (Osečina)|Carina]]—[[Pecka (Osečina)|Pecka]]—Dragodol sa istočne strane; da pređe reku [[Jadar (pritoka Drine)|Jadar]] i put Valjevo—Loznica, između Draginca i Osečine; da izbije na [[Cer (planina)|Cer]] između Miline i Bukora i da se odatle probije kroz [[Pocerina|Pocerinu]], s obe strane puta [[Tekeriš]]—[[Šabac]], delom prema Mačvi, a delom prema [[Sava|Savi]] istočno od Šapca. Štab Odreda i politički radnici su se takođe podelili u dve grupe, pa je sa Prvim bataljonom krenuo zamenik komandanta Odreda Danilo Lekić Španac, instruktor Pokrajinskog komiteta Mile Ivković, sekretar Okružnog komiteta za šabac [[Dobrosav Radosavljević|Dobrosav Radosavljević Narod]], članovi Okružnog komiteta [[Milorad Petrović (narodni heroj)|Milorad Petrović Ujak]] i Zdravko Šestić, kao i član Okružnog komiteta SKOJ-a Sele Jovanović.{{sfn|Parmaković|1973|p=76}}{{sfn|Mitrović|1975|pp=288—290}}{{sfn|Filipović|1966|pp=266—269}} === Uništenje odreda === [[File:Vera Blagojević pred streljanje.jpg|thumb|[[Vera Blagojević]] u logoru Gestapoa u Šapcu, marta 1942, pred streljanje, sa rukom slomljenom od batina.]] [[File:Stjepan Stevo Filipović neposredno pred vešanje u Valjevu.jpg|thumb|Narodni heroj [[Stjepan Stevo Filipović]] vređa kukavice i sluge okupatora koje ga vode na vešanje, Valjevo 22. maja 1942.]] Prvi pocerski bataljon je na svoj teren upućivao četu po četu sa razmakom od dva-tri dana. Druga i Treća četa koje su prve krenule ka Mačvi, sukobile su se sa [[Četnici Koste Pećanca|legalizovanim četnicima]] i nakon toga priključile Drugom mačvanskom bataljonu, s kojim su kasnije uništene. Poslednja je iz Dragodola, 19. decembra 1941. godine krenula Prva četa pod komandom Josipa Antolovića i sa njom Štab bataljona i politički radnici. Krećući se pravcem Pecka—[[Gunjaci (Osečina)|Gunjaci]]—[[Bastav]]—[[Belotić (Osečina)|Belotić]]—[[Bela Crkva (Krupanj)|Bela Crkva]]—[[Ravnaja]]—[[Komirić]]—[[Konjuša (Osečina)|Konjuša]] četa je [[22. 12.|22. decembra]] stigla u Gornju Sipulju. Sutradan je poslata patrola u selo [[Milina|Milinu]], kako bi uhvatila vezu sa Vrgonjinom četom iz Drugog bataljona, ali pošto tamo nije bilo nikoga, odlučeno je da na zakazani sastanak na Kumovac pođu Danilo Lekić, Dobrosav Radosavljević i Steva Filipović, u pratnji trojice kurira — Miodraga Šestića, Mileta Berića i Dušana Kvačanovića. Uspeli su da zaobiđu [[Tekeriš]], gde se nalazila jedna četnička četa i izbiju na Cer, ali nisu našli partizanske jedinice. U Milini su na snegu videli tragove krvi, na osnovu čega su zaključili da je tu vođena borba. Kada su se približavali visu Kumovac, koji je bio određen kao zborno mesto Štaba Podrinskog odreda, naišli su na četničke položaje. Pošto nisu mogli da prihvate borbu, razišli su se na tri strane — Dobrosav Radosavljević i kurir Mile Berić ka [[Bela Reka (Šabac)|Beloj Reci]], Miodrag Šestić ka [[Lipolist]]u, a Danilo Lekić, Steva Filipović i kurir Dušan Kvačanović nazad prema Milini i Sipulji, spuštajući se na južnu stranu Cera. Izbegavajući puteve i staze, a pošto nisu poznavali ovaj teren, dugo su lutali preko jaruga i potoka. Kada je pala noć, stigli su do sela [[Trbosilje (Loznica)|Trbosilje]], kod Loznice. Premoreni i prozebli rešili su da uđu u prvu kuću na koju naiđu, kako bi se odmorili i ugrejali.{{sfn|Parmaković|1973|p=79}}{{sfn|Filipović|1966|pp=266—269}} U noći [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#23. decembar|23/24. decembra 1941.]] naišli su na kuću Vladislava Đukinića, u kojoj je gorelo svetlo.{{sfn|Parmaković|1973|p=102}}{{sfn|Filipović|1966|p=269}} Steva Filipović i Dušan Kvačanović ušli su u kuću, ali su savladani od legalizovanih četnika lozničkog vojvode [[Damjan Tešmanović Daka|Damjana Tešmanovića Dake]]. Danilo Lekić, koga su bolele noge, zaostao je oko pedeset metara za njima što ga je spasilo od zarobljavanja. Oprezno se udaljio i nakon nekoliko dana uspeo da stigne u Dragodol, kod valjevskih partizana. Četnici su Stevu i Dušana sutradan 24. decembra odveli vojvodi Daki, koji se nalazio u kući Živojina Đukinića. Ovde su ih čitavog dana ispitivali i tukli. Steva nije želeo ništa da kaže, čak ni svoje ime, ali nakon što su četnici počeli da muče petnaestogodišnjeg kurira Dušana Kvačanovića, on je u želji da ga zaštiti, četnicima otkrio svoj identitet i priznao da je Steva Kolubarac, o kome su već tada kružile legendarne priče. Četnici su ih sutradan odveli u [[Jadarska Lešnica|Jadarsku Lešnicu]] i predali pripadnicima [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. Prilikom sprovođenja, četnici su u [[Joševa (Loznica)|Joševi]] svratili u kafanu, što je Steva iskoristio da odveže ruke i uzme jednu pušku, ali pošto ona nije imala municije, četnici su ga ponovo savladali i pretukli. Ljotićevci su Stevu i Dušana odveli u [[Lešnica|Lešnicu]], gde su prenoćili, a potom u [[Prnjavor (Šabac)|Pranjavor]], gde su takođe prenoćili, a sutradan su ih vozom sproveli u [[Šabac]], gde su predati [[Vermaht|Nemcima]].{{sfn|Filipović|1966|pp=266—269}}{{sfn|Filipović|1966|pp=269—271}} Hapšenje [[Stjepan Filipović|Steve Filipovića]] je bio toliko važan događaj da je o njemu izvestila i prestonička štampa.{{sfn|Filipović|1966|p=269}}<ref name="Zabavnik">[http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/zivot-ispod Život ispod vešala politikin-zabavnik.co.rs]</ref> Kurir Miodrag Šestić je u Lipolistu naišao na partizansku četu, ali je 27. decembra kod [[Slepčević]]a zarobljen i odveden u logor. Preživeo je rat.{{sfn|Parmaković|1973|p=102}} Dobrosav Radosavljević je 27. decembra prešao u [[Dobrić (Šabac)|Dobrić]], gde se sklonio kod simpatizera NOP-a i ostao do 13. marta 1942. godine. Pošto ga je jedan četnik slučajno otkrio prešao je u selo [[Petkovica|Petkovicu]], gde je sutradan uhvaćen. Bio je zatočen u [[Logor u barakama na Savi|logoru u Šapcu]], gde je obešen [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe april 1942.#3. april|3. aprila 1942.]] godine. Kurir Milenko Mile Berić uhvaćen je 16. januara 1942. godine i poslat u logor. Preživeo je rat.{{sfn|Parmaković|1973|p=102}} === Obnova odreda === {{main|Mačvanska brigada}} [[File:Uz kazan i vatru prije pokreta. Vjerovatno borci Mačvanskog odreda.jpg|thumb|Uz kazan i vatru prije pokreta. Borci Mačvanskog odreda u istočnoj Bosni.]] Jedinice mačvanskih partizana ponovo su osnovane krajem [[1943]]. i početkom [[1944]], sa osloncem na slobodnu teritoriju u [[Semberija|Semberiji]]. Početkom oktobra [[1943]]. osnovama je Mačvanska partizanska četa, a [[7. 2.|7. februara]] 1944. Mačvanski narodnooslobodilački partizanski odred. U ovom odredu borilo se oko 320 boraca. Oni su izvodili akcije u [[Mačva|Mačvi]] i [[Podrinje|Podrinju]] prelazeći iz istočne [[Bosna|Bosne]] preko [[Drina|Drine]]. U tom periodu, usled stalnih nemačkih ofanziva, nije bilo uslova za uspostavljanje stalne baze Odreda u [[Srbija|Srbiji]]. Sa osloncem na nastupanje [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]], Odred je konačno prešao u Srbiju 18. septembra 1944. Nakon oslobođenja Krupnja i Loznice, Odred je ponovo promenio ime u Podrinski. === Stvaranje Mačvanske brigade === {{main|Mačvanska brigada}} [[File:32. srpska brigada ulazi u Obrenovac.jpg|thumb|Mačvanska brigada ulazi u Obrenovac oktobra 1944. godine]] [[1. 10.|1. oktobra]] [[1944]]. formirana je [[32. srpska brigada NOVJ|32. srpska (mačvanska) brigada]], a njeno jezgro predstavljale su jedinice Odreda. == Poznati pripadnici odreda == === Narodni heroji Mačvanskog odreda === Neki od boraca Mačvanskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda koji su odlikovani [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: [[File:Komandant 12. korpusa general-major Danilo Lekić Španac.jpg|thumb|[[Danilo Lekić|Danilo Lekić Španac]], jedan od retkih rukovodilaca koji je preživeo propast odreda.]] * [[Josip Antolović]], komandir čete * [[Vera Blagojević]], sekretar OK SKOJ-a za Šabac i politički radik u odredu * [[Trivun Vitasović]], borac * [[Danilo Lekić Španac]], [[politički komesar]] odreda * [[Mika Mitrović Jarac]], prvi politički komesar odreda * [[Radojica Nenezić]], sekretar partijske ćelije u četi * [[Milorad Petrović (narodni heroj)|Milorad Petrović]], član OK KPJ za Šabac i politički radnik u jednoj četi * [[Dobrosav Radosavljević]], zamenik političkog komesara odreda * [[Dragoslav Srnić]], komandri čete * [[Aleksandar Stanković Lala]], politički komesar bataljona * [[Stjepan Steva Filipović]], politički komesar odreda === Ostali partizani i partizanke === * [[Slavoljub Slava Ković]], dečak-kurir kome su Nemci urezali petokraku na čelu == Literatura == * {{cite journal|last=Filipović|first=Stanoje|authorlink=|year=1966|url=http://bibliotekasabac.org.rs/www/digitalna.php?d=403|title=Filipović Steva|journal=Godišnjak Istorijskog arhiva|location=Šabac|volume=III|ref=harv|pages=246—276|access-date=2025-09-01|archive-date=2023-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522235057/http://bibliotekasabac.org.rs/www/digitalna.php?d=403}} * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * {{cite book|ref={{harvid|Vojna enciklopedija|1971}}|title=Vojna enciklopedija tom -{II}-|year=1971|publisher=|location=Beograd|id=}} * {{cite book|ref=harv|last=Parmaković|first=Dragoslav|year=1973|url=http://www.znaci.org/00001/48.htm|title=Mačvanski partizanski odred|publisher=Fond NOB-a Podrinja|location=Šabac|id=}} * {{Cite book|ref=harv|last=Mitrović|first=Dojčilo|authorlink=Dojčilo Mitrović|year=1975||url=http://www.znaci.org/00001/240.htm|title=Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Zapadna Srbija 1941.|publisher=Nolit|location=Beograd|id=}} * [https://znaci.org/00001/37_11.htm MIlan Batanović Batan: PODRINJSKI PARTIZANSKI ODRED] == Reference == {{izvori|2}} == Vidi još == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Valjevski partizanski odred]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Opština Bogatić]] [[Kategorija:Mačva]] mbab9wsf0rs9laq2co4hhb0g1yqxsv7 0 166114 42606095 42462134 2026-06-05T22:44:04Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606095 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Radnički bataljon.jpg|thumb|Zbor Užičkog Radničkog bataljona pred odlazak u svoju poslednju borbu na Kadinjači.]] '''Radnički bataljon [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]]''' bio je bataljon sastavljen od radnika iz [[Užice|Užica]]. Formiran je krajem [[oktobar|oktobra]] 1941. godine. Svi njegovi borci pali su [[29. 11.|29. novembra]] u [[Bitka na Kadinjači|bici na Kadinjači]] protiv nemačkih okupatorskih snaga. == Formiranje == Radnički bataljon formiran je krajem [[oktobar|oktobra]] 1941. godine u Užicu od radnika, koji su radili po raznim radionicama i fabrikama. Na dan formiranja, bataljon je u svom sastavu imao sledeće čete: * '''Železnička četa''' – formirana [[8. 10.|8. oktobra]] od radnika železničke ložionice i kolskih radnika * '''Krojačko-obućarska četa''' – formirana od dva voda radnika obućara i krojača * '''Tkačka četa''' – formirana u tkačkoj fabrici * '''Pekarska četa''' – formirana najvećim delom od pekara, a zatim sarača i opančara Bataljon je po četama, vodovima i desetinama vršio svoje svakodnevne poslove, povremeno imao vežbe i pripremao se za odbranu grada. Borci bataljona prvi put su učestvovali u većim borbama pri odbrani Užica na položajima Mendinom brdu i Karađorđevom šancu, [[2. 11.|2. novembra]], kada su razbili [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke jedinice]] i poterali ih prema Trešnjici. Železnička četa bataljona pobedila je četnike kod [[Karan]]a [[5. 11.|5.]] i [[8. 11.|8. novembra]]. Dana [[9. 11.|9. novembra]], delovi bataljona razbili su četničke snage na Crnokosi kod kote 809 Šarampov. == Bitka na Kadinjači == [[Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|desno|mini|200p|Spomenik palim borcima bataljona na Kadinjači]] {{Poseban članak|Bitka na Kadinjači}} Po početku [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]] i napadom na [[Užička republika|Užičku republiku]], po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPO Jugoslavije]] od [[28. 11.|28. novembra]], Radnički bataljon je bio ojačan sa dve čete Užičkog i dve čete [[Posavski partizanski odred|Posavskog partizanskog odreda]]. Ukupne jačine 400-450 boraca i s jednim topom 75&nbsp;mm, bataljon je zauzeo položaje na [[Kadinjača|Kadinjači]] da bi usporio nadiranje desne kolone (grupe „-{West}-“) nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijske divizije]] pravcem [[Bajina Bašta]]–Užice i time stvorio potrebno vreme za izvlačenje glavnine [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih jedinica]] iz Užica na [[Zlatibor]]. Oko 9 časova ujutro 29. novembra, položaj na Kadinjači bio je posednut. Položaje u prvoj liniji na desnom krilu, severno od grupe kuća zaseoka [[Lukići (Milići)|Lukići]] zaposela je Pekarska četa, deo položaja severoistočno od zaseoka posela je Krojačko-obućarska četa i branila drum koji vodi za Užice. Tkačka četa posela je deo položaja severno od zaseoka [[Rakići]], a Železnička četa na drumu kod [[Sinjevac|Sinjevca]]. U drugoj liniji na visovima Kadinjače, Laništa, kote 836, kote 808 i sela [[Gloginići]] poslee su pridružene čete Užičkog i Posavskog partizanskog odreda. U ogorčenoj borbi s nadmoćnijim neprijateljskim snagama od 8 časova ujutro do 14 časova i 30 minuta poslepodne, branioci Kadinjače nisu dozvolili nemačkim snagama da prodru u Užice. Tek kad su im nemci uništili top i sva automatska oruđa, neprijatelj je zauzeo Kadinjaču. == Odlikovanja == Radnički bataljon je posle rata bio odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], a ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]], [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[19. 9.|19. septembra]] [[1979]]. godine, odlikovan je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina == Povezano == * [[Užički partizanski odred]] * [[Bitka na Kadinjači]] {{Spisak narodnih heroja}} [[Kategorija:Bataljoni NOVJ]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Srbije]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] 6a6gbeztb2asukofqu1dwt0c6lovykr 42606158 42606095 2026-06-05T22:49:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606158 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Radnički bataljon.jpg|thumb|Zbor Užičkog Radničkog bataljona pred odlazak u svoju poslednju borbu na Kadinjači.]] '''Radnički bataljon [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]]''' bio je bataljon sastavljen od radnika iz [[Užice|Užica]]. Formiran je krajem [[oktobar|oktobra]] 1941. godine. Svi njegovi borci pali su [[29. 11.|29. novembra]] u [[Bitka na Kadinjači|bici na Kadinjači]] protiv nemačkih okupatorskih snaga. == Formiranje == Radnički bataljon formiran je krajem [[oktobar|oktobra]] 1941. godine u Užicu od radnika, koji su radili po raznim radionicama i fabrikama. Na dan formiranja, bataljon je u svom sastavu imao sledeće čete: * '''Železnička četa''' – formirana [[8. 10.|8. oktobra]] od radnika železničke ložionice i kolskih radnika * '''Krojačko-obućarska četa''' – formirana od dva voda radnika obućara i krojača * '''Tkačka četa''' – formirana u tkačkoj fabrici * '''Pekarska četa''' – formirana najvećim delom od pekara, a zatim sarača i opančara Bataljon je po četama, vodovima i desetinama vršio svoje svakodnevne poslove, povremeno imao vežbe i pripremao se za odbranu grada. Borci bataljona prvi put su učestvovali u većim borbama pri odbrani Užica na položajima Mendinom brdu i Karađorđevom šancu, [[2. 11.|2. novembra]], kada su razbili [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke jedinice]] i poterali ih prema Trešnjici. Železnička četa bataljona pobedila je četnike kod [[Karan]]a [[5. 11.|5.]] i [[8. 11.|8. novembra]]. Dana [[9. 11.|9. novembra]], delovi bataljona razbili su četničke snage na Crnokosi kod kote 809 Šarampov. == Bitka na Kadinjači == [[Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|desno|mini|200p|Spomenik palim borcima bataljona na Kadinjači]] {{Poseban članak|Bitka na Kadinjači}} Po početku [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]] i napadom na [[Užička republika|Užičku republiku]], po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPO Jugoslavije]] od [[28. 11.|28. novembra]], Radnički bataljon je bio ojačan sa dve čete Užičkog i dve čete [[Posavski partizanski odred|Posavskog partizanskog odreda]]. Ukupne jačine 400-450 boraca i s jednim topom 75&nbsp;mm, bataljon je zauzeo položaje na [[Kadinjača|Kadinjači]] da bi usporio nadiranje desne kolone (grupe „-{West}-“) nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijske divizije]] pravcem [[Bajina Bašta]]–Užice i time stvorio potrebno vreme za izvlačenje glavnine [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih jedinica]] iz Užica na [[Zlatibor]]. Oko 9 časova ujutro 29. novembra, položaj na Kadinjači bio je posednut. Položaje u prvoj liniji na desnom krilu, severno od grupe kuća zaseoka [[Lukići (Milići)|Lukići]] zaposela je Pekarska četa, deo položaja severoistočno od zaseoka posela je Krojačko-obućarska četa i branila drum koji vodi za Užice. Tkačka četa posela je deo položaja severno od zaseoka [[Rakići]], a Železnička četa na drumu kod [[Sinjevac|Sinjevca]]. U drugoj liniji na visovima Kadinjače, Laništa, kote 836, kote 808 i sela [[Gloginići]] poslee su pridružene čete Užičkog i Posavskog partizanskog odreda. U ogorčenoj borbi s nadmoćnijim neprijateljskim snagama od 8 časova ujutro do 14 časova i 30 minuta poslepodne, branioci Kadinjače nisu dozvolili nemačkim snagama da prodru u Užice. Tek kad su im nemci uništili top i sva automatska oruđa, neprijatelj je zauzeo Kadinjaču. == Odlikovanja == Radnički bataljon je posle rata bio odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], a ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]], [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[19. 9.|19. septembra]] [[1979]]. godine, odlikovan je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina == Povezano == * [[Užički partizanski odred]] * [[Bitka na Kadinjači]] {{Spisak narodnih heroja}} [[Kategorija:Bataljoni NOVJ]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Srbije]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] 4hmlrua7zr7fb5qgzg9u5m1fdy8uqqv 0 166116 42606098 42569988 2026-06-05T22:44:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606098 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= Užički partizanski odred |deo=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |slika = Ulazak partizana u Užice 1941.jpg |opis_slike = Ulazak Užičkog partizanskog odreda u oslobođeno Užice 24. septembra 1941. | vreme_postojanja =[[jul]] [[1941]]. | mesto =okolina [[Užice|Užica]] | formacija = | jačina = |komandant= [[Dušan Jerković|Dušan Jerković Uča]] | politički_komesar =[[Milinko Kušić]] | bitke = | odlikovanja = }} '''Užički narodnooslobodilački partizanski odred „[[Dimitrije Tucović]]“''' je bio [[Partizanski odredi Jugoslavije|partizanski odred]] formiran na početku [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] jula [[1941]]. godine. Bio je jedan od najvažnijih partizanskih odreda, koji je stvorio veliku slobodnu teritoriju poznatu kao [[Užička republika]]. Prvi komandant odreda bio je [[Dušan Jerković Uča]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Milinko Kušić]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. == Hronologija == [[File:1941-09-25-uzice-partizani-smotra.jpg|thumb|Smotra Užičkog partizanskog odreda u oslobođenom Užicu 1941.]] [[File:Konjicki eskadron Užickog odreda 1941.jpg|thumb|Konjicki eskadron Užickog partizanskog odreda u oslobođenom Užicu 1941.]] Radi dizanja ustanka, Pokrajinski komitet KPJ za Srbiju jula 1941. u užički okrug šalje profesora [[Milan Mijalković|Milana Mijalkovića]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Užički odred već prvih dana po osnivanju vrši uspešne akcije na saobraćajne veze i neprijateljske transporte. Naročito značajne akcije postižu zlatiborska i užička četa na komunikaciji [[Višegrad]]-[[Užice]] i požeška i ariljska četa na komunikaciji [[Požega]]-[[Arilje]]-[[Ivanjica]], kojima je skoro potpuno onemogućen saobraćaj okupatora. Užički odred je, osim toga, organizovao čitav niz zaseda na neprijateljske kolone. Među značajnijim je napad na kolonu Nemaca kod [[Virovo|Virova]], [[28. 8.|28. avgusta]] [[1941]]. godine, kada su [[Nemci]] potučeni i vraćeni natrag u [[Požega|Požegu]]. Uspešna akcija protiv nemačke motorizovane kolone izvršena je avgusta meseca i u [[Subjel]]u, kod [[Kosjerić]]a. Borba je vođena ceo dan, nemačkoj motorizaciji je došla u pomoć i avijacija. od značajnih borbi je i borba sa nemačkom kolonom kod [[Godovik]]a, [[20. 9.|20. septembra]] [[1941]]. godine, kada su Nemci razbijeni i uz velike gubitke i u paničnom bekstvu proterani od Užičkog odreda do same [[Požega|Požege]]. === Stvaranje Užičke republike === {{main|Užička republika}} Uporedo sa uništavanjem komunikacija i postavljanjem zaseda, Užički odred vrši uspešne akcije i na gradove. već [[28. 8.|28. avgusta]] [[1941]]. godine oslobođeno je [[Arilje]]. Jedna od najvećih pobeda Užičkog partizanskog odreda nad Nemcima izvojevana je [[20. 9.|20. septembra]] u selu [[Gorobilje|Gorobilju]], kod Požege.<ref name="Mitrović"/> Tu je, sa drugovima iz Požeške čete, [[Petar Leković]] je uspeo da ubije nemačkog komandanta. Nemci su se posle pogibije komandanta pokolebali, a partizani izvršili nekoliko juriša. To je Nemce potpuno slomilo, i počeli su da beže napuštajući položaje. Skakali su u korito reke Đetinje, krili se po kukuruzima i zavlačili u šiblje.<ref name="Mitrović"/> Borba kod gorobiljske škole trajala je od podne do uveče. Nemački poraz bio je potpun - imali su desetinu mrtvih i ranjenih. Borci Požeške i Ariljske čete uspeli su da neprijatelja unište u gorobiljskoj bici, uz veliku pomoć seljaka okolnih sela. Sukobi sa partizanima pokazali su Nemcima da oni na teritoriji užičkog okruga nisu u mogućnosti da održe pozicije. Štab Užičkog partizanskog odreda bio je već izradio plan o napadu na Užice i masovno okupljao ljudstvo za ovu operaciju.<ref name="Mitrović"/> No, Nemci nisu čekali da budu opkoljeni i uništeni. Zbog toga je glavnokomandujući nemačkim snagama u Srbiji general Franc Beme doneo odluku o evakuaciji preostalih trupa: {{citat|„Došao sam do teške odluke: napustio sam postupno Užice i Čačak, gde su okupljene nemačke trupe imale jake gubitke, i ove sam povukao u Kraljevo..."<ref name="Mitrović">[https://znaci.org/00001/240.htm Dojčilo Mitrović: ZAPADNA SRBIJA 1941.]</ref>|[[Franz Böhme]]}} [[22. 9.|22. septembra]] oslobođena je [[Požega (Srbija)|Užička Požega]], a [[25. 9.|25. septembra]] oslobođen je ceo užički okrug i [[Užice]] tada postaje središte [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] i centar ustanka. === Bitka na Kadinjači === {{main|Operacija protiv Užičke republike|Bitka na Kadinjači|Radnički bataljon}} [[Datoteka:Radnički bataljon.jpg|thumb|Zbor Užičkog Radničkog bataljona pred odlazak u svoju poslednju borbu na Kadinjači.]] Brzo napredovanje nemačkih jedinica prema [[Užice|Užicu]], novembra [[1941]]. godine, ugrožavao je evakuaciju grada, u kome se tada nalazio [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] i druge ustanove [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a. Da bi se što više dobilo na vremenu, Vrhovni komandant [[Josip Broz Tito]] je naredio Štabu Užičkog odreda da s [[Radnički bataljon|Radničkim bataljonom]] i dvema četama [[Posavski partizanski odred|Posavskog NOP odreda]], zadrži Nemce na [[Kadinjača|Kadinjači]], prevoju 14 kilometara od [[Užice|Užica]] na putu prema [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]], i da tako omogući izvlačenje Vrhovnog štaba, ljudstva i materijala na [[Zlatibor]], i dalje prema [[Sandžak]]u. Ukupno je bilo oko 320 boraca. Radničkim bataljonom je komandovao [[Andrija Đurović]], četama Užičkog odreda [[Dušan Jerković Uča]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a delovima [[Posavski partizanski odred|Posavskog odreda]] [[politički komesar]] [[Bora Marković]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. Jedinice su zaposele položaje s obe strane druma na [[Kadinjača|Kadinjači]], dok je jedini top, koji je bio bez nišanskih sprava, postavljen na prevoju zapadno od puta. Pored puta bili su raspoređeni omladinci s bocama benzina za uništavanje neprijateljskih tenkova. Ujutro [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine, nešto pre 8:00 časova borci s [[Kadinjača|Kadinjače]] primetili su neprijateljsku kolonu u selu Zaglavku, koja se kretala vrlo obazrivo. Branioci [[Kadinjača|Kadinjače]] nisu otvarali vatru, dok nemačka kolona nije ušla duboko u postavljenu zasedu, kada je na dati znak odjeknuo pucanj partizanskog topa. Njegova granata eksplodirala je usred čela nemačke kolone. Istovremeno je na Nemce, s vrlo bliskog odstojanja, otvorena jaka puščana i mitraljeska vatra, tako da je u početku među Nemcima nastala zabuna, ali su se, posle izvesnog vremena, sredili i nekoliko puta pokušali da se probiju duž puta. Top je uspešno tukao tesnac puta, pa su Nemci na njega koncentrisali vatru artirljerije. Međutim, top je imao izvanredan vatreni položaj na vrhu grebena, tako da su granate nemačke artiljerije ili prebacivale ili podbacivale cilj. Pošto su frontalnim jurišima pretrpeli velike gubitke, Nemci su glavnim snagama izvršili dvostruki obuhvat branilaca na [[Kadinjača|Kadinjači]]. Iako je uočen taj nemački manevar, partizanske snage nisu odstupile. I kad su Nemci sa svih strana prišli njihovim položajima, partizani su ih dočekali bombama i nekoliko puta odbijali njihove juriše, i naneli im osetne gubitke, ali su se i redovi branilaca sve više proredili. Na samom visu [[Kadinjača|Kadinjače]], u borbi prsa u prsa, poginuli su gotovo svi borci Radničkog bataljona sa savojim komandantima. Ali su, upornim držanjem vrha kadinjače, stvorili potrebno vreme da se [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]], njegove ustanove i borački sastav povuku iz [[Užice|Užica]] prema [[Zlatibor]]u. Tek predveče [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine [[Nemci]] su uspeli da uđu u [[Užice]]. Svojim herojskom borbom Radnički bataljon, zajedno sa delovima Užičkog i [[Posavski partizanski odred|Posavskog NOP odreda]], ušao je u legendu. Za herojsko držanje i postignute zasluge, bataljon je [[1951]]. godine odlikovan Ordenom zasluga za narod sa zlatnim vencem, a [[19. 9.|19. septembra]] [[1979]]. godine [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. === Povlačenje u Sandžak === {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|2. proleterska (srpska) udarna brigada}} Početkom januara 1942. nalazila su se u Sandžaku, u širem rejonu Nove Varoši, 2 bataljona Užičkog NOP odreda: 1. užički bataljon jačine 180 boraca i 2. užički bataljon jačine 200 boraca.{{sfn|Broz|1979|p=245}} Sredinom januara 1942. godine, [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski NOP odred]] i manji delovi Posavskog, Užičkog i Prvog šumadijskog odreda probili se natrag do zapadne Srbije i povezali sa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskim partizanskim odredom]].{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} U drugoj polovini januara 1942. godine, od Kolubarskog bataljona Valjevskog odreda i 2. čete Užičkog odreda formiran je [[Suvoborski partizanski odred]] sa oko 250 boraca.{{sfn|Hasanagić|1982|p=32}} Preostala dva bataljona Užičkog odreda su 1. marta 1942. ušli u sastav [[2. proleterska (srpska) udarna brigada|2. proleterske (srpske) bripade]] kao njen 1. i 4. bataljon.{{sfn|Broz|1979|p=245}} == Narodni heroji Užičkog odreda == [[File:Dušan Jerković, komandant Užičkog NOP odreda.jpg|thumb|[[Dušan Jerković Uča]], komandant Užičkog NOP odreda, pao na Kadinjači.]] Neki od boraca Užičkog partizanskog odreda proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]: * [[Isidor Baruh]] * [[Radoš Bojović]] * [[Aleksa Dejović]] * [[Dušan Jerković]], prvi komandant odreda * [[Savo Jovanović Sirogojno]] * [[Radoslav Kovačević]] * [[Milinko Kušić]], prvi politički komesar odreda * [[Petar Leković]] * [[Nikola Ljubičić]] * [[Radoje Ljubičić]] * [[Nada Matić]] * [[Danica Milosavljević]] * [[Slobodan Penezić Krcun]] * [[Jevrem Popović]] * [[Ratko Sofijanić]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji, [[Moma Marković]], Beograd 1947. godina * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * [https://www.znaci.org/00001/240.htm Dojčilo Mitrović: ZAPADNA SRBIJA 1941. (SRBIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI)"], Nolit, Beograd 1975. * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/196.htm Nikola Ljubičić: UŽIČKI ODRED "DIMITRIJE TUCOVIĆ"], Beograd 1981. * [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]], „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina * {{Cite book|last=Hasanagić|first=Edib|year=1982|title=Ovde je Srbija rekla — sloboda|publisher=Istorijski muzej Srbije|location=Beograd|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=19448327}} == Izvori == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Čačanski partizanski odred]] * [[2. proleterska (srpska) udarna brigada]] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Užička Republika]] 1tqgyan8az5tfaih0s1bg5e8ybvbcxn 0 166118 42605852 42604321 2026-06-05T22:04:13Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605852 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">Bitka na Kadinjači''' |deo= [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] |slika = Radnički bataljon.jpg |opis_slike = Borci Radničkog bataljona pred odlazak u bitku na Kadinjači |datum = [[29. 11.|29. novembar]] [[1941]]. |mesto = [[Kadinjača]], zapadna [[Srbija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= Odlučna pobjeda njemačkih trupa<br />uništenje [[Užička republika|Užičke republike]] |strana1 = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DV Jugoslavije]] |strana2 = {{flagicon|NJE|1935}} [[Treći Reich]] |jedinice1 = [[Radnički bataljon]]<br />[[posavski partizanski odred|dvije čete Posavskog NOPO-a]]<br />[[Drugi šumadijski partizanski odred|Oraška četa 2. šumadijskog NOP odreda]]<br />[[Užički partizanski odred|2. zlatiborska četa Užičkog NOP odreda]] |jedinice2 = [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija (Nemačka)]] |komandant1 = [[Andrija Đurović]], komandant Radničkog užičkog bataljona<br />[[Dušan Jerković]], komandant Užičkog NOPO-a<br />[[Bora Marković]], politički komesar Posavskog NOPO-a <br />[[Radivoje Jovanović Bradonja]] |komandant2= [[Franz Böhme|Franc Beme]] |snaga1 = nekoliko stotina |snaga2=3.000 |gubici1 = 160<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Obelezena-70-godisnjica-bitke-na-Kadinjaci.sr.html Obeležena 70. godišnjica bitke na Kadinjači]</ref> |gubici2 = 2 mrtva i 1 ranjen<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> |gubici3 = }} '''Bitka na Kadinjači''' se odigrala u sklopu [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]] [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine na prevoju [[Kadinjača]], 14&nbsp;km sjeverozapadno od [[Užice|Užica]], između njemačkih okupacijskih trupa i [[Radnički bataljon|Radničkog užičkog bataljona]] i još nekoliko partizanskih odreda. U ovoj bici izginuli su gotovo svi borci Radničkog bataljona, štiteći odstpunicu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu]] koji se povlačio iz [[Užice|Užica]] ka [[Sandžak]]u. U bici na Kadinjači se posebno istakao komandont [[Radivoje Jovanović Bradonja]], čiji izbor položaja za jedini partizanski top, se pokazao ispravnim. Nemci ga nisu uspeli pogoditi skoro sve vreme trajanja bitke. == Pozadina == Užička republika je za okupacione snage bila veliko iznenađenje, jer okupator nije mogao da veruje da, u državi koja je bila tako lako slomljena i rasparčana, može da se javi dobro organizovani otpor. Sa druge strane, očekivanja pokreta otpora u Srbiji su bila da će napad Nemačke na SSSR biti velika prekretnica u dotadašnjem ratu i da će za nekoliko meseci [[crvena armija|sovjetska armija]] potući [[Wehrmacht|Vermaht]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] naredio je [[28. 11.|28. novembra]] 1941. Radničkom bataljonu Užičkog NOP odreda, ojačanom sa dvije čete [[Posavski partizanski odred|Posavskog NOPO]]-a i topom Artiljerijske baterije, da na Kadinjači zatvori pravac [[Bajina Bašta]]–Užice, uspori napredovanje desne kolone [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|njemačke 342. divizije]] i time omogući evakuaciju ranjenika i ratnog materijala iz Užica ka [[Zlatibor]]u, a zatim da se jedinice sa Kadinjače orijentišu za zaštitu prema Kremnima. Vrhovni štab znao je da Nemci prodiru u pravcu Užica, ali nije znao da se radilo o oklopnoj, već je bio uveren da se radi o pešadijskoj diviziji. Zbog toga su ostavljene trupe bile samo lako naoružane, koje nisu mogle da se odupru tenkovima koje su posedovali Nemci. Radnički bataljon, sastava tri čete (Pekarska, Krojačko-obućarska i Tkačka – ukupno oko 270 boraca), stigao je noću sa 28. na 29. novembar na prevoj Kadinjaču. Borcima Radničkog bataljona izdato je naređenje da ne otvaraju vatru dok njemačke snage ne uđu duboko u kliješta koja su činili partizanski položaji na prednjem kraju obrane. == Tok bitke == [[Datoteka:Borci radničkog bataljona polaze na Kadinjaču.jpg|minijatura|Borci radničkog bataljona polaze na Kadinjaču novembra 1941. godine.]] Dana 29. novembra oko 8 časova njemačke jedinice, koje su četnici upozorili da je cijela Kadinjača puna partizana i da će uporno biti branjena, krenule su iz [[Zaglavak|Zaglavka]] izviđačkim snagama naprijed pročešljavajući teren da bi otkrile položaj Radničkog bataljona i uočile glavne otporne tačke. Kada su se ove snage zavukle dosta duboko između prve i druge okuke puta, s Kadinjače je odjeknuo pucanj partizanskog topa i gotovo istog trena sručila se na njemačke vojnike vatra boraca Pekarske i Krojačko-obučarske čete. Da bi što brže slomili otpor branilaca na Kadinjači, Nijemci su uputili obuhvatne kolone jačine dva bataljona. Poslije jednočasovne snažne artiljerijske pripreme u talasima su napadali položaje branilaca Kadinjače. Odbijeno je više njihovih juriša i povela se borba prsa u prsa. U borbi vođenoj do popodneva branioci Kadinjače nisu dozvolili neprijatelju da prodre u Užice. Uz put su njemački vojnici hvatali seljake i gonili ih da nose municiju, a onda ih ubijali. Kada su sa obje kolone izbili na prevoj Kadinjače, počeli su s bokova vršiti pritisak na borce Posavskog odreda, [[Drugi šumadijski partizanski odred|Oraške čete 2. šumadijskog odreda]] i [[Užički partizanski odred|2. zlatiborske čete Užičkog odreda]]. Oko 14 časova borba na Kadinjači počela je da jenjava, a oko 14,30 časova sasvim je prestala. Tek kada je izginuo čitav radnički bataljon sa komandantom [[Andrija Đurović|Andrijom Đurovićem]], komandantom Užičkog NOPO-a [[Dušan Jerković|Dušanom Jerkovićem]] i političkim komesarom Posavskog NOPO-a [[Bora Marković|Borom Markovićem]], njemačke jedinice su uspjele da prijeđu preko Kadinjače i istog dana uveče da uđu u Užice. [[Vlada Aksentijević]] je sa prvim bataljonom [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]] učestvovao u borbi na Kadinjači, gde je bataljon pretrpeo velike gubitke. Posle borbe na Kadinjači, s preživelim borcima iz Posavine, povukao se u Sandžak.<ref>„Narodni heroji Jugoslavije” (odrednica Vlada Aksentijević). Beograd: Mladost. 1975.</ref> == Posledice == {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.}} [[Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|mini|250px|Spomenik borcima Radničkog bataljona na Kadinjači]] Bitka na Kadinjači označila je kraj [[Užička republika|Užičke republike]]. U bici je izginuo ceo Radnički bataljon, dok su Nemci imali dva mrtva. Iz Užica se [[Josip Broz Tito|Tito]] jedva spasio.<ref name="Petranović"/> Partizanski ranjenici su uhvaćeni i poubijani. Evakuacijom ranjenika iz Užica rukovodili su dr [[Gojko Nikoliš]], dr [[Dejan Popović]], dr [[Boris Andersen]], i student medicine Mika Pavlović. Ranjenici su prevezeni na [[Zlatibor]] do 29. novembra 1941. Nemci su tenkovima izbili na Zlatibor 30. novembra. Streljano je oko 100-120 ranjenika.<ref>S. Piščević, Razvoj i rad sanitetske službe u NOV i PO Srbije 1941-1945, Sanitetska služba u NOR Jugoslavije 1941-1945, III, Beograd, 1989.</ref> Odredi, koji su tokom postojanja Užičke republike bili organizovani i popunjeni, brzo su počeli da se raspadaju usled masovnog dezertiranja i prelazaka u četničke odrede. Tako Romanijski odred koji je brojao više od hiljadu ljudi, spao je na 200-300 boraca.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DiZTP29GQ9g&list=QL&playnext=3 Svetozar Vukmanović - Tempo, član vrhovnog štaba NOV i POJ, Jugoslavija u ratu 1941.-1945. (11 epizoda)]</ref> Vrhovni štab je sa oko 1.500 boraca prešao reku Uvac i [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|stigao u Sandžak]], koji je tada bio italijanska okupaciona zona.<ref name="Petranović"/> Posle borbi sa Nemcima kod Ljubovije i ispred Kadinjače, jedan vod 3. čete 1. posavskog bataljona [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog odreda]] je bio odsečen od svoje glavnine. Sa njim se nalazio i komandant 1. bataljona Radenko Ranković.<ref name="Bojić"/> Posle dva dana kod njih su došli i ranjeni Posavci sa Kadinjače: Milivoje Kovačević, Branko Petrašević i Uroš Kirić, kao i Stojan Ljubić sa ostacima 3. čete.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> Njih oko 70 boraca i ranjenika je krenulo preko Tare, ali su ih tamo napali Nemci.<ref name="Bojić"/> Uskoro je borce uhvatila teška demoralizacija - neki su dezertirali, većina puštena kućama "da se kriju do proleća", a preostalih 20-ak iznenađeni na spavanju, zarobljeni i poslati u [[logor Banjica]].<ref name="Bojić"/> == Nasleđe == Borba nekoliko stotina partizana na Kadinjači protiv oko 3.000 dobro naoružanih njemačkih vojnika zabilježena je u istoriji NOB-a u [[Narodnooslobodilačka borba u Srbiji|Srbiji]] kao jedan od najvećih podviga srpskih partizana. Za taj podvig, užički Radnički bataljon je povodom desetogodišnjice [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOR-a]] i revolucije odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod 1. reda]]. Eho epopeje junaka Kadinjače ovjekovječen je stihovima pjesnika Slavka Vukosavljevića koji su uklesani na spomeniku u slavu palih: ::''Pao je četrnaesti kilometar'', ::''Al' nikad neće Kadinjača...''. == Povezano == * [[Operacija Užice|Prva neprijateljska ofanziva]] * [[Radnički bataljon]] * [[Spomen kompleks Kadinjača]] * [[Užička republika]] * [[Užička republika (film)]] == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''', ''Jugoslavenski leksikografski zavod „Miroslav Krleža“'', Zagreb, 1990. tom 6 (Jap-Kat) * [http://www.youtube.com/watch?v=MU_XJ--_IcE&list=QL Jugoslavija u ratu 1941.-1945.] * [https://www.znaci.org/00001/196.htm Nikola Ljubičić: UŽIČKI ODRED "DIMITRIJE TUCOVIĆ"], Beograd 1981. == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/59_1_129.pdf UŽIČKA REPUBLIKA - ZBORNIK SEĆANjA - Milosav Vojić: BITKA NA KADINjAČI] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Kadinjača]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu|Kadinjača]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Užička republika]] 1pv4rr0r7154wda8yb9xxmeuh9wxucl 42606089 42605852 2026-06-05T22:44:02Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606089 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">Bitka na Kadinjači''' |deo= [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] |slika = Radnički bataljon.jpg |opis_slike = Borci Radničkog bataljona pred odlazak u bitku na Kadinjači |datum = [[29. 11.|29. novembar]] [[1941]]. |mesto = [[Kadinjača]], zapadna [[Srbija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= Odlučna pobjeda njemačkih trupa<br />uništenje [[Užička republika|Užičke republike]] |strana1 = {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DV Jugoslavije]] |strana2 = {{flagicon|NJE|1935}} [[Treći Reich]] |jedinice1 = [[Radnički bataljon]]<br />[[posavski partizanski odred|dvije čete Posavskog NOPO-a]]<br />[[Drugi šumadijski partizanski odred|Oraška četa 2. šumadijskog NOP odreda]]<br />[[Užički partizanski odred|2. zlatiborska četa Užičkog NOP odreda]] |jedinice2 = [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija (Nemačka)]] |komandant1 = [[Andrija Đurović]], komandant Radničkog užičkog bataljona<br />[[Dušan Jerković]], komandant Užičkog NOPO-a<br />[[Bora Marković]], politički komesar Posavskog NOPO-a <br />[[Radivoje Jovanović Bradonja]] |komandant2= [[Franz Böhme|Franc Beme]] |snaga1 = nekoliko stotina |snaga2=3.000 |gubici1 = 160<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Obelezena-70-godisnjica-bitke-na-Kadinjaci.sr.html Obeležena 70. godišnjica bitke na Kadinjači]</ref> |gubici2 = 2 mrtva i 1 ranjen<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> |gubici3 = }} '''Bitka na Kadinjači''' se odigrala u sklopu [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]] [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine na prevoju [[Kadinjača]], 14&nbsp;km sjeverozapadno od [[Užice|Užica]], između njemačkih okupacijskih trupa i [[Radnički bataljon|Radničkog užičkog bataljona]] i još nekoliko partizanskih odreda. U ovoj bici izginuli su gotovo svi borci Radničkog bataljona, štiteći odstpunicu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu]] koji se povlačio iz [[Užice|Užica]] ka [[Sandžak]]u. U bici na Kadinjači se posebno istakao komandont [[Radivoje Jovanović Bradonja]], čiji izbor položaja za jedini partizanski top, se pokazao ispravnim. Nemci ga nisu uspeli pogoditi skoro sve vreme trajanja bitke. == Pozadina == Užička republika je za okupacione snage bila veliko iznenađenje, jer okupator nije mogao da veruje da, u državi koja je bila tako lako slomljena i rasparčana, može da se javi dobro organizovani otpor. Sa druge strane, očekivanja pokreta otpora u Srbiji su bila da će napad Nemačke na SSSR biti velika prekretnica u dotadašnjem ratu i da će za nekoliko meseci [[crvena armija|sovjetska armija]] potući [[Wehrmacht|Vermaht]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] naredio je [[28. 11.|28. novembra]] 1941. Radničkom bataljonu Užičkog NOP odreda, ojačanom sa dvije čete [[Posavski partizanski odred|Posavskog NOPO]]-a i topom Artiljerijske baterije, da na Kadinjači zatvori pravac [[Bajina Bašta]]–Užice, uspori napredovanje desne kolone [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|njemačke 342. divizije]] i time omogući evakuaciju ranjenika i ratnog materijala iz Užica ka [[Zlatibor]]u, a zatim da se jedinice sa Kadinjače orijentišu za zaštitu prema Kremnima. Vrhovni štab znao je da Nemci prodiru u pravcu Užica, ali nije znao da se radilo o oklopnoj, već je bio uveren da se radi o pešadijskoj diviziji. Zbog toga su ostavljene trupe bile samo lako naoružane, koje nisu mogle da se odupru tenkovima koje su posedovali Nemci. Radnički bataljon, sastava tri čete (Pekarska, Krojačko-obućarska i Tkačka – ukupno oko 270 boraca), stigao je noću sa 28. na 29. novembar na prevoj Kadinjaču. Borcima Radničkog bataljona izdato je naređenje da ne otvaraju vatru dok njemačke snage ne uđu duboko u kliješta koja su činili partizanski položaji na prednjem kraju obrane. == Tok bitke == [[Datoteka:Borci radničkog bataljona polaze na Kadinjaču.jpg|minijatura|Borci radničkog bataljona polaze na Kadinjaču novembra 1941. godine.]] Dana 29. novembra oko 8 časova njemačke jedinice, koje su četnici upozorili da je cijela Kadinjača puna partizana i da će uporno biti branjena, krenule su iz [[Zaglavak|Zaglavka]] izviđačkim snagama naprijed pročešljavajući teren da bi otkrile položaj Radničkog bataljona i uočile glavne otporne tačke. Kada su se ove snage zavukle dosta duboko između prve i druge okuke puta, s Kadinjače je odjeknuo pucanj partizanskog topa i gotovo istog trena sručila se na njemačke vojnike vatra boraca Pekarske i Krojačko-obučarske čete. Da bi što brže slomili otpor branilaca na Kadinjači, Nijemci su uputili obuhvatne kolone jačine dva bataljona. Poslije jednočasovne snažne artiljerijske pripreme u talasima su napadali položaje branilaca Kadinjače. Odbijeno je više njihovih juriša i povela se borba prsa u prsa. U borbi vođenoj do popodneva branioci Kadinjače nisu dozvolili neprijatelju da prodre u Užice. Uz put su njemački vojnici hvatali seljake i gonili ih da nose municiju, a onda ih ubijali. Kada su sa obje kolone izbili na prevoj Kadinjače, počeli su s bokova vršiti pritisak na borce Posavskog odreda, [[Drugi šumadijski partizanski odred|Oraške čete 2. šumadijskog odreda]] i [[Užički partizanski odred|2. zlatiborske čete Užičkog odreda]]. Oko 14 časova borba na Kadinjači počela je da jenjava, a oko 14,30 časova sasvim je prestala. Tek kada je izginuo čitav radnički bataljon sa komandantom [[Andrija Đurović|Andrijom Đurovićem]], komandantom Užičkog NOPO-a [[Dušan Jerković|Dušanom Jerkovićem]] i političkim komesarom Posavskog NOPO-a [[Bora Marković|Borom Markovićem]], njemačke jedinice su uspjele da prijeđu preko Kadinjače i istog dana uveče da uđu u Užice. [[Vlada Aksentijević]] je sa prvim bataljonom [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]] učestvovao u borbi na Kadinjači, gde je bataljon pretrpeo velike gubitke. Posle borbe na Kadinjači, s preživelim borcima iz Posavine, povukao se u Sandžak.<ref>„Narodni heroji Jugoslavije” (odrednica Vlada Aksentijević). Beograd: Mladost. 1975.</ref> == Posledice == {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.}} [[Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|mini|250px|Spomenik borcima Radničkog bataljona na Kadinjači]] Bitka na Kadinjači označila je kraj [[Užička republika|Užičke republike]]. U bici je izginuo ceo Radnički bataljon, dok su Nemci imali dva mrtva. Iz Užica se [[Josip Broz Tito|Tito]] jedva spasio.<ref name="Petranović"/> Partizanski ranjenici su uhvaćeni i poubijani. Evakuacijom ranjenika iz Užica rukovodili su dr [[Gojko Nikoliš]], dr [[Dejan Popović]], dr [[Boris Andersen]], i student medicine Mika Pavlović. Ranjenici su prevezeni na [[Zlatibor]] do 29. novembra 1941. Nemci su tenkovima izbili na Zlatibor 30. novembra. Streljano je oko 100-120 ranjenika.<ref>S. Piščević, Razvoj i rad sanitetske službe u NOV i PO Srbije 1941-1945, Sanitetska služba u NOR Jugoslavije 1941-1945, III, Beograd, 1989.</ref> Odredi, koji su tokom postojanja Užičke republike bili organizovani i popunjeni, brzo su počeli da se raspadaju usled masovnog dezertiranja i prelazaka u četničke odrede. Tako Romanijski odred koji je brojao više od hiljadu ljudi, spao je na 200-300 boraca.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DiZTP29GQ9g&list=QL&playnext=3 Svetozar Vukmanović - Tempo, član vrhovnog štaba NOV i POJ, Jugoslavija u ratu 1941.-1945. (11 epizoda)]</ref> Vrhovni štab je sa oko 1.500 boraca prešao reku Uvac i [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|stigao u Sandžak]], koji je tada bio italijanska okupaciona zona.<ref name="Petranović"/> Posle borbi sa Nemcima kod Ljubovije i ispred Kadinjače, jedan vod 3. čete 1. posavskog bataljona [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog odreda]] je bio odsečen od svoje glavnine. Sa njim se nalazio i komandant 1. bataljona Radenko Ranković.<ref name="Bojić"/> Posle dva dana kod njih su došli i ranjeni Posavci sa Kadinjače: Milivoje Kovačević, Branko Petrašević i Uroš Kirić, kao i Stojan Ljubić sa ostacima 3. čete.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> Njih oko 70 boraca i ranjenika je krenulo preko Tare, ali su ih tamo napali Nemci.<ref name="Bojić"/> Uskoro je borce uhvatila teška demoralizacija - neki su dezertirali, većina puštena kućama "da se kriju do proleća", a preostalih 20-ak iznenađeni na spavanju, zarobljeni i poslati u [[logor Banjica]].<ref name="Bojić"/> == Nasleđe == Borba nekoliko stotina partizana na Kadinjači protiv oko 3.000 dobro naoružanih njemačkih vojnika zabilježena je u istoriji NOB-a u [[Narodnooslobodilačka borba u Srbiji|Srbiji]] kao jedan od najvećih podviga srpskih partizana. Za taj podvig, užički Radnički bataljon je povodom desetogodišnjice [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOR-a]] i revolucije odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod 1. reda]]. Eho epopeje junaka Kadinjače ovjekovječen je stihovima pjesnika Slavka Vukosavljevića koji su uklesani na spomeniku u slavu palih: ::''Pao je četrnaesti kilometar'', ::''Al' nikad neće Kadinjača...''. == Povezano == * [[Operacija Užice|Prva neprijateljska ofanziva]] * [[Radnički bataljon]] * [[Spomen kompleks Kadinjača]] * [[Užička republika]] * [[Užička republika (film)]] == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''', ''Jugoslavenski leksikografski zavod „Miroslav Krleža“'', Zagreb, 1990. tom 6 (Jap-Kat) * [http://www.youtube.com/watch?v=MU_XJ--_IcE&list=QL Jugoslavija u ratu 1941.-1945.] * [https://www.znaci.org/00001/196.htm Nikola Ljubičić: UŽIČKI ODRED "DIMITRIJE TUCOVIĆ"], Beograd 1981. == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/59_1_129.pdf UŽIČKA REPUBLIKA - ZBORNIK SEĆANjA - Milosav Vojić: BITKA NA KADINjAČI] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Kadinjača]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu|Kadinjača]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Užička Republika]] ekv09xa9bwtihohub2b8omvfwwte4cx 14 166119 42605844 1569415 2026-06-05T22:04:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605844 wikitext text/x-wiki {{kat}} {{Portal NOB}} [[Kategorija:Užice]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Istorija Zlatibora]] dpmht1kg2x757tgp77bv8dbidb39xxm 42606101 42605844 2026-06-05T22:44:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Užička republika]] na [[Kategorija:Užička Republika]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605844 wikitext text/x-wiki {{kat}} {{Portal NOB}} [[Kategorija:Užice]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Istorija Zlatibora]] dpmht1kg2x757tgp77bv8dbidb39xxm 14 166502 42605606 14003864 2026-06-05T15:20:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605606 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Emisije]] [[Kategorija:TV-emisije po državama]] etookpyin0ohulup4baj3tw8aus7vfv 14 166505 42605599 9035395 2026-06-05T15:20:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605599 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Emisije]] [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] 82ac0g6dexl9pbjtkroxkzupp2w4jk7 42605772 42605599 2026-06-05T15:46:41Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke radio-emisije]] na [[Kategorija:Američke radijske emisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605599 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Emisije]] [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] 82ac0g6dexl9pbjtkroxkzupp2w4jk7 42606222 42605772 2026-06-06T11:16:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke radijske emisije]] na [[Kategorija:Američke radioemisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605599 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Emisije]] [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] 82ac0g6dexl9pbjtkroxkzupp2w4jk7 42606241 42606222 2026-06-06T11:18:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] → [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 42606241 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] iizlwgq75h17mupzgv4cdd1elhwsyek 14 167128 42605739 41004044 2026-06-05T15:40:24Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605739 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Bela lađa}} [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] [[Kategorija:Pojedinačne TV-serije]] a3wy6x43d6edskfmn7lfc1nztpbb2lg 0 167135 42605551 42539073 2026-06-05T13:42:09Z ~2026-33228-46 361836 /* Zanimljivosti */ 42605551 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Beli brod (razvrstavanje)}} {{Televizijska emisija | ime = Bela lađa | slika = Срећко Шојић и Тихомир Стојковић.jpg | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = Komedija | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | tvorac = | scenarista = [[Siniša Pavić]] | režija = [[Mihailo Vukobratović]] <br /> [[Ivan Stefanović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Branimir Brstina]] <small>(2012.)</small> <br />[[Milan Gutović]] <small>(2006-2011)</small> <br /> [[Predrag Smiljković]] <br /> [[Petar Kralj]] <br /> [[Nenad Jezdić]] <br /> [[Mina Lazarević]] <br /> [[Aleksandar Dunić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = Vojislav Borisavljević | država = {{Zastava|Srbija|2004}} | jezik = srpski | sezone = 6 | epizode = 90 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamera = | trajanje = 50 minuta | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | distributer = [[Radio-televizija Srbije]] | kanal = RTS 1 | format_slike = 4:3 (prve dve sezone)<br />16:9 | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[RTS 1]] | početak = [[novembar]] [[2006]]. | kraj = [[1. 4.|1. april]] [[2012]] | status = Završen | prethodnik = "[[Stižu dolari]]" | naslednik = | srodstvo = Serije [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 1181415 | tv_com_id = }} '''„Bela lađa“''' je televizijska serija, koju je [[Radio-televizija Srbije|RTS]] počeo da emituje krajem [[2006]]. godine, a čije emitovanje je posle 6 serijala okončano devedesetom epizodom [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]].<ref>http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BC/1074766/%E2%80%9E%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0%E2%80%9C+%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE.html</ref> Serija je u proizvodnji [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]] i izvršnoj produkciji Košutnjak filma, po scenariju [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]], a seriju je režirao [[Mihajlo Vukobratović]]. == Likovi == „Bela lađa“ je indirektni nastavak filmskog serijala ''„[[Tesna koža]]“''. Glavnu ulogu, Dimitrija Pantića, umesto [[Nikola Simić|Nikole Simića]], koji je Pantića tumačio u ''„Tesnoj koži“'', igrao je [[Petar Kralj]]. U ulozi Pantićevog najvećeg protivnika Srećka Šojića, našao se, kao i u filmskom serijalu, [[Milan Gutović]]. Za razliku od ''„Tesne kože“'' u ''„Beloj lađi“'', glavnim akterom se ne može smatrati Pantić već Šojić. On je biznismen i predsednik stranke Stranka zdravog razuma, koju finansira, Šojićev ''„rođak po babi“'', Tihomir Stojković „Špic“ ([[Predrag Smiljković]]). Njegov zamenik u stranci je Panjković ([[Dragan Vujić]]), a njegov večiti protivnik je Hadži-Zdravković ([[Predrag Ejdus]]), predsednik stranke ''„Demokratska renesansa“''. Ulazi i u sumnjive poslove sa mafijom, mafijaškim bosom Ozren Soldatović ([[Dušan Golumbovski]]), i njegovom desnom rukom Alamunjom ([[Dejan Lutkić]]). Porodicu Pantić čine pored Dimitrija, žena Persida ([[Ljiljana Dragutinović]]), sinovi Marinko ([[Milenko Zablaćanski]]) i Blaško ([[Nenad Jezdić]]), i kćerka Mirjana ([[Mirjana Mina Lazarević]]). Marinko je razveden, dok je Mira pred ivicom razvoda jer se preselila da živi kod Pantića; Marinko iz braka ima dva sina, Filipa ([[Miloš Biković]]) i Miću, a Mira sa mužem Bogojem ima sina Kiću. === Povučeni i kasnije pridodati likovi === U ovoj postavci došlo je do ozbiljnih izmena tokom same serije. Za vreme snimanja drugog ciklusa, tragično je poginuo glumac [[Milenko Zablaćanski]]<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |access-date=2012-07-12 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201043307/http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |dead-url=yes }}</ref>, pa je njegov lik Pavić preselio u [[Beč]]. Gotovo istovremeno, zbog povlačenja [[Svetlana Bojković|Svetlane Bojković]], iz serije je povučen lik Jasmine Pantelić. Nekoliko sporednih likova isključeno je iz radnje pre petog ciklusa ([[Dragan Jovanović]] i [[Dubravka Mijatović]] su se povukli iz serije - interesantno je da su to isto uradili i tokom produkcije [[Srećni ljudi|"Srećnih ljudi"]])<ref name="Archive copy"/>. Ipak, najozbiljnije promene su se dogodile pred snimanje šestog ciklusa, kada su morale da budu uklonjene obe glavne uloge. Naime, [[10. 11.|10. novembra]] [[2011]]. godine, umro je [[Petar Kralj]]. Zbog velikog značaja, njegov lik je i dalje uz velika ograničenja bio prisutan u seriji (bez dijaloga i prikazivanja lica), ali je potom preseljen u bolnicu. Odmah potom, seriju je napustio i [[Milan Gutović]], zbog navodnog niskog honorara.<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296391/Gutovic-do-sada-zaradjivao-2000-evra-po-epizodi-Bele-ladje</ref>. Njegov lik je scenarista poslao u zatvor, a u seriji su u poslednjem ciklusu kao glavne ličnosti figurirali dva druga lika- do tada sasvim sporedna uloga- Janaćije Janić ([[Milan Vasić]]) i novi lik- Šojićev kum Baćko Bojić ([[Branimir Brstina]]).<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296151/Branimir-Brstina-umesto-Milana-Gutovica</ref>. U šestom ciklusu se nisu pojavili ni glumci iz do tada standardne postave: [[Miloš Biković]] (Filip Pantić) i [[Dejan Lutkić]] (Alamunja). === Likovi iz ranijih Pavićevih serija === Serija se nadovezuje na prethodne Pavićeve serije, zahvaljujući pojavljivanju likova iz gotovo svih pređašnjih ostvarenja (sa izuzetkom serije "Stižu dolari"). * [[Ozren Soldatović]] ([[Dušan Golumbovski]]), glavni mafijaški bos u seriji, lik iz serije "Srećni ljudi" * Rozalija Mihajlović (baba Roska; tumači je [[Mira Banjac]]), lik iz serije "Porodično blago" * [[Tihomir Stojković]] ([[Predrag Smiljković]]), lik iz serije "Porodično blago" * Nastavnik likovnog obrazovanja u penziji (koji se epizodno pojavljuje u trećem i šestom ciklusu, a tumači ga [[Dragomir Čumić]]- koji takođe u drugom ciklusu tumači policijskog inspektora) pojavio se kao Bobin profesor likovnog u "Boljem životu", a i u "Tesnoj koži". * Sudija Ris (koji se pojavio samo u petom ciklusu i tumačio ga je [[Božidar Stošić]]) javlja se u "Porodičnom blagu", gde ga je tumačio [[Branislav Lečić]] == Sinopsis radnje po ciklusima == ''' Prvi ciklus (2006-2007)''' Pantićevu amneziju, posle udarca u glavu koji je ovaj dobio, Šojić koristi zarad sopstvene političke kampanje. Bliže se parlamentarni izbori, a Šojićeva "Stranka zdravog razuma" je ispod, mada blizu cenzusa. Njihov glavni oponent je ideološki dijametralno suprotna, "Stranka demokratske renesanse", koja ipak stoji nešto bolje u predizbornim istraživanjima. Ceo ciklus protiče u predizbornoj kampanji, a za Šojića ubrzo počinje da radi celokupna Pantićeva porodica, čiji svaki član gleda sopstvene interese (npr. Blaško Pantić pokušava da napravi besplatnu reklamu za fabriku tunjevine, u kojoj radi njegov kum, tokom živog uključivanja u politički duel na televiziji). Nesrećnim spletom okolnosti, Pantić završava u zatvoru, a Šojić ga ubeđuje da tu otpočne štrajk glađu. Ipak, dan pred izbore, biva pušten na slobodu. Istovremeno, Šojićev glavni finansijer, Ozren Soldatović, insistira na tome da ovaj mora da predstavlja njegove interese u novoj vladi, kako bi mu oprostio veliki dug. Na kraju ciklusa, u skupštinu uspevaju da uđu obe stranke, ali Pantić, drugoplasirani na Šojićevoj listi, tokom konstitutivne sednice počinje da se priseća pređašnjih loših odnosa sa svojim šefom, pa ga poliva vodom dok je stajao na govornici, a potom napušta njegov poslanički klub. '''Drugi ciklus (2007-2008)''' Postaje očigledno da će mandatar i aktuelni premijer, Majstorović, vladu morati da formira ili sa Demokratskom renesansom ili sa Strankom zdravog razuma. Najpre poziva lidera Demokratske renesanse, Hadži-Zdravkovića na pregovore, ali ga ovaj previše ucenjuje, pa se okreće Šojiću. Zgrožen njegovim ponašanjem, mandatar odlučuje da dobro promisli sa kim će formirati novi kabinet, tako da to ostaje neizvesnost sve do nekoliko minuta pre isteka roka (prema Pavićevom priznanju, to je bila aluzija na formiranje [[Vlada Srbije (2007—2008)|druge Vlade Vojislava Koštunice]], koja je izglasana svega pola sata pre isteka zakonskog roka). Kada se Majstorović najzad pojavljuje u skupštini sa namerom da izloži ekspoze, ispostavlja se da je zbog ometanja drugih poslanika rok istekao, pa se raspisuju novi izbori. ''' Treći ciklus (2009)''' Šojiću- zahvaljujući predviđanju babe-Roske- postaje jasno da mu je za učešće u vlasti potrebna podrška stranih ambasadora, pa preko svog batlera Ćirka i njegove verenice uspeva da stupi u vezu sa diplomatskim predstavnikom male, ali uticajne zemlje (njeno ime se ne navodi). Iako je ambasador ranjen u lovu, Šojićevom greškom, njihovi odnosi nisu pokvareni (Šojić tvrdi da je ambasador ranjen tokom pokušaja atentata na njega samog). Mediji objavljuju njihovu zajedničku fotografiju, a Ozren Soldatović- koji i dalje manipuliše mnogim Šojićevim potezima- želi da upozna ambasadora. Istovremeno, u Stranci zdravog razuma dolazi do unutrašnjih trvenja, Hadži Zdravković biva izbačen, a njegov zamenik, doktor Maričić preuzima primat. Iza ove stranke ubrzo staje Soldatovićeva "desna ruka"- poznat pod nadimkom Alamunja, koji želi da se osamostali od svog šefa. U politiku sve više ulazi i Dimitrije Pantić sa penzionerima, koji ubrzo planira zajedničku akciju sa Hadži Zdravkovićem, od čega odustaje, čim sazna da je ovaj prijatelj sa ambasadorom zemlje sa pravom veta u Ujedinjenim Nacijama, a koja je učestvovala u [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanju]]. ''' Četvrti ciklus (2010)''' Odnosi između Šojića i ambasadora su načisto narušeni posle određenih medijskih insinuacija, koje su narušile ugled države, koju dotični predstavlja. Štaviše, na banketu povodom rođendana ambasadorove žene, Šojić pampurom od šampanjca greškom pogađa ambasadora u glavu. Umesto oca koji sve više gubi kontrolu, njegovu stranku počinje da predvodi Blaško Pantić, koji ubrzo sklapa savez sa Ozrenom Soldatovićem. U poslednjoj epizodi, Špic odvodi Šojića kod njegove bivše ljubavnice, sa kojom je ovaj još ranije (navodno) dobio dete. Baš u tom trenutku, kuća se urušava zbog klizišta. ''' Peti ciklus (2011)''' Serijal otpočinje na istom mestu gde se prethodni završio. Svi, izuzev Šojića, beže sa "mesta zločina". On najpre simulira svoju smrt, a potom- po ukazanoj pomoći- pokušava da izigra istražnog sudiju (Risa)- za koga se ispostavlja da se seća određenih ranijih Šojićevih prekršaja. Špic sa svojim pomoćnicima krade džip iz Šojićeve garaže, svega nekoliko minuta pošto su Soldatovićevi ljudi podmetnuli bombu u njega (kako bi ga opomenuli da vrati dugove). Džip odleće u vazduh na Špicovoj pumpi, ne povredivši nikoga. Iznenađenje nastaje kada sistematični sudija Ris saznaje da džip, koji je Špic hteo da proda, nije u njegovom, već u Šojićevom vlasništvu. Šojić za to vreme okuplja svoje lokalne šefove stranke- Janaćija "Janaćka" Janjića, kao najuspešnijeg, i izvesnog Jeftu Pikilića, kao najneuspešnijeg- jer su ljudi u njegovom regionu slabo glasali za Šojićevu stranku, zbog činjenice da je sam Šojić odatle, te da nemaju pozitivno mišljenje o njemu. Šojić se odlučuje za marketinški trik- izmišlja da na svojoj livadi u tom kraju odlučuje da gradi kombinat, u koji investiraju on lično, Šveđani i Turci. Dok se širi priča o izgradnji kombinata, Pikilić najavljuje da će lično uzeti za sebe deo novca (što preporučuje i Janaćku), ali i predsednik opštine najavljuje svoje učešće, kako bi se medijski eksponirao pre izbora. Istovremeno, Mira Pantić, u saradnji sa sekretaricom premijera Majstorovića, Melisom, uspeva da potkupi Hadži-Zdravkovića, koji se već vratio u stranku, ali tek sada uspeva da izbaci doktora Maričića iz nje. Iza nje sada staje Alamunja. Soldatović sada podržava samo Blaška Pantića i njegovu stranku, a najavljeno izbacivanje cele porodice iz stana na Banovom Brdu (zbog neotplaćenog kredita), on planira da iskoristi kao medijsku predstavu, jer je do izbora ostalo svega nekoliko dana. '''Šesti ciklus (2012)''' Iznenadno hapšenje Šojića nekoliko dana pre izbora, na čelo stranke dovodi njegovog kuma, Baćka Bojića, koji je u prethodnom periodu bio u inostranstvu. Na mesto drugog čoveka se faktički probija Janaćko. Svi politički akteri, od premijera Majstorovića, do Blaška i Mire Pantić postaju podozrivi i veoma ambiciozni. Baćko Bojić koristi hapšenje svog kuma i izgradnju kombinata na "Magarećim livadama" za sopstvene političke ambicije. Shvatajući da stranka finansijski loše stoji, pokušava da pronađe gde je Šojić sakrio novac u svojoj kući, što je ranije više puta spominjano, ali je bilo i pitanje da li dotična svota postoji. Na kraju novac pronalazi Ćirko, koji zajedno sa Janaćkom i Panjkovićem osniva sopstvenu stranačku frakciju, nasuprot drugoj u kojoj ostaju Baćko, Špic i Pikilić. Na izborima, Majstorovićeva stranka osvaja 17%, što sam premijer smatra velikim uspehom. Sve manje stranke- "Renesansa", "Zdrav razum" i "Pošteni građani- Dimitrije Pantić" jedva prelaze cenzus. Kao najstariji poslanik, baba Roska predsedava novim sazivom skupštine, a pomaže joj Mira Pantić, kao jedna od najmlađih. U finalnoj sceni serije, prikazuje se svadba Petričevića sa Micikom. Na brodu "Bela lađa" se okupljaju svi političari, mafija i ambasadori. Dok brod plovi niz reku bez kormilara, u zamračenoj prostoriji oni sastavljaju vladu. U finalnom dijalogu, Krlja pita lučke radnike kada će se brod vratiti, jer mora da pita Špica od čega će da kupi hranu za krokodile. Jedan radnik mu odgovara da kako on sam ne može da prehrani ni rođenu decu. Umesto zamračenja ekrana, za vreme špice se prikazuje plovidba bele lađe, a umesto pesme "Plovi bela lađo", čuje se [[Johann Strauss mlađi|Štrausov]] valcer "Na lepom plavom Dunavu". == Produkcija i emitovanje == Prvi ciklus, od 24 epizode, se prikazivao na [[Radio-televizija Srbije|RTS]] 1, nedeljom od 20 časova. Emitovao se pet i po meseci, sve do nedelje [[27. 5.|27. maja]] [[2007]], kada je prikazana i poslednja epizoda.<ref>[http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120195008/http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html |date=2008-01-20 }}, Košutnjak film</ref> Od [[1. 1.|1. januara]] [[2008]]. ponovo je prikazivana repriza prvog ciklusa, svakog radnog dana na [[Radio-televizija Srbije|RTS]]1 od 20 časova. U pripremi je tada bio i drugi ciklus serije.<ref>[http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, RTS</ref>. U nedelju [[24. 1.|24. januara]] [[2009]]. počela je treća sezona televizijske serije ''„Bela lađa“'', koja je inspirisana političkim životom Srećka Šojića. Bilo je ovo prvi put da su u produkciji korišćene i kamere [[Slika visoke definicije|visoke definicije]]. Emitovanje četvrtog ciklusa je najavljeno za [[jesen]] [[2009|iste godine]]. Nakon smrti glumca [[Milenko Zablaćanski|Milenka Zablaćanskog]], snimanje trećeg ciklusa je odloženo, jer je [[Siniša Pavić]], prema sopstvenom priznanju, morao da izmeni scenario u delovima gde se pojavljuje Marinko Pantić. To je jedini razlog zbog koga je Marinko u trećem serijalu „preseljen“ u [[Beč]], gde radi u Gradskoj čistoći, pa njegov lik porodica Pantić kontaktira samo jedanput. Od 1. oktobra [[2009]]. godine RTS ponovo reprizira ''„Belu lađu“'' svakog radnog dana od 20 časova na Prvom kanalu kao uvod u emitovanje novih epizoda koje su počele 17. januara 2010. godine. Peta sezona je počela sa premijernim prikazivanjem 27. februara 2011. godine.<ref name="s5">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/845170/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Bela lađa 5], RTS.</ref> Krajem januara [[2012]]. godine počelo je premijerno prikazivanje epizoda 6. sezone.<ref name="s6">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/1005858/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Najava 6. sezone], RTS</ref> Poslednja epizoda je emitovana [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]]. godine. Serija je više puta reprizirana, nekada u celosti (do onog ciklusa koji bi u tom trenutku bio poslednji), a nekada po pojedinačnim ciklusima (krajem [[2011]]. godine repriziran je samo peti ciklus). == Ekipa == Autori i ekipa koji su realizovali seriju „Bela lađa“: * Scenario: [[Siniša Pavić]] * Saradnik na scenariju: [[Ljiljana Pavić]] * Scenograf: [[Zorica Čobanović]] * Kostimograf: [[Emilija Kovačević]] * Kompozitor: [[Vojkan Borisavljević]] * Izvršni producent: [[Zoran Janković]] * Urednik: [[Slobodan Terzić]] * Reditelji: [[Mihailo Vukobratović]] i [[Ivan Stefanović]] == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga ||<center>'''Ciklus''' |- | [[Branimir Brstina]] || [[Baćko Bojić]] || šesti ciklus |- | [[Milan Gutović]] || [[Srećko Šojić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Milan Vasić (glumac)|Milan Vasić]] || [[Janaćko Janić]] || od četvrtog ciklusa |- | [[Petar Kralj]] || [[Dimitrije Mita Pantić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Predrag Smiljković]] || [[Tihomir Stojković "Tika Špic"]] || svi ciklusi |- | [[Ljiljana Dragutinović]] || Persida Pantić || svi ciklusi |- | [[Nenad Jezdić]] || Blaško Pantić || svi ciklusi |- | [[Milenko Zablaćanski]] || Marinko Pantić || prvi i drugi ciklus |- | [[Mirjana Mina Lazarević]] || Miroslava Mirković (Pantićeva ćerka) || svi ciklusi |- | [[Miloš Biković]] || Filip Pantić || prvih pet ciklusa |- | [[Mira Banjac]] || Rozalija Mihajlović (baba Roska) || svi ciklusi |- | [[Miša Janketić]] || premijer Majstorović || od drugog ciklusa |- | [[Milica Milša]] || Melisa (sekretarica premijera Majstorovića) || od drugog ciklusa |- | [[Nebojša Ilić (glumac)|Nebojša Ilić]] || Miroslav Stanković (Blaškov kum) || svi ciklusi |- | [[Nataša Marković]] || Vesna, Miroslavljeva žena || prva tri ciklusa |- | [[Dubravka Mijatović]] || Slađana Savić || do četvrtog ciklusa |- | [[Svetlana Bojković]] || Jasmina Pantelić (Slađanina tetka) || do trećeg ciklusa |- | [[Aleksandar Srećković]] "Kubura" || Bogoje (Mirin muž) || svi ciklusi |- | [[Aleksandar Dunić]] || Milorad Ćirko Ćirković || svi ciklusi |- | [[Dragan Vujić]] || Zdravko Panjković || svi ciklusi |- | [[Predrag Ejdus]] || Lazar Hadži-Zdravković || svi ciklusi |- | [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] || Gavrilo Gavra Petričević, vlasnik banke || svi ciklusi |- | [[Dejan Lutkić]] || Alamunja (Gustav Stojanović) || prvih pet ciklusa |- | [[Dušan Golumbovski]] || [[Ozren Soldatović]] || svi ciklusi |- | [[Radmila Tomović]] || Konstanca Stanković || prvi ciklus |- | [[Branka Mitić]] || gospođa Maca (Miroslavova tetka) || prvi ciklus |- | [[Dragan Jovanović]] || dr Dušan Maričić, lekar || prva četiri ciklusa |- | [[Milan Tomić (glumac)|Milan Tomić]] || Stanimir Stojković || prvi ciklus |- | [[Zoran Karajić]] || doktor || |- | [[Radojko Joksić]] || Sretenović || prvi i drugi ciklus |- | [[Zoran Babić]] || Krlja || svi ciklusi |- | [[Bogdan Kuzmanović]] || Roki || prvi ciklusi |- | [[Mihailo Laptošević]] || Ozrenov telohranitelj || svi ciklusi |- | [[Zoran Rankić]] || sudija Rakočević || prvi ciklus |- | [[Gojko Baletić]] || advokat Šljivić || prva četiri ciklusa |- | [[Ivan Bosiljčić]] || istražni sudija || prvi ciklus |- | [[Milan Milosavljević]] || Prikić || svi ciklusi |- | [[Предраг Милетић|Predrag Miletić]] || komšija || |- | [[Branko Cvejić]] || Simonović || prvi ciklus |- | [[Jelena Čvorović]] || Tankosava Tasić || prvi, drugi, četvrti i peti ciklus |- | [[Rade Marjanović]] || Grujica Grujović || prvi, peti i šesti ciklus |- | [[Dobrila Ilić]] || Grujičina tetka || prvi ciklus |- | [[Anđelka Ristić]] || službenica u banci || |- | [[Valentina Čerškov]] || Natalija Vuković || |- | [[Bora Nenić]] || stražar || (prvi ciklus) |- | [[Tanja Divnić]] || Gavrilova sekretarica || |- | [[Mile Stanković]] || Kaloperović || prvi i drugi ciklus |- | [[Nenad Nenadović]] || ambasador Emerih || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Branka Pujić]] || ambasadorova žena || četvrti ciklus |- | [[Slaviša Čurović]] || ataše, gospodin Barimur || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Eva Ras]] || majka Tankosave Tasić || četvrti ciklus |- | [[Milena Vasić Ražnatović]] || Micika || od četvrtog ciklusa |- | [[Milenko Pavlov]] || Jefta Pikilić || peti i šesti ciklus |- | [[Božidar Stošić]] || sudija Starčević || peti ciklus |- | [[Tomo Kuruzović]] || predsednik mesne zajednice || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Milan Antonić]] || Svirčević || peti i šesti ciklus |- | [[Zoran Ćosić]] || Šulejić || peti i šesti ciklus |- | [[Slavica Krsmanović]] || Živadinka || od prvog do petog ciklusa |- | [[Dragica Ristanović]] || Marijana, kućna pomoćnica posle Živadinke || peti i šesti ciklus |- | [[Zinaida Dedakin]] || supruga Hadži-Zdravkovića|| |- | [[Feđa Stojanović]] || Profesor Cvetković || drugi ciklus |- | [[Marko Jeremić]] || Ozrenov telohranitelj || od drugog do petog ciklusa |- | [[Miodrag Rakočević]] || Šilja || od drugog do šestog ciklusa |- | [[Mirjana Karanović]] || Lula Pantić|| drugi ciklus |- | [[Slobodan Davinić]] || Grigorije || od trećeg do šestog ciklusa |- | [[Jakov Jevtović]] || Peđa || od prvog do petog ciklusa |- | [[Igor Đorđević]] || Žmikić || šesti ciklus |- | [[Dragan Mićalović]] || Sredoje || peti i šesti ciklus |- | [[Stevan Gardinovački]] || Trifun Kaloperović || drugi ciklus |- | [[Nikola Protulipac]] || || prvi ciklus |- | [[Slobodan Stefanović]] || || šesti ciklus |- | [[Nebojša Đorđević]] || Krimos I || drugi i treći ciklus |- | [[Bojan Krivokapić]] || Krimos II || drugi ciklus |- | [[Miroljub Turajlija]] || || šesti ciklus |- | [[Veselin Stijović]] || Đura || prvi, drugi i četvrti ciklus |- | [[Radomir Radosavljević]] || stražar || prvi i šesti ciklus |- | [[Đorđe Marković]] || Davidović || četvrti ciklus |- | [[Jasmina Stojiljković]] || Policijski načelnik || drugi i šesti ciklus |- | [[Jovica Jašin]] || Šofer || treći ciklus |- | [[Vladan Savić]] || Ranković || šesti ciklus |- | [[Đorđe Branković]] || Šef obezbeđenja || treći ciklus |- | [[Toma Goati]] || || prvi i šesti ciklus |- | [[Dušan Milošević]] || || treći i čevrti ciklus |- | [[Vuk Saletović]] || Bankarski službenik || šesti ciklus |} == Promena imena likova kroz seriju == * Zanimljivo je da su se Pantićevi sinovi u [[Tesna koža|Tesnoj koži]] zvali Branko (stariji) i Aleksandar (mlađi). Međutim, u ovoj seriji se zovu Marinko i Blagoje. Ostali članovi porodice su zadržali svoja imena kao u filmu. * U ranim epizodama serije Hadži-Zdravković se zvao Lazar. U kasnijim epizodama njegovo ime je promenjeno u Milentije. * U toku serije, Pikilić se više puta predstavlja kao Jefta Pikilić. Međutim, na plakatu "Stranke zdravog razuma" sa njegovom slikom, ispod slike piše "Slavoljub Pikilić". * U petom ciklusu pomenuto je da je pravo ime nove kućne pomoćnice Anđelina, iako je Šojić nastavio da je zove Živadinka. U šestom ciklusu Baćko Bojić je zove Marijana. * Glumica [[Teodora Živanović]] je tumačila novinarku u tri epizode u seriji. U prvoj se zvala Maja Stanković, zatim Leonida Palikuća i na kraju Kostanca (prezime nije pomenuto). == Zanimljivosti == [[Siniša Pavić]] je u Drugom dnevniku najavio poslednju epizodu Bele lađe i kraj serije, da bismo u odjavnoj špici poslednje epizode videli da nije pisalo "kraj serije" već samo "kraj devedesete epizode". Zbog smrti Milan Lane Gutovica, nece biti vise snimana, ali je planirano da se snima sedma epizoda. == Povezano == * [[Laf u srcu]] * [[Tesna koža 1]] * [[Tesna koža 2]] * [[Tesna koža 3]] * [[Tesna koža 4]] * [[Tesna koža 5]] * [[Tesna koža 6]] * [[Tesna koža: Novogodišnji specijal]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * [http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Radio-televizija Srbije * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 Pantić torpeduje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118035720/http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 |date=2007-01-18 }}, Pres, 15.1.2007. * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=2079 "Bela lađa" uzvraća Pantiću]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pres, 18.1.2007. * [http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2007/maj/24/ST-03-24052007.shtml Otplovila Bela lađa!], Kurir, 24. maj 2007. == Vanjske veze == * {{PORT.rs-film|109919|Bela lađa}} * {{IMDb naslov|0415313}} * {{IMDb naslov|1181415}} * [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101113640/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ |date=2010-11-01 }}, [[Košutnjak film]] ** [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ Pres kliping Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212170451/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ |date=2009-12-12 }} * [http://www.naslovi.net/search.php?q=bela%20ladja Bela lađa], naslovi.net {{Bela lađa}} {{TVSvijek|2006|2012}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bela lađa| ]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] [[Kategorija:Emisije i serije na RTS-u]] twfs98zsap87s9jdwce4tfmtbv2mxgv 42605552 42605551 2026-06-05T13:42:42Z ~2026-33228-46 361836 42605552 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Beli brod (razvrstavanje)}} {{Televizijska emisija | ime = Bela lađa | slika = Срећко Шојић и Тихомир Стојковић.jpg | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = Komedija | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | tvorac = | scenarista = [[Siniša Pavić]] | režija = [[Mihailo Vukobratović]] <br /> [[Ivan Stefanović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Branimir Brstina]] <small>(2012.)</small> <br />[[Milan Gutović]] <small>(2006-2011)</small> <br /> [[Predrag Smiljković]] <br /> [[Petar Kralj]] <br /> [[Nenad Jezdić]] <br /> [[Mina Lazarević]] <br /> [[Aleksandar Dunić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = Vojislav Borisavljević | država = {{Zastava|Srbija|2004}} | jezik = srpski | sezone = 6 | epizode = 90 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamera = | trajanje = 50 minuta | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | distributer = [[Radio-televizija Srbije]] | kanal = RTS 1 | format_slike = 4:3 (prve dve sezone)<br />16:9 | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[RTS 1]] | početak = [[novembar]] [[2006]]. | kraj = [[1. 4.|1. april]] [[2012]] | status = Završen | prethodnik = "[[Stižu dolari]]" | naslednik = | srodstvo = Serije [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 1181415 | tv_com_id = }} '''„Bela lađa“''' je televizijska serija, koju je [[Radio-televizija Srbije|RTS]] počeo da emituje krajem [[2006]]. godine, a čije emitovanje je posle 6 serijala okončano devedesetom epizodom [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]].<ref>http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BC/1074766/%E2%80%9E%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0%E2%80%9C+%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE.html</ref> Serija je u proizvodnji [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]] i izvršnoj produkciji Košutnjak filma, po scenariju [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]], a seriju je režirao [[Mihajlo Vukobratović]]. == Likovi == „Bela lađa“ je indirektni nastavak filmskog serijala ''„[[Tesna koža]]“''. Glavnu ulogu, Dimitrija Pantića, umesto [[Nikola Simić|Nikole Simića]], koji je Pantića tumačio u ''„Tesnoj koži“'', igrao je [[Petar Kralj]]. U ulozi Pantićevog najvećeg protivnika Srećka Šojića, našao se, kao i u filmskom serijalu, [[Milan Gutović]]. Za razliku od ''„Tesne kože“'' u ''„Beloj lađi“'', glavnim akterom se ne može smatrati Pantić već Šojić. On je biznismen i predsednik stranke Stranka zdravog razuma, koju finansira, Šojićev ''„rođak po babi“'', Tihomir Stojković „Špic“ ([[Predrag Smiljković]]). Njegov zamenik u stranci je Panjković ([[Dragan Vujić]]), a njegov večiti protivnik je Hadži-Zdravković ([[Predrag Ejdus]]), predsednik stranke ''„Demokratska renesansa“''. Ulazi i u sumnjive poslove sa mafijom, mafijaškim bosom Ozren Soldatović ([[Dušan Golumbovski]]), i njegovom desnom rukom Alamunjom ([[Dejan Lutkić]]). Porodicu Pantić čine pored Dimitrija, žena Persida ([[Ljiljana Dragutinović]]), sinovi Marinko ([[Milenko Zablaćanski]]) i Blaško ([[Nenad Jezdić]]), i kćerka Mirjana ([[Mirjana Mina Lazarević]]). Marinko je razveden, dok je Mira pred ivicom razvoda jer se preselila da živi kod Pantića; Marinko iz braka ima dva sina, Filipa ([[Miloš Biković]]) i Miću, a Mira sa mužem Bogojem ima sina Kiću. === Povučeni i kasnije pridodati likovi === U ovoj postavci došlo je do ozbiljnih izmena tokom same serije. Za vreme snimanja drugog ciklusa, tragično je poginuo glumac [[Milenko Zablaćanski]]<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |access-date=2012-07-12 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201043307/http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |dead-url=yes }}</ref>, pa je njegov lik Pavić preselio u [[Beč]]. Gotovo istovremeno, zbog povlačenja [[Svetlana Bojković|Svetlane Bojković]], iz serije je povučen lik Jasmine Pantelić. Nekoliko sporednih likova isključeno je iz radnje pre petog ciklusa ([[Dragan Jovanović]] i [[Dubravka Mijatović]] su se povukli iz serije - interesantno je da su to isto uradili i tokom produkcije [[Srećni ljudi|"Srećnih ljudi"]])<ref name="Archive copy"/>. Ipak, najozbiljnije promene su se dogodile pred snimanje šestog ciklusa, kada su morale da budu uklonjene obe glavne uloge. Naime, [[10. 11.|10. novembra]] [[2011]]. godine, umro je [[Petar Kralj]]. Zbog velikog značaja, njegov lik je i dalje uz velika ograničenja bio prisutan u seriji (bez dijaloga i prikazivanja lica), ali je potom preseljen u bolnicu. Odmah potom, seriju je napustio i [[Milan Gutović]], zbog navodnog niskog honorara.<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296391/Gutovic-do-sada-zaradjivao-2000-evra-po-epizodi-Bele-ladje</ref>. Njegov lik je scenarista poslao u zatvor, a u seriji su u poslednjem ciklusu kao glavne ličnosti figurirali dva druga lika- do tada sasvim sporedna uloga- Janaćije Janić ([[Milan Vasić]]) i novi lik- Šojićev kum Baćko Bojić ([[Branimir Brstina]]).<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296151/Branimir-Brstina-umesto-Milana-Gutovica</ref>. U šestom ciklusu se nisu pojavili ni glumci iz do tada standardne postave: [[Miloš Biković]] (Filip Pantić) i [[Dejan Lutkić]] (Alamunja). === Likovi iz ranijih Pavićevih serija === Serija se nadovezuje na prethodne Pavićeve serije, zahvaljujući pojavljivanju likova iz gotovo svih pređašnjih ostvarenja (sa izuzetkom serije "Stižu dolari"). * [[Ozren Soldatović]] ([[Dušan Golumbovski]]), glavni mafijaški bos u seriji, lik iz serije "Srećni ljudi" * Rozalija Mihajlović (baba Roska; tumači je [[Mira Banjac]]), lik iz serije "Porodično blago" * [[Tihomir Stojković]] ([[Predrag Smiljković]]), lik iz serije "Porodično blago" * Nastavnik likovnog obrazovanja u penziji (koji se epizodno pojavljuje u trećem i šestom ciklusu, a tumači ga [[Dragomir Čumić]]- koji takođe u drugom ciklusu tumači policijskog inspektora) pojavio se kao Bobin profesor likovnog u "Boljem životu", a i u "Tesnoj koži". * Sudija Ris (koji se pojavio samo u petom ciklusu i tumačio ga je [[Božidar Stošić]]) javlja se u "Porodičnom blagu", gde ga je tumačio [[Branislav Lečić]] == Sinopsis radnje po ciklusima == ''' Prvi ciklus (2006-2007)''' Pantićevu amneziju, posle udarca u glavu koji je ovaj dobio, Šojić koristi zarad sopstvene političke kampanje. Bliže se parlamentarni izbori, a Šojićeva "Stranka zdravog razuma" je ispod, mada blizu cenzusa. Njihov glavni oponent je ideološki dijametralno suprotna, "Stranka demokratske renesanse", koja ipak stoji nešto bolje u predizbornim istraživanjima. Ceo ciklus protiče u predizbornoj kampanji, a za Šojića ubrzo počinje da radi celokupna Pantićeva porodica, čiji svaki član gleda sopstvene interese (npr. Blaško Pantić pokušava da napravi besplatnu reklamu za fabriku tunjevine, u kojoj radi njegov kum, tokom živog uključivanja u politički duel na televiziji). Nesrećnim spletom okolnosti, Pantić završava u zatvoru, a Šojić ga ubeđuje da tu otpočne štrajk glađu. Ipak, dan pred izbore, biva pušten na slobodu. Istovremeno, Šojićev glavni finansijer, Ozren Soldatović, insistira na tome da ovaj mora da predstavlja njegove interese u novoj vladi, kako bi mu oprostio veliki dug. Na kraju ciklusa, u skupštinu uspevaju da uđu obe stranke, ali Pantić, drugoplasirani na Šojićevoj listi, tokom konstitutivne sednice počinje da se priseća pređašnjih loših odnosa sa svojim šefom, pa ga poliva vodom dok je stajao na govornici, a potom napušta njegov poslanički klub. '''Drugi ciklus (2007-2008)''' Postaje očigledno da će mandatar i aktuelni premijer, Majstorović, vladu morati da formira ili sa Demokratskom renesansom ili sa Strankom zdravog razuma. Najpre poziva lidera Demokratske renesanse, Hadži-Zdravkovića na pregovore, ali ga ovaj previše ucenjuje, pa se okreće Šojiću. Zgrožen njegovim ponašanjem, mandatar odlučuje da dobro promisli sa kim će formirati novi kabinet, tako da to ostaje neizvesnost sve do nekoliko minuta pre isteka roka (prema Pavićevom priznanju, to je bila aluzija na formiranje [[Vlada Srbije (2007—2008)|druge Vlade Vojislava Koštunice]], koja je izglasana svega pola sata pre isteka zakonskog roka). Kada se Majstorović najzad pojavljuje u skupštini sa namerom da izloži ekspoze, ispostavlja se da je zbog ometanja drugih poslanika rok istekao, pa se raspisuju novi izbori. ''' Treći ciklus (2009)''' Šojiću- zahvaljujući predviđanju babe-Roske- postaje jasno da mu je za učešće u vlasti potrebna podrška stranih ambasadora, pa preko svog batlera Ćirka i njegove verenice uspeva da stupi u vezu sa diplomatskim predstavnikom male, ali uticajne zemlje (njeno ime se ne navodi). Iako je ambasador ranjen u lovu, Šojićevom greškom, njihovi odnosi nisu pokvareni (Šojić tvrdi da je ambasador ranjen tokom pokušaja atentata na njega samog). Mediji objavljuju njihovu zajedničku fotografiju, a Ozren Soldatović- koji i dalje manipuliše mnogim Šojićevim potezima- želi da upozna ambasadora. Istovremeno, u Stranci zdravog razuma dolazi do unutrašnjih trvenja, Hadži Zdravković biva izbačen, a njegov zamenik, doktor Maričić preuzima primat. Iza ove stranke ubrzo staje Soldatovićeva "desna ruka"- poznat pod nadimkom Alamunja, koji želi da se osamostali od svog šefa. U politiku sve više ulazi i Dimitrije Pantić sa penzionerima, koji ubrzo planira zajedničku akciju sa Hadži Zdravkovićem, od čega odustaje, čim sazna da je ovaj prijatelj sa ambasadorom zemlje sa pravom veta u Ujedinjenim Nacijama, a koja je učestvovala u [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanju]]. ''' Četvrti ciklus (2010)''' Odnosi između Šojića i ambasadora su načisto narušeni posle određenih medijskih insinuacija, koje su narušile ugled države, koju dotični predstavlja. Štaviše, na banketu povodom rođendana ambasadorove žene, Šojić pampurom od šampanjca greškom pogađa ambasadora u glavu. Umesto oca koji sve više gubi kontrolu, njegovu stranku počinje da predvodi Blaško Pantić, koji ubrzo sklapa savez sa Ozrenom Soldatovićem. U poslednjoj epizodi, Špic odvodi Šojića kod njegove bivše ljubavnice, sa kojom je ovaj još ranije (navodno) dobio dete. Baš u tom trenutku, kuća se urušava zbog klizišta. ''' Peti ciklus (2011)''' Serijal otpočinje na istom mestu gde se prethodni završio. Svi, izuzev Šojića, beže sa "mesta zločina". On najpre simulira svoju smrt, a potom- po ukazanoj pomoći- pokušava da izigra istražnog sudiju (Risa)- za koga se ispostavlja da se seća određenih ranijih Šojićevih prekršaja. Špic sa svojim pomoćnicima krade džip iz Šojićeve garaže, svega nekoliko minuta pošto su Soldatovićevi ljudi podmetnuli bombu u njega (kako bi ga opomenuli da vrati dugove). Džip odleće u vazduh na Špicovoj pumpi, ne povredivši nikoga. Iznenađenje nastaje kada sistematični sudija Ris saznaje da džip, koji je Špic hteo da proda, nije u njegovom, već u Šojićevom vlasništvu. Šojić za to vreme okuplja svoje lokalne šefove stranke- Janaćija "Janaćka" Janjića, kao najuspešnijeg, i izvesnog Jeftu Pikilića, kao najneuspešnijeg- jer su ljudi u njegovom regionu slabo glasali za Šojićevu stranku, zbog činjenice da je sam Šojić odatle, te da nemaju pozitivno mišljenje o njemu. Šojić se odlučuje za marketinški trik- izmišlja da na svojoj livadi u tom kraju odlučuje da gradi kombinat, u koji investiraju on lično, Šveđani i Turci. Dok se širi priča o izgradnji kombinata, Pikilić najavljuje da će lično uzeti za sebe deo novca (što preporučuje i Janaćku), ali i predsednik opštine najavljuje svoje učešće, kako bi se medijski eksponirao pre izbora. Istovremeno, Mira Pantić, u saradnji sa sekretaricom premijera Majstorovića, Melisom, uspeva da potkupi Hadži-Zdravkovića, koji se već vratio u stranku, ali tek sada uspeva da izbaci doktora Maričića iz nje. Iza nje sada staje Alamunja. Soldatović sada podržava samo Blaška Pantića i njegovu stranku, a najavljeno izbacivanje cele porodice iz stana na Banovom Brdu (zbog neotplaćenog kredita), on planira da iskoristi kao medijsku predstavu, jer je do izbora ostalo svega nekoliko dana. '''Šesti ciklus (2012)''' Iznenadno hapšenje Šojića nekoliko dana pre izbora, na čelo stranke dovodi njegovog kuma, Baćka Bojića, koji je u prethodnom periodu bio u inostranstvu. Na mesto drugog čoveka se faktički probija Janaćko. Svi politički akteri, od premijera Majstorovića, do Blaška i Mire Pantić postaju podozrivi i veoma ambiciozni. Baćko Bojić koristi hapšenje svog kuma i izgradnju kombinata na "Magarećim livadama" za sopstvene političke ambicije. Shvatajući da stranka finansijski loše stoji, pokušava da pronađe gde je Šojić sakrio novac u svojoj kući, što je ranije više puta spominjano, ali je bilo i pitanje da li dotična svota postoji. Na kraju novac pronalazi Ćirko, koji zajedno sa Janaćkom i Panjkovićem osniva sopstvenu stranačku frakciju, nasuprot drugoj u kojoj ostaju Baćko, Špic i Pikilić. Na izborima, Majstorovićeva stranka osvaja 17%, što sam premijer smatra velikim uspehom. Sve manje stranke- "Renesansa", "Zdrav razum" i "Pošteni građani- Dimitrije Pantić" jedva prelaze cenzus. Kao najstariji poslanik, baba Roska predsedava novim sazivom skupštine, a pomaže joj Mira Pantić, kao jedna od najmlađih. U finalnoj sceni serije, prikazuje se svadba Petričevića sa Micikom. Na brodu "Bela lađa" se okupljaju svi političari, mafija i ambasadori. Dok brod plovi niz reku bez kormilara, u zamračenoj prostoriji oni sastavljaju vladu. U finalnom dijalogu, Krlja pita lučke radnike kada će se brod vratiti, jer mora da pita Špica od čega će da kupi hranu za krokodile. Jedan radnik mu odgovara da kako on sam ne može da prehrani ni rođenu decu. Umesto zamračenja ekrana, za vreme špice se prikazuje plovidba bele lađe, a umesto pesme "Plovi bela lađo", čuje se [[Johann Strauss mlađi|Štrausov]] valcer "Na lepom plavom Dunavu". == Produkcija i emitovanje == Prvi ciklus, od 24 epizode, se prikazivao na [[Radio-televizija Srbije|RTS]] 1, nedeljom od 20 časova. Emitovao se pet i po meseci, sve do nedelje [[27. 5.|27. maja]] [[2007]], kada je prikazana i poslednja epizoda.<ref>[http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120195008/http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html |date=2008-01-20 }}, Košutnjak film</ref> Od [[1. 1.|1. januara]] [[2008]]. ponovo je prikazivana repriza prvog ciklusa, svakog radnog dana na [[Radio-televizija Srbije|RTS]]1 od 20 časova. U pripremi je tada bio i drugi ciklus serije.<ref>[http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, RTS</ref>. U nedelju [[24. 1.|24. januara]] [[2009]]. počela je treća sezona televizijske serije ''„Bela lađa“'', koja je inspirisana političkim životom Srećka Šojića. Bilo je ovo prvi put da su u produkciji korišćene i kamere [[Slika visoke definicije|visoke definicije]]. Emitovanje četvrtog ciklusa je najavljeno za [[jesen]] [[2009|iste godine]]. Nakon smrti glumca [[Milenko Zablaćanski|Milenka Zablaćanskog]], snimanje trećeg ciklusa je odloženo, jer je [[Siniša Pavić]], prema sopstvenom priznanju, morao da izmeni scenario u delovima gde se pojavljuje Marinko Pantić. To je jedini razlog zbog koga je Marinko u trećem serijalu „preseljen“ u [[Beč]], gde radi u Gradskoj čistoći, pa njegov lik porodica Pantić kontaktira samo jedanput. Od 1. oktobra [[2009]]. godine RTS ponovo reprizira ''„Belu lađu“'' svakog radnog dana od 20 časova na Prvom kanalu kao uvod u emitovanje novih epizoda koje su počele 17. januara 2010. godine. Peta sezona je počela sa premijernim prikazivanjem 27. februara 2011. godine.<ref name="s5">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/845170/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Bela lađa 5], RTS.</ref> Krajem januara [[2012]]. godine počelo je premijerno prikazivanje epizoda 6. sezone.<ref name="s6">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/1005858/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Najava 6. sezone], RTS</ref> Poslednja epizoda je emitovana [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]]. godine. Serija je više puta reprizirana, nekada u celosti (do onog ciklusa koji bi u tom trenutku bio poslednji), a nekada po pojedinačnim ciklusima (krajem [[2011]]. godine repriziran je samo peti ciklus). == Ekipa == Autori i ekipa koji su realizovali seriju „Bela lađa“: * Scenario: [[Siniša Pavić]] * Saradnik na scenariju: [[Ljiljana Pavić]] * Scenograf: [[Zorica Čobanović]] * Kostimograf: [[Emilija Kovačević]] * Kompozitor: [[Vojkan Borisavljević]] * Izvršni producent: [[Zoran Janković]] * Urednik: [[Slobodan Terzić]] * Reditelji: [[Mihailo Vukobratović]] i [[Ivan Stefanović]] == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga ||<center>'''Ciklus''' |- | [[Branimir Brstina]] || [[Baćko Bojić]] || šesti ciklus |- | [[Milan Gutović]] || [[Srećko Šojić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Milan Vasić (glumac)|Milan Vasić]] || [[Janaćko Janić]] || od četvrtog ciklusa |- | [[Petar Kralj]] || [[Dimitrije Mita Pantić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Predrag Smiljković]] || [[Tihomir Stojković "Tika Špic"]] || svi ciklusi |- | [[Ljiljana Dragutinović]] || Persida Pantić || svi ciklusi |- | [[Nenad Jezdić]] || Blaško Pantić || svi ciklusi |- | [[Milenko Zablaćanski]] || Marinko Pantić || prvi i drugi ciklus |- | [[Mirjana Mina Lazarević]] || Miroslava Mirković (Pantićeva ćerka) || svi ciklusi |- | [[Miloš Biković]] || Filip Pantić || prvih pet ciklusa |- | [[Mira Banjac]] || Rozalija Mihajlović (baba Roska) || svi ciklusi |- | [[Miša Janketić]] || premijer Majstorović || od drugog ciklusa |- | [[Milica Milša]] || Melisa (sekretarica premijera Majstorovića) || od drugog ciklusa |- | [[Nebojša Ilić (glumac)|Nebojša Ilić]] || Miroslav Stanković (Blaškov kum) || svi ciklusi |- | [[Nataša Marković]] || Vesna, Miroslavljeva žena || prva tri ciklusa |- | [[Dubravka Mijatović]] || Slađana Savić || do četvrtog ciklusa |- | [[Svetlana Bojković]] || Jasmina Pantelić (Slađanina tetka) || do trećeg ciklusa |- | [[Aleksandar Srećković]] "Kubura" || Bogoje (Mirin muž) || svi ciklusi |- | [[Aleksandar Dunić]] || Milorad Ćirko Ćirković || svi ciklusi |- | [[Dragan Vujić]] || Zdravko Panjković || svi ciklusi |- | [[Predrag Ejdus]] || Lazar Hadži-Zdravković || svi ciklusi |- | [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] || Gavrilo Gavra Petričević, vlasnik banke || svi ciklusi |- | [[Dejan Lutkić]] || Alamunja (Gustav Stojanović) || prvih pet ciklusa |- | [[Dušan Golumbovski]] || [[Ozren Soldatović]] || svi ciklusi |- | [[Radmila Tomović]] || Konstanca Stanković || prvi ciklus |- | [[Branka Mitić]] || gospođa Maca (Miroslavova tetka) || prvi ciklus |- | [[Dragan Jovanović]] || dr Dušan Maričić, lekar || prva četiri ciklusa |- | [[Milan Tomić (glumac)|Milan Tomić]] || Stanimir Stojković || prvi ciklus |- | [[Zoran Karajić]] || doktor || |- | [[Radojko Joksić]] || Sretenović || prvi i drugi ciklus |- | [[Zoran Babić]] || Krlja || svi ciklusi |- | [[Bogdan Kuzmanović]] || Roki || prvi ciklusi |- | [[Mihailo Laptošević]] || Ozrenov telohranitelj || svi ciklusi |- | [[Zoran Rankić]] || sudija Rakočević || prvi ciklus |- | [[Gojko Baletić]] || advokat Šljivić || prva četiri ciklusa |- | [[Ivan Bosiljčić]] || istražni sudija || prvi ciklus |- | [[Milan Milosavljević]] || Prikić || svi ciklusi |- | [[Предраг Милетић|Predrag Miletić]] || komšija || |- | [[Branko Cvejić]] || Simonović || prvi ciklus |- | [[Jelena Čvorović]] || Tankosava Tasić || prvi, drugi, četvrti i peti ciklus |- | [[Rade Marjanović]] || Grujica Grujović || prvi, peti i šesti ciklus |- | [[Dobrila Ilić]] || Grujičina tetka || prvi ciklus |- | [[Anđelka Ristić]] || službenica u banci || |- | [[Valentina Čerškov]] || Natalija Vuković || |- | [[Bora Nenić]] || stražar || (prvi ciklus) |- | [[Tanja Divnić]] || Gavrilova sekretarica || |- | [[Mile Stanković]] || Kaloperović || prvi i drugi ciklus |- | [[Nenad Nenadović]] || ambasador Emerih || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Branka Pujić]] || ambasadorova žena || četvrti ciklus |- | [[Slaviša Čurović]] || ataše, gospodin Barimur || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Eva Ras]] || majka Tankosave Tasić || četvrti ciklus |- | [[Milena Vasić Ražnatović]] || Micika || od četvrtog ciklusa |- | [[Milenko Pavlov]] || Jefta Pikilić || peti i šesti ciklus |- | [[Božidar Stošić]] || sudija Starčević || peti ciklus |- | [[Tomo Kuruzović]] || predsednik mesne zajednice || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Milan Antonić]] || Svirčević || peti i šesti ciklus |- | [[Zoran Ćosić]] || Šulejić || peti i šesti ciklus |- | [[Slavica Krsmanović]] || Živadinka || od prvog do petog ciklusa |- | [[Dragica Ristanović]] || Marijana, kućna pomoćnica posle Živadinke || peti i šesti ciklus |- | [[Zinaida Dedakin]] || supruga Hadži-Zdravkovića|| |- | [[Feđa Stojanović]] || Profesor Cvetković || drugi ciklus |- | [[Marko Jeremić]] || Ozrenov telohranitelj || od drugog do petog ciklusa |- | [[Miodrag Rakočević]] || Šilja || od drugog do šestog ciklusa |- | [[Mirjana Karanović]] || Lula Pantić|| drugi ciklus |- | [[Slobodan Davinić]] || Grigorije || od trećeg do šestog ciklusa |- | [[Jakov Jevtović]] || Peđa || od prvog do petog ciklusa |- | [[Igor Đorđević]] || Žmikić || šesti ciklus |- | [[Dragan Mićalović]] || Sredoje || peti i šesti ciklus |- | [[Stevan Gardinovački]] || Trifun Kaloperović || drugi ciklus |- | [[Nikola Protulipac]] || || prvi ciklus |- | [[Slobodan Stefanović]] || || šesti ciklus |- | [[Nebojša Đorđević]] || Krimos I || drugi i treći ciklus |- | [[Bojan Krivokapić]] || Krimos II || drugi ciklus |- | [[Miroljub Turajlija]] || || šesti ciklus |- | [[Veselin Stijović]] || Đura || prvi, drugi i četvrti ciklus |- | [[Radomir Radosavljević]] || stražar || prvi i šesti ciklus |- | [[Đorđe Marković]] || Davidović || četvrti ciklus |- | [[Jasmina Stojiljković]] || Policijski načelnik || drugi i šesti ciklus |- | [[Jovica Jašin]] || Šofer || treći ciklus |- | [[Vladan Savić]] || Ranković || šesti ciklus |- | [[Đorđe Branković]] || Šef obezbeđenja || treći ciklus |- | [[Toma Goati]] || || prvi i šesti ciklus |- | [[Dušan Milošević]] || || treći i čevrti ciklus |- | [[Vuk Saletović]] || Bankarski službenik || šesti ciklus |} == Promena imena likova kroz seriju == * Zanimljivo je da su se Pantićevi sinovi u [[Tesna koža|Tesnoj koži]] zvali Branko (stariji) i Aleksandar (mlađi). Međutim, u ovoj seriji se zovu Marinko i Blagoje. Ostali članovi porodice su zadržali svoja imena kao u filmu. * U ranim epizodama serije Hadži-Zdravković se zvao Lazar. U kasnijim epizodama njegovo ime je promenjeno u Milentije. * U toku serije, Pikilić se više puta predstavlja kao Jefta Pikilić. Međutim, na plakatu "Stranke zdravog razuma" sa njegovom slikom, ispod slike piše "Slavoljub Pikilić". * U petom ciklusu pomenuto je da je pravo ime nove kućne pomoćnice Anđelina, iako je Šojić nastavio da je zove Živadinka. U šestom ciklusu Baćko Bojić je zove Marijana. * Glumica [[Teodora Živanović]] je tumačila novinarku u tri epizode u seriji. U prvoj se zvala Maja Stanković, zatim Leonida Palikuća i na kraju Kostanca (prezime nije pomenuto). == Zanimljivosti == [[Siniša Pavić]] je u Drugom dnevniku najavio poslednju epizodu Bele lađe i kraj serije, da bismo u odjavnoj špici poslednje epizode videli da nije pisalo "kraj serije" već samo "kraj devedesete epizode". Zbog smrti Milan Lane Gutovica, nece biti vise snimana, ali je bilo planirano da se snima sedma epizoda. == Povezano == * [[Laf u srcu]] * [[Tesna koža 1]] * [[Tesna koža 2]] * [[Tesna koža 3]] * [[Tesna koža 4]] * [[Tesna koža 5]] * [[Tesna koža 6]] * [[Tesna koža: Novogodišnji specijal]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * [http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Radio-televizija Srbije * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 Pantić torpeduje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118035720/http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 |date=2007-01-18 }}, Pres, 15.1.2007. * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=2079 "Bela lađa" uzvraća Pantiću]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pres, 18.1.2007. * [http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2007/maj/24/ST-03-24052007.shtml Otplovila Bela lađa!], Kurir, 24. maj 2007. == Vanjske veze == * {{PORT.rs-film|109919|Bela lađa}} * {{IMDb naslov|0415313}} * {{IMDb naslov|1181415}} * [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101113640/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ |date=2010-11-01 }}, [[Košutnjak film]] ** [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ Pres kliping Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212170451/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ |date=2009-12-12 }} * [http://www.naslovi.net/search.php?q=bela%20ladja Bela lađa], naslovi.net {{Bela lađa}} {{TVSvijek|2006|2012}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bela lađa| ]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] [[Kategorija:Emisije i serije na RTS-u]] dalkxbt7ba4u281lzevevjzl3s6cas9 42605553 42605552 2026-06-05T13:43:07Z ~2026-33228-46 361836 42605553 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Beli brod (razvrstavanje)}} {{Televizijska emisija | ime = Bela lađa | slika = Срећко Шојић и Тихомир Стојковић.jpg | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = Komedija | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | tvorac = | scenarista = [[Siniša Pavić]] | režija = [[Mihailo Vukobratović]] <br /> [[Ivan Stefanović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Branimir Brstina]] <small>(2012.)</small> <br />[[Milan Gutović]] <small>(2006-2011)</small> <br /> [[Predrag Smiljković]] <br /> [[Petar Kralj]] <br /> [[Nenad Jezdić]] <br /> [[Mina Lazarević]] <br /> [[Aleksandar Dunić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = Vojislav Borisavljević | država = {{Zastava|Srbija|2004}} | jezik = srpski | sezone = 6 | epizode = 90 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamera = | trajanje = 50 minuta | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | distributer = [[Radio-televizija Srbije]] | kanal = RTS 1 | format_slike = 4:3 (prve dve sezone)<br />16:9 | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[RTS 1]] | početak = [[novembar]] [[2006]]. | kraj = [[1. 4.|1. april]] [[2012]] | status = Završen | prethodnik = "[[Stižu dolari]]" | naslednik = | srodstvo = Serije [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 1181415 | tv_com_id = }} '''„Bela lađa“''' je televizijska serija, koju je [[Radio-televizija Srbije|RTS]] počeo da emituje krajem [[2006]]. godine, a čije emitovanje je posle 6 serijala okončano devedesetom epizodom [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]].<ref>http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BC/1074766/%E2%80%9E%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0%E2%80%9C+%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE.html</ref> Serija je u proizvodnji [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]] i izvršnoj produkciji Košutnjak filma, po scenariju [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]], a seriju je režirao [[Mihajlo Vukobratović]]. == Likovi == „Bela lađa“ je indirektni nastavak filmskog serijala ''„[[Tesna koža]]“''. Glavnu ulogu, Dimitrija Pantića, umesto [[Nikola Simić|Nikole Simića]], koji je Pantića tumačio u ''„Tesnoj koži“'', igrao je [[Petar Kralj]]. U ulozi Pantićevog najvećeg protivnika Srećka Šojića, našao se, kao i u filmskom serijalu, [[Milan Gutović]]. Za razliku od ''„Tesne kože“'' u ''„Beloj lađi“'', glavnim akterom se ne može smatrati Pantić već Šojić. On je biznismen i predsednik stranke Stranka zdravog razuma, koju finansira, Šojićev ''„rođak po babi“'', Tihomir Stojković „Špic“ ([[Predrag Smiljković]]). Njegov zamenik u stranci je Panjković ([[Dragan Vujić]]), a njegov večiti protivnik je Hadži-Zdravković ([[Predrag Ejdus]]), predsednik stranke ''„Demokratska renesansa“''. Ulazi i u sumnjive poslove sa mafijom, mafijaškim bosom Ozren Soldatović ([[Dušan Golumbovski]]), i njegovom desnom rukom Alamunjom ([[Dejan Lutkić]]). Porodicu Pantić čine pored Dimitrija, žena Persida ([[Ljiljana Dragutinović]]), sinovi Marinko ([[Milenko Zablaćanski]]) i Blaško ([[Nenad Jezdić]]), i kćerka Mirjana ([[Mirjana Mina Lazarević]]). Marinko je razveden, dok je Mira pred ivicom razvoda jer se preselila da živi kod Pantića; Marinko iz braka ima dva sina, Filipa ([[Miloš Biković]]) i Miću, a Mira sa mužem Bogojem ima sina Kiću. === Povučeni i kasnije pridodati likovi === U ovoj postavci došlo je do ozbiljnih izmena tokom same serije. Za vreme snimanja drugog ciklusa, tragično je poginuo glumac [[Milenko Zablaćanski]]<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |access-date=2012-07-12 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201043307/http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |dead-url=yes }}</ref>, pa je njegov lik Pavić preselio u [[Beč]]. Gotovo istovremeno, zbog povlačenja [[Svetlana Bojković|Svetlane Bojković]], iz serije je povučen lik Jasmine Pantelić. Nekoliko sporednih likova isključeno je iz radnje pre petog ciklusa ([[Dragan Jovanović]] i [[Dubravka Mijatović]] su se povukli iz serije - interesantno je da su to isto uradili i tokom produkcije [[Srećni ljudi|"Srećnih ljudi"]])<ref name="Archive copy"/>. Ipak, najozbiljnije promene su se dogodile pred snimanje šestog ciklusa, kada su morale da budu uklonjene obe glavne uloge. Naime, [[10. 11.|10. novembra]] [[2011]]. godine, umro je [[Petar Kralj]]. Zbog velikog značaja, njegov lik je i dalje uz velika ograničenja bio prisutan u seriji (bez dijaloga i prikazivanja lica), ali je potom preseljen u bolnicu. Odmah potom, seriju je napustio i [[Milan Gutović]], zbog navodnog niskog honorara.<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296391/Gutovic-do-sada-zaradjivao-2000-evra-po-epizodi-Bele-ladje</ref>. Njegov lik je scenarista poslao u zatvor, a u seriji su u poslednjem ciklusu kao glavne ličnosti figurirali dva druga lika- do tada sasvim sporedna uloga- Janaćije Janić ([[Milan Vasić]]) i novi lik- Šojićev kum Baćko Bojić ([[Branimir Brstina]]).<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296151/Branimir-Brstina-umesto-Milana-Gutovica</ref>. U šestom ciklusu se nisu pojavili ni glumci iz do tada standardne postave: [[Miloš Biković]] (Filip Pantić) i [[Dejan Lutkić]] (Alamunja). === Likovi iz ranijih Pavićevih serija === Serija se nadovezuje na prethodne Pavićeve serije, zahvaljujući pojavljivanju likova iz gotovo svih pređašnjih ostvarenja (sa izuzetkom serije "Stižu dolari"). * [[Ozren Soldatović]] ([[Dušan Golumbovski]]), glavni mafijaški bos u seriji, lik iz serije "Srećni ljudi" * Rozalija Mihajlović (baba Roska; tumači je [[Mira Banjac]]), lik iz serije "Porodično blago" * [[Tihomir Stojković]] ([[Predrag Smiljković]]), lik iz serije "Porodično blago" * Nastavnik likovnog obrazovanja u penziji (koji se epizodno pojavljuje u trećem i šestom ciklusu, a tumači ga [[Dragomir Čumić]]- koji takođe u drugom ciklusu tumači policijskog inspektora) pojavio se kao Bobin profesor likovnog u "Boljem životu", a i u "Tesnoj koži". * Sudija Ris (koji se pojavio samo u petom ciklusu i tumačio ga je [[Božidar Stošić]]) javlja se u "Porodičnom blagu", gde ga je tumačio [[Branislav Lečić]] == Sinopsis radnje po ciklusima == ''' Prvi ciklus (2006-2007)''' Pantićevu amneziju, posle udarca u glavu koji je ovaj dobio, Šojić koristi zarad sopstvene političke kampanje. Bliže se parlamentarni izbori, a Šojićeva "Stranka zdravog razuma" je ispod, mada blizu cenzusa. Njihov glavni oponent je ideološki dijametralno suprotna, "Stranka demokratske renesanse", koja ipak stoji nešto bolje u predizbornim istraživanjima. Ceo ciklus protiče u predizbornoj kampanji, a za Šojića ubrzo počinje da radi celokupna Pantićeva porodica, čiji svaki član gleda sopstvene interese (npr. Blaško Pantić pokušava da napravi besplatnu reklamu za fabriku tunjevine, u kojoj radi njegov kum, tokom živog uključivanja u politički duel na televiziji). Nesrećnim spletom okolnosti, Pantić završava u zatvoru, a Šojić ga ubeđuje da tu otpočne štrajk glađu. Ipak, dan pred izbore, biva pušten na slobodu. Istovremeno, Šojićev glavni finansijer, Ozren Soldatović, insistira na tome da ovaj mora da predstavlja njegove interese u novoj vladi, kako bi mu oprostio veliki dug. Na kraju ciklusa, u skupštinu uspevaju da uđu obe stranke, ali Pantić, drugoplasirani na Šojićevoj listi, tokom konstitutivne sednice počinje da se priseća pređašnjih loših odnosa sa svojim šefom, pa ga poliva vodom dok je stajao na govornici, a potom napušta njegov poslanički klub. '''Drugi ciklus (2007-2008)''' Postaje očigledno da će mandatar i aktuelni premijer, Majstorović, vladu morati da formira ili sa Demokratskom renesansom ili sa Strankom zdravog razuma. Najpre poziva lidera Demokratske renesanse, Hadži-Zdravkovića na pregovore, ali ga ovaj previše ucenjuje, pa se okreće Šojiću. Zgrožen njegovim ponašanjem, mandatar odlučuje da dobro promisli sa kim će formirati novi kabinet, tako da to ostaje neizvesnost sve do nekoliko minuta pre isteka roka (prema Pavićevom priznanju, to je bila aluzija na formiranje [[Vlada Srbije (2007—2008)|druge Vlade Vojislava Koštunice]], koja je izglasana svega pola sata pre isteka zakonskog roka). Kada se Majstorović najzad pojavljuje u skupštini sa namerom da izloži ekspoze, ispostavlja se da je zbog ometanja drugih poslanika rok istekao, pa se raspisuju novi izbori. ''' Treći ciklus (2009)''' Šojiću- zahvaljujući predviđanju babe-Roske- postaje jasno da mu je za učešće u vlasti potrebna podrška stranih ambasadora, pa preko svog batlera Ćirka i njegove verenice uspeva da stupi u vezu sa diplomatskim predstavnikom male, ali uticajne zemlje (njeno ime se ne navodi). Iako je ambasador ranjen u lovu, Šojićevom greškom, njihovi odnosi nisu pokvareni (Šojić tvrdi da je ambasador ranjen tokom pokušaja atentata na njega samog). Mediji objavljuju njihovu zajedničku fotografiju, a Ozren Soldatović- koji i dalje manipuliše mnogim Šojićevim potezima- želi da upozna ambasadora. Istovremeno, u Stranci zdravog razuma dolazi do unutrašnjih trvenja, Hadži Zdravković biva izbačen, a njegov zamenik, doktor Maričić preuzima primat. Iza ove stranke ubrzo staje Soldatovićeva "desna ruka"- poznat pod nadimkom Alamunja, koji želi da se osamostali od svog šefa. U politiku sve više ulazi i Dimitrije Pantić sa penzionerima, koji ubrzo planira zajedničku akciju sa Hadži Zdravkovićem, od čega odustaje, čim sazna da je ovaj prijatelj sa ambasadorom zemlje sa pravom veta u Ujedinjenim Nacijama, a koja je učestvovala u [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanju]]. ''' Četvrti ciklus (2010)''' Odnosi između Šojića i ambasadora su načisto narušeni posle određenih medijskih insinuacija, koje su narušile ugled države, koju dotični predstavlja. Štaviše, na banketu povodom rođendana ambasadorove žene, Šojić pampurom od šampanjca greškom pogađa ambasadora u glavu. Umesto oca koji sve više gubi kontrolu, njegovu stranku počinje da predvodi Blaško Pantić, koji ubrzo sklapa savez sa Ozrenom Soldatovićem. U poslednjoj epizodi, Špic odvodi Šojića kod njegove bivše ljubavnice, sa kojom je ovaj još ranije (navodno) dobio dete. Baš u tom trenutku, kuća se urušava zbog klizišta. ''' Peti ciklus (2011)''' Serijal otpočinje na istom mestu gde se prethodni završio. Svi, izuzev Šojića, beže sa "mesta zločina". On najpre simulira svoju smrt, a potom- po ukazanoj pomoći- pokušava da izigra istražnog sudiju (Risa)- za koga se ispostavlja da se seća određenih ranijih Šojićevih prekršaja. Špic sa svojim pomoćnicima krade džip iz Šojićeve garaže, svega nekoliko minuta pošto su Soldatovićevi ljudi podmetnuli bombu u njega (kako bi ga opomenuli da vrati dugove). Džip odleće u vazduh na Špicovoj pumpi, ne povredivši nikoga. Iznenađenje nastaje kada sistematični sudija Ris saznaje da džip, koji je Špic hteo da proda, nije u njegovom, već u Šojićevom vlasništvu. Šojić za to vreme okuplja svoje lokalne šefove stranke- Janaćija "Janaćka" Janjića, kao najuspešnijeg, i izvesnog Jeftu Pikilića, kao najneuspešnijeg- jer su ljudi u njegovom regionu slabo glasali za Šojićevu stranku, zbog činjenice da je sam Šojić odatle, te da nemaju pozitivno mišljenje o njemu. Šojić se odlučuje za marketinški trik- izmišlja da na svojoj livadi u tom kraju odlučuje da gradi kombinat, u koji investiraju on lično, Šveđani i Turci. Dok se širi priča o izgradnji kombinata, Pikilić najavljuje da će lično uzeti za sebe deo novca (što preporučuje i Janaćku), ali i predsednik opštine najavljuje svoje učešće, kako bi se medijski eksponirao pre izbora. Istovremeno, Mira Pantić, u saradnji sa sekretaricom premijera Majstorovića, Melisom, uspeva da potkupi Hadži-Zdravkovića, koji se već vratio u stranku, ali tek sada uspeva da izbaci doktora Maričića iz nje. Iza nje sada staje Alamunja. Soldatović sada podržava samo Blaška Pantića i njegovu stranku, a najavljeno izbacivanje cele porodice iz stana na Banovom Brdu (zbog neotplaćenog kredita), on planira da iskoristi kao medijsku predstavu, jer je do izbora ostalo svega nekoliko dana. '''Šesti ciklus (2012)''' Iznenadno hapšenje Šojića nekoliko dana pre izbora, na čelo stranke dovodi njegovog kuma, Baćka Bojića, koji je u prethodnom periodu bio u inostranstvu. Na mesto drugog čoveka se faktički probija Janaćko. Svi politički akteri, od premijera Majstorovića, do Blaška i Mire Pantić postaju podozrivi i veoma ambiciozni. Baćko Bojić koristi hapšenje svog kuma i izgradnju kombinata na "Magarećim livadama" za sopstvene političke ambicije. Shvatajući da stranka finansijski loše stoji, pokušava da pronađe gde je Šojić sakrio novac u svojoj kući, što je ranije više puta spominjano, ali je bilo i pitanje da li dotična svota postoji. Na kraju novac pronalazi Ćirko, koji zajedno sa Janaćkom i Panjkovićem osniva sopstvenu stranačku frakciju, nasuprot drugoj u kojoj ostaju Baćko, Špic i Pikilić. Na izborima, Majstorovićeva stranka osvaja 17%, što sam premijer smatra velikim uspehom. Sve manje stranke- "Renesansa", "Zdrav razum" i "Pošteni građani- Dimitrije Pantić" jedva prelaze cenzus. Kao najstariji poslanik, baba Roska predsedava novim sazivom skupštine, a pomaže joj Mira Pantić, kao jedna od najmlađih. U finalnoj sceni serije, prikazuje se svadba Petričevića sa Micikom. Na brodu "Bela lađa" se okupljaju svi političari, mafija i ambasadori. Dok brod plovi niz reku bez kormilara, u zamračenoj prostoriji oni sastavljaju vladu. U finalnom dijalogu, Krlja pita lučke radnike kada će se brod vratiti, jer mora da pita Špica od čega će da kupi hranu za krokodile. Jedan radnik mu odgovara da kako on sam ne može da prehrani ni rođenu decu. Umesto zamračenja ekrana, za vreme špice se prikazuje plovidba bele lađe, a umesto pesme "Plovi bela lađo", čuje se [[Johann Strauss mlađi|Štrausov]] valcer "Na lepom plavom Dunavu". == Produkcija i emitovanje == Prvi ciklus, od 24 epizode, se prikazivao na [[Radio-televizija Srbije|RTS]] 1, nedeljom od 20 časova. Emitovao se pet i po meseci, sve do nedelje [[27. 5.|27. maja]] [[2007]], kada je prikazana i poslednja epizoda.<ref>[http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120195008/http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html |date=2008-01-20 }}, Košutnjak film</ref> Od [[1. 1.|1. januara]] [[2008]]. ponovo je prikazivana repriza prvog ciklusa, svakog radnog dana na [[Radio-televizija Srbije|RTS]]1 od 20 časova. U pripremi je tada bio i drugi ciklus serije.<ref>[http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, RTS</ref>. U nedelju [[24. 1.|24. januara]] [[2009]]. počela je treća sezona televizijske serije ''„Bela lađa“'', koja je inspirisana političkim životom Srećka Šojića. Bilo je ovo prvi put da su u produkciji korišćene i kamere [[Slika visoke definicije|visoke definicije]]. Emitovanje četvrtog ciklusa je najavljeno za [[jesen]] [[2009|iste godine]]. Nakon smrti glumca [[Milenko Zablaćanski|Milenka Zablaćanskog]], snimanje trećeg ciklusa je odloženo, jer je [[Siniša Pavić]], prema sopstvenom priznanju, morao da izmeni scenario u delovima gde se pojavljuje Marinko Pantić. To je jedini razlog zbog koga je Marinko u trećem serijalu „preseljen“ u [[Beč]], gde radi u Gradskoj čistoći, pa njegov lik porodica Pantić kontaktira samo jedanput. Od 1. oktobra [[2009]]. godine RTS ponovo reprizira ''„Belu lađu“'' svakog radnog dana od 20 časova na Prvom kanalu kao uvod u emitovanje novih epizoda koje su počele 17. januara 2010. godine. Peta sezona je počela sa premijernim prikazivanjem 27. februara 2011. godine.<ref name="s5">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/845170/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Bela lađa 5], RTS.</ref> Krajem januara [[2012]]. godine počelo je premijerno prikazivanje epizoda 6. sezone.<ref name="s6">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/1005858/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Najava 6. sezone], RTS</ref> Poslednja epizoda je emitovana [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]]. godine. Serija je više puta reprizirana, nekada u celosti (do onog ciklusa koji bi u tom trenutku bio poslednji), a nekada po pojedinačnim ciklusima (krajem [[2011]]. godine repriziran je samo peti ciklus). == Ekipa == Autori i ekipa koji su realizovali seriju „Bela lađa“: * Scenario: [[Siniša Pavić]] * Saradnik na scenariju: [[Ljiljana Pavić]] * Scenograf: [[Zorica Čobanović]] * Kostimograf: [[Emilija Kovačević]] * Kompozitor: [[Vojkan Borisavljević]] * Izvršni producent: [[Zoran Janković]] * Urednik: [[Slobodan Terzić]] * Reditelji: [[Mihailo Vukobratović]] i [[Ivan Stefanović]] == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga ||<center>'''Ciklus''' |- | [[Branimir Brstina]] || [[Baćko Bojić]] || šesti ciklus |- | [[Milan Gutović]] || [[Srećko Šojić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Milan Vasić (glumac)|Milan Vasić]] || [[Janaćko Janić]] || od četvrtog ciklusa |- | [[Petar Kralj]] || [[Dimitrije Mita Pantić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Predrag Smiljković]] || [[Tihomir Stojković "Tika Špic"]] || svi ciklusi |- | [[Ljiljana Dragutinović]] || Persida Pantić || svi ciklusi |- | [[Nenad Jezdić]] || Blaško Pantić || svi ciklusi |- | [[Milenko Zablaćanski]] || Marinko Pantić || prvi i drugi ciklus |- | [[Mirjana Mina Lazarević]] || Miroslava Mirković (Pantićeva ćerka) || svi ciklusi |- | [[Miloš Biković]] || Filip Pantić || prvih pet ciklusa |- | [[Mira Banjac]] || Rozalija Mihajlović (baba Roska) || svi ciklusi |- | [[Miša Janketić]] || premijer Majstorović || od drugog ciklusa |- | [[Milica Milša]] || Melisa (sekretarica premijera Majstorovića) || od drugog ciklusa |- | [[Nebojša Ilić (glumac)|Nebojša Ilić]] || Miroslav Stanković (Blaškov kum) || svi ciklusi |- | [[Nataša Marković]] || Vesna, Miroslavljeva žena || prva tri ciklusa |- | [[Dubravka Mijatović]] || Slađana Savić || do četvrtog ciklusa |- | [[Svetlana Bojković]] || Jasmina Pantelić (Slađanina tetka) || do trećeg ciklusa |- | [[Aleksandar Srećković]] "Kubura" || Bogoje (Mirin muž) || svi ciklusi |- | [[Aleksandar Dunić]] || Milorad Ćirko Ćirković || svi ciklusi |- | [[Dragan Vujić]] || Zdravko Panjković || svi ciklusi |- | [[Predrag Ejdus]] || Lazar Hadži-Zdravković || svi ciklusi |- | [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] || Gavrilo Gavra Petričević, vlasnik banke || svi ciklusi |- | [[Dejan Lutkić]] || Alamunja (Gustav Stojanović) || prvih pet ciklusa |- | [[Dušan Golumbovski]] || [[Ozren Soldatović]] || svi ciklusi |- | [[Radmila Tomović]] || Konstanca Stanković || prvi ciklus |- | [[Branka Mitić]] || gospođa Maca (Miroslavova tetka) || prvi ciklus |- | [[Dragan Jovanović]] || dr Dušan Maričić, lekar || prva četiri ciklusa |- | [[Milan Tomić (glumac)|Milan Tomić]] || Stanimir Stojković || prvi ciklus |- | [[Zoran Karajić]] || doktor || |- | [[Radojko Joksić]] || Sretenović || prvi i drugi ciklus |- | [[Zoran Babić]] || Krlja || svi ciklusi |- | [[Bogdan Kuzmanović]] || Roki || prvi ciklusi |- | [[Mihailo Laptošević]] || Ozrenov telohranitelj || svi ciklusi |- | [[Zoran Rankić]] || sudija Rakočević || prvi ciklus |- | [[Gojko Baletić]] || advokat Šljivić || prva četiri ciklusa |- | [[Ivan Bosiljčić]] || istražni sudija || prvi ciklus |- | [[Milan Milosavljević]] || Prikić || svi ciklusi |- | [[Предраг Милетић|Predrag Miletić]] || komšija || |- | [[Branko Cvejić]] || Simonović || prvi ciklus |- | [[Jelena Čvorović]] || Tankosava Tasić || prvi, drugi, četvrti i peti ciklus |- | [[Rade Marjanović]] || Grujica Grujović || prvi, peti i šesti ciklus |- | [[Dobrila Ilić]] || Grujičina tetka || prvi ciklus |- | [[Anđelka Ristić]] || službenica u banci || |- | [[Valentina Čerškov]] || Natalija Vuković || |- | [[Bora Nenić]] || stražar || (prvi ciklus) |- | [[Tanja Divnić]] || Gavrilova sekretarica || |- | [[Mile Stanković]] || Kaloperović || prvi i drugi ciklus |- | [[Nenad Nenadović]] || ambasador Emerih || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Branka Pujić]] || ambasadorova žena || četvrti ciklus |- | [[Slaviša Čurović]] || ataše, gospodin Barimur || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Eva Ras]] || majka Tankosave Tasić || četvrti ciklus |- | [[Milena Vasić Ražnatović]] || Micika || od četvrtog ciklusa |- | [[Milenko Pavlov]] || Jefta Pikilić || peti i šesti ciklus |- | [[Božidar Stošić]] || sudija Starčević || peti ciklus |- | [[Tomo Kuruzović]] || predsednik mesne zajednice || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Milan Antonić]] || Svirčević || peti i šesti ciklus |- | [[Zoran Ćosić]] || Šulejić || peti i šesti ciklus |- | [[Slavica Krsmanović]] || Živadinka || od prvog do petog ciklusa |- | [[Dragica Ristanović]] || Marijana, kućna pomoćnica posle Živadinke || peti i šesti ciklus |- | [[Zinaida Dedakin]] || supruga Hadži-Zdravkovića|| |- | [[Feđa Stojanović]] || Profesor Cvetković || drugi ciklus |- | [[Marko Jeremić]] || Ozrenov telohranitelj || od drugog do petog ciklusa |- | [[Miodrag Rakočević]] || Šilja || od drugog do šestog ciklusa |- | [[Mirjana Karanović]] || Lula Pantić|| drugi ciklus |- | [[Slobodan Davinić]] || Grigorije || od trećeg do šestog ciklusa |- | [[Jakov Jevtović]] || Peđa || od prvog do petog ciklusa |- | [[Igor Đorđević]] || Žmikić || šesti ciklus |- | [[Dragan Mićalović]] || Sredoje || peti i šesti ciklus |- | [[Stevan Gardinovački]] || Trifun Kaloperović || drugi ciklus |- | [[Nikola Protulipac]] || || prvi ciklus |- | [[Slobodan Stefanović]] || || šesti ciklus |- | [[Nebojša Đorđević]] || Krimos I || drugi i treći ciklus |- | [[Bojan Krivokapić]] || Krimos II || drugi ciklus |- | [[Miroljub Turajlija]] || || šesti ciklus |- | [[Veselin Stijović]] || Đura || prvi, drugi i četvrti ciklus |- | [[Radomir Radosavljević]] || stražar || prvi i šesti ciklus |- | [[Đorđe Marković]] || Davidović || četvrti ciklus |- | [[Jasmina Stojiljković]] || Policijski načelnik || drugi i šesti ciklus |- | [[Jovica Jašin]] || Šofer || treći ciklus |- | [[Vladan Savić]] || Ranković || šesti ciklus |- | [[Đorđe Branković]] || Šef obezbeđenja || treći ciklus |- | [[Toma Goati]] || || prvi i šesti ciklus |- | [[Dušan Milošević]] || || treći i čevrti ciklus |- | [[Vuk Saletović]] || Bankarski službenik || šesti ciklus |} == Promena imena likova kroz seriju == * Zanimljivo je da su se Pantićevi sinovi u [[Tesna koža|Tesnoj koži]] zvali Branko (stariji) i Aleksandar (mlađi). Međutim, u ovoj seriji se zovu Marinko i Blagoje. Ostali članovi porodice su zadržali svoja imena kao u filmu. * U ranim epizodama serije Hadži-Zdravković se zvao Lazar. U kasnijim epizodama njegovo ime je promenjeno u Milentije. * U toku serije, Pikilić se više puta predstavlja kao Jefta Pikilić. Međutim, na plakatu "Stranke zdravog razuma" sa njegovom slikom, ispod slike piše "Slavoljub Pikilić". * U petom ciklusu pomenuto je da je pravo ime nove kućne pomoćnice Anđelina, iako je Šojić nastavio da je zove Živadinka. U šestom ciklusu Baćko Bojić je zove Marijana. * Glumica [[Teodora Živanović]] je tumačila novinarku u tri epizode u seriji. U prvoj se zvala Maja Stanković, zatim Leonida Palikuća i na kraju Kostanca (prezime nije pomenuto). == Zanimljivosti == [[Siniša Pavić]] je u Drugom dnevniku najavio poslednju epizodu Bele lađe i kraj serije, da bismo u odjavnoj špici poslednje epizode videli da nije pisalo "kraj serije" već samo "kraj devedesete epizode". Zbog smrti Milan Lane Gutovica, nece biti vise snimana, ali je bilo planirano da se snima sedma sezona. == Povezano == * [[Laf u srcu]] * [[Tesna koža 1]] * [[Tesna koža 2]] * [[Tesna koža 3]] * [[Tesna koža 4]] * [[Tesna koža 5]] * [[Tesna koža 6]] * [[Tesna koža: Novogodišnji specijal]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * [http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Radio-televizija Srbije * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 Pantić torpeduje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118035720/http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 |date=2007-01-18 }}, Pres, 15.1.2007. * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=2079 "Bela lađa" uzvraća Pantiću]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pres, 18.1.2007. * [http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2007/maj/24/ST-03-24052007.shtml Otplovila Bela lađa!], Kurir, 24. maj 2007. == Vanjske veze == * {{PORT.rs-film|109919|Bela lađa}} * {{IMDb naslov|0415313}} * {{IMDb naslov|1181415}} * [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101113640/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ |date=2010-11-01 }}, [[Košutnjak film]] ** [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ Pres kliping Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212170451/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ |date=2009-12-12 }} * [http://www.naslovi.net/search.php?q=bela%20ladja Bela lađa], naslovi.net {{Bela lađa}} {{TVSvijek|2006|2012}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bela lađa| ]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] [[Kategorija:Emisije i serije na RTS-u]] tbxgh0cbi4k1shnyaw0i3csgprbk28s 42605742 42605553 2026-06-05T15:40:25Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605742 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Beli brod (razvrstavanje)}} {{Televizijska emisija | ime = Bela lađa | slika = Срећко Шојић и Тихомир Стојковић.jpg | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = Komedija | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | tvorac = | scenarista = [[Siniša Pavić]] | režija = [[Mihailo Vukobratović]] <br /> [[Ivan Stefanović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Branimir Brstina]] <small>(2012.)</small> <br />[[Milan Gutović]] <small>(2006-2011)</small> <br /> [[Predrag Smiljković]] <br /> [[Petar Kralj]] <br /> [[Nenad Jezdić]] <br /> [[Mina Lazarević]] <br /> [[Aleksandar Dunić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = Vojislav Borisavljević | država = {{Zastava|Srbija|2004}} | jezik = srpski | sezone = 6 | epizode = 90 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamera = | trajanje = 50 minuta | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]], [[Košutnjak film]] | distributer = [[Radio-televizija Srbije]] | kanal = RTS 1 | format_slike = 4:3 (prve dve sezone)<br />16:9 | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[RTS 1]] | početak = [[novembar]] [[2006]]. | kraj = [[1. 4.|1. april]] [[2012]] | status = Završen | prethodnik = "[[Stižu dolari]]" | naslednik = | srodstvo = Serije [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 1181415 | tv_com_id = }} '''„Bela lađa“''' je televizijska serija, koju je [[Radio-televizija Srbije|RTS]] počeo da emituje krajem [[2006]]. godine, a čije emitovanje je posle 6 serijala okončano devedesetom epizodom [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]].<ref>http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BC/1074766/%E2%80%9E%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0%E2%80%9C+%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE.html</ref> Serija je u proizvodnji [[Radio-televizija Srbije|Radio-televizije Srbije]] i izvršnoj produkciji Košutnjak filma, po scenariju [[Siniša Pavić|Siniše Pavića]], a seriju je režirao [[Mihajlo Vukobratović]]. == Likovi == „Bela lađa“ je indirektni nastavak filmskog serijala ''„[[Tesna koža]]“''. Glavnu ulogu, Dimitrija Pantića, umesto [[Nikola Simić|Nikole Simića]], koji je Pantića tumačio u ''„Tesnoj koži“'', igrao je [[Petar Kralj]]. U ulozi Pantićevog najvećeg protivnika Srećka Šojića, našao se, kao i u filmskom serijalu, [[Milan Gutović]]. Za razliku od ''„Tesne kože“'' u ''„Beloj lađi“'', glavnim akterom se ne može smatrati Pantić već Šojić. On je biznismen i predsednik stranke Stranka zdravog razuma, koju finansira, Šojićev ''„rođak po babi“'', Tihomir Stojković „Špic“ ([[Predrag Smiljković]]). Njegov zamenik u stranci je Panjković ([[Dragan Vujić]]), a njegov večiti protivnik je Hadži-Zdravković ([[Predrag Ejdus]]), predsednik stranke ''„Demokratska renesansa“''. Ulazi i u sumnjive poslove sa mafijom, mafijaškim bosom Ozren Soldatović ([[Dušan Golumbovski]]), i njegovom desnom rukom Alamunjom ([[Dejan Lutkić]]). Porodicu Pantić čine pored Dimitrija, žena Persida ([[Ljiljana Dragutinović]]), sinovi Marinko ([[Milenko Zablaćanski]]) i Blaško ([[Nenad Jezdić]]), i kćerka Mirjana ([[Mirjana Mina Lazarević]]). Marinko je razveden, dok je Mira pred ivicom razvoda jer se preselila da živi kod Pantića; Marinko iz braka ima dva sina, Filipa ([[Miloš Biković]]) i Miću, a Mira sa mužem Bogojem ima sina Kiću. === Povučeni i kasnije pridodati likovi === U ovoj postavci došlo je do ozbiljnih izmena tokom same serije. Za vreme snimanja drugog ciklusa, tragično je poginuo glumac [[Milenko Zablaćanski]]<ref name="Archive copy">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |access-date=2012-07-12 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201043307/http://www.naslovi.net/2008-01-22/press/umro-milenko-zablacanski/551955 |dead-url=yes }}</ref>, pa je njegov lik Pavić preselio u [[Beč]]. Gotovo istovremeno, zbog povlačenja [[Svetlana Bojković|Svetlane Bojković]], iz serije je povučen lik Jasmine Pantelić. Nekoliko sporednih likova isključeno je iz radnje pre petog ciklusa ([[Dragan Jovanović]] i [[Dubravka Mijatović]] su se povukli iz serije - interesantno je da su to isto uradili i tokom produkcije [[Srećni ljudi|"Srećnih ljudi"]])<ref name="Archive copy"/>. Ipak, najozbiljnije promene su se dogodile pred snimanje šestog ciklusa, kada su morale da budu uklonjene obe glavne uloge. Naime, [[10. 11.|10. novembra]] [[2011]]. godine, umro je [[Petar Kralj]]. Zbog velikog značaja, njegov lik je i dalje uz velika ograničenja bio prisutan u seriji (bez dijaloga i prikazivanja lica), ali je potom preseljen u bolnicu. Odmah potom, seriju je napustio i [[Milan Gutović]], zbog navodnog niskog honorara.<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296391/Gutovic-do-sada-zaradjivao-2000-evra-po-epizodi-Bele-ladje</ref>. Njegov lik je scenarista poslao u zatvor, a u seriji su u poslednjem ciklusu kao glavne ličnosti figurirali dva druga lika- do tada sasvim sporedna uloga- Janaćije Janić ([[Milan Vasić]]) i novi lik- Šojićev kum Baćko Bojić ([[Branimir Brstina]]).<ref>http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/296151/Branimir-Brstina-umesto-Milana-Gutovica</ref>. U šestom ciklusu se nisu pojavili ni glumci iz do tada standardne postave: [[Miloš Biković]] (Filip Pantić) i [[Dejan Lutkić]] (Alamunja). === Likovi iz ranijih Pavićevih serija === Serija se nadovezuje na prethodne Pavićeve serije, zahvaljujući pojavljivanju likova iz gotovo svih pređašnjih ostvarenja (sa izuzetkom serije "Stižu dolari"). * [[Ozren Soldatović]] ([[Dušan Golumbovski]]), glavni mafijaški bos u seriji, lik iz serije "Srećni ljudi" * Rozalija Mihajlović (baba Roska; tumači je [[Mira Banjac]]), lik iz serije "Porodično blago" * [[Tihomir Stojković]] ([[Predrag Smiljković]]), lik iz serije "Porodično blago" * Nastavnik likovnog obrazovanja u penziji (koji se epizodno pojavljuje u trećem i šestom ciklusu, a tumači ga [[Dragomir Čumić]]- koji takođe u drugom ciklusu tumači policijskog inspektora) pojavio se kao Bobin profesor likovnog u "Boljem životu", a i u "Tesnoj koži". * Sudija Ris (koji se pojavio samo u petom ciklusu i tumačio ga je [[Božidar Stošić]]) javlja se u "Porodičnom blagu", gde ga je tumačio [[Branislav Lečić]] == Sinopsis radnje po ciklusima == ''' Prvi ciklus (2006-2007)''' Pantićevu amneziju, posle udarca u glavu koji je ovaj dobio, Šojić koristi zarad sopstvene političke kampanje. Bliže se parlamentarni izbori, a Šojićeva "Stranka zdravog razuma" je ispod, mada blizu cenzusa. Njihov glavni oponent je ideološki dijametralno suprotna, "Stranka demokratske renesanse", koja ipak stoji nešto bolje u predizbornim istraživanjima. Ceo ciklus protiče u predizbornoj kampanji, a za Šojića ubrzo počinje da radi celokupna Pantićeva porodica, čiji svaki član gleda sopstvene interese (npr. Blaško Pantić pokušava da napravi besplatnu reklamu za fabriku tunjevine, u kojoj radi njegov kum, tokom živog uključivanja u politički duel na televiziji). Nesrećnim spletom okolnosti, Pantić završava u zatvoru, a Šojić ga ubeđuje da tu otpočne štrajk glađu. Ipak, dan pred izbore, biva pušten na slobodu. Istovremeno, Šojićev glavni finansijer, Ozren Soldatović, insistira na tome da ovaj mora da predstavlja njegove interese u novoj vladi, kako bi mu oprostio veliki dug. Na kraju ciklusa, u skupštinu uspevaju da uđu obe stranke, ali Pantić, drugoplasirani na Šojićevoj listi, tokom konstitutivne sednice počinje da se priseća pređašnjih loših odnosa sa svojim šefom, pa ga poliva vodom dok je stajao na govornici, a potom napušta njegov poslanički klub. '''Drugi ciklus (2007-2008)''' Postaje očigledno da će mandatar i aktuelni premijer, Majstorović, vladu morati da formira ili sa Demokratskom renesansom ili sa Strankom zdravog razuma. Najpre poziva lidera Demokratske renesanse, Hadži-Zdravkovića na pregovore, ali ga ovaj previše ucenjuje, pa se okreće Šojiću. Zgrožen njegovim ponašanjem, mandatar odlučuje da dobro promisli sa kim će formirati novi kabinet, tako da to ostaje neizvesnost sve do nekoliko minuta pre isteka roka (prema Pavićevom priznanju, to je bila aluzija na formiranje [[Vlada Srbije (2007—2008)|druge Vlade Vojislava Koštunice]], koja je izglasana svega pola sata pre isteka zakonskog roka). Kada se Majstorović najzad pojavljuje u skupštini sa namerom da izloži ekspoze, ispostavlja se da je zbog ometanja drugih poslanika rok istekao, pa se raspisuju novi izbori. ''' Treći ciklus (2009)''' Šojiću- zahvaljujući predviđanju babe-Roske- postaje jasno da mu je za učešće u vlasti potrebna podrška stranih ambasadora, pa preko svog batlera Ćirka i njegove verenice uspeva da stupi u vezu sa diplomatskim predstavnikom male, ali uticajne zemlje (njeno ime se ne navodi). Iako je ambasador ranjen u lovu, Šojićevom greškom, njihovi odnosi nisu pokvareni (Šojić tvrdi da je ambasador ranjen tokom pokušaja atentata na njega samog). Mediji objavljuju njihovu zajedničku fotografiju, a Ozren Soldatović- koji i dalje manipuliše mnogim Šojićevim potezima- želi da upozna ambasadora. Istovremeno, u Stranci zdravog razuma dolazi do unutrašnjih trvenja, Hadži Zdravković biva izbačen, a njegov zamenik, doktor Maričić preuzima primat. Iza ove stranke ubrzo staje Soldatovićeva "desna ruka"- poznat pod nadimkom Alamunja, koji želi da se osamostali od svog šefa. U politiku sve više ulazi i Dimitrije Pantić sa penzionerima, koji ubrzo planira zajedničku akciju sa Hadži Zdravkovićem, od čega odustaje, čim sazna da je ovaj prijatelj sa ambasadorom zemlje sa pravom veta u Ujedinjenim Nacijama, a koja je učestvovala u [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanju]]. ''' Četvrti ciklus (2010)''' Odnosi između Šojića i ambasadora su načisto narušeni posle određenih medijskih insinuacija, koje su narušile ugled države, koju dotični predstavlja. Štaviše, na banketu povodom rođendana ambasadorove žene, Šojić pampurom od šampanjca greškom pogađa ambasadora u glavu. Umesto oca koji sve više gubi kontrolu, njegovu stranku počinje da predvodi Blaško Pantić, koji ubrzo sklapa savez sa Ozrenom Soldatovićem. U poslednjoj epizodi, Špic odvodi Šojića kod njegove bivše ljubavnice, sa kojom je ovaj još ranije (navodno) dobio dete. Baš u tom trenutku, kuća se urušava zbog klizišta. ''' Peti ciklus (2011)''' Serijal otpočinje na istom mestu gde se prethodni završio. Svi, izuzev Šojića, beže sa "mesta zločina". On najpre simulira svoju smrt, a potom- po ukazanoj pomoći- pokušava da izigra istražnog sudiju (Risa)- za koga se ispostavlja da se seća određenih ranijih Šojićevih prekršaja. Špic sa svojim pomoćnicima krade džip iz Šojićeve garaže, svega nekoliko minuta pošto su Soldatovićevi ljudi podmetnuli bombu u njega (kako bi ga opomenuli da vrati dugove). Džip odleće u vazduh na Špicovoj pumpi, ne povredivši nikoga. Iznenađenje nastaje kada sistematični sudija Ris saznaje da džip, koji je Špic hteo da proda, nije u njegovom, već u Šojićevom vlasništvu. Šojić za to vreme okuplja svoje lokalne šefove stranke- Janaćija "Janaćka" Janjića, kao najuspešnijeg, i izvesnog Jeftu Pikilića, kao najneuspešnijeg- jer su ljudi u njegovom regionu slabo glasali za Šojićevu stranku, zbog činjenice da je sam Šojić odatle, te da nemaju pozitivno mišljenje o njemu. Šojić se odlučuje za marketinški trik- izmišlja da na svojoj livadi u tom kraju odlučuje da gradi kombinat, u koji investiraju on lično, Šveđani i Turci. Dok se širi priča o izgradnji kombinata, Pikilić najavljuje da će lično uzeti za sebe deo novca (što preporučuje i Janaćku), ali i predsednik opštine najavljuje svoje učešće, kako bi se medijski eksponirao pre izbora. Istovremeno, Mira Pantić, u saradnji sa sekretaricom premijera Majstorovića, Melisom, uspeva da potkupi Hadži-Zdravkovića, koji se već vratio u stranku, ali tek sada uspeva da izbaci doktora Maričića iz nje. Iza nje sada staje Alamunja. Soldatović sada podržava samo Blaška Pantića i njegovu stranku, a najavljeno izbacivanje cele porodice iz stana na Banovom Brdu (zbog neotplaćenog kredita), on planira da iskoristi kao medijsku predstavu, jer je do izbora ostalo svega nekoliko dana. '''Šesti ciklus (2012)''' Iznenadno hapšenje Šojića nekoliko dana pre izbora, na čelo stranke dovodi njegovog kuma, Baćka Bojića, koji je u prethodnom periodu bio u inostranstvu. Na mesto drugog čoveka se faktički probija Janaćko. Svi politički akteri, od premijera Majstorovića, do Blaška i Mire Pantić postaju podozrivi i veoma ambiciozni. Baćko Bojić koristi hapšenje svog kuma i izgradnju kombinata na "Magarećim livadama" za sopstvene političke ambicije. Shvatajući da stranka finansijski loše stoji, pokušava da pronađe gde je Šojić sakrio novac u svojoj kući, što je ranije više puta spominjano, ali je bilo i pitanje da li dotična svota postoji. Na kraju novac pronalazi Ćirko, koji zajedno sa Janaćkom i Panjkovićem osniva sopstvenu stranačku frakciju, nasuprot drugoj u kojoj ostaju Baćko, Špic i Pikilić. Na izborima, Majstorovićeva stranka osvaja 17%, što sam premijer smatra velikim uspehom. Sve manje stranke- "Renesansa", "Zdrav razum" i "Pošteni građani- Dimitrije Pantić" jedva prelaze cenzus. Kao najstariji poslanik, baba Roska predsedava novim sazivom skupštine, a pomaže joj Mira Pantić, kao jedna od najmlađih. U finalnoj sceni serije, prikazuje se svadba Petričevića sa Micikom. Na brodu "Bela lađa" se okupljaju svi političari, mafija i ambasadori. Dok brod plovi niz reku bez kormilara, u zamračenoj prostoriji oni sastavljaju vladu. U finalnom dijalogu, Krlja pita lučke radnike kada će se brod vratiti, jer mora da pita Špica od čega će da kupi hranu za krokodile. Jedan radnik mu odgovara da kako on sam ne može da prehrani ni rođenu decu. Umesto zamračenja ekrana, za vreme špice se prikazuje plovidba bele lađe, a umesto pesme "Plovi bela lađo", čuje se [[Johann Strauss mlađi|Štrausov]] valcer "Na lepom plavom Dunavu". == Produkcija i emitovanje == Prvi ciklus, od 24 epizode, se prikazivao na [[Radio-televizija Srbije|RTS]] 1, nedeljom od 20 časova. Emitovao se pet i po meseci, sve do nedelje [[27. 5.|27. maja]] [[2007]], kada je prikazana i poslednja epizoda.<ref>[http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120195008/http://www.kosutnjakfilm.com/ladja.html |date=2008-01-20 }}, Košutnjak film</ref> Od [[1. 1.|1. januara]] [[2008]]. ponovo je prikazivana repriza prvog ciklusa, svakog radnog dana na [[Radio-televizija Srbije|RTS]]1 od 20 časova. U pripremi je tada bio i drugi ciklus serije.<ref>[http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, RTS</ref>. U nedelju [[24. 1.|24. januara]] [[2009]]. počela je treća sezona televizijske serije ''„Bela lađa“'', koja je inspirisana političkim životom Srećka Šojića. Bilo je ovo prvi put da su u produkciji korišćene i kamere [[Slika visoke definicije|visoke definicije]]. Emitovanje četvrtog ciklusa je najavljeno za [[jesen]] [[2009|iste godine]]. Nakon smrti glumca [[Milenko Zablaćanski|Milenka Zablaćanskog]], snimanje trećeg ciklusa je odloženo, jer je [[Siniša Pavić]], prema sopstvenom priznanju, morao da izmeni scenario u delovima gde se pojavljuje Marinko Pantić. To je jedini razlog zbog koga je Marinko u trećem serijalu „preseljen“ u [[Beč]], gde radi u Gradskoj čistoći, pa njegov lik porodica Pantić kontaktira samo jedanput. Od 1. oktobra [[2009]]. godine RTS ponovo reprizira ''„Belu lađu“'' svakog radnog dana od 20 časova na Prvom kanalu kao uvod u emitovanje novih epizoda koje su počele 17. januara 2010. godine. Peta sezona je počela sa premijernim prikazivanjem 27. februara 2011. godine.<ref name="s5">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/845170/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Bela lađa 5], RTS.</ref> Krajem januara [[2012]]. godine počelo je premijerno prikazivanje epizoda 6. sezone.<ref name="s6">[http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/1005858/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0.html Najava 6. sezone], RTS</ref> Poslednja epizoda je emitovana [[1. 4.|1. aprila]] [[2012]]. godine. Serija je više puta reprizirana, nekada u celosti (do onog ciklusa koji bi u tom trenutku bio poslednji), a nekada po pojedinačnim ciklusima (krajem [[2011]]. godine repriziran je samo peti ciklus). == Ekipa == Autori i ekipa koji su realizovali seriju „Bela lađa“: * Scenario: [[Siniša Pavić]] * Saradnik na scenariju: [[Ljiljana Pavić]] * Scenograf: [[Zorica Čobanović]] * Kostimograf: [[Emilija Kovačević]] * Kompozitor: [[Vojkan Borisavljević]] * Izvršni producent: [[Zoran Janković]] * Urednik: [[Slobodan Terzić]] * Reditelji: [[Mihailo Vukobratović]] i [[Ivan Stefanović]] == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga ||<center>'''Ciklus''' |- | [[Branimir Brstina]] || [[Baćko Bojić]] || šesti ciklus |- | [[Milan Gutović]] || [[Srećko Šojić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Milan Vasić (glumac)|Milan Vasić]] || [[Janaćko Janić]] || od četvrtog ciklusa |- | [[Petar Kralj]] || [[Dimitrije Mita Pantić]] || prvih pet ciklusa |- | [[Predrag Smiljković]] || [[Tihomir Stojković "Tika Špic"]] || svi ciklusi |- | [[Ljiljana Dragutinović]] || Persida Pantić || svi ciklusi |- | [[Nenad Jezdić]] || Blaško Pantić || svi ciklusi |- | [[Milenko Zablaćanski]] || Marinko Pantić || prvi i drugi ciklus |- | [[Mirjana Mina Lazarević]] || Miroslava Mirković (Pantićeva ćerka) || svi ciklusi |- | [[Miloš Biković]] || Filip Pantić || prvih pet ciklusa |- | [[Mira Banjac]] || Rozalija Mihajlović (baba Roska) || svi ciklusi |- | [[Miša Janketić]] || premijer Majstorović || od drugog ciklusa |- | [[Milica Milša]] || Melisa (sekretarica premijera Majstorovića) || od drugog ciklusa |- | [[Nebojša Ilić (glumac)|Nebojša Ilić]] || Miroslav Stanković (Blaškov kum) || svi ciklusi |- | [[Nataša Marković]] || Vesna, Miroslavljeva žena || prva tri ciklusa |- | [[Dubravka Mijatović]] || Slađana Savić || do četvrtog ciklusa |- | [[Svetlana Bojković]] || Jasmina Pantelić (Slađanina tetka) || do trećeg ciklusa |- | [[Aleksandar Srećković]] "Kubura" || Bogoje (Mirin muž) || svi ciklusi |- | [[Aleksandar Dunić]] || Milorad Ćirko Ćirković || svi ciklusi |- | [[Dragan Vujić]] || Zdravko Panjković || svi ciklusi |- | [[Predrag Ejdus]] || Lazar Hadži-Zdravković || svi ciklusi |- | [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] || Gavrilo Gavra Petričević, vlasnik banke || svi ciklusi |- | [[Dejan Lutkić]] || Alamunja (Gustav Stojanović) || prvih pet ciklusa |- | [[Dušan Golumbovski]] || [[Ozren Soldatović]] || svi ciklusi |- | [[Radmila Tomović]] || Konstanca Stanković || prvi ciklus |- | [[Branka Mitić]] || gospođa Maca (Miroslavova tetka) || prvi ciklus |- | [[Dragan Jovanović]] || dr Dušan Maričić, lekar || prva četiri ciklusa |- | [[Milan Tomić (glumac)|Milan Tomić]] || Stanimir Stojković || prvi ciklus |- | [[Zoran Karajić]] || doktor || |- | [[Radojko Joksić]] || Sretenović || prvi i drugi ciklus |- | [[Zoran Babić]] || Krlja || svi ciklusi |- | [[Bogdan Kuzmanović]] || Roki || prvi ciklusi |- | [[Mihailo Laptošević]] || Ozrenov telohranitelj || svi ciklusi |- | [[Zoran Rankić]] || sudija Rakočević || prvi ciklus |- | [[Gojko Baletić]] || advokat Šljivić || prva četiri ciklusa |- | [[Ivan Bosiljčić]] || istražni sudija || prvi ciklus |- | [[Milan Milosavljević]] || Prikić || svi ciklusi |- | [[Предраг Милетић|Predrag Miletić]] || komšija || |- | [[Branko Cvejić]] || Simonović || prvi ciklus |- | [[Jelena Čvorović]] || Tankosava Tasić || prvi, drugi, četvrti i peti ciklus |- | [[Rade Marjanović]] || Grujica Grujović || prvi, peti i šesti ciklus |- | [[Dobrila Ilić]] || Grujičina tetka || prvi ciklus |- | [[Anđelka Ristić]] || službenica u banci || |- | [[Valentina Čerškov]] || Natalija Vuković || |- | [[Bora Nenić]] || stražar || (prvi ciklus) |- | [[Tanja Divnić]] || Gavrilova sekretarica || |- | [[Mile Stanković]] || Kaloperović || prvi i drugi ciklus |- | [[Nenad Nenadović]] || ambasador Emerih || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Branka Pujić]] || ambasadorova žena || četvrti ciklus |- | [[Slaviša Čurović]] || ataše, gospodin Barimur || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Eva Ras]] || majka Tankosave Tasić || četvrti ciklus |- | [[Milena Vasić Ražnatović]] || Micika || od četvrtog ciklusa |- | [[Milenko Pavlov]] || Jefta Pikilić || peti i šesti ciklus |- | [[Božidar Stošić]] || sudija Starčević || peti ciklus |- | [[Tomo Kuruzović]] || predsednik mesne zajednice || treći, četvrti i šesti ciklus |- | [[Milan Antonić]] || Svirčević || peti i šesti ciklus |- | [[Zoran Ćosić]] || Šulejić || peti i šesti ciklus |- | [[Slavica Krsmanović]] || Živadinka || od prvog do petog ciklusa |- | [[Dragica Ristanović]] || Marijana, kućna pomoćnica posle Živadinke || peti i šesti ciklus |- | [[Zinaida Dedakin]] || supruga Hadži-Zdravkovića|| |- | [[Feđa Stojanović]] || Profesor Cvetković || drugi ciklus |- | [[Marko Jeremić]] || Ozrenov telohranitelj || od drugog do petog ciklusa |- | [[Miodrag Rakočević]] || Šilja || od drugog do šestog ciklusa |- | [[Mirjana Karanović]] || Lula Pantić|| drugi ciklus |- | [[Slobodan Davinić]] || Grigorije || od trećeg do šestog ciklusa |- | [[Jakov Jevtović]] || Peđa || od prvog do petog ciklusa |- | [[Igor Đorđević]] || Žmikić || šesti ciklus |- | [[Dragan Mićalović]] || Sredoje || peti i šesti ciklus |- | [[Stevan Gardinovački]] || Trifun Kaloperović || drugi ciklus |- | [[Nikola Protulipac]] || || prvi ciklus |- | [[Slobodan Stefanović]] || || šesti ciklus |- | [[Nebojša Đorđević]] || Krimos I || drugi i treći ciklus |- | [[Bojan Krivokapić]] || Krimos II || drugi ciklus |- | [[Miroljub Turajlija]] || || šesti ciklus |- | [[Veselin Stijović]] || Đura || prvi, drugi i četvrti ciklus |- | [[Radomir Radosavljević]] || stražar || prvi i šesti ciklus |- | [[Đorđe Marković]] || Davidović || četvrti ciklus |- | [[Jasmina Stojiljković]] || Policijski načelnik || drugi i šesti ciklus |- | [[Jovica Jašin]] || Šofer || treći ciklus |- | [[Vladan Savić]] || Ranković || šesti ciklus |- | [[Đorđe Branković]] || Šef obezbeđenja || treći ciklus |- | [[Toma Goati]] || || prvi i šesti ciklus |- | [[Dušan Milošević]] || || treći i čevrti ciklus |- | [[Vuk Saletović]] || Bankarski službenik || šesti ciklus |} == Promena imena likova kroz seriju == * Zanimljivo je da su se Pantićevi sinovi u [[Tesna koža|Tesnoj koži]] zvali Branko (stariji) i Aleksandar (mlađi). Međutim, u ovoj seriji se zovu Marinko i Blagoje. Ostali članovi porodice su zadržali svoja imena kao u filmu. * U ranim epizodama serije Hadži-Zdravković se zvao Lazar. U kasnijim epizodama njegovo ime je promenjeno u Milentije. * U toku serije, Pikilić se više puta predstavlja kao Jefta Pikilić. Međutim, na plakatu "Stranke zdravog razuma" sa njegovom slikom, ispod slike piše "Slavoljub Pikilić". * U petom ciklusu pomenuto je da je pravo ime nove kućne pomoćnice Anđelina, iako je Šojić nastavio da je zove Živadinka. U šestom ciklusu Baćko Bojić je zove Marijana. * Glumica [[Teodora Živanović]] je tumačila novinarku u tri epizode u seriji. U prvoj se zvala Maja Stanković, zatim Leonida Palikuća i na kraju Kostanca (prezime nije pomenuto). == Zanimljivosti == [[Siniša Pavić]] je u Drugom dnevniku najavio poslednju epizodu Bele lađe i kraj serije, da bismo u odjavnoj špici poslednje epizode videli da nije pisalo "kraj serije" već samo "kraj devedesete epizode". Zbog smrti Milan Lane Gutovica, nece biti vise snimana, ali je bilo planirano da se snima sedma sezona. == Povezano == * [[Laf u srcu]] * [[Tesna koža 1]] * [[Tesna koža 2]] * [[Tesna koža 3]] * [[Tesna koža 4]] * [[Tesna koža 5]] * [[Tesna koža 6]] * [[Tesna koža: Novogodišnji specijal]] == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * [http://www.rts.co.yu/jedna_vest.asp?IDNews=209318 Serija: Bela lađa]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Radio-televizija Srbije * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 Pantić torpeduje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118035720/http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=1862 |date=2007-01-18 }}, Pres, 15.1.2007. * [http://www.pressonline.co.yu/vest.jsp?id=2079 "Bela lađa" uzvraća Pantiću]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pres, 18.1.2007. * [http://arhiva.kurir-info.rs/arhiva/2007/maj/24/ST-03-24052007.shtml Otplovila Bela lađa!], Kurir, 24. maj 2007. == Vanjske veze == * {{PORT.rs-film|109919|Bela lađa}} * {{IMDb naslov|0415313}} * {{IMDb naslov|1181415}} * [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101113640/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%92%D0%B0/ |date=2010-11-01 }}, [[Košutnjak film]] ** [http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ Pres kliping Bela lađa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212170451/http://www.kosutnjakfilm.rs/sr/pc-bela-ladja/ |date=2009-12-12 }} * [http://www.naslovi.net/search.php?q=bela%20ladja Bela lađa], naslovi.net {{Bela lađa}} {{TVSvijek|2006|2012}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bela lađa| ]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Humoristične serije]] gh8y41nsv02o6kj0nnzq97ehq7jrp25 0 167154 42605920 42604507 2026-06-05T22:05:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605920 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Operacija „Kugelblitz“''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Partizani kod Prijepolja 1943.jpg |opis_slike = Delovi II korpusa NOVJ prelaze preko Kamene gore kod Prijepolja, da bi sprečili nadiranje Nemaca ka Pljevlji, u zimu 1943. |datum = decembar [[1943]]. |mesto= Sandžak i istočna Bosna |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|border|40px]] Bugarska armija<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|border|40px]] [[Četnici|Četničke]] grupe [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]] i [[Filip Ajdačić|Ajdačića]] |jedinice1 = [[Druga proleterska divizija NOVJ]]<br /> [[Peta krajiška divizija NOVJ]]<br /> [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ]]<br /> [[27. istočnobosanska divizija]] |jedinice2= [[Prva brdska divizija (Nemačka)]]<br />[[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija Princ Eugen]]<br />[[369. legionarska divizija]]<br />[[187. rezervna divizija (Nemačka)]]<br />[[Divizija Brandenburg|2. (motorizovani) puk "Brandenburg"]]<br />92. motorizovani puk (Nemački)<br />901. motorizovani puk (Nemački)<br />24. pešadijska divizija (Bugarska)<br /> |zapovednik1= [[Peko Dapčević]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog korpusa NOVJ]]<br />[[Kosta Nađ]], komandant [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] |zapovednik2= Obergrupenfirer [[Artur Fleps]] ({{jez-nem|Obergruppenführer Arthur Phleps}}), komandant [[Peti SS brdski korpus (Nemački)|V SS brdskog korpusa]] |snaga1 = 12.000 boraca |snaga2=75.000 boraca |gubici1 = oko 2.700 izbačenih iz stroja |gubici2 = nepoznati |gubici3 = }} '''Limsko-drinska operacija''',<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Vojni istoriski Institut JNA, Beograd 1957.</ref><ref>https://znaci.org/00001/226.htm</ref> nemačkog kodnog naziva '''Kuglasta munja''' ({{jez-nem|Kugelblitz}}, izgovor: Kugelblic), predstavlja najambiciozniju i po upotrebljenim snagama najkrupniju [[Nemačka zimska ofanziva 1943/1944|nemačku zimsku operaciju u Jugoslaviji 1943/1944]]. Deo je niza vezanih operacija koje je sprovela nemačka [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] protiv jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodne teritorije]], poznatih kao '''[[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Šesta neprijateljska ofanziva]]'''. Operacija je trajala od 4. do [[16. 12.|16. decembra]] [[1943]]. i zahvatila je široki prostor [[Raška oblast|Raške oblasti]] i istočne [[Bosna|Bosne]]. Cilj operacije bilo je nanošenje udaraca, opkoljavanje i uništenje jedinica [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog]] i [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] koje su delovale na tom prostoru. Nemačke snage uspele su da zadaju udarce i nanesu značajne gubitke nekim jedinicama [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] i uspele su da ovladaju gradovima i komunikacijama u ovoj oblasti, ali nisu uspele u osnovnoj nameri da ih razbiju i unište. Stoga je njihov uspeh bio kratkotrajan, a jedinice NOVJ su nakon dekoncentracije nemačkih snaga krajem decembra 1943. i u januaru 1944. ponovo ovladale većim delom ove teritorije. == Pozadina == {{Wikisource| Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.}} [[Datoteka:Izviđači 6. krajiške brigade.jpg|minijatura|Izviđačka grupa boraca VI krajiške NOU brigade u reonu Travnik - Vlašić 1944.]] Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] iskoristile su vojničke posledice problema pred koje je nemačku komandu stavila kapitulacija [[Italija|Italije]] [[8. 9.|8. septembra]] [[1943]]. Ovaj događaj izazvao je takođe i talas borbenog entuzijazma u narodu, što je dovelo do masovnog priliva novih boraca u jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Krajem septembra i početkom oktobra jedinice [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] razbile su lokalne snage [[četnici|četnika]] i muslimanske milicije u Sandžaku i severnoj [[Crna Gora|Crnoj Gori]], prinudivši italijanske jedinice da pređu na njihovu stranu. Tako je nastala prostrana slobodna teritorija koja je uključivala [[Foča|Foču]], [[Pljevlja]], [[Prijepolje]], [[Nova Varoš|Novu Varoš]], [[Berane]], [[Bijelo Polje]] i [[Andrijevica|Andrijevicu]]. U tom periodu jedinice novoosnovanog [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] uspešno su okončale [[Prva tuzlanska operacija NOVJ|Prvu tuzlansku operaciju]] protiv snaga NDH i Nemaca. Operacija je okončana posedanjem [[Tuzla|Tuzle]], [[Zvornik]]a, [[Bijeljina|Bijeljine]], [[Šamac|Bosanskog Šamca]], [[Gradačac|Gradačca]] i većeg broja manjih mesta. U istom periodu [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je izvršio koncentraciju svojih snaga i otpočeo nastupanje iz Srbije u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su potisle nemačko-domobranske snage, zaposele [[Višegrad]] i nastavile nastupanje prema [[Rogatica|Rogatici]]. Na ovaj prodor Vrhovni štab NOVJ reagovao je angažovanjem [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] iz centralne [[Bosna|Bosne]] koja je potisla četnike, zaposela [[Višegrad]] i [[Priboj]] i nastavila pritisak prema [[Užice|Užicu]]. Na taj način stvorena je prostrana i povezana slobodna teritorija pod kontrolom [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] od reke [[Sava|Save]] do [[Prokletije|Prokletija]]. U toj oblasti popunjavane su jedinice i nastajale nove, nastali su organi vlasti i vršena je propaganda u narodu. Za nemačke snage na [[Balkan]]u ova slobodna teritorija predstavljala je bitan problem zbog svoje veličine, pritiska koji su jedinice sa te teritorije vršile na saobraćaj u dolini [[Bosna|Bosne]], kao i zbog opasnosti da posluži kao osnovica za prodor u pravcu [[Jadran]]a i u pravcu vitalnih saobraćajnica u dolini [[Morava|Morave]]. Usled nedostatka raspoloživih snaga, tokom novembra [[1943]]. godine Nemci su bili u stanju da preduzmu samo jednu ograničenu operaciju kojom su ovladali [[Zvornik]]om i [[Tuzla|Tuzlom]] ([[11. 11.|11. novembra]]), radi stvaranja povoljnije operacijske osnovice. Sabiranje snaga za obuhvatnu operaciju okončano je prvih dana decembra 1943. godine. == Plan operacije i upotrebljene snage == [[Datoteka:T78-r311-6287984.jpg|mini|desno|Radio-depeša o stanju na terenu od 14. decembra 1943. godine, dostavljena Vrhovnoj komandi Wehrmachta od strane Komande Jugoistoka. U odjeljku o operaciji Kugelblitz, u sastavu fronta 1. brdske divizije se pominje i borbena grupa majora [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]a, dok je u sastavu fronta Vojnoupravnog zapovjednika Srbije, pored 24. bugarske divizije, pomenuta i četnička grupa Ajdačić.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 Nacionalna arhiva Vašington, mikrofilm T78, rolna 331, frejm 6287984.]</ref>]] Komanda Jugoistoka stavila je [[V SS korpus]]u za ovu operaciju na raspolaganje, pored njegove dve divizije, još dve kompletne nemačke divizije, četiri samostalna puka i jednu bugarsku diviziju. Opšta zamisao operacije bila je: da delovi [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]], 1. lovački rezervni i 92. motorizovani puk iz [[Sarajevo|Sarajeva]], delovi 187. rezervne pešadijske divizije i 901. motorizovanog nastavnog puka iz [[Tuzla|Tuzle]] i [[Zvornik]]a i delovi bugarske 24. divizije, sa prostora [[Užice]] - [[Zlatibor]] - [[Kremna (Užice)|Kremna]], brzo prodirući, zaposednu zaprečnu liniju [[Sarajevo]] - [[Han Pijesak]] - [[Vlasenica]] - [[Srebrenica]] - [[Drina]] i okruže jedinice 3. korpusa na prostoriji [[Sokolac]] - [[Vlasenica]] - [[Srebrenica]]. Za to vreme, [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] i [[Divizija "Brandenburg"|2. puk "Brandenburg"]] sa prostora [[Sjenica|Sjenice]] i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] s linije [[Gacko]] - [[Nevesinje]], nadirući širokim frontom s jugoistoka i juga, imale su zadatak da na svojim napadnim pravcima razbiju jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i odbace ih severno od linije [[Višegrad]] - [[Pale]], u ''kotao'' omeđen pomenutom zaprečnom linijom, i tu pristupe uništenju okruženih snaga - [[Druga proleterska divizija NOVJ|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5]], [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17.]] i [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27.]] divizije. Operacija je dobila kodno ime „Kugelblic“ ({{jez-nem|Kugelblitz}}), odnosno „''loptasta munja''“. Početak je predviđen za 4. decembar 1943. godine u 5:00 ujutro. == Tok operacije == {{izdvojeni citat|Vojni komandant Jugoistoka: Bugarska 24. divizija sa tri bataljona i četničkom grupom Ajdačića napreduju sporim tempom uzvodno iz Bajine Bašte prema novoj liniji odbrane; bez kontakta sa neprijateljem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=80&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287984.] <br /> ({{jez-njem|"MIL. BFH. SUEDOST: </br> 24. BULG. DIV. MIT 3. BTL. U. CETNIK–GRUPPE AIDACIC IM SCHLEPPENDEN VORGEHEN AUS RAUM BAJINA BASTA DRINA AUFWAERTS OHNE FEINDBERUEHRUNG IN BEFOHLENE ABWEHRFRONT."}})</ref>|Njemački izvještaj o operacijama „Kugelblitz“ i „Ziethen“ od 14. XII 1943. god.}} === Prijepoljska bitka === {{main|Prijepoljska bitka}} Početkom novembra 1943. 1. brdska divizija koncentrisana je u oblasti [[Sjenica|Sjenice]] radi učešća u operaciji ''Kugelblic''. Tokom novembra u više navrata njene borbene grupe preduzimale su ispade i nasilna izviđanja prema slobodnoj teritoriji. Najznačajniji od njih bio je udar 14/15. novembra niz dolinu Mileševke i prema Brodarevu. Nemačke jedinice su tokom tog napada naterale na povlačenje bataljone 3. sandžačke brigade nanevši im gubitke i zauzevši [[Brodarevo]], ali su se pred protivnapadom povukle. Ocenivši ozbiljnom opasnost od nemačke koncentracije i vrlo nepovoljnog odnosa snaga na liniji [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], Štab [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] predložio je da svoje snage povuče na levu obalu [[Lim (rijeka)|Lima]] i da pripremi odbranu po dubini, ali je štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|Korpusa]] odbacio ovaj predlog i naredio aktivna dejstva na desnoj obali Lima uprkos opasnosti od opkoljavanja. Tako su se početkom decembra na desnoj strani [[Lim (rijeka)|Lima]] u neposrednoj okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] nalazila dva bataljona [[Druga proleterska brigada NOVJ|Druge proleterske brigade]]. U samom gradu nalazila se [[Prva šumadijska brigada NOVJ]] koja je posle napornog marša stigla 26. novembra, i bila je smeštena u zgradi bolnice na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] radi odmora. ==== Osnovni problem napada ==== [[Datoteka:Partizani u okolini Prijepolja 1943.jpg|minijatura|Borci IV bataljona III sandžačke brigade u borbi sa Nemcima u okolini Prijepolja.]] Početak napada određen je 4. decembar. Nemačka komanda pažljivo je analizirala raspored i dejstva snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] imala je 3 bataljona sa desne strane [[Lim (rijeka)|Lima]]. Ovi bataljoni imali su dobar položaj u odnosu na komunikacije i u slučaju jačeg napada, mogli su poslužiti kao zadržavajuća odbrana. Time bi se dobilo vreme za organizovanje glavne linije odbrane na Limu i dalje po dubini. Osnovnu prepreku za nemačko nastupanje, kao i značajan oslonac odbrane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], predstavljala je reka Lim. Štab Prve brdske divizije imao je pod svojom komandom i [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]], specijalnu komandosku jedinicu. Stoga je napravio smeo i kreativan plan napada. Umesto uobičajeno primenjivanog snažnog udara po prednjim položajima protivnika, uz pomoć štaba puka [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]] razrađen je plan po kojem je glavni cilj napada, most na [[Lim (rijeka)|Limu]] u [[Prijepolje|Prijepolju]], trebalo da bude osvojen komandoskom akcijom neposredno pre početka glavnog napada. ==== Rešenje problema ==== Dana [[4. 12.|4. decembra]] pre zore grupe maskiranih nemačkih komandosa iz [[Divizija Brandenburg|2. puka "Brandenburg"]] su, prema planu, uz pomoć vodiča iz muslimanske milicije, uspeli da zaobiđu položaje Čačanskog bataljona [[Druga proleterska brigada NOVJ|Druge proleterske brigade]]. Uspevši da ostanu neprimećeni, ušli su u [[Prijepolje]], hladnim oružjem likvidirali stražu na mostu i zauzeli most na [[Lim (rijeka)|Limu]]. Delovi puka su istovremeno, nakon uspešnog prikradanja, manjim intervencijama protiv partizanskih delova uspeli da stvore uže obezbeđenje puta koji niz reku [[Mileševka (reka)|Mileševku]] vodi u [[Prijepolje]]. Na taj način, Nemci su bili u stanju da napad, umesto lomljenjem spoljašnje odbrane, započnu marševskim upadom oklopno-motorizovanih delova [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] u [[Prijepolje]]. Još pre nego što je odbrana aktivirana, Nemci su uspeli da sa masom snaga pređu Lim. Jedinica koja je trebalo da bude oslonac odbrane, [[Prva šumadijska brigada NOVJ|Prva šumadijska brigada]], zatečena je potpuno nerazvijena za borbu, u svom prenoćištu, u bolnici sa leve strane [[Lim (rijeka)|Lima]]. Na taj način, Nemci su još pre pravog otvaranja borbe uspeli da osvoje dominantne pozicije. Ključni i najdelikatniji cilj napada, most na Limu u [[Prijepolje|Prijepolju]], osvojen je prepadom i zadržan u svojim rukama pravovremenim razvojem napada. Na taj način, glavna prirodna prednost odbrane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] - reka Lim - pretvorena je u njihov glavni problem. Tri bataljona su na samom početku ostala izolovana i opkoljena na desnoj strani Lima, a glavna linija odbrane, koja je suviše zavisila od njihove pravovremene reakcije, nije uopšte aktivirana i razvijena. ==== Nastavak borbe u Prijepolju ==== Na taj način su jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile prinuđene da prihvate borbu u veoma podređenom položaju. Snage u [[Prijepolje|Prijepolju]] bile su prikovane za položaj i tučene premoćnom koncentrisanom vatrom iz brojnih teških oruđa, a bataljoni sa desne strane Lima pod složenim uslovima probijali su se prema [[Lim (rijeka)|Limu]]. Njihov celodnevni ogorčeni otpor ipak je zadržao nastupanje Nemaca, tako da su nemačke motorizovane kolone bile u mogućnosti da nastave nastupanje prema [[Pljevlja|Pljevljima]] tek sutradan, [[5. 12.|5. decembra]]. U sumrak i nakon pada mraka blokirane jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] iz [[Prijepolje|Prijepolja]] krenule su u proboj po grupama. Prilikom odbrane i proboja pretrpele su vrlo teške gubitke.<ref>Division Brandenburg, Axis history, http://www.axishistory.com/index.php?id=990</ref> Ovo je bila jedna od primerno izvedenih i najuspešnijih nemačkih taktičkih akcija tokom rata u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], Komandant bataljona [[Divizija Brandenburg|brandenburžana]] koji je zauzeo most, kapetan Konrad Štajdl ({{jez-nem|Konrad Steidl}}), za ovu akciju odlikovan je viteškim krstom. U toku samo jednog dana, [[4. 12.|4. decembra]], jedinice [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] imale su 395 poginulih i 13 zarobljenih. === Učešće italijanskih jedinica na strani NOVJ === Pred početak operacije Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]] vršio je reorganizaciju italijanske divizije "Venecija", kao i delova divizije "Taurinenze" koji su prešli na stranu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] (ukupno oko 11.000 Italijana). Od manjih delova ovih divizija koji su izrazili spremnost da produže borbu protiv Nemaca, formirao je prvih dana decembra italijansku [[Divizija "Garibaldi"|partizansku diviziju "Garibaldi"]]. Od oko dve trećine pripadnika ovih divizija koji su izjavljivali da ne mogu da se bore, formirano je 11 radnih bataljona. Na tom zadatku štab korpusa upotrebio je i [[Druga dalmatinska brigada NOVJ|Drugu dalmatinsku brigadu]], koju je prebacio iz doline Lima u širu okolinu [[Pljevlja|Pljevalja]] i [[Čajniče|Čajniča]]. Ove jedinice predstavljale su tokom operacije dodatno opterećenje za snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], budući da nisu imale borbenu vrednost, a zahtevale su angažovanje oko evakuacije i snabdevanja. === Nastavak operacije === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J16445, Bosnien, Pak im Einatz gegen Partisanen.jpg|mini|Nemački vojnici u Bosni, zima 1943/44.]] Glavna kolona nemačke [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]] nastavila je nastupanje i [[5. 12.|5. decembra]] posle podne prodrla u [[Pljevlja]], odbacivši slabije delove [[Druga proleterska brigada NOVJ|Druge proleterske]] i [[Druga dalmatinska brigada NOVJ|Druge dalmatinske brigade]]. Usled naglog prodora Nemaca, pozadinski organi nisu uspeli da u potpunosti evakuišu skladišta hrane i materijala iz [[Pljevlja|Pljevalja]], pa je jedan deo uništen, a deo je zaplenjen od strane Nemaca. Pomoćna kolona [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]] nastupala je pravcem [[Sjenica]] - [[Brodarevo]]. Potiskujući [[Treća proleterska brigada NOVJ|Treću sandžačku brigadu]] tokom 4. decembra ovladala je [[Brodarevo]]m, odakle je nastavila nastupanje delom snaga prema [[Bijelo Polje|Bijelom Polju]], u koje je ušla [[6. 12.|6. decembra]], a delom prema putu [[Pljevlja]]-[[Đurđevića Tara]]. Glavnina [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] prebacila se na levu obalu reke [[Ćehotina|Ćehotine]], našavši se tako izvan zahvata operacije. Tu je vodila borbu sa levom kolonom Prve brdske divizije, a po pristizanju [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte]] i [[Šeste crnogorska brigada|Šeste crnogorske brigade]], uz njihovu pomoć ponovo ovladala [[Bijelo Polje|Bijelim Poljem]] i do [[10. 12.|10. decembra]] izbila pred [[Brodarevo]]. Glavnina [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]] u skladu sa operacijskim zadatkom orijentisala se prema [[Čajniče|Čajniču]]. Na tom pravcu nalazio se samo jedan bataljon Druge proleterske, pa je 3. bataljon 98. puka [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] [[6. 12.|6. decembra]] ušao u [[Čajniče]] i produžio ka odseku [[Novo Goražde|Ustiprača]] - [[Goražde]], gde je stupio u vezu sa [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizijom]]. Na taj način je [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prva brdska divizija]] ugrozila pozadinu Pete krajiške divizije. Istog dana, Peta krajiška divizija odbila je sve napade 1. bataljona 99. puka [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]], koji je nastupao niz [[Lim (rijeka)|Lim]] ka [[Priboj]]u. Time se očigledno ispoljila namera 1. brdske divizije ka krilnom obuhvatu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]]. Vrhovni štab je na osnovu zaplenjene nemačke zapovesti otkrio nemačke namere, pa je naložio [[Peta krajiška divizija NOVJ|Petoj diviziji]] da izmanevriše nemački pritisak i zadrži se u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] i [[Sandžak]]u. Divizija je, međutim, da bi izbegla obuhvat, bila prinuđena da se pod borbom povuče iz doline [[Lim (rijeka)|Lima]] i [[Uvac (reka)|Uvca]] ka [[Višegrad]]u, gde je 9. i noću 9/[[10. 12.|10. decembra]] prešla [[Drina|Drinu]], porušila most i zadržala se na prostoriji [[Rogatica]] - [[Sjemeć]] - [[Sjeversko]], postupivši na taj način u skladu sa nemačkim predviđanjima. Istovremeno je, po naređenju [[Vrhovni štab|Vrhovnog štaba]], na ovu prostoriju pristigla iz Srbije i [[Prva južnomoravska brigada]], koja je ušla u sastav [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]], a takođe joj se priključio i bataljon [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske]]. Ovde je [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] stupila u vezu sa [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizijom]], koja se nalazila na prostoriji Sokolovići - Dobrašina - Sjeversko. Po pristizanju u okolinu [[Rogatica|Rogatice]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] stavljena je pod komandu [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa]], koji je naredio njeno angažovanje na pravcu [[Srebrenica]] - [[Zvornik]]. === Tok operacije na severnom operativnom prostoru === [[File:Limsko-drinska operacija, decembar 1943.jpg|thumb|Limsko-drinska operacija, decembar 1943]] Delovi 187. rezervne divizije i 901. motorizovani puk otpočeli su 3. decembra nastupanje u pravcu [[Kladanj|Kladnja]] i [[Birač|Birča]] u tri kolone: * desna kolona drumom [[Tuzla]] - [[Živinice]] - [[Kladanj]], * srednja, glavna kolona (sa 25 tenkova u svom sastavu) pravcem [[Capardi]] - [[Šekovići]] - [[Vlasenica]], * leva kolona (ojačana sa 11 tenkova) drumom [[Zvornik]] - [[Nova Kasaba]] - [[Vlasenica]]. Ove snage trebalo je da posednu severni deo zaprečne linije (od [[Vlasenica|Vlasenice]] do [[Drina|Drine]]) i ne dozvole proboj jedinica 3. korpusa ka severu. Pošto su te pravce zatvarale nedovoljne snage NOVJ ([[Osamnaesta hrvatska (istočnobosanska) brigada NOVJ|18. hrvatska brigada]] [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije]] i [[Devetnaesta birčanska brigada NOVJ|19. birčanska brigada]] [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizije]]), Nemci su, bez većeg otpora, brzo izbili u [[Kladanj]] i [[Šekovići|Šekoviće]]. Da bi zadržao Kladanj, štab [[treći bosanski korpus NOVJ|3. korpusa]] naredio je [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. diviziji]] da se pomeri na sever, upućujući [[Petnaesta majevička brigada NOVJ|15. majevičku brigadu]] ka [[Kladanj|Kladnju]], a [[Šesta proleterska brigada NOVJ|6. proletersku brigadu]] preko [[Vlasenica|Vlasenice]] ka [[Šekovići]]ma. Njene dotadašnje položaje trebalo je da preuzme [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija]], zbog čega je [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|16. muslimanska brigada]] [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije]] zadržana na [[Romanija|Romaniji]] do pristizanja [[sedamnaesta majevička udarna brigada|17. majevičke brigade]] [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizije]], a zatim je i ona krenula ka [[Vlasenica|Vlasenici]]. Pošto je [[5. 12.|5. decembra]] neuspešno napala nemačke snage u [[Kladanj|Kladnju]], [[Petnaesta majevička brigada NOVJ|15. brigada]] se sa [[Osamnaesta hrvatska (istočnobosanska) brigada NOVJ|18.]] i [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|16.]] brigadom, koja je ubrzo pristigla, zadržala u okolini [[Kladanj|Kladnja]]. Do žestokih borbi došlo je u okolini Betnja, na pravcu [[Šekovići]] - [[Vlasenica]]. U boju na Betnju, elastičnom odbranom i energičnim dobro organizovanim protivnapadima, [[Šesta proleterska brigada NOVJ|6. proleterska brigada]] i delovi [[Petnaesta majevička brigada NOVJ|15. brigade]] uspeli su da do [[9. 12.|9. decembra]] zadrže srednju napadnu kolonu. U ovim borbama ove dve brigade su, uz vlastite gubitke od 89 boraca, izbacile iz stroja 297 Nemaca. U međuvremenu je leva kolona odbacila 1. bataljon [[Devetnaesta birčanska brigada NOVJ|19. birčanske]] brigade i sa pravca Nove Kasabe izbila u [[Vlasenica|Vlasenicu]], a zatim pošla u susret srednjoj koloni, prihvatila je u dolini Drinjače i time joj omogućila prodor ka [[Vlasenica|Vlasenici]]. Narednih dana je [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]] oslobodila [[Kladanj]] i [[Živinice]] i izbila u dolinu [[Spreča|Spreče]]. Tako se našla izvan neprijateljske zaprečne linije i izbegla okruženje. Za to vreme su jedinice [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizije]] izvršile marš preko Jahorine u cilju smene [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije]] na [[Romanija|Romaniji]]. === Tok operacije na zapadnom i južnom operativnom prostoru === [[Datoteka:Kolona boraca Prve krajiške brigade na obroncima planine Konjuh.jpg|minijatura|Kolona [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške brigade]] u toku šeste neprijateljske ofanzive na obroncima planine [[Konjuh (planina)|Konjuh]], decembar 1943.]] Delovi [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]], ojačani 1. rezervnim lovačkim i 92. motorizovanim pukom, nastupili su 6. decembra iz rejona Sarajeva u dve kolone: * desna drumom [[Sarajevo]] - [[Sokolac]], * leva pravcem [[Visovica]] - [[Kostreša]] - [[Sokolac]]. Zadatak je ovih snaga bio da brzim prodorom, obuhvatajući [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. diviziju]], posednu severozapadni deo zaprečne linije ([[Sarajevo]] - [[Vlasenica]]). [[Sedamnaesta majevička udarna brigada|Sedamnaesta brigada]] i Romanijski odred, pošto nisu bili u stanju da se suprotstave tako jakim snagama, povukli su se ka istoku, u rejon Sokolovića, gde je ubrzo pristigla i [[Druga krajiška brigada NOVJ|2. krajiška brigada]]. U toku [[9. 12.|9. decembra]] nemačke jedinice uspele su da izbiju na planom predviđenu zaprečnu liniju i da sa severozapada i severa zatvori obruč oko [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizije]]. [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] krenula je u nastupanje iz [[Ulog (Kalinovik)|Uloga]] i [[Kalinovik]]a u pravcu odseka [[Rogatica]] - [[Sokolac]]. [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prva brdska divizija]], čiji je 99. puk nastupao pravcem [[Priboj]] - [[Višegrad]], a 98. puk pravcem [[Pljevlja]] - [[Goražde]] - [[Rogatica]], izbila je [[13. 12.|13. decembra]] na liniju severno od druma [[Višegrad]] - [[Rogatica]]. Ona je na desnom krilu održavala vezu sa delovima bugarske 24. divizije, a na levom s jedinicama [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], koja je - ne nailazeći na otpor u nastupanju iz severne Hercegovine preko planinskih masiva [[Zelengora|Zelengore]] i [[Jahorina|Jahorine]], izbila 13. decembra, na liniju severno od druma Rogatica - Sokolac. Izbijanjem obeju divizija severno od saobraćajnice Višegrad - Sokolac, obruč je zatvoren i s juga. Na taj način [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] našle su se u nemačkom obruču === Proboj 5. i 27. divizije NOVJ iz okruženja === Na osnovu prikupljenih podataka o nastupanju [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brdske]] i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], Štab [[treći bosanski korpus NOVJ|3. korpusa]] odlučio je da disperzijom snaga onemogući neprijateljsku koncentraciju. [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija]] usmerena je na proboj iz okruženja preko saobraćajnice [[Sokolac]] — [[Vlasenica]] i ofanzivno dejstvo ka rudnicima [[Vareš]]u i [[Breza|Brezi]]; dok se [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija]], u smislu direktive Vrhovnog štaba, usmerila ka [[Srebrenica|Srebrenici]], odakle bi se, pri eventualnom jačem neprijateljskom pritisku, prebacila na desnu obalu [[Drina|Drine]]. U duhu dobijenog zadatka, [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija]] je u toku [[13. 12.|13. decembra]] izvršila pripremu jedinica za proboj. Izviđanjem je ustanovljen živ saobraćaj na putu [[Sokolac]] — [[Han Pijesak]], na koji se oslanjao severozapadni deo nemačke zaprečne linije. Noću 13/[[14. 12.|14. decembra]] [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija]] je izvršila proboj preko komunikacije, na odseku Kraljeva gora — Han Kram, slomivši otpor delova 482. puka 187. divizije u okolini Kraljevog polja. Sledećih dana ona se orijentisala ka Varešu i Brezi. Neki njeni delovi (2. bataljon [[sedamnaesta majevička udarna brigada|17. majevičke]] i 4. bataljon [[Druga krajiška brigada NOVJ|2. krajiške brigade]]) nisu uspeli da izvrše proboj, već su se pridružili [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. diviziji]]. [[Datoteka:Muslimmillitia43.jpg|minijatura|Brodarevska ustaška milicija - natporučnik Selim Juković (bela bluza) vrši smotru posle Prijepoljske bitke.]] [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] se našla u teškoj situaciji. Budući da su zakazale veze sa [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizijom]] i sa štabom [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa]], morala se osloniti samo na vlastite obaveštajne podatke. Preko izviđačkih delova upućenih ka [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] ustanovljene su jače snage 187. rezervne divizije i 901. motorizovanog puka na severnim padinama [[Javor]]a i dominirajućim visovima pored puta, dok je samim putem saobraćaj bio vrlo živ; u [[Srebrenica|Srebrenici]] je primećena jača koncentracija nemačkih jedinica, a zaprečna gustina na saobraćajnici [[Sokolac]]-[[Vlasenica]] je posle proboja [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizije]] povećana. Bez podataka o nastupanju [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]] i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] sa juga, Štab [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] opredelio se u tom trenutku za najgoru moguću varijantu. Noću između 14. i [[15. 12.|15. decembra]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] je u tri kolone krenula na jug, prema saobraćajnici [[Podromanija]]-[[Rogatica]], pravo u susret nemačkim kolonama u nastupanju. [[15. 12.|15. decembra]] ujutro, nakon prelaska preko planine [[Devetak (planina)|Devetak]], u oblasti [[Sokolovići]] - Sjeversko došlo je do susreta sa nastupajućim kolonama [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]]. Neko vreme kolone Nemaca i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kretale su se paralelno u suprotnim smerovima, uzajamno nesvesne prisustva protivnika. Tako je na kraju došlo do gotovo trenutnog rasplamsavanja susretne borbe kod skoro svih jedinica. Obe strane direktno su se iz marševskog razvile bočno u borbeni poredak. Budući da se radilo o iskusnim jedinicama NOVJ, uspešno su prikovale nemačke jedinice na položaje, ne dozvolivši im napredovanje. Tokom celog dana vođena je iscrpljujuća borba po dubokom snegu, pri čemu su jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] usled znatno veće vatrene moći Nemaca trpele znatne gubitke. Po padu mraka [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška brigada]] se prikupila i jurišem probila nemačke položaje, otvorivši ostalim jedinicama put za izvlačenje. Divizija se orijentisala preko puta [[Han Pijesak]] - [[Sokolac]] u severozapadnom pravcu, a zatim prema Kladnju. Prilikom proboja preko saobraćajnice pod vatrom došlo je do izvesnog meteža i mešanja borbenih delova sa komorama, što je dovelo do povećanja gubitaka. Probojem [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] iz okruženja okončana je '''operacija „Kugelblic“'''. Neposredno nakon nje usledila je '''[[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|operacija "Šnešturm"]]''' ({{jez-nem|Schneesturm}}), odnosno "snežna oluja", u velikoj meri sa istim učesnicima. == Rezultati operacije == {{izdvojeni citat|Ukupni partizanski gubici se procjenjuju na oko 9.000 ljudi. <br /> Njemački gubici iznose 106 mrtvih (od toga 3 oficira), 535 ranjenih i 7 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=116&rec=78&roll=331 NAW, T-78, Roll 331, frame no. 6288020: Završni izvještaj Vrhovnoj komandi oružanih snaga o operaciji „Kugelblitz“ sa obostranim gubicima] <br /> ({{jez-njem|"VERLUSTE DES GEGNERS: </br> 2 926 GEZ. TOTE, 4 000 VERWUNDETE (GESCH.), 2 668 GEFANGENE, 28 UEBERLAEUFER. INSGESAMT FDL AUSFAELLE RUND 9 000 MANN. </br> EIGENE VERLUSTE: </br> 106 GEFALLENE (DAVON 3 OFFZ.), 535 VERWUNDETE UND 7 VERMISZTE."}})</ref>|Njemački završni izvještaj Vrhovnoj komandi o operaciji „Kugelblitz“ sa obostranim gubicima}} Veoma prilagođavajući svoju taktiku partizanskom načinu borbe, nemačke snage uspele su da nanesu teške gubitke 2. i 5. diviziji. Tokom dve nedelje koliko je trajala operacija Nemci su uspeli da prokrstare prostorom između [[Tuzla|Tuzle]], [[Sarajevo|Sarajeva]] i [[Sjenica|Sjenice]]. Međutim, ovi uspesi imali su privremen značaj. Jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] stekle su ratno iskustvo i čvrstinu, tako da ih nije bilo moguće razbiti. Primenom manevra one su izbegavale odlučne udarce i zabacivale se u pozadinu protivničkog rasporeda, gde su napadale manje jedinice i postaje i obnavljale slobodnu teritoriju. [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] je tako nakon dve uzastopne nemačke operacije već u prvoj polovini januara [[1944]]. godine ponovo zauzela [[Foča|Foču]], [[Čajniče]], [[Goražde]], [[Miljevina|Miljevinu]] i [[Kalinovik]] i uspostavila prostranu slobodnu teritoriju. Nakon poraza partizanskih snaga u Prijepolju i prodora njemačkih snaga u grad, pripadnici [[Muslimanska milicija|Muslimanske milicije]] pod komandom Ahmeta Salihbegovića, zajedno sa lokalnim četnicima pod komandom Živka Pušice i Bogosava Varagića, uhapsili su u gradu 5. decembra 1943. 16 partizanskih simpatizera, srpske i [[Bošnjaci|bošnjačke]] nacionalnosti. Uhapšeni su predati okupatorskoj vojsci koji ih je deportovala u logore. U njemačkim logorima je stradalo šest uhapšenika.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 150, zl. br. 15390</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=61}}</ref> === Nemačka pohvala Lukačevićevih četnika === [[Datoteka:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|[[Vojislav Lukačević]] sa nemačkim oficirima.]] Za dobro držanje u borbi protiv [[NOVJ]], pukovnik Remold, komandant borbene grupe [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] u operaciji Kugelblic, 22. decembra 1943. pohvalio je četnike [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]], koji su učestvovali u borbama pod nemačkom komandom, specijalnom naredbom.<ref>{{jez-engl|United States National Archives,}} Izveštaj Abverove jedinice 381 od 20. decembra 1943. na mikrofilmu br. T-313, rolna 488, snimak 249</ref> Pukovnik Remold je svojim trupama saopštio sledeće: {{izdvojeni citat|Četnici Lukačevića su, kao odani drugovi po oružju, zajedno sa mojim pukom napali komuniste. Hrabri četnici su savladali naizgled nepremostive prepreke poput teškog terena, vode koja je sezala do struka, litica i klanaca. I pored teškoća u snabdevanju, držali su korak sa nemačkim jedinicama. Poduhvat je krunisan izbacivanjem neprijatelja iz oblasti jugoistočno od Višegrada; naneti su mu gubici od 50 poginulih, više stotina ranjenih, a zaplenjeno je oružja i motornih vozila. Izražavam svoju zahvalnost majoru Lukačeviću, njegovom operativnom oficiru i svima borcima za njihovu požrtvovanost i bezobzirnost u borbi. [...] Lukačevićevim trupama želim puno sreće i uspeha. Dole komunizam, neka naša stvar pobedi!<ref>{{Cite web |title=Nacionalni arhiv SAD, arhivska grupa br. 242, mikrofilm publikacija T-313, rolna 488, snimak 000230, 2. oklopna armija za 5. SS brdski korpus (22.12.43.) |url=http://znaci.org/NARA/T313.php?broj=233&f2_strn=488 |access-date=2023-05-02 |archive-date=2023-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508124637/https://znaci.org/NARA/T313.php?broj=233&f2_strn=488 }}</ref>|Pukovnik Josef Remold, komandant 99. brdskog puka 1. brdske divizije.}} === Odgovornost za poraz NOVJ u Prijepoljskoj bici === [[Datoteka:spomenik prijepoljskoj bici.jpg|mini|desno|Na ruševinama bolnice u Prijepolju iz koje su se branili partizani izgrađen je memorijalni centar sa spomenikom i imenima 408 poginulih boraca.]] Za težak poraz [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] u [[Prijepolje|Prijepolju]] jedan deo zasluga treba pripisati izvanrednoj organizaciji, prilagodljivosti i disciplini Nemaca, dok drugi deo uzroka čine slabosti i propusti u organizaciji, obaveštajnoj i izviđačkoj aktivnosti i komandovanju u jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Nebudnost jedinica, loše obezbeđenje važnih objekta, slaba organizacija odbrane po dubini očigledni su propusti štabova od nivoa bataljona pa naviše. Odlukom Vrhovnog štaba [[2. 1.|2. januara]] [[1944]]. godine zbog poraza u Prijepoljskoj bici smenjen je ceo štab [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] na čelu sa komandantom [[Ljubodrag Đurić|Ljubodragom Đurićem]], i postavljen novi na čelu sa komandantom [[Ljubo Vučković|Ljubom Vučkovićem]]. Osnovana je komisija koja je trebalo da provede istragu i utvrdi odgovornost, a pukovnik Đurić stavljen je na raspolaganje Glavnom štabu za Srbiju. [[Ljubodrag Đurić]] smatrao je da je krivica nepravedno pripisana njemu. U svojoj memoarskoj knjizi pod naslovom „''Sećanja na ljude i događaje''“ (Rad, Beograd 1989) Đurić je izneo svoju argumentaciju kojom deo krivice pripisuje štabu [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog korpusa]] i komandantu [[Peko Dapčević|Dapčeviću]]. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * [https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], Ares Verlag 2008. * [https://www.znaci.org/00001/174.htmThomas Cassagrande: Die volksdeutsche SS-Division "Prinz Eugen": die Banater Schwaben und die Nazionalsocialistiscchen Kriegsverbrechen]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Campus Verlag, Frankfurt am Mein 2003. * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962 * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Prijepoljska bitka]] == Vanjske veze == {{commonscat|Operation Kugelblitz}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7513 Operacija "Kugelblic" - Axis History] {{en}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kugelblitz-1943/ Operacija "Kugelblic" - vojska.net] {{en}} * [http://www.nexusboard.net/sitemap/6365/division-brandenburg-im-bandenkrieg-t297080/ Division "Brandenburg" im Bandenkrieg]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_173.htm Zapovest komandanta 5 SS-brdskog armijskog korpusa od 9. decembra 1943. potčinjenim jedinicama za nastavak operacije "Kugelblic" protiv jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni, Zbornik NOR-a, Tom XII (nemački dokumenti), knjiga 3] * [https://www.znaci.org/00001/2_9_3.htm Cvijo Mazalica: OD VIŠEGRADA DO FOČE (Prva krajiška brigada, sećanja boraca)] * [https://www.znaci.org/00001/2_9_5.htm Dane Markanović: PROBOJ IZ OBRUČA NA DEVETAKU (Prva krajiška brigada, sećanja boraca)] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] 1ir2tllb253b9nk89437hn6i7bbkthl 0 167155 42606086 42604715 2026-06-05T22:42:51Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606086 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |bitka = Bitka za Srbiju |deo = [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji]] |slika = Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg |opis_slike = ''Borci [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]] 1944''. |datum = [[22. septembra]] — [[21. oktobra]] [[1944.]] |mesto = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Vojna uprava u Srbiji (1941–1944)|Srbija]] |rezultat = Pobjeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]], oslobođenje Srbije |uzrok = |teritorija = |civilne_žrtve = |strana1 = {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<br />{{flag|Sovjetski Savez}}<br />{{flag|Kraljevina Bugarska}}<br> ---- {{nowrap|'''Podrška:'''<br><div> * {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} * {{flag|Sjedinjene Države|1912}}}} |strana2 = {{flag|Nacistička Nemačka}}<br />{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Vojna uprava u Srbiji (1941–1944)|Srbija]]<br><div>{{nowrap| * {{flagicon image|Flag of Serbia (1941–1944).svg}} [[Srpska državna straža]] * [[Srpski dobrovoljački korpus]] * [[Ruski zaštitni korpus]]}} {{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] |komandant1 = {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Josip Broz Tito]]<br>{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Koča Popović]]<br>{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Peko Dapčević]]<br>{{flagicon|SSSR}} [[Fjodor Tolbuhin]]<br>{{flagicon|UK}} [[Henry Maitland Wilson]] |komandant2 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Maximilian von Weichs]]<br>{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hans Felber]]<br>{{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Dragoljub Mihailović]]<br>{{flagicon image|Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg}} [[Miroslav Trifunović]] |snaga1 = |snaga2 = |gubici1 = |gubici2 = |podaci = |koordinate = }} '''Bitka za Srbiju 1944.''' je zajednički saveznički poduhvat sa ciljem uspostavljanja jakog uporišta i ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]], odnosno [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]]. Dejstva na tlu izvršavala je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], a [[Savezničke sile|Saveznici]] su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Teritorija [[Srbija|Srbije]] bila je međutim od ključnog značaja za sve aktere. Sva četiri konkretna aktera: nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]], [[Komanda Srednjeg Istoka|Saveznička Komanda Sredozemlja]], [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], imala su konkretne interese u [[Srbija|Srbiji]], i na osnovu njih su formulisali svoje strategije. Na osnovu poklapanja interesa su se formirale koalicije. Od kraja [[1943]]. Saveznici su promenili stav prema [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama, a prioritet njihove politike u Jugoslaviji postala je pomoć jačanju snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Srbiji <ref>[https://www.znaci.org/00001/1_11.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU, glava 11 - NOVI DOGOVOR]</ref> Vrhovni štab NOVJ pravio je planove da se jačanje partizanskih snaga u Srbiji potpomogne prodorom jačih snaga iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče. S obzirom na [[Drina|Drinu]] kao prirodnu prepreku pogodnu za odbranu, planovi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sastojali su se u koncentrisanju snaga na levoj strani [[Lim (rijeka)|Lima]], gde bi se jedinice prikupile i pripremile za prodor u dubinu [[Srbija|Srbije]]. Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] s obzirom na to rešila je da brani [[Srbija|Srbiju]] aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kroz [[Bosna|Bosnu]] preka zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]] sračunatih na razbijanje koncentracija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i njihovo onesposobljavase za ofanzivna dejstva. Snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], sa svoje strane, sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant [[Srbija|Srbije]] protiv lokalnih partizana. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu [[1944]]<ref>[Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine, https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 1</ref><ref>[Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru, https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm] Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref>, što je ujedno bio i prelomni period u kojem su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. Napori NOVJ su nakon dugotrajnih iscrpljujućih borbi završeni uspehom. Tokom prvih dana avgusta grupa divizija NOVJ ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17]]) uspela je da se probije iz Crne Gore i forsira [[Ibar]]. 21. avgusta u zapadnu Srbiju prodrla je [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]], uskoro za njom [[Šesta lička divizija|Šesta lička]], a početkom septembra i [[Dvanaesti korpus NOVJ|Dvanaesti korpus]]. Ove snage oslobodile su mnoge gradove (Gornji Milanovac 12. septembra, Valjevo 18. septembra, [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovac 20. septembra]]) i uspostavile bazu za predstojeći napad na Beograd. U prvoj polovini septembra, nemačka odbrana [[Srbija|Srbije]] sa zapada, već kompromitovan krupnim prodorima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], doživela je slom usled izbijanja opasnosti od [[Crvena armija|Crvene armije]] sa istoka. U tom trenutku [[Savezničke sile|Saveznici]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] imali su odlučujuću prednost. [[Operacija Ratweek|Operacijom Ratweek]] i borbama u [[Makedonija|Makedoniji]] Nemci su sprečeni u pokušaju da efikasno pojačaju odbranu [[Srbija|Srbije]], i bitka za [[Srbija|Srbiju]] definitivno je rešena tokom oktobra, [[Beogradska operacija|Beogradskom operacijom]] - upadom dobro opremljenih snaga [[Crvena armija|Crvene armije]], kojoj je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] predstavljala dragocenog partnera, kako pokrivanjem teritorije i komunikacija po dubini, tako i kao frontovska pešadija. Time je bitka za [[Srbija|Srbiju]] rešena. Dalje borbe u jugozapadnom delu nisu imale za cilj vraćanja kontrole nad [[Srbija|Srbijom]], nego proboj nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz [[Grčka|Grčke]]. Tokom Bitke za Srbiju [[1944]]. godine, partizani su, [[Saveznici i Jugoslavija|uz podršku saveznika]], vodili borbu za oslobođenje od okupatora i dolazak na vlast, dok su četničke jedinice, ostavši bez savezničke podrške, ušle u potpunu kolaboraciju na svim nivoima u pokušaju da spreče dolazak komunističkih konkurenata na vlast.<ref>[http://pescanik.net/wp-content/PDF/dubravka_stojanovic-ulje_na_vodi.pdf Dubravka Stojanović: Ulje na vodi]</ref> == Pozadina == {{main|Nedićeva Srbija|Propaganda Nedićeve vlade}} {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.|'Novo vreme' od 24. marta 1944.}} Nakon sloma [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]] krajem [[1941]], [[Srbija]] je u velikoj meri bila pacifikovana teritorija. Osim u par kratkotrajnih epizoda, na njenoj teritoriji više nije bilo operativnih trupa do septembra [[1944]]. Nemci su za održavanje reda i mira koristili policijski puk, razne kvislinške straže, teritorijalne bataljone, i "''od rezervista sastavljeni bug. Okup.[acioni] korpus sa 35 bataljona, koji je usled nespretnog komandovanja, nedostatka naoružanja, nedostatka obuke i slabog raspoloženja za borbu, jedva odgovarao borbenoj vrednosti nemačkih landesšicen-jedinica''".<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 168</ref> Žarište ratnih dejstava premestilo se zapadno od [[Drina|Drine]] i južno od [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|Na pitanje g-dina feldmaršala [[Maximilian von Weichs|von Weichsa]] gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Viši SS i policijski vođa [[Hermann Behrends|Behrends]] je odgovorio da su svi pobijeni. Potom je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe sigurnosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući primijetio da je samo to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo povjeriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=52&rec=311&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frame no. 000046; Memorandum sa savjetovanja visokih njemačkih politčkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944.]</ref><ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} === Strateški značaj Srbije === {{main|Drugi svetski rat u Srbiji|Nedićeva Srbija|Narodnooslobodilačka borba u Srbiji}} [[Datoteka:1944-10-01GerWW2BattlefrontAtlas.jpg|mini|desno|[[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočni front]] na granicama Srbije, [[1. oktobar]] [[1944]].]] [[Datoteka:Defile jedinica ispred skupstine 1944.jpg|thumb|Defile [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog SS korpusa]] i drugih kvislinških formacija 22. juna 1944. ispred Skupštine.]] Srbija je naravno prvenstveno značajna svojim stanovnicima kao domovina i mesto gde žive. Dva vojno-politička pokreta, [[Josip Broz Tito|Titov]] [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] i [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićev]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Ravnogorski pokret]], imali su oprečne koncepcije i suprotstavljene namere u pogledu karaktera društva i organizacije države. Oba pokreta bila su rešena da dominiraju [[Srbija|Srbijom]]. Poseban razlog sastojao se u tome što su se oba pokreta deklarisala kao jugoslovenski, a [[Srbija]] je predstavljala ključni faktor bez kojeg [[Jugoslavija]] nije moguća. Stranim zaraćenim stranama [[Srbija]] je bila značajna iz više razloga: 1. Raspolagala je izvesnim resursima značajnim za vođenje rata - prvenstveno poljoprivrednim i rudnim. 2. [[Srbija]] je na posebno važnom strateškom položaju. S obzirom na razvoj rata u mediteranskom basenu, Nemci su na [[Balkan]]u alocirali dve krupne operativne formacije: [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Drugu oklopnu armiju]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i [[Armijska grupa E|Armijsku grupu E]] u [[Grčka|Grčkoj]]. S obzirom na sve moguće operativne scenarije, od ključnog značaja bile su dobre, široko propusne komunikacije između njih, kako za snabdevanje, tako i za eventualno rokiranje snaga. Međutim, usled konfiguracije terena i nerazvijene infrastrukture, postojao je samo jedan odgovarajući komunikacijski kanal: moravsko-vardarski pravac. Usled toga, [[Balkan]] je, iako geografski široko poluostrvo, komunikacijski predstavljao tesnac. Ova zavisnost od jedne komunikacije predstavljala je problem za Nemce s jedne, a privlačan motiv za delovanje za [[Savezničke sile|Saveznike]] sa druge strane. Sa savezničke tačke gledišta, s obzirom na izduženost, komunikacija je bila teška za branjenje, i na njoj su se mogli postići relativno skromnim snagama veoma značajni rezultati. Dakle, sa stanovišta Savezničke Komande Mediterana, [[Srbija]] je bila platforma sa koje se mogla napadati nemačka vitalna komunikacija. 3. Postojao je takođe i politički motiv. [[Adolf Hitler|Hitler]] je imao poglede na političku budućnost Evrope koji su nespojivi sa stavovima ostalih subjekata, ali su se i vizije [[Savezničke sile|Saveznika]] između sebe u priličnoj meri razlikovale. Stoga zasnivanje nekog budućeg političkog uticaja nije bio beznačajan motiv ni za jednu stranu. Tako su se u drugoj polovini [[1943]]. profilisale namere i interesi glavnih pretendenata na [[Srbija|Srbiju]]: # [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je imala planove da osvoji strateške položaje u [[Srbija|Srbiji]], da bi osigurala političku i vojnu dominaciju # [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] je imala nameru da to spreči po svaku cenu # Saveznička Komanda Mediterana planirala je da iskoristi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] za stvaranje problema Nemcima na vitalnoj komunikaciji # Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] imala je nameru da čvrsto drži i brani [[Srbija|Srbiju]] i održi bezbednost komunikacija. # [[Crvena armija]] nije ispoljavala uticaj ni namere prema [[Srbija|Srbiji]] do septembra [[1944]]. Tada je [[Srbija]] za nju postala dobra operativna prilika, u slučaju uspešnog blokiranja nemačkih snaga od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i zapadnih [[Savezničke sile|Saveznika]]. === Evolucija stava Saveznika === {{main|Saveznici i Jugoslavija}} {{izdvojeni citat|U ovom sudbonosnim i za Jugoslaviju velikim danima, kada pobedonosne armije Sovjetskog Saveza stoje na našoj granici s jedne strane, a američke i britanske s druge strane, kada je dan naše slobode u punom svanuću, pozivam sve Srbe, Hrvate i Slovence da se ujedinite i pristupite Narodnooslobodilačkoj vojsci pod maršalom Titom. (...) tom našom narodnom vojskom, koja je jednodušno priznata, podržavana i pomagana od naših velikih saveznika, Velike Britanije, Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Država Amerike. <br /><br /> Svi oni, koji se oslanjaju na neprijatelja protiv interesa svog vlastitog naroda i njegove budućnosti, i koji se ne bi odazvali ovom pozivu, neće uspeti da se oslobode izdajničkog žiga, ni pred narodom ni pred istorijom. Ovom mojom porukom vama, odlučno osuđujem zloupotrebu imena kralja i autoriteta krune, kojom se pokušavalo opravdati saradnja sa neprijateljem i izazvati razdor među borbenim narodom u najtežim časovima njegove istorije, koristeći time samo neprijatelju.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]</ref>|Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije (12. septembra 1944.)}} [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] je iz razloga ideološke bliskosti i lojalnosti jugoslovenskom kralju i vladi u novembru [[1941]]. obećala punu podršku [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]], doduše pod uslovom da postigne sporazum sa "drugim elementima otpora". Međutim, stvarna situacija na terenu bila je dosta dobro poznata. Već u srpnju 1942. je Glenconner pisao Južnom odjelu Foreign Officea: {{izdvojeni citat|»Kao što znamo, svu aktivnost u Jugoslaviji morali bismo zapravo pripisati partizanima. Međutim, kad je riječ o javnoj upotrebi (tog podatka), ne vidim zašto bi bilo štetno da nešto od toga pripišemo u zaslugu Mihailoviću.«<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i Richard Clogg, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 12. Diskusija o izlaganjima {{jez-en|E. Baker}}, {{jez-en|Bailey}}-a, {{jez-en|Maclean}}-a i {{jez-en|Taylor}}-a str. 458-459</ref>}} Mnogi autori genezu stavova [[Savezničke sile|Saveznika]] prema zbivanjima u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] objašnjavaju prevashodno političkim motivima. Oni su na kraju i igrali značajnu ulogu. Međutim, u ovom periodu, od leta [[1943]]. do leta [[1944]], još je bila dominantna koncepcija da je osnovi cilj da se vojno porazi [[Nemačka]], da treba raditi sve što je moguće da joj se nanese što veća štata, dok je sve drugo od sekundarnog značaja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU]</ref><ref name="en.wikipedia.org">http://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslavia_and_the_Allies</ref> Politička teorija geneze savezničkog stava prema Jugoslaviji zasniva se takođe na netačnoj pretpostavci o zanemarljivo malom značaju zbivanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] na rat kao celinu. Nasuprot ovoj koncepciji, upravo je armija, a ne politika, vršila pritisak i preduzimala korake u ovoj evoluciji. Nasuprot teoriji zavere Dejvida Martina,<ref>Dejvid Martin, Mreža dezinformacija: Čerčilova jugoslovenska greška, Beograd : Prosveta, 1991</ref> saveznički Komandant Sredozemlja je u vrlo maloj meri zavisio od informacija prikupljenih preko [[SOE]]. On je imao više izvora kvalitetnih i iscrpnih informacija: * Saveznički eksperti uspeli su da dekodiraju nemačke šifre serije Ultra,<ref name="en.wikipedia.org"/> tako da je general Vilson imao svakog dana na svom stolu izveštaj o nemačkom radio-saobraćaju. Bejzil Dejvidson iz [[SOE]] izjavio je da su početkom [[1943]], očigledno po odluci neke više komande ti izveštaji počeli stizati i do [[SOE]]: {{izdvojeni citat|Mislim da smo intercepte (tj. presretnutu komunikaciju - prim. prev.) počeli dobivati početkom siječnja 1943. godine i da su oni vjerojatno počeli stizati na moj stol već početkom siječnja. Bilo je veoma jasno da su to intercepti brzojavki '''Sicherheitsdiensta '''u Jugoslaviji, dakle da su krajnje vrijedna obavještenja... Bile su to brzojavke na primjer ovakva sadržaja: »Partizani koji su dosad bili u X ili Y nalaze se u pokretu prema Z. Šaljemo protiv njih četnike.« Drugi faktor od historijskog značenja jest u tome da su ta obavještenja odigrala veoma krupnu ulogu u odluci premijera (Churchilla), do koje je došlo kad je on u veljači 1943. stigao u Kairo da se iniciraju promjene u našoj politici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 9. Diskusija o referatu {{jez-en|Sweet-Escott}}-a, str. 438</ref>}} * Osovinska štampa, naročito u [[Italija|Italiji]], dosta je pisala o operacijama u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], pri čemu je otvoreno prikazivala široku saradnju sa četnicima. * Saveznički oficiri u Jugoslaviji, naročito Bil Hadson, uspeli su u drugoj polovini [[1942]]. da putem radio-poruka do neke mere opišu situaciju na terenu na kome su se kretali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973]</ref> Usled znatno većeg broja izvora, komandant Sredozemlja, general Vilson, koji se tada nalazio u [[Kairo|Kairu]], imao je jasniju ukupnu sliku o situaciju i činiocima u Jugoslaviji nego pukovnik Bejli koji se nalazio u [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevom]] štabu u Lipovu kod [[Kolašin]]a. ==== "Ibarski telegram" ==== Nakon poraza na [[Neretva|Neretvi]], pri čemu su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage saveznički sarađivale sa Italijanima dok se britanska armija borila protiv Italijana u [[Afrika|Africi]], sa aspekta Komande Sredozemlja, situacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] je izgledala ovako: Partizanske snage vode borbe i pružaju efikasan otpor [[Sile Osovine|Osovini]]. Međutim, kako izgleda, [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su nakon sloma ustanka izgubili oslonac u [[Srbija|Srbiji]]. Tamo još uvek postoje izvesne [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage koje bi se možda mogle navesti da preduzmu nešto korisno za savezničku stvar. Na osnovu ovakvog viđenja situacije, Komandant Sredozemlja je u maju [[1943]], pre nego što je misija [[SOE]] uopšte stigla do [[Josip Broz Tito|Titovog]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], poslao Mihailoviću čuveni takozvani "ibarski telegram", koji je poslat oficiru za vezu, pukovniku Bejliju, da ga uruči [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]], što je ovaj učinio [[29. 5.|29. maja]] [[1943]]: [[Datoteka:Hmwilson1944.jpg|minijatura|185px|[[Maitland Wilson]], Vrhovni saveznički zapovednik u Sredozemlju.]] {{izdvojeni citat|Rat na Sredozemlju došao je u fazu kada se saveznička ofanziva može smatrati neminovnom. Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio i da u ovom trenutku sarađuje u potpunosti... Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom. Isto tako je teško reći da njegove jedinice postoje u Hrvatskoj, Sloveniji i Slavoniji... Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića. Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju. Tamo treba da uspostavi punu vlast i lični uticaj da bi nastavio s napadima na neprijateljske komunikacije. Obavestićete Mihailovića da odmah ide na Kopaonik sa svim svojim odanim oficirima i ljudima; ako je potrebno, neka se probija silom, oružanim snagama. Britanska Glavna komanda smatraće ubuduće oblast pod njegovom komandom i uticajem ograničenu na zapadu borbenim elementima koji već postoje na desnoj obali reke Ibar i prema jugu do Skoplja. Na ovu teritoriju britanska Glavna komanda poslaće veliku pomoć vazdušnim putem. Molimo da sve ovo objasnite Mihailoviću, da mu prenesete ove odluke na što je moguće više kategoričan način i da nastojite da dobijete njegov brzi i nedvosmislen pristanak za njihovo ostvarenje. Vi i cela Britanska misija pratićete Mihailovića na Kopaonik i nastojati da njegova saradnja bude iskrena i uspešna... Tražimo od Londona da se sporazume sa kraljem Petrom i Jovanovićem da pošalju uputstva Mihailoviću, obaveštavajući ga da je najtešnja koordinacija akcije sa savezničkim silama neophodna s obzirom na buduće operacije u južnoj Evropi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA], Beograd 1973</ref>|[[Henry Maitland Wilson]]}} Ovaj zahtev, potekao od nadležne vojne komande, inspirisan ratnim operativnim interesima, povučen je na zahtev britanske vlade. Nastupio je period prilagođavanja, odmeravanja i pregovaranja. ==== Decembarski telegram ==== Iako je u međuvremenu [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] poveo akciju protiv nemačkih snaga i snaga NDH koja je "potrajala šest nedelja"<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 4. Britanska politika prema Draži Mihailoviću, referat {{jez-en|S. W. Bailey}}, str. 341</ref>. Komandant Sredozemlja ocenio je da se radi o sporednim i kratkotrajnim aktivnostima, uz izbegavanje da se preduzme nešto na komunikacijama značajnim za [[Savezničke sile|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. 12.|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikaciji, a koja počinje rečima: {{izdvojeni citat|'''Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} Ovaj telegram smatra se nekom vrstom ultimatuma [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra svim savezničkim oficirima pri [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama dao instrukciju da su slobodni da napuste četnike i da se povežu sa najbližim partizanskim snagama. Međutim, ova akcija evakuacije savezničkih oficira iz razloga bezbednosti odvijala se u etapama sve do kraja maja [[1944]]. Premijer [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]] [[Winston Churchill|Vinston Čerčil]] doneo je formalnu odluku o povlačenju podrške Mihailoviću [[17. 2.|17. februara]] [[1944]]. Nakon toga saveznička pomoć usmerena je na jačanje snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]. {{izdvojeni citat|U međuvremenu je Saveznička glavna komanda počela da sve veću pažnju usmerava na Srbiju. Strategijski značaj Srbije bio je očigledan. Ona se nalazila na železničkoj pruzi Beograd - Solun, komunikaciji od životne važnosti za neprijatelja. Njen bi značaj bio povećan ako se iskrcaju saveznici negde na Balkanu, što je u to vreme još uvek bila mogućnost koja je dolazila u obzir. Do tada smo Srbiju smatrali za prvenstveno četnički domen. Materijal koji smo im tamo ranije dostavljali izbacivan je Mihailoviću. Ali rezultati su, po mišljenju Komande Bliskog istoka, bili razočaravajući. Naročito nije dolazilo ili veoma malo do presecanja saobraćaja na pruzi Beograd - Solun... U Donjem domu g. Čerčil je objasnio postupak vlade. "Razlog - rekao je - zašto smo obustavili snabdevanje Mihailovića oružjem i nismo mu dali podršku bio je jednostavan. On se nije borio protiv neprijatelja i, štaviše, neki njegovi potčinjeni pravili su sporazume sa neprijateljem." Ovako se završila veza koja se još od početka zasnivala na nesporazumu. Uz pomoć naše propagande, mi smo u našoj mašti od Mihailovića napravili nešto što on nikada ozbiljno nije ni predstavljao. Sad smo ga odbacili, jer nije ispunio naša sopstvena očekivanja. Pošto je odlučeno da se četnici odbace, zadatak naše politike bio je da što pre pomognemo jačanje partizana u Srbiji... Sada su srpski partizani imali visok stepen prioriteta za dobijanje materijala...<ref>[https://www.znaci.org/00001/1_11.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU glava 11 - NOVI DOGOVOR]</ref>}} Nakon niza složenih borbi, zamišljena velika kombinovana operacija trupa na zemlji i vazduhoplovstva protiv vitalnih komunikacija, izvedena je u prvoj nedelji septembra [[1944]]. u saradnji [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i savezničkog vazduhoplovstva. Ona je poznata po svom kodnom nazivu "[[Operacija Ratweek|Operacija Ratvik]]" ({{jez-en|Ratweek}}), i imala je veliki značaj za dalje odvijanje rata u [[Evropa|Evropi]]. ==== Podrška partizanima ==== {{izdvojeni citat|Promena u našem stavu je takođe imala i znatno psihološko dejstvo. Sav prestiž koji su četnici do tada uživali zbog savezničke pomoći, prenet je na partizane. Efekat je povećan i vešću da je Tito postigao sporazum sa kraljem Petrom, i kraljevom proklamacijom kojom je pozvao svoje podanike da pruže partizanima podršku, što je razbilo tvrđenje generala Mihailovića da se on bori za monarhiju. Kao sto se to često dešava, svi ovi događaji, jedan za drugim, delovali su kao lavina. Podrška saveznika i pomoć u materijalu privukle su još veći broj dobrovoljaca; bolje opremljeni i brojniji, partizani su bili kadri da povećaju obim svojih aktivnosti; njihovi uspesi na bojištu su, pak, doneli veće zalihe zaplenjenog oružja i tim više povećali njihov prestiž; tako je za nekoliko meseci znatno ojačao pokret. Najzad je i civilno stanovništvo shvatilo da aktivnija politika partizana nije lakomislena, kao što im se to nekad činilo. Onda im je odjednom postalo jasno da je baš ova politika obezbedila Titu savezničku podršku koju je Mihailović, ma kako bio dobronameran, na kraju izgubio zbog svoje opreznosti i neaktivnosti.<ref name="Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU">[https://www.znaci.org/00001/1_14.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU]</ref>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Svakodnevno je sve više ranijih pristalica napuštalo četnike, a sve više dobrovoljaca prelazilo u redove partizana. Narednih dana, duge kolone ljudi i dečaka su se probijale do partizanskih štabova da uzmu puške i municiju; delom dezerteri, delom zarobljenici, delom regruti, delom dobrovoljci, neki u svojim starim uniformama i sa tradicionalnim četničkim bradama, drugi u običnim radnim odelima.<ref name="Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU"/> === Kolaboracija četnika s Nemcima === {{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom|Dražina ponuda Hitleru}} [[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|minijatura|185px|[[Dragoljub Mihailović]], vođa četnika.]] {{izdvojeni citat|„Srbija:[...] radi stalnih incidenata izazvanih od strane četnika, naređeno prekidanje pomoći i onim D.M.-četnicima koji učestvuju u borbama protiv komunista.“<ref>NAW, T-78, Roll 331, 6288748: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 27. maja 1944 (28. maj 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 27. maja 1944}} {{izdvojeni citat|„Srbija: banditska aktivnost na lokalnom nivou. Prepadi četnika se i dalje nastavljaju. S druge strane, sve veća spremnost većih D.M.-jedinica da nastave brobu protiv komunizma u Crnoj Gori i Istočnoj Srbiji pod njemačkom komandom.“<ref>NAW, T-78, Roll 331, 6288934: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 1. juna 1944 (2. juni 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 1. juna 1944}} {{izdvojeni citat|„Dosadašnje držanje D.M.-a ima sljedeće karakteristike: <br /> a. Aktivna borba protiv komunista u Srbiji, Crnoj Gori i Hrvatskoj, s tim što je ova borba zbog brojčane, a naročito materijalno-tehničke nadmoći komunista, uvijek rizična za snage D.M.-a.<br /> b. Neispunjavanje od Saveznika postavljenih specijalnih zadataka.<br /> c. Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima.<br /> d. Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu.<br /> e. Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost.“<ref>NAW, T-311, Roll 195, 000960: Nacrt jednog izvještaja o stanju u Srbiji u ljeto 1944. (august 1944.)</ref>|Nemački izvještaj od augusta 1944}} {{izdvojeni citat|Usljed jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, su izrazile spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom.<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000095: Izvještaj o neprijatelju u Srbiji, Hrvatskoj, Crnoj Gori i Albaniji (Dodatak za savjetovanje kod načelnika štaba jugoistoka od 2. Oktobra 1944.)</ref>|Nemački izvještaj od 2. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Srbija: Četničko držanje i dalje različito. Srbijanski četnici se bore zajedno sa Wehrmachtom protiv komunista. Čak je i sam D.M. tražio njemačko osiguranje za planirano prebacivanje svog štaba iz sjeverozapadne Srbije u područje jugozapadno od Beograda. Ovaj plan se ipak nije ostvario. Suprotno tome, četnici u Istočnoj Bosni, Hercegovini i južnoj Crnoj Gori su neprijateljski nastrojeni. Kreću se ka obali, kako bi u slučaju savezničkog iskrcavanja s njima uspostavili kontakt i dobili savezničku zaštitu od crvenih. Iz sigurnog izvora se doznaje da D.M. izričito osudio njihovo protiv-njemačko držanje.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000105: Izvještaj sa savjetovanja kod načelnika štaba jugoistoka od 2. Oktobra 1944 (1. oktobar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 2. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Četnička grupa Ocokoljića iz istočne Srbije je osiguravala pozadinu Müllerovom korpusu prilikom borbi protiv Rusa u rejonu okuka Dunava-Zaječar.“<ref name="NAW, T-311 1944">NAW, T-311, Roll 194, 000562-4: Držanje D.M.-četnika u Srbiji (dodatak za izvještaj o neprijateljskim namjerama od 19. oktobra 1944.)</ref>|Nemački izvještaj od 19. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Prema obavještenjima iz sigurnog izvora, četničke trupe u jugozapadnoj Srbiji i Sandžaku se i dalje bore protiv komunista, prema izričitom naređenju D.M.-a.“<ref name="NAW, T-311 1944"/>|Nemački izvještaj od 19. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Nesigurnost kod četničkih jedinica po pitanju zauzimanju konačnog stava prema razvoju događaja u Jugoslaviji se djelomično potvrđuje neuspješnim pokušajem Keserovića da uspostavi saradnju s Rusima, kao i prijateljskim gestama Damjanovića prema 1. brdskoj diviziji. K tome je, prema posljednjim izvještajima, Baćević tražio razgovore u Beču. Sudeći prema posljednjim izvještajima, treba se očekivati uska saradnja na liniji Engleska-Subašić-Rusija-Tito. U tom slučaju bi četnici ostali sasvim sami, sem ako se ne odluče za radikalnu promjenu svog dosadašnjeg kursa.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000718: Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja (28. oktobar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 28. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Nakon što su propale njegove namjere da se približi Rusima, i nakon što se ispostavilo da od priželjkivanog iskrcavanja Saveznika na Jadranu i uspostavljanju kontakta sa njima nema ništa, D.M. se osjeća usamljenim u borbi za goli opstanak. Shodno tome, dolazi do novih pokušaja približavanja vlastitim okupacionim trupama.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000771: Kratka procjena neprijateljskih namjera obavještajnog odjeljenja „Strane vojske na zapadu“ Vrhovne komande kopnene vojske od 31. oktobra 1944. (1. novembar 1944.)</ref>|Nemački izvještaj od 31. oktobra 1944}} {{izdvojeni citat|„Suprotno od Titovih bandi, koje Rusi čvrsto vode, D.M. pokret se nalazi u raskoraku između straha od crvenog neprijatelja i nade u dosad izostalu anglo-američku pomoć. Njihova volja za borbu protiv komunizma je nesmanjena; djelom je vode uz njemačku pomoć, a djelom se nadaju engleskoj pomoći, posebno u albansko-crnogorskoj oblasti i u Makedoniji. ... Iako odbačeni od svih strana, kod četnika je očigledan kurs koji, s jedne strane, stremi ka uništenju njihovog glavnog neprijatelja Tita po svaku cijenu, a s druge se i dalje nada u političku i praktičnu pomoć od strane Anglo-Amerikanaca.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000881-2: Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja (8. novembar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 8. novembra 1944}} Četnici u Dragačevu su oktobra 1944. godine na putu Čačak-Zablaće napadali Nemce. Oni su predali Rusima nekoliko stotina zarobljenika.<ref name="Ispitivanje"/> === Saradnja četnika i Nedićeve vlade === {{Poseban članak|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.|Propaganda Nedićeve vlade}} {{izdvojeni citat|'''SKUPLJANJE NACIONALNIH SNAGA''' – Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv Titovih bandi…Četnici se bore rame uz rame sa odredima srpskog dobrovoljačkog korpusa…Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja – boljševizma.|Časopis “Srpski narod” 6. maj 1944. god.}} {{izdvojeni citat|„Draža je tražio od mene da izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja, našto sam rekao da Nemci propadaju i da će se morati povući iz naše zemlje i pričao sam mu o opasnosti od komunista koji nadiru iz sviju strana i stoga je potrebno da se obrazuje srpski front od mojih i četničkih odreda da bi, ujedinjeni, brzo i efikasno spasili srpstvo i Srbiju od komunističkog upada. Draža je saslušao i prihvatio moje izlaganje. (...) Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca pošto će na tome raditi i Raković za koga je Draža rekao da je u Beogradu i da ga obavesti o tome da će Nemci dati oružje i municiju. Ja se sada ne sećam kolike su bile količine oružja i municije. Znam da se radilo o velikim količinama pušaka, puščanih metaka i mitraljeskih metaka, puškomitraljeza, bacača i granata, što mi je Draža dao sve ispisano na hartiji. U pogledu novca bilo je odlučeno da moja vlada izdaje podoficirima i oficirima Draže Mihailovića na ime prinadležnosti mesečno po 100.000.000 dinara. Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista. Draža Mihailović sa svoje strane garantuje da dobijeno oružje i municija neće biti upotrebljeni protiv Nemaca."<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref>|Izjava Milana Nedića na posleratnom saslušanju}} Po naređenju Mihailovića su u toku aprila i maja 1944. godine je održan niz sastanaka između Mihailovićevog komandanta Srbije generala Trifunovića, Živka Topalovića i kapetana Rakovića, s jedne strane, i gestapovaca Šterkera, Milana Aćimovića i Dimitrija Ljotića, Ilije Mihailovića, s druge strane, u selima Vranići, Trbušane i Brđane na kojim je došlo do sporazuma o vođenju zajedničkih operacija protiv partizana i liferovanju oružja četnicima od strane Nemaca.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Pored svojih komandanata Mihailović se lično sastaje oko 20. avgusta 1944. godine u selu Ražani kod Kosjerića sa Milanom Nedićem i Dragomirom Jovanovićem, gde je sklopljen sporazum da Nedić Mihailoviću daje mesečno sto miliona dinara novčane pomoći, da Nedić preuzima na sebe obavezu da se Mihailoviću od Nemaca izliferuje 30.000 pušaka, tri miliona puščanih i mitraljeskih metaka, da Nedić izliferuje Mihailoviću uniforme i obuću, da će Nedić u cilju koordinacije akcije protiv Narodnooslobodilačke vojske - ukoliko dozvole Nemci, staviti svoje oružane formacije pod komandu Mihailovića i da Mihailović garantuje da se oružje neće upotrebiti protiv Nemaca.<ref name="Presuda"/> == Angažovane i raspoložive snage == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-056-1643-29A, Frankreich, Generäl v. Weichs.jpg|minijatura|185px|[[Maximilian von Weichs]], nemački zapovednik Jugoistoka.]] {{izdvojeni citat|Crvene snage nameravaju da prodru u Srbiju preko Drine. Mihailović vrši pripreme da ih odbije. On verovatno precenjuje borbenu sposobnost i gotovost svoje trupe isto onako kao i životnu snagu konzervativne ideje nasuprot revolucionarnim elementima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm</ref>|Nemački izveštaj od 1.11. 1943.}} Na taj način sticaj okolnosti formirao je dve "nevoljne" koalicije u bici za [[Srbija|Srbiju]]: * Sa jedne strane nalazili su se [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Savezničke sile|Saveznici]] koji se imali zajedniučki interes posedanja strateških položaja u [[Srbija|Srbiji]] od strane NOVJ. Uprkos obostranom nepoverenju koje se zadržalo do kraja rata, [[Savezničke sile|Saveznici]] su se direktno i namerno intenzivno angažovali u pomaganju pohoda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na [[Srbija|Srbiju]]. Ta podrška uključivala je neposrednu taktičku vazdušnu podršku, snabdevanje oružjem i opremom, transport i zbrinjavanje ranjenika, kao i političku i propagandnu pomoć. * Sa druge strane, poklapao se interes nemačke [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komande Jugoistoka]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] da ih u tome spreče. Uprkos masovnom vojnom prisustvu na [[Balkan]]u (preko 600.000 operativnih trupa), usled intenzivnog partizanskog rata Nemci nisu bili u stanju da drže situaciju pod kontrolom bez pomoći lokalnih snaga. U mnogim područjima, uključujući [[Srbija|Srbiju]], delatnost četnika protiv partizana bila je za Nemce dragocena. Ni jedna od koalicija nije zasnovana na iskrenosti ni bliskosti, nego na nuždi i interesu. Partneri su do kraja ostali oprezni i podozrivi jedni prema drugima. U trenutku krize, avgusta [[1944]]. Komandant Jugoistoka rešio je da unapredi dotadašnju nesistematičnu ali uglavnom zadovoljavajuću saradnju sa četnicima. Prilikom svog referisanja [[Adolf Hitler|Hitleru]], sa ciljem da dobije odobrenje za kompletno naoružavanje i opremanje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] trupa, [[maximilian von Weichs|fon Vajhs]] je izložio zajednički interes dveju strana: {{izdvojeni citat|U vezi sa tim, gospodin komandant Jugoistoka iznosi najnoviji razvoj situacije neprijatelja u Srbiji... U celini se uz to utvrđuje da a) je Tito spoznao da svoje velike političke ciljeve može da postigne samo zaposedanjem Srbije, b)... c) snabdevanje Titovih bandi usleđuje od strane Angloamerikanaca u znatnom obimu ... Pri oceni motiva koji su doveli do ponude Nedić - Draža Mihailović, gospodin komandant Jugoistoka ukazuje a) na neosporno postojeće ugrožavanje svih nacionalnih Srba, ... b) na ličnost Draže Mihajlovića, koji je u stvarnosti vođa svih antikomunističkih i za borbu voljnih elemenata Srbije, no koji, iz obzira prema svom narodu, koji u njemu želi da vidi nepomirljivog nacionalnog heroja, i s obzirom na kasniji vojnički i politički razvoj u Srbiji, želi da svojoj ličnosti nametne svaku političku suzdržljivost. Kad Draža Mihajlović, iz nužde, zbog situacije u kojoj se nalazi, danas više-manje ultimativno zahteva municiju i oružje, to se, na osnovu dosadašnjih iskustava, može biti ubeđen da će on to oružje i municiju upotrebiti u borbi protiv Tita.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška oficira Abvera Komande Jugoistoka od 22. avgusta 1944. sa referisanja komandanta Jugoistoka Adolfu Hitleru], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 112</ref>}} === Raspoložive snage === {{izdvojeni citat| • Snaga NOVJ procijenjena na 25.000 <br /> • Njemačke, bugarske i kvislinške jedinice ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]): 67.921<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000974: Ukupna snaga partizanskih, njemačkih i kvislinških jedinica u Srbiji (21. august 1944).]</ref>|Njemačka procjena od 21. avgusta 1944. godine}} {{izdvojeni citat|Leta 1944. četnici su brojali oko 9.000 naoružanih boraca.<ref name="Živković"/>|Nemačka procena iz 1944.}} [[Datoteka:Nazi propaganda - Engleska i partizani protivu Srbije.jpg|thumb|[[Propaganda Nedićeve vlade]]: Engleska i partizani protivu Srbije.]] [[Datoteka:Nemačka propaganda Srbija.jpg|minijatura|Nacistička propaganda protiv NOVJ i Crvene Armije uoči bitke za Srbiju.]] [[SOE]] je u memorandumu načelnicima štabova oktobra [[1943]]. snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] procenio na oko 180.000 naoružanih boraca, a [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] na oko 20.000.<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm Elizabet Barker: BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978, strana 165</ref> Nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] procenila je [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u decembru [[1943]]. na 31 hiljadu ljudi (Slovenija 500, severna Dalmacija i Lika 2.000, zapadna Bosna 1.500, istočna Bosna 3.000, Hercegovina 3.000, Crna Gora 5.000, jugozapadna Srbija 2.500, severozapadna Srbija 3.000, srednja Srbija 3.000, Kopaonik 1.500, jugoistočna Srbija 3-4.000 i severoistočna Srbija oko 2.000).<ref>{{jez-en|United States National Archives,}} Mikrofilm br. T-501. Dokumenti nemačkih feldkomandi i Armijske grupe F. Rolna 189, snimak 262</ref> U julu 1944. Nemci su procenjivali [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u Srbiji na 25.000 (severozapadna Srbija 2.500; jugozapadna Srbija 3.000; jugoistočna Srbija 1.500; severoistočna Srbija 5.500 i srednja Srbija 12.500).<ref>{{jez-en|United States National Archives,}} Mikrofilm br. T-501. Dokumenti nemačkih feldkomandi, pozadinska područja, okupirane teritorije i drugo. Rolna 253, snimak 355</ref> Neki su verovali da je [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićev]] bio veći nego što je broj boraca u jedinicama pokazivao, pa je [[Maximilian von Weichs|fon Vajhs]] bio uveren da bi, uz nemačku pomoć i opremu, bio u stanju da organizuje armiju od 50.000 ljudi. Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile su znatno brojnije, i, počev od kapitulacije [[Italija|Italije]], znatno bolje naoružane. Međutim, njihova se organizacija u samoj [[Srbija|Srbiji]] obnavljala sporije. U novembru [[1943]]. u [[Srbija|Srbiji]] su imali svega oko 1.700 ljudi<ref name="ReferenceA">Prema izveštaju majora {{jez-en|H. B. Dugmore}}-a, savezničkog predstavnika pri Glavnom štabu NOV Srbije od početka novembra 1943. do sredine juna 1944</ref> u operativnim jedinicama. U sledećem periodu situacija se preokrenula. Već u junu 1944. snage NOVJ u Srbiji narasle su na 13.000,<ref name="ReferenceA"/> sa tendencijom daljeg brzog rasta. [[Vrhovni štab NOVJ]] bio je odlučan da iskoristi ovu tendenciju, i da radi toga u Srbiju ubaci jake i iskusne trupe sa zapada. Nemci su sa velikom odlučnošću i značajnim uspehom sprovodili akcije protiv prebacivanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] (veliku pomoć predstavljao im je uvid u radio-saobraćaj štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], čije su šifre provalili). Ipak poslednjih dana jula jedna operativna grupa (tri divizije, oko 8.000 ljudi), a krajem avgusta još jedna (dve divizije, oko 7.000 ljudi) - obe visoke borbene vrednosti - uspele su da razbiju nemačke zapreke, savladaju operativni pritisak [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] i prodru u dubinu [[Srbija|Srbije]]. Sve ove formacije praktično su udvostručene brojčano već prvih nedelja, ali borbena vrednost nije rasla istom brzinom. Koliko je situacija bila dramatična iz perspektive njemačkog okupatora, najbolje svjedoči izvještaj od 4. novembra 1944. godine koji zajedno potpisuju feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] i general [[Hans Felber]]. Izvještaj predstavlja rekapitulaciju događaja iz prethodnog perioda (avgust—novembar 1944). Dvojica najviših zapovjednika njemačkog [[Wehrmacht]]a u okupiranoj Jugoslaviji čak navode da je došlo do »formiranja novog [[Istočni front (Drugi svjetski rat)|istočnog fronta]]«: {{izdvojeni citat|Uprkos mobilizaciji jedinica za uzbunu i koncentraciju neznatnih rezervi, uz bezobzirno ostavljanje otkrivenih širih delova zemlje, prodor Titovih snaga preko Ibarske doline prema jugoistoku Srbije u žestokim borbama nije mogao da bude sprečen. Grupa armija »F« je protiv Titovih snaga, pripremljenih u Crnoj Gori, bacila u borbu 1. brd. div.[iziju]. Izmičući njenom pritisku, druge Titove jedinice su početkom avgusta prešle jugozapadnu granicu Srbije. Isprva je namera vojnoupravnog komandanta Srbije bila da otkloni glavno ugrožavanje u jugoistočnoj Srbiji. U tu svrhu je 28. avgusta Komandi Grupe »Auleb« povereno komandovanje nad svima jedinicama koje su bile angažovane u jugoistočnoj Srbiji. Trebalo je da napad počne posle dovođenja 1. brd. div. iz Crne Gore. Tada je kapitulacija Rumunije od 23. 8. iz temelja izmenila situaciju u političkom i vojničkom pogledu. Na Dunavu i na granici Banata nastao je novi istočni front, a podređene bugarske snage otpale su i koncentrisale su se, napuštajući prostore koje su obezbeđivale, krajem meseca, duž glavne pruge od Velike Plane do Leskovca, u cilju odlaska za Bugarsku. Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske. Situacija je zahtevala momentalnu mobilizaciju svih snaga koje su u tom prostoru stajale na raspolaganju, kao i dovođenje drugih nemačkih snaga iz ostalog jugoistočnog područja i njihovo angažovanje za formiranje novog istočnog fronta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf Pregled dejstava potčinjenih jedinica vojnoupravnog komandanta Jugoistoka (Armijske grupe »Srbija«) od 23. avgusta do 4. novembra 1944. godine]</ref>}} Sa svoje strane, Nemci su u [[Srbija|Srbiji]] raspolagali samo simboličnim policijskim i teritorijalnim snagama drugorazredne borbene vrednosti kao i sa nekih 5.000 boraca [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]], i isto toliko pripadnika [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]. [[Srpska državna straža|Srpska državna]] i [[Srpska granična straža|granična straža]] imale su u svom sastavu oko 13.000 ljudi. Glavnina ove formacije preformirana je u septembru u jedinicu pod nazivom [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (jačine 6.800) i stavljena pod Mihailovićevu komandu. Pored toga, u [[Srbija|Srbiji]] se do kraja avgusta nalazilo oko 25.000 bugarskih rezervista.<ref name="znaci.net"/> Frontovske jedinice bile su raspoređene u okolnim područjima: [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. brdski korpus]] (oko 60.000 ljudi) u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i severnoj [[Albanija|Albaniji]], [[5. SS korpus]] (60.000) u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Hercegovina|Hercegovini]] i južnoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdski korpus]] (oko 60.000) u području zapadno od [[Bosna (rijeka)|reke Bosne]] a južno od [[Sava|Save]], i 69. rezervni korpus (30-40.000) severno od [[Sava|Save]]. Pored njih, [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] formirala je mobilnu operativnu grupu, koja je u avgustu brojala oko 50.000 ljudi, bila pod taktičkom komandom štaba 5. SS korpusa, i koja je izvodila operacije protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Sandžak]]u, [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i istočnoj [[Bosna (rijeka)|Bosni]]. Međutim, tokom septembra ova operativna grupa morala je da bude po delovima pomerena u istočnu [[Srbija|Srbiju]], radi formiranja fronta prema nastupajućoj [[Crvena armija|Crvenoj armiji]]. I pored evakuacije [[Grčka|Grčke]], do novembra [[1944]]. [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] uspela je, da od svojih preko 600.000 ljudi, izvede protiv [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]] (uključujući [[Banat]]) svega 80 do 90 hiljada ljudi. I ta manja pomeranja snaga sa teritorije [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] plaćena su gubitkom mnogih pozicija i gradova. == Hronologija borbi == === Prvi prodor NOVJ u Srbiju (januar 1944.) === {{Poseban članak|Prvi prodor NOVJ u Srbiju|Bitka za Ivanjicu januara 1944.}} [[Datoteka:Municipalities of Serbia Ivanjica.png|minijatura|Položaj Ivanjice u Srbiji.]] Partizani su već januara 1944. godine otpočeli veće operacije za oslobođenje gradova u Srbiji. [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|Bitka za Ivanjicu]] je vođena januara [[1944]]. godine između [[partizan]]a sa jedne, i udruženih osovinskih snaga ([[četnik]]a, Nemaca, Bugara, ljotićevaca, nedićevaca) sa druge strane. Partizani su isprva uspeli da zauzmu [[Ivanjica|Ivanjicu]], ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni. Ivanjica je nakon toga ponovo okupirana, i ostala je pod kontrolom Nemaca do jeseni te godine, kada je konačno oslobođena. {{proširiti}} === Drugi prodor NOVJ u Srbiju (proleće 1944.) === {{Poseban članak|Drugi prodor NOVJ u Srbiju}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2.proleterske i 5.krajiške divizije NOVJ.]] {{izdvojeni citat| Po nalogu [[Dragoljub Mihailović|D.M.]], [[Predrag Raković|Raković]] je ponovo precizirao: 1. Sigurne (pismene) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije. 2. Primirje na teritoriji Srbije. 3. Spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije. 4. Želja da se održi konferencija između nemačkog opunomoćenika i generala Trifunovića. O tome on je poslednjih dana ponovo primio radio-depešom uputstvo od D.M. Raković je dalje saopštio da u glavnom štabu DM strahuju zbog napredovanja Rusa na istočnom frontu. Četnici su, navodno, spremni da se protiv komunizma bore i na drugim evropskim frontovima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. </br> Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Nemački izveštaj od 25. marta 1944. o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa}} [[Datoteka:Oslobodilac.jpg|thumb|[[Propaganda Nedićeve vlade]] protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].]] Između [[14. 3.|14. marta]] i [[20. 5.|20. maja]] [[1944]]. [[druga proleterska divizija NOVJ|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] izvršile su nastupni marš od reke [[Lim (rijeka)|Lim]] do reke [[Ibar]] s jedne, i planina [[Povlen]] i [[Maljen]] s druge strane. Cilj ove operacije bio je podrška pokretu otpora u [[Srbija|Srbiji]], povezivanje sa lokalnim partizanskim snagama radi obezbeđivanja jače baze [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]], i stvaranje krupnijih operativnih formacija sa težištem u [[Srbija|Srbiji]]. Podršku ovom prodorom trebalo je da pruže [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija NOVJ]] forsiranjem [[Drina|Drine]] iz [[Bosna|Bosne]]. Komanda [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] smatrala je ovu pretnju ozbiljnom i napravila je plan sopstvenih protivdejstava. Preduzela je mere za preuzimanje inicijative, suzvijanje i onemogućavanje operacije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Za taktičko komandovanje dejstvima u [[Srbija|Srbiji]] zadužila je [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka|Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka]], generala Felbera. Istovremeno se Komanda [[Armijska grupa F|Ag F]] starala o koordinaciji dejstava generala Felbera sa [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopnom armijom]], odnosno sa [[5. SS korpus]]om u istočnoj Bosni i [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpusom]] u [[Sandžak]]u. [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka]] general Felber, iako nije raspolagao frontovskim snagama, formirao je kombinovani združeni odred od pozadinskih nemačkih, bugarskih i snaga [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] I [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]]. Glavnu masu njegovih snaga činile su snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su samoinicijativno uzele široko učešće u ovoj operaciji. Ovim kombinovanim snagama on je uspeo da spreči snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] da forsiraju [[Ibar]], i uspeo je da ih drži pod neporekidnim pritiskom, neprekidno ih napadajući, ometajući, uznemiravajući i slabeći. Sa svoje strane, [[5. SS korpus]] efikasno je sprečio pokušaje forsiranja [[Drina|Drine]] od strane [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije NOVJ]], a [[21. brdski armijski korpus (Nemačka)|21. korpus]] na polaznom području uspeo je da ugrozi neka važna područja za [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], oba uz značajno angažovanje [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]]. Tako su nakon 66 dana iscrpljujućih borbi [[druga proleterska divizija NOVJ|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] bile prinuđene da se povuku na polazne pozicije neuspevši da uspostave planirane veze i uporišne zone, čime je operacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] završena neuspehom. {{izdvojeni citat|„Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj „Grupa Morača“, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega [...].“ <ref>NAW, T-78, Roll 331, 6288808: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 16. maja 1944 (17. maj 1944.).</ref>|Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka od 16. maja 1944.}} {{izdvojeni citat|Pokušaj komunista da prodru u Srbiju sprečili smo... Nemačke snage u ovoj poslednjoj akciji nisu nas ometale ... potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} === Osovinske preventivne operacije jula i avgusta === [[Datoteka:Peko Dapcevic.jpg|minijatura|185px|[[General-potpukovnik]] [[Peko Dapčević]], komandant Operativene grupe divizija za proboj u Srbiju.]] {{Poseban članak|Operacija Röslein|Andrijevička operacija|Durmitorska operacija|Operacija Rübenschnitzel}} {{izdvojeni citat|„Titove bande imaju se napasti i uništiti, odn. zarobiti. Pristalice D.M.-a (četnici) ne smatrati neprijateljima.“<ref>NAW, T-501, Roll 255, 001260: Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.).</ref>|Naredba 923. Landeschuetzen-bataljonu za akciju „Dunav“ (29. Juli 1944.)}} {{izdvojeni citat|Jugoslovenska izbeglička vlada priznala je Tita za svog legitimnog predstavnika i vođu, a Šubašić je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 26. avgusta 1944.}} {{izdvojeni citat|[[Hermann Neubacher|Nojbaher]] konstatuje da je premijer Nedić verno služi nemačkim interesima. Slično je i s Dražom Mihajlovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30 avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Nemačka komanda Jugoistoka odlučila je da aktivno brani [[Srbija|Srbiju]], sprečavajući i razbijajući koncentracije snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u okolini. Obaveštajci štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] i komanda Jugoistoka pratili su i uspešno dekodirali radio-saobraćaj štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Na osnovu ovih i drugih obaveštajnih podataka, Nemci su imali vernu sliku kretanja jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Obe strane su bile svesne značaja Srbije za rat na Balkanu, pa je [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] nastojao da stvori koncentraciju snaga za prodor u [[Srbija|Srbiju]], dok su nemački štabovi nastojali u tome da ga onemoguće. Sve jedinice koje su se pomerale na istok sistematski su napadane na osetljivim mestima, kao što je na primer prelaz preko [[bosna (rijeka)|reke Bosne]]. Tako je, na primer, [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|11. divizija]] imala teške borbe sa [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizijom]] [[29. 7.|29]]-[[31. 7.|31. jula]] [[1944]], kojom prilikom je Peta kozaračka brigada imala 156 boraca izbačenih iz stroja, a poginuo je i komandant brigade [[Rade Kondić]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/163.htm Lj. Borojević, D Samardžija, R. Bašić: PETA KOZARAČKA BRIGADA], Narodna knjiga, Benjograd 1973 - strana 199</ref> Protiv [[Dvanaesti korpus NOVJ|12. korpusa NOVJ]] i njegovog pokušaja manevra prema Srbiji preduzet je od strane [[5. SS korpus]]a tokom jula [[1944]]. niz operacija (operacije Roze i Rezlajn). Neprekidne borbe dovele su do gubitaka i velikog zamora ljudstva. U oblasti [[Berane|Berana]] i [[Andrijevica|Andrijevice]] [[21. SS divizija|21. SS]] i delovi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] izveli su u julu neuspešnu [[andrijevička operacija|operaciju Draufgenger]] protiv Drugog udarnog korpusa NOVJ. Nakon prodora grupe Dapčević ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2.]] [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]]) preko [[Ibar|Ibra]], pod komandom štaba [[5. SS korpus]]a preduzeta je zapadno od Ibra najambicioznija operacija razbijanja koncentracije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] - [[durmitorska operacija|operacija Ribecal]]. [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska]] i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] uz učešće delova [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181]], [[369. legionarska divizija|369]], i [[21. SS divizija|21. SS divizije]], [[Divizija Brandenburg|2. puka Brandenburg]] i [[Crnogorski dobrovoljački korpus|četnika]], izvele su koncentričan napad na [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus NOVJ]]. [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] manevrom je izbegao napad i prebacio se preko [[Lim]]a u [[Srbija|Srbiju]]. Planirani napad na njega nije usledio, jer je [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] usled događaja u [[Rumunija|Rumuniji]] morala biti prebačena u istočnu [[Srbija|Srbiju]]. Prvih dana septembra, pod borbom protiv delova [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], preko [[Drina|Drine]] se u [[Srbija|Srbiju]] prebacio i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus]]. === Treći prodor NOVJ u Srbiju (leto 1944.) === {{main|Treći prodor NOVJ u Srbiju|Bitka na Kopaoniku 1944.}} [[File:Proboj partizana u Srbiju 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ na putu za Srbiju, nakon žestokih borbi sa Nemcima. 4. avgust 1944.]] [[Treći prodor NOVJ u Srbiju]],<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> poznat i kao Prodor operativne grupe divizija u južnu Srbiju,<ref>https://znaci.org/00001/236.htm</ref> bila je operacija [[NOVJ]], preduzeta tokom jula i avgusta 1944. godine, u cilju povratka partizana u Srbiju i oslobođenja zemlje. Neposredni operativni cilj bio je spojiti se sa partizanima u južnoj Srbiji, protiv kojih su udružene osovinske snage vodile [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničku operaciju]]. Operativnu grupu divizija za proboj činile su [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska]], [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiška]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija NOVJ]].<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> Zapovednik ove operative grupe bio je general [[Peko Dapčević]]. Ovom prodoru prethodila su dva neuspešna [[Prodor NOVJ u Srbiju|prethodna prodora]], a iz trećeg pokušaja su končano uspeli da ostvare svoje operativne namere. [[4. 8.]] 1944. Između Raške i Kosovske Mitrovice Operativna grupa divizija NOVJ u borbi protiv delova nemačke 7. SS divizije Princ Eugen i 1. brdske divizije, forsirala reku Ibar i izbila na zapadne padine [[Kopaonik]]a. U borbi je ubila 282, ranila preko 520 i zarobila 37 neprijateljskih vojnika, a iz nemačkog zarobljeništva oslobodila 12 Rusa i 80 Italijana. Zaplenjena je velika količina oružja i municije. Jedinice NOVJ su imale 52 poginula i 136 ranjenih boraca.<ref name="Operativna grupa divizija">[https://znaci.org/odrednica.php?slug=operativna-grupa-divizija Operativna grupa divizija]</ref> [[6. avgusta]] 1944. godine, na planini Kopaonik (između Suvog Rudišta, Bukove glave, Brusa i Aleksandrovca), započele su [[Bitka na Kopaoniku 1944.|četvorodnevne borbe]] između Operativne grupe divizija NOVJ i 4. grupe četničkih jurišnih korpusa (1, 2, 3. i 5. četnički jurišni korpus, ukupne jačine oko 10.000 boraca). U oštrim borbama jedinice NOVJ su razbile četnike i potisnule ih ka dolini reke Zapadne Morave, nanevši im gubitke od 522 poginula, 637 zarobljenih, većeg broja ranjenih, a deo četnika je dezertirao, zaplenivši pritom veću količinu ratne opreme.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Istog dana, goneći razbijene četnike iz 4. grupe jurišnih korpusa u pravcu komunikacije Aleksandrovac - Jošanička Banja, jedinice NOVJ ubile su 46, ranile 84 i zarobile 292 četnika, dok su same imale 2 poginula borca.<ref name="Operativna grupa divizija"/> [[7. avgusta]] 1944. godine na planini Kopaonik, jedinice Operativne grupe divizija NOVJ napale su četnički 1. ravnogorski i Valjevski korpus. U oštrim borbama četnici su pretrpeli gubitke od 404 poginula, više ranjenih i 347 zarobljenih.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Gubici jedinica NOVJ iznosili su 20 poginulih i 45 ranjenih.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Zaplenjeni su topovi, puške, municija i veća količina druge opreme. Goneći četnike, 2. proleterska udarna brigada, posle kraće borbe, zauzela je naselje [[Brus]].<ref name="Operativna grupa divizija"/> 9/10. avgusta jedinice NOVJ ušle su u [[Aleksandrovac]]. === Topličko-jablanička operacija === {{main|Topličko-jablanička operacija 1944}} [[File:Partizanske snage prelaze u Toplicu 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ u Srbiji, avgusta 1944. Partizanske snage prelaze u Toplicu, posle prelaska Ibra.]] [[Datoteka:Koča Popović.jpg|mini|185px|General [[Koča Popović]], komandant [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]]: "''Spolja posmatrano, elementi koji se sukobljavaju nesrazmerni su: na jednoj strani broj, organizacija, naoružanje, garnizoni, prevozna sredstva, obezbeđena ishrana — na drugoj glad, umor, bose noge i pobeda, stvarna, neuništiva snaga''".<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/29_6.htm</ref>]] [[Topličko-jablanička operacija]] predstavlja početnu fazu bitke za Srbiju. Dok je [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] vodila operacije u cilju sprečavanja prelaska snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]] iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], komandant [[Srbija|Srbije]], general [[Hans Felber]], imao je zadatak da otkloni pretnju od novoformiranih snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] unutar [[Srbija|Srbije]]. Osnovni vojni cilj bitke za Srbiju bile su komunikacije od vitalnog značaja na Balkanu, a upravo na najosetljivijem mestu, u prostoru između dve jedine komunikacije, južnomoravske i ibarske, formirala se, uz savezničku pomoć, najbrojnija grupacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]. Protiv jake partizanske grupacije nemački general Felber isplanirao je i pokrenuo niz operacija radi njenog razbijanja. Ovaj niz sastojao se od tri sukcesivne operacije, '''[[Topličko-jablanička operacija 1944|Operaciju "Trumpf"]]''' ({{jez-nem|Trumpf}} - Adut), '''[[topličko-jablanička operacija 1944|"Halali"]]''' ({{jez-nem|Hallali}}) i '''[[topličko-jablanička operacija 1944|"Keraus"]]''' ({{jez-nem|Kehraus}} - Poslednji ples). Ovaj niz povezanih operacija, zajedno sa protivaktivnostima jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], u posleratnoj jugoslovenskoj istoriografiji dobio je zajednički naziv "''Topličko-jablanička operacija''". Budući da general Felber nije raspolagao frontovskim jedinicama, već samo policijskim i teritorijalnim, angažovao je šarolike osovinske snage. Pored uobičajenih kvisliških snaga (bugarskih okupacionih trupa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]], [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]), tokom ovih operacija najznačajniji saveznik bile su mu jedinice [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. S obzirom da je [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] smatrao svojim vitalnim interesom likvidaciju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Srbiji, angažovanje [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] bilo je reprezentativno: zapaženu ulogu imala je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]], kao glavna mobilna formacija u Srbiji, kao i [[Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO|Rasinsko-toplička grupa korpusa]] i [[Drugi kosovski korpus JVuO]]. Zahvaljujući brojčanoj i tehničkoj nadmoći, trupe generala Felbera su uspele da potisnu jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sa slobodne teritorije. Sve tri divizije NOVJ našle su se na uskom prostoru, sa neprijateljima ispred, a bugarskom i albanskom granicom pozadi.<ref name="znaci.org"/> Elastičnom odbranom i manevrisanjem između neprijateljskih kolona, ove jedinice su ipak izbegle veće gubitke. Istovremeno sa bitkom protiv NOVJ, general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je naređivao da se Srbija "očisti" od komunista i njihovih simpatizera među stanovništvom.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> === Prodor partizana u zapadnu Srbiju === {{main|Bitka na Jelovoj gori|Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|Operacija Cirkus}} [[Datoteka:Bacačko odeljenje Četvrte proleterske brigade.jpg|minijatura|Bacačko odeljenje [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske brigade]] u zapadnoj Srbiji, jesen 1944.]] [[Datoteka:Valjevo 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Valjevu 21. septembra 1944 godine. S desna na levo: 2. [[Života Đermanović]] 3. [[Vaso Jovanović]], komandant I prol. div 4. [[Peko Dapčević]] 5. [[Sreten Žujović]] 6. [[Mijalko Todorović]].]] [[Datoteka:Topola 1944.jpg|minijatura|Zbor u oslobođenoj Topoli oktobra 1944.]] Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije: {{izdvojeni citat|U nadovezi na dogovor od 15. 8. saopštava se, da se za izdavanje četničkim jedinicama mogu staviti na raspolaganje, u najboljem slučaju, sledeća oružja: 7.000 pušaka 6,5 mm (ital.) sa po 100 metaka 50 teš. mitraljeza 8 mm (ital.) sa po 13.000 metaka 42 laka bacača 4,5 mm (ital.) sa po 250 metaka. Upozorava se na to, da je time iscrpljena celokupna zaliha italijanske pešadijske municije u domenu Komandanta Jugoistoka i da se nove pošiljke mogu očekivati tek od oktobra 1944. godine i to u ograničenom obimu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_228.htm Obaveštenje operativnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 16. avgusta 1944. obaveštajnom odeljenju o odobrenim količinama oružja i municije četničkim jedinicama]</ref>|Obaveštenje komande Jugoistoka o odobravanju oružja i municije četnicima (16. avgust 1944.)}} U [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]] partizanski [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] razbio je 9. septembra 1944. četničku glavninu; od tog trenutka Draža Mihailović i njegove jedinice prestali su biti politički i vojni faktor u Srbiji.<ref name="Švarm"/> Prvi korpus je imao dosta nevolja da oslobodi [[Valjevo]]. Nemci, koji su odstupali, i za koje je ovo bio ključni položaj, odlučili su da ga po svaku cenu zadrže i garnizon se učvrstio sve do zadnjeg čoveka u poslednjem uporištu oko kasarne pretvorene u tvrđavu veoma dobro planiranim i izvedenim fortifikacijskim sistemom. U bici koja je nastala, partizani su pretrpeli teške gubitke i savladali su neprijatelja tek kad su dva saveznička "bofajtera" sa raketama, pozvana iz Italije, zadala završni udarac opkoljenom garnizonu, obrušavajući se i ispaljujući rakete iz neposredne blizine na zgradu kasarne.<ref name="ReferenceB">https://www.znaci.org/00001/1_16.htm</ref> Brzi pad Valjeva iznenadio je mnoge žitelje koji su sarađivali s okupatorom i nisu imali vremena da organizuju bekstvo. Tu su spadali: pristalice Nedića i Ljotića, kao i neki četnici. Na fasadi jedne kuće još uvek su stajale parole: "''Neka dugo živi Ljotić! Smrt boljševičkom ološu!''", koje vlasnik, uprkos grčevitih napora u zadnjem času, nije uspeo da izbriše.<ref name="ReferenceB"/> U oslobođenom Valjevu je obavljena koncentracija ljudstva i potom se krenulo ka Aranđelovcu, 60&nbsp;km južno od Beograda. Septembra meseca 1944 godine Kolubarski korpus JVUO i Nemci su zajedno branili [[Ub]] od jedinica Narodnooslobodilačke vojske.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> === Prodor Crvene armije u istočnu Srbiju === [[Datoteka:Oslobođena teritorija septembra 1944.jpg|minijatura|Oslobođena i poluoslobođena teritorija u vreme izbijanja Sovjetske armije na jugoslovensku granicu, 6. septembra 1944.]] [[Datoteka:Oslobođenje Srbije.jpg|minijatura|Dejstva NOVJ i Crvene Armije u Srbiji]] {{izdvojeni citat|Otpor Rusima od strane četnika malo vjerovatan; upitan i nastavak borbe protiv partizana s obzirom na porast neprijateljskih aktivnosti protiv okupacione sile; neke četničke vođe će je sigurno nastaviti, s obzirom da im drugo ne preostaje; zadatak okupacione sile je da podrži koliko može one četnike koji su za nastavak borbe, ukoliko se tako može osigurati vlastita pozadina.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=588&rec=311&roll=193 National Archive Washington, T311, Roll 193, frame no. 000585.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Serbien: </br> Auf Grund z.T. aus s.Q. stammender Meldungen kann mit Widerstand nationalserb. Kräfte gegenüber Russland nicht gerechnet werden. Bis aus vielerlei Quellen vorliegenden Meldungen, wonach serbischer Boden von russ. Truppen nicht betreten werden soll, verdienen wenig Glauben, zumal nach einem Aufruf König Peters der verbündete Russe an den Grenzen begrüsst werden soll. Wieweit darüber hinaus Masse der Cetnikverbände in Zukunft Kampf gegen Tito fortsetzen wird, erscheint bei zunehmender Aktivität gegen Okkupator zumindest fraglich. Dass DM einige Unterführer und Cetnikkräften fortzusetzen wünschen, muss als erwiesen gelten, da anderer Weg nicht verbleibt. Aufgabe der Besatzungsmacht kann es daher nur noch sein, verbleibende kampfwillige Cetnikverbände so weit zu unterstützen, als sie für Freikämpfen eigenen rückwärtigen Gebietes in Frage kommen."}})</ref>|Večernji izvještaj obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] za 14. septembar 1944.}} U vezi sa izbijanjem Crvene armije u Rumuniju i njenim približavanjem, u istočnoj Srbiji pristupljeno je formiranju 45. divizije. Potom je osnovan 14. korpus, u čiji sastav su ušle: 23, 25. i 45. divizija, za sadejstvo jedinicama Crvene armije. Prilikom formiranja 14. korpus je imao 51.927 boraca. Korpus je preduzeo dalje nadiranje ka Dunavu u cilju što bržeg uspostavljanja veze sa Crvenom armijom.<ref name="znaci.org"/> Nemačka komanda je očekivala izbijanje snaga Crvene armije na granice Jugoslavije. Zbog toga je grupisala u istočnoj Srbiji jake snage da spreče prodor Crvene armije. Glavninu neprijateljskih snaga sačinjavala je nemačka [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] i dva puka »Branderburg« sa više manjih jedinica. Dve divizije 14. korpusa NOVJ upućene su prema Velikoj Moravi da dejstvuju na komunikacije prema Beogradu i u pozadini ove nemačke grupacije. {{izdvojeni citat|Loša situacija u Srbiji: zbog pomanjkanja vlastitih snaga, napredovanje partizana se može još samo usporiti; politika upotreba četnika pri tome je od nesmanjene važnosti, te će biti nastavljena svim sredstvima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=763&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000758.] <br /> ({{jez-njem|"Es kommt also darauf an, gegenüber die Banden in Serbien weiterhin mit unterlegenen Kräften eine Verzögerungstaktik zu betreiben in der Hoffnung, daß durch innerpolitischen Gegensätze oder Versorgungsschierigkeiten ihre Stoßkraft gescwächt wird. Ein Einspannen noch kampfbereiter Cetniks ist dabei von unverminderter Bedeutung und wird mit allem Mitteln betrieben."}})</ref>|[[Maximilian von Weichs|Weichs]]ova ocjena situacije od 17.9.44 (18. septembar 1944.)}} Posle gotovo dvonedeljnih borbi jedinica 14. korpusa, uz sadejstvo 113. i 223. divizije, artiljerije i tenkova Crvene armije, otpor nemačke grupe je slomljen, gradovi su oslobođeni, ali glavnini nemačke grupacije je uspelo da se povuče. Uništena je tek pred Beogradom.<ref name="znaci.org"/> === Savezničko bombardovanje === {{Poseban članak|Bombardovanje Beograda 1944.|Operacija Ratweek}} [[Operacija Nedelja pacova]] ({{jez-engl|Ratweek}}) je bila [[savezničke sile|saveznička]] operacija bombardovanja nemačkih snaga i komunikacija u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Operaciju Ratweek zajednički su izvele krupne snage savezničkog vazduhoplovstva i posebno dodeljene snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] protiv za Nemce vitalnih komunikacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] tokom prve nedelje septembra [[1944]]. Cilj operacije bio je otežavanje položaja, smanjenje borbene moći, i posebno onemogućavanje manevrisanja nemačkih snaga na [[Balkan]]u. Operacija je izvedena sa velikim vojnim uspehom, čime je nemačka komanda onemogućena da manevrom upotrebi svoje snage iz [[Grčka|Grčke]] na susednim evropskim ratištima. Nemcima je onemogućeno marševsko manevrisanje - njihove snage u pokretu su razdvojene na mnogo grupa, vezane za položaje i naterane na dugotrajno probijanje pod borbom. Ova izolacija krupnih nemačkih snaga omogućila je brzo [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenje Srbije]], uspešno izvođenje [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] i forsirano napredovanje [[Crvena armija|Crvene armije]] u južnu [[Mađarska|Mađarsku]], što je bilo od velikog značaja za okončanje rata u [[Evropa|Evropi]]. Usled masovne upotrebe teških bombardera operacija je prouzrokovala znatne civilne žrtve. [[Savezničke sile|Savezničke]] vazdušne snage su više puta bombardovale nemačka uporišta u [[Beograd]]u. Infrastruktura u Beogradu je sukcesivno bombardovana u aprilu, maju, junu, julu i poslednji put u septembru 1944. godine.<ref>dr Momčilo Pavlović: "Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta" (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)</ref><ref>Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945", Air University Press, Alabama 2008</ref><ref>MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES</ref> Najteže civilne žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja [[16. 4.|16.]] i [[17. 4.|17.]] aprila [[1944]]. godine, što se poklopilo sa pravoslavnim [[Uskrs]]om. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u [[Fođa|Fođi]] na jugu Italije. Samo u udarima 16. i 17. aprila učestvovalo je 600 velikih četvoro-motornih bombardera, koji su ispuštali bombe sa 3000-5000 metara.<ref>Jovan Marjanović, Istorija Beograda, 3 knjiga, 1974, str. 548.</ref> 17. aprila je pogođen i koncentracioni logor [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]], kada je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno. U toku savezničkih bombardovanja Beograda (njih ukupno jedanaest, od aprila do septembra 1944. godine) je stradalo gotovo 1.200 građana, a preko 5.000 povređeno.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2018-06-27 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> Posebno velik broj civilnih žrtava je bio prilikom bombardovanja Leskovca 6. septembra 1944. === Niška operacija === {{Poseban članak|Niška operacija 1944.}} [[Datoteka:Miting u oslobođenom Leskovcu 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Leskovcu, 1944.]] [[Niška operacija 1944.|Nišku operaciju]] izvele su snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Bugarska armija|Bugarske armije]] uz sadejstvo sovjetskog vazduhoplovstva protiv nemačkih snaga na prostoru [[Niš]] - [[Leskovac]] - [[Vlasotince]]. Operacija je započela [[8. oktobar|8. oktobra]] [[1944]]. i trajala je 7 dana. Snage napadača ostvarile su znatnu brojčanu premoć i pred početak operacije zauzele povoljne pozicije, i tokom nastupanja naterale su nemačke jedinice na povlačenje, opkolile ih, razbile i nanele im težak poraz. Oslobođena je dolina [[Južna Morava|Južne Morave]] i sva mesta istočno od nje. Tokom operacije ispoljile su se slabosti u sadejstvu između jugoslovenskih i bugarskih jedinica, što je omelo postizanje još većeg uspeha. Neprihvatljivo ponašanje bugarskih jedinica tokom borbe i van nje dovelo je do zategnutosti i krize u odnosime dve strane. === Beogradska operacija === {{Poseban članak|Beogradska operacija}} [[Datoteka:Prva proleterska brigada u Beogradu oktobra 1944.jpg|mini|[[Prva proleterska udarna brigada]] u [[Beograd]]u oktobra [[1944]].]] [[Beogradska operacija]] predstavlja jednu od najvećih i najznačajnijih bitaka na [[Balkan]]u u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Operacija je trajala od 12. do [[20. 10.|20. oktobra]] [[1944]]. godine i predstavljala je deo opsežnog operativnog plana Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije i NOVJ, nadovezujući se bez zastoja na operacije u istočnoj Srbiji i nastavljajući se gonjenjem neprijatelja kroz [[Srem]]. Združene jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]] nanele su u ovoj operaciji nemačkoj Armijskoj grupi "Srbija" težak poraz, oslobodile su Beograd, glavni grad [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i veliki deo [[Srbija|Srbije]]. Oslobođenjem Beograda okončana je 1287 dana duga nemačka okupacija glavnog grada Jugoslavije. [[Beograd]] je (uz djelomično [[Pariz]]) bio jedini [[glavni grad]] u Evropi u čijem je oslobađanju sa armijama velikih antifašističkih sila ravnopravno učestvovala regularna nacionalna vojska, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodno oslobodilačka vojska Jugoslavije]].<ref name="Švarm">{{Cite web |title=Oslobođenje Beograda: Naši tragični, slavni i veliki dani |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes |access-date=2012-07-15 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603110346/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes }}</ref> [[Beograd]] je po oslobođenju postao vojni, politički i administrativni centar i sedište vlade nove, [[SFRJ|druge Jugoslavije]]. == Kasniji razvoj == {{main|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|Operacija Mostobran Kraljevo|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|thumb|Nemački vojnici se povlače iz Srbije.]] {{izdvojeni citat|„Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.“ <ref name="sr.wikisource.org"/>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Nakon poraza u Srbiji, ostaci nemačkih snaga su pokušali da se probiju na zapad, ka granicama [[Treći Rajh|Trećeg Rajha]]. {{izdvojeni citat|Jedinice koje su pokušavale da se probiju bile su sastavljene na brzu ruku od ostataka nekih pet-šest različitih divizija i, posmatrajući mrtve, prepoznavali smo poznate oznake: runolist "Prve alpske divizije" i dvostruku munju divizije "Princ Eugen". Kolo sreće se zaista okrenulo otkako smo stajali licem u lice sa ovim istim jedinicama u onim ranim, opasnim danima u bosanskim planinama.<ref name="ReferenceB"/>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Oslobođenjem Beograda, gerilska faza narodnooslobodilačke borbe se završila. Za nekoliko nedelja Srbija, Makedonija, Crna Gora, Hercegovina, Dalmacija i velika područja Bosne i Hrvatske bili su oslobođeni. Nemci su sada bili u potpunom povlačenju i njihova strategija bila je usmerena jedino na to da sačuvaju komunikacije kojima su odstupali. Sukladno tome, oni su sakupili glavninu svojih snaga da održe glavnu komunikaciju na liniji [[Sarajevo]]—[[Brod]]—[[Zagreb]] sa golim minimumom teritorije potrebne za odbranu.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/1_17.htm</ref> Severoistočno od Broda, štiteći drugi bok odstupnice koju je ozbiljno ugrožavala Crvena armija, Nemci su pružali snažan otpor u [[Srem]]u. Ovde je stabilizovan [[sremski front]], na kome su se Nemci očajnički odupirali udruženim snagama Rusa, Jugoslovena i Bugara. U međuvremenu, na severu Jugoslavije, u Hrvatskoj i Sloveniji, Nemci su pripremali odbrambene linije na koje su mislili da se konačno povuku. U periodu od dva-tri meseca, gerilsko ratovanje pretvorilo se u frontalni rat, koji je bio sasvim nov za partizane.<ref name="ReferenceC"/> Neposredno po završetku bitke za Srbiju, u ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta sumira se stanje na terenu te konstatuje početak nove faze rata: {{izdvojeni citat|U novembru 1944. nastupilo je na Sremskom frontu i prema frontu na Drini jedno zatišje. Poslednje ruske jedinice krenule su u Mađarsku. Najširi slojevi stanovništva bivše Jugoslavije sada u Titu nisu više gledali crvenog šefa bandi, nego kao borca za nacionalno oslobođenje, koji uživa poverenje kralja Petra. Ovo poslednje bilo je veoma važno za prostor Srbije. Dogovor Tita sa Jugoslovenskom izbegličkom vladom značio je težak udar, ako ne i smrtonosni, za četnike i vladu Milana Nedića.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Englezi u Solunu)}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/236.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 1], Beogradska knjiga, Beograd 1984 * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984 * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_7.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 7 - januar - maj 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_9.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 9 - jun - 20. avgust 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_10.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 10 - borbe u Vojvodini (novembar-decembar 1944.)], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_11.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 11 - 21. avgust - 10. septembar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 12 - 11-30. septembar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_13.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 13 - 1-15. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * Elizabet Barker: BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Britanska politika na Balkanu u Drugom svjetskom ratu], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978. * Referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u School of Slavonic and East European Studies University of London - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, u [https://www.znaci.org/00001/171.htm Britanska politika na Balkanu u Drugom svjetskom ratu], Delo, Ljubljana-Zagreb 1978. * [https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: Rat na Balkanu] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/29.htm Koča Popović, Beleške uz ratovanje], BIGZ. Beograd 1988. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima]] == Vanjske veze == {{commonscat|Battle for Serbia (1944)}} * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 20. septembra 1944,] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944,] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_107.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 9. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji na Jugoistoku] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. Komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji] * [https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: Rat na Balkanu] * [https://www.znaci.org/00001/29_5.htm Koča Popović: BELEŠKE UZ RATOVANjE] * [http://blog.b92.net/text/12861/Bitka-za-Srbiju-%5B1%5D--blize-odredjenje-vrste-zbivanja-i-akteri/ Bitka za Srbiju 1 - Bliže određenje vrste zbivanja i akteri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623052602/http://blog.b92.net/text/12861/Bitka-za-Srbiju-%5B1%5D--blize-odredjenje-vrste-zbivanja-i-akteri/ |date=2012-06-23 }} * [http://blog.b92.net/text/12882/Bitka-za-Srbiju-%5B2%5D--organizovanje-snaga-posedanje-pozicija/ Bitka za Srbiju 2 - Organizovanje snaga i posedanje pozicija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831152715/http://blog.b92.net/text/12882/Bitka-za-Srbiju-%5B2%5D--organizovanje-snaga-posedanje-pozicija/ |date=2011-08-31 }} * [http://blog.b92.net/text/12910/Bitka-za-Srbiju-%5B3%5D--NOVJ-napada/ Bitka za Srbiju 3 - NOVJ napada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030081131/http://blog.b92.net/text/12910/Bitka-za-Srbiju-&#91;3&#93;--NOVJ-napada/ |date=2013-10-30 }} * [http://blog.b92.net/text/12933/Bitka-za-Srbiju-%5B4%5D--Crvena-armija-napada/ Bitka za Srbiju 4 - Crvena armija napada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030081136/http://blog.b92.net/text/12933/Bitka-za-Srbiju-%5B4%5D--Crvena-armija-napada/ |date=2013-10-30 }} * [http://blog.b92.net/text/12941/Bitka-za-Srbiju-%5B5%5D--Na-ulicama-Beograda/ Bitka za Srbiju 5 - Na ulicama Beograda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030070612/http://blog.b92.net/text/12941/Bitka-za-Srbiju-&#91;5&#93;--Na-ulicama-Beograda/ |date=2013-10-30 }} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} {{Drugi svjetski rat}} {{Izabran}} {{DEFAULTSORT:Srbija, bitka}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] 9z51j9ow6asiav1fqwsvxq9f1shftcx 0 167451 42605744 42332516 2026-06-05T15:40:25Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605744 wikitext text/x-wiki {{Televizijska emisija | ime = Otpisani | slika = Otpisani.JPG | opis_slike = Glavni junaci serije, s leva na desno: <br /> Paja, Prle, Mile, Tihi i Zriki | naslov = | ime2 = | žanr = [[akcija]]<br />[[drama]]<br />[[ratni film|ratni]] | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije|Televizija Beograd]] | tvorac = | scenarista = Dragan Marković | režija = [[Aca Đorđević]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Dragan Nikolić]]<br />[[Vojislav Brajović]]<br />[[Predrag Manojlović]]<br />[[Čedomir Petrović]]<br />[[Vladan Holec]]<br />[[Pavle Vujisić]]<br />[[Aleksandar Berček]]<br />[[Rade Marković (glumac)|Rade Marković]]<br />[[Stevo Žigon]]<br />[[Vasa Pantelić]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = [[Milivoje Marković]] | država = {{flagcountry|SFRJ}} | jezik = [[Srpsko-hrvatski]] | sezone = | epizode = 13 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = [[Milorad Marković]] | kamera = | trajanje = 45 minuta | produkcija = [[RTV Beograd]] | distributer = [[RTV Beograd]] | kanal = [[RTS|RTB 1]] | format_slike = | format_tona = | premijerno_prikazivanje = RTB 1 | početak = [[1974]]. | kraj = | status = | prethodnik = | naslednik = [[Povratak otpisanih (TV serija)|Povratak otpisanih]] | srodstvo = film [[Otpisani (film)|Otpisani]] | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 0071028 | tv_com_id = }} '''Otpisani''' je jugoslovenska [[TV serija|televizijska serija]], snimljena u produkciji [[Radio-televizija Srbije|Televizije Beograd]] [[1974]]. godine. Serija prati avanture mladih ilegalaca u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Beogradu]] za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Nastala je po istoimenoj knjizi Dragana Markovića, a usporedo sa snimanjem serije, snimljen je i film „[[Otpisani (film)|Otpisani]]“, koji predstvalja spoj prve dve epizode serije (''za razliku od serije, koja je snimljena u crno-beloj tehnici, film je snimljen u boji''). Zbog velike popularnosti serije, dve godine kasnije, snimljen je nastavak pod nazivom „[[Povratak otpisanih (TV serija)|Povratak otpisanih]]“. Seriju je režirao, [[Aca Đorđević|Aleksandar Aca Đorđević]], a scenario su napisali [[Dragan Marković (reditelj)|Dragan Marković]] i [[Siniša Pavić]]. Glavni junaci serije bili su tada mladi glumci - [[Voja Brajović]], [[Dragan Nikolić]], [[Predrag Miki Manojlović]], [[Čedomir Petrović]] i [[Aleksandar Berček]], a pored njih veće uloge su ostvarili i glumci - [[Stevo Žigon]], [[Rade Marković]], [[Dragomir Felba]] i [[Vasa Pantelić]]. == O seriji == Televizijska serija „Otpisani“ bazirana je na istoimenoj knjizi i zasniva se na spoju izmišljenih i istinitih događaja iz vremena ilegalnog otpora okupatoru, tokom [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupacije Beograda]] za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], od 1941. do 1945. godine. Iako dosta izmenjeni, mnogi delovi serije su nastali prema stvarnim događajima, kao što su - [[Spasavanje Aleksandra Rankovića iz zatvora 1941.|spasavanje Aleksandra Rankovića]] iz zatvorske bolnice u Vidinskoj ulici, jula 1941; paljenje garaže u Grobljanskoj ulici, avgusta 1941; ubistvo agenata Đorđa Kosmajca i Obrada Zalada u ulici Cara Uroša, marta 1942; rad [[Ilegalne štamparije i skloništa KPJ u okupiranom Beogradu|ilegalne štamparije u Beogradu]], koja je funkcionisala na dve lokacije 1941-1944. i dr. Za razliku od prvog dela, nastavak serije, pod nazivom „[[Povratak otpisanih (TV serija)|Povratak otpisanih]]“ se ne temlji ni na kakvim stvarnim događajima (''izuzev prikazanih borbi za [[Beogradska operacija|oslobođenje Beograda]], oktobra 1944. i epizode „Most“ u kojoj je prikazan lik učitelja [http://en.wikipedia.org/wiki/Miladin_Zari%C4%87 Miladina Zarića], koji je samoinicijativno onemogućio rušenje tada jedinog [[Savski most (Beograd)|mosta na Savi]]''), već je čist plod mašte autora. Serija, kao i film, je bila veoma gledana i dostigla je kultni status u čitavoj Jugoslaviji, a popularna je i danas pa se prilikom svake reprize prikazuje u udarnom terminu i samim tim je najgledaniji program. Jedan od razloga popularnosti je i taj jer za razliku od filmova i serija, snimanih u to vreme, nije prikazivala rat iz vizure komunističke partije nego iz ugla običnog sveta. Isto tako, likovi iz serije su veoma odudarali od stereotipa komunističkih ilegalaca. Radilo se o običnim ljudima sa društvene margine, uličnim herojima, švercerima, studentima - sa svim svojim ljudskim vrlinama i manama. Sam komunizam se u seriji veoma retko spominje i serija je orijentisana na prikazivanje čoveka u borbi protiv okupatora i gotovo je lišena bilo kakve političke obojenosti i stoga je glavni motiv serije „večna borba dobra i zla“. Pored glavnih junaka Prleta i Tihog, kao glavnih protagonista, kod publike se izdvojio i lik negativnog-junaka, majora Krigera, u izuzetnom tumačenju glumca Steve Žigona, koji je tom ulogom postao jedna od glumačkih ikona jugoslovenske kinematografije i postavio stereotip svih likova nemačkih okupatorskih vojnika. Takođe, kultni status i popularnost doživela je i glavna muzička tema serije, kompozitora Milivoja Miće Markovića, koja je popularna od TV džinglova, muzike na utakmicama i svadbama, veseljima do zvonjave mobilnih telefona. == Spisak epizoda == Spisak epizoda i datum premijernog emitovanja: {| class="wikitable" |- ! width="200" style="background:#ccccff"|Epizoda ! width="130" style="background:#ccccff"|Prvo prikazivanje |- | '''[[Bolnica (Otpisani)|1. Bolnica]]''' | align=center|22. decembar 1974. |- | '''[[Garaža (Otpisani)|2. Garaža]]''' | align=center|29. decembar 1974. |- | '''[[Izdajnik (Otpisani)|3. Izdajnik]]''' | align=center|5. januar 1975. |- | '''[[Štamparija (Otpisani)|4. Štamparija]]''' | align=center|12. januar 1975. |- | '''[[Pečurke (Otpisani)|5. Pečurke]]''' | align=center|19. januar 1975. |- | '''[[Kanal (Otpisani)|6. Kanal]]''' | align=center|26. januar 1975. |- | '''[[Banjički logor (Otpisani)|7. Banjički logor]]''' | align=center|2. februar 1975. |- | '''[[Poštar (Otpisani)|8. Poštar]]''' | align=center|9. februar 1975. |- | '''[[Paja Bakšiš (Otpisani)|9. Paja Bakšiš]]''' | align=center|16. februar 1975. |- | '''[[Vlada Rus (Opisani)|10. Vlada Rus]]''' | align=center|23. februar 1975. |- | '''[[Provala (Otpisani)|11. Provala]]''' | align=center|2. mart 1975. |- | '''[[Ranjenici (Otpisani)|12. Ranjenici]]''' | align=center|9. mart 1975. |- | '''[[Brodogradilište (Otpisani)|13. Brodogradilište]]''' | align=center|16. mart 1975. |} == Uloge == <table border=0><tr valign="top"> <td> {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Dragan Nikolić]] || Prle |- | [[Vojislav Brajović]] || Tihi |- | [[Predrag Manojlović]] || Paja Bakšiš |- | [[Čedomir Petrović]] || Zriki |- | [[Vladan Holec]] || Mile |- | [[Stevo Žigon]] || Major Kriger |- | [[Bata Kameni]] || Vođa patrole |- | [[Rudolf Ulrih]] || Pukovnik Miler |- | [[Aleksandar Berček]] || Čibi |- | [[Dragomir Felba]] || Striko |- | [[Rade Marković (glumac)|Rade Marković]] || Milan |- | [[Slobodan Aligrudić]] || Skale |- | [[Ljubica Ković]] || Ivana |- | [[Žarko Radić]] || Boban |- | [[Dragan Maksimović]] || Simke |- | [[Ivan Bekjarev]] || Cane Kurbla |- | [[Miroljub Lešo]] || Slavko |- | [[Dušan Perković]] || Nikola |- | [[Vasa Pantelić]] || Krsta Mišić |- | [[Predrag Milinković]] || Gojko |- | [[Strahinja Mojić]] || Agent |- | [[Dušan Vujinović]] || Limar |- | [[Milivoje Tomić]] || Knjigovezac |- | [[Cane Firaunović]] || Kenig |- | [[Miroslav Bijelić]] || Bauer |- | [[Božidar Pavićević]] || Dinst |- | [[Mihajlo Janketić]] || Vlada Rus |- | [[Neda Arnerić]] || Rut |- | [[Miodrag Milovanov]] || Inženjer Babić |} <td> {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Danilo Lazović]] || Srba |- | [[Svetlana Bojković]] || Olivera |- | [[Jelena Čvorović]] || Nina |- | [[Aleksandar Hrnjaković]] || Miro |- | [[Branko Cvejić]] || Džokej |- | [[Slobodanka Žugić]] || Klara |- | [[Pavle Vujisić]] || Poštar Joca |- | [[Slobodan Novaković]] || Cvika |- | [[Zlata Numanagić]] || Dragana |- | [[Vidoje Vujović]] || Stražar |- | [[Radmila Teodorović]] || Lili |- | [[Nikola Jovanović]] || Major Frank |- | [[Zorica Mirković]] || Milica |- | [[Dragomir Čumić]] || Sirano |- | [[Marko Todorović]] || Stevan |- | [[Srboljub Milin]] || Kosinus |- | [[Braca Gavrilović]] || Uvce |- | [[Vera Dedić]] || Lenče |- | [[Đorđe Jelisić]] || Zare |- | [[Josif Tatić]] || Nenad |- | [[Vesna Pećanac]] || Marija |- | [[Janez Vrhovec]] || Ministar |- | [[Nada Kasapić]] || Ministrova supruga |- | [[Rastislav Jović]] || Cibe |- | [[Ramiz Sekić]] || Agronom |- | [[Mida Stevanović]] || Zoran |- | [[Mihajlo Paskaljević]] || Spira |- | [[Voja Mirić]] || Doktor Borić |} <td> {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Miodrag Radovanović]] || Inženjer Ristić |- | [[Zorka Manojlović]] || Zrikijeva majka |- | [[Ivan Manojlović]] || Nemački general |- | [[Tatjana Lukjanova]] || Slavkova majka |- | [[Predrag Ćeramilac]] || Vajar |- | [[Milan Puzić]] || Draganin teča |- | [[Bogoljub Petrović]] || Železničar |- | [[Ljiljana Sedlar]] || Stevanova supruga |- | [[Žiža Stojanović]] || Uvcetova supruga |- | [[Eugen Verber]] || Hans Šmit |- | [[Božidar Savićević]] || Čika Marko |- | [[Zoran Stoiljković]] || Šule |- | [[Melita Bihalji]] || Nemica |- | [[Predrag Panić]] || Moma |- | [[Mladen Nedeljković]] || Uroš |- | [[Zoran Milosavljević]] || Doktor Janković |- | [[Ivan Šebalj]] || Bane |- | [[Miomir Radević]] || Ratko |- | [[Faik Imeri]] || Mija |- | [[Milo Miranović]] || Ribar, Miličin otac |- | [[Mirko Bulović]] || Mornar |- | [[Danica Aćimac]] || Mornareva supruga |- | [[Živka Matić]] || Momina majka |- | [[Ivo Jakšić]] || Ninin očuh |- | [[Stevan Minja]] || Žandar |- | [[Ljubomir Ćipranić]] || Žandar |- | [[Veljko Marinković]] || Agent |} </table>Gidra Bojanić . == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=0071028|title=Otpisani}} * [http://www.youtube.com/watch?v=AfcpmL5fBTs&feature=related Uvodna špica TV serije Otpisani (YouTube)] * [http://www.youtube.com/watch?v=qhEODTRzbQg&feature=related Insert iz TV serije Otpisani (YouTube)] {{Otpisani epizode}} {{TVSvijek|1974|1975}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Otpisani| ]] [[Kategorija:Jugoslavenske TV-serije]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:TV-serije o Drugom svjetskom ratu]] chaamj3zrpczjelrplezj6hmuheqmdz 0 167921 42606084 42604720 2026-06-05T22:42:51Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606084 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Topličko-jablanička operacija 1944''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Bundesarchiv Bild 183-2004-0419-500, Balkan, Gebirgsjäger durchqueren Fluß.jpg |opis_slike = ''Nemci na granici Kosova (tada u sastavu Albanije) i Srbije'' |datum = [[5. 7.|5. juli]] - [[4. 8.|4. avgust]] [[1944]]. |mesto= [[Toplica (rijeka)|Toplica]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanica]] |cilj= razbijanje koncentracija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i zaštita vitalnih komunikacija |pokretač= Štab Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka |rezultat= Bez bitnog učinka |strana1 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|40px]] Bugarska vojska<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|40px]] [[Četnici]]<br />[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|40px]] [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Ljotićevci]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |jedinice1 = Kombinovane snage [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka (Nemačka)|Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka]] |jedinice2 = Jedinice [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]] |komandant1= General '''[[Hans Gustav Felber]]''', nemački komandant Srbije<br />'''[[Dragutin Keserović]]''', komandant Rasinsko-topličke grupe korpusa JVuO<br />'''[[Dragoslav Račić]]''', komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]<br />'''[[Neško Nedić]]''' načelnik štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] |komandant2= '''[[Petar Stambolić]]''', komandant [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]] do 12. jula [[1944]].<br />'''General [[Koča Popović]]''', komandant [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]] od 12. jula 1944. |snaga1=40.000 boraca |snaga2=8.000 boraca |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} '''Topličko-jablanička operacija''' (takođe '''proboj u južnu Srbiju'''<ref>https://znaci.org/00001/55_243.htm</ref> ili '''bitka za južnu Srbiju'''<ref>{{Cite web |title=Битка за Јужну Србију |url=http://www.pogledi.rs/bitka-za-juznu-srbiju/ |access-date=2014-02-14 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309133843/http://www.pogledi.rs/bitka-za-juznu-srbiju/ |dead-url=yes }}</ref>), predstavlja početnu fazu [[Bitka za Srbiju 1944.|Bitke za Srbiju]] [[1944]]. godine. Dok je [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] vodila operacije u cilju sprečavanja prelaska snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]] iz [[Bosna|Bosne]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], komandant [[Srbija|Srbije]], odnosno [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka (Nemačka)|Vojnoupravni komandant Jugoistoka]], general Felber, imao je zadatak da otkloni pretnju od novoformiranih snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] unutar [[Srbija|Srbije]]. Osnovni vojni cilj [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]] bile su komunikacije od vitalnog značaja za trupe i pozicije na jugoistoku, a upravo na najosetljivijem mestu, u prostoru između dve jedine komunikacije, južnomoravske i ibarske, formirala se, uz savezničku pomoć, najbrojnija grupacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]. Protiv ove grupacije general Felber isplanirao je i pokrenuo niz operacija radi njenog razbijanja. Ovaj niz sastojao se od tri sukcesivne operacije, '''[[Topličko-jablanička operacija 1944|Operaciju "Trumpf"]]''' ({{jez-nem|Trumpf}} - Adut), '''[[topličko-jablanička operacija 1944|"Halali"]]''' ({{jez-nem|Hallali}}) i '''[[topličko-jablanička operacija 1944|"Keraus"]]''' ({{jez-nem|Kehraus}} - Poslednji ples). Ovaj niz povezanih operacija, zajedno sa protivaktivnostima jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], u posleratnoj jugoslovenskoj istoriografiji dobio je zajednički naziv "''Topličko-jablanička operacija''". Uporedo sa ofanzivom u južnoj Srbiji, Nemci su vodili [[Andrijevička operacija|operaciju Draufgänger]] protiv snaga NOVJ na severu Crne Gore koje su pokušavale proboj u Srbiju. Budući da general Felber nije raspolagao frontovskim jedinicama, već samo policijskim i teritorijalnim, angažovao je šarolike osovinske snage. Pored uobičajenih kvisliških snaga (bugarskih okupacionih trupa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]], [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]), tokom ovih operacija najznačajniji saveznik bile su mu jedinice [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. S obzirom da je [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] smatrao svojim vitalnim interesom likvidaciju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Srbiji, angažovanje [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] bilo je reprezentativno: zapaženu ulogu imala je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]], kao glavna mobilna formacija u Srbiji, kao i [[Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO|Rasinsko-toplička grupa korpusa]] i [[Drugi kosovski korpus JVuO]]. Zahvaljujući brojčanoj i tehničkoj nadmoći, trupe generala Felbera su uspele da potisnu jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sa slobodne teritorije. Sve tri divizije NOVJ našle su se na uskom prostoru, sa neprijateljima ispred, a bugarskom i albanskom granicom pozadi.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/29_6.htm</ref> Elastičnom odbranom i manevrisanjem između neprijateljskih kolona, ove jedinice su ipak izbegle veće gubitke. Istovremeno sa bitkom protiv NOVJ, general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je naređivao da se Srbija "očisti" od komunista i njihovih simpatizera među stanovništvom.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Sadejstvo [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i Nemaca == [[Datoteka:Operation Trumpf-sr.svg|minijatura|Polazne pozicije 5. jula 1944.]] [[File:Četničke vođe pred početak Topličko-jablaničke operacije, leto 1944.jpg|thumb|Četničke vođe pred početak Topličko-jablaničke operacije, leto 1944. Dragoslav Račić, komandant 4. grupe jurišnih korpusa JVuO, Neško Nedić, načelnik štaba 4. grupe jurišnih korpusa, i Predrag Raković, komandant 1. jurišnog korpusa JVuO.]] {{izdvojeni citat|Srbija: [...] Prikupljanje četnika i Bugara za [operaciju] 'Trumpf', koja po planu počinje 10. jula. Prema sigurnom izvoru, neprijatelj je uočio koncentraciju i nastoji se izvući prema jugu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1254&rec=78&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6289152.] <br /> ({{jez-njem|"AUFMARSCH BULG. UND CETNIKS FUER "TRUMPF" PLANN. BEGINN 10.7. – N.S. QU. HAT FEIND AUFMARSCHBEWEGUNG ERKANNT UND BEABSICHTIGT NACH S. AUSZUWEICHEN.–"}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 7. jula 1944 (8. juli 1944.)}} Iako [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] nije delio istu viziju sa Nemcima, on se koncentrisao na suzbijanje partizanskog ustaničkog pokreta, tako da su mu Nemci bili u drugom planu. Nemci su se sa svoje strane našli u ozbiljnoj krizi. Cela njihova odbrana Jugoistoka zavisila je od jedine dve saobraćajne arterije - moravske i ibarske. Ovo su uočili [[Savezničke sile|Saveznici]], i, budući veoma zainteresovani za oblast Jugoistoka, uspostavili široku saradnju sa [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]], sa prvenstvenim ciljem presecanja ovih arterija. Na taj način su se [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] i Nemci našli pred zajedničkim neprijateljem. Nesuglasice, incidenti, a ponekad i ozbiljnije policijske akcije, trenutno bi izgubile na značaju u slučaju upada snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]]. Otuda su, uprkos izvesnog nezadovoljstva ugovorima koji su postojali između komandanta Jugoistoka i Mihailovićevih snaga tokom jeseni - zime 1943/44, kad je došlo do prodora [[Druga proleterska divizija NOVJ|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizije NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]] [[15. 3.|15. marta]] - [[29. 5.|29. maja]] [[1944]], odmah uspostavljena koordinacija. Nemci su pri Mihailovićeve operativne štabove delegirali majora Vajela ({{jez-nem|Wayel}}) kao oficira za vezu.<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 93</ref><ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_92.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima na području Jugoistoka], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 92</ref> Tokom ovih operacija on se nalazio pri štabu [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupe jurišnih korpusa JVuO]], i rukovodio grupom desetak oficira za vezu pri komandama korpusa. Nemci u svojim dokumentima snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] nazivaju ''"borbena grupa "Vajel"'' i jasno govore o međusobnom sadejstvu: [[Datoteka:Germans and chetniks in Serbia 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika D. Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ u proleće 1944.]] {{izdvojeni citat|Srbija: Osetno se zaoštrava položaj na jugoistoku Srbije. Ovo se označava kroz: a) Izgradnja i stroga organizacija komunističkih jedinica uz pomoć Engleza, b) Pokušaj komunista da zapreče dolinu Ibra i Južne Morave, kao i, verovatno, dolinu Timoka, i da se povežu sa komunistina bilo u Šumadiji, bilo u severoistočnoj Srbiji. Sve ove akcije preduzete sa ciljem da se stvore povoljni preduslovi za sjedinjenje na Ibru sa 2. korpusom iz Crne Gore. Opšte pomeranje komunista iz jugoistočne Srbije na sever i zapad, jake borbe komunista na teritoriji Brusa, jači pritisak sa Jastrepca prema Kruševcu, napredovanje jedne komunističke grupe od Sokobanje na teritoriju severozapadno od Knjaževca jasno potvrđuju ove namere. Pod njemačkim uticajem, u toku su protumjere od strane D. M. Pri tome su prebačene iz sjeveroistočne Srbije jake četničke snage i angažovane na teritoriji Knjaževca, a sa jugozapada Srbije na Ibar, odnosno na teritoriju sjeverno od Brusa. U sadejstvu sa našim trupama, uspjelo je komuniste da se zaustavi, odnosno da ih se potisne, na teritoriji Brusa i severozapadno od Knjaževca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_85.htm Beleška za referisanje Grupe Abvera Obaveštajnog odeljenja Komande Jugoistoka od 1. jula 1944. o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 85</ref>}} O otvorenoj saradnji četnika, ljotićevaca i Nemaca govori i izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. godine: {{izdvojeni citat|Operacija "Trumpf": neprijatelj se sa glavninom provukao preko Toplice, a delovi su se povukli prema istoku preko Morave. Na severozapadnom obronku Jastrepca još borbeni dodir sa slabijim neprijateljem. Namera: Uz ostavljanje četničkih jedinica u cilju dopunskog čišćenja rejona južno od Kruševca, pregrupacija sopstvenih snaga za napad na neprijatelja južno od Toplice. Četničke jedinice "Vajl" ({{jez-nem|Weyl}}) sa zapada, bug. 27. div. sa severa, Borbena grupa "Dizener" ({{jez-nem|Diesener}}) sa i. 23. banditska divizija najvećim delom još u rejonu Krivi Vir — Valakonje, ponovno izviđajući s delovima prema jugu i severu. Na žel. pruzi Bor — Metovnica, komandosi RZK u dodiru s neprijateljem, malom grupom bandita, 7 neprijatelja mrtvih, 1 zarobljen. U planinama ji. Niš, četnici i srpska policijska odeljenja za obezbeđenje u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum Leskovac — Lebane ponovo miniran. SDS, odeljenja za obezbeđenje i četnici u borbi s komunistima jugoist. od Lazarevca, navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=755&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000933.] </br> ({{jez-njem|""Trumpf": Feind mit Masse über die Toplica durchgesickert, mit Tln. nach O über Morava ausgewichen. Am NW–Abhang des Jastrebac noch Gefechtsberührung mit schwächerem Feind. Absicht: Unter Belassung von Cetnik–Verbänden zur Nachsäuberung Raum S Krusevac Umgruppierung der eig. Kräfte zum Angriff auf Feind S der Toplica. Cetnik–Verbände Weyl von W, bulg. 27. Div. von N, Kgr. Diesener von O. 23. Banden–Div. mit Masse noch im Raum Krivivir – Valakonje, mit Tln. wieder nach S und N vorfühlend. An Bahnstrecke Bor – Metovnica RSK– Jagd–Kdo. Feindberührung mit kl. komm. Bande, 7 Fd.– Tote, 1 Gefangener. Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Nakon ove operacije, Vojnoupravni komandant Jugoistoka general Felber će se lično sastati sa [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupe jurišnih korpusa JVuO]] 14. jula u [[Kruševac|Kruševcu]]. {{izdvojeni citat|14. 7. 44. u 9.00 časova pre podne vodio sam razgovor u Krajskomandanturi Kruševac sa merodavnim četničkim komandantom Neškom Nedićem iz štaba Draže Mihailovića. Razgovor je vođen na molbu pomenutog Nedića. Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji "Trumpf" i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. U uvodnom izlaganju, Nedić je napomenuo da su četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom Vermahtu kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma. (...) Moj lični utisak je da se ovog puta radi o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika, koju treba prihvatiti. Po mom mišljenju, ovde se pruža zadnja šansa i ako se ne iskoristi mogao bi to biti propust sa teškim posledicama. Ako četnike ponovo odbijemo, teramo ih, bar delimično, u logor crvenih. Nemački oficir za vezu, major Vajl, nosilac Krsta viteškog reda, koji se od pre dužeg vremena nalazi kod četnika, izrazio mi je isto shvatanje o ozbiljnosti ponude. '''[[Hans Felber|Felber]]''', general pešadije<ref name="znaci.net"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.] <br /> ({{jez-njem|"Am 14.7.44, 9.00 Uhr vormittags, hatte ich in der Kreiskommandantur Krusevac mit dem aus dem DM–Stab stammenden massgebenden Cetnikführer, Nesko Nedić, eine von ihm erbetene Aussprache. Nesko Nedić ist z.Zt. Chef des Stabes der beim Unternehmen "Trumpf" mit uns kämpfenden Cetnikgruppe, deren Stärke auf etwa 10 000 Mann zu schätzen ist. Einleitend bemerkte Nedić, dass die Cetniks alles Vertrauen in England verlören hätten, da sie von den Engländern verraten worden seien, die nunmehr den Tito–Banden Waffen und Munition lieferten, durch die die Cetniks bluten und sterben müssten. Da sie im Kampf gegen den Kommunismus alleine zu schwach seien, sähen sie ein, dass sie Anlehnung an die deutsche Wehrmacht suchen müssten, der sie sich voller Vertrauen bedingungslos unterstellten. Sie seien bereit, gegen den Kommunismus zu kämpfen überall da, wo ich sie hinstellen würde. Auf der anderen Seite erbat Nedić erneut Unterstützung durch Lieferung von Munition und Waffen, insbesondere schweren Waffen. Die Cetniks seien bereit, jegliche Garantie zu bieten, dass das Gelieferte nur gegen den Kommunismus verwendet würde. <br /> Mein persönlicher Eindruck geht dahin, dass es sich diesmal um ein durchaus ernst zu nehmendes Angebot der Cetniks handelt. Meiner Ansicht nach bietet sich hier eine letztmalige Chance, an der vorüberzugehen eine Unterlassung mit schweren Folgen bedeuten könnte. Wenn wir die Cetniks erneut abweisen, treiben wir sie, zu mindestens mit Teilen, ins Lager der Roten. Der bei den Cetniks seit längerer Zeit befindliche deutsche Verbindungsoffizier, Ritterkreuzträger Major Weyel, hat mir gegenüber die gleiche Auffassung über den Ernst des Angebots zum Ausdruck gebracht."}})</ref>}} {{Wikisource|Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.}} Nakon ovih razgovora usledila je poznata avgustovska inicijativa opunomoćenog izaslanika [[Hermann Neubacher|Nojbahera]] i štaba Jugoistoka za formiranje srpskog korpusa od 50.000 ljudi koji bi se pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] borio na strani Nemaca. [[Adolf Hitler|Hitler]] je obustavio ovu inicijativu, ali je dozvolio lokalnu saradnju. Početkom septembra, u duhu ove ideje, Nemci su stavili [[SDS]] i [[SGS]] pod [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu, formiravši od njih [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]]. == Angažovane snage == === Osovina === [[File:Četnici se prebacuju kamionima bugarskih okupacionih trupa na položaje za borbu protiv jedinica NOVJ.jpg|thumb|Četnici se prebacuju kamionima bugarskih okupacionih trupa na položaje za borbu protiv jedinica NOVJ.]] Nemci * 5. policiski puk * 1. policiski puk (delovi) * 14. okl. bataljon * delovi 12. okl. puka [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] * [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupa jurišnih korpusa JVuO]] * [[Rasinsko-Toplička grupa korpusa JVuO|Rasinsko-Toplička grupa korpusa]] * [[2. kosovski korpus JVuO|2. kosovski korpus]] Bugari * 27. pešadijska divizija * 22. pešadijska divizija (manji delovi) [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpski Dobrovoljački Korpus]] (Ljotićevci) * 5 nepotpunih pukova === Saveznici === [[File:Partizanske snage prelaze u Toplicu 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ u Srbiji, avgusta 1944. Partizanske snage prelaze u Toplicu, posle prelaska Ibra.]] * [[21. srpska divizija NOVJ]] * [[24. srpska divizija NOVJ]] * [[25. srpska divizija NOVJ]] * sadejstvo [[22. srpska divizija NOVJ|22. srpske divizije NOVJ]] * izvesna podrška i vazdušno snabdevanje od strane savezničke avijacije. == Odvijanje borbenih dejstava == {{Operacije NOVJ}} Operacija je zamišljena kao: koncentrični napad u cilju sabijanja, opkoljavanja i uništenja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] Usled širine i oblika slobodne teritorije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], neke pogodne polazne položaje trebalo je tek izboriti. Zbog toga je prethodno izvršen pripremni udar izna prostor između [[Kopaonik]]a i [[Aleksandrovac|Aleksandrovca]]. Ovaj napad izvršile su [[5. 7.|5. jula]] jedinice [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupe jurišnih korpusa JVuO]] sa položaja između planina Željin i Kopaonik, koje su napale centar položaja [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizije NOVJ]]. Na desnom krilu [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupe jurišnih korpusa]] [[Rasinsko-Toplička grupa korpusa JVuO|Rasinsko-Toplička grupa korpusa]] ojačana nemačkim oklopnim i motorizovanim sastavima 5. SS policijskog puka nastupila je iz [[Aleksandrovac|Aleksandrovca]] prema [[Brus]]u, a na levom krilu [[Drugi kosovski korpus JVuO|2. kosovski korpus]]. 21. divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] se, da bi izbegla obuhvat, i u zaštitnim borbama, prebacila se do 8. jula na desnu obalu [[toplica (rijeka)|reke Toplice]]. Time su dostignuti polazni položaji za operaciju "Trumpf". {{izdvojeni citat|Nastupni marš Bugara i četnika za operaciju »Trumpf« odvaja se planski. Početak 10. 7.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine], 7. juli 1944, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, prilog 1</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=926&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000787.] ({{jez-njem|"Aufmarsch Bulg. und Cetniks für "Trumpf" planmässig. Beginn 10.7."}})</ref>}} === Operacija "Trumpf" === U prvoj etapi operacije, nazvanoj "Trumpf" zamišljeno je da se napadom iz doline [[Toplice (reka)|reke Toplice]], sa [[Kopaonik]]a i iz doline [[Zapadna Morava (reka)|Zapadne]] i [[Južna Morava (reka)|Morave]], parališe aktivnost [[21. srpska divizija NOVJ|21]], [[22. divizija NOVJ|22]], [[24. divizija NOVJ|24]]. i [[25. divizija NOVJ|25. divizije NOVJ]] i drugih samostalnih partizanskih jedinica i te snage nabace na planinska područja između [[Toplice (reka)|Toplice]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanice]], čime bi se jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] manevarski prostor suzio na planinsku oblast između [[Toplice (reka)|Toplice]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanice]]. Glavni problem za napadača predstavljala je neugodna pozicija [[16. srpska brigada NOVJ|16. srpske brigade]] [[25. divizija NOVJ|25. divizije]] i Jastrebačkog NOP odredam koji su se nalazili na [[Jastrebac|Jastrepcu]], odnosno u pozadini glavne polukružne polazne linije. Otuda je 10. jula otpočeo koncentrični napad na [[Jastrebac]]. Ove snage su se bez većih gubitaka noću 10/11. jula uspešno probile kroz borbeni poredak bugarske 27. divizije preko [[Toplice (reka)|Toplice]], i spojile s ostalim jedinicama [[25. divizija NOVJ|25. divizije]] Noću 10/11. jula 1944. na improvizovano uzletište na Radan planini doleteo je general [[Koča Popović]], dotadašnji komandant [[Prvog proleterskog korpusa NOVJ]]. On je 12. jula preuzeo komandu nad Glavnim štabom NOVJ Srbije. Radi daljeg ometanja neprijateljskih planova i razbijanja koncentracije, [[Glavni štab NOVJ Srbije|GŠ Srbije]] je 13. jula uputio [[21. srpska divizija NOVJ|21. diviziju]] preko [[Kuršumlijska Banja|Kuršumlijske Banje]] ponovo ka [[Lepenac|Lepencu]] i [[Brus]]u, odnosno na severnu stranu [[Toplice (reka)|Toplice]] i u pozadinu napadnih snaga. Ona je razbila četničku Kosaničku brigadu i delove 5. jurišnog korpusa i 16. jula ovladala značajnim kotama u pozadini, što je izazvalo ponovno vraćanje i nateralo [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupu jurišnih korpusa]] i [[Drugi kosovski korpus JVuO|2. kosovski korpus]] na naporne i komplikovane manevre, dok je njihove dotadašnje položaje od [[Tulare|Tulara]] do [[Kuršumlija|Kuršumlije]] preuzela je bugarska 27. divizija. {{izdvojeni citat|Dana 17. 7. crvene snage otpočele su napad južno od Kuršumlije (južni deo Srbije) na četničke jedinice pod komandom majora Weyela. Četnici su bili prinuđeni da se povuku u pravcu severozapada. Cilj komunista je verovatno lokalno pomeranje jedne divizije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine, 18. juli 1944], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, prilog 1</ref>}} Tokom 18. i 19. jula [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizija NOVJ]] ponovo je vraćena u oblast [[Kuršumlija|Kuršumlije]], čime su kombinovane osovinske snage konačno ovladale pozicijama za odlučujući napad. === Operacija "Halali" === [[File:Partizanke kod Leposavića 1944.jpg|thumb|Dve drugarice, borci NOVJ, kod Leposavića nakon prelaska Ibra, avgusta 1944.]] Opšti napad na [[21. srpska divizija NOVJ|21]], [[24. divizija NOVJ|24]]. i [[25. divizija NOVJ|25. diviziju NOVJ]] (operacija '''Halali'''), oko 40 000 kombinovanih trupa pod komandom generala Felbera, otpočeo je 19. jula s polukružne osnovice [[Lebane]] - [[Kosančić (Bojnik)|Kosančić]] - [[Prokuplje]] - [[Tulare]] - [[Kuršumlija]]. Zahvaljujući velikoj nadmoćnosti u ljudstvu i tehnici, mapadač je savladao odbranu divizija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i izbio sa bugarskom 27. divizijom na [[Vidojevica (planina)|planinu Vidojevicu]] i [[Rgačka planina|Rgačku planinu]], nemačkom pukovskom borbenom grup ''Dizner'' i SDK pred liniju Statovac (Gornji i Donji) - Slavni -Bučumet (Gornji i Donji) i sa četničkim korpusima ka planini Sokolovici, zatvorivši obruč oko njih. Da bi izbegao pritisak neprijatelja, GŠ Srbije naredio je [[21. srpska divizija NOVJ|21. diviziji]] da prodre 21. jula ka gornjem toku r. Toplice i Kopaoniku; [[24. divizija NOVJ|24. diviziji]], ojačanoj [[Bugarskom partizanska brigada NOVJ "Georgi Dimitrov"|bugarskom partizanskom brigadom Georgi Dimitrov]] i Jastrebačkim NOPO, da s osloncem na Arbanašku planinu, [[Radan (planina)|planinu Radan]] i Petrovac dejstvuje prema Pustoj reci i gornjoj Jablanici, a [[25. divizija NOVJ|25. diviziji]] da se prebaci u rejon oko Medveđe. {{izdvojeni citat|Mi smo rešili, budući u defanzivi, da dekoncentrišemo naše snage. Sa 25. smo pošli za Oruglicu, a 21. i 24. trebalo je da se u povoljnom trenutku izvuku i privremeno dejstvuju na širem prostoru. U tome nisu uspele i ubrzo su se, sa neprijateljem za petama, i one našle oko Oruglice. Sve tri divizije našle su se na uskom prostoru, sa neprijateljem ispred i bugarskom, a naročito arnautskom granicom pozadi.<ref name="KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANjE">[https://www.znaci.org/00001/29_6.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANjE]</ref>}} U takvoj situaciji, GŠ NOVJ Srbije odlučio se na zajednički manevar sve tri divizije preko teritorije Kosova, radi zaobilaznog izbijanja u oblast [[Kopaonik]]a, gde se očekivao dolazak Operativne grupe divizija pod komandom [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]]. Ovaj manevar međutim nije uspeo usled nedovoljne čvrstine i borbene sposobnosti jedinica. One su se, prešavši na teritoriju Kosova i naišavši na izvestan otpor [[balli Kombëtar|balista]] kojima je sadejstvovala nemačka artiljerija iz [[Gnjilane|Gnjilana]], ne pokazavši značajnu upornost u napadu, bez naređenja povukle nazad, i tako se našle koncentrisane na malom prostoru i izložene napadu nadmoćnih snaga. {{izdvojeni citat|Najlakše je bilo otići preko Morave, iako je i to bilo vezano sa velikim naporima i verovatnim teškoćama pri prelazu pruge (sa glomaznim bolnicama i neučvršćenim jedinicama: najbolja, 21. divizija, bila je već jako premorena). Ali otići preko Morave značilo je udaljiti se od Kopaonika, u kom pravcu se očekivao Pekov dolazak, značilo je otići sa glavninom u periferiju i pustiti naše ranije baze, narod koji je bio uz nas, na milost i nemilost okupatoru i četnicima. Zbog toga smo doneli odluku da se privremeno sklonimo na Kosovo. Krenuli smo, prešli nasilno granicu, ali smo još istog dana, uveče, morali da se vratimo, povučemo pred Arnautima. Objektivne okolnosti postojale su za izvršenje ovog plana, ali jedinice su se pokazale nesposobne da dejstvuju povezano, zbog teške situacije, marševa i borbi, ljudstvo je bilo mnogo popustilo — pokazalo se da nije još sposobno da izdrži veće napore.<ref name="KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANjE"/>}} Tako su se jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] vratile tačno pod udar neprijatelja, u susret trećoj fazi nemačkog plana. === Operacija "Kehraus" === [[Datoteka:Koča_Popović.jpg|mini|General [[Koča Popović]], komandant [[Glavni štab NOVJ Srbije|Glavnog štaba NOVJ Srbije]]: "''Spolja posmatrano, elementi koji se sukobljavaju nesrazmerni su: na jednoj strani broj, organizacija, naoružanje, garnizoni, prevozna sredstva, obezbeđena ishrana — na drugoj glad, umor, bose noge i pobeda, stvarna, neuništiva snaga''".<ref name="znaci.org"/>]] Operacija »Kehraus« (»Poslednji ples«) je počela 19. a završena 26. jula, s naknadnim "čišćenjem" do 6. avgusta. Cilj ove operacije je bio da se razbiju jedinice NOVJ (21, 24. i 25. divizija) na širem području Prolomske planine i Lebana, odnosno dejstva u međurečju Toplice i Južne Morave i Jablanice.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_96.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA JUGOISTOKA OD 22. JULA 1944. VRHOVNOJ KOMANDI VERMAHTA O DEJSTVIMA NA PODRUČJU JUGOISTOKA]</ref> Felberove snage uglavnom su već bile zaposele liniju Jablanice i okolne istaknute položaje. Sa tih pozicija one su 26. jula krenule u napad na tri divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] sabijene na malom prostoru. GŠ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] Srbije reagovao je umesno, i ponovo izvršio disperziju jedinica. 26. jula naredio je [[21. srpska divizija NOVJ|21.]] i [[24. divizija NOVJ|24. diviziji]] da izvrše protivudar i vrate se u područje [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanice]], [[Pusta reka|Puste reke]] i [[Radan (planina)|planinu Radana]], a [[25. divizija NOVJ|25. diviziji]] da se prebaci na planinu Kukavicu i, zatim, preko [[Južna Morava (reka)|Južne Morave]], u rejon [[Kriva Feja|Krive Feje]]. U protivudaru, 24. divizija vodila je borbe protiv Nemaca, [[SDK (razvrstavanje)|SDK]], [[SDS]] i četnika kod sela Melova, Popovaca, na Buvačkom visu i kod sela Drvodelje, Radevaca i Buvaca, a [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizija]] oko [[Lebane|Lebana]]. Posle prelaska Jablanice, obe divizije izbile su [[3. 8.|3. avgusta]] na [[Radan (planina)|planinu Radan]], a narednog dana razbile četnički [[Toplički korpus JVuO|Toplički korpus]], i pored Grabovnice izbile na reku [[Toplica (rijeka)|Toplicu]]. Tamo su došle u dodir s [[Operativna grupa divizija NOVJ|Operativnom grupom divizija NOVJ]] ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17.]]), koja je, u međuvremenu, razbila [[operacija Draufgänger|operaciju Draufgenger]], forsirala [[Ibar]] i izbila na planinu [[Kopaonik]]. Time se ideja nemačke ofanzive definitivno rasplinula i odnos snaga bitno promenio. {{izdvojeni citat|Operacija »Keraus«: neprijatelj se probio na 15 km jugo-jugoistočno od Kuršumlije pod borbom u povlačenju preko Radan-planine u pravcu Mehune. Gubici neprijatelja u operaciji »Keraus« od 27. 7, uključujući i 3. 8.: 173 mrtva, 42 zarobljena; plen: 4 mitraljeza, 12 mašinskih pištolja, 53 puške i nekoliko konja. Namera: premeštanje štaba I i II bataljona 5. policijskog puka u Kuršumliju. Upotreba glavnih snaga četničkih grupa iz prostora Brusa protiv neprijatelja koji je prodro preko Ibra.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine, 5. avgust 1944], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, prilog 1.</ref>}} == Rezultat operacije i neposredne posledice == {{main|Treći prodor NOVJ u Srbiju}} [[Datoteka:Ranjenici u Toplici 1944.jpg|minijatura|Ranjenici V krajiške divizije u Toplici, avgust 1944, neposredno pred evakuaciju u savezničke bolnice u Italiji.]] [[File:Partizani u Jablanici 1944.jpg|thumb|Partizani u Jablanici avgusta 1944. Na slici se vidi kolona novih još uvek nenaoružanih boraca.]] {{izdvojeni citat|''Srbija: Operacija »Keraus«'': <br /> Očigledno da je glavnina neprijateljskih snaga snažno potučena i kao takva povukla se preko srpsko-albanske demarkacione linije. Dodir sa neprijateljem održava se samo sa zaštitnicama. Operacija je time završena, naknadno čišćenje se produžava borbenim grupama kaje učestvuju. Mada se u toku operacije nije uspelo u razbijanju glavnine neprijateljskih snaga, ipak je pošlo za rukom, naročito masovnom upotrebom četnika, da se osujeti namera neprijatelja da prodre u pravcu Ibra. U prostoru Sokobanje, pod pritiskom naših i četničkih snaga, delovi bandi prešli su, pod borbom sa jedinicama iz pripravnosti za zaštitu železnice, prugu Zaječar — Knjaževac u pravcu bugarske granice, dok je glavnima, uz velike gubitke u borbama sa četnicima, prodrla u prostor Aleksinca.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=204&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6289457—6289458.] <br /> ({{jez-njem|"SERBIEN: “KEHRAUS” MASSE FD–KRAEFTE ANSCHEIN. STARK ANGESCHLAGEN, UEBER SERB–ALB. DEMARKATIONSLINIE AUSGEWICHEN. FD–BERUEHRUNG NUR NOCH MIT NACHHUTEN. UNTERNEHMEN DAMIT ABGESCHLOSSEN, NACHSAEUBERUNG DURCH BETEILIGTE KGRN. FORTGESETZT. WENN ES IM VERLAUF DES UNTERNEHMENS NICHT GELANG MASSE FD–KRAEFTE ZU SCHLAGEN, SO IST ES DOCH, INSBESOND. DURCH MASSENEINSATZ DER CETNIKS GELUNGEN, FD–ABSICHT, IN RICHTUNG IBAR VORZUSTOSSEN, ZU VEREITELN. UNTER DRUCK EIG. UND CETNIK KRAEFTE BANDEN RAUM SOKOBANJA MIT TLN. UNTER KAMPF MIT ALARMEINHEITEN BAHNLINIE ZAJEZAR KNJAZEVAC RICHTUNG BULGAR GRENZE UEBERSCHRITTEN, MIT MASSE UNTER VERLUSTREICHEN KAEMPFEN MIT CETNIKS BIS IN RAUM ALEKSINAC VORGEDRUNGEN.}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi njemačkih oružanih snaga od 26. jula 1944. godine}} Dugotrajni uporni pritisak uspeo je da izmori jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i da za kraće vreme smanji njihovu borbenu vrednost. Ipak, osnovni cilj uništenja baza [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i obezbeđenja komunikacija nije postignut. Naprotiv, nakon probijanja [[Operativna grupa divizija NOVJ|Operativne grupe "Dapčević"]] preko Ibra [[3. 8.|3. avgusta]] i teškog poraza koji je tokom narednih desetak dana nanela glavnini snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], inicijativa je potpuno prešla na stranu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Jedinice su se masovno popunjavale novim dobrovoljcima, a slobodna teritorija je ubrzo ponovo osvojena. [[7. 8.|7. avgusta]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je zauzela [[Brus]] a 9/10. avgusta [[Aleksandrovac]]. Od 8. do 14. avgusta vođene su borbe za [[Kuršumlija|Kuršumliju]], a 9. septembra napadnut je nemačko-četnički garnizon u [[Kruševac|Kruševcu]]. {{izdvojeni citat|Oko 10 000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Wayela.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 22. avgusta 1944. godine}} Verovatno najvažniji rezultat bio je izbijanje [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na moravsku komunikaciju, tako da, posle [[operacija Ratweek|operacije "Ratvik"]] nemačka [[Armijska grupa E]] sa juga nikad nije uspela da se probije dalje od [[Vranje|Vranja]]. == Posleratna suđenja == {{main|Beogradski proces}} Na posleratnom suđenju generalu [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] je bilo reči o četničkom učešću u ovoj operaciji. :Pretsedavajući: Vi ste napomenuli da niste imali dovoljno municije? Da li ste izvršili popunu municije? :Optuženi Keserović: Draža mi je kazao da ćemo municiju dobiti od Račića, Kalabića i Rakovića. Oni su dobili milion metaka. :Pretsedavajući: Od koga? :Optuženi Keserović: Od Nemaca. Račić mi je kazao: 'Keseroviću, cilj opravdava sredstvo!' :Pretsedavajući: Da li su tom prilikom na strani četnika učestvovali i nemački tenkovi? :Optuženi Keserović: Ja sam prvi put video jedan bugarski puk kod Sokolovice i pri dolasku na Tupalski Vis. Tu sam video pet tenkova i jedan dopunski bataljon.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]</ref> I na suđenju generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] je bilo reči o četničkom učešću u ovoj operaciji. :Tužilac: Molim vas da li se sećate operacije u Toplici i Jablanici u proleće 1944. godine protiv jedinica Narodnooslobodilačke vojske koje su izvršili Račić i Keserović? :Svedok [[Radoslav Đurić]]: Sećam se... [[Dragutin Keserović|Keserović]] je izvršio sam napad sa oko 6 hiljada ljudi i nekim topovima koje je uzeo iz kosovskog odreda Žika Markovića. Posle oštre borbe, koliko sam saznao, partizana je bilo oko 800, Keserović je potpuno potučen, zarobljeni su mu topovi, i on se povukao na levu obalu Toplice. :Tužilac: Kako objašnjavate da je sa 6.000 ljudi bio potučen od 800 partizana? Kakav je bio moral jedinica, uopšte četnika u borbi protiv partizana? :Svedok: Nikakav, jer narod nije hteo tu borbu, što sam naročito predočio u jednom referatu optuženom Mihailoviću...<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Mihailović je proglašen krivim jer se borio protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilčke vojske Jugoslavije]] na strani okupatora. == Izvori == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/29.htm Koča Popović: BELEŠKE UZ RATOVANjE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222044434/https://www.znaci.org/00001/29.htm |date=2011-02-22 }}, BIGZ, Beograd 1988. * [https://www.znaci.org/00001/123.htm Milojica Pantelić: 25. SRPSKA NOU DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, BEOGRAD, 1977. * [https://www.znaci.org/00001/149.htm Milorad Gončin: ČETVRTA SRPSKA NOU BRIGADA], Institut za savremenu istoriju Beograd, 1996. * [https://www.znaci.org/00001/86.htm Stanimir Jovanović, Dragoljub Mirčetić: PETA SRPSKA NOU BRIGADA] Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1989. == Povezano == * [[Treći prodor NOVJ u Srbiju]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Bitka na Kopaoniku avgusta 1944]] * [[Andrijevička operacija]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == {{commonscat|Operation Toplica-Jablanica}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/trumpf-1944/ Operation TRUMPF] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] l80kv93dmrojwi64the5462e4he1to3 0 167966 42606065 42604584 2026-06-05T22:42:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606065 wikitext text/x-wiki ::''Za drugu operaciju istog naziva vidi [[Operacija Rübezahl]]''. {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Durmitorska operacija''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Proboj partizana u Srbiju 1944.jpg |opis_slike = ''Operativna grupa divizija NOVJ na putu za Srbiju forsira Ibar, nakon žestokih borbi sa Nemcima. 4. avgust 1944.'' |datum = [[13. 8.|13.]] - [[27. 8.|27. avgust]] [[1944]]. |mesto= [[Crna Gora]] i [[Sandžak]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> [[Datoteka:Chetniks Flag.svg|40px]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnici]] |jedinice1 = [[Prvi proleterski korpus NOVJ]]<br />dve divizije [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]<br />[[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaesti udarni korpus]] |jedinice2 = [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]]<br />[[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]]<br />[[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pešadijska divizija]]<br />[[21. SS divizija]]<br />[[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]]<br />Armijske jedinice Komande Jugoistoka<br />24. bugarska divizija<br />[[Crnogorski dobrovoljački korpus]]<br />Drinski korpus JVuO<br />[[Legija Krempler]]<br />Albanska milicija |komandant1=general [[Peko Dapčević]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]] |komandant2= Oberfirer [[Artur Phleps]], komandant [[V SS brdski korpus|V SS korpusa]] |snaga1 = 16.000 |snaga2=50.000 |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} {{Operacije NOVJ}} '''Operacija Ribecal''' (njem. ''Rübezahl'' - »Krkonoš«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_99.htm</ref>), ili u jugoslovenskoj istoriografiji '''Durmitorska operacija''', predstavljala je ključnu fazu [[Bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju 1944.]] Ona predstavlja glavnu kariku i vrhunac nemačke aktivne odbrane, i njen neuspeh doveo je do brzog uspostavljanja dominacije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]. Operacija je započela u zoru [[13. 8.|13. avgusta]] [[1944]], neposredno se nadovezujući na [[operacija Hackfleisch|operaciju Hakflajš]] ({{jez-nem|Hackfleisch}}) u istočnoj [[Bosna|Bosni]]. Za ovu operaciju nemačka komanda [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] izvršila je maksimalnu moguću koncentraciju trupa. Nemačke divizije krenule su u koncentrično nastupanje, potiskujući delove [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog korpusa]], sa namerom da ih nabace na masiv [[Durmitor]]a, i tamo poraze, razbiju i onesposobe za ofanzivna dejstva. Operacija je umešno osmišljena i izvođena sa zalaganjem, pa su nemačke snage osvojile znatan prostor i nanele snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] znatne gubitke. Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] takođe su uspešno vođene. Nisu prihvatale odlučne okršaje, nego su koristile prostor za manevar. Dok su [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća]], [[Šesta lička divizija|Šesta]] i [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]] vodile oštre zadržavajuće borbe, noću [[18. 8.|18]]/[[19. 8.|19. avgusta]] [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]] se izvukla iz borbenog dodira i forsiranim marš-manevrom zabacila se duboko u pozadinu nemačkih napadnih klinova. Bezobzirno prodiruću u dubinu, forsirala je [[Lim (rijeka)|Lim]] [[20. 8.|20]]/[[21. 8.|21. avgusta]]. Ovim je nemački plan izigran. [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] hitno je intervenisala jednim pukom pokušavajući da uhvati [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prvu proletersku]]. Za zadržavanje je angažovana bugarska 24. divizija, Zlatiborski korpus JVuO, i, dublje na pravcu prodora, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]]. Prva proleterska divizija je međutim [[Bitka na Palisadu avgusta 1944.|razbila Bugare na Palisadu]] [[27. 8.|27. avgusta]], i, odbacivši četnike, nastavila prodor uz asistenciju [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije]]. [[Šesta lička divizija NOVJ|Šesta lička]] je za to vreme vodila iscrpljujuće zadržavajuće borbe na [[Durmitor]]u. Nedelju dana nakon [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve]], i [[Šesta a lička divizija NOVJ|Šesta divizija]] se manevrom izvukla iz nemačkog pritiska i, prešavši [[Lim (rijeka)|Lim]], pridružila se [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prvoj]] diviziji. Time je nemačka ideja razbijanja udarne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i izgradnje zaprečne linije na [[Lim (rijeka)|Limu]] definitivno kompromitovana. Usljed novonastalih okolnosti u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] dobila je [[26. 8.|26. avgusta]] zapovijest da se hitno prebaci u sjeveroistočnu [[Srbija|Srbiju]]. Komanda Jugoistoka naložila je štabu [[V SS brdski korpus|V SS korpusa]] da okrnjenim snagama nastavi pritisak, napravivši novi plan pod kodnim imenom [[Operacija Ribešnicel|Ribešnicel]] ({{jez-nem|Rübesnitzel}}). Međutim, operacija je izgubila zamah i jedinice [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog korpusa]] narednih dana u protivofanzivi vratile su svu izgubljenu teritoriju. [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus]] takođe se uspešno oslobodio pritiska i [[5. 9.|5. septembra]], forsiravši [[Drina|Drinu]] severno od [[Višegrad]]a, nakon višemesečnih pokušaja sprečavanja od strane Nemaca, prešao u [[Srbija|Srbiju]]. Ove snage su u jednomesečnim borbama ostvarile dominaciju na terenu u [[Srbija|Srbiji]]. [[Savezničke sile|Saveznici]] su tokom ove operacije pružili snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] značajnu podršku, putem vazdušnih napada, snabdevanjem i naročito evakuacijom ranjenika u bolnice u [[Italija|Italiji]]. == Planiranje ofanzive == {{izdvojeni citat|29. jula naša komanda Vermahta u Beogradu spremila je plan Rübezahl, kako da spreči upad Titovih bandi u Srbiju. Zadatak naše armije bio je jasan: da pruga Solun-Beograd nesmetano funkcioniše.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} == Upotrebljene snage == [[File:Savo Drljević i Peko Dapčević 1944.jpg|thumb|Načelnik štaba [[Savo Drljević]] i komandant operativne grupe divizija [[Peko Dapčević]] pripremaju plan za proboj u Srbiju, u blizini [[Ibar|Ibra]] 1. avgusta 1944. godine]] Njemačka Komanda Jugoistoka prikupila je za operaciju sljedeće raspoložive snage: a) Južna grupa: glavni deo [[Prva brdska divizija (Nemačka)|1. brd. div.]], albanska milicija i delovi [[21. SS divizija|SS-divizije »Skenderbeg«]], b) Bor[bena] grupa »Jugozapad«: 2 ojačana bataljona 181. peš. divizije sa III/13. SS-puka, c) S[evero] z[apadna] grupa: [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]] (bez 1 bat.), 3/12. tenk. bat. z. b. V., [[Crnogorski dobrovoljački korpus|CDK]] i četnici ([[Drinski korpus JVuO]]), d) S[everna] grupa: 14. SS-puk (bez III), e) I[stočna] grupa: Viša k-da III/363. puka, 696. bat. feldžandarmerije, delovi 297. izv. bat., 2/201. brig. jur. topova, f) [[Legija Krempler|Grupa Krempler]], g) [[Crnogorski dobrovoljački korpus]] upotrijebljen je po pukovima, u svojstvu pomoćnih trupa dodatih njemačkim napadnim grupama, i h) Padobranski lov. bataljon Brandenburg.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=491&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000486—000487.] <br /> ({{jez-njem|"Betr.: Plannung "Rübezahl". </br> 1.) Beteiligte Kräfte: </br> a) Südgruppe: Masse 1. Geb. Div., alban. Milizen und Tle. SS–Div. Skanderbeg. </br> b) Kgr. Südwest: 2 verst. Btlne. 181 J.D. mit III./SS–13 </br> c) NW–Gruppe: 2. Rgt. Brandenburg (o. 1 Btln.) 3./Pz. Abt. z.b.V. 12, MFK, und Cetniks (Drina–Korps). </br> d) N–Gruppe: SS–Rgt. 14 (ohne III.). </br> e) O–Gruppe: Höh. Kdo. mit III./363, Feld Gend.Abt. 696, Tle. A.A. 297, 2./Stu. Gesch.Brig 201. </br> f) Gruppe Krempler. </br> g) Fallschirm–Jg.Btl. Brandenburg."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji Ribecal], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument br. 108.</ref> Padobranski bataljon, predviđen za izvođenje dejstava na komandni centar, na kraju nije upotrebljen. NOVJ se nije suprotstavila centralno organizovanim frontalnim otporom. Sa razvojem situacije, u borbu su uvedene još neke snage; * 24. bugarska divizija, delom na pravcu [[Durmitor]]a, delom po dubini, na Zlatiboru. * [[Zlatiborski korpus JVuO]] * [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] upućena je na kraju operacije radi presretanja nastupajuće grupacije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Nemačke snage bile su nosilac napadnih dejstava, dok su četničke snage i Muslimanska milicija upotrebljene kao pomoćne snage za zatvaranje manje važnih pravaca. {{izdvojeni citat|Prva brdska divizija nastupa iz oblasti Andrijevice na sever, glavnina (divizije) Princ Eugen pod oberfirerom Kumom bosanske Titove divizije sa severa sateruje u Sandžak, četničke jedinice popuniće otvore gde se pojave.<ref>Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN!, strana 250. ({{jez-nem|Die 1 Geb Div stößt aus dem Raum Andrijevica nach N vor, die Masse der PE unter Oberf Kumm drängt von N her die bosnischen Tito-Divisonen in den Sandschak ab, Cetnik-Einheiten füllen auf, wo Lücken entstehen können.}})</ref>}} == Tok operacije == [[File:Partizani prelaze Ibar 1944.jpg|thumb|Partizani prelaze Ibar 4. avgusta 1944.]] [[4. 8.|4. avgusta]] 1944. partizanske snage prešle su reku Lim, a sledeći dan neke jedinice stigle su do doline Ibra.<ref name="Živković"/> [[9. 8.|9. avgusta]] 1944. delovi partizanskih jedinica približili su se na 40&nbsp;km Kraljevu.<ref name="Živković"/> [[12. 8.|12. avgusta]] 1944. Nemci su započeli sa vojnom operacijom "Ribecal", čiji je glavni cilj bio, da se spreči prodor partizana u Srbiju. Odmah su zauzeli [[Berane]] i odbacili partizane preko Lima.<ref name="Živković"/> 12. ili 13. avgusta 1944. došlo je u Rimu do prvog susreta Čerčila sa Titom. Uskoro posle sastanka, partizani i Jugoslovenska izbeglička vlada izdali su proglas, kojim se pozivaju sve patriotske snage u zemlji da prekinu saradnju sa svim domaćim kvislinškim snagama i "izdajicom Mihailovićem".<ref name="Živković"/> {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnju svih srpskih snaga]]. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Delovi 7. SS-brdske divizije sukobili su se sa partizanskih snagama na granici Crne Gore i Bosne.<ref name="Živković"/> == Evakuacija ranjenika == {{main|Operacija Brezna}} Tokom 1944. [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugi udarni korpus]] u saradnji sa Saveznicima organizovao je evakuaciju ranjenika avionima u savezničke bolnice u [[Italija|Italiji]]. Za evakuaciju su korišćeni aerodrom u [[Berane|Beranama]] i novoosposobljena pista u [[Njegovuđa|Njegovuđi]], između [[Sinjajevina|Sinjajevine]] i [[Durmitor]]a. Međutim, tokom borbenih dejstava u operaciji Ribecal, nemačke snage zaposele su obe ove piste. Broj ranjenika veoma je porastao, kako zbog borbi [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog korpusa]], tako i zbog pristizanja pod borbom [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog korpusa]]. Zbog toga je pripremljena nova pista u Brezni, severno od [[Nikšić]]a. Na ovom prostoru snažan pritisak na snage NOVJ vršili su delovi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. divizije]] i 8. "gvozdeni" puk [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]]. Sa ove improvizovane aerodromske piste pod dramatičnim okolnostima, zahvaljujuću upornoj odbrani [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], tokom [[21. 8.|21. avgusta]] [[1944]]. evakuisano je 1059 ranjenika u [[Italija|Italiju]]. Na ovaj način spaseno je mnogo života, a jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], oslobođene većeg dela teških ranjenika, dobile su na pokretljivosti. == Razvoj dejstava nakon operacije == {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} [[File:Partizanske snage prelaze u Toplicu 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ u Srbiji, avgusta 1944. Partizanske snage prelaze u Toplicu, posle prelaska Ibra.]] U izvještaju poslatom 22. avgusta 1944. godine iz Operativnog odjeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] konstatuje se kakva je situacija na terenu: {{izdvojeni citat|Operacija »Ribecal« (Crna Gora) sprovodi se i dalje planski. Neprijateljske snage su razdvojene na dva dela. Na severu (severno do Pljevalja) pokušava I crveni korpus (1. i 37. divizija) da se izvuče u pravcu severa, dok na jugu XII korpus želi da izmakne na planinu [[Durmitor]]. Neprijatelj je u Crnoj Gori razbijen i verovatno da su njegovi planovi osujećeni. Može se računati da se Crna Gora nalazi u našim rukama. Dalje se pretpostavlja da se ova zemlja, nakon povlačenja 1. brdske divizije, može pacifikovati njenim sopstvenim snagama (četnici Draže Mihailovića) pod Đurišićevom komandom.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1123&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000980.] <br /> ({{jez-njem|"Unternehmen "Rübezahl" (Montenegro) geht planmässig weiter. Feindkräfte sind in zwei Teile zerfallen. In N (nördl.Plevlja) versucht das rote I.Korps(1. und 37.Div.) nach N herauszukommen, während in S das XII.Korps in das Durmitor–Gebirge ausweichen will. Der Feind ist in Montenegro zerschlagen und seine Pläne wahrscheinlich durchkreuzt. Man kann damit rechnen, dass jetzt Montenegro in unsere Hand genommen werden kann. Voraussetzung ist, dass das Land nach Abzug der 1.Geb.Div. durch landeseigene Kräfte (DM – Cetniks) unter Führung Djurisic befriedet werden kann."}})</ref>}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963] * [http://books.google.com/books?id=c0dRB-cf5aYC&printsec=frontcover&dq=Thomas+Casagrande:+DIE+VOLKSDEUTSCHE+SS-DIVISION+%C2%BBPRINZ+EUGEN%C2%AB&hl=en&ei=JhdGTb3zFcjxsgaIqdmdDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Thomas Cassagrande: Die volksdeutsche SS-Division "Prinz Eugen": die Banater Schwaben und die Nazionalsocialistiscchen Kriegsverbrechen], Campus Verlag, Frankfurt am Mein 2003. * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * [https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], Ares Verlag 2008. * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. * [https://www.znaci.org/00001/61.htm Radovan Vukanović: Drugi udarni korpus], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1982: [https://www.znaci.org/00001/61_6.pdf Glava IV - STVARANjE I OBEZBJEĐENjE OPERATIVNE OSNOVE ZA PRIKUPLjANjE JEDINICA NOVJ I NjIHOV PRODOR U SRBIJU] * [https://www.znaci.org/00001/209.htm Radovan Vukanović: RATNI PUT TREĆE DIVIZIJE], Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1970: [https://www.znaci.org/00001/209_3.pdf Drugi dio - DEJSTVA DIVIZIJE U SASTAVU 2. NOU KORPUSA — stvaranje i odbrana slobodne teritorije u Crnoj Gori] * [https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA "Nikola Tesla"], Vojnoizdavački i novinski centar Beograd, 1990: [https://www.znaci.org/00001/77_8.pdf MARŠ DIVIZIJE OD GLAMOČA DO ZLATIBORA I BORBE U SRBIJI] * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1983. * Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija, Beograd, Vojno delo, 1959. == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Andrijevička operacija]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/rubezahl-1944/ Operation "Rübezahl"] (vojska.net) * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7648 Operation "Rübezahl"] (axishistory) * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_108.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 12. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o sastavu borbenih grupa i njihovim pravcima napada u operaciji Ribecal] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_105.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka od 7. avgusta 1944. Vrhovnoj Komandi Vermahta o planu za dejstva sopstvenih jedinica u operaciji Ribecal] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_104.htm Direktiva broj 2 Komandanta Jugoistoka od 7. avgusta 1944. Komandi 2. oklopne armije o težištu dejstava u operaciji Ribecal] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_99.htm Direktiva Komandanta Jugoistoka od 25. jula 1944. komandi 2. oklopne armije za pripremu operacije Ribecal protiv jedinica 1. proleterskog i 2. korpusa NOVJ na širem području planine Durmitora] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Komande Jugoistoka] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] eo5ypvdtv6tp3hovfeftggg9pb7bdbs 0 167968 42605931 42276043 2026-06-05T22:07:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605931 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''1. krajiška udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Prva krajiška brigada 1943.jpg |o slici=''Prva krajiška brigada kreće iz Krajine ka Sarajevu 1943.'' |vreme=[[21. maj]] [[1942]]. |mesto=[[Lamovita]], kod [[Prijedor]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=1.186 boraca |komandant='''[[Ivica Marušić Ratko]]''' |politički komesar='''[[Velimir Stojnić]]''' |bitke=[[Bitka za Kupres 1942. godine|Bitka za Kupres]]<br />[[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br />[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Zaseda kod Lepenice 1943.]]<br />[[Napad na aerodrom Rajlovac 1943.]]<br />[[Operacija "Kugelblic"]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Prva krajiška udarna brigada''' je bila prva [[Brigade NOVJ|brigada NOVJ]] sa rejona [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]]. Od [[9. novembar|9. novembra]] [[1942]]. godine, pa do kraja rata bila je u sastavu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]]. Na ratnom putu brigade dugom 21.000 kilometara, poginulo je 1.309, a ranjeno oko 3.850 boraca. Brigada je tokom rata šest puta pohvaljivana od strane Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a 17 njenih boraca je proglašeno [[Orden narodnog heroja|narodnim herojima]]. == Formiranje == [[Datoteka:Prva krajiška brigada.jpg|thumb|Deo brigade na dan formiranja.]] Brigada je formirana nakon oslobođenja [[Prijedor]]a, [[21. maj]]a [[1942]]. godine u selu [[Lamovita|Lamovitoj]] pod Kozarom, od boraca iz [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog]], [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog]], [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg]] i [[Peti krajiški partizanski odred|Petog krajiškog partizanskog odreda]]. Pri formiranju imala je četiri bataljona sa ukupno 1.186 boraca, od kojih su njih 284 bili članovi [[Savez komunista Jugoslavije|KP Jugoslavije]], a oko 300 članovi [[SKOJ]]-a. Prvi komandant brigade bio je [[Ivica Marušić Ratko]], a [[politički komesar]] [[Velimir Stojnić]], [[Narodni heroji Jugoslavije|narodni heroji]]. == Borbeni put brigade == === 1942 === Odmah po formiranju brigada je učestvovala u borbama protiv dve bojne [[Domobrani|domobranskog]] banjalučkog zdruga i [[JVuO|četničkog]] puka „Manjača“. Odmah zatim, prvog dana [[Ofanziva na Kozaru 1942.|neprijateljske ofanzive na Kozaru]], [[11. jun]]a [[1942]]. godine, brigada je vodila jednu od najtežih borbi na svom ratnom putu. Toga dana, u blizini železničke stanice [[Piskavica (Banja Luka)|Piskavica]], nanoseći velike gubitke neprijatelju, poginulo je 50, a ranjeno 53 boraca. Zauzimanje [[Dobrljin]]a, [[3. jul]]a [[1942]]. godine, i zarobljavanje Treće bojne Treće domobranske pukovnije, napadi na [[Bosanski Novi]] i [[Bosanska Dubica|Dubicu]], kao i druga borbena dejstva Prve krajiške brigade, bila su usmerena na rasterećivanje pritiska na snage [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog partizanskog odreda]], opkoljenog na [[Kozara|Kozari]]. Krajem jula i tokom avgusta [[1942]]. godine, brigada je, u saradnji s drugim partizanskim jedinicama, oslobodila [[Ključ (grad)|Ključ]] i [[Sanica|Sanicu]], [[Bitka za Kupres 1942.|napadala Kupres]] i oslobodila [[Mrkonjić-Grad]]. Uspehe je imala i u 25-odnevnim borbama na planini [[Manjača|Manjači]] s delovima 714. nemačke divizije i pripadnicima Komande bosanskih četničkih odreda. U oslobođenju [[Jajce|Jajca]], [[25. septembra]] [[1942]]. godine, Prva krajiška brigada se naročito istakla ubacivanjem jedinica u grad i iznenadnim napadom na vitalne tačke neprijateljske odbrane. Osim pohvale, za postignute uspehe u borbi za oslobođenje Jajca, brigadi je ukazana i posebna počast na defileu koji je izvršila [[29. septembra]] [[1942]]. pred Vrhovnim komandantom [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]]. Posle uspešnih borbi koje je postigla oktobra [[1942]]. godine na [[Manjača|Manjači]], i u razbijanju čete 716. nemačke pešadijske divizije, Prva krajiška brigada učestvovala je u [[Bihaćka operacija|Bihaćkoj operaciji]] od [[2. novembar|2.]] do [[4. novembra]] [[1942]]. godine. Njen Drugi bataljon učinio je podvig kada se ubacio u grad i izazvao pometnju u redovima neprijateljske odbrane. U sastavu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]], pod komandom [[Slavko Rodić|Slavka Rodića]], [[narodni heroj|narodnog heroja]], brigada je išla iz bitke u bitku: napadala na [[Bosanski Novi]] i [[Sanski Most]]; u vreme [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]] vodila je izuzetno teške borbe s delovima nemačke 718. divizije i Trećeg gorskog zdruga na pravcu nadiranja Sanski Most-[[Ključ (grad)|Ključ]]-[[Bosanski Petrovac]]. Obranom na Paunovcu i kod Eminovaca, brigada je znatno doprinela koncentraciji divizija glavnine snaga [[NOVJ]] i njihovoj protivofanzivi ka dolinama reka [[Rama|Rame]] i [[Neretva|Neretve]]. === 1943 === [[Datoteka:Kolona boraca Prve krajiške brigade na obroncima planine Konjuh.jpg|minijatura|Kolona 1. krajiške brigade u toku [[Šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofanzive]] na planini [[Konjuh (planina)|Konjuh]], decembar 1943.]] U martu [[1943]]. godine, Prva krajiška brigada se prebacila u srednju [[Bosna (oblast)|Bosnu]], oslobodila [[Tešanj]] i kod [[Kotor Varoš]]i vodila uspešne borbe s delovima nemačke 114. lovačke divizije. Posle oslobođenja [[Fojnica|Fojnice]], brigada je krajem juna [[1943]]. godine učestvovala u zauzimanju [[Kakanj|Kaknja]] i uništenju pogona rudnika, a [[19. jul]]a, kod Han-Ploče, razbila kombinovanu četu nemačke [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije „Princ Eugen"]]. Jednu od najvećih akcija ratnih akcija Prva krajiška brigada izvela je noću između [[10. avgust|10]]/[[11. avgust]]a [[1943]]. godine, kada je na [[Aerodrom Rajlovac|aerodromu Rajlovac]], kod [[Sarajevo|Sarajeva]], onesposobila 34 aviona, od kojih je 17 zapalila, što joj je donelo, treću po redu, pohvalu od Vrhovnog komandanta NOV i POJ. U drugoj polovini [[1943]]. godine, brigada je pošla - od [[Travnik]]a i [[Visoko]]g, preko [[Hercegovina|Hercegovine]], istočne [[Bosna (oblast)|Bosne]] i [[Sandžak]]a - prvi put za [[Srbija|Srbiju]]. === 1944 === Brigada je kod [[Višegrad]]a razbila [[JVuO|četničku]] Zlatiborsku brigadu i preotela italijanski artiljerijski divizion, a u rejonu [[Zlatibor]]-[[Užice]] razbila četničke, [[Treći rajh|nemačke]] i [[Bugari|bugarske]] posade, postigavši vanredne uspehe, posebno u borbama na [[Kremna (Užice)|Kremni]]. Međutim, zahvaćena jakom nemačkom [[Operacija Kugelblic|operacijom „Kugelblic“]], brigada je forsirala [[Drina|Drinu]] i porušila most, prokrstarila [[Konjuh (planina)|Konjuhom]] i ponovo se vratila na Drinu; [[13. januar]]a [[1944]]. godine oslobodila je [[Foča|Foču]], da bi, već sredinom marta, drugi put prešla u Srbiju. Posle dvomesečnih borbi na [[Ibar|Ibru]], [[Golija|Goliji]], oko [[Kosjerić]]a i [[Valjevo|Valjeva]], Prva krajiška brigada je krenula ka [[Andrijevica|Andrijevici]] i [[Čakor]]u, oslobodivši [[Plav]] i [[Gusinje]], izbila na [[Albanija|albansku]] granicu. [[Datoteka:Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg|mini|Borci Prve krajiške oslobađaju [[Aranđelovac]] 1944.]] Treći prodor u [[Srbija|Srbiju]] krunisan je pobedama na [[Kopaonik]]u i kod [[Kuršumlija|Kuršumlije]], na aerodromu kod Krusevča i železničkoj pruzi kod [[Vitkovac|Vitkovca]], u oslobođenju [[Arilje|Arilja]] i napada na [[Užice]], kod [[Smederevska Palanka|Smederevske Palanke]], i u susretu s jedinicama [[Crvena armija|Crvene armije]]. U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], oktobra [[1944]]. godine i napadu na [[Smederevo]], u oslobođenju [[Grocka|Grocke]] i borbama pod [[Avala|Avalom]], u razbijanju korpusne grupacije „Štetner", Prva krajiška brigada bila je u redu najaktivnijih borbenih jedinica [[NOVJ]], nalazeći se uvek na glavnim pravcima udara. === 1945 === Na [[Sremski front|Sremskom frontu]] vodila je, takođe, teške borbe, kada je samo jednog dana 470 boraca izbačeno iz njenog stroja, od kojih je 130 poginulo. Posle proboja Sremskog fronta, brigada je učestvovala u oslobođenju [[Brčko]]g, a zatim u uništavanju neprijatelja do poslednje bitke, koju je vodila [[9. maj]]a [[1945]]. godine, u rejonu sela [[Marija Bistrica]]. == Narodni heroji Prve krajiške brigade == [[Datoteka:Smotra I krajiške brigade.jpg|minijatura|Smotra I krajiške brigade, Vršac, 7.novembra 1944.]] Neki od boraca Prve krajiške proleterske udarne brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * '''[[Borko Arsenić]]''', komandant brigade * '''[[Boško Karalić]]''', borac * '''[[Mikan Marjanović]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona * '''[[Ivica Marušić Ratko]]''', prvi komandant brigade * '''[[Petar Mećava]]''', komandant bataljona * '''[[Radisav Nedeljković Raja]]''', rukovodilac Politodjela brigade * '''[[Branko Popović (narodni heroj)|Branko Popović]]''', komandir čete * '''[[Stevo Rauš]]''', komandant Prvog bataljona * '''[[Dragutin Stanić]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Velimir Stojnić]]''', prvi politički komesar brigade * '''[[Mile Tubić]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona == Priznanja i odlikovanja == Brigada je za svoje ratne zasluge povodom desetogodišnjice [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]], [[22. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]. Brigada je odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom tridesetogodišnjice pobede nad [[Fašizam|fašizmom]], [[21. maj]]a [[1975]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd 1975. godine * [https://www.znaci.org/00001/56.htm Slobodan Špegar Špego: ILUSTROVANA MONOGRAFIJA PRVE KRAJIŠKE BRIGADE], Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/2.htm PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEĆANjA] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=1-krajiska-udarna-brigada 1. krajiška udarna brigada] (znaci.org) {{Krajiške brigade NOVJ}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] q1hiuucr18t03s6eljxr7i0oy31ck7k 42606131 42605931 2026-06-05T22:49:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606131 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''1. krajiška udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Prva krajiška brigada 1943.jpg |o slici=''Prva krajiška brigada kreće iz Krajine ka Sarajevu 1943.'' |vreme=[[21. maj]] [[1942]]. |mesto=[[Lamovita]], kod [[Prijedor]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=1.186 boraca |komandant='''[[Ivica Marušić Ratko]]''' |politički komesar='''[[Velimir Stojnić]]''' |bitke=[[Bitka za Kupres 1942. godine|Bitka za Kupres]]<br />[[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br />[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Zaseda kod Lepenice 1943.]]<br />[[Napad na aerodrom Rajlovac 1943.]]<br />[[Operacija "Kugelblic"]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Prva krajiška udarna brigada''' je bila prva [[Brigade NOVJ|brigada NOVJ]] sa rejona [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]]. Od [[9. novembar|9. novembra]] [[1942]]. godine, pa do kraja rata bila je u sastavu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]]. Na ratnom putu brigade dugom 21.000 kilometara, poginulo je 1.309, a ranjeno oko 3.850 boraca. Brigada je tokom rata šest puta pohvaljivana od strane Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a 17 njenih boraca je proglašeno [[Orden narodnog heroja|narodnim herojima]]. == Formiranje == [[Datoteka:Prva krajiška brigada.jpg|thumb|Deo brigade na dan formiranja.]] Brigada je formirana nakon oslobođenja [[Prijedor]]a, [[21. maj]]a [[1942]]. godine u selu [[Lamovita|Lamovitoj]] pod Kozarom, od boraca iz [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog]], [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog]], [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg]] i [[Peti krajiški partizanski odred|Petog krajiškog partizanskog odreda]]. Pri formiranju imala je četiri bataljona sa ukupno 1.186 boraca, od kojih su njih 284 bili članovi [[Savez komunista Jugoslavije|KP Jugoslavije]], a oko 300 članovi [[SKOJ]]-a. Prvi komandant brigade bio je [[Ivica Marušić Ratko]], a [[politički komesar]] [[Velimir Stojnić]], [[Narodni heroji Jugoslavije|narodni heroji]]. == Borbeni put brigade == === 1942 === Odmah po formiranju brigada je učestvovala u borbama protiv dve bojne [[Domobrani|domobranskog]] banjalučkog zdruga i [[JVuO|četničkog]] puka „Manjača“. Odmah zatim, prvog dana [[Ofanziva na Kozaru 1942.|neprijateljske ofanzive na Kozaru]], [[11. jun]]a [[1942]]. godine, brigada je vodila jednu od najtežih borbi na svom ratnom putu. Toga dana, u blizini železničke stanice [[Piskavica (Banja Luka)|Piskavica]], nanoseći velike gubitke neprijatelju, poginulo je 50, a ranjeno 53 boraca. Zauzimanje [[Dobrljin]]a, [[3. jul]]a [[1942]]. godine, i zarobljavanje Treće bojne Treće domobranske pukovnije, napadi na [[Bosanski Novi]] i [[Bosanska Dubica|Dubicu]], kao i druga borbena dejstva Prve krajiške brigade, bila su usmerena na rasterećivanje pritiska na snage [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog partizanskog odreda]], opkoljenog na [[Kozara|Kozari]]. Krajem jula i tokom avgusta [[1942]]. godine, brigada je, u saradnji s drugim partizanskim jedinicama, oslobodila [[Ključ (grad)|Ključ]] i [[Sanica|Sanicu]], [[Bitka za Kupres 1942.|napadala Kupres]] i oslobodila [[Mrkonjić-Grad]]. Uspehe je imala i u 25-odnevnim borbama na planini [[Manjača|Manjači]] s delovima 714. nemačke divizije i pripadnicima Komande bosanskih četničkih odreda. U oslobođenju [[Jajce|Jajca]], [[25. septembra]] [[1942]]. godine, Prva krajiška brigada se naročito istakla ubacivanjem jedinica u grad i iznenadnim napadom na vitalne tačke neprijateljske odbrane. Osim pohvale, za postignute uspehe u borbi za oslobođenje Jajca, brigadi je ukazana i posebna počast na defileu koji je izvršila [[29. septembra]] [[1942]]. pred Vrhovnim komandantom [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]]. Posle uspešnih borbi koje je postigla oktobra [[1942]]. godine na [[Manjača|Manjači]], i u razbijanju čete 716. nemačke pešadijske divizije, Prva krajiška brigada učestvovala je u [[Bihaćka operacija|Bihaćkoj operaciji]] od [[2. novembar|2.]] do [[4. novembra]] [[1942]]. godine. Njen Drugi bataljon učinio je podvig kada se ubacio u grad i izazvao pometnju u redovima neprijateljske odbrane. U sastavu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]], pod komandom [[Slavko Rodić|Slavka Rodića]], [[narodni heroj|narodnog heroja]], brigada je išla iz bitke u bitku: napadala na [[Bosanski Novi]] i [[Sanski Most]]; u vreme [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]] vodila je izuzetno teške borbe s delovima nemačke 718. divizije i Trećeg gorskog zdruga na pravcu nadiranja Sanski Most-[[Ključ (grad)|Ključ]]-[[Bosanski Petrovac]]. Obranom na Paunovcu i kod Eminovaca, brigada je znatno doprinela koncentraciji divizija glavnine snaga [[NOVJ]] i njihovoj protivofanzivi ka dolinama reka [[Rama|Rame]] i [[Neretva|Neretve]]. === 1943 === [[Datoteka:Kolona boraca Prve krajiške brigade na obroncima planine Konjuh.jpg|minijatura|Kolona 1. krajiške brigade u toku [[Šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofanzive]] na planini [[Konjuh (planina)|Konjuh]], decembar 1943.]] U martu [[1943]]. godine, Prva krajiška brigada se prebacila u srednju [[Bosna (oblast)|Bosnu]], oslobodila [[Tešanj]] i kod [[Kotor Varoš]]i vodila uspešne borbe s delovima nemačke 114. lovačke divizije. Posle oslobođenja [[Fojnica|Fojnice]], brigada je krajem juna [[1943]]. godine učestvovala u zauzimanju [[Kakanj|Kaknja]] i uništenju pogona rudnika, a [[19. jul]]a, kod Han-Ploče, razbila kombinovanu četu nemačke [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije „Princ Eugen"]]. Jednu od najvećih akcija ratnih akcija Prva krajiška brigada izvela je noću između [[10. avgust|10]]/[[11. avgust]]a [[1943]]. godine, kada je na [[Aerodrom Rajlovac|aerodromu Rajlovac]], kod [[Sarajevo|Sarajeva]], onesposobila 34 aviona, od kojih je 17 zapalila, što joj je donelo, treću po redu, pohvalu od Vrhovnog komandanta NOV i POJ. U drugoj polovini [[1943]]. godine, brigada je pošla - od [[Travnik]]a i [[Visoko]]g, preko [[Hercegovina|Hercegovine]], istočne [[Bosna (oblast)|Bosne]] i [[Sandžak]]a - prvi put za [[Srbija|Srbiju]]. === 1944 === Brigada je kod [[Višegrad]]a razbila [[JVuO|četničku]] Zlatiborsku brigadu i preotela italijanski artiljerijski divizion, a u rejonu [[Zlatibor]]-[[Užice]] razbila četničke, [[Treći rajh|nemačke]] i [[Bugari|bugarske]] posade, postigavši vanredne uspehe, posebno u borbama na [[Kremna (Užice)|Kremni]]. Međutim, zahvaćena jakom nemačkom [[Operacija Kugelblic|operacijom „Kugelblic“]], brigada je forsirala [[Drina|Drinu]] i porušila most, prokrstarila [[Konjuh (planina)|Konjuhom]] i ponovo se vratila na Drinu; [[13. januar]]a [[1944]]. godine oslobodila je [[Foča|Foču]], da bi, već sredinom marta, drugi put prešla u Srbiju. Posle dvomesečnih borbi na [[Ibar|Ibru]], [[Golija|Goliji]], oko [[Kosjerić]]a i [[Valjevo|Valjeva]], Prva krajiška brigada je krenula ka [[Andrijevica|Andrijevici]] i [[Čakor]]u, oslobodivši [[Plav]] i [[Gusinje]], izbila na [[Albanija|albansku]] granicu. [[Datoteka:Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg|mini|Borci Prve krajiške oslobađaju [[Aranđelovac]] 1944.]] Treći prodor u [[Srbija|Srbiju]] krunisan je pobedama na [[Kopaonik]]u i kod [[Kuršumlija|Kuršumlije]], na aerodromu kod Krusevča i železničkoj pruzi kod [[Vitkovac|Vitkovca]], u oslobođenju [[Arilje|Arilja]] i napada na [[Užice]], kod [[Smederevska Palanka|Smederevske Palanke]], i u susretu s jedinicama [[Crvena armija|Crvene armije]]. U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], oktobra [[1944]]. godine i napadu na [[Smederevo]], u oslobođenju [[Grocka|Grocke]] i borbama pod [[Avala|Avalom]], u razbijanju korpusne grupacije „Štetner", Prva krajiška brigada bila je u redu najaktivnijih borbenih jedinica [[NOVJ]], nalazeći se uvek na glavnim pravcima udara. === 1945 === Na [[Sremski front|Sremskom frontu]] vodila je, takođe, teške borbe, kada je samo jednog dana 470 boraca izbačeno iz njenog stroja, od kojih je 130 poginulo. Posle proboja Sremskog fronta, brigada je učestvovala u oslobođenju [[Brčko]]g, a zatim u uništavanju neprijatelja do poslednje bitke, koju je vodila [[9. maj]]a [[1945]]. godine, u rejonu sela [[Marija Bistrica]]. == Narodni heroji Prve krajiške brigade == [[Datoteka:Smotra I krajiške brigade.jpg|minijatura|Smotra I krajiške brigade, Vršac, 7.novembra 1944.]] Neki od boraca Prve krajiške proleterske udarne brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * '''[[Borko Arsenić]]''', komandant brigade * '''[[Boško Karalić]]''', borac * '''[[Mikan Marjanović]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona * '''[[Ivica Marušić Ratko]]''', prvi komandant brigade * '''[[Petar Mećava]]''', komandant bataljona * '''[[Radisav Nedeljković Raja]]''', rukovodilac Politodjela brigade * '''[[Branko Popović (narodni heroj)|Branko Popović]]''', komandir čete * '''[[Stevo Rauš]]''', komandant Prvog bataljona * '''[[Dragutin Stanić]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Velimir Stojnić]]''', prvi politički komesar brigade * '''[[Mile Tubić]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona == Priznanja i odlikovanja == Brigada je za svoje ratne zasluge povodom desetogodišnjice [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]], [[22. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]. Brigada je odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom tridesetogodišnjice pobede nad [[Fašizam|fašizmom]], [[21. maj]]a [[1975]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd 1975. godine * [https://www.znaci.org/00001/56.htm Slobodan Špegar Špego: ILUSTROVANA MONOGRAFIJA PRVE KRAJIŠKE BRIGADE], Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/2.htm PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEĆANjA] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=1-krajiska-udarna-brigada 1. krajiška udarna brigada] (znaci.org) {{Krajiške brigade NOVJ}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] bnv2w0lr2mnhq97jn4rj2i8xnbpzzzl 0 168556 42605853 42604347 2026-06-05T22:04:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605853 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ustanak u Srbiji (Užička republika), jesen 1941.jpg|minijatura|Ustanička teritorija unutar okupirane Srbije, poznata kao [[Užička republika]].]] [[Datoteka:Plakat Srbija se umirit ne može.jpg|mini|Ustanički plakat „Srbija se umirit ne može“]] [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] septembra 1941. godine.]] '''Ustanak u Srbiji''' je [[jul]]a [[1941]]. godine podigla [[Komunistička partija Jugoslavije]] protiv [[treći rajh|nacističkih]] okupatora. U početku su vršene [[diverzija|diverzije]] i [[sabotaža|sabotaže]] po gradovima i na komunikacijama. Pristupanjem [[četnici|četnika]] ustanku, krajem [[august|avgusta]], dolazi do [[bitka za Loznicu 1941.|bitke za Loznicu]] i oslobođenja prvog grada. Tek [[septembar|septembra]] 1941, kada je ustalo selo, Srbija se našla u požaru ustanka. Partizani i četnici zaposedali su gradove koje su posadne nemačke jedinice napuštale. Oružani ustanak ubrzo zahvata veći deo [[vojna uprava u Srbiji|okupirane Srbije]]. Oslobođene su velike terotorije u zapadnoj i istočnoj Srbiji. Na tlu zapadne Srbije stvorena je najveća [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodna teritorija]] u okupiranoj [[Evropa|Evropi]] poznata kao „[[Užička republika]]“. Vlast u njoj je bila dualna; partizanski centar ove slobodne teritorije nalazio se u Užicu, a četnički na Ravnoj gori.<ref name="Petranović"/> U stvaranju [[Užička republika|slobodne teritorije]] u zapadnoj Srbiji učestvovalo je 13 [[Partizanski odredi Srbije|partizanskih odreda]]: Valjevski, Mačvanski, Posavski, Kosmajski, Prvi i Drugi Šumadijski, Pomoravski, Kragujevački, Vrnjačko-trstenički, Kopaonički, Kraljevački, Čačanski i Užički partizanski odred.<ref name="Petranović"/> Uz njih, u stvaranju slobodne teritorije učestvovalo je i nekoliko četničkih jedinica: Cerski četnički odred pod komandom kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], Odred potpukovnika [[Veselin Misita|Veselina Misite]], Odred poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]] i Odred popa [[Vlada Zečević]]a (neki su kasnije pristupili [[NOP]]-u). Ovi četnici nisu stupili u borbu protiv Nemaca po naređenju četničkog vođe Draže Mihailovića, već samoinicijativno.<ref name="znaci.net">https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm</ref> Razvojem ustanka, među ustanicima postaje veći očitiji ideološki raskol između dvije frakcije. Na jednoj strani su pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] ili ''četnici'' koji sebe smatraju lojalnim izbjegličkoj kraljevskoj vladi te se bore za obnovu predratnog poretka. Na drugoj strani su pripadnici [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije]] ili ''partizani'' koji se zalažu za uvođenje [[socijalizam|socijalizma]] i preuređenje poratne Jugoslavije na [[federacija|federativnim]] osnovama. Četnički vođa [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] krajem oktobra napušta ustanak, i stupa u [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|pregovore sa kvislinškom vladom]] i [[Sastanak u Divcima|sa Nemcima]] radi uništenja partizana. Okupator je ubrzo okupio veće snage i strašnim terorom ugušio ustanak u Srbiji, ali je ostatak partizanskih snaga prešao u [[Bosna|Bosnu]], gde su formirali [[Prva proleterska udarna brigada|Prvu proletersku brigadu]]. Nakon sloma ustanka, Srbija je uglavnom bila pacifikovana teritorija, sve do povratka partizana i presudne [[Bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju 1944]]. U međuvremenu, četnici pokazuju sve manje sklonosti za borbu protiv nemačkih okupatora, a sve više za borbu protiv partizana i [[saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|otvorenu kolaboraciju]]. Uprkos tome, Mihailović je uspeo da se nametne kao jedini legalni pretstavnik izbegličke vlade, koja je naložila da se sve snage otpora stave pod njegovu komandu.<ref name="Presuda">[https://znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Ustanak u Srbiji 1941. godine se ponekad naziva i '''Trećim srpskim ustankom.'''<ref>{{Cite web |title=ТРЕЋИ СРПСКИ УСТАНАК |url=http://www.pogledi.rs/1.php |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725073916/http://www.pogledi.rs/1.php |dead-url=yes }}</ref> == Pozadina == {{main|Vojni puč 27. marta 1941.|Aprilski rat|Okupacija Jugoslavije}} [[Datoteka:Balcans 1942.gif|desno|mini|Okupaciona podela Jugoslavije, aprila 1941. godine]] [[Datoteka:Zločin nemačkog okupatora u Srbiji.jpg|minijatura|Zločin nemačkog okupatora u Srbiji, proleće 1941. godine.]] [[Datoteka:Streljanje u Čačku 1941.jpg|minijatura|Na igralištu FK Borac u Čačku, žandarmi su pod nadzorom njemačkih vojnika 20. VI 1941. streljali 12 rodoljuba.]] Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] [[1941]]. godine i okupacije [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]], veći deo centralne [[Srbija|Srbije]] okupirali su [[Nemci]], a manji [[Bugari]]. Pljačkali su materijalna dobra i odveli oko 350.000 vojnika u zarobljeništvo. [[Jevreji|Jevreje]] i druge nepoćudne stanovnike i političke protivnike su hapsili i odvodili u logore. Narod Srbije nalazio se pod vojnom upravom, kao jedini narod u okupiranoj Jugoslaviji osuđen na vojni režim.<ref name="Petranović">[https://znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Okupator je odmah zaveo surov teror, obeležen hapšenjima i vešanjima. === Pripreme KPJ za ustanak === {{main|Majsko savetovanje CK KPJ|Operacija Barbarossa}} [[Datoteka:Proglas KPJ povodom napada Nemačke na SSSR.jpg|minijatura|Proglas PK Srbije povodom napada Nemačke na SSSR.]] Pripreme za ustanak počele su odmah posle [[Majsko savetovanje CK KPJ|Majskog savetovanja CK KPJ]] u Zagrebu, a Vojni komitet pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju formiran je sredinom maja. Ilegalni prelazak [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije]], iz [[Zagreb]]a u [[Beograd]], krajem maja, bio je od velikog značaja za razvoj Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji. Nakon toga su održavane Okružne i Mesne konferencije KPJ. [[22. 6.|22. juna]] 1941. godine, nakon što je [[Adolf Hitler|Hitler]] [[Operacija Barbarossa|napao]] [[Sovjetski Savez|Sovjetski savez]], Komunistička partija Jugoslavije je procenila da su se ''stekli svi uslovi da se počne sa borbom''. Ulazak [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a u rat razgoreo je nadu kod srpskog naroda, kao i optimizam da će se rat ubrzo završiti. [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]] beleži da je 22. juna na [[beograd]]skim ulicama vladala [[Vojni puč 27. marta 1941.|atmosfera kao 27. marta]]. U Mačvi su seljaci vadili kolje iz taraba da se sovjetski padobranci ne bi nabili pri padu. U Beogradu su postavljani osmatrači na višespratnice da jave dolazak sovjetskih [[avion]]a. U [[Banat]]u su se obrazovale sanitetske grupe za pomoć padobrancima.<ref name="vreme.com">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=999408 Zaboravljena antifašistička tradicija]</ref> Odluka o pripremama za oružanu borbu u Srbiji doneta je [[23. 6.|23. juna]] 1941. na sastanku [[Pokrajinski komitet KPJ za Srbiju|Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju]] kome su prisustvovali: [[Aleksandar Ranković]], [[Spasenija Babović]], [[Đuro Strugar]], [[Moma Marković]], [[Ivo Lola Ribar]], [[Blagoje Nešković]], [[Vukica Mitrović]], [[Mirko Tomić]], [[Miloš Matijević]], [[Ljubinka Milosavljević]], [[Vasilije Buha]] i [[Milovan Đilas]]. Na sastanku je došlo do rasporeda partijskih instruktora za pojedine krajeve Srbije. S obzirom na predstojeće zadatke rešeno je da se bez odlaganja pristupi obrazovanju naoružanih grupa, ubrza prikupljanje oružja i sanitetskog materijala.<ref name="Petranović"/> Instruktori su posle sastanka krenuli u unutrašnjost Srbije. Moma Marković je do kraja juna 1941. održao sastanke sa okružnim komitetima u [[Jagodina|Jagodini]], [[Niš]]u i [[Zaječar]]u; Mirko Tomić je bio zadužen za [[Kruševac]], Vasilije Buha je otišao u [[Niš]], [[Milan Mijalković]] u [[Užice]] i [[Čačak]], [[Miodrag Ivković]] u [[Šabac]]; [[Miloš Minić]] je već bio u [[Valjevo|Valjevu]], a [[Petar Stambolić]] u Pomoravlju. Formiran je veliki broj mesnih desetina i nekoliko [[Partizanski odredi Srbije|partizanskih odreda]]. Prikupljene su znatne količine oružja i municije. [[27. 6.|27. juna]] je obrazovan [[Vrhovni štab NOVJ|Glavni štab Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije]]. Na čelu se nalazio [[Josip Broz Tito|Josip Broz]], a članovi su bili: [[Milovan Đilas]], [[Edvard Kardelj]], [[Ivan Milutinović]], [[Aleksandar Ranković]], [[Rade Končar]], [[Franc Leskošek]], [[Sreten Žujović]], [[Ivo Lola Ribar]], [[Svetozar Vukmanović]]. === Poziv KPJ na ustanak === {{main|Sednica CK KPJ 4. jula 1941.}} [[4. 7.|4. jula]] [[1941]]. godine na [[Sednica CK KPJ 4. jula 1941.|sednici]] [[Politbiro]]a [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije]] je donesena odluka o otpočinjanu oružanog ustanka. Komunisti su se odlučili za borbu protiv najsavremenije i najjače vojske sveta, kojoj se niko uspešno nije suprotstavio na kopnu sve do [[Smolensk]]a i [[Moskva|Moskve]]. Tada je formiran [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Štab Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Srbije]] u sastavu: [[Sreten Žujović]], [[Filip Kljajić]], [[Branko Krsmanović]], [[Nikola Grulović]] i [[Rodoljub Čolaković]]. Komandant Glavnog štaba [[Josip Broz Tito]] je rešio da ustanak treba započeti u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] i tamo stvoriti [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenu teritoriju]] koja će poslužiti kao baza razvijanju ustanka u drugim krajevima. Od [[5. 7.|5. jula]] 1941. pojavio se proglas Komunističke partije u kome se srpski narod poziva na borbu protiv okupatora, jer je pitanje „biti ili ne biti". Nije se smelo oklevati, srpski narod se morao setiti slavne prošlosti i ne slušati „kukavice i malodušnike" koji su pozivali na čekanje. Komunisti su pozivali da se stane na stranu „nepobedive slovenske Rusije", na čijem je čelu „veliki sin ruskog naroda - [[Josif Staljin|Staljin]]". U okružnici PK KPJ za Srbiju početkom jula 1941. isticalo se da je kucnuo čas da komunisti povedu otvorenu borbu protiv okupatora, da organizuju partizanske odrede, u zaleđu neprijatelja raspiruju partizanske borbe, pale ratne fabrike i skladišta, ruše železnice i telefonsko-telegrafske veze, uništavaju aerodrome, organizuje skrivanje žita i slično.<ref>Zbornik NOR, I, dok. 1, 30.</ref> {{izdvojeni citat|U ovim sudbonosnim danima kada je u pitanju izvojevanje nacionalne slobode i odbrane časti i imena srpskog, Komunistička partija poziva sav narod, sve istinske rodoljube, ne gledajući na njihovu političku i partijsku pripadnost, da se zbije u jedinstveni oslobodilački narodni front borbe protiv krvavog okupatora i njegovih domaćih slugu i agenata.<ref>https://znaci.org/00001/11_5.htm</ref>|Proglas Okružnog komiteta KPJ za Kragujevac od 15. jula 1941.}} Izlaskom udarnih grupa iz gradova počelo je formiranje prvih partizanskih jedinica. === Pripreme Draže Mihailovića === {{main|Dragoljub Mihailović}} Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] je sa grupom od 30-ak oficira i vojnika izbegao zarobljavanje u [[aprilski rat|aprilskom ratu]]. Mihailović i njegovi pratioci su se od početka [[maj]]a 1941. godine, kao nepredati deo "Jugoslovenske vojske", skrivali na [[Ravna gora (visoravan)|Ravnoj gori]], zabačenoj planinskoj visoravni, u kojoj je prisustvo Nemaca bilo slabo. Oni nisu vodili nikakve borbe,<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm">https://znaci.org/00001/9_4.htm</ref> već su uspostavili kontakte sa organima kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su oni i sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalnog i trezvenog čoveka negoli pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili, tako da do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/>|[[Milan Aćimović]], šef prve kvislinške uprave u Srbiji}} Pukovnik Mihailović je smatrao da treba stvarati infrastrukturu i pripremati se za ustanak, ali da još uvek nije "kucnuo čas". On je cenio da je okupator jači u svakom pogledu, da bi borba protiv njega bila kontraproduktivna. Prvih nekoliko meseci, Mihailović je sa Ravne gore pokušavao da se poveže sa nezarobljenim oficirima, razvije obaveštajnu mrežu, stupi u kontakt sa izbegličkom vladom u [[London]]u i vrbuje pod svoju komandu činovnike i žandarme. Upućivao je svoje ljude u razne krajeve zemlje sa zadatkom da obveznike upisuju u mobilizacijske spiskove, da šire propagandu kako vojska Kraljevine Jugoslavije postoji i da nije kapitulirala, da je svaki građanin i dalje pod obavezom zakletve, da oni istupaju kao kraljevi izaslanici i da ne treba stupati u borbu protiv okupatora, već samo organizovati se i čekati »povoljan trenutak«.<ref name="znaci.net"/> Na dan napada Nemačke na SSSR, [[22. jun]]a 1941. izbeglička vlada Jugoslavije izdala je saopštenje u kome apeluje da narod izbegava borbu i da "čeka na bojni znak iz Londona", koji će biti dat "kad dođe za to vreme".<ref>A. VII, 306, 23/46-1</ref> Draža Mihailović se dosljedno pridržavao te politike. Kada je partizanski ustanak počeo, Draža Mihailović je na Ravnoj gori i dalje imao 30-ak ljudi.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Nakon formiranja prvih [[Partizanski odredi u Srbiji|partizanskih odreda u Srbiji]], sve se više naroda pridruživalo partizanima. Neki od seljaka su uskratili izdržavanje oficirima koji "leže" na Ravnoj gori. Ravnogorci su bili besni što partizani vrše sabotaže u njihovoj blizini, što pucaju na Nemce i žandarme.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Pukovnik Mihailović je preko [[Neško Nedić|Neška Nedića]] stavio komunistima do znanja da niko nema pravo da organizuje ma kakvu vojsku sem njegovih oficira, koji su jedini ovlašćeni za to. Zabranio je da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode sabotaže.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Pukovnik Mihailović je partizane nazivao "bandama" i elementima koji su se povampirili otkad su Nemci napali na SSSR. On je zapretio da će "lakomislene" na Ravnoj gori, koji bi hteli u borbu protiv Nemaca, najstrože kažnjavati.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Krajem juna ili početkom jula, Draža Mihailović je stupio u pregovore sa kvislinzima [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]] i [[Milan Aćimović|Milanom Aćimovićem]] za suzbijanje ustanka.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> U drugoj polovini [[avgust]]a 1941. Mihailović je izdao naredbu o formiranju četničkih odreda, sastavljenih od četa obveznika od 20-30 godina. Ove jedinice imale su ulogu da onemogućavaju pljačku i nasilje, sprečavajući istovremeno delovanje „razornih elemenata". Mihailović se proglasio legitimnim predstavnikom [[jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i na osnovu ratnih zakona tražio odazivanje vojnih obveznika. == Partizansko dizanje ustanka == {{main|Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji}} Za bazu ustanka odabrana je zapadna Srbija, zbog topografije tla (brdoviti i šumom obrasli tereni), i borbenog življa koje je pružilo jak otpor okupatoru u [[Srbija u prvom svetskom ratu|prošlom ratu]]. Radilo se o slivu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], do pojasa [[Drina|Drine]].<ref name="Petranović"/> === Početak ustanka === {{main|Dan ustanka naroda Srbije}} {{Quote box | citat = »Kada smo stigli na vašar, do lipe, žandarmi su počeli da pucaju. Žikica je odgovorio. Kad je kleknuo, kad je pucao, kad pre, prosto ne znam, to je bila brzina... Kad sam ja kleknuo, nisam stigao ni pušku da repetiram, a sve je bilo gotovo.«<ref name="rosalux.rs">http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Antifasizam_pred_izazovima_savremenosti.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218024408/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Antifasizam_pred_izazovima_savremenosti.pdf |date=2014-12-18 }} Antifašizam pred izazovima savremenosti</ref> | izvor = [[Vjekoslav Spoja]], borac Rađevske čete | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = »Kada su Žikica i ostali bili sasvim blizu žandarma, možda na nekih trideset koraka, neko od seljaka rekao je: ’Evo ih.’ Žandarmi su se u tom trenutku okrenuli. Videći Žikicu, odmah su uzeli oružje na gotovs. On je, međutim, i dalje išao prema njima. Kad je bio na 15 koraka od njih, oni su opalili po jedan metak. Žikica je u tom trenutku brzo polegao po zemlji. Naglo je izvadio revolver ispod kaputa (koji je bio obukao) i opalio dvaput. Oba puta je pogodio. I jedan i drugi žandarm pali su.«<ref name="rosalux.rs"/> | izvor = [[Mihailo Vujkovac]], borac Rađevske čete | width = 40% | align = right}} Tradicionalno se smatra da je [[Dan ustanka naroda Srbije|ustanak u Srbiji]] počeo [[7. 7.|7. jula]] u selu [[Bela Crkva (Krupanj)|Bela Crkva]], kod [[Krupanj|Krupnja]], gde se na [[Ivanjdan]] održavao se tradicionalan seoski [[vašar]]. Tu je došla grupa od petnaestak partizana iz Rađevske partizanske čete, predvođenih komandantom [[Miša Pantić|Mišom Pantićem]] i [[politički komesar|političkim komesarom]] [[Žikica Jovanović Španac|Žikicom Jovanovićem Špancem]]. Partizani su okupljeni narod pozvali u borbu protiv okupatora. Govorili su lekar [[Miša Pantić]] iz [[Valjevo|Valjeva]], student prava [[Vladan Bojanić]] iz Bele Crkve i [[Žikica Jovanović Španac]], novinar iz Valjeva i [[Španski borci|španski borac]]. Žandari su pokušali da rasture skup, zabranjen u uslovima [[ratna okupacija|vojne okupacije]]. Partizani su otvorili vatru i ubili dva žandarma.<ref name="Petranović"/> Jedini sačuvani domaći istorijski izvor<ref name="rosalux.rs"/>, izveštaj Odeljenja javne bezbednosti Ispostave Drinske banovine Odeljenju javne bezbednosti Ministarstva unutrašnjih poslova od 21. jula 1941. glasi: {{izdvojeni citat|Posle desetak minuta od njihovog odlaska naišla je žandarmerijska patrola. Pred opštinskom sudnicom predsednik opštine počeo im je da govori o dolasku ove grupe. U tom su pred žandarme iskrsla dvojica ljudi i to jedan naoružan puškom, a drugi parabelum revolverom. Čim su stali pred žandarme, povikali su: ’Dole oružje!’ Žandarmi su takođe uzeli puške na gotovs i pozvali ih da polože oružje i opalili iz svojih pušaka po jedan metak, ali više glava napadača, U tom su i ova dvojica pripucala na žandarme i na mestu ih ubila.“<ref>Новак Живковић, „Прва партизанска акција у Србији. Непријатељски извештај о догађајима од 7. јула 1941. године у Белој Цркви“, Архивски преглед, 1–2/1966, Београд, 1967, стр. 142.</ref>}} Komanda žandarmerije izvestila je da se to zbilo 7. jula oko 15 časova u selu Zavlači (kod [[Krupanj|Krupnja]]) i da su tom prilikom ubijeni vođa žandarmerijske patrole narednik [[Bogdan Lončar]] i njegov pratilac kaplar Milenko Braković. Nemački izveštaj daje nešto drukčiji opis početka sukoba: {{izdvojeni citat|Pretsednik opštine je slušao raport dvojice žandarma u vezi događaja. U toku razgovora, upravo se pojaviše naoružani banditi, koji su, verovatno, primetili pojavu žandarma: opkoliše zgradu opštine, zahtevajući da žandarmi polože oružje. Dok su žandarmi polagali oružje, banditi otvore vatru i smrtno pogode oba žandarma. Potom su banditi uzeli karabine žandarma i pobegnu u obližnju šumu. Za vreme paljbe narod se pozatvarao u kuće. Jedan od vinovnika je seljak Cvitan Soldatović iz sela Bastav; drugi vinovnik je nepoznat.<ref>Državna arhiva Sjedinjenih Država Amerike Mikrofilm T-501, rola 245, slika 159. [http://revija.kolubara.info/sh/apr09/tekst/1920/?tpl=112]</ref> }} [[7. jul]] se, kao [[Dan ustanka naroda Srbije]], u decenijama nakon drugog svetskog rata slavio kao državni praznik u Srbiji. === Razvoj ustanka === {{main|Partizanski odredi Srbije|Operacija Kosmaj|Apel srpskom narodu}} [[Datoteka:Diverzija na pruzi Čačak - Užice 1941.jpg|minijatura|Diverzantska akcija partizana u Srbiji na pruzi Čačak - Užice 1941.]] [[Datoteka:Srušen nemački voz 1941.jpg|minijatura|Nemački voz koji su partizani srušili u Srbiji 1941. (slika nađena kod nemačkog vojnika)]] {{izdvojeni citat|Procena situacije u Srbiji: Po mišljenju komandanta Srbije, a u suprotnosti sa iznetim za Hrvatsku, nemiri se u prvom redu i gotovo isključivo imaju pripisati komunističkom uticaju. Četnici... izgleda da će u potpunosti izbegavati prepade na posadne trupe. Vođa četnika Kosta Pećanac pokušao je, štaviše, preko jednog posrednika, da nemačkim i srpskim vlastima ponudi svoju pomoć protiv komunista.<ref>Zbornik NOR, tom 12, knjiga 1, d. 289.</ref>|Operacioni dnevnik načelnika Štaba komandanta Srbije od 11. avgusta 1941.}} Ustanak se proširio prvo na zapadnu, a zatim i na druge krajeve Srbije. Tokom jula i avgusta 1941. štampani su mnogobrojni proglasi rukovodstva Partije i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, s pozivom na oružanu borbu protiv okupatora. Komunističke grupe su početkom jula 1941. presekle telegrafsko-telefonske veze na pruzi [[Niš]] - [[Leskovac]]; u Beogradu je 4. jula presečen glavni vod Beogradske radio-stanice; udarne grupe u Beogradu izvršile su „mnoštvo demonstrativnih i sabotažnih akcija" (paljenje štampe, zapaljena je garaža „Prišić", presecane ptt veze, paljeni nemački kamioni, izazvan požar u garaži „Ford" u Grobljanskoj ulici, paljeni vagoni sa senom na železničkoj stanici itd.). Komesarijat unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]] registrovao je u [[jul]]u 220 sabotaža. Napadane su policijske i žandarmerijske patrole, seoske opštine i sreska načelstva, železničke pruge, a [[22. 7.|22. jula]] 1941. oslobođeno je mesto [[Kamenica (Valjevo)|Valjevska Kamenica]]. Nemački predstavnik Feliks Bender izvestio je 22. jula 1941. Ministarstvo inostranih poslova da razne grupe „''odlučnih komunista u jačini od oko 60-100 ljudi koji, delom dobro naoružani ... preduzimaju teroristička dela prema srpskom stanovništvu, odvode ili ubijaju srpske činovnike, vrše sabotaže''" itd. Bender pominje i ubistva nemačkih vojnika (ubistvo jednog nemačkog natporučnika kod Topole; i 8 nemačkih vojnika-pionira); napadani su vozovi i kamioni, izvršeno nekoliko sabotaža na vojnim objektima. Nemački predstavnik saopštava da je srpska žandarmerija nanela gubitke komunistima, ali da ih je i sama pretrpela.<ref name="Petranović"/> Bender je [[28. 7.|28. jula]] javio da se komunistički napadi nastavljaju, a par dana kasnije čak govori o opasnosti od opšteg ustanka. Za srpske kvislinge opasnost se uvećavala i zato što je, uporedo sa komunističkom akcijom u Srbiji, otpočela i aktivnost u [[Banat]]u. [[Žandarmerija|Žandarmeriji]] je to nametalo razvlačenje snaga, sve do ugroženih područja od [[Zrenjanin]]a do [[Kikinda|Kikinde]]. Komunističko rukovodstvo je na prvo mesto stavljalo stvaranje i jačanje partizanskih odreda koji bi se naoružavali razoružavanjem [[žandarmerija|žandarma]] i nemačkih [[vojnik]]a, napadima na neprijateljske transporte i skladišta. Stvaranje pokretnih partizanskih odreda upućivalo je na oružani ustanak kao glavni cilj. Glavni štab NOPO Srbije je 8. avgusta je tendencije stvaranja seoskih desetina koje bi čuvale sela i ostajale kod kuća nazivao „oportunističkim".<ref>Arhiv VII , NOR, K-1641, Reg. br. 9-1.</ref> Do sredine avgusta u Srbiji je obrazovan 21 partizanski odred. Prvi partizani bili su isključivo komunisti, članovi [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, simpatizeri [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], uglavnom radnici, studenti i đaci. Do kraja avgusta formirani su: [[Valjevski partizanski odred|Valjevski]], [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavski]], [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski]], [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvi šumadijski]], [[Drugi šumadijski partizanski odred|Drugi šumadijski]], [[Užički partizanski odred|Užički]], [[Boljevački partizanski odred|Boljevački]], [[Čačanski partizanski odred|Čačanski]], [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanski]], [[Kopaonički partizanski odred|Kopaonički]], [[Rasinski partizanski odred|Rasinski]], [[Pomoravski partizanski odred|Pomoravski]], [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevački]], [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavski]], [[Ozrenski partizanski odred (Srbija)|Ozrenski]], [[Požarevački partizanski odred|Požarevački]], [[Toplički partizanski odred|Toplički]], [[Kragujevački partizanski odred|Kragujevački]], [[Kukavički partizanski odred|Kukavički]] (Leskovački), [[Krajinski partizanski odred|Krajinski]] i [[Vranjski partizanski odred]].<ref name="Petranović"/> [[13. 8.|13. avgusta]] je objavljen [[Apel srpskom narodu]] protiv ustanka, a par dana potom i novčane nagrade za ubistvo ustanika: {{izdvojeni citat|'''Raspisane su nagrade onome ko uhvati ili ubije komunistu člana naoružane bande''' - Svaki bio zvaničan organ ili ne, ko posle gornjega roka ubije ili uhvati komunistu, člana naoružane bande, biće nagradjen sa tri hiljade dinara – a ako ubije vodju bande biće nagradjen sa 25.000 dinara. Jedno isto lice može primiti više nagrada. Na isti način biće nagradjeno i svako ono lice koje pripomogne da se član komunističke bande ili njen vodja ubije ili uhvati. Imena nagradjenih biće čuvana u najvećoj tajnosti.<ref>Komesarijat za unutrašnje poslove, “Novo vreme”, 19.avgust 1941.godina</ref>|Raspis Komesarijata za unutrašnje poslove, 19. avgust 1941. godine}} Nemci su u toku avgusta registrovali 242 [[diverzija|diverzije]] na urede, žandarmerijske stanice, železnice, telefonske vodove, rudarska i privredna preduzeća. Dotadašnji gubici u ljudstvu iznosili su 22 ubijena vojnika i 17 ranjenih. Prvih dana septembra nemački gubici višestruko su se uvećali.<ref>Zbornik NOR, tom XII, knj. 2, 999.</ref> „Prostori su previše prostrani! Uključene trupe preslabe!"<ref>BA-MA, RW 24-30/277,Hoh.Kdo.LXV Wbhf-u. Jugoistok, 28. 8. 1941.</ref> - glasi vapijući izveštaj okupatora krajem avgusta 1941. Rezimirajući, Turner konstatuje, „kao što se pokazalo, da za ovu teritoriju, ovde raspoložive trupe, nisu ni izdaleka bile dovoljne u borbi protiv ustaničkih elemenata."<ref>BA-MA, RW 40/187, 5. logorski izveštaj Upravnog štaba pri komandantu Srbije, 6. 10. 1941.</ref> Okupatori su streljali i vešali u Beogradu (na Terazijama), u Užicu, Prnjavoru u Mačvi, Aranđelovcu, Kragujevcu, Šapcu i drugim mestima. Ni pooštravanje represije u avgustu 1941 nije moglo zaustaviti rastući otpor: "do kraja avgusta streljano je oko 1.000 komunista i Jevreja ili je obešeno ispred kuća bandita, čak je jedno celo selo spaljeno, nisu mogle zaustaviti stalno jačanje naoružanih ustanika."<ref>BA-MA, RW 40/187, 5. logorski izveštaj Upravnog štaba pri komandantu Srbije, 6. 10. 1941.</ref> Razvojem ustanka u Srbiji, oreol nepobedivosti [[Wehrmacht|Vermahta]] je uzdrman. Nemci su se suočili sa razvojem ustanka, koji je ugrožavao saobraćaj i eksploataciju sirovina. Nemci su čak pomišljali i na prevođenje saobraćaja za Grčku zaobilaznim putem.<ref>Zbornik NOR, tom XII, knj. 1, 377.</ref> Njihove slabe posadne snage (704, 714. i 717. pešadijska divizija) nisu bile u stanju da izađu na kraj s ustanicima. Moral trupa bio je usled brojnih neuspeha uzdrman, i Vermaht javno ismejan. Septembra 1941. godine izgledalo je kao da nemačke trupe ne mogu još dugo izdržati.<ref name="Manošek">[https://znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> Do septembra 1941. godine formirana su 24 partizanska odreda sa oko 14.000 boraca. Na vrhuncu ustanka, partizanski odredi imali su oko 25.000 boraca.<ref name="Petranović"/> Odredi od nekoliko desetina ljudi narasli su u velike vojne formacije: Užički NOP odred na 2.500, Čačanski na 3.000, Kragujevački na 1.500 boraca. Partizanski i četnički odredi, naglo narasli, jednako su se brzo osipali prilikom vojnih neuspeha, znajući preko noći da se prepolove ili čak svedu sa 1.000 na 150 boraca.<ref name="Petranović"/> Stvorena je povezana velika slobodna teritorija u zapadnoj Srbiji, [[Šumadija|Šumadiji]] i [[Pomoravski okrug|Pomoravlju]], kao i prvi organi „[[narodnooslobodilački odbor|narodne vlasti]]“. [[Savetovanje u Stolicama]], septembra [[1941]]. godine, bilo je značajan događaj za dalji razvoj [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]], a posebno prisustvo [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]] na slobodnoj teritoriji Srbije. [[Užice]] je skoro dva i po meseca bilo centar rukovodstva Narodnooslobodilačke borbe Srbije i [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i najveće slobodne teritorije u Jugoslaviji, poznate kao [[Užička republika]]. Stvoreni su mesni, sreski i [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Srbije]]. === Poziv Mihailoviću === [[Tito]] je u julu 1941. godine, naredio štabu [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] da stupi u vezu sa pukovnikom Mihailovićem i uspostavi saradnju u borbi protiv okupatora. Partizanska delegaciju, koju je vodio doktor Dragan Jovanović je krajem [[jul]]a 1941. godine došla u Mihailovićev štab na Ravnu goru. Pukovnik Mihailović ih nije primio, ioako je bio tu, već njegov zamenik Voja Pavlović.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Pavlović je, u ime Mihailovića, predlagao partizanima da ostave oružje i prestanu da se bore: # da partizanski borci sklone oružje na Ravnu goru i da se raziđu kućama; obećavao je da ih Nemci neće progoniti zbog toga što su neko vreme bili u šumi; # da se [[Dragojlo Dudić]], [[Miša Pantić]] i [[Dragan Jovanović]], koje je on smatrao vođama partizana u valjevskom kraju, mogu skloniti u njihov štab na Ravnoj gori; # ako je Jovanović voljan da prihvati njegov predlog, mogu ga autom prebaci u Beograd, gde će sve ovo moći da utvrdi sa Milanom Aćimovićem, "komesarom unutrašnjih poslova".<ref>Rodoljub Čolaković, Zapisi iz oslobodilačkog rata, str. 65, izd. "Svjetlost", Sarajevo, 1946.</ref> Nakon odlaska partizanske delegacije sa Ravne gore, Pavlović ih je nazivao pogrdnim imenima, ološem i boljševičkim agentima.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Mihailović je odlučno odbijao da preduzmu išta protiv Nemaca.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> == Četničko pristupanje ustanku == [[Datoteka:Nemacki zarobljenici u Uzicu 1941.JPG|thumb|Četnici i partizani, zajedno, sprovode zarobljene nemačke vojnike u Užicu 1941.]] {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba nemačkog Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} {{izdvojeni citat|Komunističke i prema nama neprijateljske nacionalno orijentisane srpske bande u poslednje vreme tako su organizovane da se već može govoriti o neprijateljskim jedinicama. Njihova vojnička organizacija poznaje čete i bataljone, koji često stoje pod odgovornim vodstvom nekadašnjih srpskih oficira.<ref>BA- MA, RW 40/11, komandant Srbije, šef generalštaba Gravenhorst 16. 9. 1941.</ref>|Izveštaj šefa generalštaba Gravenhorsta od 16. septembra 1941.}} {{Quote box | citat = »Dok smo se mi odmarali i malo prezalogajili, naišla je grupa naoružanih ljudi. Kada su došli bliže, videli smo da grupu predvodi devojka. Imala je pantalone i bluzu koja je ličila na vojničku košulju. Na glavi šajkača, a ispod nje se lepršala njena duga plava kosa. Bilo nam je jasno da su to partizani. [...] Iznenadio sam se kad neki od mojih vojnika i podoficira rekoše: "Zdravo, braćo partizani!" i počeše da se grle i ljube sa partizanima.«<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> | izvor = Četnički komandant [[Ratko Martinović]] o prvom susretu sa partizanima [[17. avgust]]a 1941. | width = 40% | align = right}} Kada je počela organizovana ustanička borba, partizanke i partizani su ismevali "ravnogorce" što se izležavaju i govore da nije vreme za borbu protiv okupatora.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> U avgustu 1941. godine, grupa "ravnogoraca", pod vođstvom poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]] je napustila Ravnu goru i stupila u borbu.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Nekoliko [[četnici|četničkih]] vođa, prvobitno bez saglasnosti pukovnika Mihailovića<ref name="Manošek"/>, poneto talasom ustanka, uključilo se u borbu. [[Oficir]]i nisu mogli dozvoliti da borbom rukovode golobradi mladići i laici iz redova učitelja, studenata, radnika i seljaka. To pogotovu nisu mogli dozvoliti oficiri kompromitovani [[aprilski rat|aprilskim ratom]] i koje je narod već nazivao „svilenim".<ref name="Petranović"/> Učestvovanje četničkih snaga u borbama protiv okupatora u Srbiji je bilo dobrim delom iznuđeno strahom da partizanske snage ne preotmu uticaj u narodu.<ref name="Petranović"/> Od kraja avgusta 1941. uspostavljali su se prvi dodiri između partizana i četnika. Već [[25. 8.|25. avgusta]] 1941. bio je sačinjen sporazum komandanta Podrinjskog partizanskog odreda i komandanta Cerskog četničkog odreda kapetana Dragoslava Račića o zajedničkim borbama. Partizansko-četničko vojno sadejstvo došlo je do izražaja u zauzimanju Gornjeg Milanovca (800 partizana i 50 četnika Mihailovića), u napadima na Šabac (17 četa sa jedne i druge strane), prilikom blokade Valjeva, u borbama kod Kraljeva, u kojima je sudelovalo 23 partizanske i 19 četničkih četa, sa ukupno oko 4.000 boraca. Partizansko-četnički operativni štab za napad na Kraljevo sačinjavali su sa partizanske strane [[Ratko Mitrović]] i [[Momčilo Radosavljević]], a sa četničke [[Radoslav Đurić]] i [[Jovan V. Deroko]].<ref name="Petranović"/> === Borbe za Loznicu === {{main|Bitka za Loznicu 1941.}} [[Datoteka:Nemački vojnici izvlače svog ranjenika.jpg|minijatura|Nemački vojnici izvlače svog ranjenika, posle borbi u okolini Kraljeva, oktobra 1941.]] [[Bitka za Loznicu 1941.|Bitka za Loznicu]] se odigrala [[31. 8.|31. avgusta]] 1941. godine kada su ustanici napali Nemce u Loznici, nakon što su ovi odbili da se predaju. Tokom ovih borbi poginuo je četnički komandant potpukovnik [[Veselin Misita]], koji je predvodio napad na Nemce u Loznici. Borba za Loznicu je bila najveći oružani sukob sa Nemcima do tada u okupiranoj Jugoslaviji.<ref>Dr I. Avakumović, ''Mihailović prema nemačkim dokumentima'', London, 1969, 21</ref> === Borbe za Krupanj === {{main|Bitka za Krupanj 1941.}} Posle trodnevnih borbi [[Krupanj]] su [[3. 9.|3. septembra]] 1941. oslobodili delovi [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] i četnički odredi popa [[Vlado Zečević|Vlada Zečevića]] i poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]], koji su kasnije pristupili [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-u.<ref>Zbornik NOR-a, tom II, kni. 1. str. 74 i 75</ref> === Oslobođenje Užica === {{main|Užička republika}} Nakon što je ustanak uzeo maha, novopostavljeni komandujući general u Srbiji [[Franz Böhme|Franc Beme]] doneo je odluku da Nemci [[21. 9.|21. septembra]] napuste Užice. Kolona je bila duga 6 kolometara i u njoj se kretalo 1.217 vojnika.<ref name="Glišić">{{Cite web |title=Venceslav Glišić, Stvaranje slobodne teritorije 1941. |url=http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf |access-date=2012-08-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032824/http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf |dead-url=yes }}</ref> Znajući za odlazak Nemaca, Radomir Đekić sa 100 četnika isti dan ulazi u Užice, gde se pridružuje Nedićevim ljudima. Kako je [[Kosjerić]] oslobođen [[24. 4.|24. septembra]] izjutra, u užičkom okrugu ostalo je još neoslobođeno Užice u kome su se nalazili Pećančevi četnici i Nedićeva žandarmerija. Sa njima su povedeni razgovori da se Užice preda. Kad sporazum nije postignut, odlučeno je da se izvrši napad na grad. Uveče, 23. septembra sve tri partizanske čete bile su spremne za napad. Ranije toga dana, osećajući da se steže obruč oko grada, žandarmi su počeli da beže iz Užica. Sledećeg dana Nemci su bombardovali skladište municije u Krčagovu i druge objekte, pa je najveći deo četnika i žandarma napustio grad.<ref name="Glišić"/> Dok su Pećančevi četnici napuštali Užice, komandant partizanske grupacije [[Slobodan Sekulić]] poslao je u grad patrolu sa porukom načelniku Branku Barbuloviću da preda grad. Kako nije raspolagao nikakvim snagama za borbu protiv partizana, on je predao grad. Pored Zlatiborske, Račanske i Užičke partizanske čete uskoro su s vozom, kamionima i motorciklima stigle i čete istočne grupe Užičkog NOP odreda, a sa severa preko Crnokose partizani Crnogorske čete. U toku istog dana na okupu se našao ceo Užički NOP odred, tako da su sve njegove čete uveče promarširale kroz grad, a na žitnoj pijaci održan je veliki narodni miting na kome su govorili [[Želimir Đurić]] i Slobodan Sekulić. Na mestu gde su pre nekoliko dana visili obešeni borci Zlatiborske partizanske čete, stanovništvo Užica je pozdravljalo defile partizanskih jedinica.<ref name="Glišić"/> === Borbe za Šabac === {{main|Borbe za Šabac 1941.|Krvavi marš}} [[Datoteka:Masovno streljanje Šabac 1941.jpg|minijatura|Masovno streljanje stanovništva u bari kraj Šapca, septembra 1941.]] [[Nebojša Jerković]], komandant [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]], došao je kod kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], komandanta Cerskog korpusa, radi dogovora o napadu na Šabac: {{izdvojeni citat|Račić je pokušao da ga ubedi da bi takav napad bio preuranjen. Partizani su i posle toga insistirali da se ide na Šabac. Nije prošla ni nedelja dana, a Nebojša Jerković se ponovo sa užom pratnjom pojavio kod Račića. Ovom prilikom komunisti su prosto iznudili od Račića pristanak, govoreći mu da ako on opet odbije, onda će oni sami ići u napad, i istovremeno će reći narodu da su četnici odustali od dalje borbe protiv okupatora. (...) ako komunisti sami pođu na Šabac, njihov ugled bi znatno porastao, makar privremeno, pošto je celi narod Podrinja zaista bio raspoložen za borbu protiv Nemaca.<ref>Dušan Trbojević, ''Cersko-Majevička grupa korpusa'', 21-22.</ref> |[[Dušan Trbojević]] iz Cerskog četničkog odreda}} Borbe za Šabac vođene su od [[22. 9.|22. septembra]] do [[24. 9.|24. septembra]] 1941. godine. 24. septembra po podne opkoljenim Nemcima je došla u pomoć [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačka pešadijska divizija]], koja razbija ustanički obruč. Nemci su posle bitke za Šabac u znak odmazde izvršili [[ratni zločin]] prema civilnom stanovništvom, streljavši oko 1.000 građana Šapca i Mačve.<ref>{{Cite web |title=Nemački masakri u Srbiji |url=http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |access-date=2021-09-08 |archivedate=2014-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418220643/http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |deadurl=yes }}</ref> [[Mačvanski partizanski odred]] je posle opsade neuspele Šapca spao na polovinu boraca.<ref name="Petranović"/> Nastup 342. divizije u borbama za Šabac označio je početak velike nemačke ofanzive na ustaničku teritoriju. === Borbe za Kruševac === {{main|Bitka za Kruševac 1941}} Bitka za Kruševac se odigrala [[23. 9.|23. septembra]] 1941. godine između četnika i Nemaca tokom Drugog svetskog rata. Nemci su pružili žestok otpor iz gimnazije, koja je bila njihovo najjače utvrđene u gradu i očekujući da im stigne pojačanje. Iz pravca Stalaća stigao je nemački oklopni voz, posle čega Nemci razbijaju opsadu. Nemci su ubrzo streljali u znak odmazde oko 80 srpskih civila. Nemci u Kruševcu nisu izvršili odmazdu „stotinu za jednog“, kao u drugim mestima u Srbiji. === Borbe za Gornji Milanovac === {{main|Borbe za Gornji Milanovac 1941.}} [[Datoteka:Valjevski partizanski odred.jpg|thumb|Borci Valjevskog partizanskog odreda u jesen 1941.]] Dogovor o napadu na Nemce u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] postignut je na sastanku između četnika i partizana u selu [[Lunjevica|Lunjevici]]. Na sastanku je [[Zvonimir Vučković]], komandant Takovskog četničkog odreda, postavljen za komandanta zajedničke četničko-partizanske akcije protiv Nemaca, a partizanski vođa, učitelj Branko Rakić za njegovog zamenika. Vučković je hteo da odgovori partizane od napada na Milanovac, ali je znao da će izostajanje četnika iz borbe biti štetno po njih. Vučković navodi da se našao u dilemi: {{izdvojeni citat|Nije moglo biti ni malo sumnje da bi smo pretrpeli veliku štetu ako u toj fazi našeg organizovanja ostanemo skrštenih ruku i po strani. Moćna propaganda partizana ne bi imala ni malo muke da ubedi narod da su oni jedini borci za slobodu. Samo za trenutak pomislio sam na mogućnost da se negde ispod Gornjeg Milanovca postavim sa odredom između partizana i Nemačkog garnizona. Rezultat takve akcije nesumnjivo bi nam kudi i kamo više škodio. (...) Odluka koju sam doneo, tako mi se činilo, mogla je bar nešto spasiti, pored toga što mi je ulivala malo nade da ću, kad se pridružim partizanima, biti u stanju da ih nagovorim da odlože napad za koji dan.<ref>Zvonimir Vučković- Sećanja iz rata, 108.</ref>|[[Zvonimir Vučković]]}} Početak napada na Gornji Milanovac određen je 28. septembra 1941. za tri sata ujutru. Posle par časova borbe, poručnik Vučković je ponudio opkoljenim Nemcima da se predaju, što su oni i prihvatili. Zarobljeni Nemci su kasnije sproveni na Ravnu goru. === Borbe za Čačak === {{main|Borbe za Čačak 1941.}} [[Datoteka:Zarobljeni nemacki tenk 1941.jpg|mini|Zarobljeni nemacki tenk u Čačku.]] General [[Franz Böhme|Franc Beme]], komandant Srbije, naredio je 28. septembra napuštanje Čačka. U samom Čačku nije bilo bitke sa Nemcima. Partizansko-četničke snage su [[1. 10.|1. oktobra]] [[1941]]. ušle u [[Čačak]], a potom je formirana zajednička komanda grada. Partizanski predstavnik je bio [[Milenko Nikšić]], komandant Ljubićkog NOP odreda, a četnički – kapetan [[Bogdan Marjanović]].<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_9.htm</ref> U Čačku je ubrzo došlo do borbi između partizana i četnika, nakon što je [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]] 1/2. novembra izdao naređenje za napad majoru [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]]. === Borbe za Kraljevo === {{main|Opsada Kraljeva (1941)|Masakr u Kraljevu}} [[Datoteka:Kraljevo 1941.jpg|minijatura|Pijačni dan u Kraljevu, u jesen 1941.]] Plan napada na Kraljevo donet je 4. oktobra 1941. godine, kada je formiran i zajednički štab. Partizansko-četnički operativni štab za napad na Kraljevo sačinjavali su sa partizanske strane [[Ratko Mitrović]] i [[Momčilo Radosavljević]], a sa četničke [[Radoslav Đurić]] i [[Jovan V. Deroko]].<ref name="Petranović"/> [[Kraljevo]] je bilo pod blokadom partizansko-četničkih snaga kojima je rukovodio zajednički Operativni štab za napad na Kraljevo. Ustaničke snage su, oktobra 1941, više puta bezuspešno napadale nemački garnizon u Kraljevu.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_8.htm</ref> Prvih dana opsade Nemci su uhapsili nekoliko hiljada Kraljevčana, koje su držali kao taoce. U znak odmazde za ustanički napad na Kraljevo. 14. oktobra Nemci su izvršili ratni zločin, streljali su 1.738 muškaraca i 19 žena. == Pregovori partizana i četnika == {{main|Sastanak u Brajićima}} Za borbe u Jugoslaviji ubrzo se čulo u savezničkom svetu. U zemlju je stigla saveznička misija na čelu sa [[Duane Hudson|Bilom Hadsonom]], a zapadna štampa je počela da gradi mit o herojskom borcu, pukovniku Mihailoviću. [[Savezničke sile|Saveznici]] su formirali zajednički stav, koji mu je prenet: biće priznat za lidera pokreta u celoj zemlji, ali pod jednim uslovom - da održi jedinstvo sa partizanima. 24. oktobra 1941. je potpisan sporazum između četničkog odreda na sektoru G. Milanovac – Kragujevac i Kragujevačkog NOP odreda o saradnji u borbi protiv okupatora i kvislinga. Komesar Kragujevačkog NOPO [[Vladimir Dedijer]] je oko sklapanja sporazuma najpre pregovarao sa majorom Miodragom Paloševićem a zatim sa kapetanom Radovanom Stojanovićem.<ref>Opširnije o tome, vidi- Vladimir Dedijer, Dnevnik, knjiga I, III izdanje, Beograd 1970 (dalje: V. Dedijer, Dnevnik, I), str. 46 i 47.</ref> Sporazum potpisan u [[Manastir Vraćevšnica|manastiru Vraćevšnici]] (planina [[Rudnik]]) kaže sledeće: {{izdvojeni citat| 1 Radi borbe protiv okupatora i njegovih slugu: Nedića, Pećanca, Ljotića i drugih, Komandanti obeju odreda izradili su zajednički plan i podelili sektore na pravcu Milanovac — Kragujevac. 2 U duhu sporazuma Glavnog štaba narodno-oslobodilačkih partizanskih odreda i vrhovne komande četničkih odreda jugoslovenske vojske, taj se sporazum ostvaruje i na pravcu Milanovca—Kragujevca: <br /> a) Svi raniji nesporazumi i slučajevi ispitaće se s tim da se krivci najstrožije kazne. <br /> b) Proglašuje se sloboda zbora i dogovora. Nijedna ni druga strana ne sme na zborovima napadati jedna drugu. <br /> v) Dosadašnja mobilizacija se oglašuje nevažećom i za jednu i za drugu stranu. Mobilizacija se ponovo vrši na zajedničkim zborovima na kojima će prisustvovati [predstavnici] i jednog i drugog štaba. Dosadašnji sistemi objava se ukidaju, jer se pokazao kao štetan. Ljudi su se izvlačili iz narodno-oslobodilačke borbe i ostajali kod kuća. Svi ljudi koji ostaju kod kuća smatraju se za nemobilisane, sem ako im se ne dodele specijalne funkcije: članovi odbora za ishranu, organizatori odreda u tom selu. <br /> g) Dosadašnje rezerve hrane ostaju lično vlasništvo i jednog i drugog odreda, a da se zajednički šalje apel svom narodu u pravcu Milanovac—Kragujevac da da priloge u hrani, stoci, konja, odelu, namirnicama. Skupljena hrana posle ovog skupljanja se deli na dva dela. Posle toga svaki odred se ishranjuje nezavisno jedan od drugog. Pozajmice jedni — drugim mogu se vršiti. <br /> d) Jedna i druga strana zajednički određuju upravne vlasti u pravcu Milanovac—Kragujevac s tim da se po mogućstvu zadrže dosadašnji presednici, ako su pomagali narodno-oslobodilačku borbu i nisu bili petokolonaši i narodni neprijatelji. <br /> đ) Uspostavlja se zajednički sud protiv petokolonaša. Sud čine oba štaba. <br /> e) Ove sporove u vezi s prekršenjem sporazuma rešavaće oba štaba zajednički.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_12.htm 12. Sporazum između četničkog odreda na sektoru G. Milanovac — Kraigujevac i Kragujevačkog NOPO od 24. oktobra ,1941. o saradnji u borbi protiv okupatora i kvislinga</ref>}} Sporazum nije dugo živeo. Partizani navode da se ni tog sporazuma četnička strana nije pridržavala<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_12.htm</ref>, a četnici obratno.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> {{izdvojeni citat|Propali višenedeljni pregovori između Mihailovića (vođa četničkog pokreta, koji su verni kralju) i Tita (vođa komunističkih partizana u Jugoslaviji) u vezi mogućnosti zajedničke borbe protiv okupatora i to zato, jer su postavljeni takvi uslovi, koje Mihailović nije mogao da prihvati.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-10 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 26. oktobara 1941.}} Nije prošlo ni nedelju dana od prvog susreta sa savezničkom misijom, a Mihailović je poveo koncentričan napad na Užičku republiku, i zatražio sastanak sa nemačkom komandom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref> [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je u novembru javljao: "''Partizani bi bili za kompromis, no Mihailović veruje da drži sve adute''." == Nemačke mere protiv ustanka == [[Datoteka:Odmazde Srbija 1941.jpg|minijatura|[[Masakr u Skeli]] (snimci nađeni kod Nemaca).]] Prvi pokušaji okupatora da uguše ustanak u [[Srbija|Srbiji]] ostali su bez uspeha, zbog čega su [[Nemci]] bili prisiljeni da dovuku pojačanja sa drugih frontova da bi likvidirali ustaničke snage. Izričit zahtev za ugušenje ustanka dao je [[Adolf Hitler|Hitler]] [[16. 9.|16. septembra]] kada je imenovao generala [[Franz Böhme|Franca Bemea]] za komandujućeg generala u Srbiji.<ref>Firerovo uputstvo br. 31a, 16. 9. 1941 str. 149f (cit. po: Hitlerova uputstva za vođenje rata 1939-1945, str. 1490</ref> Zajedno sa Bemeom u Srbiji su poslate dve borbene jedinice za pojačanje: 125. divizija iz Grčke i [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] iz Francuske. Beme je primio zadatak, „da na području Srbije osigura puteve i za nemačku ratnu privredu važne objekte i potom na celokupnoj ustaničkoj teritoriji najoštrijim sredstvima ponovo uspostavi red".<ref name="Manošek"/> Na granici prema Drini postavljena je jedna nemačka posadna divizija iz [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i ustaše, a na Savi mađarska ratna rečna flotila. === Formiranje Nedićeve vlade === {{main|Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} Nemački okupatori su strahovali od učvrćenja jedinstvenog ustaničkog fronta komunista i nacionalističkih snaga, jer bi onda protiv sebe imali čitav srpski narod. Nemci su računali da će Nedićeva vlada uspeti da razdvoji ustanički front koji je nastao ujedinjavanjem komunističkih i nacionalnih snaga pod Mihailovićem. Aćimovićev Savet komesara svojom neefikasnošću nije zadovoljavao. Nemci su bili rešeni da stvore novu, autoritativniju vladu, ne bi li odvojili Mihailovića od komunista. Izbor saradnika okupatora u Srbiji je bio veoma sužen, jer su osnovne društveno-političke snage već bile svrstane na stranu komunista i četničkog pokreta Draže Mihailovića. [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevi]] predstavnici su zahtevali da vlast preuzme ličnost koja ima autoritet u srpskom narodu. Vojni zapovednik Srbije general Dankelman 29. avgusta razrešio je Savet komesara i postavio Nedićevu vladu „narodnog spasa". General [[Milan Nedić]] je Nemcima odgovarao kao vojnik, jer je ustanicima trebalo pokazati čvrstu ruku, zatim jer je verovao u nemačku pobedu i bio je protivnik jugoslovenske države. Davanjem vlasti uticajnom srpskom nacionalisti, Nemci su udarili klin partizansko-četničkoj saradnji, a pritom suprotstavili Mihailovićevom pokretu Nedićev nacionalistički projekt, pod svojim nadzorom.<ref name="Petranović"/> Vlada je obrazovana [[29. 8.|29. avgusta]] 1941. godine. Nedić i ministri su dobili [[mandat]] iz ruku okupatora. Nedić je dobio pravo na upotrebu srpskih državnih znamenja - grba i zastave. Stvaranjem vlade, po nazivu, jer nije imala bitnija ovlašćenja u odnosu na Savet komesara, Nemci su praktično podrivali kraljevsku vladu u emigraciji. Nedićeva "vlada" je imala znatno veći uticaj od Aćimovićevog komesarskog saveta.<ref name="Petranović"/> === Nemački masakri civila === {{main|Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu|Progon Srba u Drugom svetskom ratu|Holokaust u Srbiji}} [[Datoteka:Notification on 21 October 1941.jpg|mini|desno|Nemačka obznana: za 10 ubijenih i 26 ranjenih Nemaca [[Masakr u Kragujevcu|streljano je 2300 stanovnika Kragujevca]], "''pre svega komunista, bandita i njihovih pomagača''".]] [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|[[Masakr u Kraljevu|Streljani taoci u Kraljevu]] 1941. godine.]] [[Datoteka:Partisan youth execution.jpg|thumb|16 partizanskih omladinaca čeka strijeljanje od strane njemačkih vojnika, [[Smederevska Palanka]], 20. kolovoza 1941.]] Oktobra 1941. je kao odgovor na sve veći partizanski otpor, novopostavljeni komandant nemačke vojske u Srbiji, [[Franz Böhme|Franc Beme]] uveo takozvane "mere pokajanja", obelodanjene u zvaničnoj naredbi da se za svakog ubijenog nemačkog vojnika ima pogubiti 100 civila, a 50 za svakog ranjenog. U Bomeovom naredenju je naglašeno da taoci moraju biti uzimani iz populacija koje uključuju: "''sve komuniste, ljude za koje se sumnja da su [[komunizam|komunisti]], sve [[Jevreji|Jevreje]] i određen broj [[nacionalizam|nacionalista]] i demokratski nastrojenih stanovnika''."<ref>Browning, ''Fateful Months: Essays on the Emergence of the Final Solution'', str.48.</ref> Shodno tome, žrtve "mera pokajanja", bili su pre svega jevrejski zatvorenici iz Šapca i Beograda, osumnjičeni komunistički simpatizeri zatvoreni u [[logor Banjica|logoru Banjica]], kao i grupe [[Romi|Roma]] iz Beograda i okolinih naselja. Srpsko civilno stanovništvo stradalo je najviše u gradovima u unutrašnjosti, gde je broj lokalnih Jevreja i zatvorenika komunista bio nedovoljan da ispuni predviđenu kvotu talaca.<ref>[http://www.open.ac.uk/socialsciences/semlin/sr/holokaust-u-srbiji.php Holokaust u okupiranoj Srbiji]</ref> Nemačka armija je, takodje, širom Srbije preduzimala "kaznene ekspedicije" na oblasti ili mesta za koja se sumnjalo da skrivaju partizane. Tokom dva meseca Bemeovog mandata na čelu vojne komande (oktobar-decembar 1941.), ubijeno je približno 30 000 civila - uključujuci gotovo svo muško jevrejsko stanovništvo Srbije.<ref>Manoschek, ''The extermination of Jews in Serbia'', str. 176.</ref><ref>Browning, ''The Origins of the Final Solution'', (London: Henemann, 2004), str. 343.</ref> Civili su ubijani toliko bezobzirno da su prilikom [[Masakr u Kragujevcu|masakra u Kragujevcu]] deca izvedena iz škole i streljana. Nemci su naglim upadom u Gornji Milanovac varoš pretvorili u zgarište, vrativši se s taocima u garnizone pod svojom kontrolom. Varoš je zapaljena a svi odrasli muškarci koji se nisu sklonili na vreme pohapšeni. Paljena su čitava mesta: „''Veliki oganj koji je gutao i poslednju kuću na Rudniku mogla je osmotriti cela Šumadija''".<ref name="Petranović"/> U svesti nacista, postojalo je poistovećenje komunističkih pobunjenika sa Jevrejima, što je činilo Jevreje adekvatnom metom za odmazde. Krajem oktobra 1941., kada je ustanak u Srbiji dostigao vrhunac, [[Harald Turner]] je u pisao da taoce treba tražiti među zatvorenim Jevrejima i Romima, smatrajući to "''pitanjem principa, budući da ove dve grupe predstavljaju elemenat nesigurnosti i stoga opasnost po javni red i sigurnost''."<ref>Browning, ''Fateful Months: Essays on the Emergence of the Final Solution'', str. 54.</ref> Represalije su bile efikasan način za rešavanje "[[jevrejsko pitanje|jevrejskog pitanja]]", naročito posle [[Adolf Eichmann|Ajhmanovog]] naređenja. Kako je Harald Turner istakao u prepisci sa [[Berlin]]om, sprovođenje kaznenih mera bio je "neprijatan posao", ali se "''jevrejsko pitanje, samo po sebi, najbrže rešava na ovaj način''".<ref>Citirano prema Manoschek, 'The extermination of Jews in Serbia', str. 177.</ref> Turner se pritom osvrnuo na nelogičnost politike streljanja jevrejskih taoca, budući da je odmazda trebalo da ide "na račun Srba" koji su činili okosnicu pobune. Međutim, ovo je pravdavao pozivajući se na praktične razloge ("oni [Jevreji] su ti koje već imamo u logoru") i "[[konačno rešenje]]": "''Sem toga, oni su takođe građani Srbije i moraju da nestanu''".<ref>Citirano prema Browning, ''The Path to Genocide: Essays on the Launching of the Final Solution'', str. 135.</ref> Jedan nemački vojnik je nakon rata konstatovao: "''Ubijanje Jevreja nije imalo nikakve veze sa napadima partizana''". Odmazda je zapravo bila "''alibi za istrebljenje Jevreja''".<ref>Citirano prema Ženi Lebl, ''Do 'konačnog rešenja': Jevreji u Beogradu, 1521-1942'', Beograd: Čigoja, 2001, str. 332.</ref> == Četničko napuštanje ustanka == {{main|Četnički napad na Užičku republiku|Sastanak u Divcima|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} Nemci su za gušenje ustanka u Srbiji 1941. angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva: {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} Uprkos Mihailovićevom istupanju iz ustanka, Nemci su mu odgovorili da upravo stižu njihove oklopne trupe koje će se efikasno obračunati sa banditima, i da "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli<ref>"Moji ljudi su [[Bitka za Loznicu 1941.|krenuli na Loznicu]] zato da je komunisti ne zauzmu."</ref> i da nije hteo da ratuje protiv Nemaca: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. (...) Sami Nemci su predali Užice, a time je počela trka između mene i komunista. Pošto su Nemci povukli svoj slabi garnizon, komunisti su napali Gornji Milanovac, pa sam stoga i ja morao to da učinim. Oni su krenuli na Čačak, pa sam morao i ja. Pošli su na Kraljevo, morao sam i ja. Napad na Krupanj nije moje delo, već je to delo otpadnika poručnika Martinovića. Ali, moji ljudi su krenuli na Loznicu zato da je komunisti ne zauzmu. Napad na Šabac je delo neposlušnih elemenata.<ref name="Divci"/>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Mihailović je izjavljivao okupatorima bezrezervnu lojalnost i tražio municiju za borbu protiv ustanika.<ref>"Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo."</ref> Molio je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio uticaj u narodu i stekao oznaku izdajnika.<ref name="Divci"/> {{izdvojeni citat|Molim još jednom da mi se još noćas isporuči određena količina municije! Samo po sebi je razumljivo da sve ovo sa obe strane treba da se zadrži u najvećoj tajnosti.<ref name="Divci"/>}} Uprkos svim njegovim predlozima, Nemci mu nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje. Na rastanku, Draža im je rekao: {{izdvojeni citat|Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref name="Divci"/>}} Od tada pa nadalje, Mihailović je vodio bespoštedni rat protiv partizana. [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] je 6. novembra 1941. izdao Proglas srpskom narodu o „izdajstvu Draže Mihailovića" koji je napao partizane i nastoji da obmane „poštene srpske seljake i četnike".<ref>Zbornik NOR, tom I, knj. 2, dok. 60.</ref> Istovremeno sa okretanjem Mihailovića Nemcima, 15. novembra ga je [[Dušan Simović]] preko Radio-Londona promovisao za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji". Mihailović je 16. novembra izdao Proglas Srbima, Hrvatima i Slovencima kojim obaveštava da ga je kralj, na predlog „slobodne jugoslovenske vlade u Londonu", imenovao za Komandanta celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.<ref>Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78.</ref> === Napad četnika na Užičku Republiku === {{main|Napad četnika na Užičku republiku|Četničko-partizanski sukob}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Čačak novembar 1941. Posle četničkog napada, građanke i građani Čačka protestuju noseći transparent sa natpisom: "Mi, majke, žene i sestre tražimo obustavu bratoubilačke borbe." Četnici su pucali na demonstrante (prema Dnevniku Vladimira Dedijera).]] Neposredno nakon što se ponudio Nemcima kao saradnik, Mihailović je preduzeo opšti napad na partizansku [[Užička republika|Užičku republiku]]. Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je napadom četnika na Užice, Ivanjicu, Čačak, Gornji Milanovac i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. godine započeo [[građanski rat]] u Srbiji.<ref name="Petranović"/> [[Četničko-partizanski sukob]] je kulminirao potiskivanjem i opkoljavanjem četnika na Ravnoj gori, ali do njihovog uništavanja nije došlo iz međunarodnih obzira. Vrhovni štab je ponudio četnicima da stupe u borbu protiv Nemaca, da se odreknu zahteva da se partizani potčine Mihailoviću i da se pitanje jedinstvenog operativnog vodstva rešava sporazumno. Primirje je zaključeno 20. novembra 1941. u Čačku, ali želja da se on poštuje nije postojala, iako su se Nemci pripremali za završni udar. Dogovoreno je da se pruži otpor okupatoru, puste zarobljenici obe strane i da jedna mešovita komisija ispita uzroke sukoba i krivice za „zločina dela". Mihailović je odmah izvestio kraljevsku vladu da je uspeo da zaustavi „bratoubilačku borbu" i da nastoji da udruži sve snage za borbu protiv Nemaca.<ref>Telegram je upućen 22. novembra 1941. - AVII, VK, K-348, Reg. br. 5/1-3. Djeneral Mihailović i SSSR, sa službenim memorandumom i dokumentima.</ref> On je, međutim, odlučio da ne pruži otpor nemačkoj ofanzivi. Bivši četnički starešina [[Zvonko Vučković]] opisuje međusobne borbe četnika i partizana tokom ustanka (obračun u Ovčaru) na sledeći način: {{izdvojeni citat|U mešavini koja se tako stvorila bilo je nemoguće razlikovati jedne od drugih. Ista odela, iste psovke i komanda. U takvoj gužvi je uvek mnogo žrtava. Najgore je što ne znaš koga gađaš, a kad pucnjava počne, ne prestaje do mraka. Njihova petokraka zvezda i naša trobojna kokarda, i kad su bile na šajkačama, mogle su se osmotriti samo iz neposredne blizine. Ako se sukobimo u selu onda se tek stvori krkljanac. Jurimo se oko kuća i štala kao deca koja se igraju žmurke. Čas mi jurimo njih a čas oni nas. U takvoj igri gine sve od reda: i mi i oni, i žene i deca, i stoka i kokoške. i sve što je živo.<ref>Zvonko Vučković, Sećanja iz rata, str 164.</ref>}} Četničko-partizanski sukob iznurio je ustanike i njihovu otpornu moć pre nego što su Nemci krenuli u završnu ofanzivu. == Nemačka ofanziva == {{main|Operacija protiv Užičke republike}} === Nemačka ofanziva protiv partizana === [[File:Nemacki plakat protiv ustanka 1941.jpg|thumb|Nemačka objava smrtnih kazni za jatake i pomagače ustanika u Srbiji, u formi propagandnog plakata o borbi protiv komunizma.]] Krajem septembra Nemci su sa oko 80.000 vojnika otpočeli prvu veću ofanzivu na slobodnu teritoriju Užičke republike (poznatu kao ''[[Operacija Užice|Prva neprijateljska ofanziva]]''), sprovodeći istovremeno najgrublji masakr nad stanovništvom, naročito u [[Kragujevac|Kragujevcu]], [[Kraljevo|Kraljevu]] i [[Šabac|Šapcu]]. U ovim akcijama Nemcima su sadejstvovale kvislinške formacije - [[Srpska državna straža|Srpske državne službe]] i [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. Uporedo sa nemačkom ofanzivom, došlo je i do opšteg napada četnika na partizane. [[Pukovnik]] [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je pomaganjem Nemcima u slamanju ustanka, pokušao sebi da obezbedi privilegovan položaj kod okupatora.<ref name="Presuda"/> {{izdvojeni citat|I. '''Vojna situacija u Srbiji''' <br /> a) Operacija 342. i 113. peš. div. neočekivano je pogodila komunističke ustanike u rejonu Užice — Čačak (oko 10.000 ljudi). Istina, glavnina je uspela da pobegne prema jugu i jugoistoku, na hrvatsku teritoriju koju poseduju italijanske jedinice, ali su gubici ustanika ipak veoma veliki, ukupno oko 2000 ljudi. Ta činjenica, kao i dolazak zime, dopušta da se komunistički ustanički pokret na srpskoj teritoriji može privremeno smatrati kao potučen. I dalje treba računati sa pojedinačnim sabotažama i prepadima koje će vršiti razbijeni delovi.<ref>Dokumenat (pisan na mašini) u AVII, reg. br. 12/13, k. 2. A.</ref> |Izveštaj operativnog odeljenja Komandanta Srbije od Komandantu Jugoistoka o rezultatima operacija protiv ustanika 5. decembra 1941.}} Pod udarom daleko nadmoćnijih snaga, [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPO Jugoslavije]] i [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]], bili su prinuđeni da napuste Srbiju i da se sa delom snaga povuku u [[Sandžak]] i istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Od ovih i crnogorskih bataljona formirana je u [[Rudo (BiH)|Rudom]] [[21. 12.|21. decembra]] [[Prva proleterska udarna brigada]]. Jedan deo partizanskih snaga ostao je u Srbiji, a Pokrajinski komitet KPJ za Srbiju u [[Beograd]]u, gde se vratio iz Sandžaka. Prema svedočenju Koče Popovića, partizani su prilikom povlačenja iz Srbije pustili oko 400 nemačkih zarobljenika, koji su se odmah priključili svojim trupama u paljenju kuća i ubijanju partizanskih ranjenika. Kasnije, partizani su počeli posmatrati celu nemačku vojsku kao vojsku zločinaca.<ref>[http://www.e-novine.com/kultura/kultura-tema/102412-poslednje-kapi-benzina-krvi-ulja.html Do poslednje kapi benzina, krvi, ulja]</ref> === Nemačka akcija protiv četnika === {{main|Operacija Mihailović}} Nemci nisu prihvatili Mihailovićevu ponudu da pređe na njihovu stranu. I pored toga, on im je izjavio da mu nije namera da ratuje protiv okupatora i da im neće pružati otpor.<ref name="Divci"/> Mihailović je uoči nemačkog napada sklonio trupe sa Ravne Gore.<ref name="Saslušanje">[https://znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> On je 1. decembra naložio svojim komandantima da se legalizuju u okviru Nedićevih formacija. On je 6. decembra opkoljen u kući majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]] u [[Struganik]]u, s grupom svojih ljudi. Mihailoviću je uspjelo pobjeći, ali dva njegova bliska suradnika, majori Mišić i Fregl, su uhvaćeni i kasnije strijeljani. {{izdvojeni citat|Akcija čišćenja i osiguranja saobraćajnice uz dolinu Zapadne Morave protiv pristalica Mihailovića je okončana. Mihailoviću je pošlo za rukom da sa malobrojnim pristalicama pobegne, ali je uhvaćen vođa štaba Mišić sa svojim ljudima. Time je razbijena najveća grupa nacionalnih ustanika na prostoru Srbije. Upućen proglas Srbima da je Mihailovićeva glava ucenjena na 200 000 dinara.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. decembra}} Mihailović se najprije skrivao na području Ravne Gore, a kasnije produžio prema [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je bio pod talijanskom okupacijom. Za njim je raspisana poternica i narednih meseci je bio u bekstvu. === Nemački prodor na istočnom frontu === Uporedo sa slomom ustanka u Srbiji, dešavao se duboki nemački prodor u SSSR. Nemačko napredovanje u početku je objašnjavano kao nemačka propaganda, čista laž. Kasnije je prihvatano da Nemci napreduju, ali isticanjem da se Sovjetski Savez ne raspada, te da SSSR neće doživeti sudbinu Francuske. Bilo je i onih koji su smatrali da Rusi namerno puštaju Nemce, pa će „kada ih namame daleko, onda ošinuti". Narod jednostavno nije želeo da veruje da Nemci napreduju, jer je to ljude pogađalo. Fašističke radio-stanice javljale su o uništavanjima celih ruskih armija, „kodovima", padu grada za gradom, pokrajine za pokrajinom. == Broj žrtava == === Gubici ustanika === Gubici srpskih ustanika bili su vrlo visoki. Oni su u periodu od 1. septembra 1941. do 15. januara 1942. iznosili 7904 palih u borbi.<ref name="ReferenceA">https://znaci.org/00001/4_12_2_11.pdf</ref> Često se, pa čak i u obrazloženju Zakona o državnim praznicima Srbije iz 2004. godine, navodi cifra od 11.522 ubijena ustanika, kao i 21.809 streljanih civila u Srbiji, "dakle, ukupno 33 hiljade građana centralne Srbije, ubijeno je za vreme ustaničkih borbi ’41. godine." <ref>[http://pescanik.net/2011/12/pescanik-09-12-2011/ Staro sajmište]</ref> Ove cifre od 11.522 ustanika ubijena u borbi i 21.809 streljanih civila potiču iz nemačkog izveštaja koji govori o ukupnim gubicima ustanika u Srbiji i Bosni u periodu od 1. septembra 1941. do 5. aprila 1942. godine.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_2_4.pdf ZBORNIK DOKUMENATA: TOM XII - DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA KNJIGA 2]</ref> Ove cifre je, kao žrtve ustanka u Srbiji, predstavio ravnogorski istoričar Kosta Nikolić u svojoj knjizi iz 1999. godine.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, Beograd 1999., str. 162.</ref> === Nemački gubici === Prema nemačkom izveštaju, do 31. decembra 1941. godine gubici sledećih divizija (704, 714, 717. i 718. peš. div.) u Srbiji i NDH ukupni su iznosili 1190 izbačenih iz stroja:<ref name="ReferenceA"/> * Poginulo 17 oficira i 259 podoficira i vojnika * Ranjeno 24 oficira i 496 podoficira i vojnika * Nestalo 4 oficira i 390 podoficira i vojnika U ovom izveštaju nedostaju 342. i 113. divizija, 125. p.puk, landesšicen bataljoni, te policijske i druge službe. === Nevine žrtve === Za vreme ustanka u Srbiji, nacisti su tokom sistematskog sprovođenja ratnog zločina ukupno streljali 12.196 civila.<ref name="ReferenceA"/> == Posledice == === Povlačenje dela partizana u Sandžak === {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} Očekujući brzi slom Vermahta nakon kontraofanzive Crvene armije pod Moskvom, komunisti su verovali da će ustanak u Srbiji ponovo buknuti u proleće. Stoga se Tito uporno držao Drine sve do juna 1942. godine, kada su partizanske snage istisnute iz istočnih delova Jugoslavije, [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|krenule u zapadnu Bosnu]]. Iako su srpski partizani nastojali da se sa Vrhovnim štabom vrate u Srbiju, osovinske snage su ih sve više potiskivale ka zapadu. Tada je nastala deviza „da put na istok vodi preko zapada".<ref name="Petranović"/> Nakon pada Užičke republike i povlačenja dela partizanske vojske u Sandžak, glavno ustaničko žarište u Srbiji ostala je slobodna teritorija u valjevskom kraju. === Četničko preuzimanje vlasti u varošima === {{main|Operacija Mihailović|Legalizacija četnika u Srbiji}} [[File:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|thumb|[[Legalizovani četnici]] čuvaju nemački [[logor Metino brdo]] kod Kragujevca 1942.]] Odmah po pokretanju velike nemačke ofanzive četnici Draže Mihailovića su se, i pored sporazuma o saradnji, otvoreno uključili u progon partizana u Srbiji: {{izdvojeni citat|Po povlačenju glavnine partizanskih odreda... spustio se u rejon Ljubića i našao [[Predrag Raković|Rakovića]] sa odredom od 100 ljudi. Kad sam ušao u avliju video sam oko 70 seljaka. Pitao sam: „Šta je to". Saopštio mi je da su to partizani. Ja sam ga pitao da li zna da je sporazum sa partizanima potpisan 27 novembra, našta mi je on odgovorio da zna, ali da '''ima nova naredba Draže Mihailovića da se ostaci partizana progone i da se razoružavaju na teritoriji Srbije'''.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} Brzo nemačkom gušenju ustanka doprineli su četnici Draže Mihailovića, koji su saradnjom olakšali Nemcima da ovladaju oslobođenom teritorijom, pokolebali jedan deo naroda i oslabili njegovu volju za borbu protiv okupatora.<ref name="Petranović"/> Međutim, nakon obračuna sa partizanima u novembru, Nemci su stavili Dražu Mihailovića na poternicu i početkom decembra pokrenuli [[Operacija Mihailović|operaciju protiv njega]]. Nakon toga, pukovnik Mihailović se skrivao, a svojim odredima je naložio [[Legalizovani četnici|legalizaciju kod okupatora]]. [[8. decembra]] 1941. Mihailovićev delegat [[Rudolf Perhinek]] piše komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona o povoljnom razvoju situacije za četnike u Srbiji: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. '''U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji]</ref>|Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} === Ubistva i deportacije pristalica NOP === {{main|Logor Šabac|Logor Metino Brdo|Logor Banjica}} [[File:Banjica logoraši.jpg|thumb|Banjički logor 1942.]] Nakon sloma ustanka, vladao je nezapamćen teror u Srbiji.<ref name="Bojić"/> Nemci su srpskim kvislinzima postavili glavni cilj - ne dozvoliti da se partizani ponovo organizuju, naročito im onemogućiti politički rad u selima.<ref name="Bojić"/> Svim državnim službenicima je naređeno da partizane i njihove pristalice odmah šalju u koncentracione logore, pod pretnjom smrtne kazne za neizvršenje: {{citat| Prema naređenju Feldkomandanture 816 u Šapcu naredite svim predsednicima opština da odmah sprovedu u lager svako lice koje je komunista ili je sumnjivo da je komunista. Ako se utvrdi da je neki predsednik opštine propustio da po ovome naređenju postupi biće streljan!<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>| Pismo srpske vlade koje je 29. novembra 1941. dobilo svako selo u Tamnavi i Posavini}} U decembru 1941. godine Mihailovićevi četnici streljali su zajedno sa Nemcima u Čačku samo u jedan mah 80 pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta.<ref name="Presuda"/> U toku decembra 1941. godine i tokom cele 1942. Mihailovićevi „legalizovani" četnici pohapsili su i predali Nemcima u raznim krajevima Srbije hiljade pristalica partizana koje su Nemci streljali u logorima na Banjici, Nišu, Užicu, Čačku i drugim mestima, a pored toga sami četnici su poubijali hiljade pristalica partizana, batinali hiljade ljudi, a veliki broj žena i devojaka iz partizanskih porodica silovali.<ref name="Presuda"/> === Zimske borbe u Srbiji 1941/1942 === {{main|Valjevski partizanski odred|Suvoborski partizanski odred|Antipartizanska ofanziva u Srbiji (marta 1942)}} [[Datoteka:Probijanje Suvoborskog partizanskog odreda februara 1942.jpg|minijatura|Probijanje [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborskog partizanskog odreda]] februara 1942.]] [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor ustanika u Srbiji - partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] Nakon sloma Užičke republike, radi konačnog uništenja preostalih partizanskih oružanih snaga u Srbiji sprovedene su još tri operacije: {{sfn|Jovanović|1998|p=170}} * operacija u Zapadnoj Srbiji, protiv tzv. Valjevske grupacije * operacija u Istočnoj Srbiji * operacija u Južnoj Srbiji Prvo je preduzeta nemačka operacija protiv partizanske grupacije u Zapadnoj Srbiji, iako je ona bila najmanja a ona u Južnoj Srbiji najveća. Verovatno je Zapadna Srbija imala prioritet radi izolacije partizana Srbije od Crne Gore, Sandžaka i Istočne Bosne.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Osim toga, cenilo se da držanje Šumadije i Zapadne Srbije omogućava držanje cele Srbije, a da njeno držanje ima odlučujući značaj za držanje cele Jugoslavije.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Takođe, u tom kraju je bila najjača teritorijalna organizacija Draže Mihailovića, odnosno nedićevsko-četnička vlast, što znači da se moglo ostvariti vojnopolitičko okruženje.{{sfn|Jovanović|1998|p=176}} Valjevsku grupaciju su sačinjavali [[Valjevski partizanski odred|Valjevski odred]], [[Mačvanski partizanski odred|Podrinjski (ili Mačvanski) odred]] i [[Posavski partizanski odred|Posavo-tamnavski bataljon]]. Krajem januara 1942. godine [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] sa oko 180 boraca se probio iz Sandžaka nazad. Ukupna jačina Valjevske grupacije iznosila je najpre oko 1200, a sa dolaskom Kosmajskog odreda oko 1400 boraca.{{sfn|Jovanović|1998|p=171}} Najteža i najdugotrajnija bila je osovinska operacija protiv [[Valjevski partizanski odred|Valjevske partizanske grupacije]]. Trajala je oko 4 meseca te predstavlja najdugotrajniju defanzivnu operaciju NOVJ u čitavom ratu.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} U njoj je, pored jedne nemačke divizije, upotrebljeno 3/4 Nedićevih, Ljotićevih, Pećančevih i Mihailovićevih snaga u Srbiji, kako bi srpski partizani bili uništeni do proleća 1942.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Od nemalog značaja je činjenica da je vladala izuzetno oštra [[zima]] kakve se ne javljaju decenijama.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tome treba dodati i oskudicu u municiji koja se stalno povećavala. Stoga je iscrpljivanje u municiji bila glavna taktička linija antipartizanskih snaga.{{sfn|Jovanović|1998|p=170}} Tako je poslednji otpor partizana Zapadne Srbije slomljen 18. marta 1942. godine, kada je uništen [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]]. [[23. marta]] 1942. godine nemački komandant Jugoistoka, general pionira [[Walter Kuntze]], izvestio je nemačku Vrhovnu komandu oružane sile da su u Srbiji razbijena žarišta ustanka i da je u oblasti Valjeva [[114. lovačka divizija (Njemačka)|714. divizija]], posle višednevnog gonjenja, razbila neprijateljske trupe.<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> Protiv partizana u Južnoj Srbiji Nemci su angažovali bugarske snage u jačini jednog okupacionog korpusa, koje su 1. januara 1942. godine otpočele pripreme za ofanzivu sa snagama Nedića i Pećanca.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} Ova operacija je izazvala izvesno slabljenje partizanskih odreda. Neke rezervne jedinice otišle su svojim kućama, ali su čitavog rata bile spremne da se pri svakom pozivu ponovo priključe. Uprkos ogromnoj vojnoj nadmoći, ova bugarsko-nemačko-kvislinška operacija nije dovela ni do kakvih ozbiljnijih rezultata. Tako je Južna Srbija ostala glavni oslonac NOR-a u Srbiji.{{sfn|Jovanović|1998|p=184}} {{izdvojeni citat|U Zapadnoj Srbiji, naše snage koje su se čitave zime valjano tukle bile su prinuđene da se povuku: jedan deo zajedno s Kosmajcima i Kolubarcima prema Rudniku a drugi, manji deo, ovamo (u Bosnu) sa popom [[Vlado Zečević|Vladom]]. U borbama je pao i [[Nebojša Jerković|Nebojša]], komandant Mačvanskog odreda, i [[Radovan Vuković]]. Nedićevske snage blokirale su prelaze na Drini, dok se u Kolubari, na Rudniku, Toplici i Jablanici naši odredi i dalje junački bore uprkos najtežih uslova.<ref>https://znaci.org/00001/4_2_3.htm{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|OBAVEŠTENJE VRHOVNOG KOMANDANTA NOP I DV JUGOSLAVIJE DRUGA TITA OD 31 MARTA 1942 GOD. O SITUACIJI NA FRONTOVIMA}} === Četničko-partizanski sukob === {{main|Četničko-partizanski sukob}} Unutar-ustanički [[četničko-partizanski sukob|partizansko-četnički sukob]] ("bratoubilački rat"), jednom započet u Srbiji, imao je lančane posledice na celu okupiranu Jugoslaviju. KPJ ubrzo zabranjuje na istoj teritoriji uporedno postojanje dve vojske, a četnici zabranjuju sve razgovore sa komunistima, sem preko nišana.<ref name="Petranović"/> Partizansko rukovodstvo je, usled napada četnika Draže Mihailovića na Užičku republiku donelo zaključak da je "jugoslovenska vlada u Londonu, isto kao i Nedić i Nijemci" riješila da ih likvidira i uništi: {{citat|Postavlja se pitanje zašto je moralo do toga sukoba doći, kada je i vama poznato da smo mi s Dražom Mihailovićem imali izvjestan sporazum i smatrali ga donekle našim saveznikom. Kada se dobro analizira čitav slučaj Draže Mihailovića, onda se jasno vidi da je Draža Mihailović bio ona rezerva neprijatelja u našoj pozadini koja je nama iza leđa trebala zadati smrtonosni udarac. Mi imamo sve dokumente u ruci iz kojih se vidi da je Draža Mihailović, s jedne strane, imao stalne veze preko svojih oficira s Nedićem, a s druge strane, preko svoje emisione stanice i dvojice izaslanika engleske vlade imao vezu s Londonom. Otuda se jasno vidi da je i jugoslovenska vlada u Londonu, isto kao i Nedić i Nijemci, riješila da nas likvidira i uništi.{{sfn|Broz|1979|p=56-60}}|Tito u pismu srpskom rukovodstvu oko 1. januara 1942.}} Partizani su nakon toga smatrali da jugoslovenska emigrantska vlada i Velika Britanija podržavaju njihove neprijatelje, odnosno guše [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|oslobodilačku borbu]]. Taj stav je počeo da se menja tek sredinom [[1943]]. godine, kada su Britanci poslali vojnu misiju kod NOVJ tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]]. == Posleratno suđenje == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred vojnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine Mihailoviću je, između ostalog, suđeno što je pomogao Nemcima u slamanju ustanka u Srbiji 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pošto je izvršio pripreme za opšti napad na partizane, Mihailović je prekršio sporazum o zajedničkoj borbi četnika i partizana protiv okupatora zaključen oktobra 1941. godine, te 1. novembra 1941. godine izdao naređenje svim komandantima da povuku sve odrede sa frontova prema Nemcima i pređu u opšti napad na partizane. Izvršujući ovo naređenje svi njegovi odredi u Srbiji napustili su frontove prema Nemcima, otvarajući slobodan put za prodor na oslobođenu teritoriju i prešli u opšti napad na partizane.<ref name="Presuda"/>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} == Savremena tumačenja == {{main|Sudska rehabilitacija|Historijski revizionizam}} === Ubistvo žandarma === Danas se u Srbiji neretko osuđuje početak ustanka jer je 7. jula pucao "Srbin na Srbina", odnosno "brat na brata". [[Okružni sud u Šapcu]] je [[2009]]. godine doneo presudu o rehabilitaciji dvojice ubijenih žandara, Bogdana Lončara i Milenka Brakovića, koji su pokušali da spreče dizanje ustanka. U obrazloženju presude se kaže da su oni “ubijeni bez odluke suda i bez sprovedenog postupka, iz ideološko-političkih razloga, kao žrtve progona i nasilja, od strane pripadnika partizanskog pokreta.” U obrazloženju još piše: {{izdvojeni citat|Taj momenat može se simbolično smatrati i početkom građanskog rata u Srbiji, pošto ubijeni žandarmi nisu bili okupatori, kao ni narodni neprijatelji, već deo legalne vlasti srpske države pod okupacijom, nastalom po osnovu međunarodnog ugovora zaključenog potpisivanjem kapitulacije, nakon sloma Jugoslovenske vojske u aprilu 1941. godine, a njihova rehabilitacija početkom nacionalnog pomirenja podeljenog srpskog naroda.<ref>{{Cite web |title=Нови пуцањ устаничке пушке |url=http://www.ilustrovana.com/tekst.php?broj=2608&tekst=02 |access-date=2012-08-22 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120085830/http://www.ilustrovana.com/tekst.php?broj=2608&tekst=02 |dead-url=yes }}</ref>|Obrazloženje sudske presude o rehabilitaciji ubijenih žandara}} [[Datoteka:Antikomunisticka propaganda.jpg|thumb|Nacistička propaganda prikazuje zle komuniste kako obmanjuju narod da srlja u borbu protiv Nemaca.]] Profesor [[Miodrag Zečević]], iz [[SUBNOR|udruženja boraca narodnooslobodilačkog rata]], o tome kaže sledeće: {{izdvojeni citat|Pripadnici te vlasti, bez obzira na nacionalnu pripadnost, deluju kao okupatorska vlast i borba protivu njih je borba protivu okupatora i okupatorske vlasti, a ne protivu nacionalnih pripadnika i bivše vlasti te države. Sedmog jula 1941. godine u Beloj Crkvi nije pucao Srbin na Srbina, odnosno brat na brata, već je pucao pripadnik oslobodilačkog narodnog ustanka, srpski rodoljub, na fašističkog okupatora, koji je pomoću Aćimovićeve policije štitio svoju uspostavljenu vlast i okupatorski poredak.<ref name="subnor">[http://www.subnor.org.rs/okrugli-sto-ustanak-u-srbiji-1941-godine Okrugli sto: Ustanak u Srbiji 1941.]</ref>}} Osvrćući se na tezu da je u okupiranoj Jugoslaviji vođen [[građanski rat]], profesor Zečević kaže: {{izdvojeni citat|Sadašnja vlast i njeni istoričari proglasili su da je u Srbiji između partizana i četnika vođen međusobni građanski ideološki rat. Građanski rat nemoguće je voditi u okupiranoj zemlji u prisustvu okupatora zainteresovnog da održi vlast.<ref name="subnor"/>}} Profesor [[Đorđe Stanković]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], negativno ocenjuje presudu "novih političkih sudova" o rehabilitovanju dva kvislinška žandarma. {{izdvojeni citat|Pitanje interpretacije istorijskih događaja je u domenu istorijske nauke. Istorija se ne piše u parlamentima i na sudovima. Revizija istoriografije u Srbiji ima funkciju, navodno, nacionalnog pomirenja. Po žestokim medijskim sporenjima ovo, međutim, poprima konture čistog političkog revanšizma.}} On podseća na neke istorijske činjenice: {{izdvojeni citat|Ne bi trebalo da bude sporno da je 7. jula 1941. godine Srbija već tri meseca bila zemlja koju je okupirala nacistička Nemačka. Ni da je odmah po kapitulaciji uspostavljen i nemački nacistički upravni aparat. Isto tako, ne bi trebalo da bude sporno da se celokupan upravni aparat Kraljevine stavio na raspolaganje okupatoru. Oba pomenuta žandarma su dobrovoljno ostala u službi tog upravnog aparata.}} Profesor Stanković se ne slaže sa ocenom suda da su "sve žrtve u ratu jednake", već je bitno ko su akteri i šta su radili za života, te zašto su i na koji način su ubijeni.<ref>[http://revija.kolubara.info/sh/apr09/tekst/1920/?tpl=112 Žikica Španac * Revija KOLUBARA]</ref> === Datum početka ustanka === Istoričar [[Branko Petranović]] ocenjuje da je [[7. 7.|7. jul]] ideološki izabran za datum početka ustanka u Srbiji: {{izdvojeni citat|Datum srpskog ustanka - 7. jul 1941 - manje je određen istorijskim značajem događaja koji se zbio tog dana u Beloj Crkvi, selu Rađevine, a daleko više činjenicom što je trebalo obeležiti sednicu Politbiroa na kojoj je 4. jula doneta odluka o početku borbi, vezati početak ustanka za lokaciju generalnog sekretara KPJ, označiti prednost komunista, te pri tome još i komuniste - Španca. Značajniji vojni događaj zbio se 31. avgusta, kada je nezavisni vojnočetnički odred potpukovnika Veselina Misite zauzeo Loznicu, zarobio 93 Nemca i tom prilikom poginuo, ili početkom i polovinom septembra kada se zapadna Srbija sa Šumadijom našla u ustaničkom zamahu.<ref name="Petranović"/>}} Petranović podseća da je događaj od 7. jula 1941. u Beloj Crkvi, izabran za početak ustanka u Srbiji, neuporediv sa narodnim [[ustanak u Crnoj Gori 1941.|ustankom 13. jula 1941. u Crnoj Gori]], kada je protiv okupacije ustalo 30.000 Crnogoraca, što predstavlja jedinstven fenomen u porobljenoj Evropi.<ref name="Petranović"/> [[Predrag J. Marković]] deli mišljenje da je 7. jul "skoro sasvim proizvoljan datum, izabran samo zbog veze sa 4. julom i odlukom da se podigne ustanak".<ref name="vreme.com"/> === Pitanje otpora i "odmazdi" === {{main|Pokret otpora|Odmazda|Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu}} Nacisti su jeseni 1941. godine ozakonili [[ratni zločin]] prema civilnom stanovništvu kao meru "odmazde" protiv ustanka. Masovna ubistva tisuća nedužnih civila pokolebala su i podelila same ustanike. Komunisti ne odustaju od borbe protiv okupatora nezavisno od represivnih mera, dok četnici odustaju od ustanka, sa namerom da "poštede srpsku krv".<ref name="Divci"/> {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali da rezultati njihovih akcija ne opravdavaju štetu i patnju koje se nanose civilnom stanovništvu. Njihov cilj je bio da sačuvaju stanovništvo, a ne da ga uništavaju. Stoga su nadalje bili sve više protiv aktivnih dejstava; uskoro su neki čak postigli i uzajamno korisne sporazume sa neprijateljem. Partizani, s druge strane, s pravom komunističkom rešenošću, odbijali su da ih ma kakve prepreke ili represalije odvrate u postizanju zadataka koje su sebi postavili. Oni uopšte nisu vodili računa o sopstvenim životima. A što se tiče civila, i oni su se nalazili u prvoj borbenoj liniji i pružala im se ista prilika da herojski ginu. Što su Nemci streljali više građana i više sela spaljivali, toliko su partizani sačekivali u zasedama više neprijateljevih kolona, i rušili više mostova. To je bila teška odluka, naročito za ljude koji su se borili na svojoj rodnoj teritoriji, ali su je na kraju opravdali događaji i poštovanje koje su Nemci mimo svoje volje morali da pokažu prema partizanima, poštovanje koje ne bi mogla da izazove ni najmanja pomirljivost.<ref>[https://znaci.org/00001/1_2.htm Rat na Balkanu, glava II - ORUŽJE I ČOVEK]</ref>|[[Fitzroy MacLean]]}} S četničke strane često se čulo ima li smisla izazivati represalije nad nedužnim stanovništvom? Nemački masovni zločini i streljanja nedužnih, po okupatorskom sistemu odmazde - za jednog Nemca 100 Srba, uveliko su pokolebali borbeni moral, jer se pokazalo da ustaničke snage nisu u stanju da zaštite oslobođena naselja; žitelji su ostavljani na nemilost. Četnici su razvijali propagandu kako komunisti imaju svoje interese i da ih interesi naroda ne zanimaju. Komunisti, s druge strane, nisu ni mislili da revolucionarna strategija i beskompromisna antiokupatorska borba može proći bez žrtava, očekivanih u uslovima rata.<ref name="Petranović"/> Nakon rata je četnički argument o „čuvanju srpskih života" prilično diskreditovan. Preovladalo je shvatanje da su četnici vodili krvavi rat protiv sopstvenog [[narod]]a, na strani nemačkog Rajha, da je Mihailović izbegavao borbu protiv okupatora, dok je istovremeno vodio bespoštednu borbu protiv partizanskog [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> 1990-ih godina neki autori u Srbiji su ponovo uveli argument o besmislu otpora: {{izdvojeni citat|Srpski ustanak ugušen je u krvi. Njegovi rezultati bili su minimalni, nikakav uspeh trajnije vrednosti nije postignut, a ustaničke žrtve i stradanje naroda bili su nemerljivi i sasvim nepotrebni.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, Beograd 1999., str. 163.</ref>|[[Kosta Nikolić]]}} [[Etika|Etička]] dilema o otporu nacizmu uprkos odmazdama, i danas je prisutna u javnosti. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == <div class="references-small"> * {{Cite book|last= Petranović|first=Branko |authorlink=|coauthors=|title=SRBIJA U DRUGOM SVETSKOM RATU|year=1992|url=https://znaci.org/00001/92.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga I|year=1964|url=https://znaci.org/00002/340.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga II|year=1964|url=https://znaci.org/00002/341.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga III|year=1964|url=https://znaci.org/00002/342.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga IV|year=1964|url=https://znaci.org/00002/343.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga V|year=1964|url=https://znaci.org/00002/344.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=USTANAK NARODA JUGOSLAVIJE, ZBORNIK - knjiga VI|year=1964|url=https://znaci.org/00002/345.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA »Vojno delo«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I - borbe u Srbiji, KNJIGA 1 - BORBE U SRBIJI 1941.|year=1949|url=https://znaci.org/zb/4_1_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I - borbe u Srbiji, KNJIGA 2 - BORBE U SRBIJI 1941.|year=1952|url=https://znaci.org/zb/4_1_2.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom II - dokumenti Vrhovnog štaba NOV I POJ, KNJIGA 1 - BILTENI VRHOVNOG ŠTABA|year=1949|url=https://znaci.org/zb/4_2_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom II - dokumenti Vrhovnog štaba NOV I POJ, KNJIGA 2 - DOKUMENTI CK KPJ, VŠ NOV I POJ - maj 1941-februar 1942.|year=1954|url=https://znaci.org/zb/4_2_2.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom IX - dokumenti organizacija Komunističke partije, KNJIGA 1 - avgust 1941-avgust 1942.|year=1961|url=https://znaci.org/zb/4_9_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - dokumenti jedinica i ustanova nemačkog rajha, KNJIGA 1 - 1941.|year=1972|url=https://znaci.org/zb/4_12_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV - dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, KNJIGA 1 - 1941-1942.|year=1981|url=https://znaci.org/zb/4_14_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=Милосављевић|first=Милован - Мика|authorlink=|coauthors=Прокић, Милорад - Миле; Јовановић, Илија - Лала|title=ПРЕГЛЕД ИСТОРИЈЕ НАРОДНООСЛОБОДИЛАЧКЕ БОРБЕ У ШУМАДИЈИ - I|year=1981|url=https://znaci.org/00003/474.htm|publisher=ОДБОР ЗА ИЗРАДУ ПРЕГЛЕДА ИСТОРИЈЕ НОБ У ШУМАДИЈИ|location=|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=Милосављевић|first=Милован - Мика|authorlink=|coauthors=|title=ПРЕГЛЕД ИСТОРИЈЕ НАРОДНООСЛОБОДИЛАЧКЕ БОРБЕ У ШУМАДИЈИ - II|year=1987|url=https://znaci.org/00003/483.htm|publisher=ОДБОР ЗА ИЗРАДУ ПРЕГЛЕДА ИСТОРИЈЕ НОБ У ШУМАДИЈИ|location=|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Glišić|first=Venceslav |authorlink=|coauthors=|title=UŽIČKA REPUBLIKA|year=1986|url=https://znaci.org/00001/85.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Mitrović|first=Dojčilo |authorlink=|coauthors=|title=ZAPADNA SRBIJA 1941. (SRBIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI)|year=1975|url=https://znaci.org/00001/240.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Vitorović|first=Aleksandar |authorlink=|coauthors=|title=CENTRALNA SRBIJA (SRBIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI)|year=1967|url=https://znaci.org/00001/276.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Perović|first=Milivoje |authorlink=|coauthors=|title=JUŽNA SRBIJA (SRBIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI)|year=1961|url=https://znaci.org/00001/244.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Živanović |first=Boško |authorlink=|coauthors=- Damnjan Popović -Miodrag Jovanović|title=POMORAVLJE U NOB-u 1941-1945|year=1961|url=https://znaci.org/00001/283.htm|publisher=Sreski odbor Saveza boraca NOR|location=Jagodina|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Bosiljčić|first=Slobodan |authorlink=|coauthors=|title=TIMOČKA KRAJINA|year=1988|url=https://znaci.org/00001/285.htm|publisher=Istorijski arhiv|location=Zaječar|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Popović|first=Damnjan |authorlink=|coauthors=|title=NA OBRONCIMA BELJANICE|year=1969|url=https://znaci.org/00001/284.htm|publisher=Novinsko preduzeće Dnevnik|location=Novi Sad|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Glišić|first=Venceslav |authorlink=|coauthors=|title=TEROR I ZLOČINI NACISTIČKE NEMAČKE U SRBIJI 1941-1945|year=1986|url=https://znaci.org/00001/84.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Marjanović|first=Jovan |authorlink=|coauthors=|title=BEOGRAD (SRBIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI)|year=1964|url=https://znaci.org/00001/216.htm|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=BEOGRAD U RATU I REVOLUCIJI - knjiga 1|year=1984|url=https://znaci.org/00001/232.htm|publisher=|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Dedijer|first=Vladimir |authorlink=|coauthors=|title=DNEVNIK, prva knjiga - od 6.4.1941 do 27.11.1942.|year=|url=https://znaci.org/00003/491.htm|publisher=Prosveta|location=Beograd|id=|ref = harv}} </div> == Povezano == * [[Užička republika]] * [[Operacija Užice]] * [[Operacija Mačva]] * [[Kragujevački masakr]] * [[Operacija Mihailović]] * [[Napad četnika na Užičku republiku]] * [[Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Vanjske veze == {{commonscat|Uprising in Serbia (1941)}} * [https://znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku] * [https://znaci.org/00001/240_5.pdf Dojčilo Mitrović: Zapadna Srbija 1941.] * [http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf Venceslav Glišić, Stvaranje slobodne teritorije 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305032824/http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf |date=2016-03-05 }} * [http://www.subnor.org.rs/okrugli-sto-ustanak-u-srbiji-1941-godine Okrugli sto: Ustanak u Srbiji 1941.] * [http://www.elektrobeton.net/mikser/oklevetani-datum-dan-ustanka-naroda-srbije/ Oklevetani datum: Dan ustanka naroda Srbije] {{Ustanak u Jugoslaviji}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)| ]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] sg8lcvviqli3xqhifnoedaotiqbj574 0 168560 42605892 42604342 2026-06-05T22:04:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605892 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kurir-Stevan Bodnarov.jpg|desno|mini|Skulptura „Partizanski kurir“ [[Stevan Bodnarov|Stevana Bodnarova]], koja se nalazi u dvorištu [[Kuća cveća|Kuće cveća]], kopija skulpture koja je [[1954]]. godine postavljena pored spomen-kuće u Stolicma]] '''Savetovanje u Stolicama''' je bilo jugoslovensko savetovanje rukovodilaca [[NOVJ|narodnooslobodilačkih snaga]], održano 26-27. septembra [[1941]]. godine u selu [[Stolice (naselje)|Stolice]], kod [[Krupanj|Krupnja]], na kome je rešeno pitanje vojne strukture i organizacije. Savetovanjem je rukovodio komandant Glavnog štaba NOPOJ [[Josip Broz Tito]]. Savetovanju su prisustvovali predstavnici vojnih i partijskih rukovodstava iz [[Srbija|Srbije]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slovenija|Slovenije]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i komandanti najbližih [[Partizanski odredi iz Srbije|partizanskih odreda iz Srbije]]. Na savetovanju su uznošena iskustva, razmotrena pitanja dalje oslobodilačke borbe i donete značajne odluke za učvršćenje i razvijanje dalje borbe. Formirani su glavni štabovi u svim pokrajinama, a Glavni štab je preimenovan u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]]. Takođe na savetovanju je usvojen i jedinstven naziv za borca – [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizan]] i njegova spoljna oznaka – [[Petokraka zvezda|crvena zvezda petokraka]]. == Situacija uoči savetovanja == U periodu od jula od avgusta [[1941]]. godine, u većem delu [[Jugoslavija|Jugoslavije]] došlo je do oružanog ustanka i postignuti su vidni rezultati. Ali pored vidnih uspeha, javile su se i mnoge teškoće. U [[Makedonija|Makedoniji]] je došlo do teškoća zbog rada sekretara Pokrajinskog Komiteta KPJ za Makedoniju [[Metodije Šatorov|Metodija Šatrova]] i još nije došlo do ustanka. U pojedinim oblastima [[Slovenija|Slovenije]] i [[Hrvatska|Hrvatske]] ustanak nije dostigao očekivane razmere, dok su se u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], pod udarom [[Italijani|italijanskih]] divizija u drugoj polovini jula, ustaničke snage razišle kućama, a oslobodilačka borba privremeno splasnula. Odredi su bili organizovani na teritorijalnom principu, ali su rano zapažene slabosti takve vojne organizacije. Zbog prikovanosti odreda za određene teritorije, oni su ostajali nepovezani i lišeni snažnije borbene moći, bez pokretljivosti i širih manevarskih mogućnosti. Zamah oružanog ustanka je pred partizanske vođe stavljao sve složenije zadatke. Uslovi delovanja Glavnog štaba iz okupiranog [[Beograd]]a, bili su sve teži, a održavanje veza sa pokrajinski komitetima, štabovima i jedinicama bilo je otežano i neredovno. Zbog toga su Politbiro CK KPJ i Glavni štab NOPOJ-a, avgusta [[1941]]. godine odlučili da pređu na oslobođenu teritoriju i da se održi vojno-političko savetovanje najodgovornijih rukovodilaca i predstavnika štabova iz svih krajeva [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Komandant Glavnog štaba NOPOJ-a [[Josip Broz Tito]] krenuo je, iz [[Beograd]]a, [[16. septembra]] i preko [[Čačak|Čačka]] i [[Požega|Požege]] izašao na oslobođenu teritoriju [[Valjevo|Valjeva]]. Ostali članovi Vojnog rukovodstva: [[Ivan Milutinović|Milutinović]], [[Aleksandar Ranković|Ranković]] i [[Ivo Lola Ribar|Lola Ribar]] krenuli su dva dana kasnije. Savetovanju u Stolicama prethodilo je [[Savetovanje u Dulenima 1941.|Savetovanje u Dulenima]], koje je organizovao Glavni štab NOP odreda Srbije, 16. septembra 1941, za komandante i komesare partizanskih odreda zapadne Srbije, Šumadije i Pomoravlja. == Savetovanje == {{izdvojeni citat|Moram da kažem da je mene nevjerojatno prijatno iznenadilo da su mogli doći drugovi iz Slovenije. Zamislite vi sebi u ono vrijeme kada je svaki korak bio takorekuć smrtno opasan po čovjeka! Strahovito je bilo teško se kretati. Došli su drugovi iz Slovenije, Hrvatske, Bosne, dakle iz svih krajeva.<ref>https://www.znaci.org/00001/59.htm</ref>|[[Tito]]}} Vojno-političkom savetovanju u [[Stolice|Stolicama]] kod [[Krupanj|Krupnja]], [[26. septembra]] [[1941]]. godine, prisustvovali su: * članovi CK KPJ i GŠ NOPOJ-a: ** [[Josip Broz Tito]], [[Ivan Milutinović]], [[Aleksandar Ranković]] i [[Ivo Lola Ribar]], * članovi pokrajinskih rukovodstava: ** [[Sreten Žujović|Sreten Žujović Crni]], [[Rodoljub Čolaković]] i [[Filip Kljajić Fića]] iz [[Srbija|Srbije]]; ** [[Rade Končar]] i [[Vlado Popović]] iz [[Hrvatska|Hrvatske]]; ** [[Franc Leskošek]] i [[Miha Marinko]] iz [[Slovenija|Slovenije]]; ** [[Svetozar Vukmanović|Svetozar Vukmanović Tempo]] i [[Slobodan Princip Seljo]] iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]; * komandanti i politički komesari najbližih partizanskih odreda: ** [[Koča Popović]], [[Nebojša Jerković]], [[Miloš Minić]], [[Zdravko Jovanović]] i [[Dragojlo Dudić]]. Rukovodstvo u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], usled slabih veza, nije bilo obavešteno o savetovanju, a u [[Makedonija|Makedniji]] je tek tih dana imenovan novi Pokrajinski komitet i Pokrajinski štab, na čelu sa [[Dragan Pavlović Šilja|Draganom Pavlovićem Šiljom]] i [[Lazar Koliševski|Lazarom Koliševskim]]. Savetovanjem je rukovodio generalni sekretar CK KPJ i komandant Glavni štab NOPOJ-a [[Josip Broz Tito]], koji je podneo uvodni referat o situaciji, a predstavnici glavnih štabova podneli su izveštaje o razvoju [[NOB]]-a u svojim pokrajinama. Izvršena je potpuna procena situacije u zemlji u prvim mesecima ustanka. Na savetovanju se raspravljalo o najvažnijim vojnim pitanjima, bitnim za rukovođenje i dalji razvoj [[NOB]]-a u [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Na savetovanju u Stolicama [[Koča Popović]] je odlučno istupao zalažući se za partizansku strategiju ratovanja, protiv frontalne borbe.<ref>https://www.znaci.org/00001/25_4.htm</ref> == Odluke savetovanja == Na njemu su donete bitne odluke za ustanak [[1941]]. godine: o formaciji i organizaciji partizanskih jedinica i štabova, o razvoju i nadležnostima pokrajinskih vojnih štabova i štabova odreda, a za sve partizane uvedene su odgovarajuće oznake i simboli. Utvrđeni su jedinstveni nazivi vojnih i političkih organizacija, oznake u oružanoj sili naroda i pozdrav. Glavni štab je pretvoren u [[Vrhovni štab NOPOJ]], kao jedinstveno vojno rukovodstvo za rukovođenje oslobodilačkom borbom u celoj zemlji, a odlučeno je da se u pokrajinama Jugoslavije organizuju glavni štabovi kao rukovodstva partizanskih snaga. [[Četa]] (80-100 boraca) je trebalo da postane osnovna jedinica; tri do četiri čete činile su [[bataljon]], a dva do četiri bataljona [[partizanski odred]] kao najveću partizansku jedinicu. Takođe je odlučeno da se od više partizanskih odreda, radi izvršavanja zajedničkih zadataka, mogu formirati grupe partizanskih odreda sa posebnim privremenim štabovima. Jedinstvenoj vojnoj organizaciji doprinosili su formulisanje jedinstvene partizanske zakletve, utvrđivanje partizanskog pozdrava, organizacija sanitetske službe, ishrane, vojne discipline.<ref>Bilten Vrhovnog štaba NOPOJ, br. 7 i 8.</ref> Za sve borce, u čitavoj zemlji, usvojen je naziv "[[partizani]]", a kao osnovna borbena i taktička jedinica "partizanski odred". U sastav odreda ulaze bataljoni sastavljeni od četa. Rešeno je da odredom i bataljonom komanduje štab u sastavu: [[komandant]], [[politički komesar]] i [[njihovi zamenici]]. Svim štabovima je ukazano na stalnu potrebu jačanja discipline i organizovanja obaveštajne, sanitetske i intendentske službe, kao i na niz drugih pitanja od značaja za organizaciju. Svi partizani bili su obavezni da stupanjem u odred polože partizansku zakletvu, čiji je tekst objavljen u Biltenu Glavnog štaba [[19. avgust]]a [[1941]]. godine. == Spomen-muzej Stolice == Zgrada rudnika Zajače, u blizini sela [[Brštica]], kod [[Krupanj|Krupnja]], u kojoj je održano savetovanje je posle rata pretvorena u [[muzej]]. Izložba se u početku sastojala od rekonstrukcije sobe u kojoj je održano savetovanje, a od [[1979]]. godine i postavkom koja je ukazivala na značaj samog događaja. Pored kuće je [[1954]]. godine postavljena skulptura „Partizanski kurir“, rad vajara Stevana Bodnarova. Na mestu starih rudarskih baraka su 1981. godine rekonstruisana četiri paviljona od borovine, sa namerom da služe kao izložbeni prostor i prostor za predavanja. Iste godine ispred kuće je postavljena skulptura „Maršal Tito“ Antuna Augustinčića, a arhitekta Milun Stambolić je uradio ulazne kapije. Tokom devedesetih godina muzejska postavka je rasturena, a dve skulpture više puta bacane u provaliju koja se nalazi odmah ispred spomen-kuće. == Literatura == {{Portal NOB}} * dr. Gojko Miljanić „'''Kadrovi revolucije 1941-1945'''“. „Obod“ Cetinje, 1975. godina. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * [http://komunisti.50webs.com/centartito21.html Komunisti - Savetovanje u Stolicama] * [http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs/spomenik.php?id=550 Stolice - spomenik kulture] * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:347452-Sjaj-zvezde-petokrake dr Slobodan Ristanović: Sjaj zvezde petokrake („Večernje novosti“, 2. oktobar 2011)] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 8ybsasjo7us50rjtcupj2grwxkiypb3 0 168671 42606071 42604659 2026-06-05T22:42:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606071 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Nedelja pacova''' ({{jez-engl|Ratweek}}) |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika=Savezničko bombardovanje Beograda 1944.jpg |opis_slike = ''Savezničko bombardovanje nemačkih položaja u Beogradu 1944. godine.''. |datum = od 1. do 7. septembra [[1944]]. |mesto= [[Jugoslavija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|20px|desno]] Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] i [[Savezničke sile|Saveznika]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|60px]] [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|60px]] <br /> [[Savezničke sile|Zapadni Saveznici]]<br />[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|60px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|60px]] <br /> Nemački [[Wehrmacht]] |jedinice1 = 15. američka vazduhoplovna armija ({{jez-engl|USAAF 15th Air Force}})<br />[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] |jedinice2= [[Armijska grupa F]] |zapovednik1= Saveznički komandant Sredozemlja general '''[[Henri Maitlend Vilson]]''' ({{jez-engl|Henry Maitland Wilson}})<br />[[Josip Broz Tito]] |zapovednik2= Komandant [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] general-feldmaršal '''[[Maximilian von Weichs|Baron Maksimilijan fon Vajhs]]''' ({{jez-nem|Generalfeldmarshall Freiherr Maximilian von Weichs}}) |snaga1 = 120.000 boraca na zemlji |snaga2= |gubici1= |gubici2= |gubici3 = nekoliko stotina do par hiljada}} '''Operacija Nedelja pacova''' ({{jez-engl|Ratweek}}) je bila [[savezničke sile|saveznička]] operacija bombardovanja nemačkih snaga i komunikacija u okupiranoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Operaciju Ratvik zajednički su izvele krupne snage savezničkog vazduhoplovstva i posebno dodeljene snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] protiv za Nemce vitalnih komunikacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] tokom prve nedelje septembra [[1944]]. Cilj operacije bio je otežavanje položaja, smanjenje borbene moći, i posebno onemogućavanje manevrisanja nemačkih snaga na [[Balkan]]u. Operacija je izvedena sa velikim uspehom. I nakon okončanja operacije, snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u sadejstvu sa savezničkim vazduhoplovstvom nastavile su sa uspehom ovaj pritisak. Time je nemačka komanda onemogućena da manevrom upotrebi svoje snage iz [[Grčka|Grčke]] na susednim evropskim ratištima. Nemcima je onemogućeno marševsko manevrisanje - njihove snage u pokretu su razdvojene na mnogo grupa, vezane za položaje i naterane na dugotrajno probijanje pod borbom. Ova izolacija krupnih nemačkih snaga omogućila je brzo [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenje Srbije]], uspešno izvođenje [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] i forsirano napredovanje [[Crvena armija|Crvene armije]] u južnu [[Mađarska|Mađarsku]], što je bilo od velikog značaja za okončanje rata u [[Evropa|Evropi]]. Usled masovne upotrebe teških bombardera operacija je prouzrokovala znatne civilne žrtve. == Pozadina == Još [[1942]]. godine, četnički vođa general Mihailović je tražio bombardovanje nemačkih položaja u Srbiji i Beogradu, ali tada još nije bilo uslova za takva saveznička dejstva.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Dražin telegram jugoslovenskoj vladi u Londonu, 9. maja 1942. "''Potrebno hitno bombardovati vojne ciljeve ovamo. U prvom redu Savski most kod Beograda, Borski rudnik, Trepču sem električne centrale, pristanište Metković i električnu centralu Omiš. U mnogome bi diglo moral naših ljudi u narodu. Narod očekuje to. Treba izvršiti narodnu želju.''"</ref> Tokom [[1944]]. saradnja [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i zapadnih saveznika brzo je napredovala. Osim snabdevanja oružjem i ratnim materijalom, te evakuacije i zbrinjavanja ranjenika, tokom godine sve više se nametala potreba i za raznim vidovima borbenog sadejstva savezničkog vazduhoplovstva i, uz organizacione teškoće, i ovo borbeno sadejstvo počelo je polako napredovati. Saveznici su tokom [[1944]]. imali program strateškog bombardovanja za koje su dodeljivali znatne vazduhoplovne snage, i koji je obuhvatao i teritoriju Jugoslavije. Za saradnju sa [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] dodeljene su znatno manje snage (više u članku [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]]). Početkom [[1944]]. [[Savezničke sile|Saveznici]] su definitivno napustili [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] imajući prvenstveno u vidu vojnu korist koju mogu da dobiju od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<ref>Yugoslavia and the Allies http://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslavia_and_the_Allies</ref>. Dejstva na komunikacije u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] - s obzirom na neposredno susedstvo italijanskog ratišta i perspektivu iskrcavanja na Balkanu - bila su trajan saveznički interes. Ovaj interes ostvarivan je saradnjom [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|BAF-a]] sa lokalnim formacijama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i povremenim slučajevima saradnje sa krupnijim vazduhoplovnim formacijama [[Savezničke sile|Saveznika]]. Međutim, razvoj situacije tokom leta [[1944]]. stvorio je potrebu da se ova zajednička aktivnost znatno ojača i da joj se da veći značaj. Naime, Nemci su na [[Balkan]]u držali krupne efektive ([[Armijska grupa F]] sa 600-700.000 nemačkih vojnika). Razvoj operativne situacije činio je sve verovatnijim izvlačenje nemačkih efektiva iz [[Grčka|Grčke]] radi njihove upotrebe na susednim ratištima. Tako je stvoren plan da se upotrebe snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] za jednu veliku zajedničku operaciju sa ciljem sprečavanja Nemaca da to ostvare. == Plan operacije == [[Datoteka:Glavni štab Srbije na Radan planini.jpg|mini|desno|Članovi [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba Srbije]] sa predstavnicima stranih misija na Radan planini 1944. Na slici: 2) [[Moma Marković]], 3) [[Ficroj Maklejn]], 4) [[Koča Popović]], 5) [[Sreten Žujović]], 7) [[Rudolf Primorac]]. Škotski brigadir MacLean bio je mozak operacije Ratweek.]] {{izdvojeni citat|Iz različitih izvora, sve upornije su se javljale glasine da Nemci nameravaju da se povuku sa Balkana, da prekinu i smanje svoje gubitke i da se povuku na pogodniju za odbranu liniju fronta na severu. Ukoliko se ne želi da se rat u Evropi nepotrebno produži, onda je od izuzetnog značaja da se Nemci spreče da neometano sprovedu svoju nameru. Koristivši se time što su mi general Vilson i Tito bili tako reći nadohvat ruke, odmah sam obojici izneo plan kojim bi se osiguralo da se, u slučaju povlačenja, izvuče što manje Nemaca. Ovaj plan je nazvan operacija "Retvik". Ja sam predložio da u periodu od jedne nedelje, koji treba da se poklopi što je moguće više sa očekivanim početkom nemačkog povlačenja, partizani na kopnu, a saveznici na moru i iz vazduha izvrše čitav niz pažljivo planiranih i koordiniranih napada na neprijateljeve komunikacije širom Jugoslavije.<ref name="znaci.net">Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU (Eastern Approaches, 1949), glava 14-Retvik: 1. Plan - https://www.znaci.org/00001/1_14.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Plan je osmislio britanski general [[Fitzroy MacLean]], vojni predstavnik pri [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu NOVJ]]. On je predviđao istovremenu masivnu upotrebu savezničkog strateškog vazduhoplovstva i krupnih snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] protiv infrastrukture, ključnih objekata i strateških pozicija na komunikacijama kroz [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. [[Fitzroy MacLean|Meklejn]] je svoj plan predstavio savezničkom Komandantu Sredozemlja, generalu Vilsonu, koji ga je prihvatio. Prilikom sastanaka premijera [[Winston Churchill|Čerčila]] i komandanta [[Henri Maitlend Vilson|Vilsona]] sa [[Josip Broz Tito|Titom]] u [[Italija|Italiji]] između [[6. 8.|6.]] i [[14. 8.|14. avgusta]], dobijena je i [[Josip Broz Tito|Titova]] saglasnost za ovaj plan. {{izdvojeni citat|Čitava Jugoslavija je podeljena u sektore; partizanski komandant i britanski oficir pri njegovom štabu bili su odgovorni za svaki sektor i na taj način su podeljeni ciljevi. Svaki cilj, kao na primer most, vijadukt ili železnički čvor, koje je neprijatelj čvrsto držao i koje partizani ne bi mogli napasti sa mnogo izgleda na uspeh, povereni su Kraljevskom ratnom vazduhoplovstvu ili teškim bombarderima američkog ratnog vazduhoplovstva. Tamo gde su bile potrebne veće količine jačeg eksploziva ili municije, organizovano je posebno dopremanje materijala. Isto tako sačinjeni su i planovi za taktičku i strategijsku podršku iz vazdušnog prostora, u trenutku kada to bude potrebno partizanskim jedinicama.<ref name="znaci.net"/>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Početak operacije zakazan je za [[1. 9.|1. septembar]] [[1944]]. [[Vrhovni komandant NOV i POJ]] [[Josip Broz Tito|Tito]] izdao je [[17. 8.|17. avgusta]] posebna naređenja svim štabovima korpusa i glavnim štabovima [[Srbija|Srbije]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slovenija|Slovenije]] i [[Makedonija|Makedonije]], specifikujući svakoj formaciji pojedinačno objekte i komunikacije koje treba da napadne, rangirane prema prioritetu od 1 do 4<ref>Zbornik NOR-a, Tom II, knjiga 13, dokument br. 404 - Naređenje maršala Tita od 17. avgusta 1944. operativnim štabovima NOVJ da u sadejstvu sa savezničkim vazduhoplovstvom u operaciji od 1. do 7. septembra 1944.</ref> Jedna specifična okolnost izdvaja ovo [[Josip Broz Tito|Titovo]] naređenje od ostalih. Naime, ono je distrubuirano savezničkim, a ne jugoslovenskim, radio-vezama. Primljeno je od savezničkih oficira za vezu na terenu pri komandama korpusa i glavnim štabovima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], koji su ga zatim uručili komandantima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kojima je upućeno. To sugeriše da su [[Savezničke sile|Saveznici]] bili svesni da je radio-saobraćaj štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] nebezbedan i da su Nemci u stanju da ga dekodiraju. Usled ovog neuobičajenog puta uručivanja naređenja, [[Josip Broz Tito|Tito]] je poslao svim komandama depeše u kojima potvrđuje verodostojnost naređenja i zahteva da se postupi po njemu.<ref>Zbornik NOR-a, Tom II, knjiga 14, dokument br. 5 - Naređenje Vrhovnog komandanta NOV i POJ od 1. septembra 1944. Glavnom štabu NOV i PO Slovenije da pristupi izvršenju naređenja za rušenje komunikacija</ref><ref>Zbornik NOR-a, Tom II, knjiga 14, dokument br. 6 - Naređenje Vrhovnog komandanta NOV i POJ od 1. septembra 1944. Glavnom štabu NOV i PO Srbije da postupi po naređenju primljenom preko Britanske vojne misije za rušenje komunikacija</ref> == Početak nemačke evakuacije == {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} Iz dokumenata nemačkog generala transporta za Jugoistok vidi se da je operacije Ratweek izvedena tačno u vreme početka evakuacije nemačkih trupa ka severu:<ref name="NARA/T311_188">https://www.znaci.org/NARA/T311_188/formtemp.php?broj=297{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * transport 4. SS policijske okl-gren. divizije počeo 21. avgusta 1944. * transport 11. Luftwaffen-Feld divizije počeo 1. septembra 1944. * transport 18. SS policijskog puka divizije počeo 13. septembra 1944. * transport 117. Jäger divizije počeo 19. septembra 1944. == Tok operacije == {{izdvojeni citat|Pod zaštitom napada, partizani su se sa eksplozivom probili do pruge i tu ga postavili. Zatim su ga aktivirali i kroz trenutak grmljavina i prasak jedne eksplozije za drugom zaglušio je bitku. Eksploziv je postavljen ispod nekoliko malih mostova i odvodnih kanala duž pruge. Sada, da bi dovršili zadatak, partizani su počeli da dižu u vazduh duže deonice pruge. Zatim su naslagali u gomile pragove i zapalili ih i oni odjednom blesnuše. Neko je pronašao jedan furgon i zapalio, odgurnuvši ga niz prugu ka Leskovcu. Proći će dosta vremena pre no što se ovaj deo na pruzi Beograd — Solun ponovo osposobi za saobraćaj. Neprijateljeve snage u Grčkoj, ako žele da se probiju, moraće da se kreću drumom ili morem, što bi, u svakom slučaju, bilo veoma rizično.<ref name="ReferenceA">Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU - https://www.znaci.org/00001/1_15.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} NOVJ je za ovu operaciju angažovala impresivne snage: 8 korpusa i 4 operativne zone NOVJ (24 [[divizija|divizije]] i 1 operativna grupa sa 79 [[brigada]] i 62 odreda, sa oko 120.000 ljudi). Saveznici su sa svoje strane angažovali takođe krupne snage: osim [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Balkanskih vazduhoplovnih snaga]], za ovu operaciju dobijene su i snage američke 15. vazduhoplovne armije ({{jez-engl|USAAF 15th Air Force}}). Opšti taktički obrazac dejstava sastojao se u tome da su savezničke vazduhoplovne snage imale da napadaju važne objekte tokom dana, dok bi snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] nastupale uglavnom noću. Time se postizala dvostruka korist: * Osovinske snage bile bi izložene pritisku praktično neprekidno, što bi ih onemogućilo u reorganizaciji i popravljanju oštećenja. * Bombardovanje je trebalo da oslabi osovinsku odbranu, što je predstavljalo olakšavajuću okolnost za snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u taktičkim napadima radi zauzimanja utvrđenih tačaka. Tokom 1. i 2. septembra 400-500 bombardera B-24 i B-17 bombardovali su odabrane ciljeve u Jugoslaviji, kao što su: železnički most u [[Kraljevo|Kraljevu]], železnički most u Mitrovici, mostovi u [[Beograd]]u i [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Narednih dana nastupilo je naoblačenje, tako da se intenzitet dejstava smanjio, dok 5. septembra uopšte nije bilo vazdušnih napada. Oni su obnovljeni [[6. 9.|6.]] i [[7. 9.|7. septembra]]<ref>Missions of 15. USAAF Air Force http://www.vojska.net/eng/world-war-2/united-states/airforce/15/missions/</ref>. {{izdvojeni citat|Pod zaštitom protivnapada, Nemci su očajnički pokušavali da oprave prugu, ali nisu računali na Balkanske vazduhoplovne snage. Kad god smo primili izveštaj da su na prugu izašli radnici, depešom smo dostavljali lokaciju u Bari i za nekoliko časova naši lovci već bi se našli na licu mesta.<ref name="ReferenceA"/>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Sadejstvujući u operaciji, snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su, prema zbirnim podacima štabova [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], tokom ovih sedam dana zauzele 8 naselja i 49 železničkih stanica, porušile prugu na 73 mesta, a zarušile na 1.003 mesta, zarušile ceste na 100 mesta, porušile 97 mostova i 83 propusta, uništile ili oštetile 12 lokomotiva i 318 vagona i 5 oklopnih vozova, a zapalile 35 vagona. Pored toga, porušeno je 77 -{km}- telegrafsko-telefonstkih linija, uništeno 37 bunkera, a u borbi ubijeno 4187, a zarobljeno 5.782 neprijateljska vojnika<ref>Milovan Dželebdžić, Dejstva na komunikacije u Jugoslaviji od 1. do 1. septembra 1944. godine, Vojnoistoirijski glasnik br. 3, 1970</ref>. S obzirom da su se ova kombinovana dejstva pokazala veoma efikasnim, nakon [[7. 9.|7. septembra]] nastavljena su, doduše u smanjenom obimu, ali uz puno korišćenje taktičkih iskustava. Naročito se uspešno pokazalo kombinovanje dnevnih dejstava vazduhoplovstva sa noćnim dejstvima trupa na zemlji na nemačke kolone u pokretu. == Rezultat operacije == [[Datoteka:Antisaveznicka propaganda.jpg|mini|Propaganda vlade [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv angloameričkog bombardovanja.]] {{Wikisource|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 20. septembra 1944.}} Rušenje osovinskih komunikacija je gotovo paralisalo pregrupisavanje nemačkih snaga sa juga na sever, za suprotstavljanje Crvenoj armiji. Na primer, [[117. lovačka divizija]] je ukrcana 19.9. kod Atine u 44 voza i upućena za Beograd. Posle dvadeset dana puta, teškoća, rušenja, borbi, 8. oktobra je do Beograda stiglo samo 17 vozova, dok se masa divizije još uvek nalazila zaglavljena u oblasti Skoplje - Solun.<ref name="NARA/T311_188"/> Pored neposrednog taktičkog dobitka, mnogo je značajniji bio dalekosežni uticaj na balkansku i evropsku ratnu pozornicu. Suočen sa neophodnošću izvlačenja svojih trupa iz [[Grčka|Grčke]] i njihovog angažovanja protiv nastupajuće [[Crvena armija|Crvene armije]], nemački Komandant Jugoistoka ovako je opisao porazne efekte ove operacije i narednih dejstava na svoje snage: {{izdvojeni citat|Treba, konačno, smatrati pogreškom klasifikaciju toga neprijatelja kao "banditskog protivnika" a borbi koje se vode protiv njega kao "rat protiv bandi". Radi se, izuzimajući novoformirane jedinice, o operativno i taktički dobro vođenim, teškim oružjem do zavidne mere naoružanim grupacijama snaga, koje se odlikuju dinamikom koju ne treba potceniti i čija brojnost stalno raste. Nisam naklonjen grešci da neprijatelja precenim, jer su upravo sadašnje borbe, sa uspesima i gubicima na obe strane, objektivna osnova za procenu. Zadatak ovog unutarnjeg neprijatelja je takođe uništenje svih Nemaca, to je njegov krajnji cilj. Za postizanje toga cilja njegovo glavno sredstvo je otežavanje, odn. sprečavanje pomeranja nemačkih snaga, naročito prema severu, jer bi time Nemci mogli postići koncentraciju svojih snaga kojoj se on u datom slučaju ne bi mogao odupreti. U stvari, Tito je već uspeo da, u sadejstvu sa anglo-američkim vazduhoplovstvom, skoro potpuno paralizuje odvijanje železničkog saobraćaja iz Grčke prama Beogradu, da trupe koje su vršile pomeranja rasparča na velikim odstojanjima i da ih mnogostruko veže, kao i da u najvećoj meri teško poremeti saobraćaj cisterni i dovoz uglja prema jugu, te da skoro ukoči transporte evakuacije.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_135.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka nemačkoj Vrhovnoj komandi od 20. septembra 1944.</ref>|[[Maximilian von Weichs]]}} Član britanske vojne misije u Jugoslaviji [[Basil Davidson]] ocenjuje Ratweek kao "čuvenu operaciju" kojom je za čitavu sednicu paralizovan pokret neprijateljskih snaga na praktično svakom kraju Jugoslavije, od Slovenije do Makedonije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In September, 1944, there was a famous operation, planned by Brigadier Maclean, then commanding Allied liaison in Jugoslavia, in conjunction with Balkan Air Forces under Air Vice Marshal Elliott, and carried out by the Jugoslav Army, that aimed at disrupting all enemy lines of com­munication to coincide with certain operations in Italy. It was called "Ratweek"; and for the target duration of one week it was possible by action in all areas to paralyse all movement of enemy men and supplies on practically every length of line in Jugoslavia, whether in Slovenia, Croatia, Serbia, Macedonia, or elsewhere."</ref> Za razliku od [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] [[1941]], kada nemačkim kolonama ni na jednom pravcu nastupanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] nije bilo potrebno više od 2-3 dana, [[proboj Armijske grupe E iz Grčke]] potrajao je puna četiri meseca. Proboj je počeo [[1. 9.|1. septembra]] [[1944]], a njeni prednji ešeloni ([[11. poljska vazduhoplovna divizija (Nemačka)|11. poljska vazduhoplovna]] i [[41. tvrđavska divizija (Nemačka)|41. tvrđavska divizija]]) pojavile su se na [[Sremski front|Sremskom frontu]] [[7. 12.|7. decembra]], dok je 21. armijski korpus izvučen iz okruženja tek početkom januara [[1945]]. Prilikom ovog proboja [[Armijska grupa E]] izgubila je najveći deo teškog naoružanja i motorizacije, a naneti su joj i znatni gubici u ljudstvu, tako da više nije predstavljala respektabilnu silu kao pre. == Civilne žrtve == Saveznička bombardovanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] bila su i ostala predmet sporenja i različitih ocena, usled znatnih civilnih žrtava. Najveći deo tih bombardovanja izveden je prema savezničkom planu strateškog uništavanja resursa kojima se Osovina koristi. S druge strane, neka bombardovanja bila su neposredno povezana sa taktičkom situacijom u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. To se naročito odnosi na akcije u okviru '''Operacije Ratvik'''. Najpoznatiji slučaj ove vrste je bombardovanje [[Leskovac|Leskovca]] [[6. 9.|6. septembra]]. To je nesumnjivo bio loše izveden poduhvat, s obzirom na brojne civilne žrtve. I sam autor zamisli za operaciju, general [[Fitzroy MacLean|Meklejn]], koji se prebacio u [[Srbija|Srbiju]] da bi na licu mesta pratio tok i učinke operacije, i koji je gledao bombardovanje [[Leskovac|Leskovca]] sa obližnjeg visa, izrazio je rezervu i neku vrstu žaljenja: [[Datoteka:Bombardovanje beograda 1944 naci plakat.jpg|mini|[[Propaganda Nedićeve vlade]] protiv savezničkog bombardovanje 1944.]] {{izdvojeni citat|Sledeći dan, prvi dan operacije "Retvik", osvanuo je vedar i lep. Borba koja se vodila prošle noći bila je završena. Neprijatelj se povukao, ostavivši partizane na grebenu i sada je sve bilo mirno. Napad na prugu bio je planiran za tu noć. Partizani su imali da napadnu dve tačke na pruzi, jednu severno i drugu južno od Leskovca, da tamo dignu mostove u vazduh i razore što je moguće veći deo pruge. Sam Leskovac, sedište jakog nemačkog garnizona u kome se, prema onome šta je do nas dopiralo, nalazilo dosta oklopnih jedinica, trebalo je da bude prepušten savezničkim vazduhoplovnim snagama. Pored štete koju napad iz vazduha može da nanese transportu i objektima, on će, kako smo mislili, pokolebati i moral mešovitog nemačkog i kvislinškog garnizona, oslabiti ga i tako olakšati izvođenje partizanske akcije na prugu te iste noći. ''Dok smo doručkovali, vodnik Kembel je dotrčao sa brega, gde je postavio radio-stanicu, sa veoma hitnom porukom. Bila je od Bila Eliota. Izviđanjem iz vazduha, rekao je, potvrđeno je prisustvo jake koncentracije oklopnih snaga i motornih vozila svih vrsta u Leskovcu i stoga je odlučeno da se pošalju teški bombarderi. Jedinica od pedeset tvrđava napašće Leskovac u pola dvanaest. Nismo očekivali napad takvih razmera. Izgledalo je kao da se koristi kovački čekić da bi se skrcao orah. Do sada veliki bombarderi veoma su se teško dobijali, jer su bili potrebni za velike ciljeve u Austriji i severnoj Italiji. Ali, očigledno, operacija "Retvik" izvršiće se kako treba, bar što se tiče savezničkih vazduhoplovnih snaga. Kada se približio određeni čas, okupili smo se u grupici na bregu i iščekivali. Ugledavši nas kako očekujemo da se nešto desi, neke seljanke i jedan-dva starca iz sela pridružili su nam se gledajući isto tako preko doline. Kilometar-dva dalje opazili smo bele kuće u Leskovcu, na toplom jesenjem suncu. U drveću su cvrkutale ptice. Iz obližnje bare povremeno se čulo kreketanje žaba. Iz kukuruza je dopiralo zujanje bezbrojnih insekata. Teško je bilo zamisliti mirniji prizor. Iščekujući, pokušao sam da mislim na nemački garnizon i tenkovske posade, a ne na stanovništvo, sitne zemljoposednike, trgovce i železničare, starce, žene i decu, koji se ovoga trenutka, idući za svojim svakodnevnim poslovima kreću ulicama. Jedanaest i dvadeset, jedanaest i dvadeset pet časova. Još uvek se ništa nije čulo. Seljaci su se umorili od čekanja i počeli da se razilaze. U jedanaest i trideset, načelnik štaba pogleda na svoj veliki sat, koji je nosio na ruci, posmatrajući me radoznalo. Pitao sam se da možda nije nastala tehnička greška? I onda, gotovo pre no što smo mogli da shvatimo, odigralo se sve. Začuo se zvuk motora, isprva jedva čujan, ubrzo prelazeći u grmljavinu i, podigavši glave naviše, ugledali smo na velikoj visini, niz za nizom, bombardere kako lete određenim putem, sa uglačanim krilima koja su se presijavala na suncu. Seljaci su počeli da ih prebrojavaju: šest, deset, dvadeset, trideset, nikad još nisu videli toliko aviona. Tvrđave su sad već bile nad svojim ciljem — i dalje od njega — kad nam se učini da se čitav Leskovac prosto diže u vazduh u tornadu prašine, dima i krša, a reski zvuk zagluhnu nam uši. Kad smo opet pogledali u nebo, tvrđave, još uvek strogo se držeći svog kursa, pretvoriše se u male srebrne tačkice u daljini. Za nekoliko sekundi zamro je zvuk njihovih motora i sve je oko nas ponovo bilo mirno, a tišinu je prolamalo samo kukanje jedne žene; ona ima, kako su rekli, rođake u gradu. Ono što je preostalo od Leskovca bilo je obuhvaćeno dimom; izgledalo je da gori nekoliko zgrada. Čak su i partizani bili potišteni.''<ref>Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU (Eastern Approaches, 1949), glava 15 - Operacija Retvik: 2. Izvršenje - https://www.znaci.org/00001/1_14.htm</ref>}} == Teorije zavere == {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića]] je povodom bombardovanja vodila propagandu protiv zapadnih saveznika ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]) da bombarduju Srbiju samo da bi naneli štetu Srbima. U Srbiji se još i danas u nekim krugovima gaji stereotip da su saveznici bombardovali Srbiju namerno, bezrazložno, da bi naneli štetu Srbima. Pritom se prenebregava činjenica da su Saveznici vodili sveobuhvatnu kampanju sistematskog uništavanja nemačkih – a ne srpskih – uporišta po celoj dubini Balkana (od Rumunije do [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]).<ref>[http://pescanik.net/2009/06/saveznicko-bombardovanje-srbije/ Zoran Stokić, Savezničko bombardovanje Srbije]</ref> Bombardovanja nemačkih položaja po gradovima su vršena i u zapadnoevropskim zemljama, npr. u Francuskoj. == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU], Stvarnost, Zagreb 1964. * Milovan Dželebdžić, Dejstva na komunikacije u Jugoslaviji od 1. do 7. septembra 1944. godine, Vojnoistoirijski glasnik br. 3, 1970 * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. == Povezano == * [[Savezničko bombardovanje Wehrmachta u Jugoslaviji]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] * [[Operacija Vazdušni most]] * [[Saveznici i Jugoslavija]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/1_15.htm Ficroj Meklejn, Operacija Ratweek] * [http://pescanik.net/2009/06/saveznicko-bombardovanje-srbije/ Zoran Stokić, Savezničko bombardovanje Srbije] (pescanik) * [http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/_params/download_command/attachment/file_command/download/file_id/9940/file_type/oFile/modul/Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul.html Komnen Pijevac (Arhiv Jugoslavije), ''Prva reagovanja predstavnika Vlade Kraljevine Jugoslavijena i anglo-američko bombardovanje Beograda 1944''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217075511/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/_params/download_command/attachment/file_command/download/file_id/9940/file_type/oFile/modul/Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul.html |date=2009-12-17 }} * [http://scindeks-clanci.nb.rs/data/pdf/0354-6497/2005/0354-64970502081T.pdf др Милан Терзић: Југословенска краљевска влада, генерал Драгољуб Михаиловић и савезничко бомбардовање циљева у Југославији 1942–1944.]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cpi.hr/download/links/hr/7334.pdf Marica Karakaš: Saveznička bombardiranja Srijema u Drugome svjetskom ratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522034201/http://www.cpi.hr/download/links/hr/7334.pdf |date=2011-05-22 }} * [http://montenegrina.net/pages/pages1/istorija/cg_u_2_svj_ratu/saveznicko_bombardovanje_cg_1943_44.htm Montenegrina: Savezničko bombardovanje Crne Gore 1943. i 1944.] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saveznici i Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Delovanje savezničkog vazduhoplovstva u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] ixk37vwf0m75s1q5yxh5z36o5qeaiy4 0 168680 42606055 42604561 2026-06-05T22:42:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606055 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Beogradska operacija''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika = Borci 3. bataljona 1. proleterske brigade u Beogradu, 21. oktobra 1944.jpg |opis_slike = Partizanske jedinice na Trgu Republike u oslobođenom Beogradu |datum = [[12. 10.|12. oktobar]] - [[20. 10.|20. oktobar]] [[1944]]. |mesto= severoistočna [[Srbija]], [[Pomoravski okrug|Pomoravlje]], [[Šumadija]], [[Pomoravski okrug|Pomoravlje]], grad [[Beograd]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]] |strana1 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|20px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<br />[[Datoteka:Flag of the Soviet Union.svg|20px]] [[Crvena armija]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|20px]] [[Treći Reich|Nemački]] [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> [[Datoteka:Flag of the Government of National Salvation (occupied Yugoslavia).svg|20px]] [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića]] |jedinice1 = [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] i [[14. korpus]] NOVJ, 4. gardijski mehanizovani korpus i delovi 57. armije [[Crvena armija|Crvene armije]] |jedinice2= [[Armijska grupa Srbija]] |zapovednik1 = komandant Prve armijske grupacije NOVJ general '''[[Peko Dapčević]]'''<br />komandant Trećeg ukrajinskog fronta maršal '''[[Fjodor Tolbuhin]]''' |zapovednik2= komandant Armijske grupe „Srbija“ general '''[[Gustav Felber]]''' |snaga1=80.000 boraca, 160 tenkova, oko 500 topova i minobacača |snaga2=55.000 boraca, 80 tenkova, 350 topova i minobacača |gubici1 = '''2.953''' borca NOVJ i '''940''' poginulih vojnika [[Crvena armija|Crvene armije]]<ref>BEOGRADSKA OPERACIJA 20. OKTOBAR 1944, grupa sovjetskih i jugoslovenskih autora, Vojnoistorijski insitut Beograd 1964</ref> u borbama za Beograd, '''4.350''' poginulih vojnika Crvene armije i '''14.488''' ranjenih tokom cele operacije.<ref>Rossiя i SSSR v voйnah XX veka: Statističeskoe issledovanie. — M.: Olma-Press, 2001. S. 300.</ref> |gubici2=25.000<ref>{{cite book|author=Hastings, Max|date=2004|title=The Second World War: A World in Flames |location=Osprey Publishing|isbn=978-18-417-6830-4}}, str. 224.</ref><br />(15.000 mrtvih)<ref>{{cite web|url=http://www.macondoonline.com/?p=433|title=Serbia y Rusia ratifican alianza estratégica|accessdate=10.12.2010|author=Macondo Online|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731235539/https://www.macondoonline.com/?p=433|dead-url=yes}}</ref> |gubici3 = }} '''Beogradska operacija''' (ili '''Beogradska ofanziva''') predstavlja jednu od najvećih i najznačajnijih bitaka na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Operacija je trajala od 21. septembra do 22. oktobra 1944, kad je okupator proteran do linije odakle artiljerijom nije mogao da tuče Beograd.<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2014&mm=10&dd=13&nav_category=12&nav_id=911003 Oslobodioci: Ne bojkotujte Tita]</ref> Beogradska operacija je predstavljala deo opsežnog operativnog plana NOVJ i Crvene armije, nadovezujući se na operacije u istočnoj Srbiji. Beogradska operacija je objedinila dve vojske 10. oktobra, kod Velike Plane. Odlučna bitka je započela dva dana kasnije i trajala do 20. oktobra 1944. godine, kada je Beograd konačno oslobođen.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-25 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> Združene jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Crvena armija|Crvene armije]] nanele su u ovoj operaciji nemačkoj Armijskoj grupi "Srbija" težak poraz, oslobodile Beograd i veliki deo [[Srbija|Srbije]]. '''Oslobođenjem Beograda''' okončana je 1287 dana duga nemačka okupacija glavnog grada Jugoslavije. [[Beograd]] je (uz djelomično [[Pariz]]) bio jedini [[glavni grad]] u Evropi u čijem je oslobađanju sa armijama velikih sila ravnopravno učestvovala regularna nacionalna vojska, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]].<ref name="Švarm"/> [[Beograd]] je po oslobođenju postao vojni, politički i administrativni centar nove Jugoslavije. U toku borbi za oslobođenje Beograda poginulo je 2.953 pripadnika NOVJ i 976 pripadnika Crvene armije, dok je daleko više poginulo tokom čitave operacije. Nakon gubitka Beograda, Nemci su uspostavili [[Sremski front]], kako bi sprečili oslobođenje zapada [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. == Pozadina == === Strateški značaj Srbije i Beograda === Sa vojno-strateškog stanovišta, Srbija predstavlja ključnu oblast Balkana, jer kroz [[Dunav]]sku, [[Morava|Moravsku]] i [[Ibar]]sku dolinu prolaze najvažnije saobraćajnice. Nemačka je okupirala [[Balkan]] 1941. a nakon gubitka Afrike u maju [[1943]]. bila je primorana da organizuje odbranu. Bez držanja vitalnih komunikacija bilo bi nemoguće držanje položaja na južnom Balkanu i bila bi jako otežana koordinacija između [[Armijska grupa E|Armijske grupe "E"]] u [[Grčka|Grčkoj]] i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] u Jugoslaviji. Beograd je ključna raskrsnica balkanskih komunikacija. Zbog ovoga je nemačka Komanda jugoistoka ulagala velike napore u odbranu komunikacija u Srbiji tokom cele [[1944]], organizujući prvenstveno ofanzivne operacije protiv koncentracija snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] koje su pretile ugrožavanjem pozicija u [[Srbija|Srbiji]]<ref>[[Bitka za Srbiju 1944.]]</ref>. [[Srbija]] je takođe predstavljala važan privredni i ljudski resurs, a [[Beograd]] je bio glavni grad savezničke Jugoslavije u kojoj je nacistička Nemačka imala neugodnog neprijatelja. Zapadni saveznici pridavali su veliki značaj [[Balkan]]u i [[Srbija|Srbiji]]. Do ugrožavanja nemačkih položaja u Srbiji došlo je međutim sa istoka. Jugoslavija je tada bila južno krilo istočnog fronta.<ref name="Švarm"/> === Operativna situacija pred Beogradsku operaciju === [[Datoteka:Red Army greeted in Bucharest.jpg|minijatura|Ulazak Crvene armije u Bukurešt, 31. avgusta 1944.]] [[Datoteka:Eastern Front 1943-08 to 1944-12.png|mini|desno|Istočni front jeseni [[1944]]. [[Budimpeštanska ofanziva]] i Balkanska ofanziva Crve armije označene na mapi zelenom bojom. Jugoslavija oktobra 1944. postaje deo Istočnog fronta.]] {{izdvojeni citat|„Na pitanje g-dina feldmaršala [[Maximilian von Weichs|von Weichsa]] postoji li mogućnost komunističkog ustanka u Beogradu, Viši SS i policijski vođa [[Hermann Behrends|Behrends]] je odgovorio odrečno, ističući da su stalnim pročešljavanjem u posljednje vrijeme uklonjeni svi oni komunisti koji bi na bilo koji način mogli učestvovati u takvoj akciji. Na pitanje gdje se nalaze komunisti zatvoreni u koncentracioni logor, Behrends je odgovorio da su svi pobijeni. Potom je skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspio ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe sigurnosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće.“ <ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} U Beogradu je bio smešten nemački štab Komande jugoistoka. Pod njegovom komandom nalazile su se dve krupne operativne formacije: [[Druga oklopna armija (Nemačka)]] u Jugoslaviji (bez Slovenije), i [[Armijska grupa E]] u Grčkoj, svaka sa preko 300.000 vojnika jačine. Takođe, Komanda jugoistoka raspolagala je policijsko-zaštitnim i satelitskim trupama pod komandom generala Felbera u Srbiji. NOVJ je u Srbiji imala na raspolaganju 5 [[divizija]] i veći broj samostalnih [[brigada]] i partizanskih odreda. Radilo se uglavnom o novoformiranim jedinicama, nedovoljno popunjenim, veoma oskudno opremljenim i sa malim borbenim iskustvom. Ove jedinice su ipak predstavljale značajnu pretnju vitalnim komunikacijama. Štab generala Felbera organizovao je protiv njih u julu 1944. dve uzastopne ofanzive: [[topličko-jablanička operacija 1944|„Trumpf“ i „Halali“ (Jablaničko-toplička operacija)]], u kojima su pored nemačkih, učestvovale bugarske, četničke i [[Milan Nedić|Nedićeve]] snage. Svestan vojne i političke važnosti Srbije, Vrhovni štab NOVJ nastojao je da snage u Srbiji ojača ubacivanjem iskusnih jedinica iz Sandžaka i istočne Bosne. Protiv njihove koncentracije [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopna armija]] preduzela je [[operacija "Draufgenger"|Andrijevičku operaciju]] u julu i [[Operacija Rübezahl|Durmitorsku operaciju]] u avgustu 1944. Jedinice NOVJ uspele su da se oslobode pritiska i da početkom avgusta sa tri divizije prodru preko reke Ibar na istok, a početkom septembra sa [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvim proleterskim]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestim korpusom]] u zapadnu Srbiju. Nemačke planove za suprotstavljanje ovoj grupaciji omeli su događaju na istoku. Pobeda Drugog i Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije nad nemačkom Armijskom grupom „Južna Ukrajina“ u Jaško-kišinjevskoj operaciji 20-26. avgusta 1944. izazvala je prevrat u [[Rumunija|Rumuniji]] koja je sklopila primirje sa Sovjetskim Savezom i objavila rat Nemačkoj. Izbijanje [[Crvena armija|Crvene armije]] na bugarsku granicu izazvalo je sličan razvoj i u [[Bugarska|Bugarskoj]] 5-9. septembra. Nemački vitalni položaji u Srbiji iznenada su postali izloženi udaru Crvene armije i bugarske vojske. Nemačka vrhovna komanda je bila prinuđena da formira odbrambenu liniju na istočnoj granici Jugoslavije. Taj front trebalo je da posednu jedinice [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] iz Grčke. Radi potreba novostvorenog fronta i da se izbegne rizik od odsecanja, nemačka vrhovna komanda odlučila se na postepenu evakuaciju Grčke počev od [[1. 9.|1. septembra]] [[1944]]. Međutim, pokušaj pravovremenog prebacivanja [[Armijska grupa E|AgE]] iz Grčke u Srbiju završen je neuspehom. U zajedničkoj [[operacija Ratweek|operaciji ''Ratweek'']] jedinice NOVJ u koordinaciji sa savezničkim vazduhoplovstvom temeljno su uništili puteve, pruge i saobraćajnu infrastrukturu na glavnim pravcima. Prednji ešeloni [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] tokom celog septembra obezbeđivali su prolaz kroz Makedoniju u borbama protiv NOVJ i bugarskih delova koji su prešli na stranu [[Savezničke sile|Saveznika]]. Najdalja tačka njihovog proboja na sever prema moravskoj komunikaciji bilo je [[Vranje]], koje su dosegli tek [[10. 10.|10. oktobra]]. Komunikacija dolinom [[Reka Vardar]]a i [[Južna Morava|Južne Morave]] je presečena i izbačena iz upotrebe. Počela je trka s vremenom u kojoj je Komanda jugoistoka vukla iznuđene poteze. Iz [[Grčka|Grčke]] je u [[Banat]], uz znatne teškoće i zastoje, prebačena [[4. SS policijska pancergrenadirska divizija|4. SS policijska oklopna grenadirska divizija]] (železnicom preko Kosovske Mitrovice) i jurišni puk „Rodos“ (avionskim transportom), a za njima se probijala [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačka divizija]]. Ostale snage morala je obezbediti [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopna armija]] iz Jugoslavije. Početkom septembra prebačena je iz [[Sandžak]]a u istočnu Srbiju [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]], a [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] pomerena je u dolinu Morave. Privučeni su još delovi [[Divizija Brandenburg|divizije „Brandenburg“]] i 92. motorizovani puk, a [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačka divizija]] se sredinom oktobra još uvek po delovima izvlačila iz Dalmacije. Od pripadnika Vermahta koji su se zatekli u Beogradu formiran je puk „Tvrđava Beograd“ ({{jez-nem| Grenadier-Regiment »Veste Belgrad«}}). Ove jedinice stavljene su na raspolaganje vojnoupravnom komandantu u Beogradu generalu Felberu. Te jedinice, uz policijske i kvislinške snage koje su mu i pre bile podređene, trebalo je da posluže za odbranu Srbije od udara Crvene armije i NOVJ. === Savezničko bombardovanje Beograda === {{main|Bombardovanje Beograda (1944)|Operacija Ratweek}} [[Datoteka:Beogradska operacija.jpg|minijatura|Beogradska operacija (od 14 do 20 oktobra 1944 godine)]] [[Savezničke sile|Savezničke]] vazdušne snage su tokom [[1944]]. godine više puta bombardovale nemačka uporišta u [[Beograd]]u. Infrastruktura u Beogradu je sukcesivno bombardovana u aprilu, maju, junu, julu i poslednji put u septembru 1944. godine.<ref>dr Momčilo Pavlović: "Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta" (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)</ref><ref>Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945", Air University Press, Alabama 2008</ref><ref>MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES</ref> Vazdušni udari su bili uvod u beogradsku operaciju oktobra 1944. Strateški ciljevi bombardovanja bili su: koloseci Beograd-Sava, Zemunski aerodrom i fabrike aviona Rogožarski i Ikarus. Uništene su u Zemunu fabrike Ikarus, Danubijus, Zmaj, Teleoptik, zemunska železnička stanica i aerodrom. Oštećena je fabrika Rogožarski i stambeni blokovi oko nje, brodogradilište, rafinerija na Čukarici i deo beogradske železničke stanice. Oštećeni su i mostovi na Savi i Dunavu. Opsežna bombardovanja prouzrokovala su brojne civilne žrtve. Najteže žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja [[16. 4.|16.]] i [[17. 4.|17.]] aprila [[1944]]. godine, što se poklopilo sa pravoslavnim [[Uskrs]]om. 17. aprila je pogođen i koncentracioni logor [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]], kada je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno. Civilne žrtve su obilato korišćene za antisavezničku [[propaganda Nedićeve vlade|propagandu Nedićeve vlade]], koja je tvrdila da [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] bombarduju Srbiju samo da bi naneli štetu Srbima. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u [[Fođa|Fođi]] na jugu Italije. Samo u udarima 16. i 17. aprila učestvovalo je 600 velikih četvoro-motornih bombardera, koji su ispuštali sa 3000-5000 metara.<ref>Jovan Marjanović, Istorija Beograda, 3 knjiga, 1974, str. 548.</ref> == Proboj partizana u Srbiju == {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} === Borbe partizana širom Jugoslavije === {{Poseban članak|Ofanziva NOVJ u zapadnim krajevima Jugoslavije septembra 1944.}} [[Datoteka:Oslobođena teritorija septembra 1944.jpg|minijatura|Oslobođena i poluoslobođena teritorija u vreme izbijanja Sovjetske armije na jugoslovensku granicu, 6 septembra 1944.]] Povoljan razvoj situacije na frontovima krajem leta 1944. doveo je do novog zamaha i širenja [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]. Usled toga, i s obzirom na to da je u tom periodu došlo do prebacivanja nekih namačkih snaga u [[Srbija|Srbiju]] zbog približavanja [[Crvena armija]], [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je u tom periodu izvan [[Srbija|Srbije]] postigla vrlo značajne uspehe. Mnoga mesta su konačno oslobođena ([[Drvar]], [[Gacko]], [[Prijedor]], [[Jajce]], [[Donji Vakuf]], [[Bugojno]], [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]], [[Tuzla]], [[Hvar]], [[Brač]], poluostrvo [[Pelješac]], [[Berane]], [[Nikšić]], [[Bileća]], [[Trebinje]], [[Benkovac]], [[Livno]], [[Dubrovnik]]...), a mnoga druga privremeno ([[Tešanj]], [[Teslić]], [[Požega (Hrvatska)|Slavonska Požega]], [[Zvornik]], [[Daruvar]], [[Pakrac]], [[Kolašin]], [[Bijelo Polje]], [[Banja Luka|Banjaluka]], [[Pljevlja]], [[Virovitica]], [[Višegrad]], [[Travnik]]...) tokom septembra ili prvog dela oktobra [[1944]]. Ova dejstva NOVJ, naročito [[Ofanziva za oslobođenje Dalmacije 1944.|ofanziva za oslobođenje Dalmacije]] i [[Druga banjalučka operacija]] onemogućile su izvlačenje krupnijih snaga [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] za Beogradsku operaciju i dalja dejstva u [[Panonska nizija|Panoniji]]. === Borbe partizana na istoku i jugu Srbije === Početkom septembra snage [[Trinaesti srpski korpus NOVJ|XIII]] i [[Četrnaesti srpski korpus NOVJ|XIV korpusa NOVJ]] u istočnoj Srbiji i dolini Morave pokrenule su intenzivne aktivnosti na nemačke garnizone i komunikacije. {{izdvojeni citat|U međuvremenu su jake snage NOVJ zaposele dolinu Timoka i posle žestokih borbi zauzele Zaječar.<ref name="ReferenceA">Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944., Arhiv vojnoistorijskog instituta</ref>}} [[23. srpska divizija NOVJ|23. divizija]] zauzela je Zaječar [[7. 9.|7. septembra]] [[1944]]. [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizija]] [[8. 9.|8. septembra]] [[1944]]. ušla je u Vranje, a [[24. srpska divizija NOVJ|24. divizija]] napadala je Leskovac tri puta između 30. avgusta i 18. septembra. === Proboj partizana preko Ibra u Srbiju === [[Datoteka:Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg|minijatura|Artiljerija 5. divizije u borbama za Aranđelovac, 19. septembar 1944.g.]] [[Prvi proleterski korpus NOVJ]] savladao je krajem avgusta nemačke zaprečne mere ([[operacija Rübezahl|operacija "Ribecal"]]) i u nastupnom maršu razbio četničku glavninu ojačanu delovima SDK i SDS i slabije nemačke delove u zapadnoj Srbiji i [[12. 9.|12. septembra]] oslobodio je [[Gornji Milanovac]], [[18. 9.|18. septembra]] [[Valjevo]], a [[21. 9.|21. septembra]] [[Aranđelovac]]. [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ]] pod jakim pritiskom 7. SS divizije forsirao je [[Reka Drina|Drinu]] [[5. 9.|5]]/[[6. 9.|6. septembra]] i nastupajući na levom krilu [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]], razbio operaciju "Cirkus" snaga pukovnika Jungenfelda i četnika, ovladao podrinjem i krajem septembra izbio na [[sava|reku Savu]]. Sredinom septembra [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška]] i [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpska divizija]] prešle su Zapadnu Moravu kod Požege i preduzele napade na neprijateljske garnizone i komunikacije u [[Šumadija|Šumadiji]] sa osloncem na desno krilo Prvog proleterskog korpusa. Od snaga XII korpusa ojačanog [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|11. krajiškom]] i [[28. slavonska divizija NOVJ|28. slavonskom divizijom]], Prvog proleterskog korpusa i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete]] i 21. divizije Vrhovni štab formirao je Prvu armijsku grupu pod komandom [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]] i dao joj neposredan zadatak da u sadejstvu sa snagama Crvene armije oslobodi Beograd. Prvo je trebalo preseći komunikacije i uspostaviti vezu sa Crvenom armijom. Međutim, Nemci su ogorčeno branili položaje i komunikacije na prilazima Beogradu, pa su se razvile intenzivne borbe. U poslednjoj dekadi septembra nemačke snage pokušale su ofanzivan udar protiv snaga NOVJ, nastupajući sa [[Divizija Brandenburg|1.]] i [[Divizija Brandenburg|2. pukom Brandenburg]] iz [[Topola (grad)|Topole]] i Lazarevca na jug, i [[7 SS divizija|14. SS pukom]] iz doline Zapadne Morave na sever. {{izdvojeni citat|Ispostavilo se, međutim, da su angažovane snage bile preslabe i naročito su mot. bata[ljoni] "Brandenburg" imali znatne gubitke u planini Rudnik, od ogorčenog i borbenog neprijatelja.<ref name="ReferenceA"/>}} Prva proleterska divizija [[2. 10.|2. oktobra]] [[1944]]. oslobodila je Ub i Vreoce. Peta divizija noću [[4. 10.|4.]]/[[5. 10.|5. oktobra]] [[1944]]. potisla je Nemce iz Topole. Borbe za Topolu sa nemačkim delovima trajale su sve do [[12. 10.|12. oktobra]] [[1944]], do pristizanja snaga [[Crvena armija|Crvene armije]]. == Plan operacije == === Plan napada Crvene armije i NOVJ === [[Datoteka:Belgrade Offensive Map.JPG|mini|desno|Mapa ofanzive.]] [[Crvena armija]] okončala je krajem avgusta zamašnu operaciju u [[Moldavija|Moldaviji]]. Za mesec dana nije bilo moguće osposobiti puteve, obezbediti resurse, marševima masirati odgovarajuće vojne snage i odgovarajuće rezerve ratnog materijala na granici [[Srbija|Srbije]]. [[25. 9.|25. septembra]] na liniji od velike okuke [[Dunav]]a prema jugu bile su prikupljene relativno skromne snage od tri ojačana streljačka korpusa (75, 68. i 64, sa severa na jug), odnosno oko 80.000 ljudi. Ipak, doneta je odluka za energično nastupanje. Motiv za ofanzivu sastojao se u tome da se maksimalno iskoristi ostvarena izolacija [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] na jugu, čime je omogućena lokalna nadmoć. Plan za napad koji je napravio štab [[Treći ukrajinski front|Trećeg ukrajinskog fronta]] odlikovao se maksimalno racionalnim korišćenjem rasporeda borbenih resursa [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: * Ojačani streljački korpusi dobili su zadatak da frontalno potiskuju u uništavaju Nemce. * Za to vreme trebalo je da iz duboke pozadine prikriveno bude privučen [[4. gardijski mehanizovani korpus Crvene armije|4. gardijski mehanizovani korpus]], i da, kroz brešu koju će mu ciljano otvoriti pešadijske snage, usiljenim maršem forsira [[Velika Morava|Veliku Moravu]], i na taj način u [[Šumadija|Šumadiji]], spojivši se sa prikupljenim snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], formira nadmoćnu oklopno-mehanizovanu pešadijsku borbenu grupu. Ovim planom trebalo je ostvariti vredne i ambiciozne ciljeve: * Ojačavanjem grupacije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Šumadija|Šumadiji]] oklopnom tehnikom i vatrenom moći, izmanevrisana je nemačka odbrana u istočnoj [[Srbija|Srbiji]], i težište glavne pretnje [[Beograd]]u sa istočnog prebačeno na južni i jugozapadni pravac. * Na taj način je glavna nemačka grupacija - ona u istočnoj [[Srbija|Srbiji]] - dovedena u položaj da, umesto da brani front, bude opkoljena i prisiljena da se, ugrožena iz svih pravaca, probija radi pukog spašavanja žive sile. * Dobro usmerenim udarom kojim je formirano težište zapadno od [[Morava|Morave]], ujedno je slomljena moravska komunikacijska linija i linija odbrane, čime je slomljena kičma nemačkog položaja na Jugoistoku. Umesto da se uzastopnim borbama od linije na [[Timok]]u, preko linije planinskh masiva u istočnoj [[Srbija|Srbiji]], organizovano povlači na glavnu odbrambenu liniju na [[Morava|Moravi]], Nemačka odbrana je ovim udarom suštinski rastrojena, a sledeća glavna linija odbrane u perspektivi mogla je biti formirana tek na [[Drina|Drini]]. Time je [[Beograd]] izgubio značaj utvrđenog grada i središnjeg čvora linije odbrane. Od tada je njegovo držanje imalo značaj održavanja mostobrana u cilju prikupljanja odsečenih nemačkih grupa koje su se povlačile. === Plan i priprema nemačke odbrane === [[Datoteka:German soldiers defending Belgrade 1944.jpg|minijatura|Nemački vojnici na utvrđenim položajima spoljne odbrane Beograda, oktobra 1944.]] {{Wikisource|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 20. septembra 1944.}} Komanda Jugoistoka je, nakon neuspeha u sprečavanju snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] da prodru u Srbiju, planirala operacije kojima bi njena operativna grupa uz pomoć [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra razbila snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Komande Jugoistoka] - Zbornik NOR-a, tom XII knjiga 14, Prilog 1</ref> Međutim, pojava prethodnica Crvene armije naterala je Komandu Jugoistoka da svoju operativnu grupu tokom septembra prebaci u istočnu [[Srbija|Srbiju]], tako da je u centralnoj i zapadnoj Srbiji teret odbrane od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] pao na [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[Srpski dobrovoljački SS korpus|SDK]], uz nedovoljnu pomoć Nemaca. Istovremeno, u skladu sa instrukcijom Vrhovne komande o prikupljanju i etapnom prebacivanju snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]], počeo je transport snaga sa juga. Tokom septembra uspešno je iz [[Solun]]a prebačena u Banat 4. SS policijska oklopna divizija, dok je sledeća - [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačka]] - zaustavljena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u [[Šumadija|Šumadiji]] i presečena na dva dela. Prema [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju od [[3. 10.|3. oktobra]] [[1944]], Komanda Jugoistoka trebala je da pomoću [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] i delova [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] uspostavi front glavnom linijom [[Skadar]] - [[Skoplje]] - [[Đerdapska klisura]] (takozvana plava linija). Međutim, pokret [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] bio je u zastoju, a izvlačenje relativno malih delova sa područja [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. OklA]] dovelo je do značajnog gubitka teritorija i pozicija (videti u članku [[Ofanziva NOVJ u zapadnim krajevima Jugoslavije septembra 1944.]]). Istovremeno, uočivši nastupanje 46. sovjetske armije u [[Banat]]u prvih dana oktobra, nemački štab pretpostavio je da se radi o planskom koncentričnom nastupanju na sistem odbrane [[Beograd]]a iz dva pravca: sa severoistoka sovjetskim snagama, te sa juga i jugozapada snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U tim okolnostima, izvršene su pripreme za odsudnu odbranu Beograda. Raspuštena je [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Nedićeva vlada]] i celokupnu upravu preuzeo je u svoje ruke nemački komandant Srbije. Nedićeve snage i korpusi [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koji su bili od koristi u ometanju [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na terenu<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca] - [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4], dokument 79</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada 1. proleterske divizije NOVJ na Valjevo] - [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4], dokument 69</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_70.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantima jurišnih korpusa za napad na 12. korpus NOVJ] - [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4], dokument 70</ref>, kao beskorisni u odsudnim frontalnim borbama, transportovani su vozovima i kamionima [[3. 10.|3]]-[[5. 10.|5. oktobra]] iz [[Beograd]]a u [[Čačak]] i [[Kraljevo]]<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT (Interprint, Beograd 1996) - str. 7. Radomir Milošević bio je operativni oficir Avalskog korpusa JVuO</ref><ref>Ratko Parežanin: MOJA MISIJA U CRNOJ GORI (Rim 1974) - str 17. Ratko Parežanin bio je ljotićevac i ministar u Nedićevoj vladi.</ref>. Tamo su Nedićeve snage preformirane u [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] i stavljene pod [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevu]] komandu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_81.htm Pismo komandanta Srpske državne straže u Kragujevcu od 6. oktobra 1944. komandantu 1. šumadijskog korpusa o situaciji u rejonu Kragujevca i formiranju četničko-nemačkog štaba] - [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4], dokument 81</ref> U samom [[Beograd]]u i okolini preduzete su sve mere za odsudnu odbranu. Formirani alarmni puk Feste Belgrad ({{jez-nem|Feste Belgrad}} - [[Divizija Tvrđava Beograd (Nemačka)|Tvrđava Beograd]]) ojačan je i preformiran u diviziju pod istim imenom (kasnije: Divizija Štefan ({{jez-nem|Stephan}}). Od privučenih snaga za odbranu formirane su dve korpusne grupe: severna pod komandom generala Vilija Šnekenburgera, i južna, pod komandom Fridriha Vilhelma Milera. Komandu nad njima i nad "Tvrđavom Beograd" objedinjavao je general August Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka i komandant [[Armijska grupa Srbija|Armijske grupe Srbija]] (od 6. oktobra 1944.) Izvršeni su opsežni radovi na utvrđivanju. O silovitom prodoru snagâ [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u septembru 1944. veoma deskriptivno svjedočanstvo ostavio je u svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]],<ref>https://www.znaci.org/00001/172_7.pdf</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN — Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 164—165.</ref> specijalni izaslanik za Jugoistok Ministarstva vanjskih poslova [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]]: {{izdvojeni citat|Rusi su probili našu tanku liniju odbrane u Srbiji, te su upali u dolinu reke [[Morava|Morave]] i krenuli ka Beogradu. Severno od [[Dunav]]a nije postojala nemačka odbrana. Rusi dugo nisu mogli da veruju, da je to zaista tako. Zato su neko vreme čekali, a onda su se prosto prošetali do [[Pančevo|Pančeva]] i dalje, kroz jugoslovenski deo [[Banat]]a, gde se nalazio samo mali broj nemačkih vojnih jedinica. Titovi partizani upali su u septembru 1944. u Srbiju i to na više mesta. Zapadni deo Srbije bio je potpuno nezaštićen. Tamo je bio stacioniran samo mali broj nemačkih policijskih jedinica, koje su, zajedno sa četnicima, tu i tamo još vodile borbe. Sa svih strana neprijatelj je krenuo ka Beogradu. U gradu je vladao mir. Mi smo sedeli u Beogradu ne na buretu baruta, nego smo se nalazili u njemu.|[[Hermann Neubacher]], „Specijalni zadatak Balkan“}} == Angažovane snage == [[Datoteka:Beograd pokret otpora 1944.jpg|mini|Uoči priprema za oslobođenje, u gradu su postojale grupe otpora sa oko 2000 ljudi. Prvi s leva, vođa jedne od grupa, Ratko Ivanović, u uličnim borbama oktobra 1944.]] === Nemačke snage === Sa nemačke strane, u borbama za Beograd učestvovale su dve grupacije: u samom gradu i okolini bila je raspoređena borbena grupa "Šnekenburger", nazvana po komandantu generalu Viliju Šnekenburgeru (Willi Schneckenburger, poginuo [[13. 10.|13. oktobra]] [[1944]].). Nju su sačinjavale sledeće jedinice: # 2 bataljona 750. puka [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] # Puk "Tvrđava Beograd" (kasnije Divizijska k-da za posebne namene "Štefan") # Brigada "fon Rudno" # delovi 737. puka [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačke divizije]] # dopunski bataljon [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije "Princ Eugen"]] # 28. landesšicen-bataljon # nekoliko policijskih bataljona # jedan rudarski zaštitni bataljon iz Kostolca # 38. motorizovani protivavionski artiljerijski puk # nekoliko diviziona artiljerije 2. oklopne armije # 202 tenkovski bataljon # delovi 5. motorizovanog policijskog puka Ukupna jačina ove kombinovane grupacije iznosila je blizu 20.000 ljudi, 40 tenkova i oko 170 topova i minobacača. U istočnoj Srbiji na proboju prema Beogradu nalazila se borbena grupa "[[Walter Stettner|Štetner]]" (Walter Stettner Ritter von Grabenhofen, poginuo 18.10.1944.). Nju su sačinjavali: # [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] # [[Divizija Brandenburg|2. puk "Brandenburg"]] # 749. puk [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačke divizije]] # 117. izviđački bataljon # jedan bataljon [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]] # delovi policijskih jedinica iz istočne Srbije Ukupna jačina ove grupacije iznosila je preko 20.000 ljudi, 35 tenkova i oko 150 topova i minobacača. === Sovjetske snage === U oslobađanju Beograda učestvovale su sledeće jedinice Crvene armije: # 4. gardijski mehanizovani korpus pod komandom general-potpukovnika Ždanova, sastava: 13., 14. i 15. mehanizovana i 36. tenkovska brigada, 230. haubički artiljerijski puk, 140. minobacački puk, 58. puk gardijskih minobacača, 42. lovačka protivtenkovska artiljerijska brigada, 22. protivavionski artiljerijski divizion i 218. samostalni inženjerijski bataljon # 5. samostalna gardijska motorizovana brigada # 73. streljačka divizija # 236. streljačka divizija 4. gardijski mehanizovani korpus je, zajedno s jedinicama ojačanja, imao u svome sastavu 17.022 borca, 160 tenkova, 21 samohodno artiljerijsko oruđe, 31 oklopni automobil, 366 topova i minobacača. Streljačke divizije imale su između 7.500 i 8.000 boraca. === Snage NOVJ === Prvu armijsku grupu NOVJ, pod komandom [[general-lajtnant]]a [[Peko Dapčević|Peka Dapčevića]], sačinjavale su: # [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]] # [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] # [[Šesta lička divizija|Šesta lička proleterska divizija "Nikola Tesla"]] # [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|11. krajiška udarna divizija]] # [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16. vojvođanska udarna divizija]] # [[21. srpska udarna divizija]] # [[28. slavonska divizija NOVJ|28. slavonska udarna divizija]] # [[36. vojvođanska divizija NOVJ|36. vojvođanska udarna divizija]] U operaciji je takođe sadejstvovala [[23. srpska udarna divizija]]. Ove jedinice su na dan [[5. 10.|5. oktobra]] imale 32.000 boraca pod oružjem. Zahvaljujući konstantnom prilivu dobrovoljaca, ovaj broj se do [[14. 10.|14. oktobra]] povećao na oko 40.000. == Tok operacije == [[File:Oslobođena teritorija krajem septembra 1944.jpg|thumb|Oslobođena teritorija Jugoslavije uoči dolaska Crvene armije, krajem septembra 1944]] === Proboj partizana u Srbiju === {{main|Prodori NOVJ u Srbiju}} Nemački plan aktivne odbrane krupnim operacijama na granici Srbije u avgustu je pretrpeo neuspeh<ref>[[Durmitorska operacija]]</ref><ref>[[Andrijevička operacija]]</ref>, NOVJ je pokrenula ofanzivu širom [[Srbija|Srbije]], potiskujući slabije nemačko-četničko-dobrovoljačke snage (vidi [[Bitka za Srbiju 1944.]]). === Dolazak Crvene armije === U drugoj polovini avgusta Crvena armija je u [[Jaško-kišinjevska operacija|Jaško-kišinjevskoj operaciji]] razbila nemačko-rumunsku [[Armijska grupa Južna Ukrajina|Armijsku grupu Južna Ukrajina]], što je dovelo do ispadanja iz rata [[Rumunija|Rumunije]], a zatim i [[Bugarska|Bugarske]], i krajem septembra znatne snage [[Crvena armija|Crvene armije]] pojavile su se na istočnim granicama [[Srbija|Srbije]] (vidi [[Jaško-kišinjevska operacija]]). === Savezničko bombardovanje === Kombinovane kopnene trupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i savezničke vazduhoplovne snage izvele su u prvoj nedelji septembra [[operacija Ratweek|operaciju Ratvik]], koja je rastrojila i paralisala nemački saobraćaj. Ovo je omogućilo još intenzivnije aktiviranje snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], koje su razvukle i višestruko vezale nemačke divizije iz [[Grčka|Grčke]] u pokretu na sever. Time je operativno područje Beogradske operacije efikasno izolovano sa juga (više informacija u člancima [[Operacija Ratweek|Operacija Ratvik]] i [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]]). === Nastupanje Crvene armije u istočnoj Srbiji === [[Datoteka:Gvtbr36 Belgrado2.jpg|mini|Tenkovska kolona ([[T-34]]) Crvene armije u prodoru ka centru grada tokom borbi za Beograd, [[17. 10.|17. oktobra]] [[1944]].]] 22. septembra 75. streljački korpus forsirao je Dunav u oblasti velike okuke između [[Tekija|Tekije]] i [[Kladovo|Kladova]] i prešao u nastupanje. Ovim nastupanjem isprovocirana je koncentracija i protivnapad glavnine nemačkih snaga u istočnoj Srbiji koji je započeo [[25. 9.|25. septembra]]. [[28. 9.|28. septembra]] prešao je u nastupanje 68. streljački korpus u oblasti između Dunava i Zaječara, a 64. streljački korpus južno od njega. Ove jedinice su tako ugrozile bočne komunikacije i pozadinu nemačkih jedinica koje su vršile napad na 75. korpus. Nemci su tako naterani da pređu u odbranu. 75. korpus povezao se sa [[25. divizija NOVJ|25. divizijom NOVJ]], 68. korpus sa [[23. divizija NOVJ|23.]], a 64. korpus sa [[45. divizija NOVJ|45. divizijom]], koje su presecale komunikacije u neprijateljskoj pozadini. Na taj način nemačka odbrana izlomljena je u niz slabo povezanih sektora i otpornih tačaka. Iskoristivši vezanost nemačkih grupacija u odbrani na grebenu planine Deli Jovan i u odbrani Zaječara, [[68. korpus Crvene armije]] je u međuprostoru produbio prodor u pravcu [[Petrovac na Mlavi|Petrovca na Mlavi]] i doline Velike Morave. 4. gardijski mehanizovani korpus maršom je privučen u neposrednu pozadinu fronta. Kad je nemački otpor u Zaječaru posle sedmodnevnih borbi [[8. 10.|8. oktobra]] konačno slomljen, događaji su se nizali filmskom brzinom. Ujutro [[10. 10.|10. oktobra]] posebno oformljeni odred 93. streljačke divizije u dramatičnoj akciji osvojio je 30-tonski most na Velikoj Moravi kod Velike Plane i na levoj obali formiran je mostobran. Uporedo sa nemačkim pokušajima likvidacije mostobrana, koji su propali velikim delom usled dejstva jedinica NOVJ u polaznom rejonu, 4. gardijski mehanizovani korpus izvršio je marš preko Zaječara, Petrovca i posednutog mosta na levu obalu Velike Morave. Do [[12. 10.|12. oktobra]] tu je formirana grupacija od dve streljačke divizije, četiri motorizovane brigade i jedne tenkovske brigade. Ovim je nemačka odbrana istočne Srbije učinjena bespredmetnom, a jedinice istočno od Velike Morave dovedene u opasnost od opkoljavanja. Neposredno je sledio napad na Beograd. === Borbe u Šumadiji === [[Datoteka:Beograd zarobljeni Nemci 1944.jpg|mini|desno|Naoružani Beograđani sprovode zarobljene Nemce.]] Glavne snage 4. gardijskog mehanizovanog korpusa (36. gardijska tenkovska i 13. i 14. gardijska mehanizovana brigada) [[12. 10.|12. oktobra]] pre podne sastale su se u rejonu Natalinaca (12&nbsp;km istočno od [[Topola|Topole]]) s jedinicama 4. srpske brigade 21. srpske divizije NOVJ. Ukrcavši na tenkove jedan bataljon te brigade, 36. gardijska tenkovska brigada, potiskujući osiguravajuće delove neprijatelja, uskoro je izbila pred Topolu, jako neprijateljsko uporište na putu Beograd — [[Kragujevac]]. Na prilazima gradu, pored 10. brigade 5. divizije, vodile su borbu [[Trinaesta proleterska brigada|13. brigada]] 1. proleterske divizije i [[Druga krajiška brigada]] [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije NOVJ]]. Vest o dolasku sovjetskih jedinica izazvala je veliko oduševljenje kod jugoslovenskih boraca. {{izdvojeni citat|Oduševljenje je dostiglo vrhunac kad nam je komandant bataljona saopštio da ćemo ići na Beograd zajedno s Rusima. Brzo smo se ukrcali na tenkove i slili u reku borbenih vozila 4. gardijskog mehanizovanog korpusa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/245.htm Grupa sovjetskih i jugoslovenskih autora: Beogradska operacija], Beograd 1964, strana 200</ref>|Borac iz 4. srpske brigade 21. udarne divizije NOVJ}} Združenim udarom, jedinice Crvene armije i NOVJ u jednočasovnoj borbi oslobodile su [[Topola (grad)|Topolu]] i nastavile pod neprekidnom borbom marš prema severu. U rejonu Belosavaca, 9&nbsp;km severeno od Topole, nemački Divizion jurišnih topova SS-divizije "Princ Eugen" je iz samohodnih oruđa 88&nbsp;mm otvorio jaku vatru na čelne jedinice 36. gardijske tenkovske brigade. Ne prekidajući kretanje, prednji delovi brigade izvršili su napad na neprijateljski položaj i savladali nemački otpor. Istog dana kasno popodne brigada je izbila pred Mladenovac, u kome je već vodila borbe [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treća krajiška brigada]]. Na južnoj ivici Mladenovca, duž severne obale rečice Luga i dalje, duž nasipa železničke pruge, nemačko-fašističke jedinice su pripremile odbrambenu liniju, a sam grad su uredile za kružnu odbranu. Artiljerija korpusa, koja je pod zaštitom mraka pomerena što je moguće bliže prednjem kraju neprijateljske odbrane, izvršila je jak vatreni nalet, posle čega su tenkovi, sa desantom automatičara, izvršili munjeviti juriš na neprijateljske položaje. U nezadrživom naletu sovjetske tehnike i jugoslovenske pešadije za dva sata slomljen je otpor neprijatelja i oslobođen [[Opština Mladenovac|Mladenovac]]. Za to vreme [[Šesta lička divizija NOVJ|6. divizija NOVJ]] oslobodila je [[Ripanj]] i uništila oklopni voz. === Borbe na prilazima Beogradu === [[Datoteka:Bojište u ulici Kneza Miloša 1944.jpg|minijatura|Bojište nakon bitke u ulici Kneza Miloša oktobra 1944.]] U toku [[13. 10.|13. oktobra]] kombinovanim snagama savladani su organizovani nemački odbrambeni položaju u oblasti [[Avala|Avale]]. Prema nemačkim podacima uništeno je čak 29 tenkova, ali tempo napada nije jenjavao. Oficir štaba za propagandu pri [[Armijska grupa F|Armijskom grupi »F«]] javlja 21. oktobra 1944. svojim nadređenim da je zgrada [[Radio Beograd|Radio Beograda]] u potpunosti uništena: {{izdvojeni citat|Nakon što je 13. listopada 1944. dignut u zrak Radio Beograd i izgubljeno glavno sredstvo borbene propagande za Jugoistok, propagandno odjeljenje je organiziralo ubacivanje srpskih novina u Beograd preko odsjeka Komande Srbije. Osim toga, u posljednja četiri dana nad područjem Srbije bačeno je oko milijun letaka.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=667&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000658.] ({{jez-njem|"Nachdem am 13.10.44 Sender Belgrad gesprengt und damit das Hauptmittel der Kampfpropaganda für den Südosten ausgefallen war, wurde von St.O.Prop veranlasst, dass eine serbische Zeitung über die Armee Abt. Serbien nach Belgrad infiltriert wurde. Zusätzlich wurden rund 1 Million Flugblätter in den letzten vier Tagen über dem serbichen Raum abgeworfen."}})</ref>}} Najznačajniji događaj odigrao se na severoistočnom pravcu. U toku noći [[13. 10.|13]]/[[14. 10.|14. oktobra]], u okolini Boleča 15. gardijska mehanizovana brigada iz pokreta je izvršila napad u bok i pozadinu motorizovanog puka [[Divizija Brandenburg|divizije "Brandenburg"]], koji se probijao prema Beogradu. Na isti odbrambeni sektor iz drugog pravca napale su 5. samostalna gardijska mehanizovana brigada i [[prva krajiška proleterska udarna brigada|1. krajiška brigada NOVJ]]. Nakon osmočasovne ogorčene borbe nemački otpor je slomljen. Time je presečena veza između grupacije "Šnekenburg" na teritoriji Beograda i grupacije "Štetner" koja se koncentrisala u oblasti [[Smederevo|Smedereva]] sa namerom da prodre prema Beogradu. Ova pobeda opredelila je dalji tok dejstava. === Ulične borbe === [[Datoteka:Prva proleterska brigada u Beogradu oktobra 1944.jpg|mini|[[Prva proleterska udarna brigada]] u [[Beograd]]u oktobra [[1944]].]] [[Datoteka:Beograd ulicne borbe 1944.jpg|thumb|Ulične borbe za oslobođenje Beograda.]] [[Datoteka:Beograd borbe 1944.jpg|thumb|Iz uličnih borbi za oslobođenje Beograda 14-20. oktobra 1944.godine.]] Dana [[14. 10.|14. oktobra]] [[1944]]. beogradska operacija je ušla u završnu fazu. Na obudu grada iz svih pravaca koncentrisale su se napadne snage: XII korpus NOVJ sa zapada i jugozapada, desno od njega, sa juga, [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]], sa istoka [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizija NOVJ]]. Ove jedinice su na licu mesta formirale kombinovane napadne sastave sa delovima oklopnih i mehanizovanih jedinica Crvene armije. U toku prepodneva [[14. 10.|14. oktobra]] Prva proleterska divizija ojačana sovjetskim tenkovima osvojila je banjički vis i nastavila napredovanje u pravcu Autokomande i Slavije. {{izdvojeni citat|Tek pred ponoć izbismo na domak Autokomande. Od jake eksplozije tu, na cesti, planuše dva sovjetska tenka, gore kao da su od luča. Grupa Nijemaca sačekala ih pancerfaustima, a zatim pokušala da pobjegne u noć. Zapaljeni su treći i četvrti tenk – dva prva su propustili da prođu. Ova grupa, trojica Njemaca, naletjela je na vod Vida Jovićevića, koji ih je već bio prošao. Uhvaćeni su svi trojica. Od eksplozije, pored tenka mi je poginuo jedan borac, jedan od onih Kosmajaca koji su nam se na Zlatiboru priključili. Ovdje, na izlazu iz Jajinaca, sjetih se borbe koju smo 1944. vodili na Imljanima. Pet boraca je poginulo dok smo izvukli ranjenika, koji je poslije dva sata umro. A sada posmatram tenkove — buktinje u kojima posade zapomažu i mole za pomoć.. Niko im se ne primiče. Ostali tenkovi obilaze buktinje i produžavaju naprijed. Posade su izgorele s tenkovima.<ref>Savo PUZIĆ, komandir Treće čete Prvog bataljona Prve proleterske brigade - Prvi crnogorski bataljon Prve proleterske NOU brigade, zbornik sećanja, Beograd 1977</ref>|[[Savo Puzić]], komandir 3. čete 1. bataljona Prve proleterske brigade}} Dolinom Topčiderske reke napadala je 13. mehanizovana brigada Crvene armije i [[Šesta lička divizija|Šesta proleterska divizija]]. Ovim prodorom izolovana je i opkoljena grupacija pukovnika Cimermana na Čukarici. Nakon izbijanja na reku Savu, produžile su napad prema železničkoj stanici i savskom mostu. Nemci su koncentrisali snage i protivnapadom odbacili Sovjete i Jugoslovene od ove vitalne saobraćajne tačke. Tokom [[14. 10.|14.]] i [[15. 10.|15. oktobra]] veći deo grada bio je oslobođen. Neprijatelj se držao samo u njegovom severozapadnom delu, na liniji: železnička stanica "Dunav" — Botanička bašta — Narodna skupština — Terazije — blok zgrada ministarstava — Glavna železnička stanica, kao i na Čukarici, gde su nemačke jedinice bile odsečene od svojih snaga u gradu. === Proboj korpusne grupe Štetner === [[15. 10.|15. oktobra]] uveče ispoljio se napad grupe "[[Walter Stettner|Štetner]]" iz pravca [[Smederevo|Smedereva]] na položaje [[peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizije NOVJ]] i sovjetske jedinice u zahvatu smederevskog druma prema centru grada. Ove jedinice su na svaki način težile da se spoje sa grupacijom koja se branila u centru grada. One su sa izuzetnom upornošću prodirale preko Zvezdare, duž Bulevara kralja Aleksandra i preko Konjarnika. Razvile su se izuzetno oštre borbe. Njihov napad je zaustavljen uz velike gubitke. Tokom [[16. 10.|16. oktobra]] [[Druga proleterska brigada NOVJ]] i 36. gardijska tenkovska brigada Crvene armije preduzele su protivnapad na ovu grupaciju, okružili i uništili jedan njen deo u okolini škole "Vojislav Ilić". Tokom [[16. 10.|16. oktobra]] snage grupe "Štetner" nastavile su sa još većom rešenošću i po cenu velikih gubitaka napade usmerene na prodor u centar grada. Ovi napadi slomili su se o odlučnu odbranu sovjetskih i jugoslovenskih snaga. Suočen sa dramatičnim gubicima i izvesnošću neuspeha, [[walter Stettner|general Štetner]] odlučio se na manevar. Napustivši svu mehanizaciju, [[17. 10.|17. oktobra]] usmerio je svoju grupaciju južno od Beograda, sa namerom da pokuša prodor u Beograd sa juga, dolinom Topčiderske reke. Istovremeno, [[17. 10.|17. oktobra]] ujutro, ojačane snage iz Beograda pokrenule su napad u pravcu juga, u susret Štetnerovoj grupaciji. Ovaj napad je međutim odbijen. Štetnerova formacija naišla je na liniji reke Bolečice na položaje [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpske divizije]] i uspela da ih potisne. Međutim, u rejon planine [[Avala|Avale]] pravovremeno je iz [[Beograd]]a upućena [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|11. udarna divizija]] NOVJ. Na istočnom kraju [[Beograd]]a, iza fronta 21. divizije, koncentrisale su se takođe snage [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. udarne divizije]], 15. gardijske mehanizovane brigade i 5. samostalne gardijske motorizovane brigade. Tokom 18. i 19. oktobra iz Beograda su izvučene [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[36. vojvođanska divizija NOVJ|36. divizija]] u cilju presretanja Štetnerove grupacije. {{izdvojeni citat|Kad smo stigli na dva kilometra iza raskršća pod Avalom idući ka Ralji, napad na Nemce bio je u punom jeku. Nekoliko hiljada Nemaca uspelo je da pređe kragujevački drum i prugu Beograd — Ralja pokušavajući da se probije ka Savi. Crvenoarmejci su brzo postavljali topove. Kaćuše zasviraše u pravcu Ripnja. Stajao sam pored jednog našeg mitraljeza koji je tukao po Nemcima. Dole kraj druma išli su na juriš Rusi u svojim belim uniformama, a pored njih naši Kozarčani. Došao je praznik i na naše ulice. Deca Kozare ispod Avale s crvenoarmejcima jurišaju na Nemce! A kako nam je Pavelić bacao letke 1942 objavljujući da je Kozara »poražena«: »Crvena armija je daleko na dve i po hiljade kilometara i nikad se s njom nećete sresti.«<ref>Vladimir Dedijer: DNEVNIK, treća knjiga https://www.znaci.org/00003/492.htm</ref>|[[Vladimir Dedijer]], ratni dnevnik.}} U sukobu sa ovim snagama grupa generala Štetnera razbijena i velikim delom uništena. [[Walter Stettner|General Štetner]] poginuo je u borbama na Avali [[18. 10.|18. oktobra]], a njegove preostale snage narednih dana u grupama su se probijale prema nemačkom mostobranu u [[Šabac|Šapcu]], napadane i uništavane od jedinica XII korpusa i [[31. srpska brigada NOVJ|31. srpske brigade]]. {{Wikisource| Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944.}} === Oslobođenje centra grada === Tokom [[17. 10.|17.]] i [[18. 10.|18. oktobra]], prodirući u pravcu Kalemegdana, [[Osma crnogorska brigada NOVJ|8. brigada]] [[prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]], zajedno s jedinicama Crvene armije, došla je do zgrade "Albanija", a [[prva proleterska udarna brigada|1. proleterska brigada]] osvojila je zgradu [[Narodno pozorište|Narodnog pozorišta]] i Ratnički dom. Borbe su se vodile iz ulice u ulicu, od kuće do kuće, i unutar zgrada. Grupa boraca [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske]] upala je u zgradu narodnog pozorišta iz ulice Braće Jugovića, pod vatrom se prebacila kroz pozorišnu salu i, jednu po jednu, ručnim bombama uništila grupe Nemaca u prednjem delu zgrade i na spratu. [[Prva lička brigada NOVJ|1. brigada]] [[Šesta lička divizija|6. proleterske divizije]] likvidirala je otpor u nekoliko utvrđenih zgrada kod crkve i fabrike šećera na Čukarici. Jedinice [[17. slavonska brigada NOVJ|17. brigade]] [[28. slavonska divizija NOVJ|28. divizije NOVJ]], u sadejstvu sa četom sovjetskih boraca, zauzele su fabriku šećera. Do kraja dana [[18. 10.|18. oktobra]], posle žestokih petodnevnih uličnih borbi, neprijatelj je u gradu bio pritisnut ka Savi. Osobito krvave borbe vodile su se za jako utvrđenu zgradu Ministarstva saobraćaja (danas Železnički muzej), Glavnu železničku stanicu, hotel "Moskvu", Gradsku opštinu i Radionicu vojne odeće. Do kraja [[19. 10.|19. oktobra]] neprijatelj je držao u svojim rukama samo [[Kalemegdan]], zgradu "Albanija", Terazije, uži rejon Savskog mosta i Čukaricu. Zatim je počeo da napušta i ova poslednja uporišta, užurbano prebacujući svoje trupe na levu obalu Save. U noći [[19. 10.|19]]/[[20. 10.|20. oktobra]] zauzeta je zgrada "Albanija", u to vreme najviša u [[Beograd]]u. Borac Mladen Petrović je, rizikujući život, na zgradi istakao trobojku s crvenom petokrakom. [[Datoteka:Krajišnici na grobu palog druga.jpg|minijatura|Krajišnici na grobu palog druga u bici za oslobođenje Beograda]] U zoru [[20. 10.|20. oktobra]] preostale nemačke snage iz Beograda užurbano su se povlačile preko savskog mosta na levu obalu, ometani od sovjetske avijacije i artiljerije. Inžinjerci su izvršili pripreme da po povlačenju svojih jedinica, sruše most. Međutim, ovaj plan omeo je penzionisani učitelj Miladin Zarić<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Uchitelj-koji-je-spasao-Stari-savski-most.sr.html Učitelj koji je spasao Stari savski most („Politika“, 17. oktobar 2009.)]</ref>. On je stanovao u blizini mosta, u Karađorđevoj ulici br. 69. Pošto je imao minersko iskustvo iz [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]], uočio je pravi trenutak, izašao na most i presekao provodnike. Nemačko iznenađenje odmah su iskoristili delovi 13. gardijske mehanizovane brigade i delovi 814. i 211. streljačkog puka Crvene armije, [[Prva lička brigada NOVJ|Prva lička]] i [[Trinaesta proleterska brigada NOVJ|13. proleterska brigada]], prebacili se preko mosta i, uz podršku artiljerije sa Kalemegdana, formirali mostobran na levoj obali Save. U toku prebacivanja Nemci su pokušali nekoliko samoubilačkih napada na most, ali bez uspeha. {{izdvojeni citat|U večernjim časovima je preduzet poslednji pokušaj razaranja Savskog mosta. Odvažni prodor jednog kamiona, napunjenog eksplozivom, pod zaštitom 4 jur[išna] topa, dospeo je, doduše, kroz neprijateljske redove sve do početka mosta, ali su tamo kamion, kao i 2 prateća jur[išna] topa, pogođeni koncentrisanom vatrom protivtenkovskih topova. Usled paljenja tovara u kamionu, most je ponovo bio samo neznatno oštećen.<ref>Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra [[1944]]., Arhiv vojnoistorijskog instituta</ref>|Izveštaj komandanta Armijske grupe "Srbija" od 4. novembra 1944.}} Tokom noći [[20. 10.|20.]]/[[21. 10.|21. oktobra]] borbena grupa "Cimerman" sa Čukarice prebacila se čamcima na levu obalu Save, gde je napadnuta i delimično razbijena od [[Prva lička brigada NOVJ|Prve ličke brigade]]. == Rezultat operacije == [[Datoteka:Zdanov-i-Dapcevic.jpg|minijatura|Sovjetski general [[Vladimir Ždanov]] i jugoslovenski general [[Peko Dapčević]] oktobra 1944. godine u oslobođenom Beogradu.]] [[Datoteka:Partizani u oslobođenom Beogradu 1944.jpg|minijatura|Partizanska konjica u ulici Ive Lole Ribara u oslobođenom Beogradu 1944.]] [[File:Oslobođenje Beograda oktobra 1944.jpg|thumb|Narod slavi oslobođenje Beograda oktobra 1944.]] {{izdvojeni citat|Ruske trupe zavladale su Beogradom, a nam je pošlo za rukom da sve jedinice prebacimo preko Save. Tako je Titu, "oslobodiocu", tek uz pomoć Rusa uspelo da zavlada Srbijom i Beogradom. Pre toga pokušao je, sam, bezuspešno, tri puta da uđe u Srbiju: jesen 1943, mart/april 1944 i jul/avgust 1944.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 18. oktobra 1944.}} {{izdvojeni citat|Nekoliko dana posle oslobođenja grada, Tito je stigao u Beograd i prisustvovao paradi jedinica koje su ga oslobodile. Stojeći kraj Tita na počasnoj tribini, bilo je nemoguće a da me duboko ne gane prizor iscepanih, od borbe iscrpljenih partizana različitog rasta i uzrasta, koji su koračali ispred nas. Veterani sa Solunskog fronta i balkanskih ratova koračali su pored dečaka od šesnaest i sedamnaest godina; tu i tamo u stroju bi bila poneka devojka, s puškom i rancem, pored muškaraca; neki su bili visoki, a neki niski. Svi su imali neobičnu zbirku oružja i različitu opremu, a bilo im je zajedničko samo jedno: sve je bilo zaplenjeno od neprijatelja u borbi.<ref>https://www.znaci.org/00001/1_17.htm</ref>|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}} Dvadesetog oktobra, nakon šestodnevnih teških borbi, Beograd je bio konačno slobodan. Mnoštvo građana izašlo je na ulice da bi oduševljeno pozdravilo oslobodioce. U borbama za oslobođenje [[Beograd]]a od [[14. 10.|14.]] do [[20. 10.|20. oktobra]] poginula su '''2.953''' borca NOVJ i oko '''960''' crvenoarmejaca. Većina poginulih boraca sahranjena je na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944|Groblju oslobodilaca Beograda]]. Između ostalih, poginuli su: - [[politički komesar]] [[Peta krajiška brigada|Pete krajiške (kozarske) NOU brigade]] [[Mahmut Ibrahimpašić Mašo]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]<br /> - komesar Prvog bataljona [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]] [[Blažo Popivoda]], narodni heroj<br /> - zamenik komandanta Prvog bataljona Prve proleterske brigade [[Dušan Milutinović]], narodni heroj<br /> - komandant Četvrtog bataljona [[Druga liča proleterska NOU brigada|Druge ličke brigade]] Milan Drakulić<br /> - komandant Četvrtog bataljona [[Osma crnogorska brigada|Osme crnogorske brigade]] [[Milisav Đurović]], narodni heroj<br /> - komandant Četvrtog bataljona 21. slavonske brigade [[Stojan Rekić]]<br /> - zamenik komandanta Drugog bataljona 21. slavonske brigade [[Stanko Milošević]]<br /> - načelnik štaba 21. slavonske brigade [[Petar Okulić]]<br /> - komandant Prvog bataljona [[Prva lička proleterska udarna brigada|Prve ličke brigade]] [[Jandre Žunić]]<br /> - politički komesar Drugog bataljona Prve ličke brigade [[Jovo Ćopić]] Ordenima i medaljama [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] za podvige tokom operacija odlikovano je oko 300 boraca NOVJ. Nemačke oružane snage imale su oko 15.000 poginulih, među kojima obojica komandujućih generala, i oko 9.000 zarobljenih.<ref>Grupa sovjetskih i jugoslovenskih autora: Beogradska operacija, Beograd 1966</ref> Tokom operacije oslobođena je celokupna teritorija Srbije severno od doline Zapadne Morave i istočno od Velike i Južne Morave. Armijska grupa "Srbija", specijalno obrazovana za odbranu Srbije, teško je poražena, naneti su joj nenadoknadivi gubici i izbačena je sa svog terena. Komandant Jugoistoka je [[3. 11.|3. novembra]] rasformirao je štab Armijske grupe "Srbija" i izrazio priznanje i zahvalnost štabu i jedinicama na junačkom otporu nadmoćnim snagama. Nad nemačkim snagama u [[Srem]]u preuzeo je komandu štab LXVIII korpusa. Ometen je plan vrhovne komande Vermahta o stvaranju fronta na istočnoj granici Srbije, ugroženo je izvlačanje Armijske grupe "E" iz Grčke i stvorena je povoljna osnovica za dalje ofanzivne akcije. Beogradska operacija bila je važan korak u konačnom rušenju [[nacionalsocijalizam|nacističke]] [[Nemačke]]. Oslobođeni Beograd postao je sedište vlade i ostalih državnih institucija nove Jugoslavije. Vrhovni komandant NOVJ maršal [[Josip Broz Tito|Tito]] pohvalio je i odlikovao veliki broj boraca i starešina jedinica NOVJ i Crvene armije koje su učestvovale u operaciji. === Značaj Beogradske operacije za odvijanje rata === [[Datoteka:Zarobljeni Nedićevi oficiri, Beograd 1944.jpg|thumb|Zarobljeni oficiri kvislinga Milana Nedića prilikom oslobođenja Beograda, oktobra 1944.]] [[Datoteka:Oslobođenje Beograda 1944.jpg|thumb|Crvenoarmejac okružen narodom u oslobođenom Beogradu.]] Pored neospornog privrednog i političkog značaja, bitka za [[Beograd]] imala je velik i dalekosežan operativni značaj na odvijanje rata u [[Evropa|Evropi]]. [[Beograd]] je bio ključni saobraćajni čvor za nemačke snage u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Uspešnim i brzim ovladavanjem ovim ključnim čvorom, saveznici ([[Crvena armija]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]) doveli su [[Armijska grupa E|Armijsku grupu E]] u tešku poziciju i izolaciju. Ovim uspehom kompromitovana je ne samo od Vrhovne komande zahtevana "plava linija" [[Đerdapsko jezero|Đerdap]] - [[Skoplje]] - [[Skadar]], nego i potencijalna linija fronta na [[Morava|Moravi]]. Kao jedina realna linija fronta nakon poraza u Beogradskoj operaciji, nametala se linija reke [[Drina|Drine]]. Međutim, na [[Drina|Drini]] tada praktično nije bilo nemačkih trupa. Njihova glavnina nalazila se 300 kilometara jugoistočno. Naslanjajući se na ovaj uspeh, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je uspela da parališe gotovo svaki uticaj dve nemačke strategijske formacije sa pola miliona vojnika - [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] - na dejstva severno od [[Drava|Drave]]. To je omogućilo prodor [[Treći ukrajinski front Crvene armije|Trećeg ukrajinskog fronta]] preko [[Dunav]]a tokom [[novembra]] i [[decembra]] [[1944]], što je dovelo do krize ukupne nemačke odbrane. Od novembra do marta Nemci su radi saniranja ove krize dovlačili trupe iz [[Italija|Italije]], sa zapadnog i sa istočnog fronta u [[Mađarska|Mađarsku]]. Dovođenje [[6. oklopna armija (Nemačka)|6. oklopne armije]] iz Ardena i [[4. SS oklopni korpus|4. SS oklopnog korpusa]] sa [[Visla|Visle]] u [[Mađarska|Mađarsku]] bilo je od bitnog značaja za kolaps ovih frontova tokom [[februar]]a i [[mart]]a 1945. i brzo okončanje rata (više informacija u člancma [[Operacija Friligservahen marta 1945.]] i [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]]. Oslobođenjem Beograda Jugoslavija je bila na početku svog ponovnog formiranja, čvrst status u antifašističkoj koaliciji nije temeljila na grupama koje su štampale letke i vršile sabotaže, već na dobro organiziranoj i snažnoj armiji, a partizani su u Srbiji stekli materijalne i ljudske resurse za konačno oslobođenje zemlje da bi je, što je posebno važno, oslobodili bez neposrednog učešća savezničkih vojnika.<ref name="Švarm">{{Cite web |title=Oslobođenje Beograda: Naši tragični, slavni i veliki dani |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes |access-date=2012-07-15 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603110346/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes }}</ref> == Postupak prema zarobljenicima i poginulim vojnicima == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-680-8282-29A, Balkan, Soldaten auf Schützenpanzer.jpg|mini|desno|Nemački vojnici se povlače iz Beograda]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J28413, Jugoslawien, deutscher Rückzug.jpg|mini|desno|[[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Proboj Nemaca kroz istočnu Bosnu]] nakon oslobođenja Beograda]] Preko '''20.000''' ljudi stradalo je u oštrim borbama u završnoj fazi Beogradske operacije. U ovoj fazi beogradsko bojište postalo deo [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočnog fronta]]. Borbe je karakterisala surovost i žestina karakteristična za [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]] na tlu [[Jugoslavija|Jugoslavije]], prožeta surovošću i žestinom Istočnog fronta. Britanski izaslanik pri [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu NOVJ]] [[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]] plastično je opisao atmosferu u vojskama neposredno nakon bitke: {{izdvojeni citat|Od našeg novopečenog prijatelja saznali smo da je te noći krupna neprijateljeva jedinica, koja se u odstupanju i metežu odvojila od glavnine, očajnički pokušavala da se probije i pređe deo puta na ovom mestu, kako bi se pridružila nemačkim snagama u Beogradu pre no što bude sasvim odsečena. Rezultat je bio izuzetno žestoka borba koja je čitave noći po kiši i u mraku besnela na ovom delu puta. Sada više nije bilo sumnji u ishod. Praktično je čitava neprijateljeva jedinica od više hiljada ljudi bila uništena. Put je ponovo bio manje-više slobodan. Preostalo je samo da se unište izolovana žarišta otpora. Sećanje na ovu pobedu i pokolj neprijatelja posle toga očigledno je oraspoložilo poručnika. Dok je ispijao toplo mleko, njegovo široko, mongoloidno lice ozarilo se osmehom. On je, poverio nam se, mrzeo Nemce više no išta drugo na svetu. Borio se protiv njih već tri godine i utvrdio da su brutalni i nehumani neprijatelji. Oni su osvojili i uništili njegovo selo i zaklali mu majku i sestre. Njegov jedini brat poginuo je u borbi protiv njih. Sad je bio srećan što vidi da su konačno dotučeni i smrvljeni. U ovoj poslednjoj bici nisu zarobili mnogo Nemaca. Upitao sam ga šta rade sa zarobljenicima? — Ako se predaju u velikim grupama — rekao je — onda ih vraćamo u bazu; ali ako ih — dodao je — ima samo nekoliko, onda se ne mučimo — namignuo je. Pitao sam se samo koliko zarobljenika predstavlja veću grupu? Saznavši sada da je drum pred nama manje-više slobodan, nastavili smo put. Dosad smo nailazili samo na poneki leš, ispružen u blatu, pored olupina tenkova i topova. Sada su leševi bili nagomilani sa strane puta, jedan preko drugog, u sivim uniformama Vermahta, neki bez čizama i uniformi, ostavljeni polugoli; stotine i stotine njih, sa izobličenim bledim licima i ukaljani blatom, zelenkastosivim na zelenkastosivoj koži. Dok smo prolazili, mučni zadah smrti gušio nas je i teško se osećao u vazduhu. Jedinice koje su pokušavale da se probiju bile su sastavljene na brzu ruku od ostataka nekih pet-šest različitih divizija i, posmatrajući mrtve, prepoznavali smo poznate oznake: runolist "Prve alpske divizije" i dvostruku munju divizije "Princ Eugen". Kolo sreće se zaista okrenulo otkako smo stajali licem u lice sa ovim istim jedinicama u onim ranim, opasnim danima u bosanskim planinama. Nešto dalje prošli smo kraj velike grupe zarobljenika koji su išli u suprotnom pravcu. Mnogi su bili samo u košuljama i gaćama, i tresli su se cupkajući na jesenjoj hladnoći, lica sivih od vetra i straha, nalik na lica njihovih mrtvih drugova. Dok smo ih posmatrali, stražar je skinuo čizme sa jednog od njih, koje su nekako ostale neprimećene, i navukao ih, a njihov bivši vlasnik nastavio je put bosonog. '''Ubrzo posle toga Vivijen mi pokaza nešto sa strane puta. Okrenuvši se u pravcu u kome je pokazivao, ugledao sam preko stotinu tela u redovima, jedna preko drugih, kao kegle oborene jednom loptom. Oni, očigledno, nisu poginuli u bici. — Mala grupa — reče Vivijen.'''<ref>Ficroj Maklejn, Rat na Balkanu Beograd 1980</ref>}} Posle rata jugoslovenske vlasti uredile su [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944|Spomen-groblje oslobodilaca Beograda]] za žrtve na strani sila pobednica. U groblju je sahranjen znatan deo poginulih boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i gotovo svi crvenoarmejci. Tradicionalno su na godišnjice bitke na groblju održavane svečanosti u čast poginulih boraca, kojima su prisustvovali i gosti iz [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]. Dolazeći u [[Beograd]] na proslavu dvadesetogodišnjice pobede, u avionskoj nesreći na [[Avala|Avali]] poginula je grupa sovjetskih veterana na čelu sa komandantom 4. gardijskog mehanizovanog korpusa [[Vladimir Ivanovič Ždanov|V. I. Ždanovim]]. Poginuli [[Nemci]], koji su bili višestruko brojniji, pokopani su u neobeležene zajedničke grobnice. Povodnom 60-godišnjice bitke i inicijativa u nemačkoj štampi da se nemački vojnici konačno dostojno sahrane, Branimir Gajić i Milorad Ivanović, novinari ''Media Focus-a'', nevladine organizacije posvećene istraživačkom novinarstvu, proveli su istraživanje. Prema njihovim nalazima, na teritoriji grada [[Beograd]]a postoji nekoliko masovnih grobnica u kojima su pokopani nemački vojnici. Verovatno najveća je na mestu stadiona [[FK Obilić|fudbalskog kluba "Obilić"]] na Lekinom brdu, ispod samog terena, gde je sahranjeno više hiljada pripadnika Štetnerove grupacije. Postoji takođe masovna grobnica u parku na Autokomandi, kod [[FK Crvena zvezda|Zvezdinog]] stadiona, i u parkiću kod [[Železnički muzej u Beogradu|Železničkog muzeja]]. == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] == Izvori == {{reflist|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/245.htm Grupa sovjetskih i jugoslovenskih autora: BEOGRADSKA OPERACIJA], Vojnoistorijski institut Beograd 1964. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I - borbe u Srbiji, Vojnoistorijski institut, Beograd: ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_11.htm knjiga 11] - 21. avgust - 10. septembar 1944. ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.htm knjiga 12] - 11-30. septembar 1944. ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_13.htm knjiga 13] - 1-15. oktobar 1944. ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm knjiga 14] - 15-31. oktobar 1944. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - nemački dokumenti, knjiga 4 - godina 1944. i 1945], Vojnoistorijski institut, Beograd 1975. * [https://www.znaci.org/00001/236.htm Petar Višnjić: Bitka za Srbiju 1], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić: Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. == Vanjske veze == {{Commonscat|Belgrade Offensive (1944)}} * [http://vk.com/album-17299994_148503258 Ruske fotografije Beogradske operacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409040614/http://vk.com/album-17299994_148503258 |date=2014-04-09 }} {{ru}} * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Nemački izveštaj o borbama za Beograd] {{sh}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/belgrade-1944/ Beogradska operacija] {{en}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=1044 1. brdska divizija Vermahta] {{en}} * [http://www.feldgrau.com/GebDiv.php?ID=1 1. brdska divizija Vermahta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522054722/http://www.feldgrau.com/GebDiv.php?ID=1 |date=2014-05-22 }} {{en}} * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=698 Operacija Beograd (feljton „Večernjih novosti“, 15-24. oktobar 2009)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{sr}} * [http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=10&status=jedna&vest=178339&title_add=Spomenici%20i%20po%20ulicama&kword_add=izlozba%20fotografija%2C%20drugi%20svetski%20rat Spomenici i po ulicama („Večernje novosti“, 6. maj 2010.)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/31.htm Treća krajiška brigada - sjećanja boraca] ** [https://www.znaci.org/00001/31_234.htm Đuro Rodić: SUSRET SA CRVENOM ARMIJOM KOD MLADENOVCA] ** [https://www.znaci.org/00001/31_236.htm Nikola Pećanac: ULIČNE BORBE U BEOGRADU] ** [https://www.znaci.org/00001/31_237.htm Ilija Radulović: PETI BATALjON U BEOGRADU] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} {{Drugi svjetski rat}} [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Napadi na utvrđene gradove u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslavensko-sovjetski odnosi]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 1o4wglndvimhdvlygp2t2k7syej17p7 0 169235 42606070 42511834 2026-06-05T22:42:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606070 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Herman Nojbaher | slika = Hermann Neubacher (1893-1960).jpg | širina_slike = 250px | opis = ''Nacistički gradonačelnik Beča Hermann Neubacher 1938. godine.'' | datum_rođenja = [[24. jun]] [[1893]] | mjesto_rođenja = [[Vels (Austrija)|Vels]], [[Austrougarska]] | datum_smrti = {{dda|1960|7|1|1893|6|24|df=y}} | mjesto_smrti = [[Beč]],. [[Austrija]] | zanimanje = političar, diplomata | stranka = [[NSDAP]] }} '''Herman Nojbaher''' ({{jez-nem|Hermann Neubacher}}; [[Vels (Austrija)|Vels]] [[24. jun]] [[1893]]. - [[Beč]] [[1. jul]] [[1960]].) je bio austrijski [[nacista]] i specijalni nemački izaslanik za Balkan u drugom svetskom ratu. Nojbaher je na [[Balkan]]u uopšte, a u Srbiji posebno, radio na jačanju i objedinjavanju onih snaga koje su radile u interesu nacističke Nemačke. Nakon rata je u [[Beograd]]u osuđen za ratne zločine. == Biografija == Neubacher je od [[1935]]. godine član austrijske [[NSDAP|Nacionalsocijalističke partije]]. Bio je pristalica [[anšlus]]a Austrije Nemačkoj [[1938]]. godine. Pod nacistima je postavljen za gradonačelnika [[Beč]]a. === Drugi svetski rat === Nojbaher je kao diplomata Trećeg Rajha proveo od [[1940]]. do [[1945]]. na [[Balkan]]u - [[Bukurešt]], [[Sofija]], [[Tirana]], [[Podgorica]], [[Beograd]]. Kao visoki činovnik Ministarstva inostranih poslova [[Treći rajh|Trećeg rajha]] bio je u neposrednim kontaktima sa ministrom [[Ribentrop]]om, pa i samim [[Hitler]]om. Nojbaher je u [[Rumunija|Rumuniji]] uspešno rešio snabdevanje Trećeg rajha [[nafta|naftom]] („oružje za naftu”), u [[Bugarska|Bugarskoj]] opskrbljivanje namirnicama nemačkih trupa u [[Grčka|Grčkoj]], u Grčkoj je sredio privredne nevolje i održao nemački ratni front, u [[Albanija|Albaniji]] formirao nemački front posle [[kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] [[1943]]. U Srbiji je posebno radio na privlačenju četnika Draže Mihailovića nemačkom Vermahtu. Nakon reorganizacije nemačkog prisustva na [[Balkan]]u u avgustu 1943, Nojbaher je postavljen za najvišeg civilnog činovnika, kao izaslanik Ministranstva inostranih poslova Nemačke za Balkan. On je vodio vrlo pragmatičnu politiku, i smatrao je da nemačka vojska na Jugoistoku može izvući značajne koristi iz saradnje sa [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićem]] na bazi zajedničkog neprijateljstva prema [[partizani]]ma. {{izdvojeni citat|Nojbaher je primio sledeće smernice: u okviru svog zadatka na Balkanu, da sa političkim vođama vodi akciju protiv komunista. U tu svrhu on treba da ujedini nacionalne, antikomunističke snage na jugoistoku Evrope. Nojbaher je dobio posebnu punomoć, da, recimo, sme da vodi pregovore sa nacionalnim banditima, ako se za to pruži mogućnost, a to se pre svega odnosi na bande Draže Mihailovića, koje je Tito potisnuo u Srbiju.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 30. oktobra 1943.}} Specijalni izaslanik Herman Nojbaher, ovlašten da pregovara sa Dražom Mihailovićem, ponudio je četnicima ugovore o uzajamnom nenapadanju i savezništvu u borbi protiv partizana. 19. novembra 1943. četnički komandant Starog Rasa [[Vojislav Lukačević]] prvi je potpisao sporazum sa Vermahtom. Ugovor je predviđao zajedničku borbu protiv komunista, obavezu četnika da neće pomagati pripadnike snaga koje su u ratu sa Nemačkom (tj. Britance), prepuštanje ugovorenih područja četnicima “radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht”, uključivanje četnika pod nemačko zapovedništvo prilikom većih operacija, redovnu isporuku municije i razmenu štabova za vezu. Uskoru su i drugi ovlašćeni Mihailovićevi komandanti potpisali [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|sporazume sa Nemcima]] u Srbiji. {{izdvojeni citat|U jesen 1943. Titov pokret sve je više uzimao maha, a Mihailovićev pokret bio je potisnut na teritoriju Srbije. Komunisti nisu primali samo pomoć od sovjetske Rusije, nego sve više i od Engleza. Italijanska armija je kapitulirala. U ovakvoj novonastaloj situaciji četnički pokret bio je prisiljen da preispita svoj stav prema nemačkoj okupacionoj sili. Nemačka je, istovremeno, bila zainteresovana da ujedini sve antikomunističke snage Balkana, a Hitlerov diplomata za Balkan, Nojbaher, dobio je zadatak, ako je moguće, da vodi pregovore sa pojedinim Mihailovićevim vođama i da, po mogućnosti, sa njima sklopi primirje.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Njemačka komanda Jugoistoka težila je objedinjavanju svih nacionalističkih formacija u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], u cilju što efikasnije borbe protiv [[NOVJ]]. Stoga, njemački okupator u Crnoj Gori je posebnu pažnju posvetio približavanju [[Velika Srbija|iredentističkih]] i [[Crnogorska federalistička stranka|federalističkih]] snaga. U tom smislu, prilikom jedne posjete [[Cetinje|Cetinju]] januara [[1944]]. godine, Herman Nojbaher je izjavio da nije važno da li će „Crna Gora biti [[Bjelaši|bijela]] ili [[Zelenaši|zelena]], važno je da ne bude crvena”.<ref>''Crnogorski vjesnik'', br. 8, 29. januar 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori, Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 421.</ref> Kada je i sam [[Dragoljub Mihailović]] [[avgust]]a [[1944]]. godine ponudio Nemcima saradnju u borbu protiv jugoslovenskih partizana, Nojbaher je ovo njegovo "prosjačenje kod okupatora" ocenio kao ozbiljnu ponudu: {{izdvojeni citat|Draža Mihajlović je neosporno dokazao: <br /> 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i <br /> 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. <br /> Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Nojbaher je 30. avgusta 1944. ocenio da Draža Mihajlović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale "vodeće Srbe", čija je parola »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref> U novembru 1944. godine, tokom razgovora sa generalom [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], glavnokomandujućim Jugoistoka, Hermann Neubacher je iznio prijedloge za prevazilaženje jaza između četnika i [[Ustaška vojnica|snaga NDH]], kao i ocjenu da je Pavelić navodno spreman za »nagodbu sa Srbima«: {{izdvojeni citat|- Neubacher: „Novi tonovi“ kod Pavelića, koji smatra da je potrebna nagodba sa Srbima. U tom smislu je spreman i na teritorijalne ustupke (Istočna Bosna). - Sukobe između ustaša i četnika treba sprječavati; vlastitu saradnju sa četnicima ne iznositi previše u javnost, da se ne bi izazivale bespotrebne polemike; NDH se ne treba nametati savezništvo sa četnicima, ali oni treba da shvate da vremenski i prostorno ograničena saradnja sa četnicima i njima koristi, imajući u vidu trenutni odnos snaga na terenu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=1142&roll=194 NARA, T311, Roll 194, frames no. 001136-001137: Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka i izaslanika Neubachera od 26. novembra 1944. (27. novembar 1944.)]</ref>|Zabilješka sa razgovora glavnokomandujućeg Jugoistoka i izaslanika Neubachera od 26. novembra 1944. godine}} Početkom 1945. godine, u skladu s nemačkim planom o objedinjavanju svih kvislinških snaga za borbu protiv stvaranja [[DFJ|nove Jugoslavije]], Nojbaher je uporno nastojao da ostvari i saradnju između kvislinga Nedića i [[Ante Pavelić|Pavelića]]. Zbog toga je u nekoliko navrata odlazio u [[Zagreb]] i vodio razgovore s ustaškim vrhovima. Nakon toga, Pavelić je rekao "da sa Srbima ipak treba naći neki modus vivendi i da je to njegova želja odavna".<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_77.htm Nikola Milovanović: PLAN KOMANDE LOVAČKIH GRUPA JUGOISTOK]</ref> Ali za realizaciju takvih planova bilo je i suviše kasno. [[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. === Posleratni period === Kada je započeo [[beogradski proces]] protiv Mihailovića, Herman Nojbaher, koji je tada bio u američkom zarobljeništvu, javio se da svedoči u korist četničkog vođe.<ref name="Živković"/> Jugoslovenski sud, premda je dao garancije, nije ga više pustio da se vrati u američko zarobljeništvo, nego ga je osudio prvo na [[smrt]], a onda na dugogodišnju robiju. Nojbaher je bio u [[beograd]]skom zatvoru do novembra [[1952]]. godine, kada je pomilovan. Umro u Beču 1. jula [[1960]].<ref name="Živković"/> == Nojbaherova „Velikosrpska federacija“ == {{main|Nedićeva Velika Srbija}} Usled jačanja [[Narodnooslobodilačka borba|partizanskog otpora u Jugoslaviji]], nemački [[Firer]] je 29. oktobra 1943. naredio da se uspostavi "borbeno jedinstvo protiv komunizma na Jugoistoku". Na osnovu [[Hitler]]ovih uputa, specijalni opunomoćenik Nojbaher je od nemačke komande Jugoistoka zamolio opštu punomoć "za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva" i bezodložnu pomoć u naoružanju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm OBAVEŠTENJE GENERALŠTABA VRHOVNE KOMANDE VERMAHTA OD 25. AVGUSTA 1944. MINISTARSTVU INOSTRANIH POSLOVA O RAZGOVORIMA MILANA NEDlĆA SA KOMANDANTOM JUGOISTOKA O SARADNJI DRAŽE MIHAILOVIĆA SA NEMCIMA U BORBI PROTIV NOVJ]</ref> Pokušavajući da pridobije Srbe za borbu protiv komunizma, Nojbaher je igrao na nacionalističku kartu. On je sa [[Milan Nedić|Nedićem]] pravio dogovor da od Srbije, [[Crna Gora|Crne Gore]] i delova BiH (tada u [[NDH]]) stvori [[Velika Srbija|veliku srpsku državu]], doduše u skraćenom formatu.<ref>https://www.znaci.org/00001/172_7.pdf</ref><ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd 2005. str. 151.</ref> Nojbaher o tome zapisuje: {{izdvojeni citat|U oktobru 1943. ministru spoljnih poslova Ribentropu predao sam svoje prve predloge u vezi s promenama naše politike prema Srbiji. Srž mojih predloga bila je sadržana u sledećem: Srbe bi trebalo ohrabriti, a položaj Nedića mora da se ojača. U tom smislu sam predložio čitav niz mera: 1) stvaranje Velikosrpske federacije, koja bi se sastojala iz Srbije, Crne Gore i Sandžaka, koji je pretežno naseljen muslimanima, a koji je nakon raspada Jugoslavije 1941. godine, pripao Crnoj Gori. U stvarnosti, Sandžak i Crna Gora ne čine celinu, jer ih deli partizanski front; 2) predsednik ove federacije biće general-pukovnik Nedić; 3) sastavni delovi federacije čine privredni i novčani savez, zadržavaju administrativnu autonomiju, posebno u nadležnostima policije i kulture; 4) savezna vlada imaće stvarnu vlast nad izvršnim organima (žandarmerija, dobrovoljci); 5) dosadašnja cenzura i zabrana nacionalnih kulturnih institucija biće ukinuta, a Beogradski univerzitet ponovo otvoren; 6) nemačka vojna uprava biće ograničena i delovaće samo kao kontrolna instanca, a njen činovnički aparat radikalno će biti smanjen. Ovo su bili moji glavni predlozi u pogledu unutrašnjeg novog poretka srpskog etničkog teritorija.}} Međutim, Neubacherov plan o „Velikosrpskoj federaciji“ [[Adolf Hitler]] je u potpunosti odbacio. == Memoari Hermana Nojbahera == Memoari Hermana Nojbahera predstavljaju dragoceno svedočenje za povest Jugoslavije u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Preuzevši na sebe teret odgovornosti „za veliko zlo“, rekao je u predgovoru: „Nikoga ne mrzim. Život uvek počinje ujutro.“ On u njima iznosi svoje utiske o Balkanu: {{izdvojeni citat|„Nastojim da pružim čitaocima sliku, utisak o balkanskom svetu, koji ima mnogo lica, koji može da bude i srdačan i užasno okrutan.“}} Tri su opšta balkanska problema kojima se pozabavio: [[krvna osveta]], [[gostoprimstvo]] i [[korupcija]]. Središte Nojbaherovog kazivanja čini prvi problem. Nojbaher kaže za [[Zagreb]] da mu je majka [[Beč]], tetka [[Budimpešta]], a sestre [[Grac]] i [[Ljubljana]]. [[Habzburzi]] su stvorili „organizaciono majstorsko delo“ [[Vojna krajina|Vojnu krajinu]] i tako zapadni deo [[Jugoslavija|Jugoslavije]] pretvorili u svoj latinski, dok je Srbija, odnosno istočni deo Jugoslavije ostao u [[Vizantija|vizantijskom]] krugu. Opisujući narode služi se stereotipima: državotvorni [[Srbi]], osvetoljubivi [[Hrvati]], neuništivi [[Albanci]], mekani [[Rumuni]] i prevrtljivi [[Bugari]]. === O progonima Srba === U njegovim memoarima u odeljku o Srbima postoji poglavlje „Represalije“, gde kaže: 1) „Srbi su postali divljač za odstrel, svako je mogao da ih nekažnjeno progoni i ubija.“ 2) „Nakon što se Jugoslavija raspala, usledio je hrvatski osvetnički pohod uništavanja pravoslavnih Srba. Ovaj događaj spada u najužasnija masovna ubistva tokom cele svetske istorije“ 3) „Recept za pravoslavne, koji je primio ustaški vođa i poglavnik, predsednik [[NDH|Nezavisne Države Hrvatske]], [[Ante Pavelić]], podseća na najkrvavije religiozne ratove: 'Jedna trećina mora da postane katolička, jedna trećina mora da napusti zemlju, a jedna trećina mora da umre.' Poslednja tačka programa bila je i sprovedena u delo. Kada ustaške vođe pričaju o tome da su zaklali milion pravoslavnih Srba - uključujući bebe, decu, žene i starce to je onda, po meni, preterivanje i samohvalisanje. Na osnovu izveštaja koji su stigli do mene, procenjujem da broj nevinih, nenaoružanih, zaklanih Srba iznosi oko 750 hiljada. Kada sam, po ko zna koji put, u Glavnom štabu stavio na dnevni red izveštaje o istinski užasnim stvarima koje se odvijaju u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], Hitler mi je ovako odgovorio: „I ja sam poglavniku kazao da nije moguće samo tako iskoreniti tu manjinu, jer je ona, jednostavno, prevelika. - Da, kada bi čovek tačno znao gde je granica uništavanja jednog naroda“! 4) „U pravcu Srbije kretala se nepregledna kolona srpskih izbeglica, koji su bežali iz NDH.“ 6) „Najjače tkivo, najsnažniji narod na okupiranom Balkanu je srpski, a on je najgore prošao“ 7) „Hitler je pripadao onoj vrsti [[Austrijanci|Austrijanaca]] koja polako izumire, a koja od godine [[1914]]. ima anti-srpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u [[Sarajevo|Sarajevu]] i izbijanja [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]].“ Verovao je da titula „Prusi Balkana“ ne pripada Bugarima već Srbima, dodavši: „Za ovu titulu, međutim, trenutno se niko ne takmiči“ (1953). Srbi nisu spremni na [[kompromis]]e bez kojih je život nemoguć, pa je iz toga Nojbaher izvukao zaključak da nisu u „dovoljnoj meri politički obdaren narod“, budući da je [[pravda]] moralna, dok je [[interes]] državna kategorija. === O Titu === Nojbaher govori o tome kako je Tito postao ratna sila i preuzeo vlast u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Za ovu pobedu on se borio ogorčeno i beskompromisno od 1941. godine. Niko mu je nije poklonio. Njegovi partizani borili su se fanatično i u borbama su pokazili spremnost da se žrtvuju i ginu. U brojnim borbama imali su velike i krvave gubitke, te su podneli nečuvene napore. Najveći deo boraca koji su 1941. godine započeli sa Titom borbu, nije bio među živima, jer su poginuli u borbama. I Tito se poslužio poznatom komunističkom tehnikom, vodeći politiku narodnog fronta. Ovu tehniku je primenio kada je stvarao Narodnooslobodilačku armiju u šumi, a takođe i nakon prestanka borbi, kada se Komunistička partija dočepala vlasti u Jugoslaviji. Kada prosuđujemo tok događaja u posleratnoj Jugoslaviji, odlučujuća je činjenica, koju uvek valja da imamo pred očima: Tito je - vodeći višegodišnje krvave borbe, sa svojom partizanskom armijom, koju su predvodili komunisti - postao ratna sila. Svešću o tome i ponosom bili su ispunjeni i on, a i njegove pristalice.<ref name="znaci.net"/>}} On potom ocenjuje Titovu posleratnu poziciju: {{izdvojeni citat|Kada Moskva govori da je Tito postao saveznik kapitalističkom Zapadu, to ne odgovara istini, već je to propaganda. Kada Zapad predstavlja Tita kao saveznika, onda je tu reč o iluziji. Sve ovo govori o tome da Tito poseduje priličnu meru državničkog dara, kada mu je uspelo da zauzme tako važno mesto, a da to bude veoma korisno za njegovu zemlju. Ovo Titu polazi za rukom od 1948. godine do danas. Tito je preživeo rat, građanski rat i krize koje su potresle njegovu zemlju. Do današnjeg dana Tito nosi na svojim grudima jedinu zaštitnu, pancir košulju, koja, kao revolucionara, može da ga sačuva od besa i nezadovoljstva njegovih savremenika: ova zaštita se zove - uspeh.<ref name="znaci.net"/>}} === O Draži Mihailoviću === Nojbaher je održavao kontakt sa Mihailovićem, a njegov „poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu“.<ref name="znaci.net"/> On piše o politici Draže Mihailovića, i objašnjava njegovu saradnju sa nacistima, uz istovremeno zadržavanje odnosa pritajenog neprijateljstva prema njima: {{izdvojeni citat|Dovoljno sam čuo od pouzdanih izvora, koji su me obavestili o Dražinom stavu prema Rajhu. On je ostao neprijatelj okupatoru, koji je, zbog Titovog uspona, postao njegov neprijatelj broj dva. Saveznici su Dražu ostavili na cedilu, pa je zato pokušao da od Nemaca - koji su za njega sada bili samo neprijatelj broj dva - dobije što je moguće više oružja. Namera četničkog vode bila je ova: da se, kada započne nemačko povlačenje, bez borbe dokopa nemačkih strateških pozicija i da se na njima utvrdi. On se spremao za konačan obračun sa Titom, koji je trebalo da se vodi beskompromisno, na život ili smrt, a u pitanju je bila budućnost Jugoslavije.}} Nojbaher ocenjuje da je saradnja sa Nemcima uz istovremenu antinemačku propagandu štetila Mihailovićevom pokretu i slabila ga: {{izdvojeni citat|Dok su, dakle, Dražini podređeni komandanti tu i tamo sarađivali sa Nemcima, on je sam nastavio da i dalje vodi propagandu protiv Nemaca. Ova politika bila je sasvim jasna i logična, što se same teorije tiče. U praksi, u svakodnevnom životu, međutim, ovako podvojeno držanje moralo je da šteti njegovom pokretu i da ga slabi, jer takva politika ne može lako da se razume i propagira.<ref name="znaci.net"/>}} Prema Nojbaheru, Draža je krajem 1944. mislio samo na jednu stvar: „Kako da se bez borbe dokopa strateški ključnih mesta u zemlji, koja su se još nalazila u nemačkim rukama.“<ref name="znaci.net"/> Između Neubachera i Mihailovića je vladalo uzajamno poštovanje. O tome dodatno svjedoči još jedan zapis iz Neubacherovih memoara „o ličnosti Draže Mihailovića“: {{izdvojeni citat|On je veoma cenio moju borbu da se prestane sa streljanjem taoca u Srbiji. Jednom sam primio poziv da dođem, nedaleko od Topole, na degustaciju vina. U tom trenutku nisam bio u Srbiji. Jedan moj saradnik odgovorio im je da verovatno neću doći, jer je to četničko područje i niko ne može da pruži potpunu garanciju za bezbednost gospodina specijalnog izaslanika za Balkan. Ovaj odgovor otišao je preko četničkog vojvode [[Nikola Kalabić|Kalabića]], Mihailoviću. Draža je, takođe preko Kalabića, poslao sledeći odgovor: </br> „Mi znamo koliko srpske krvi dugujemo Nojbaheru. Zato će on, na području u kome ja komandujem, putovati ne kao ministar, nego kao princ. Ako Nojbaher želi, staviću mu na raspolaganje, kao telesnu gardu, konjicu, a biće obučeni u srpsku narodnu nošnju!“<ref name="znaci.net"/>}} === O Milanu Nediću === Hermann Neubacher, u skladu sa interesima Berlina, pravda glavnog nemačkog kolaboranta [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Nojbaher bezlično govori o "uništavanju Srba i streljanju talaca", ne konstatujući direktnu i posrednu odgovornost nacističke Njemačke za stvaranje NDH, kao i za saučešće njemačkih vojnih, policijskih i obavještajnih organa u široko rasprostranjenim [[Ustaše|ustaškim]] zločinima nad Srbima, Jevrejima i Romima: {{izdvojeni citat|Položaj Srba bio je sledeći: u Hrvatskoj smo bili svedoci uništavanja Srba; u srpskim krajevima koji su bili okupirani, imali smo streljanja talaca i paljenje sela; na Kosovu i Metohiji na dnevnom redu bila su proterivanja Srba; u delovima Srbije koje su okupirale bugarske trupe, svakodnevno su ubijali i silovali Srbe, a ubijanja Srba događala su se i u krajevima koji su pripali Mađarskoj. Šta je u toj situaciji mogao da uradi Nedić? Godine 1941, kada je buknuo komunistički ustanak, Nedić je po nagovoru svojih prijatelja i Nemaca, pristao da postane predsednik srpske vlade i bio prisiljen da krene mučnim putem kolaboracije. U tom pokušaju da spase srpski narod, Nedić je neprestano doživljavao razočarenja i gubitak ugleda.<ref name="Herman Nojbaher 2005">Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd 2005. str. 158.</ref>}} === O odnosu Nedića i Mihailovića === Nojbaher je pokušavao da ojača položaj predsednika kvislinške vlade Nedića, i zbliži Mihailovića sa [[Milan Nedić|Nedićem]] u borbi protiv komunizma.<ref name="znaci.net"/> Nojbaher piše da je Nedić u početku bio ljubomoran na njegovo zbližavanje s Dražom: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu, koji je došao na mesto ubijenog državnog sekretara Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sam nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića.<ref name="Herman Nojbaher 2005">Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd 2005. str. 158.</ref>}} === O sukobu partizana i četnika === Nojbaher ovako vidi sukob četnika i partizana i razloge četničke "nevoljne" kolaboracije: {{izdvojeni citat|Partizani su tačno znali šta im je cilj: da pod plaštom i zastavom nacionalnooslobodilačke borbe protiv okupatora utabaju put koji će im doneti vlast. Na tom putu pobili su onoliko nacionalističkih boraca, koliko je to bilo moguće. Jer za komuniste, sadašnji i budući neprijatelj broj jedan bili su nacionalisti. Nacionalisti su na taj način bili gurani u ruke okupatora, protiv koga su godine 1941. digli ustanak i otišli u šumu. Tako je okupator za nacionaliste postao neprijatelj broj dva. Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije.<ref name="znaci.net"/>}} === O saradnji četnika sa Nemcima === Nojbaher svedoči o nemačkoj saradnji sa četnicima na terenu, koju je [[Hitler]] zabranjivao: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, saradivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima.<ref name="znaci.net"/>}} Nojbaher naglašava koliko je bila bitna uloga Mihailovićevih četnika u borbi protiv partizana i pacifikaciji Srbije: {{izdvojeni citat|Ništa bolje ne može da opiše stanje u Srbiji od činjenice da je krajem avgusta 1944. bila stacionirana samo jedna nemačka borbena jedinica i to jedan policijski bataljon, koji i nije bio kompletan u odnosu na brojno stanje.<ref name="znaci.net"/>}} === O saradnji partizana sa Nemcima === Nojbaher također kaže da su partizani "možda iz taktičkih razloga sklapali dogovore" sa Nemcima: {{izdvojeni citat|Od kraja 1943. postojao je na prostoru Hrvatske stalni kontakt između Štaba nemačkog generala u Hrvatskoj Glaize-Horstenau (Glaise-Horstenau) i hrvatskog štaba Titovih partizana. Praktičan rezultat tih razgovora bila je razmena zarobljenika, a posebno ranjenika. Do razmene je došlo u više navrata. Godine 1944. bilo je trenutaka kada je partizanima izgledalo da im je okupator daleko manje opasan nego Saveznici, koji bi se, ako se iskrcaju na Balkan, verovatno teško pomirili sa tim da komunisti odnesu potpunu pobedu. Partizani su tada vodili borbe na nekoliko odlučujućih frontova i našli su se u nezavidnoj situaciji. Možda su iz taktičkih razloga sklapali dogovore sa Nemcima, kako bi, pre svega, dobili na vremenu, ali pri tom nisu nikada gubili iz vida svoj glavni cilj - osvajanje potpune vlasti u Jugoslaviji. Isto tako, nema govora o tome da je Tito ozbiljno shvatao sklapanje ugovora sa Nemcima. Ta saradnja mu je služila samo taktički, u određenom trenutku. Dugoročno, on je razmišljao o svojoj istorijskoj ulozi i legendi i pazio je, kada je sarađivao sa Nemcima, da se ne kompromituje.<ref name="znaci.net"/>}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * Herman Nojbaher, Specijalni zadatak Balkan - ''Službeni list SCG 2004.'' * [[Radoš Ljušić]], Leteći diplomata o najvećem zločinu na Balkanu ([[NIN]], 15.9.05; [http://www.nin.co.rs/ zvanična internet strana]) == Vanjske veze == * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.n/n309523.htm Hermann Neubacher bei www.aeiou.at] * [https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Lifetime|1893|1960|Nojbaher, Herman}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Austrijski političari]] [[Kategorija:Gradonačelnici Beča]] [[Kategorija:Austrijski diplomati]] [[Kategorija:Austrijski nacisti]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Članovi NSDAP-a]] tuerieaa7t7asu9my0t800oosciz4w8 0 169266 42606064 42604585 2026-06-05T22:42:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606064 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Drugi prodor NOVJ u Srbiju''' |deo= [[Bitka za Srbiju|Bitke za Srbiju]] |slika=Partizani u maršu preko planine Golije ka rejonu Studenice, krajem marta 1944.jpg |opis_slike = Partizani u maršu preko zavejane planine Golije ka rejonu Studenice, krajem marta 1944. |datum = [[14. mart]] - [[20. maj]] [[1944]]. |mesto= jugozapadna i zapadna [[Srbija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = {{flagicon|NJE|Nazi}} Pobeda [[Vermaht]]a |strana1= [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|22px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|22px]] [[Bugarska armija]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1941–1944).svg}} [[Srpska državna straža]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] |jedinice1 = [[Druga proleterska divizija|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]<br />[[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija NOVJ]] u neuspelom pokušaju sadejstva |jedinice2 = Kombinovane policijske, zaštitne i okupacione trupe generala Felbera<br />[[JVuO]]<br />[[Ruski zaštitni korpus]] |komandant1= [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|22px]] [[Milutin Morača]] |komandant2= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hans-Gustav Felber]] <br /> [[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px]] [[Mirko Lalatović]]<ref name="Saslušanje"/> |snaga1 = oko 6.000 u Srbiji<br />oko 6.000 u istočnoj Bosni |snaga2 = 25-30.000 u Srbiji<br />oko 40.000 u istočnoj Bosni<br />15-20.000 u Raškoj oblasti |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} '''Drugi prodor NOVJ u Srbiju'''<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> izvršila je operativna grupa divizija (2. i 5. divizija) [[NOVJ]] tokom proleća [[1944]]. godine. Između [[14. mart]]a i [[20. maj]]a [[1944]]. [[Druga proleterska divizija|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] izvršile su nastupni marš od reke [[Lim (reka)|Lim]] do reke [[Ibar]] s jedne, i planina [[Povlen]] i [[Maljen]] s druge strane. Cilj ove operacije bio je podrška razvoju [[NOP]] u [[Srbija|Srbiji]], povezivanje sa lokalnim partizanskim snagama radi obezbeđivanja jače baze [[NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]], i stvaranje krupnijih operativnih formacija sa težištem u [[Srbija|Srbiji]]. Podršku ovom prodorom trebalo je da pruže [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija NOVJ]] forsiranjem [[Drina|Drine]] iz [[Bosna|Bosne]]. Radi sprečavanja prodora [[NOVJ]], nemačka komanda je vodila '''operaciju Uništavač štetočina''' ({{jez-nem|Kammerjäger}}), prvobitno nazvanu operacija »Sokolov lov« ({{jez-nem|Falkenjagd}}).<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_37.htm IZVEŠTAJ VOJNOUPRAVNOG KOMANDANTA JUGOISTOKA OD 27. MARTA 1944. GRUPI ARMIJA »F« O PRODORU 2. I 5. NOU DIVIZIJE I PREDUZETIM PROTIVMERAMA U OPERACIJI »KAMERJEGER«]</ref> Komanda [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] smatrala je ovu pretnju ozbiljnom i preduzela mere za preuzimanje inicijative, suzbijanje i onemogućavanje operacije [[NOVJ]]. Za taktičko komandovanje operacijom zadužila je [[Vojnoupravni komandant Jugoistoka|komandanta Jugoistoka]], generala Felbera. Istovremeno se Komanda [[Armijska grupa F|Ag F]] starala o koordinaciji dejstava generala Felbera sa [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopnom armijom]], odnosno sa [[5. SS korpus]]om u istočnoj Bosni i [[21. armijski korpus (Nemačka)|21. korpusom]] u [[Sandžak]]u. [[Nemački komandant Jugoistoka]] general [[Hans Felber|Felber]], iako nije raspolagao frontovskim snagama, formirao je kombinovani združeni odred od pozadinskih nemačkih i bugarskih snaga, [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|ljotićevaca]]. Glavnu masu njegovih snaga činili su [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnici Draže Mihailovića]], koje su uzeli široko učešće u ovoj operaciji. Sve nemački saradnici – četnici, ljotićevci i nedićevci – vršili su mobilizaciju mladića i prisilno ih slali u borbu protiv NOVJ.{{sfn|Čitaković|1988|p=242}} Kombinovanim osovinskim snagama general Felber je uspeo da spreči partizane da forsiraju [[Ibar]], držeći ih pod neporekidnim pritiskom, neprekidno ih napadajući, ometajući, uznemiravajući i slabeći. Sa svoje strane, [[5. SS korpus]] efikasno je sprečio pokušaje forsiranja [[Drina|Drine]] od strane [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije NOVJ]], a [[21. armijski korpus (Nemačka)|21. korpus]] na polaznom području uspeo je da ugrozi neka važna područja za [[NOVJ]], oba uz značajno angažovanje [[JVuO|četnika]]. Tako su nakon 66 dana iscrpljujućih borbi [[Druga proleterska divizija|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] bile prinuđene da se povuku na polazne pozicije neuspevši da uspostave planirane veze i uporišne zone, čime je operacija [[NOVJ]] završena neuspehom. == Pozadina == === Saradnja četnika i Nemaca === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika D. Mihailovića u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ u proleće 1944.]] [[Datoteka:Zvonimir_Vuckovic_i_Nemci.jpg|minijatura|Kapetan [[Zvonimir Vučković]] (desno), komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO, pozira sa njemačkim oficirom tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]] (april/maj 1944. godine)]] {{izdvojeni citat| Po nalogu [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]], Raković je ponovo precizirao: 1. Sigurne (pismene) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije. 2. Primirje na teritoriji Srbije. 3. Spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije. Raković je dalje saopštio da u glavnom štabu DM strahuju zbog napredovanja Rusa na istočnom frontu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Nemački izveštaj od 25. marta 1944. o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa}} [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je od [[1941]]. zastupao politiku nepomirljivog rata protiv partizana, uz taktičku saradnju sa okupatorom, ali uz očuvanje nezavisne pozicije, zbog veze sa saveznicima. On nije mogao sebi priuštiti stupanje u otvoreno neprijateljstvo prema Nemcima, i bio je razočaran nerazumevanjem [[Saveznici|Saveznika]], prvenstveno [[Britanci|Britanaca]], za takvu poziciju. Ovo razočaranje sa jedne, i [[Herman Nojbaher|Nojbaherova]] pragmatična politika i ponuda saradnje sa druge strane, doveli su do potpisivanja [[Ugovori o saradnji između JVuO i komande Jugoistoka|ugovora o primirju i saradnji]] tokom jeseni [[1943]]. Međutim, četničko nastojanje da održe nezavisnost, kao i prepadi na manje grupe vojnika i privredne objekte s druge, naveli su Nemce da raskinu ove ugovore tokom februara i marta [[1944]]. No, pojava zajedničkog neprijatelja - snaga [[NOVJ]] na [[Lim (reka)|Limu]] početkom marta [[1944]]. brzo je potisnula nesuglasice između Nemaca, Mihailovića, Nedića i Ljotića. Dolazi do sadejstva sa četnicima na jugozapadu Srbije, dok se na severoistoku [[operacija Friling]] za kažnjavanje Mlavskog korpusa JVuO nastavlja smanjenim snagama posle preusmeravanja 5. SS policijskog puka protiv partizana.<ref name="ReferenceC"/> S obzirom na okolnosti Nemci su razvili model za korišćenje snaga [[JVuO]]. Njih je trebalo prebacivati i usmeravati radi vezivanja i slabljenja partizana. Tako se tako postizala obostrana korist, a smanjivala se mogućnost incidenata i neprijatnosti<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Komande Jugoistoka], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 1</ref><ref>[[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]]</ref><ref>[[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944</ref>. Prema slobodnim snagama [[JVuO]] trebalo je uvek držati neophodnu dozu opreza. Ovaj model korišćenja četnika, koji se prvi put u svom punom obliku iskazao tokom '''Operacije Kamerjeger''', uz povremene probleme uspešno je funkcionisao do marta [[1945]]. Pošto su savezničke isporuke prestale, Nemci su postali jedini raspoloživ izvor četnicima za popunu municijom i za zbrinjavanje ranjenika. Sredinom marta 1944. godine održan je sastanak između Trifunovića i Šterkera u selu Vranićima, nedaleko od Čačka.<ref name="Saslušanje"/> Sastanku je prisustvovao i Milan Aćimović, koji je bio glavna Mihailovićeva veza sa okupatorskom upravom u Srbiji. Glavna tema na pregovorima bila je sklapanje sporazuma o međusobnoj saradnji na duži rok, koja bi se manifestovala u zajedničkoj borbi protiv Narodnooslobodilačke vojske i snabdevanju Mihailovićevih jedinica oružjem i municijom cd strane okupatora, o čemu je postignuta puna saglasnost. Snabdevanje municijom od Nemaca nadalje je bilo regularno: {{izdvojeni citat|25. III oko 19 h primio sam u Užicu sledeću količinu municije: 60.000 metaka puščane municije 7,9 37.000 metaka mitraljeske municije 7,9 9.000 metaka puščane municije (engleske) 7,7 21.150 metaka mitraljeske municije (holandske) 6,5 16.640 metaka za M. Pi. 9 mm 400 bombi za bacač 81 mm 400 bombi za bacač 45 mm Obećano nam je još 30.000 metaka puščane municije. Dobićemo čim transport stigne u Užice.<ref name="ReferenceD">AVII, arhivski fond D. M., S — V — 7751.</ref>|Izveštaj komandanta Kolubarske brigade Ratomira Perića Dragoljubu Mihailoviću od [[27. mart]]a 1944.}} Kapetan Mitić se [[28. mart]]a 1944. žalio Draži Mihailoviću kako Nemci i Bugari ne žele da se bore protiv partizana dublje na terenu već to moraju četnici da urade: {{izdvojeni citat|O nekoj akciji Bugara ili Nemaca protivu crvenih dublje na terenu nema ni govora. Doručak i večera su uvek u garnizonu. Ako se hoće uništenje komunista, onda to moramo mi da uradimo. Možemo da računamo na pomoć uzduž komunikacija, na municiju i avijaciju, mada ona ne može mnogo da pomogne. Ali moraju biti hitno bačene masovne snage i lično da vodite operacije, naravno kao 'siva eminencija', inače [[Peko Dapčević|Peko]] ode u Toplicu i dalje.<ref name="AVII 2875"/>|Izveštaj kapetana Mitića Draži Mihailoviću od 28. marta 1944.}} === Četnička propaganda === {{main|Četnička ideologija}} Iako je ratovao zajedno sa Nemcima protiv partizana, Mihailović je putem propagande simulirao sukob četnika sa okupatorom. Draža Mihailović je 21. aprila 1944. godine uputio radiografski "raspis za sve", u kome obaveštava potčinjene o situaciji u Srbiji: {{izdvojeni citat|SRBIJA: Propao je nemačko-ljotićevački pokušaj razbijanja naših snaga u oblasti Beograda, Aranđelovca, Smedereva i u Zapadnoj Srbiji. Sada okupatorska aktivnost oživljuje jače u Istočnoj Srbiji. Lokalni napadi na naše štabove i pojedine grupe svuda razbijeni. Našom zabranom potpuno je osujećen Ljotićev pokušaj nasilne mobilizacije za stvaranje jače kvislinške armije u Srbiji, koja je trebalo kao nemačka avangarda da se bori prvenstveno protiv nas. Komunistička grupa od dve divizije, koja je uspela po cenu velikih žrtava da se probije do doline Lima preko Zlatibora i reona Ivanjice, i Ibra, uništava se u obruču vrlo jakih snaga na prostoriji: Zlatibora i reona Ivanjice, Nova Varoš, Golija, Dragačevo. Osujećeni su pokušaji prodora preko Kopaonika ka Toplici i preko Dragačeva u unutrašnjost Srbije; čine uzaludne napore da se vrate istim putem natrag. Obruč se oko njih sve više steže sa pet strana i neprekidno se napadaju. Nadamo se da ovog puta neće umaći i da će do poslednjeg svi biti uništeni. Njihovi gubitci su već do sada ogromni.<ref>AVII, arhivski fond D. M., VK — P — 122/1.</ref>}} I pored propagande, [[moral]] u četničkim jedinicama je drastično opadao zbog saradnje sa Nemcima u borbi protiv sopstvenih sunarodnika.<ref name="Milovanovic 11_62"/> === Nemačke operativne namere === [[File:Prodor 2 i 5 divizije u Srbiju III-V 1944.png|thumb|Prodor 2 i 5 divizije u Srbiju III-V 1944.]] Zahvaljujući dobrom obaveštajnom radu (kako se smatra, prvenstveno zahvaljujući dekodiranju radio-saobraćaja), Nemci su od početka bili obavešteni o namerama, značaju i razmerama poduhvata [[NOVJ]]. {{izdvojeni citat|U situaciji je najvažnije da su Titove jedinice ugrozile zapadnu i jugozapadnu srpsku granicu. Druga i Peta crvena divizija, iza njih delovi 27. divizije, kao Moračina grupa, dobile su zadatak da prodru u Srbiju i da ovladaju područjem Toplice, koje je već duže vremena neprekidno pod komunističkom vlašću ... Jače prikupljanje crvenih primećeno je i u istočnoj Bosni duž Drine. Ovde je obrazovana jedna pokretna udarna divizija (17. divizija), koja je u formiranju u rejonu Vlasenice i koja je takođe, navodno, dobila zapovest da umaršira u Srbiju",... "Komunističke snage u južnoj Srbiji, u Toplici i Jablanici imaju zadatak da potpomognu kasnije nameravani prelaz 2. i 5. divizije preko Ibra, dok dijelovi 2. crvenog korpusa, koji se nalaze na prostoriji Berane - Kolašin, imaju da olakšaju ovaj pokret izvođenjem operacija prema sjeveru i sjeveroistoku sa područja Brodarevo - Pljevlja. Očigledna je namera da se sa svim raspoloživim snagama izvojuje do sada neuspeli prodor u Srbiju. '''''U slučaju uspeha, to ne bi samo značilo da su ovladali izvesnom teritorijom u Srbiji, nego bi pre svega bile ugrožene obe glavne saobraćajnice koje vode ka jugu.'''''<ref>Mesečni izveštaj generala Felbera Komandi kopnene vojske za period 19. februar - 18. mart 1944, Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 28, reg. br. 22/1</ref>}} Ova dobra obaveštenost omogućila im je da u susret operaciji [[NOVJ]] istovremeno organizuju svoju protiv-operaciju, da se bore i izbore za inicijativu. == Angažovane snage == === Osovinske snage === [[File:Četnici se prebacuju kamionima bugarskih okupacionih trupa na položaje za borbu protiv jedinica NOVJ.jpg|thumb|Četnici se prebacuju kamionima bugarskih okupacionih trupa na položaje za borbu protiv jedinica NOVJ.]] {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.|'Novo vreme' od 24. marta 1944.}} Fukncija vojnoupravnog komandanta je vojno-administrativna i pozadinska. Međutim, pošto u [[Srbija|Srbiji]] nije bilo nemačkih divizija, štab generala Felbera je po potrebi - na primer, u ovom slučaju - funkcionisao i kao operativni štab, vršeći taktičko komandovanje raspoloživim kombinovanim policijsko-satelitsko-kvislinškim snagama. On je u [[Srbija|Srbiji]] je za ovu operaciju prikupio mnoštvo raznorodnih policijskih, pozadinskih, okupacionih, stražarskih i lokalnih formacija; * delovi [[Divizija Brandenburg|4. puka Brandenburg]] * 5. nemački SS policijski put * 696 motorizovani policijski bataljon * manji pozadinski armijski delovi * 24. bugarska divizija * delovi [[RZK]] * delovi [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] * Važnu pešadijsku snagu u njegovoj grupaciji predstavljale su jedinice JVuO kojima je bio pridodan oficir za vezu, major Vajel, pa se u nemačkim dokumentima one spominju kao "Borbena grupa Vajel" ({{jez-nem|Wayel}})<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice - Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 53</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.]</ref>: ** Cersko-majevička grupa korpusa JVuO<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 139</ref><ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_146.htm Zapovest komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 11. maja 1944. komandantima Cerskog i Mačvanskog korpusa za borbu protiv jedinica NOVJ kod Zaovine], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 146</ref> ** Zlatiborski korpus JVuO<ref name="znaci.net"/><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_113.htm Naredba Draže Mihailovića od 11. aprila 1944. o postavljenju pukovnika Jevrema Simića za delegata kod Zlatiborskog i Požeškog korpusa radi uspešnije borbe protiv NOVJ između reka Lima i Moravice], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 113</ref><ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_123.htm Zapovest delegata Draže Mihailovića od 20. aprila 1944. koman dantima Zlatiborskog i Požeškog korpusa za posedanje položaja na pravcima Katušnica - Bjeluša i Katići - Bjeluša radi sprečavanja prodora jedinicama NOVJ ka pl. Bjeluši i sadejstvo sa nemačkim i bugarskim trupama u tom cilju], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 123</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_125.htm Naređenje komandanta Zlatiborskog korpusa od 21. aprila 1944. načelniku Štaba Grupe račanskih brigada za mobilizaciju četnika i dejstvo preko Drine ka Srebrenici protiv jedinica NOVJ u vezi sa naređenjem Draže Mihailovića], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 125</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_142.htm Izveštaj pomoćnika komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. maja 1944. komandantu korpusa o rasporedu jedinica i namerama da sa nemačkim i bugarskim trupama napadne jedinice NOVJ kod Semegnjeva], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 142</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_143.htm Izvod iz Operacijskog dnevnika Zlatiborskog korpusa od 30. marta do 10. maja 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 143</ref><ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_151.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Močioca, Trudova i Dobroselice u saradnji sa nemačkim i bugarskim trupama], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 151</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_152.htm Pismo pomoćnika komandanta Zlatiborskog korpusa od 15. maja 1944. načelniku Štaba korpusa o borbama protiv jedinica NOVJ kod Semegnjeva, Jablanice i Visoke], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 152</ref> ** Drinski korpus JVuO<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_157.htm Pismo potpukovnika Zaharija Ostojića od 20. maja 1944. komandantu Drinskog korpusa o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ u Crnoj Gori i istočnoj Bosni], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 157</ref><ref name="ReferenceC">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_33.htm Dnevni Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 12. marta 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o pokretu 2. i 5. NOU divizije iz istočne Bosne i Sandžaka prema Srbiji], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 33</ref> ** 1. ravnogorski korpus JVuO<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_99.htm Pismo pomoćnika komandanta 2. dragačevske brigade od 24. marta 1944. komandantu 1. ravnogorskog korpusa o borbama četnika i okupatora protiv jedinica NOVJ na pl. Zlatiboru], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 99</ref> ** 2. ravnogorski korpus JVuO<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 269</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobij enim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 104</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_126.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 21. aprila 1944. Draži Mihailoviću o borbama protiv jedinica NOVJ kod Ušća u saradnji sa okupatorom], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 126</ref> ** Kolubarski korpus JVuO<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_137.htm Naređenje komandanta Kolubarskog korpusa od 4. maja 1944. komandantima brigada za mobilizaciju ljudstva radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ ka pl. Povlenu], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 137</ref> ** Požeški korpus JVuO<ref name="ReferenceA"/> ** Valjevski korpus JVuO<ref name="ReferenceB"/> ** 1. mileševski korpus JVuO<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_118.htm Izveštaj komandanta 2. mileševskog korpusa od 14. aprila 1944. Komandi Starog Rasa o borbama protiv delova 2. udarnog korpusa NOVJ u južnom delu Sandžaka i zahtev za pomoć od strane nemačkih trupa], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 118</ref> ** 2. mileševski korpus JVuO<ref name="znaci.org"/> ** delovi drugih korpusa<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« ...], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 34</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 101</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_119.htm Zapovest komandanta 1. račanske brigade od 17. aprila 1944. komandantima bataljona za posedanje položaja Kršanje - Kaluđerske Bare radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ prema pl. Tari], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 119</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 120</ref> Od početka aprila, zahvaljujući svojim intervencijama i intervencijom Komande Armijske grupe F, Felber je dodatno ojačan: * 25. bugarskom divizijom * delovima 2. i 3. SS-policijskog bataljona * manjim delovima 297. divizije U istočnoj [[Bosna|Bosni]], na pomoćnom pravcu, [[5. SS korpus]] imao je na raspolaganju: * glavninu [[13. SS divizija|13. SS divizije]] * delove [[7. SS divizija|7. SS divizije]] * delove 3. domobranskog zbora (korpusa) * delove 1. ustaškog zdruga ([[Crna legija|Crne legije]]) * Romanijski korpus JVuO, i delove drugih četničkih snaga. Operacije vođene u [[Sandžak]]u ([[Operacija Frilingservahen aprila 1944.]]) bile su posredno povezane sa glavnim dejstvima u Srbiji. Štab [[21. armijski korpus (Nemačka)|21. korpusa]] tamo je raspolagao sa: * [[Divizija Brandenburg|2. pukom Brandenburg]] * manjim delovima 181. divizije * [[Legija Krempler|Legijom Krempler]] * četnicima [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], ojačanim jednim pukom [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]]<ref>[[Operacija Frilingservahen aprila 1944]]</ref> == Tok borbi == === Priprema === [[File:Pokret 5. proleterske divizije iz Foče za Srbiju, marta 1944.jpg|thumb|Pokret 5. proleterske divizije iz Foče za Srbiju, marta 1944.]] Naređenjem [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] od ove dve divizije formirana je borbena grupa pod jedinstvenom komandom komandanta [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizije]] pukovnika [[Milutin Morača|Morače]], pa se od tada, kako u prepisci [[NOVJ]], tako i u nemačkoj (kojima je očigledno bila poznata sadržina radio-saobraćaja NOVJ), ova formacija naziva "grupom Morača". S obzirom da prisustvo ove dve divizije nije moglo ostati tajna, nadležna nemačka komanda ([[21. armijski korpus (Nemačka)|21. AK]]) organizovala je preventivne napade za razbijanje njihove koncentracije. [[5. mart]]a delovi [[Divizija Brandenburg|2. puka Brandenburg]] zajedno s četnicima napali su [[Druga proleterska brigada|Drugu proletersku brigadu]] na sektoru selo Gornje Krće - planina Gradina, a zatim, koncentrišući dodatne snage (bataljon 5. puka [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]], [[JVuO|četničku]] Pribojsku brigadu i delove [[Legija Krempler|legije Krempler]]) na grebenu planine Biča kod [[Priboj]]a [[Četvrta proleterska crnogorska brigada|4. crnogorsku proletersku brigadu]].<ref>Zbornik NOR, tom I, knjiga 20, dokument 150.</ref> === Forsiranje Lima (sredina marta) === [[File:Partizani prelaze Lim, marta 1944. S leva Milan Stamatović, Milan Bujošević, Nikola Božanić.jpg|thumb|Partizani prelaze Lim, marta 1944. S leva Milan Stamatović, Milan Bujošević, Nikola Božanić]] U međuvremenu je [[Druga proleterska brigada]] pokušala da forsira [[Lim (reka)|Lim]] uzastopno noću [[6. mart|6]]/[[7. mart|7]], i [[7. mart|7]]/[[8. mart]]a kod [[Rudo]]g, i ponovo noću [[9. mart|9]]/[[10. mart]]a kod sela Ustibara, blizu [[Rudo]]g. Svi ovi pokušaji su odbijeni, a četničke jedinice koje su učestvovale u odbijanju napada pohvaljene su od Istaknutog dela Štaba Vrhovne komande, odnosno potpukovnika [[Zaharije Ostojić|Ostojića]]<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_89.htm Zbornik NOR, tom XIV, knjiga 3, dokument 89]</ref>. '''Grupa Morača''' uspela je konačno stvoriti višak i omogućiti forsiranje [[Lim (reka)|Lima]] Prvoj krajiškoj brigadi tek tokom noći [[14. mart|14]]/[[15. mart]]a. Njeni delovi su tokom noći prešli preko [[Lim (reka)|Lima]] kod sela Štitkova i odbacili četničke zaštitne delove (Dobrunska "brigada" JVuO, jačine 50 ljudi). U toku prepodneva [[15. mart]]a cela ova brigada prešla na desnu obalu [[Lim (reka)|Lima]] i nastavila prodor u pravcu sela Ravanaca, gde je razbila Rogatičku i Srebreničku četničku brigadu. Obe divizije su zatim iskoristile ovaj mostobran i prešle [[Lim (reka)|Lim]]. I na desnoj strani [[Lim (reka)|Lima]] neprekidan pritisak se nastavio. U oštrim borbama u toku [[16. mart|16.]] i [[17. mart]]a kod sela Bijelog Brda r sela Štrbaca, odbacčena je Višegradska četnička brigada, Drinski četnički korpus i 5. puk [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] u pravcu [[Višegrad]]a i [[Dobrun]]a, a odred [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] u pravcu Rače, gde ih je prihvatio Zlatiborski korpus JVuO<ref>Zbornik NOR, tom I, knjiga 20, dokument 150 i 155.</ref>. === Marš-proboj prema Ibru (kraj marta) === {{izdvojeni citat|Titove snage 31. marta 1944. stigle su blizu Užica.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-12 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} [[Datoteka:Prodor 2 i 5 divizije u Srbiju III-V 1944.png|mini|300px|Prema planu, dve divizije su oko 15. marta 1944. forsirale Lim, sa namerom da se prelaskom preko Ibra povežu sa tamošnjim partizanskim snagama. Osovinske snage su pravovremeno reagovale, sprečivši prelazak preko Ibra. Nakon toga, dve divizije orijentisale su se na sever, u oblast Valjeva.]] Time je Grupa Morača ušla u nadležnost generala [[Hans-Gustav Felber|Felbera]], vojnoupravnog komandanta koji je prvi put bio prinuđen da deluje kao taktički komandant u [[Srbija|Srbiji]]. On je naredio [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji|Bugarskom okupacionom korpusu]], da u saradnji sa kvislinzima i [[JVuO]] obrazuje zaprečni front na liniji [[Mokra Gora]] - [[Semegnjevo]] - [[Palisad]]<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 34], Vojnoistorijski institut, Beograd,</ref> i zatim, kad je ovaj probijen, da obrazuje sledeći na [[Moravica|Moravici]] i od [[Ivanjica|Ivanjice]] prema jugu, koji je takođe probijen.<ref name="ReferenceF">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 37], Vojnoistorijski institut, Beograd</ref> [[Hans-Gustav Felber|Felber]] je ovim neprekidnim ometanjem i uznemiravanjem divizija [[NOVJ]] dobio neophodno vreme. Uočivši nameru grupe Morača da forsira [[Ibar]] i poveže se sa tamošnjim brigadama [[NOVJ]], glavni front je formirao na reci [[Ibar]] kao najpogodnijoj prirodnoj prepreci. U dolini [[Ibar|Ibra]] već je postojala železnička pruga, koja je zbog svoje važnosti bila fortifikacijski uređena i branjena višespratnim betonskim bunkerima na pogodnim mestima. Na ovu liniju on je pod komandu pukovnika Šredera doveo sve raspoložive rezerve sastavljene od nemačkih pozadinskih formacija i alarmnih sastava [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]],<ref>Alarmne jedinice su privremene improvizovane formacije koje se formiraju u slučaju uzbune od prisutnog ljudstva iz raznih službi i jedinica.</ref> [[Ruski zaštitni korpus|RZK]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] i [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji|Bugare]].<ref name="ReferenceF"/> Intervencijom [[Komanda Jugoistoka|Komande Jugoistoka]], za dolinu [[Ibar|Ibra]] dobio je motorizovanim i železničkim transportom još neke sitnije raspoložive jedinice sa drugih područja (3. i 7. bataljon nemačkog 2. policijskog puka, 2. bataljon nemačkog 3. policijskog puka, dve čete 297. pešadijske divizije iz severne [[Albanija|Albanije]], dva oklopna voza...) To mu je omogućilo da, sa oko 12.000 raspoloživih vojnika i teškim oruđima, osim neposredne linijske odbrane, formira jake mostobrane na levoj obali [[Ibar|Ibra]]. Na desnoj obali [[Ibar|Ibra]] [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je naredio mobilizaciju Rasinskog i Drugog kosovskog korpusa [[JVuO]] za svaki slučaj. Mihailovićevi četnici su naoružavani od Nemaca. [[27. mart]]a 1944. godine Ratomir Perić, komandant Kolubarske brigade, izveštava generala Mihailovića da je u Užicu primio municiju od Nemaca: {{izdvojeni citat|25. III oko 19 h primio sam u Užicu sledeću količinu municije: 60.000 metaka puščane municije... 21.150 metaka mitraljeske municije, 400 bombi za bacač... Obećano nam je još 30.000 metaka puščane municije. Dobićemo čim transport stigne u Užice.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_100.htm</ref>}} Istoga dana 27. marta u 18 časova general Mihailović je odgovorio Periću na nastoji da izvuče još municije i da ne prebacuje ljude nemačkim automobilima: {{izdvojeni citat|Dobili smo Vaš izveštaj... Dobro je da su Dobrovoljci, SDS, Nemci i Bugari krenuli u napad. Našim snagama naređeno da preduzmu najenergičnije napade sa svih skoro strana. Za Ajdačića, poslali smo naređenje da se prikupi u Dragačevu... Nemojte ga prebacivati automobilima. Vrlo dobro ste uspeli u pogledu municije. Nastanite da još izvučete...<ref name="Milovanovic 11_62"/>|[[Draža Mihailović]]}} === Pokušaj forsiranja Ibra (početak aprila) === Nakon dvodnevnog iscrpljujućeg marša iz doline [[Studenica (reka)|Studenice]], grupa Morača izvršila je pokušaj forsiranja [[Ibar|Ibra]]. S obzirom na veoma jaku i dobro organizovanu utvrđenu odbranu, pokušaj je završen neuspehom. Pojava jakih bogarskih snaga u pozadini onemogućila je ponavljanje napada sledeće noći. Naredna dva dana trajale su iscrpljujuće borbe za razbijanje ove opasnosti. S obzirom na utvrđeno stanje odbrane na [[Ibar|Ibru]] i iscrpljenost trupa, komandant Morača obavestio je [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab]] [[2. april]]a da u postojećoj konstelaciji nije u stanju da forsira [[Ibar]]. Divizijama je dao zadatak da raščiste teren od [[Golija|Golije]] preko [[Ivanjica|Ivanjice]] do [[Dragačevo|Dragačeva]] od pozadinskih neprijateljskih delova, i da su tu reorganizuju i odmore. Takođe, bila je neophodna i popuna municijom. Ovaj plan borbene grupe [[NOVJ]] bio je ometen napadom [[Hans-Gustav Felber|Felberovih]] snaga. Sa novim ojačanjima, on je za [[6. april]] naredio opšti napad. '''Grupa Morača''' ovim je uglavnom ispustila inicijativu iz svojih ruku. === Borbe u Dragačevu i dolini Studenice (početak aprila) === [[File:Borci 2. proleterske brigade za vreme marša u selu Dubac, Dragačevo, početkom aprila 1944.jpg|thumb|Borci 2. proleterske brigade za vreme marša u selu Dubac, Dragačevo, početkom aprila 1944.]] [[File:Izvlačenje iz snežnih nanosa na brdu Čemerno kod Dragačeva, aprila 1944.jpg|thumb|Izvlačenje iz snežnih nanosa na brdu Čemerno kod Dragačeva, aprila 1944.]] {{izdvojeni citat|Na dan 9. aprila 1944. godine, po odobrenju Komandanta korpusa gde smo bili zajedno, a u vezi sa situacijom, sastali smo se sa Nemcima u selu Guči u blizini varošice... Na dan 10. aprila pošla je jedna četa Nemaca desnom kolonom a ja sam sa oko sto naših pošao levom kolonom u napad na komuniste, gde smo se susreli sa crvenima, Nemci na Ljutoj Krušci a ja u Guberevcima ... Borba je trajala 5 časova, kakva nije viđena na ovom sektoru za celo vreme. (...) U ovoj borbi, koja je zaista bila paklena, sa svojom grupom i pridodatim ljudima postigao sam dobre rezultate, tako da su se i Nemci divili.<ref name="ReferenceD">AVII, arhivski fond D. M., S — V — 7751.</ref>|Izveštaj potporučnika Milutina Jankovića, komandanta Dragačevske brigade, generalu Draži Mihailoviću od 17. aprila 1944.}} Pošto je u Roćevićima kod [[Kraljevo|Kraljeva]] [[7. april]]a dobio popunu municijom, i [[Drugi ravnogorski korpus JVuO]] se, zajedno sa jednim bataljonom [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]], uključio u ovaj koncentrični napad u oblasti [[Dragačevo|Dragačeva]]. Kod sela [[Kaona|Kaone]], ove snage uspele su da izdrže celodnevne napade Druge proleterske brigade i zadrže položaje. [[Četvrta proleterska crnogorska brigada|Četvrta proleterska brigada]] tog dana vodila je borbu protiv [[Prvi ravnogorski korpus JVuO|Prvog ravnogorskog korpusa JVuO]] i 1. i 3. bataljona 3. puka [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]]. [[Četnici]] i [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|ljotićevci]] nastojali su da zauzmu Donji i Gornji Dubac, ali su predveče odbačeni, i proterani iz sela Vučkovice, Luke i Osonice. Tokom noći [[8. april|8]]/[[9. april]]a razbijena je i [[Predrag Raković|Rakovićeva]] grupa. Napadi raznorodnih [[Hans-Gustav Felber|Felberovih]] formacija međutim nastavljani su iz raznih pravaca, iz dana u dan. Suzbijajući ove napade srpskih i bugarskih snaga, jedinice [[NOVJ]] manevrisale su neprekidno sa jednog na drugi sektor. U tom periodu - 16. arpila - grupa je dobila i jedinu savezničku pomoć u municiji i materijalu, koju su dopremila dva britanska i dva sovjetska aviona.<ref>Milutin Morača: PETA KRAJIŠKA DIVIZIJA, strana 178</ref> Iz dana u dan, napadi su se pojačavali, i štab borbene grupe bio je suočen sa činjenicom da nije u stanju da ovlada osnovicom sa koje bi ponovio pokušaje forsiranja [[Ibar|Ibra]]. === Prvi pokušaj podrške preko Drine (april 1944) === Usled toga, štab Grupe predložio je [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnom štabu]] da mu odobri prebacivanje na sever, preko [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], uz istovremeno forsiranje [[Drina|Drine]] od strane [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg korpusa]] u istom pravcu. Uz velike rezerve, s obzirom na situaciju [[Treći udarni NOVJkorpusa|Trećeg korpusa]] čije su snage i same bile pod pritiskom ofanzive, Vrhovni štab je ovo na kraju prihvatio. U istočnoj Bosni iz snaga Trećeg korpusa formirana je borbena grupa sastava [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]], koja je dobila zadatak da se izvuče ispod nemačkog pritiska, iz marša forsira [[Drina|Drinu]] u oblasti [[Ljubovija]] - [[Bajina Bašta]] i prebaci se u zapadnu [[Srbija|Srbiju]]. Međutim, nemački štabovi ponovo su bili brži i preokrenuli ovu operaciju u svoju korist. Komandant [[Hans-Gustav Felber|Felber]] je poslao 24. bugarsku diviziju da čvrsto posedne [[Drina|Drinu]]. Sa druge strane, [[5. SS korpus]] znatnim snagama poseo je ključne položaje sa kojih bi [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. diviziji]] presekao odstupnicu sa izbočine u srednjem toku [[Drina|Drine]]. [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. diviziji]] pripremljena je klopka, u koju im je naređeno da uđu. Međutim, komanda i ljudstvo ove dve divizije bilo je na visini situacije, i krajem aprila, nakon složenih borbi, one su se probile nazad u obrast [[Kladanj|Kladnja]]. === Proboj na sever (kraj aprila) === {{izdvojeni citat|Njihov dolazak je dao novu nadu i ohrabrenje narodnom otporu u samoj Srbiji. Ljudi su videli u ovim partizanskim jedinicama ne krvožedne boljševičke bandite, kako su Nemci pokušavali da ih predstave, već napokon zaštitu od četničkog bezakonja i pljačke i sredstvo kojim se Srbi mogu boriti za svoje oslobođenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_4_2.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "Their arrival had given fresh hope and encouragement to the cause of national resistance in Serbia itself. The people saw in these partisan units not the bloodthirsty bolshevist bandits the Germans had tried to paint them, but protection at long last from chetnik lawlessness and robbery and a means whereby Serbs could fight for their liberation."</ref>|[[Basil Davidson]]}} [[20. april]]a počeo je pokret [[Druga proleterska divizije|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizije NOVJ]] iz okoline [[Ivanjica|Ivanjice]] prema dolini [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Situaciju je sada otežavao i znatan broj ranjenika iz prethodnih neprekidnih borbi. Marš se odvijao uz još intenzivnije borbe, uglavnom sa [[Divizija Brandenburg|pukom Brandenburg]], [[četnici]]ma i [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|dobrovoljcima]]. Četnici koji su se borili protiv partizana su bili pod direktnom nemačkom komandom, o čemu svedoči izveštaj [[Jevrem Simić|Jevrema Simića]] generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Vučković sa 130 odabranih četnika stavio se pod komandu nemačkog poručnika Kerpera i nalazi se južno od Jasenova na Beloj Glavi. Naredio sam mu da odmah izađe na Okruglicu i ojača medvede.<ref name="Milovanovic 11_62">[https://www.znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC]</ref>|Izveštaj Jevrema Simića generalu Mihailoviću od 20. aprila 1944.}} [[Druga proleterska divizija]] prešla je komunikaciju [[Užice]] - [[Požega]] noću [[26. april|26]]/[[27. april]]a i u prvim jutarnjim satima [[27. april]]a. Tom prilikom došlo je do više borbi, i uništen je voz. U borbi sa ljudstvom iz voza poginulo je 46 osovinskih vojnika, među kojima 2 nemačka oficira i 6 podoficira; a zarobljeno je 5 Nemaca, 40 bugarskih vojnika i 40 mobilisanih nedićevaca. Na strani [[Druga proleterska divizija|Druge divizije NOVJ]], između ostalih, poginuo je [[Lune Milovanović]], zamenik komandanta [[Druga proleterska brigada|Druge proleterske brigade]]. [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] tokom marša dočekala je bugarsku kolunu u zasei na putu [[Užice]] - [[Čajetina]], nanevši joj znatne gubitke. Na komunikaciju [[Višegrad]] - [[Užice]] izbila je ujutro [[28. april]]a, i uz borbu sa nemačkim oklopnim snagama, do ranog poslepodneva uspela da je pređe sa kompletnom bolnicom. === Borbe između Užica i Valjeva (april-maj) === [[File:Prateća četa Glavnog štaba NOVJ Srbije u rejonu Kadinjača - Ponikve, početak maja 1944.jpg|thumb|Prateća četa Glavnog štaba NOVJ Srbije u rejonu Kadinjača - Ponikve, početak maja 1944.]] {{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci — Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa — Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi — Kažana. Na prostoru Ražana — Kosjerić ima jedan bataljon Nemaca. (...) Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci — Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar, a tada uništi prva, druga a potom peta divizija. U ovom cilju front ostaje prema drugoj diviziji danas u odbrani, dok na ovu diviziju sa zapada napadaju jedan bataljon Nemaca i tri bataljona ljotićevaca a mi je dočekujemo.<ref>AVII, arhivski fond D. M., VK — P--125/1.</ref>|Depeša komandanta Valjevskog korpusa, kapetana [[Neško Nedić|Neška Nedića]], upućena Mihailoviću [[8. maj]]a 1944.}} [[28. aprila]] 1944. kod sela Lelića i na Crnokosi (blizu Koceljeva) četnički Prvi ravnogorski korpus (ojačan sa 20 kamiona nemačke pešadije i nekoliko tenkova), Valjevski korpus, četnička Crnogorska brigada i Sreski odred SDS sreza Crnogorskog, napali su Drugu proletersku udarnu diviziju NOVJ (bez 4. proleterske brigade).{{sfn|Joksimović|1971|p=148}} Odbivši napad, 2. proleterska divizija se probija preko komunikacije Užice — Valjevo i uvukla se prema selu Vardi.{{sfn|Joksimović|1971|p=148}} Od [[30. april]]a ove dve divizije [[NOVJ]] našle su se u oblasti [[Jelova Gora]] - [[Povlen]] - [[Kosjerić]]. Zahvaljujući dobrom obaveštajnom radu, general [[Hans-Gustav Felber|Felber]] bio je u stanju da ovde protiv njih pokrene koncentričan napad prikupljenim svim raspoloživim snagama već [[1. maj]]a. Pored ostalih, uz gotovo komplente nemačke snage iz [[Srbija|Srbije]], ojačane dodatnim delovima, dve divizije [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji|Bugara]], glavninu [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] pod komandom zamenika komandanta pukovnika Tatalovića, u ovom napadu učestvovala je i najveća koncentracija snaga [[JVuO]] od 10 korpusa (uključujući [[Korpus gorske garde|Korpus gorske garde JVuO]], Rudnički, Valjevski, Šumadijsku grupu korpusa...). 1-2. maja 1944. godine na liniji Panina Ravan — Debelo brdo — Stubica (kod Valjeva) jedinice 4. proleterske brigade 2. proleterske udarne divizije NOVJ i Prve krajiške udarne brigade 5. udarne divizije NOVJ, posle nekoliko napada i protivnapadа slomile otpor četničkog Ljerskog korpusa i 4. puka SDK i odbacile ih na Borovnjak.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Zarobljena su 24 četnika, a zaplenjen je 1 mitraljez, 1 puškomitraljez i 25 pušaka.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} [[3. maja]] na planini Bukovi kod Valjeva Nemci i četnici su odbili pokušaj 4. krajiške udarne brigade 5. udarne divizije NOVJ da se probije ka Maljenu. Probila se samo jedna četa koja je zarobila 18 četnika.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Istog dana, u selu Bukovima (kod Koceljeva) 4. bataljon II proleterske udarne brigade 2. proleterske udarne divizije NOVJ napao delove nemačkog 4. puka „Brandenburg“, ali je napad je posle žilave borbe odbijen.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Bataljon je imao 6 mrtvih, 5 ranjenih i 13 nestalih boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Kod Zabave, blizu Valjeva, 4. proleterska udarna brigada 2. proleterske udarne divizije NOVJ slomila otpor nedićevaca i snaga Ruskog zaštitnog korpusa, ali zbog otpora svežih neprijateljskih snaga koje su stigle iz Valjeva i Užica, nije uspela da se probije preko komunikacije Valjevo — Užice.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Neprijatelj je imao oko 44 poginula i ranjena i 2 zarobljena vojnika, a jedinice 4. brigade — 1 mrtvog i 6 ranjenih boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Budući da su grupi nametnute iscrpljujuće borbe koje je prinuđena da prihvati bez jasnog cilja, u štabu je izvršena konsultacija [[3. maj]]a, odlučeno o dekoncentraciji snaga i zatražena intervencija Vrhovnog štaba u pogledu vazdušnog snabdevanja i sadejstva Trećeg korpusa. [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab]] je na ovu intervenciju ponovo naredio prebacivanje [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizije]] preko [[Drina|Drine]]. 4-5. maja u selu Leskovice i na Kraljevom Brdu kod Valjeva 4. proleterska udarna brigada 2. proleterske udarne divizije NOVJ vodila je borbu protiv nemačke borbene grupe „Holman“ i četnika Valjevskog korpusa. Izbačeno je iz stroja oko 20 neprijateljskih vojnika, dok je 4. brigada imala 5 ranjenih boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Međutim, pre nego što je partizansko pojačanje stiglo, usledio je najjači udar [[Hans-Gustav Felber|Felberovih]] snaga na Operativnu grupu NOVJ. [[5. maj]]a, nemačka Borbena grupa "Vajel" (koju čine 2. bataljon [[Divizija Brandenburg|4. puka Brandenburg]], 696. motorizovani bataljon poljske žandarmerije i četnička Crnogorska brigada) napada od prevoja Bukova na položaje 4. krajiške brigade na Drenovačkom kiku, a partizani odbijaju napad.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Istovremeno, borbena grupa "Holman" (koju čine 3 bataljona [[Divizija Brandenburg|4. puka Brandenburg]] i četnički Valjevski korpus) tokom celog dana napada na jedinice [[Četvrta proleterska crnogorska brigada|4. proleterske brigade]] u nameri da zauzme Maglješ-planinu. Osovinske snage su imale 18 mrtvih i ranjenih, a 4. brigada 8 ranjenih boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=149}} Slični napadi odvijali su se i na ostale jedinice. Umesto da proširi manevarsko i operativno područje, Operativna grupa [[NOVJ]] sabijena je na još uži prostor. === Izvlačenje na jug (početak maja) === [[File:Partizani kod sela Semegnjeva (Čajetina), početkom maja 1944.jpg|thumb|Partizani kod sela Semegnjeva (Čajetina), početkom maja 1944.]] {{izdvojeni citat|Pokušaj komunista da prodru u Srbiju sprečili smo... Nemačke snage u ovoj poslednjoj akciji nisu nas ometale... Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram D. Mihailovića potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} [[Hans-Gustav Felber|Felberove]] snage u [[Srbija|Srbiji]] svojim neprekidnim pritiskom uspešno su demonstrirale uzaludnost pokušaja Operativne grupe. Zato je štab operativne grupe doneo odluku o izvlačenju na jug. Noću [[5. maj|5]]/[[6. maj]]a obe divizije bile su na maršu prema planini Tari. Noću [[6. maj|6]]/[[7. maj]]a one su u više kolona prešle cestu [[Užice]] - [[Bajina Bašta]]. [[7. maj]]a bile su ponovo izložene intenzivnim napadima nemačkih snaga, koje su, budući motorizovane, mnogo lakše i brže manevrisale. Tog dana je ponovo ubačen u napad i [[500. SS padobranski lovački bataljon]], koji je u [[Kraljevo|Kraljevu]] pripreman za [[desant na Drvar]]. {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima... U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovine i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 2/1—20.</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_165.htm</ref>|Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 8. maja 1944. Draži Mihailoviću}} Suočena sa rastućim pritiskom, Operativna grupa usmerila se na izvlačenje prema planini [[Golija|Goliji]]. Dve brigade [[Druga proleterska divizija|Druge divizije]] ostale su na [[Tara (planina)|Tari]] radi ispitivanja mogućnosti prebacivanja u [[Šumadija|Šumadiju]], a ostale jedinice sa bolnicom bile u u pokretu prema jugoistoku. Tokom ovog marša i dalje je trajalo neprekidno praćenje uz pokušaje opkoljavanja od strane četničkih i doborvoljačkih snaga uz nešto slabije nemačke i bugarske delove. === Povlačenje u Sandžak (maj 1944) === Slična situacija bila je i sa druge strane Drine. Jake snage [[7. SS divizija|7.]] i [[13. SS divizija|13. SS divizije]] koncentrisale su se na [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. diviziju]], a na desnoj obali [[Drina|Drine]] na utvrđenim položajima čekala ih je ojačana bugarska 24. divizija. Umesto ovladavanja prelazima na [[Drina|Drini]], ove dve divizije bile su ponovo prinuđene da se u teškom borbama izvlače iz klopke. Noću [[11. maj|11]]/[[12. maj]]a odstupile su preko komunikacije [[Sarajevo]] - [[Vlasenica]], čime je ova opcija definitivno skinuta sa dnevnog reda. Konačno, i štab Operativne grupe i štab [[Druga proleterska divizija|Druge divizije]] koja je ostala izdvojena na [[Tara (planina)|Tari]], i [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab]], postali su svesni da su u ovoj operaciji ostali bez realnih dobitnih opcija. [[12. maja]] u 16 časova Štab Operativne grupe primio je od [[Tito|Tita]] direktivu sadržine: {{izdvojeni citat|''"Vaše obe divizije morate odmoriti. Pri tome se oslonite na Peka..."''<ref>Zbornik NOR-a, tom II, knjiga 13, dokument 37</ref>}} [[Peko Dapčević|Peko]], odnosno [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugi udarni korpus]] uspeo je da preokrene u svoju korist istovremeno vođenu nemačko-četničku [[Operaciju Frilingservahen aprila 1944.|operaciju Frilingservahen]], i ponovo ovlada najvećim delom Limske doline. I izvlačenje dveju divizija teklo je kroz stalne borbe. [[15. maj]]a [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] prihvatila je [[Druga proleterska divizija|Drugu]] na prostoru južnog [[Zlatibor]]a, čime je najteža faza prebrođena. Poslednje veliko iskušenje bilo je prelazak ceste [[Prijepolje]] - [[Sjenica]]. Nemci su bili svesni da grupa tuda mora prići, i učinili su sve što su mogli da to iskoriste, utvrđivanjem i bezobzirnim koncentrisanjem snaga. Nakon više oštrih borbi, štab je doneo odluku da [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija]] napadne komunikaciju tokom noći [[18. maja|18]]/[[19. maja]] na najmanje očekivanom mestu, u neposrednoj blizini [[Prijepolje|Prijepolja]]. Ovaj prepad je potpuno uspeo. Njime je do neke mere rastrojena nemačka zaprečna linija i kompromitovan plan, što je olakšalo proboj [[Druga proleterska divizija|Drugoj diviziji]], mada se i on odvijao pod dramatičnim okolnostima, otežan dugačkom i sporom kolonom bolnice. Tokom [[19. maj]]a divizije su ponovo uspostavile vezu, a [[20. maj]]a u 4 časa ujutro prethodnica [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge divizije]] susrela se u Rudopolju kod [[Brodarevo|Brodareva]] sa delovima [[Peta proleterska crnogorska brigada|5. crnogorske brigade]] [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]] - prednjom jedinicom Drugog korpusa koja je vodila borbu na Jadovniku. Tokom dana [[20. maj]]a obe divizije ([[Druga proleterska divizija|2.]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]]) prebacile su se preko mosta u oslobođenom [[Brodarevo|Brodarevu]] na slobodnu teritoriju, čime je operacija okončana. == Posledice == === Vojni ishod === {{main|Treći prodor NOVJ u Srbiju}} [[Datoteka:Milutin Morača.jpg|thumb|Komandant [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije]] [[NOVJ]] [[Milutin Morača]].]] {{izdvojeni citat|„Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj „Grupa Morača“, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega [...].“ <ref>NAW, T-78, Roll 331, 6288808: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 16. maja 1944 (17. maj 1944.).</ref>|Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka od 16. maja 1944.}} Operacija se okončala jasnim neuspehom snaga [[NOVJ]] i uspehom generala [[Hans-Gustav Felber|Felbera]] kao komandanta [[Srbija|Srbije]], odnosno, u celini gledano, uspehom Komande Jugoistoka ([[Armijska grupa F|Armijske grupe F]]). Iako jedinice [[NOVJ]] ni na jednom mestu nisu bile ozbiljnije poražene niti su im naneti teški gubici, one su sprečene u svojoj nameri da su učvrste u [[Srbija|Srbiji]] i stvore stabilnu slobodnu teritoriju na kojoj bi se mogla organizovati vlast NOP-a i koja bi bila relativno sigurna baza za delovanje. Bez krupnijih borbenih jedinica, general [[Hans-Gustav Felber|Felber]] uspeo je maksimalno da iskoristi svoj raznorodni sastav za uznemiravanje, razvlačenje i iscrpljivanje jedinica [[NOVJ]]. Stalnim uznemiravanjem jedinicama [[NOVJ]] oduzeta je inicijativa i sloboda da sami biraju ciljeve svojih akcija i prilagođavaju sredstva. Umesto toga, uglavnom su bili angažovani u nametnutim okršajima. Ukupni gubici Operativne grupe Morača za period od [[14. mart]]a do [[20. maj]]a [[1944]]. iznose 257 poginulih i preko 600 ranjenih, i oko 50 nestalih<ref>Milutin Morača: Peta krajiška divizija - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1985</ref>. Gubici protivničke strane, prema procenama datim u izveštajima jedinica [[NOVJ]] višestruko su veći, ali takve su procene po pravilu nepouzdane i najčešće preterane. [[JVuO|Četničke]] snage takođe su ostvarile taktičku pobedu, ne dozvolivši jedinicama NOVJ opstanak u [[Srbija|Srbiji]]. Međutim to je plaćeno značajnom moralnom cenom i gubitkom političkog ugleda, jer su bili prinuđeni na dugotrajnu i intenzivnu javnu saradnju sa Nemcima, [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji|Bugarima]] i "[[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|dobrovoljcima]]". [[Treći prodor NOVJ u Srbiju|Sledeću operaciju sa istim ciljem]] ova operativna grupa, pojačana [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizijom]], preduzela je, ovog puta uspešno, krajem jula [[1944]], nakon neuspeha [[Andrijevička operacija|operacije Draufgenger]]. === Kompromitacija četnika === {{izdvojeni citat|Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Nemaca i sve veći respekt prema crvenima.<ref name="AVII 2875">AVII, arhivski fond D. M., S — V — 2875.</ref>|Izveštaj kapetana Mitića Draži Mihailoviću od 28. marta 1944.}} Tokom maja 1944. godine [[2. proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] je vodila borbe između Užica i Valjeva, posebno u selima oko Povlena i Poćute.{{sfn|Čitaković|1988|p=242}} Na valjevskoj teritoriji se danima čula velika borba i topovska paljba.{{sfn|Čitaković|1988|p=243}} U Valjevu su se javno ulicama šetali četnici, a valjevska bolnica je bila puna ranjenih Nemaca, ljotićevaca i četnika, nekadašnjih protivnika koji su sada bili jedinstveni u borbi protiv Narodnoslobodilačke vojske.{{sfn|Čitaković|1988|p=243}} Početkom maja 1944. godine, Nemci su istovarili iz voza na železničkoj stanici Babajajić – Ljig municiju za četnike, a obilato su ih pomagali i u naoružanju.{{sfn|Čitaković|1988|p=244}} Prisilno mobilisani regruti koji su bežali iz borbi kod Povlena, na putu za svoja sela pričali su o partizanskoj snazi i borbenosti.{{sfn|Čitaković|1988|p=243}} Istovremeno su svedočili o savezništvu četnika, ljotićevaca i nedićevaca sa Nemcima u borbi protiv partizana.{{sfn|Čitaković|1988|p=243}} Iako su i ranije četnici sarađivali sa okupatorom, ponekad i javno, usled sve otvorenije saradnje četnici su naglo počeli da gube ugled u narodu.{{sfn|Čitaković|1988|p=244}} Nezadovoljstvo kolaboracijom osećalo se i u četničkim redovima. Među četničkim starešinama i borcima česti su bili znaci nediscipline. Jedan komandant je išao toliko daleko da je od Draže Mihailovića tražio objašnjenje "sa kim smo u ratu".<ref name="Milovanovic 11_62"/> === Pad vlade Božidara Purića === {{main|Sporazumi Tito-Šubašić}} Iako su se četnici Draže Mihailovića borili pod komandom Nemaca, emigrantska vlada [[Božidar Purić|Božidara Purića]] je 22. maja 1944. godine naredila da će biti najstrože kažnjeni svi koji se bore u partizanima i da moraju stupiti u četničke redove. Naredba je bacana iz aviona nad okupiranom Jugoslavijom: {{izdvojeni citat|Svim vojnim obveznicima Kraljevine Jugoslavije naređuje se ovim putem da stupaju u oružane snage đenerala Draže Mihailovića, našeg vojnog ministra, radi organizovanja i vođenja oružanog otpora za oslobođenje Otadžbine. Svi vojni obveznici i građani Kraljevine Jugoslavije koji se sada aktivno bore u redovima Josipa Broza Tita dužni su da iste odmah napuste i stave se pod komandu đenerala Mihailovića, jer Josip Broz Tito nije ovlašćen od strane Kraljevske vlade da organizuje i vodi oružane formacije u zemlji. Naredba stupa na snagu odmah. Prestupnici će iskusiti kaznu po odgovarajućim pozitivnim zakonima Kraljevine Jugoslavije.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_66.htm</ref>|VK. br. 713 22. maja 1944. Kairo — Kraljevska Jugoslovenska vlada.}} [[Božidar Purić]] je smenjen sa funkcije istog meseca, a formirana je vlada [[Ivan Šubašić|Ivana Šubašića]], koja je podržala [[NOVJ|Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije]] kao legitimnu oružanu silu (vidi [[Sporazumi Tito-Šubašić]]). === Posleratno suđenje Mihailoviću === {{main|Beogradski proces}} O učešću četnika u borbama na strani okupatora bilo je reči na [[beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine četničkom vođi generalu [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Svedočili su neki od boraca koji su se borili u četničkim jedinicima, na istoj strani sa belogardejcima, ljotićevcima i Nemcima. :Tužilac: U proleće 1944. godine kad ste vodili borbu protiv Druge i Pete divizije NO vojske, na ovom sektoru fronta, koje od okupatorskih snaga su se nalazile sa vama? :Svedok Marković Vojislav: Bio je belogardejski bataljon i bataljon dobrovoljaca. :Tužilac: A na levom krilu jesu li učestvovali Nemci? :Svedok: Jeste, ali zasebno. :Tužilac: A protiv koga ste pucali i vi i Nemci? :Svedok: Protiv Narodnooslobodilačke vojske.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Optuženi Mihailović je njihovu zajedničku borbu protiv partizana pokušao da prikaže samo kao slučajno sadejstvo. [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]] :Pretsednik: Da li se sećate da su prilikom operacija Druge proleterske divizije, koja je iz Sandžaka prodrla u Srbiju u pravcu Užica, Javorski, Zlatiborski i Požeški korpus napali na delove Druge proleterske? :Optuženi Mihailović: Oni su branili taj granični teren. :Pretsednik: Da li vam je poznato da su tom prilikom učestvovale i bugarske jedinice? :Optuženi: Poznato mi je. :Pretsednik: Da li vam je poznato da su u toj operaciji učestvovale Nedićeve trupe i jedinice Srpske državne straže? :Optuženi: To ne znam. :Pretsednik: Da li vam je poznato da su učestvovali ljotićevci? :Optuženi: Možda su. :Pretsednik: Da li vam je poznato da su učestvovali Nemci? :Optuženi: Jeste, samo ne znam u kom broju. Oni su štitili Užice. :Pretsednik: Izlazi li prema tome, da je prilikom prelaska Druge proleterske divizije iz Sandžaka u Srbiju postojala saradnja četnika sa Nemcima i Bugarima? :Optuženi: Saradnja ja mislim da nije. Ona je postojala slučajno. :Pretsednik: Da li je postojalo sadejstvo? :Optuženi: Sadejstvo može da se kaže, saradnja ne.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je utvrdilo da je Mihailović sarađivao sa okupatorom. Osuđen je na smrt i streljan iste godine. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/249.htm Petar Višnjić, Prodor Druge i Pete divizije u Srbiju 1944], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1968. * Jovo VUKOTIĆ, Druga proleterska divizija, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/75.htm Gligorije Gligo Mandić: 17. ISTOČNOBOSANSKA NOU DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1976 * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * [https://www.znaci.org/00001/253.htm Milutin Morača: Peta krajiška divizija] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1985 * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} * Nemački dokumenti - [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_33.htm Dnevni Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 12. marta 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o pokretu 2. i 5. NOU divizije iz istočne Bosne i Sandžaka prema Srbiji] ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_34.htm Naređenje vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 17. marta 1944. nemačkom štabu za vezu pri 1. bugarskom okupacionom korpusu za preduzimanje mera u vezi pokreta 2. proleterske i 5. NOU divizije prema jugozapadnoj Srbiji] ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_37.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 27. marta 1944. Grupi armija »F« o prodoru 2. i 5. NOU divizije i preduzetim protivmerama u operaciji »Kamerjeger« kao i o odbijanju zahteva kvislinške crnogorske vlade za pripajanje Sandžaka Crnoj Gori] ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice - Višegrad] ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad] ** [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_76.htm Informacija vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 30. maja 1944. potčinjenim komandama i ustanovama o iskustvima stečenim u operaciji »Kamerjeger« protiv 2. i 5. NOU divizije] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa] * Četnički dokumenti - [https://www.znaci.org/00001/4_14_3.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3], Vojnoistorijski institut, Beograd ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_99.htm Pismo pomoćnika komandanta 2. dragačevske brigade od 24. marta 1944. komandantu 1. ravnogorskog korpusa o borbama četnika i okupatora protiv jedinica NOVJ na pl. Zlatiboru] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_104.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 30. marta 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi o dobijenim podacima od Nemaca za dejstvo NOVJ u dolini r. Ibra] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_108.htm Obaveštenje komandanta Zlatiborskog korpusa od 7. aprila 1944. potčinjenima o naređenju Draže Mihailovića za borbu protiv NOVJ na pl. Goliji] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_113.htm Naredba Draže Mihailovića od 11. aprila 1944. o postavljenju pukovnika Jevrema Simića za delegata kod Zlatiborskog i Požeškog korpusa radi uspešnije borbe protiv NOVJ između reka Lima i Moravice] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_118.htm Izveštaj komandanta 2. mileševskog korpusa od 14. aprila 1944. Komandi Starog Rasa o borbama protiv delova 2. udarnog korpusa NOVJ u južnom delu Sandžaka i zahtev za pomoć od strane nemačkih trupa] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_119.htm Zapovest komandanta 1. račanske brigade od 17. aprila 1944. komandantima bataljona za posedanje položaja Kršanje - Kaluđerske Bare radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ prema pl. Tari] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_123.htm Zapovest delegata Draže Mihailovića od 20. aprila 1944. koman dantima Zlatiborskog i Požeškog korpusa za posedanje položaja na pravcima Katušnica - Bjeluša i Katići - Bjeluša radi sprečavanja prodora jedinicama NOVJ ka pl. Bjeluši i sadejstvo sa nemačkim i bugarskim trupama u tom cilju] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_125.htm Naređenje komandanta Zlatiborskog korpusa od 21. aprila 1944. načelniku Štaba Grupe račanskih brigada za mobilizaciju četnika i dejstvo preko Drine ka Srebrenici protiv jedinica NOVJ u vezi sa naređenjem Draže Mihailovića] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_126.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 21. aprila 1944. Draži Mihailoviću o borbama protiv jedinica NOVJ kod Ušća u saradnji sa okupatorom] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_129.htm Naređenje komandanta Grupe požeških brigada od 25. aprila 1944. komandantu 2. požeške brigade za posedanje položaja na Kovačici i Drežničkoj Gradini radi sprečavanja prodora jedinicama NOVJ prema komunikaciji Požega - Uzice] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_131.htm Naređenje komandanta Grupe požeških brigada od 28. aprila 1944. komandantu 2. požeške brigade da mobiliše četnike pobegle iz borbe protiv jedinica NOVJ kod Roge] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_133.htm Naređenje komandanta Romanijskog korpusa od 29. aprila 1944. komandantu brigade »Romanija« za sadejstvo sa nemačkim trupama pri napadu na 17. udarnu diviziju NOVJ kod Vlasenice] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_137.htm Naređenje komandanta Kolubarskog korpusa od 4. maja 1944. komandantima brigada za mobilizaciju ljudstva radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ ka pl. Povlenu] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_142.htm Izveštaj pomoćnika komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. maja 1944. komandantu korpusa o rasporedu jedinica i namerama da sa nemačkim i bugarskim trupama napadne jedinice NOVJ kod Semegnjeva] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_143.htm Izvod iz Operacijskog dnevnika Zlatiborskog korpusa od 30. marta do 10. maja 1944. godine] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_144.htm Naređenje komandanta Sreza azbukovačkog od 10. maja 1944. komandantima mesta o stavu prema Nemcima] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_146.htm Zapovest komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 11. maja 1944. komandantima Cerskog i Mačvanskog korpusa za borbu protiv jedinica NOVJ kod Zaovine] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_151.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu Zlatiborskog korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Močioca, Trudova i Dobroselice u saradnji sa nemačkim i bugarskim trupama] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_152.htm Pismo pomoćnika komandanta Zlatiborskog korpusa od 15. maja 1944. načelniku Štaba korpusa o borbama protiv jedinica NOVJ kod Semegnjeva, Jablanice i Visoke] ** [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_157.htm Pismo potpukovnika Zaharija Ostojića od 20. maja 1944. komandantu Drinskog korpusa o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ u Crnoj Gori i istočnoj Bosni] == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Prodori NOVJ u Srbiju]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 24v30fpb86g6toum3si858tdv3yurym 0 169691 42606058 42587955 2026-06-05T22:42:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606058 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Bombardovanje Beograda}} [[File:Savezničko bombardovanje Beograda 1944.jpg|thumb|Savezničko bombardovanje nemačkih položaja u Beogradu 1944.]] [[Savezničke sile|Savezničke]] vazdušne snage su tokom [[1944]]. godine više puta bombardovale nemačka uporišta u [[Beograd]]u. Infrastruktura u Beogradu je sukcesivno bombardovana u aprilu, maju, junu, julu i poslednji put u septembru 1944. godine.<ref>dr Momčilo Pavlović: "Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta" (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)</ref><ref>Richard G. Davis: Bombing the European - Axis Powers A Historical Digest of the Combined Bomber Offensive 1939–1945", Air University Press, Alabama 2008</ref><ref>MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES</ref> Vazdušni udari su bili uvod u konačno [[beogradska operacija|oslobođenje Beograda]] oktobra 1944. Opsežna bombardovanja prouzrokovala su brojne civilne žrtve. Najteže civilne žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja [[16. 4.|16.]] i [[17. 4.|17.]] aprila [[1944]]. godine, što se poklopilo sa pravoslavnim [[Uskrs]]om. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u [[Fođa|Fođi]] na jugu Italije. Samo u udarima 16. i 17. aprila učestvovalo je 600 velikih četvoro-motornih bombardera, koji su ispuštali sa 3000-5000 metara.<ref>Jovan Marjanović, Istorija Beograda, 3 knjiga, 1974, str. 548.</ref> 17. aprila je pogođen i koncentracioni logor [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]], kada je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno. Stanovništvo Beograda je verovalo da je bombardovanje uvod u vojnu invaziju saveznika. Saveznička bombardovanja Beograda (njih ukupno jedanaest, od aprila do septembra 1944. godine), u kojima je stradalo gotovo 1.200 građana, a preko 5.000 povređeno, [[propaganda Nedićeve vlade]] je koristila kao „krucijalni dokaz“ ispravnosti saradnje s nacistima.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-25 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> == Strateški ciljevi == Strateški ciljevi bombardovanja bili su: koloseci Beograd-Sava, Zemunski aerodrom i fabrike aviona Rogožarski i Ikarus. Uništene su u Zemunu fabrike Ikarus, Danubijus, Zmaj, Teleoptik, zemunska železnička stanica i aerodrom. Oštećena je fabrika Rogožarski i stambeni blokovi oko nje, brodogradilište, rafinerija na Čukarici i deo beogradske železničke stanice. Oštećeni su i mostovi na Savi i Dunavu. [[Datoteka:Beograd posle bombardovanja 1944.jpg|minijatura|Beograd posle bombardovanja, 1944 - Pašino Brdo.]] Odabir ciljeva je vršen u konsultacijama sa snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na terenu, koje su Saveznicima prosleđivali [[Josip Broz Tito|Tito]] i [[Koča Popović]]. Pre njih, bombardovanje važnih vojnih ciljeva u Srbiji su tražili još 1942. i 1943. godine [[Jugoslovenska vlada u izbeglištvu]] i komanda [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]], uz pristanak predsednika Ministarskog saveta [[Slobodan Jovanović|Slobodana Jovanovića]].<ref>[http://www.217.26.209.115/glas.php?id=166 Prof. dr Đorđe Stanković: "REVIZIONISTI" I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANjE BEOGRADA 1944. GODINE, Vojnoistorijski glasnik 1-2/2006.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://82.117.206.28/web71.nsf/cb809814dc0d5238c12570c40046d58c/ec9bd6b890479707c12570c4005cd42d?OpenDocument{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{izdvojeni citat|Potrebno hitno bombardovati vojne ciljeve ovamo. U prvom redu Savski most kod Beograda, Borski rudnik, Trepču sem električne centrale, pristanište Metković i električnu centralu Omiš. U mnogome bi diglo moral naših ljudi u narodu. Narod očekuje to. Treba izvršiti narodnu želju. Đeneral Mihailović.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm</ref>|Dražin telegram jugoslovenskoj vladi u Londonu, 9. maja 1942.}} {{izdvojeni citat|Poslednja masovna bombardovanja Nemačke imala su veliko moralno dejstvo na Nemce u Jugoslaviji. Potrebno vršiti bombardovanje vojnih objekata u Jugoslaviji a naročito u Bugarskoj da se kod Jugoslovena podigne moral do vrhunca a kod Bugara potstakne borba protiv Nemaca.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm</ref>|Dražin telegram jugoslovenskoj vladi u Londonu, 8. juna 1942.}} == Ljudske žrtve == [[File:Bekstvo od savezničkih bombi, Beogradska železnicka stanica 1944.jpg|thumb|Bekstvo od savezničkih bombi, Beogradska železnicka stanica 1944]] {{izdvojeni citat|Bombardovan aerodrom u Zemunu, oštećeni hangari, uništeno 3, oštećeno 3 aviona. Bombardovan Beograd: poginulo 13 Nijemaca i 318 stanovnika; veće materijalne štete u centru grada.<ref>[https://www.znaci.org/00002/T78_331/356_726.htm NAW, T-78, Roll 331, 6288627-8]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 17. aprila 1944 (18. april 1944.).</ref>|Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka od 17. aprila 1944.}} Po nemačkim izvorima poginulo je 1.160 Beograđana, 343 nemačkih i 96 italijanskih vojnika, od toga 250 nemačkih vojnika na glavnoj železničkoj stanici, a u skladištu Banovo Brdo 46 Nemaca i 96 Italijana. Povređeno je preko 5.000 civila.{{činjenica}} Prilikom uskršnjeg bombardovanja 1944. godine srušeno je tadašnje porodilište u Krunskoj ulici. Razaranja su bila najveća u oblasti [[Bajlonova pijaca|Bajlonove pijace]] gde je poginulo 200 ljudi od zalutale bombe. Pogođena je [[Palata Albanija]], Terazije, Tehnički i Pravni fakultet, više bolnica i crkava. Na jednoj od neeksplodiranih bombi je bio natpis: „Srećan Uskrs!“.<ref>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Allied_bombing_of_Yugoslavia_in_World_War_II&oldid=834179964]{{Cite journal|last=|first=|date=2018-04-04|title=Allied bombing of Yugoslavia in World War II|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Allied_bombing_of_Yugoslavia_in_World_War_II&oldid=834179964|journal=|language=en|doi=|pmid=|access-date=2018-04-17}}</ref> Prema nemačkim procenama stradalo je oko 4000 ljudi a prema procenama ambasade SAD 2271.<ref>[http://scindeks-clanci.nb.rs/data/pdf/0354-6497/2005/0354-64970502211B.pdf Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 218]</ref> == Materijalna šteta == Nakon oslobađanja Beograda, ambasada SAD je obavila je procenu štete nastale Savezničkim i Nemačkim bombardovanjem. Ukupna šteta nastala bombardovanjem iznosila je 220.150.000 dinara (3.992.000 $ po kursu iz 1939. godine). Od ovog iznosa udeo američkog bombardovanja u stambenoj šteti iznosi 1.222.000, a na stvarima 1.270.000 $. Radi poređenja, šteta nastala jednodnevnim [[bombardiranje Beograda u Drugom svjetskom ratu|nemačkim bombardovanjem 1941.]] godine procenjena je na 1.100.000 $.<ref>[http://scindeks-clanci.nb.rs/data/pdf/0354-6497/2005/0354-64970502211B.pdf Dr Mile BJELAJAC: DOKUMENTI O ŠTETAMA NASTALIM BOMBARDOVANJEM BEOGRADA 1941–1944. strane 217 i 218]</ref> == Propaganda Nedićeve vlade == {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} [[Datoteka:Bombardovanje beograda 1944 naci plakat.jpg|mini|[[Nedićeva propaganda]] plakat povodom savezničkog bombardovanje Beograda 1944.]] [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića]] je povodom bombardovanja vodila propagandu protiv zapadnih saveznika ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]) da bombarduju Srbiju samo da bi naneli štetu Srbima. Na plakatima je često prikazivan krvoločni [[Britanija|britanski]] [[premijer]] [[Winston Churchill|Vinston Čerčil]]. Na jednom od plakata, [[Winston Churchill|Čerčil]] je prikazan u lekarskom mantilu, sa papirom na kojem piše da su svi narodi dužni da Engleskoj daju sva blaga u miru, a svoje živote u ratu. Nedićeva propaganda je optuživala [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Veliku Britaniju]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], kao i [[komunizam|komuniste]], da se nalaze u rukama ,,[[Jevreji|jevrejskih]] moćnika“, koji upravljaju svetom. U Srbiji i dalje postoji stereotip da su saveznici bombardovali Srbiju namerno, bezrazložno, da bi naneli štetu Srbima.<ref name="Stokić"/> Pritom se prenebregava činjenica da su Saveznici vodili sveobuhvatnu kampanju sistematskog uništavanja nemačkih – a ne srpskih – uporišta na čitavom prostoru Balkana (od Rumunije do [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]).<ref name="Stokić">[http://pescanik.net/2009/06/saveznicko-bombardovanje-srbije/ Zoran Stokić, Savezničko bombardovanje Srbije]</ref> == Spomen groblje žrtava bombardovanja == U okviru kompleksa beogradskog Novog groblja, [[1966]]. godine formirano je Spomen groblje stradalih u savezničkom bombardovanju Beograda na Uskrs, [[16. 4.|16. aprila]] [[1944]]. Autorka Spomen groblja bila je arhitekta [[Milica Momčilović]]. Petnaest mermernih ploča nalaze se na jedanaest ozidanih betonskih humki koje podsećaju na rovove u kojima su primarno sahranjivani postradali. Na posebnim pločama ispisana su imena 313 identifikavanih žrtava i podaci o 78 neidentifikovanih žrtava muškaraca, 71 žene i 16 dece. == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Operacija Ratweek]] * [[Beogradska operacija]] * [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] * [[Savezničko bombardovanje Wehrmachta u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == {{Portal|Beograd}} * [http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/_params/download_command/attachment/file_command/download/file_id/9940/file_type/oFile/modul/Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul.html Komnen Pijevac (Arhiv Jugoslavije), ''Prva reagovanja predstavnika Vlade Kraljevine Jugoslavijena i anglo-američko bombardovanje Beograda 1944''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217075511/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-cyrillic/home/_params/download_command/attachment/file_command/download/file_id/9940/file_type/oFile/modul/Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul.html |date=2009-12-17 }} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Historija Beograda]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Delovanje savezničkog vazduhoplovstva u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[he:הפצצת בלגרד במלחמת העולם השנייה]] ci9wccfmjt7zo5o4az50da0zkliavrf 0 170122 42605858 42604323 2026-06-05T22:04:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605858 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Rade Azanjac na zboru kod Čačka 1941.jpg|minijatura|[[Rade Azanjac]] govori na ustaničkom zboru u šumi kraj Čačka.]] [[Datoteka:Ratko Mitrović u oslobođenom Čačku 1941.jpg|thumb|[[Ratko Mitrović]] na zboru u oslobođenom Čačku, oktobra 1941. godine]] Partizansko-četničke snage su 1. oktobra [[1941]]. oslobodile Čačak, a potom je formirana zajednička komanda mesta. Partizanski predstavnik je bio [[Milenko Nikšić]] (komandant Ljubićkog NOP odreda) a četnički – kapetan [[Bogdan Marjanović]].<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_9.htm</ref> Nakon oslobođenja Čačka, došlo je do četničko-partizanskog sukoba. U sklopu opšteg [[Napad četnika na Užičku republiku|napada četnika na Užičku republiku]], četničke snage napale su i partizane u Čačku. Ubrzo potom, Čačak su ponovo okupirali Nemci. == Oslobođenje Čačka == General [[Franz Böhme|Franc Beme]], komandant Srbije, naredio je [[28. 9.|28. septembra]] napuštanje Čačka, koje je obezbeđeno intervencijom motorizovane kolone iz Kraljeva. U samom Čačku nije bilo bitke sa Nemcima: {{izdvojeni citat|... sa sigurnošću zna da u borbama za oslobođenje Čačka nije poginuo, niti je ranjen ni jedan pripadnik partizana ni četnika. Tog 1. oktobra u Čačku je poginulo od bombardovanja nemačke avijacije devet građana. Pre toga, 24. septembra, na planini Jelici, gde je bio logor četničkih jedinica Nemci su izvršili artiljerijski napad poginula su četiri četnika, a jedan je drugog dana kao ranjenik umro u gučkoj bolnici. Bili su to: Antonije Biorčević iz Dragojevca, Radisav Đoković, Mirko Radulović i Momir Poledica iz Trešnjevice. Od bombardovanja nemačkih aviona na Zdravljaku na Jelici 29. septemra poginuo je i Gvozden Rosić, iz Rtiju.<ref name="znaci.net">Radisav S. Nedović, Pantelija M. Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006. https://www.znaci.org/00001/38_9.htm</ref>}} Neki navode da je prilikom oslobođenja Čačka zarobljeno 50 nemačkih vojnika<ref>Goran Davidović, Miloš Timotijević, ''Osvetljavanje istine. Dokumenta za vojnu i političku istoriju Čačka 1938-1941'', Čačak, 2006.</ref>, što drugi osporavaju: {{izdvojeni citat|Netačne su i tvrdnje da je pri oslobođenju Čačka zarobljeno 50 nemačkih vojnika... Savremenici znaju da je po oslobođenju Čačka u gradu ostao samo jedan nemački vojnik, koji se bio prikrio u zgradi gimnazije, u prostorijama gde je lagerovan ugalj...<ref name="znaci.net"/>}} U kasarni u Čačku jeste bio smešten logor za zarobljene nemačke vojnike na ustaničkoj teritoriji, uglavnom zarobljene kod Gornjeg Milanovca.<ref>Goran Davidović, Miloš Timotijević, Osvetljavanje istine. Dokumenta za vojnu i političku istoriju Čačka 1938-1941, Čačak, 2006.</ref> Nakon oslobođenja, u Čačku je uspostavljena zajednička partizansko-četnička komanda grada. == Četnički napad na partizane == {{main|Napad četnika na Užičku republiku}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Protest protiv međusobnog ubijanja, Čačak novembar 1941.]] [[Datoteka:Cacak 1941.jpg|minijatura|Posle četničkog napada, građanke i građani Čačka protestuju noseći transparent sa natpisom: "Mi, majke, žene i sestre tražimo obustavu bratoubilačke borbe." Prema Dnevniku Vladimira Dedijera, četnici su pucali na kolonu.]] === Odbijanje naređenja za napad === U Čačku je ubrzo došlo do borbi između partizana i četnika. Četnički napad na partizane u Čačku bio je predviđen da se izvrši u isto vreme kada četničke jedinice budu [[Operacija Užice|napadale Užice]]. Noću 1/2. novembra pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] naredio je majoru [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]], komandantu četničkih snaga u opsadi Kraljeva, da "odmah u toku noći, pod okriljem mraka" napusti položaj prema Nemcima i napadne partizanske položaje u Čačku i okolini.<ref>Naređenje je citirano na suđenju D. Mihailoviću: »... 1) Odmah i u toku noći, pod okriljem mraka, povući glavninu naših snaga sa Kraljeva, ostavljajući najnužnije delove radi prikrivanja odsustva trupa pred neprijateljem. 2) Pravac kretanja Čačak. Raspored kretanja izvršiti lično, zauzeti Čačak i obezbediti ga sa užičkog pravca. Partizansku Komandu razoružati i poslati je na Ravnu Goru. 3) Drugi deo posade skinuti sledeće noći i rasporediti je tako, da razoruža partizansko osoblje i ljudstvo, ukoliko se ne bi dobrovoljno stavilo pod komandu Jugoslovenske vojske u Otadžbini...« Stenografske beleške, str. 407—409</ref> Trebalo je: {{izdvojeni citat|Zauzeti Čačak i obezbediti ga sa užičkog pravca. Partizansku komandu razoružati i poslati na Ravnu Goru.<ref>Живота Марковић, н.д, стр. 372.</ref>}} U to vreme, četnici i partizani su zajedno vodili borbe protiv Nemaca na frontu kod Kraljeva. Većina boraca četničkih odreda, kao i Đurić lično, bili su protiv ovakve Mihailovićeve odluke. Major Radoslav Đurić ovo naređenje nije izvršio, već je obavestio saborce iz Štaba [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] o tome. Na posleratnom suđenju Draži Mihailoviću, major Đurić je govorio o tome zašto nije mogao izvršiti Mihailovićevu naredbu: {{izdvojeni citat|Nije se moglo izvršiti kada smo vodili jednu veliku borbu sa okupatorom gde su bile i zajedničke kolone i zajedničke ambulante i zajednički lekari i izmešane jedinice. Nije se moglo nikako dopustiti da se u toku borbe sa okupatorom napadne jedna strana jer su borci i jedne i druge strane bili za saradnju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1399-1402.</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} Štab [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] je o ovome odmah izvestio [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]], nakon čega je dogovoreno da major Đurić lično ode kod pukovnika Mihailovića i interveniše da povuče izdato naređenje. Mihailović je ostao pri svojoj odluci o napadu na Čačak. On nije bio zadovoljan ponašanjem majora Đurića, pa je u ličnoj belešci zapisao: {{izdvojeni citat|Đurić samo sa partizanima. Naređenje za deblokadu Kraljeva pokazao [[Momčilo Radosavljević|Molu]] i odgodio napad na Čačak za 3 dana pozivajući za to vreme komuniste na večeru. Posle toga oni napali. Jednoj četi partizana čak i vratio oružje. Da se više ne upotrebljava u srezu trnavskom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 1, reg. br. 17/3</ref>|[[Draža Mihailović]]}} 3. novembra 1941. usledila je nova Mihailovićeva zapovest za napad na partizane u Čačku.<ref>Arhiv VII, Ča, mf. Lok. muz. 2/749—752</ref> Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović tražio je noću 3. novembra od poručnika Uroša Katanića da napadnu Čačak, ali on je izjavio da mu je ljudstvo umorno. Sutradan, 4. novembra poručnik Uroš Katanić je odbio još tri naređenja da zajedno sa kapetanom Bogdanom Marjanovićem povede svoje ljude u napad na Čačak.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_21.htm Izveštaj komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. Draži Mihailoviću o situaciji pred napad na Čačak]</ref> Konačno, pukovnik Mihailović je poverio zadatak napada na Čačak kapetanu [[Jovan V. Deroko|Jovanu Deroku]], komandantu artiljerije i načelniku Štaba četničkih snaga na kraljevačkom frontu.<ref>Stenografske beleške, str. 407—409</ref><ref>dr J. Marjanović, Prilozi, str. 212 i 312</ref> === Partizansko preuzimanje grada === [[File:Zaplenjen nemački kamion u Čačku 1941.jpg|thumb|Grupa boraca čačanskog partizanskog odreda na zaplenjenom nemačkom kamionu u borbama za oslobođenje Čačka.]] Četničke snage, povučene sa kraljevačkog fronta, su usput napadali partizanska uporišta u selima između Kraljeva i Čačka. 4. novembra kod sela [[Samaila|Samaile]] četnici su napali partizanski tenkovski vod, zaplenili [[tenk]] i ubili komandira voda Srećka Nikolića. Istog dana napali su i posadu partizanskih topova kod Mrčajevaca, zaplenivši topove. Istovremeno, Trnavski bataljon Čačanskog partizanskog odreda, takođe povučen sa kraljevačkog fronta, sukobio se sa četničkim predstražama kod Čačka.<ref>Istorijski arhiv KPJ, tom I, knj. 1, str. 258</ref> Partizanske vođe su tom prilikom proglasili komandanta četničkih odreda Čačak Bogdana Marjanovića kao glavnog krivca i osudili ga na smrt (u odsustvu).<ref name="ReferenceA"/> U samom Čačku, partizani su razoružali četnike i preuzeli vlast (pre toga je postojala zajednička komanda mesta). [[Datoteka:Ratko Mitrović Čačak 1941.jpg|minijatura|Politički komesar Čačanskog odreda [[Ratko Mitrović]] govori borcima u Čačku.]] Četnička strana navodi da su 4. novembra partizani u Čačku razoružali odred od 100 četnika, neke ubivši, nakon čega su ovladali gradom. Istoga dana partizani su pohapsili porodice četnika u Čačku i 7 oficira koji su zaostali u gradu.<ref name="ReferenceB">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_22.htm Pismo komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. političkom komesaru Čačanskog NOP odreda povodom sukoba između četnika i partizana</ref> Partizanska strana navodi da je hapšenje "desetak četničkih oficira i njihovih porodica" usledilo kao reakcija na hapšenje [[Momčilo Radosavljević|Momčila Radosavljevića]], komandanta [[Čačanski NOP odred|Čačanskog partizanskog odreda]], koji je 5. novembra otišao u četnički štab na periferiji Čačka radi pregovora o smirivanju situacije.<ref>Opširnije, vidi istorijski arhiv KPJ, tom I, knj. 1, str. 257; Arhiv VII, ANOR, k. 1983, reg. br. 1—68/1.</ref> 6. novembra 1941. komandant čačanskih četnika [[Radoslav Đurić]] piše političkom komesaru čačanskih partizana Ratku Mitroviću: {{izdvojeni citat|Na dan 4. ov.m. zloupotrebivši poverenje Četnika, partizani u Čačku su razoružali odred od 100 ljudi (četnika), kojom prilikom je poginulo više naših ljudi i tom prilikom zauzeli Čačak. Istoga dana jedinice partizana otvorile su vatru iz mitraljeza na odred četnika koji je trebao da uđe u Čačak, kojom je prilikom teško ranjen 1 oficir i više vojnika. Istoga dana partizani su pohapsili sve porodice četnika u Čačku i 7 oficira koji su zaostali u gradu.<ref name="ReferenceB"/>|Pismo komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. političkom komesaru Čačanskog NOP odreda}} U izveštaju Draži Mihailoviću od 6. novembra 1941. komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović takođe govori o međusobnim hapšenjima u Čačku: {{izdvojeni citat|U samoj varoši Čačku partizani su ponovo pohapsili viđenije trgovce i oficire koji nisu uspeli da se izvuku. Njihov glavni komandant trupe zvani »Molo« kao i Vuk Stojić i Đurakić, komesari i mračni tipovi pored još dosta njihovih vođa uhapšeni su. Zato oni su sinoć pohapsili sve oficirske porodice u varoši.<ref name="ReferenceA"/>|Izveštaj komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. Draži Mihailoviću o situaciji u Čačku}} === Derokov napad na Čačak === [[Datoteka:Jovan Deroko.jpg|minijatura|185px|[[Jovan V. Deroko]], vođa četničkog napada na Čačak.]] Ujutru 6. novembra 1941. godine je stiglo novo naređenje Draže Mihailovića za napad na Čačak, koji bi vodio [[Jovan V. Deroko]] uz podršku artiljerije: {{izdvojeni citat|»Nastanite što pre da ovladate Čačkom i kapetanu Deroku prenesite potrebno za ovo. Kapetan Derok treba sa 2/3 svoga ljudstva sa topovima, bornim kolima skinutim sa položaja kod Kraljeva da odmah ovlada Čačkom. Sa 1/3 da obezbedi pravac prema Raškoj i pravac Kraljevo—Čačak prelazeći u najuporniju odbranu na rečenim pravcima. Vrlo hitno.« <ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_20.htm Naređenje Štaba četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku]</ref>|Naređenje Draže Mihailovića od 5. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku}} Partizani u Čačku su i dalje pokušavali da učine neke ustupke četnicima, sa željom da pregovaraju. Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović ovo je video kao znak slabosti, zaključivši da su "partizani obezglavljeni" i uplašeni pa je "''sve to odbio postavljajući im zahteve za koje sam bio siguran da neće prihvatiti, jer bi to značilo njihovu kapitulaciju i polaganje oružja''."<ref name="ReferenceA"/> 6. novembra, Radoslav Đurić je prosledio Ratku Mitroviću [[ultimatum]] kojim se, između ostalog, traži: {{izdvojeni citat| 1. Preformiranje partizanskih jedinica koje su dosada bazirale na političkoj osnovi u postojeće vojno-četničke odrede pod komandom pukovnika gosp. Draže Mihailovića, koji je zato naimenovan ukazom NJ.V. Kralja. <br /> 3. Ukidanje narodno-oslobodilačkih odbora. <br /> 4. Pošto je naša država monarhija, to svaki mora da prizna Nj. V. Kralja i da se za njega i otadžbinu bori protiv okupatora. <br /> 6. U vojničke redove ulazi se sa činom koji je imao u vojsci. <br /> 9. Rok odgovora do 16 časova danas.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_23.htm Ultimativni uslovi sporazuma komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. komandantu Čačanskog NOP odreda]</ref>}} 6. novembra 1941. godine u 16 časova započeo je četnički napad na Čačak. [[Jovan V. Deroko]] je poseo topovima položaj na [[Ljubić (Čačak)|Ljubiću]] u nameri da izvrši bombardovanje [[Čačak|Čačka]] kojeg su držali partizani. Partizanska izvidnica otkrila je Derokov položaj, nakon čega je došlo do borbe na Ljubiću u popodnevnim časovima. U borbi je poginuo četnički komandant [[Jovan V. Deroko]], nakon čega su partizani preoteli, odnosno povratili zaplenjene topove.<ref>Istorijski arhiv KPJ, »Borba« 1941, Beograd 1949 — dalje: Istorijski arhiv KPJ — tom I, knj. 1, str. 267 i 258</ref> 7. i 8. novembra su vođene presudne borbe za grad. Tokom dva dana partizani su odbili nekoliko četničkih juriša na grad. Posle žestokih okršaja u zoru 8. novembra, partizani su uspeli da prinude četničke snage na povlačenje prema planini Jelici i Ravnoj gori. Obe strane imale su značajne gubitke. U toku borbi partizani su zarobili veći broj četnika (obično se navodi 400 zarobljenika). Osim oficira i žandarma, svi su pušteni kućama, dok je manji broj pristupio partizanima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/51_8a.pdf Милојица Пантелић, Радован М. Маринковић, Владимир Никшић, Чачански НОП одред "Др. Драгиша Мишовић", Чачак, 1982], стр. 220-227.</ref> Ovakva odluka bila je u skladu sa naredbom Vrhovnog štaba NOPOJ od 8. novembra 1941. o zabrani odmazdi i mučenja: {{izdvojeni citat|U vezi sa poslednjim događajima, u kojima su vojno-četnički odredi istupili sa oružanim snagama protiv partizanskih odreda - događaju se mnogobrojne pojave zverskog mučenja, prebijanje i ubijanje naših partizana i kurira od strane raznih okorelih zlikovaca koji se nalaze u tim odredima, upućuje se sledeće naređenje svim našim odredima: I. Pod pretnjom smrtne kazne zabranjuje se odgovarati na te zločine postupcima koji nisu dozvoljeni u partizanskim redovima. a) maltretiranje, prebijanje ili bilo kakvo ispoljavanje lične mržnje prema zarobljenicima koji padaju u naše ruke. b) apsolutnoje nedozvoljeno maltretiranje i zlostavljanje stanovništva na onim područjima gde se vode borbe, iako ono nije naklonjeno nama. Zarobljeni neprijateljski oficiri i vojnici imaju se stražarno sprovesti najbližim partizanskim komandama, koje će onda same preuzeti istragu protiv pojedinaca iz redova zarobljenika za koje se neophodno dokaže da su vršili bilo kakva zverstva ili nedela.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_2_2_1.pdf Zbornik NOR-a, II/2, Beograd, 1954], str. 82.</ref>}} Istovremeno četničke jedinice su napale partizane u G. Milanovcu i pripremale napad na Guču od koga su odustale zbog toga što su gučki četnici odbili da učestvuju u napadu (partizane u Guči napali su 19. novembra<ref>Arhiv VII, A NOR, k. 1983, reg. br. 1/1</ref>). == Pozadina sukoba == {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} Dok su četničke jedinice vodile ove borbe, Draža Mihailović je ugovarao sastanak sa predstavnicima nemačkih okupacionih snaga radi sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana. U nemačkom izveštaju kapetana Matla svojim pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. godine stoji da su razgovori sa predstavnicima Draže Mihailovića u toku, i da se njegovi odredi stavljaju na raspolaganje protiv komunista: {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Dragoljuba Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim [[Wehrmacht]]om.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ratko Mitrović]] * [[Jovan V. Deroko]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Čačanski partizanski odred]] * [[Užička republika]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_20.htm NAREĐENJE ŠTABA ČETNIČKIH ODREDA OD 6. NOVEMBRA 1941. ZA NAPAD NA PARTIZANE U ČAČKU] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] 7q173qi8wzicvgtmmktmx72tm48l602 0 170130 42605891 42604340 2026-06-05T22:04:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605891 wikitext text/x-wiki {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = | background color = | total_width = 375px | caption_align = center | image1 = Draza Mihailovic,1943.jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = Četnički vođa [[Draža Mihailović|Mihailović]] | image2 = Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg | alt2 = | link2 = | thumbtime2 = | caption2 = Partizanski vođa [[Tito]] }} '''Sastanak u Brajićima''' je bio sastanak [[partizan]]a i [[četnik]]a na najvišem nivou na kojem je sklopljen sporazum o zajedničkoj borbi protiv okupatora. Sastanak je održan [[27. oktobra]] [[1941]]. godine u četničkom štabu u selu [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajići]] kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]], na inicijativu partizanskog rukovodstva. Partizansku delegaciju su činili: [[Josip Broz Tito]], [[Mitar Bakić]] i [[Sreten Žujović]]. Četničku delegaciju su činili: [[Draža Mihailović]], [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]] i kapetan [[Milorad Mitić]]. Tito je tražio da razgovorima prisustvuje i britanski oficir za vezu [[Bil Hadson]], ali je Mihailović to odbio, pa je Hadson sve vrijeme sjedio u drugoj sobi.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/5_3.htm</ref> Razgovori u Brajićima bili su poslednji pokušaj da se organizuje zajednička partizansko-četnička komanda. Sklopljen je privremen sporazum. Tito je podneo Mihailoviću pismene predloge u 12 tačaka, od kojih četnički predstavnici nisu prihvatili zajedničku oružanu borbu protiv neprijatelja, zajedničko snabdevanje partizanskih i četničkih jedinica, obrazovanje [[narodnooslobodilački odbor|narodnih vlasti]] na oslobođenoj teritoriji ni dobrovoljnu mobilizaciju; po ostalim tačkama sporazum je, uglavnom, postignut.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. l, dok. br 70, dr J. Marjanović, Ustanak u Srbiji, str. 313—320</ref> Na sastanku je načelno garantovao održavanje ''statusa qou'' u međusobnim odnosima i sugerisao izbegavanje sukoba, dok se partizanska strana obavezala da je ispuniti određene isporuke četničkoj strani (1.200 pušaka, municiju i izvesna novčana sredstva).<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 244.</ref> Inače, u svim pregovorima između [[NOP|narodno-oslobodilačkog]] i četničkog pokreta uvek je sporno pitanje bilo organizacija [[vlast]]i na oslobođenoj teritoriji.<ref>Opširnije o tome, vidi dr J. Marjanović, Ustanak u Srbiji, str. 300.</ref> == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} {{izdvojeni citat|Propali višenedeljni pregovori između Mihailovića (vođa četničkog pokreta, koji su verni kralju) i Tita (vođa komunističkih partizana u Jugoslaviji) u vezi mogućnosti zajedničke borbe protiv okupatora i to zato, jer su postavljeni takvi uslovi, koje Mihailović nije mogao da prihvati.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 26. oktobara 1941.}} Nakon dvadesetodnevnih pokušaja da ugovore sastanak sa najvišim četničkim vođstvom, predstavnici partizanskog Vrhovnog štaba, uspeli su da izdejstvuju sastanak na kome su prisustvovali Josip Broz Tito i Draža Mihailović. Sastanak je održan u Brajićima, u blizini [[Ravna Gora|Ravne gore]] 26. oktobra 1941. godine.<ref>Живота Марковић, Партизанско-четнички односи и привремена сарадња у Србији 1941. године, Ужице, 2010, стр. 310-312.</ref> Osnova za pregovore bilo je pismo sa 12 tačaka koje je Tito 20. oktobra 1941. uputio Mihailoviću, sa predlogom o sklapanju sporazuma i zajedničkoj saradnji.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_2_2_1.pdf Zbornik NOR-a, II/2, Beograd, 1954.]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 78.</ref> === Saradnja četnika sa Nedićevom vladom === {{main|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} Odmah po obrazovanju "[[vlada nacionalnog spasa|Vlade nacionalnog spasa]], kod Nedića su došli Mihailovićevi izaslanici na pregovor koji su trajali od 29. avgusta do 5. septembra 1941. godine.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Delegaciju su činili [[Aleksandar Mišić]], [[Radoslav Đurić]]<ref name="Milovanović"/> i Pavlović.<ref name="Saslušanje"/> Prema Nedićevom svedočenju, između Mihailovićeve delegacije i njega je postignut sporazum o zajedničkoj borbi protiv partizana, davanju novčane pomoći, određivanju oficira za vezu i kasnijem formiranju zajedničkog operativnog plana.<ref name="Saslušanje"/> Sporazum o saradnji između Nedića i Mihailovića je sadržao sledeće stavke: {{izdvojeni citat| * Da Nedićeva vlada i pukovnik Mihailović sarađuju u borbi protiv partizana u cilju njihovog uništenja; * Da Nedićeva vlada izda odmah novčanu pomoć Mihailoviću za plate oficirima i podoficirima, i za ishranu vojske; * Da Nedić odmah odredi oficira za vezu koji će biti stalno pri štabu pukovnika Mihailovića; * Da Nedić izdejstvuje kod Nemaca da ne gone Mihailovića i njegove četnike; * Da posle formiranja vladinih odreda koordinirano čiste Srbiju od partizana; * Da posle uništenja komunista u Srbiji Nedićeva vlada ukaže pomoć Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori.<ref name="Presuda"/><ref name="Milovanović"/>|Sporazum o saradnji između Nedića i Mihailovića od septembra 1941.}} Nakon sklapanja sporazuma Nedić je odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom izdejstvovao preko nemačke komande da Nemci ne progone četnike Mihailovića.<ref name="Presuda"/> On je obavestio nemačkog zapovednika Srbije generala [[Heinrich Danckelmann|Dankelmana]] o dolasku delegacije i postignutom dogovoru. Rekao je Dankelmanu da Mihailović traži legitimaciju četnika, da se mogu nesmetano kretati bez bojazni od gonjenja od strane Nemaca, da bi mogli voditi borbu protiv komunista. Dankelman je odmah to prihvatio i izdao naređenje u tom smislu nemačkim jedinicama.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11.htm Milovanović, Nikola: Draža Mihailović], Beograd, PEGAZ 1991. - [https://www.znaci.org/00001/11_4.htm glava 4]</ref> === Četničko-partizanski sukob === {{main|Četničko-partizanski sukob}} [[Četničko-partizanski sukob]] je sve više izbijao na površinu među ustanicima. Prisustvo britanskog oficira [[Bil Hadson|Bila Hadsona]] u ovom području donekle je uticalo na obuzdavanje Mihailovića, koji je bio podstaknut izveštajima da ima podršku jugoslovenske vlade u Londonu kao glavni vođa otpora u zemlji. Hadson je imao zadatak da ujedini dva pokreta otpora, ali Mihailović ga je isključio iz pregovora u Brajićima.<ref name="znaci.net"/> Tito je bio spreman da se formira zajednički operativni štab, ali nije imao nameru da se bilo na koji način stavi lično pod Mihailovićevu komandu, niti je bio spreman da odobri odluku Mihailovića da odustane od napada na nemačke okupatorske jedinice, što je ovaj pravdao sve težim represalijama protiv stanovništva.<ref name="znaci.net"/> Četnički kapetan [[Vučko Ignjatović]] je "mrzeo partizane koliko i Nemce" i predlagao Mihailoviću da Titu postavi zasedu na povratku iz Brajića.<ref>Zvonko Vučković, n.d., 154.</ref> == Titov identitet == [[Josip Broz]] se po izlasku iz Beograda na slobodnoj teritoriji pojavljuje pod nadimkom Tito, bez navođenja imena i prezimena. Titovo ime i prezime nije bilo poznato ni partijskom članstvu, a kamoli širim krugovima. Prilikom razgovora Tita i Mihailovića u Struganiku, Mihailović je bio mišljenja da je u pitanju [[Rus]]. [[Dragiša Vasić]], koji je prisustvovao sastanku u Brajićima, smatra da je Tito krio svoje pravo ime da ne bi izazvao neprijateljstvo Srba koji su u [[Hrvati]]ma gledali krvnike zbog genocida u NDH. Po Vasiću, Titov naglasak je bio više [[ruski]] nego [[hrvatski]], iz čega je izvlačio zaključak da je on morao duže vremena provesti u [[SSSR]]-u. [[Propaganda Nedićeve vlade|Kvislinška i nemačka propaganda]] širile su jedno vreme glasine da se na čelu partizanskih odreda nalazi Vladimir Lebedev, savetnik poslanstva SSSR-a u Beogradu.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Posledice == Neposredno po sklapanju sporazuma, Vrhovni štab NOPOJ je četničkoj strani isporučio 500 pušaka i 24.000 puščanih metaka, a četničkoj komandi u Požegi 5.000&nbsp;kg žita.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 70</ref> === Ponuda Mihailovića Nemcima === {{main|Sastanak u Divcima 1941.}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref name="Matl">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} U vreme pregovora o saradnji između partizana i četnika u selu Brajići, opunomoćenici D. Mihailovića su u Beogradu vodili preliminarne razgovore sa predstavnicima nemačkih vojnih vlasti o zajedničkoj borbi protiv partizana. Pozadinu četničkog ponašanja najbolje otkriva veza koju je Mihailović prethodno uspostavio sa Nemcima, preko svojih ovlašćenih predstavnika. Dan posle razgovora sa Titom u Brajićima, 28. oktobra 1941, pukovnik [[Branislav Pantić]] izjavio je oficiru [[Abver]]a [[Jozef Matl|Jozefu Matlu]] da je od strane Mihailovića opunomoćen da stupi u vezu sa nemačkim instancama kako bi im se četnički odredi Jugoslovenske vojske stavili na raspolaganje u cilju savlađivanja komunizma u Srbiji. Mihailović je jamčio da će srpski prostor istočno i zapadno od Morave očistiti od komunista. Zauzvrat je očekivao da Nemci obustave kaznene akcije protiv srpskog stanovništva i masovna streljanja na područjima koja drže njegovi odredi.<ref name="Petranović"/> Pukovnik Mihailović se, s tim u vezi, kasnije sastao sa nemačkim predstavnicima 11. novembra 1941. u selu [[Divci (Valjevo)]].<ref>O pripremama, toku i rezultatima tih pregovora vidi: Prilog II, dok. br. 1—7, Zbornik NOR-a, tom' XII, knj. 3, dok. br. 156.</ref> === Četničko-partizanski sukob === {{main|Četničko-partizanski sukob}} Partizani navode da se četnici nisu držali sklopljenog sporazuma. Još iste noći 27/28. oktobra četnici su oteli [[Milan Blagojević|Milana Blagojevića]], komandanta 1. šumadijskog partizanskog odreda, i kasnije ga mučki ubili. Blagojević je u Požegi, na putu za Čačak izvučen iz voza, zatvoren, mučen i ubijen 28. oktobra 1941. godine. Već sutradan izbio je incident kada je delegacija [[VŠ NOPOJ]], po povratku u Užice, naišla na minirani most kod Požege, i samo zahvaljujući Titovoj intervenciji nije došlo do težih posledica.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok br. 69, 70 i 72; dr J. Marjanović, Ustanak u Srbiji, str. 333—339</ref> Četnici, s druge strane, navode da su vođi partizanskih odreda na sve moguće načine ometali su izvršenje ovog sporazuma, te da umesto da iz Užica šalju naoružane ljude na front prema neprijatelju oni su ih slali na Požegu da se dočepaju vlasti.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> [[William Deakin]] navodi da u danima koji su usledili posle sastanka s Titom u Brajićima, ohrabren od svojih savetnika, Mihailović je podstakao prve otvorene oružane sukobe između svojih jedinica i nekih partizanskih grupa koje su još bile nezvanično združene s njegovim. Do ovih napada došlo je 2. novembra blizu varoši Loznice, ispod jedne od borbenih planinskih baza na [[Cer]]u i na ivici mačvanske ravnice na severu.<ref name="znaci.net"/> Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je [[građanski rat]] započet opštim napadom četnika na Užice, Ivanjicu, Čačak, Gornji Milanovac i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941.<ref name="Petranović"/> [[Glavni štab NOPO Srbije]] je 6. novembra 1941. izdao Proglas srpskom narodu o „izdajstvu Draže Mihailovića" koji je napao partizane i nastoji da obmane „poštene srpske seljake i četnike".<ref>Zbornik NOR, tom I, knj. 2, dok. 60.</ref> == Nemačka ofanziva == {{main|Operacija Užice|Operacija Mihailović}} Ubrzo nakon dogovora o zajedničkoj borbi, Nemci su započeli ofanzivu na slobodnu teritoriju. Oko 23. novembra Tito je iz napadnutog Užica pitao telefonom: „Šta ćete vi raditi?" a Mihailović mu je odgovorio da vraća odrede na svoje terene. Na to je Tito rekao da će se oni boriti protivu Nemaca.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Saslušanje optuženih]</ref> == Posleratno suđenje == {{main|Beogradski proces}} Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju Mihailoviću]] je između ostalog pomenut i sastanak u Brajićima: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Dakle, posle ovoga pismenog ugovora o saradnji iz oktobra došao je period borbe. Optuženi: Jeste. Ali to je sve bilo vrlo brzo. Pretsednik: Kad vam je Tito kazao da će prihvatiti borbu sa Nemcima vi ste mu kazali da ne možete da prihvatite frontalnu borbu? Optuženi: Moje je mišljenje da ne može ni on da prihvati tu borbu.<ref name="Saslušanje"/>}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Sastanak u Divcima 1941.]] * [[Bitka za Čačak]] * [[Operacija Užice]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/11_8.htm MIHAILOVIĆEVA IZDAJNIČKA TAKTIKA NA PREGOVORIMA U BRAJIĆIMA] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] eu8bm84tvqi9gks53bchz185ls8z2vg 0 170169 42605859 42604324 2026-06-05T22:04:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605859 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sahrana poginulih partizana u Gornjem Milanovcu 1941.jpg|mini|Sahrana poginulih partizana u Gornjem Milanovcu, početkom oktobra 1941.]] '''Borbe za oslobođenje Gornjeg Milanovca''' [[1941]]. godine vodili su srpski ustanici (zajedno [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] i [[četnici]]) protiv okupatora. U borbama protiv nemačkog garnizona, sa Čačanskim i Kragujevačkim partizanskim odredom učestvovali su i delovi Takovskog četničkog odreda. Nakon oslobođenja Gornjeg Milanovca, usledio je '''napad četnika na partizane u gradu''', u sklopu opšteg [[Napad četnika na Užičku republiku|napada četnika na Užičku republiku]]. Partizani zarobljeni u Gornjem Milanovcu su odvedeni na Ravnu goru, odakle su [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predati Nemcima]], koji su većinu zarobljenih streljali. Ubrzo potom, Gornji Milanovac su ponovo okupirali Nemci. == Ustanički napad na Nemce == === Pripreme za napad === Dogovor o napadu na Nemce u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] postignut je na sastanku između četnika i partizana u selu [[Lunjevica|Lunjevici]]. Na sastanku je [[Zvonimir Vučković]], komandant Takovskog četničkog odreda, postavljen za komandanta zajedničke četničko-partizanske akcije protiv Nemaca, a partizanski vođa, učitelj [[Milan Rakić]] za njegovog zamenika. === Uloga četnika === Četnički komandant [[Zvonko Vučković]] je hteo da zaustavi partizanski napad na Gornji Milanovac, pa čak i da se postavi između ustanika i nemačkog garnizona, ali je procenio da bi to bilo veoma štetno po četnike. Zbog toga je rešio da se, bar privremeno, pridruži ustanicima: {{izdvojeni citat|Nije moglo biti ni malo sumnje da bi smo pretrpeli veliku štetu ako u toj fazi našeg organizovanja ostanemo skrštenih ruku i po strani. Moćna propaganda partizana ne bi imala ni malo muke da ubedi narod da su oni jedini borci za slobodu. Samo za trenutak pomislio sam na mogućnost da se negde ispod Gornjeg Milanovca postavim sa odredom između partizana i Nemačkog garnizona. Rezultat takve akcije nesumnjivo bi nam kudi i kamo više škodio. (...) Odluka koju sam doneo, tako mi se činilo, mogla je bar nešto spasiti, pored toga što mi je ulivala malo nade da ću, kad se pridružim partizanima, biti u stanju da ih nagovorim da odlože napad za koji dan.<ref>Zvonimir Vučković- Sećanja iz rata, 108.</ref>|[[Zvonimir Vučković]]}} Iste razloge za učešće Takovskog četničkog odreda u borbama za Milanovac navodi i poručnik Dušan Đorić u svom izveštaju [[Draža Mihailović|Draži Mihailoviću]] od marta 1942. godine: {{izdvojeni citat|Kada su komunisti hteli da napadnu na Milanovac, ja dobijem naređenje od poručnika Vučkovića sa kojim me poziva da se posavetujemo i dogovorimo, šta da radimo. Vas nismo mogli blagovremeno da obavestimo i rešili smo da i mi napadnemo. Ako ne napadnemo, a partizani Milanovac zauzmu, sav će narod preći na njihovu stranu, jer oni rade protiv okupatora a mi ne.<ref>Arhiv VII. Ča, k 21, reg br 2/5</ref>|[[Dušan Đorić]]}} === Tok borbi === Početak napada na Gornji Milanovac određen je [[28. 9.|28. septembra]] 1941. za tri sata ujutru. Posle par časova borbe, poručnik Vučković je ponudio opkoljenim Nemcima da se predaju, što su oni i prihvatili. Zarobljeni Nemci su kasnije sproveni na Ravnu goru. == Četnički napad na partizane == {{main|Napad četnika na Užičku republiku}} === Davanje "časne reči" === 4. novembra 1941. godine u 16 časova poručnik [[Zvonimir Vučković]] se nalazio na sastanku povodom odbrane Gornjeg Milanovca sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem, kada ga je telefonom pozvao Načelnik Gorskog štaba potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]] i naredio da odmah napadne partizane i da ih razoruža. Lokalni četnički komandanti su tada odlučili da Zvonko Vučković ode lično u Vrhovnu komandu u [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajićima]] i obavesti potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje trenutno nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje, jer su baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostave relativno dobre odnose sa partizanima. Potpukovnik Pavlović je odbio ove razloge i naredio da u Milanovcu odmah postupe po izdatom naređenju.<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 375-376.</ref> U međuvremenu, partizani su posumnjali da se nešto sprema. Jedan deo četnika se izvukao iz grada, a drugi deo četnika su razoružali borci Takovskog bataljona Čačanskog NOP odreda u Gornjem Milanovcu. Po povratku u Milanovac, Vučković je našao četnike u Selu Brusnici, pored Milanovca, kako se pripremaju za napad. Poručnik Vučković se potom vratio u Milanovac kako bi uverio partizane da njihovo savezništvo neće biti prekršeno. Sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem se, dajući časnu oficirsku reč, sporazumeo da oružje vrate razoružanim četnicima, i da se ostali četnici mogu odmah vratiti u Milanovac.<ref name="znaci.net"/> {{izdvojeni citat|4. novembra 1941 godine u 16 čas. kada sam se nalazio na sastanku povodom pitanja odbrane Milanovca sa komunističkim komandantom bataljona Rakićem pozvat sam na telefon iz Brajića od Načelnika Gorskog štaba potpukovnika Pavlovića koji mi je tada kratko naredio da odmah napadnem komuniste i da ih razoružam. Kapetan Reljić komandant mesta i komandant odreda koji je tada stigao u Milanovac kapetan Stojanović rešili su da ja odem u Brajiće i lično obavestim potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje sada nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje jer smo baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostavimo relativno dobre odnose. Potpukovnik Pavlović odbio je ove moje razloge i naredio da mi u Milanovcu postupimo odmah po izdatom naređenju. (...) Sve ovo koštalo me je časne reči da neću komuniste napasti, koju je od mene tražio Rakić kao garanciju. Odmah sutradan sa Stojanovićem doneo sam odluku da napadnem komuniste no s tim da se ja privremeno sklonim kako bih održao časnu reč u koju su komunisti čvrsto verovali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda o dejstvima protiv partizanskih snaga u rejonu g. Milanovca od 4. do 10. novembra 1941, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref>|Poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant Takovskog četničkog odreda}} Neposredno uoči napada na partizane u G. Milanovcu, i četnički kapetan Radovan Stojanović je uveravao partizane da ne želi sukob, iako je upravo on predvodio napad koji je usledio. Takovski partizani su dozvolili da četničke snage budu prisutne u gradu zahvaljujući uveravanju i "časnoj oficirskoj reči" Stojanovića i Vučkovića. Sve ovo se dešavalo uporedo sa [[Borbe za Čačak 1941.|napadom četnika na partizane u čačanskom kraju]]. === Napad na partizane u bolnici === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} Noću između 6. i 7. novembra četnici su iznenada napali na partizane u Gornjem Milanovcu. Glavnina partizanskih snaga bila je smeštena u dve zgrade. Takovski bataljon nalazio se u Zdravstvenom domu, a [[Prvi šumadijski partizanski odred|Šumadijski odred]] u bolnici. U toku noći, četnici Zvonka Vučkovića, koje je vodio narednik Kljajić, su iznenada opkolili bolnicu i napali partizane. Nakon kraće borbe, punih šest časova narednik Kljajić je pokušavao da ubedi opkoljene partizane da se predaju. Partizani koji su bili opkoljeni u zgradi bolnice (oko 125 boraca) predali su se nakon što im je garantovana bezbednost.<ref>[https://www.znaci.org/00002/400_8.pdf Миливоје Станковић, Први шумадијски партизански одред, Београд, 1983.], стр. 355-364; [https://www.znaci.org/00001/51_8a.pdf Милојица Пантелић, Радован М. Маринковић, Владимир Никшић, н.д.], стр. 230-234.</ref> {{izdvojeni citat|Međutim, u noći između 7 i 8 novembra 1941, u dva časa posle pola noći, oni su izvršili mučki prepad na nas. Ja sam se nalazio u bolnici na prvom spratu. Oni su divljački urlikali i pucali iz mitraljeza. Pohvatali su neke naše drugove na spavanju. Mi smo se držali od 2 sata do posle podne kad nam je ponestalo municije. Oni su nam, međutim, ponudili da pregovaramo o predaji. Mi smo bili protiv predaje, ali pošto se na prvom spratu iste bolnice nalazilo oko 50 do 60 pogorelaca iz Gornjeg Milanovca, to jest dece i žena, a oni su pretili da, ako mi ne odemo na pregovore i ako se ne predamo da će zapaliti bolnicu, što nikako nismo smeli dozvoliti...<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona Prvog šumadijskog partizanskog odreda, jedan je od partizana zarobljenih u bolnici u Gornjem Milanovcu}} Istovremeno, četnički odred Radovana Stojanovića je napao Zdravstveni dom.<ref name="znaci.net"/> Većina partizana smeštenih u zdravstvenom domu uspela je da se probije iz grada i izbegne zarobljavanje. Iz te grupe ih je zarobljeno deset. Prema četničkim podacima, četnici su u Gornjem Milanovcu 8. novembra 1941. zarobili oko 135 partizana.<ref name="znaci.net"/> Partizani zarobljeni u gradu, zajedno sa borcima zarobljenim u okolnim selima, 8. novembra su sprovedeni u Mihailovićev štab na Ravnu goru, nakon čega su [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|zarobljeni partizani predati Nemcima]]. Nemci su većinu zarobljenih streljali, dok je samo manji broj uspeo da se spase. Uporedo sa četničkim napadom na partizane u G. Milanovcu, četnički štab je pripremao napad na Guču od koga je odustao zbog toga što je četnička Gučka četa odbila da učestvuje u napadu.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_26.htm</ref> Kasnije su četnici napali partizane u Guči 19. novembra.<ref name="ReferenceA"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Napad četnika na Užičku republiku]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] dzblvjo2ukle0901hu60d17jxtnaywc 0 170640 42605890 42604341 2026-06-05T22:04:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605890 wikitext text/x-wiki Savetovanju [[Vrhovni štab NOPOJ|Glavnog štaba Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije]] održanom u Stolicama, od [[26. novembar|26]]. do [[27. septembra]] [[1941]]. godine, prethodilo je savetovanje [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]] održano [[16. septembra]] [[1941]]. godine u [[Duleni]]ma. Savetovanje [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]] za komandante i političke komesare zapadne [[Srbija|Srbije]], [[Šumadija|Šumadije]] i [[Pomoravlje|Pomoravlja]] bilo je u funkciji pokrenute inicijative da se održi jugoslovensko savetovanje. Savetonju su prisustvovali: * [[Sreten Žujović]] komandant Glavnog štaba NOP odreda Srbije * [[Rodoljub Čolaković]], [[Filip Kljajić]] i [[Nikola Grulović]] članovi Glavnog štaba NOP odreda Srbije * [[Milan Blagojević Španac]] komandant [[Prvi šumadijski NOP odred|Prvog šumadijskog NOP odreda]] * [[Andra Đorđević]] komandant [[Drugi šumadijski NOP odred|Drugog šumadijskog NOP odreda]] * [[Radisav Nedeljković Raja]] i [[Vladimir Dedijer]] komandant i [[politički komesar]] [[Kragujevački NOP odred|Kragujevačkog NOP odreda]] * [[Pavle Jakšić]] komandant [[Kraljevački NOP odred|Kraljevačkog NOP odreda]] * [[Momčilo Radosavljević]] komandant [[Čačanski NOP odred|Čačanskog NOP odreda]] * [[Milinko Kušić]] politički komesar [[Užički NOP odred|Užičkog NOP odreda]] * Ljubiša Urošević komandir Beličke partizanske čete * [[Mijalko Todorović]] sekretar Okružnog komiteta [[KPJ]] za Kragujevac * [[Svetislav Stefanović Ćeća]] istruktor Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju Sprečeni su bili da učestvuju predstavnici [[Posavski NOP odred|posavskog]], [[Kosmajski NOP odred|kosmajskog]], požarevačkog, podrinjskog i [[Valjevski NOP odred|valjevskog NOP odreda]]. [[Koča Popović]] nije učestvovao na savetovanju jer su Nemci već pokrenuli ofanzivu na [[Mačva|Mačvu]]. Komandantu [[Valjevski NOP odred|Valjevskog NOP odreda]] [[Zdravko Jovanović|Zdravku Jovanoviću]], saopšteno je da ostane sa odredom, jer je pretila opasnost da [[Nemci]] iz [[Mačva|Mačve]] i [[Posavina|Posavine]] produže napad u pravcu [[Valjevo|Valjeva]]. Savetovanje je pripremano u velikoj tajnosti i za njega je znao samo sekretar OK KPJ za Kragujevac [[Mijalko Todorović Plavi]]. Na savetovanju je zaključeno da partizanski odredi moraju prerasti u krupnije i čvršće vojne jedinice, povećati manevarsku sposobnost i osposobiti se za dejstvo i na teritoriji drugih odreda. Usled priliva novih boraca bile je prevazićena početna četna struktura partizanskih odreda, što je značilo da treba formirati bataljone. Krupnije akcije morale su se izvoditi saradnjom više partizanskih odreda. Savetovanje u Dulenima bilo je u funkciji pokrenute inicijative da se održi jugoslovensko [[savetovanje u Stolicama]]. == Povezano == * [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOP odreda Srbije]] * [[Partizanski odredi iz Srbije]] * [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOP odreda Jugoslavije]] * [[Savetovanje u Stolicama|Savetovanje u Stolicama, 26. septembra 1941.]] == Literatura == * dr. Gojko Miljanić "'''Kadrovi revolucije 1941-1945'''", "Obod" Cetinje, 1975. godina * Branko Petranović, "'''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'''", "Vojnoizdavački i novinski centar", Beograd 1992. godina == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] q9lew99ip2vrnnyol2h5vzqqdpzsxui 0 170644 42605899 42496562 2026-06-05T22:04:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605899 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Valjevski partizanski odred''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije]]''' |slika = Valjevski partizanski odred.jpg |o slici=''Borci Valjevskog partizanskog odreda u jesen 1941.'' |vreme=[[jun]] [[1941]]. |mesto=zapadna Srbija |formacija= * Kolubarska četa * Podgorska četa * Tamnavska četa * Azbukovačko-rađevska četa |jačina= oko 1.300 boraca na vrhuncu |komandant=[[Zdravko Jovanović]] |politički_komesar=[[Milosav Milosavljević]] |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Dan ustanka naroda Srbije|Dizanje ustanka]]<br>Napad na Ljig<br>Napad na Belu crkvu<br>Napad na rudnik Stolice<br>[[Bitka za Krupanj 1941.]]<br>[[Bitka za Ljig]]<br>Opada Valjeva<br>[[Antipartizanska ofanziva u Srbiji (1942)]]<br>[[Napad NOVJ na Lazarevac 1943]] |odlikovanja= }} '''Valjevski narodnooslobodilački partizanski (NOP) odred''' je bio jedan od najjačih i najbrojnijih partizanskih odreda tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] 1941. godine. Komandant odreda je bio [[Zdravko Jovanović]], a [[politički komesar]] [[Milosav Milosavljević]], obojica proglašeni za [[narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]. Valjevski partizani su [[7. jula]] 1941. izveli prvu oružanu akciju u okupiranoj Srbiji, što se dugo nakon rata slavilo kao [[Dan ustanka naroda Srbije]]. Valjevski odred je, u saradnji sa [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskim]] i [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskim odredom]], i lokalnim četnicima, izvršio niz uspešnih akcija protiv okupatora i stvorio veliku [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnu teritoriju]] u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]]. Samo u toku avgusta Valjevski NOP odred likvidirao je 58 nemačkih vojnika, oko 20 žandarma i drugih saradnika okupatora.{{sfn|Joksimović|1971|p=103}} Nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|sloma ustanka u Srbiji]] krajem novembra 1941, valjevski partizani su ostali da se bore cele zime 1941/1942, gonjeni od Nemaca, četnika, nedićevaca, belogardejaca. U toku te surove zime (temperature su se spuštale do -40 stepeni) u neprijateljskom okruženju, došlo je do višestrukog deljenja Valjevskog partizanskog odreda. Posle dirljivog rastanka na Divčibrama, iz njega su se izdvojili Kosmajski, Tamnavski i Suvoborski odred koji su ubrzo svi uništeni.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Od preko 1000 boraca, samo oko 80 valjevskih partizana je uspelo da pređe u Bosnu marta 1942. godine. U Valjevskom odredu borio se i fotograf [[Rade Jokić]], koji je napravio gotovo sve postojeće fotografije valjevskih partizana koje danas imamo. == Hronologija == === Ustanak u Srbiji 1941. === ==== Dizanje ustanka u Beloj Crkvi ==== {{main|Dan ustanka naroda Srbije}} {{Quote box | citat = »Kada smo stigli na vašar, do lipe, žandarmi su počeli da pucaju. Žikica je odgovorio. Kad je kleknuo, kad je pucao, kad pre, prosto ne znam, to je bila brzina... Kad sam ja kleknuo, nisam stigao ni pušku da repetiram, a sve je bilo gotovo.«<ref>[http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Antifasizam_pred_izazovima_savremenosti.pdf Antifašizam pred izazovima savremenosti]</ref> | izvor = [[Vjekoslav Spoja]], borac Rađevske čete | width = 40% | align = right}} [[File:Žikica Jovanović iz mlađih dana.jpg|thumb|[[Žikica Jovanović Španac]], student koji je digao ustanak.]] 21. juna 1941. godine u selu Zlatariću kod Valjeva vodeći komunisti su održali sastanak u cilju da ubrzaju pripreme za ustanak.{{sfn|Joksimović|1971|pp=94}} Valjevski NOP odred formiran je krajem juna [[1941]]. godine, po odluci donesnoj na sastanku u [[Valjevo|Valjevu]] [[23. 6.|23. juna]]. Odlučeno je da se stvore četiri čete: Kolubarska, Podgorska, Tamnavska i Azbukovačko-rađevska.{{sfn|Joksimović|1971|pp=95}} Prvi partizani bili su isključivo komunisti, članovi i simpatizeri [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a i [[KPJ]], uglavnom radnici, studenti i đaci.{{sfn|Petranović|1992|pp=183}} Štab Rađevačke partizanske čete, koji su, pored [[Žikica Jovanović Španac|Žikice Jovanovića]], činili [[Miša Pantić]] i učitelj [[Čeda Milosavljević]], doneo je odluku da tradicionalni [[ivanjdan]]ski narodni sabor u selu [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod [[Krupanj|Krupnja]] iskoristi za održavanje zbora. Ujutru 7. jula 1941. četa se smestila u šumi pored sela, a članovi i simpatizeri KPJ su meštanima objavili da će se na saboru održati zbor kome treba da prisustvuju i da će na zboru govoriti ljudi koji su otpočeli oružanu borbu protiv okupatora.{{sfn|Mitrović|1975|p=84}} Oko četiri sata popodne, na mestu gde se održavao narodni sabor, pojavili su se borci Rađevačke čete. Sa stepenica kafane, okupljenom narodu su se obratili Miša Pantić, Čeda Milosavljević i Žikica Jovanović. Oni su govorili o sramnoj kapitulaciji, o domaćim izdajnicima koji pomažu okupatore, o Sovjetskom Savezu i snazi [[Crvena armija|Crvene armije]], a podsetili su prisutne i na borbene tradicije ovog kraja, i pozvali ih u partizanske redove. Odmah po završenom zboru, nekoliko mladića odlučilo je da im se pridruži. Nakon prijema novih boraca, Rađevska četa se uputila u pravcu šume odakle je došla.{{sfn|Mitrović|1975|p=84}}{{sfn|Hasanagić|1982|p=13}} Ubrzo po odlasku partizana, u selo je stigla žandarmerijska patrola, obaveštena o dolasku „naoružanih komunista”. U patroli su bili narednik [[Bogdan Lončar]] i kaplar Milenko Braković, koji su počeli da rasteruju okupljeni narod kućama. Jedan student je pošao za partizanima i javio im o dolasku žandarma, pa je Žikica Jovanović doneo odluku da se vrate i razoružaju ih. Prilazeći mestu sabora, videli su gužvu i žandarme. Partizani su tada zauzeli zaklon, a Žikica je produžio preko čistine prema njima. Za njime su išla trojica partizana. Kada im se približio na petnaestak metara, žandarmi su se okrenuli i sa uperenim oružjem povikali Žikici da se preda, na šta je on odgovorio da predaju oružje. Jedan od žandarma tada je pucao na Žikicu i promašio, na šta je on gotovo istovremeno odgovorio pucnjima iz revolvera. Jedan žandarm je odmah ubijen, dok je drugi nastavio da puca, ali je ubrzo pogođen. Na žandarme je pucao i jedan od partizana iz Žikicine pratnje.{{sfn|Mitrović|1975|p=85}}{{sfn|Hasanagić|1982|p=14}} Nakon borbe, Žikica je prišao do ubijenih žandarma i uzeo njihove puške, prvi ratni plen partizana Rađevačke čete, koje su pripale novim borcima koji su tog dana stupili u četu. Okupljenim seljacima, koji su bili iznenađeni brzinom zbivanja i neočekivanim obrtom situacije, Žikica je rekao — „Ovako će proći svi oni koji budu služili okupatoru”.<ref>Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, sveska 17—18, Beograd 1981. godina.</ref> Akcija na ivandanjskom vašaru u Beloj Crkvi brzo je odjeknula Rađevinom i celim valjevskim krajem.{{sfn|Hasanagić|1982|p=14}}{{sfn|Mitrović|1975|p=85}} Danima se prepričavalo o pojavi partizana i njihovom obračunu sa žandarmima. Narod je ispredao razne preuveličane priče, ali je i sama kvislinška štampa iz [[Beograd]]a pišući o ovom događaju kao o „početku komunističkih nereda u Srbiji” širila vest o pojavi partizana.{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=12}} ==== Napadi na Pecku i Kamenicu ==== [[File:Podgorski vod Valjevskog NOP odreda na maršu između Gornje i Donje Kamenice.jpg|thumb|Podgorski vod Valjevskog NOP odreda na maršu između Gornje i Donje Kamenice]] Nakon početka oružane borbe, Valjevskom partizanskom odredu je pristupalo sve više meštana. Deo rađevske čete se prebacio na vis [[Bobija (planina)|Torničku Bobiju]], gde su organizovali ratnu obuku, pošto određeni deo boraca nije imao nikakvog vojnog iskustva. 19. jula 1941. godine Rađevska četa, koja je tada brojala 35 boraca, je podeljena u tri kolone izvršila napad na [[Pecka (Osečina)|Pecku]]. Pre napada Žikica Jovanović je komandiru žandarmerijske stanice uputio pismeni zahtev za predaju, koji je odbijen, a žandarmi su pružali otpor, sve dok komandir žandarmerijske stanice nije ranjen, nakon čega su se predali. Partizani su tada zaplenili 10 pušaka i dosta municije. U zgradi seoske opštine pokupljeni su svi vojni i drugi važniji spiskovi, a u pošti iskidane telefonske linije i demolirana telefonska centrala. Starešina sreske ispostave Lazar Bogićević je uhvaćen i kod njega su pronađeni spiskovi sa imenima lica koje je kao nepouzdane trebalo pohapsiti. Nakon akcije, partizani, kojima se pridružilo nekoliko momaka iz Pecke, pošli su ka selu [[Dragodol]]u, a sa sobom su poneli ranjenog žandarmerijskog narednika i šefa sreske ispostave Bogićevića. Nakon ukazane medicinske pomoći, žandarmerijski narednik je pušten, dok je Bogićević zbog izdajničkog rada osuđen na smrt i streljan.{{sfn|Mitrović|1975|p=88}} Za komandira Rađevske čete postavljen je [[Miloš Dudić]]. Nakon toga, Štab čete je sa komandantom Zdravkom Jovanovićem razradio plan napada na [[Valjevska Kamenica|Valjevsku Kamenicu]], sedište podgorskog sreza, koji je izvršen u noći 20/21. jula 1941.{{sfn|Petranović|1992|pp=183}} Partizani su najpre presecanjem telefonskih linija prekinuli veze, a potom žandarmima uputili zahtev da se predaju. Pošto je zahtev odbijen, došlo je do sukoba u kome su ranjena dva žandarma, nakon čega su se ostali predali. Tom prilikom zaplenjeno je više pušaka i sanduka municije, kao i druge vojne opreme. Posle ove akcije, Rađevačka četa se prebacila na planinu [[Vlašić (planina)|Vlašić]], na teritoriju sela [[Gornje Crniljevo]], da bi se odmorila. {{citat|Javna bezbednost u Valjevu i srezu od momenta kada je Nemačka objavila rat Rusiji je prilično ugrožena. Komunisti koji su odbegli u šumu bezobzirno nasrću na državne objekte i žandarmerijske organe. U početku ih je bilo vrlo malo, ali posle kratkog vremena uspeli su da privuku veći broj propale omladine i druge elemente sklone krađama, pljačkama i svim drugim porocima.{{sfn|Joksimović|1971|p=98}}|Izveštaj Sreskog načelnika iz Valjeva Ministarstvu unutrašnjih poslova 27. jula 1941.}} Nakon napada partizana na Pecku i Valjevsku Kamenicu, okupatorske vlasti su pojačale garnizone i žandarmerijske stanice u ovim i okolnim mestima. [[Vermaht|Nemci]] su odredili svoje jedinice, pripremljene za lake operativne pokrete, stacionirane na teritoriji Rađevine i Azbukovice, a nemački garnizon u Krupnju je povećan sa 40 na 250 vojnika. U rudniku [[Stolice kod Krupnja|Stolice]] i selu Bela Crkva takođe su bili smešteni vodovi Nemaca od po 40 vojnika.{{sfn|Mitrović|1975|p=89}} ==== Kontakt sa četnicima Draže Mihailovića ==== Saznavši da na [[Ravna gora (Srbija)|Ravnoj gori]] borave oficiri bivše Jugoslovenske vojske koji ne priznaju kapitulaciju, Glavni štab NOP odreda Jugoslavije naredio Štabu Valjevskog NOP odreda da stupi u vezu sa četnicima Draže Mihailovića i učini da dođe do sporazuma o saradnji u borbi protiv okupatora.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Štab Valjevskog NOP odreda je krajem jula 1941. poslao izaslanika dr Dragana Jovanovića, lekara odreda, koji je na Ravnoj gori pregovarao sa pukovnikom Dragoslavom Pavlovićem, načelnikom Štaba Draže Mihailovića, o mogućnostima zajedničke borbe.<ref>Rodoljub Čolaković, Zapisi, I, str. 56, 64 i 65</ref> Pokušaji Štaba Valjevskog NOP odreda ostali su bez rezultata.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Krajem jula u Valjevski partizanski odred su došli članovi [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]] [[Filip Kljajić Fića]] i [[Rodoljub Čolaković]]. Tu su sumirali dotadašnji rad, a 5. avgusta 1941. borci četa su pred njima položili partizansku zakletvu.{{sfn|Mitrović|1975|p=90}} ==== Streljanja nemačkih saradnika ==== {{main|Zločini partizana u Drugom svjetskom ratu}} [[File:Odvođenje nemačkih špijuna na streljanje, avgust 1941.jpg|thumb|Partizani odvode nemačke špijune na streljanje, okolina Valjevske Kamenice, avgust 1941. ]] Krajem jula i početkom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.|avgusta 1941.]] partizanske desetine obilazile su sela i uništavale opštinske arhive. Pošto su pojedinci počeli da vrše propagandu protiv [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] njima su upućene opomene, a oni koji su nastavili sa takvim delovanjem su pohvatani i streljani.{{sfn|Mitrović|1975|p=91}} Streljana su dvojica predsednika opština u rađevskom i jedan u azbukovačkom srezu. Streljan je i jedan žandarmerijski kurir koji je bio upućen iz Valjeva da ispita partizanske snage na terenu, kao i jedan izdajnik iz sela Gunjaka koji je stupio u partizane po uputstvu žandarmerijske stanice iz [[Ljubovija|Ljubovije]], a prema planu Nemaca.{{sfn|Mitrović|1975|p=91}} Na smrt je osuđen i jedan seljak koji je kao partizan pljačkao i terorisao stanovništvo. Takođe, uhvaćena je i streljana u blizini Pecke grupa od šest naoružanih pljačkaša, koji su bili poznati kradljivci još pre rata. Nakon njihove likvidacije, ugled partizana u Rađevini, Azbukovici i Podgorini je još više porastao, jer su se oni time afirmisali ne samo kao borci protiv okupatora i njegovih slugu, već i kao zaštitnici naroda.{{sfn|Mitrović|1975|p=91}} Sredinom avgusta 1941. godine partizani su iz okupiranog Valjeva izveli nemačke špijune Nadeždu i Marka Cvijovića. U selu Robajama su osuđeni na smrt i streljani.{{sfn|Joksimović|1971|p=101}} ==== Napadi na Ljig, Stave, Lajkovac i Belu Crkvu ==== [[File:Kurir Miša Veličković Dakem i bolničarka Sofija Stanišić.jpg|thumb|Kurir Miša Veličković Dakem i bolničarka [[Sofija Vujanović Stanišić|Sofija Stanišić]], [[Kamenica (Valjevo)|Kamenica]], septembra 1941.]] [[7. avgusta]] patrole Kolubarske čete Valjevskog odreda pale opštinske arhive u selima [[Ba (Ljig)|Ba]], [[Kadina Luka]], [[Slavkovica]], [[Gornja Toplica]] i [[Babajić]].{{sfn|Joksimović|1971|p=100}} Posle paljenja arhive u selu Slavkovici održan zbor sa preko 100 ljudi, na kojem su objašnjavani ciljevi NOB.{{sfn|Joksimović|1971|p=100}} [[8. 8.|8. avgusta]] delovi Valjevskog NOP odreda napali i zauzeli Ljig, razoružali 9 žandarma i spalili opštinsku arhivu.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Do polovine avgusta Rađevačka četa narasla je na preko 150 naoružanih boraca i kontrolisala je teritoriju rađevskog, azbukovačkog i podgorskog sreza, izuzev u sedištima srezova. 15. avgusta, jedan vod sa oko 30 boraca došao je u selo [[Stave]], na putu Pecka—Valjevo, da spali opštinsku arhivu, a bilo je planirano i održavanje zbora. Nakon paljenja arhive, oko 80 žandarma došlo je u selo i otpočela je borba u kojoj je poginuo komandir voda Nikola Končar, rudar, koji je bio prva žrtva Rađevačke partizanske čete. Pored napada na garnizone, Valjevski odred je svoje akcije usmerio naročito na prekidanje železničke pruge [[Beograd]]-[[Čačak]] i [[Lajkovac]]-[[Valjevo]]. [[14. 8.|14. avgusta]] Kolubarska četa Valjevskog NOP odreda napala je Lajkovac, koga je branilo 100 nemačkih vojnika i 30 žandarma. Ložionica i železnička stanica su onesposobljene, uništene su dve lokomotive. Poginulo je 20 nemačkih vojnika a četa je imala 7 ranjenih i 1 poginulog borca.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[Stjepan Filipović]] je prilikom napada na Lajkovac iskazao naročitu hrabrost, kada je likvidirao nekoliko nemačkih vojnika i kvislinških žandarma.<ref name="Radanović">[http://www.starosajmiste.info/blog/stjepan-filipovic-heroj-radnicke-i-antifasisticke-borbe-70-godina-od-smrti/ {{sr icon}} Milan Radanović, ''Stjepan Filipović: heroj radničke i antifašističke borbe: 70 godina od smrti''], pristupljeno 11. siječnja 2012.</ref> U napadu na nemački voz koji se nalazio na stanici, partizanka [[Sofija Stanišić Sojka]] je u bliskom okršaju revolverom ubila nemačkog SS oficira.<ref name="Pejzaži">Pejzaži otpora, dokumentarni film (2021)</ref> {{citat|Dok smo se mi odmarali i malo prezalogajili, naišla je grupa naoružanih ljudi. Kada su došli bliže, videli smo da grupu predvodi devojka. Imala je pantalone i bluzu koja je ličila na vojničku košulju. Na glavi šajkača, a ispod nje se lepršala njena duga plava kosa. Bilo nam je jasno da su to partizani.<ref name="Martinović"/>|Četnički komandant [[Ratko Martinović]] o susretu sa partizanima koje je predvodila [[Sofija Vujanović Stanišić|Sojka]], u selu Bukovcu [[17. avgust]]a 1941.}} Dana 17. avgusta 1941. Žikica Jovanović Španac se ponovo našao u Beloj Crkvi. On je sa 26 boraca napao nemačku posadu, koja je imala 40 vojnika. Nakon višečasovne borbe Nemci su naterani na povlačenje. U toku borbe ubijeno je 12 Nemaca, među kojima i jedan oficir, a zaplenjena je veća količina naoružanja i vojne opreme — 27 pušaka, jedan puškomitraljez, konzervirana hrana, odeća, obuća i dr.{{sfn|Mitrović|1975|p=91}}{{sfn|Mitrović|1975|p=93}} ==== Dražin napad na partizane u Planinici ==== {{main|Napad na partizane u Planinici}} U cilju razvoja ustanka, u valjevski kraj je poslat i izaslanik [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]] [[Miloš Minić]]. Polovinom avgusta 1941. predstavnik Vrhovnog štaba NOPOJ Miloš Minić u pratnji [[Dragojlo Dudić|Dragojla Dudića]] ponovo odlazi na [[Ravna Gora|Ravnu Goru]], gde se sastao sa četničkim vođom [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]].<ref>dr J. Marjanović, Prilozi, str. 185</ref> Minić je izjavio da je sazrelo vreme za početak sveopšte narodne borbe kako partizanskih tako i četničkih odreda. Pukovnik Mihailović nije hteo da prenagli zbog mogućih nemačkih odmazdi. Tako je ovaj sastanak završen bez dogovora o borbi protiv Nemaca, ali je dogovoreno da se četnici i partizani ne napadaju. Uprkos dogovoru, krajem avgusta 1941. pukovnik Mihailović je napao jedan vod Valjevskog partizanskog odreda u selu [[Planinica (Mionica)|Planinici]], nedaleko od Mionice.{{sfn|Joksimović|1971|p=103}} Povod za napad bilo je partizansko prikupljanje oružja za ustanak od meštana u selu [[Planinica (Mionica)|Planinici]], a pukovnik Mihailović je navodno „čuvao selo od pljačke". U tom napadu Draža Mihailović je lično komandovao četnicima, koji su tom prilikom ubili dva partizana, nekoliko ranili i više njih zarobili.{{sfn|Joksimović|1971|p=103}}<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_1_5.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUÐENJA DRAŽI MIHAILOVIĆU]</ref> Bio je to prvi napad četnika Draže Mihailovića na partizane Valjevskog odreda.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Napadnuti partizani su bili iz Kolubarske čete Valjevskog odreda.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} [[28. avgusta]] komanda [[104. lovačka divizija (Nemačka)|704. nemačke divizije]], stacionirane u Valjevu, izdaje naređenje: „četničke bande ne treba napadati... četnici su voljni da sarađuju sa nemačkim trupama u borbama protiv komunista.{{sfn|Joksimović|1971|p=103}} ==== Napad rudnik Stolice ==== [[File:Osoblje bolnice Valjevskog partizanskog odreda septembra 1941.jpg|thumb|Osoblje bolnice Valjevskog partizanskog odreda, septembra 1941, u selu Stapar.]] 20. avgusta 1941. grupa od 20 boraca Rađevačke čete pod Žikicinom komadom napravila je u blizini [[Osečina (varošica)|Osečine]] zasedu nemačkoj koloni kamiona, kojima je prevožena ruda antimona iz rudnika Stolice. Kada su na čelu kolone naišla dva nemačka motociklista i dva puna automobila naoružanih Nemaca, koji su bili sprovodnici transporta, partizani su ih iznenada napali i desetkovali. Ovaj događaj zapisao je i [[Dragojlo Dudić]]: {{citat|Kurir iz Valjeva javlja da je naša Azbukovačka četa imala sukobe s Nemcima na putu Valjevo—Loznica i da su dva kamiona mrtvih Nemaca doterana u Valjevo iz Podgorine.{{sfn|Dudić|1957|p=103}}|[[Dragojlo Dudić]], dnevnički unos na dan 26. avgusta}} Do polovine avgusta [[1941]]. godine bila oslobođena cela teritorija rađevačkog, azbukovačkog i jadarskog sreza, sem gradova [[Krupanj|Krupnja]], [[Ljubovija|Ljubovije]] i [[Banja Koviljača|Banje Koviljače]], koje su Nemci uspeli da zadrže još neko vreme. U selu [[Robaje]], kod [[Mionica|Mionice]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.#21. avgust|21. avgusta 1941.]] održan je sastanak članova Štaba Valjevskog partizanskog odreda sa članovima [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]] [[Filip Kljajić Fića|Filipom Kljajićem]] i [[Rodoljub Čolaković|Rodoljubom Čolakovićem]] i instruktorom [[Savez komunista Srbije|Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju]] [[Miloš Minić|Milošem Minićem]] na kome je donet plan o završnim borbama za oslobođenje teritorije valjevskog okruga, s tim da najpre treba da budu oslobođene teritorije [[Rađevina|Rađevine]], [[Azbukovica|Azbukovice]] i [[Podgorina|Podgorine]]. Pošto su u prethodnom periodu partizani Rađevačke čete ovladali ovom teritorijom, bilo je potrebno uništiti uporišta [[Vermaht|Nemaca]] u [[Stolice kod Krupnja|rudniku Stolice]] i [[Krupanj|Krupnju]], koji je bio središte rađevskog sreza. Zadatak za zauzimanje rudnika Stolice pripao je borcima Rađevačke čete.{{sfn|Mitrović|1975|p=159}} Ovaj rudnik Nemcima je bio važan za ratnu industriju, jer su iz njega eksploatisali [[antimon]], rudu značajnu za izradu aviona (osim u Stolicama, Nemci su u čitavoj okupiranoj [[Evropa|Evropi]] antimon eksploatisali još samo u jednom rudniku).{{sfn|Mitrović|1975|p=90}} Nemci su u rudniku imali posadu od 38 vojnika, a oko rudnika izgrađen je jak sistem odbrane, koji su činila utvrđenja i [[bunker]]i. Napad je izvršen po kišnoj noći [[30. 8.|30. avgusta]] (ili 1. septembra) [[1941]]. i u njemu je učestvovalo oko 60 boraca iz Rađevačke čete i jedna grupa boraca iz Kolubarske čete, a napadom je rukovodio Žikica Jovanović Španac. Zahvaljujući mračnoj noći i nevremenu, borci su uspeli da priđu do objekata nemačke odbrane. Jedna grupa prišla je do baraka u kojima se nalazila glavnina nemačke posade, a napad je otpočeo bacanjem bombi na bunker i jurišem na barake. Bombaši su brzo uspeli da unište mitraljeska gnezda i likvidiraju posadu bunkera, u kojoj se nalazilo pet nemačkih vojnika, ali je nemačka glavnina u barakama, nakon kratkotrajnog iznenađenja, pružila žestok otpor. Izbacivali su svetleće rakete koje su osvetljavale čitavu okolinu, što je primoralo [[Bombaši u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanske bombaše]] da se povuku. Pod zaštitom jake mitraljeske vatre, Nemci su uspeli da odstupe iz rudnika i povuku se ka Krupnju. U borbi je poginulo osam nemačkih vojnika, a zarobljeno je njih deset, zajedno sa ranjenim komandantom posade rudnika i jednim nižim oficirom. Takođe, bila je zaplenjena i veća količina naoružanja i druge vojne opreme, kao i jedan putnički automobil.{{sfn|Mitrović|1975|p=161}} Ustaničke borbe protiv Nemaca i njihovi uspesi imali su dubokog odjeka, ne samo u valjevskom kraju, već i u čitavoj zapadnoj Srbiji, kao i u drugim delovima Srbije i u istočnoj Bosni. Poverenje naroda prema borcima je raslo, nakon čega je počelo masovno pomaganje ustaničkih jedinica. Seljaci su im donosili hranu i odeću, obaveštavali ih o kretanju neprijatelja i o njihovim zamkama.{{sfn|Mitrović|1975|p=94}} ==== Oslobođenje Krupnja ==== {{main|Bitka za Krupanj}} [[Datoteka:Oslobođenje Krupnja 1941.jpg|minijatura|[[Bitka za Krupanj 1941.|Bitka za Krupanj]], od 1 do 3 septembra 1941 godine.]] [[File:Partizani u Staparu, septembra 1941.jpg|thumb|Partizani u Staparu, septembra 1941. Stoje sleva nadesno: Krstić, zemljoradnik, Miloš Stefanović „Kikoš", [[Milosav Milosavljević]], politički komesar odreda, [[Rade Jokić]], fotograf. Sede: Radomir Dudić, [[Miloš Dudić|Miša Dudić]], komandir čete, i borac zvani „Selja". U pozadini [[Vida Jocić]], vajarka.]] U međuvremenu, valjevski partizani su došli u dodir sa četnicima Zečevića i Martinovića, voljnim da se bore. [[30. avgust]]a [[1941]]. godine kod Mačkovog kamena održan je sastanak partizanskih i četničkih vođa radi dogovora o zajedničkom napadu na Nemce. Susret je bio srdačan, a razgovor je tekao neusiljeno i bez dnevnog reda.<ref name="Martinović">[https://www.znaci.org/00001/9_5.htm Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA] (SA PARTIZANIMA)</ref> {{citat|Na ovom sastanku sam se upoznao sa [[Zdravko Jovanović|Zdravkom Jovanovićem]], aktivnim pešadijskim narednikom, koji je bio komandant Valjevskog partizanskog odreda, zatim sa [[Čeda Milosavljević|Čedom Milosavljevićem]], komesarom Rađevske čete, i [[Miloš Dudić|Mišom Dudićem]], aktivnim potporučnikom i komandirom iste čete. Rađevska četa imala je oko 250 boraca pa je pred napad na Krupanj preformirana u bataljon. Inače Mišu Dudića sam poznavao iz Vojne akademije.<ref name="Martinović"/>|[[Ratko Martinović]], jedan od vođa četnika koji su se borili rame uz rame s partizanima}} Sutradan nakon oslobođenja rudnika Stolice, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1941.#2. septembar|2. septembra 1941.]] otpočele su [[Bitka za Krupanj 1941.|borbe za oslobođenje Krupnja]], gde se nalazio nemački garnizon jačine oko 300 vojnika. Ovaj napad organizovan je u saradnji sa vojno-četničkim odredima popa [[Vlada Zečević|Vlade Zečevića]] i [[poručnik]]a [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]], a partizanskim snagama komandovao je [[potporučnik]] [[Miloš Dudić]], komandir Rađevačke partizanske čete. Napad je počeo u toku noći koncentričnim napadom ustanika, ali pošto su napad očekivali, Nemci su bili pripremljeni za odbranu i utvrdili su se u zgradi bolnice i u zgradama topionice antimona. Iz ovih objekata oni su unakrsnom mitraljeskom vatrom branili prilaze zgradama u kojima su se nalazili. Do jutra 3. septembra partizansko-četnike snage su uspele da uđu u Krupanj, ali nisu uspeli da savladaju nemačka uporišta.{{sfn|Mitrović|1975|p=162—164}} Pošto se bolnica nalazila na mestu pogodnom za odbranu, čekala se noć se za sledeći napad. U toku dana nemačko-ustaška avijacija je sa šest aviona bombardovala Krupanj i okolna mesta, a iz [[Valjevo|Valjeva]] je bilo upućeno nemačko pojačanje, koje je kod sela [[Zavlaka|Zavlake]] zaustavljeno od strane četničko-partizanskih snaga i naterano na povlačenje. Partizani su druge noći poslali bombaške grupe koje su pod zaštitom vatre ubacivali eksploziv u bolnicu. Akciju bombaša je vodio [[Žikica Jovanović]], koji je to naučio u ratu u Španiji. Svi bombaši su bili omladinci koji su se dobrovoljno javili za ovaj težak i opasan zadatak.<ref name="Martinović"/> {{izdvojeni citat|Nastaje noć paklene vatre. Prasak bombi je strahovit. To su bombe koje su drugovi partizani sami napravili od dinamita. Njihova eksplozija je daleko jača od nemačkih pa čak i od kragujevčanki. Porazno deluje na Nemce, koje smo našim topom sterali sa krova i spratova u podrum, a sad se bombaši partizani privukli pod prozore i ubacuju bombe u podrum. Strahote tih bombi — pričali su nam docnije zarobljeni Nemci.<ref>[http://www.princip.info/2017/02/02/pricanja-popa-vlade-zecevica-o-ustanku-u-srbiji/ Pričanja popa Vlade Zečevića o ustanku u Srbiji]</ref>|Pop [[Vlado Zečević]]}} Prema izveštaju nemačkog kapetana Sajferta, situacija je u Krupnju bila neizdrživa, naročito u bolnici gde je bila 10. četa 724. puka, usled nestašice vode i hrane.<ref>Arh. Washing., snimak 315, rol. 2237, Izveštaj kapetana Sajferta, komandira 11. čete 724. puka 704. pešadijske divizije.</ref> U zoru trećeg dana je otpočeo novi napad avijacije na ustaničke položaje. Pri četvrtom napadu "štuka" u 18,30 časova<ref name="Martinović"/> nemačke kolone su krenule u povlačenje, krećući se ka selu Zavlaka, gde su upale u partizansko-četničku zasedu. U borbama je zarobljeno 108 nemačkih vojnika, među kojima oko 30 ranjenika. Manji deo, njih oko 60 uspeo je da se provuče između ustaničkih položaja i da stigne do Valjeva, dok se jedna grupa Nemaca, nakon nailaska na zasedu rasturila po okolini. Zajednički partizansko-četnički Štab doneo je odluku da se formira goneći odred sa zadatkom da pohvata razbežane nemačke vojnike. Komanda nad ovom poternom jedinicom bila je poverena Žikici Jovanoviću Špancu i ona je na prostoru do Osečine i Komirića uspela da uhvati 18 Nemaca, koji su u bekstvu bacali oružje i uniformu sa ciljem da stignu do Valjeva.{{sfn|Martinović|1979|p=}}{{sfn|Mitrović|1975|p=162—164}} Nemci su u ovoj borbi imali velike gubitke, prema sopstvenom izveštaju preko 200 ljudi: {{izdvojeni citat|Obe opkoljene čete u rudniku antimona kod Krupnja bile su uništene od bandita. Gubitak od 9 mrtvih, 30 ranjenih i 175 nestalih ožaljen je sa naše strane.<ref name="Martinović"/>|Nemački izveštaj Vrhovnoj komandi o borbama u Krupnju}} Posle trodnevnih borbi [[Krupanj]] je oslobođen [[3. 9.|3. septembra]] 1941.<ref>Zbornik NOR-a, tom II, kni. 1. str. 74 i 75</ref> Oslobođenjem Krupnja je utvrđen centar prve [[Užička republika|slobodne teritorije u zapadnoj Srbiji]], i u čitavoj Srbiji uopšte.{{sfn|Mladenović|2006|p=38}} ==== Ujedinjene sa krupanjskim četnicima ==== [[File:Ratko Martinović u bosanskoj Krajini 1942.jpg|thumb|[[Ratko Martinović]], jedan od vođa četnika u ustanku, koji su prišli partizanima.]] U toku bitke za Krupanj održan je novi sastanak ustaničkih vođa. Partizansku delegaciju vodio je instruktor Pokrajinskog komiteta [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] [[Miloš Minić Crni]], a delegaciju krupanjskih četnika pop [[Vlada Zečević]] i [[Ratko Martinović]]. [[Ratko Martinović]] je odao priznanje borbenosti i disciplini partizana, te predložio da se borci četničkih četa rasture po partizanskim jedinicama koje su imale znatno bolji moral, i da se tako stvori jedinstven odred.<ref name="Martinović"/> Ovo je izazvalo veliku raspravu ali je na kraju prihvaćeno: {{izdvojeni citat|Istodobno, vodili su se pregovori između predstavnika vojno-četničkih četa i predstavnika partizanskog Valjevskog odreda. Predstavnici četnika izjavili su da su vrlo zadovoljni borbenošću, hrabrošću i ponašanjem u borbi i van ove sa svima našim ljudima. Poručnik Martinović priznao je da moral ljudstva koje on vodi nije na dostojnoj visini; da su mnogi bežali iz borbe, da nisu disciplinovani i tražio je da se svi njihovi ljudi iz vojnog četničkog odreda, prilikom stapanja sa partizanima, rasture tako da budu izmešani između partizana radi moralnog uzdizanja i političkog izgrađivanja i držanja istih u čvrstoj ruci partizana. Posle duže diskusije postignuta je puna saglasnost o stapanju ova dva odreda i o produženju zajedničkih akcija pod rukovodstvom jedinstvenog štaba. Zadržano je isto rukovodstvo, prošireno sa još dva rukovodioca. Za načelnika štaba odreda došao je poručnik Martinović, za zamenika političkog komesara ovog štaba došao je sveštenik Vlada Zečević, kao predstavnici vojno-četničkih četa.<ref name="Martinović"/>|[[Dragojlo Dudić]] u svom Dnevniku}} Tako je došlo do ujedinjenja dela četnika i partizana u ovom kraju i formiranja zajedničkog ustaničkog štaba. 12. septembra je Kolubarska četa izvestila štab da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, i još dvoje ljudi. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se videlo da je i [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]], komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom Nedićeve vlade.{{sfn|Dudić|1957|p=142}} Kada je video taj dokument, poručnik Ratko Martinović je vrteo glavom u neverici, rekavši: {{citat|Sramno! Zar je to moguće, zar Draža da bude izdajnik?! E, moga mi boga, ja ću ga ubiti.{{sfn|Dudić|1957|p=144}}|Poručnik [[Ratko Martinović]], jedan od vođa četnika u ustanku}} ==== Formiranje bataljona ==== Još u toku [[Bitka za Krupanj 1941.|borbi za Krupanj]] ustaničkim snagama pristigla je grupa od oko 400 dobrovoljaca iz [[Pecka (Osečina)|Pecke]] i okoline, a manje grupe su dolazile iz svih krajeva valjevskog okruga. Nakon oslobođenja Krupnja, na okupu se našla masa od skoro 1.000 ljudi koji su želeli da se priključe borbi. Za Rađevačku partizansku četu, koja je do tada imala oko 350 boraca, ovo je bilo trostruko povećanje, pa je Štab Valjevskog partizanskog odreda doneo odluku da se dotadašnje čete preformiraju u bataljone. Prvi formirani bataljon bio je Rađevački partizanski bataljon, čije je formiranje sprovedeno od 4. do 7. septembra. Umesto šest vodova dotadašnje čete, formirano je deset četa novog bataljona, od kojih je svaka imala oko 100 boraca. Komandni sastav bataljona ostao je isti — komandant [[Miloš Dudić]], [[politički komesar]] Žikica Jovanović Španac i zamenik političkog komesara [[Čeda Milosavljević]], partijski rukovodilac ove vojne jedinice.{{sfn|Mitrović|1975|p=167}} ==== Bitka za Ljig ==== [[Datoteka:Ljig, spomenici NOB-a 013.jpg|175px|mini|Spomenik bici u Ljigu, septembra 1941, rad vajara [[Oto Logo|Ota Logoa]].]] [[7. septembra]] 1941. Kolubarska četa Valjevskog NOP odreda ušla u Ljig i održala zbor na kome je formiran gradski NO odbor.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[10. 9.]] 1941. Kolubarska četa napala je nemačku posadu u Ljigu, razbila je i primorala na povlačenje ka Mionici. Nemački vojnici su pretrpeli gubitke od oko 30 mrtvih i 60 ranjenih, a partizani - 7 mrtvih i 13 ranjenih.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Sutradan, [[11. septembra]], Nemci su se vratili sa pojačanjem, pa je u Ljigu Valjevski NOP odred vodio borbu protiv preko 100 nemačkih vojnika, kojima je kao pojačanje stiglo još oko 300.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Poginula su 63 a ranjeno 10 nemačkih vojnika, dok je Odred imao 9 mrtvih i 11 ranjenih boraca.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}}{{sfn|Joksimović|1971|p=106}} Nakon oslobođenja [[Ljig]]a, koji je izvršila Kolubarska partizanska četa, došlo je do priliva novih boraca pa je doneta odluka o formiranju Kolubarskog bataljona. Pošto je u borbama u Ljigu teško ranjen komandir Kolubarske čete [[Radivoje Jovanović Bradonja]], prilikom formiranja bataljona, za njegovog komandanta imenovan je Žikica Jovanović Španac, dok je za zamenika komandanta imenovan podoficir [[Dragan Tatović]], a za političkog komesara [[Stevan Marković Singer]]. Kolubarski partizanski bataljon imao je tada šest četa.{{sfn|Mitrović|1975|p=174}} ==== Propaganda Nedićeve vlade ==== {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} Sredinom [[Septembar|septembra]] 1941. borci Trećeg tamnavskog bataljona boravili su na području opštine [[Divci (Valjevo)|Divci]], između Valjeva i [[Ub]]a. O dolasku [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] predsednik opštine Velisav Petrović je izvestio svog brata Živojina Petrovića, obaveštajnog oficira u Valjevu, koji je ovu informaciju preneo nemačkoj komandi.<ref name="glasnik"/> Ubrzo je iz Uba stigla nemačka vojska i napala borce 2. čete Trećeg tamnavskog bataljona i Posavskog NOP odreda, pri čemu je jedan partizanski borac ubijen, a više njih ranjeno. Nemci su u Divcima streljali 6 meštana zbog ukazivanja gostoprimstva partizanima.<ref name="glasnik"/> Nakon što su se Nemci povukli, izvršena je partizanska istraga kojom je ustanovljeno da je Velisav Petrović odgovoran za obaveštavanje Nemaca. On je uhapšen i sproveden u štab čete gde mu je izrečena presuda streljanjem.<ref name="glasnik">Glasnik (Istorijski arhiv Valjevo); Radivoje Davidović; ''Borota i Majer - mit i stvarnost''; stranica 49-79; broj 46, 2012, Valjevo.</ref> Streljanje saradnika okupatora iskoristila je [[Propaganda Nedićeve vlade]] koja je plasirala laž da je [[Stevan Borota]] zaklao Velisava Petrovića testerom.<ref name="glasnik"/> Potom je u publikaciji "Krvava lista komunističkih zločina", nacistička propaganda uvela u narativ i Jevrejina [[Josif Majer|Josifa Majera]] kao naredbodavca masakra.<ref name="glasnik"/> ==== Opsada Valjeva ==== {{main|Blokada Valjeva 1941.}} [[File:Ustanici valjevskog odreda sa zaplenjenim tenkom Somua, koji su Nemci zaplenili od Francuza.jpg|thumb|Borci valjevskog odreda sa zaplenjenim nemačkim tenkom [[Somua S35]].]] {{citat|Sestre Srpkinje, Mi u svojoj borbi nećemo stati sve dotle dok vašom pomoći ne osiguramo za vas potpunu jednakost sa muškarcima: da dobijete pravo glasa, te da odlučujete o sudbini države i svojih sinova. Borimo se da svaki radnik i radnica, seljak i domaćica, seljanka za svoj teški rad stekne pravo na penziju. Da se uvede potpuno osiguranje od grada i suše. Da se obezbedi besplatno lečenje i lekovi u svim bolnicama, banjama i oporavilištima. Da se sprovede zaštita majke i dece, da se u varošima i selima podignu dečji domovi, porodilišta i izdržavanje majki sa više od petoro dece. Borba protiv okupatora samo je početak borbe za bolje dane. Pomažite narodnooslobodilačku borbu.<ref>[https://znaci.org/dokument.php?br=336 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, BORBE U SRBIJI, knjiga 2 - 1941., tom 1 (strana 137.)]</ref> |Proglas Valjevskog NOP odreda od septembra 1941 god. ženama Valjeva i okoline za pomoć borcima na frontu}} Jedna od najvećih operacija Valjevskog partizanskog odreda jeste opsada [[Valjevo|Valjeva]], koja je trajala oko dva meseca. Odmah po oslobođenja Krupnja, Štab Valjevskog partizanskog odreda naredio je [[Blokada Valjeva 1941.|blokadu Valjeva]]. Prve pripreme za ovu operaciju izveli su borci Rađevačkog partizanskog bataljona. Oni su zaposeli sve puteve koji su vodili ka Valjevu, a potom su im se priključile tri čete Kolubarskog i delovi Podgorskog bataljona pa je potpuna blokada Valjeva sprovedena između 15. i 18. septembra 1941. godine. Osim partizana, u blokadi Valjeva učestvovali su i podrinski [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnici Draže Mihailovića]].{{sfn|Mitrović|1975|p=175}} Skoro svakodnevno su vođene Borbe sa nemačkim jedinicama garnizona u Valjevu, i jedinicama koje su se probijale u pomoć opkoljenom garnizonu. Nemci su skoro svakodnevno pokušavali da sa manjim snagama razbiju opsadu grada, a iz artiljerijskih oružja su tukli svuda gde bi utvrdili da se nalaze partizanski položaji. [[18. septembra]] kod Ribara na putu Valjevo—Loznica, delovi Valjevskog odreda vodili su borbu sa Nemcima koji su pokušali da se iz blokiranog Valjeva probiju putem prema Loznici. Neprijatelj je imao 15 mrtvih i 40 ranjenih, a partizani nisu imali ljudskih gubitaka.{{sfn|Joksimović|1971|p=108}} Dana [[21. 9.|21. septembra]] 1941. Nemci su pokušali sa četiri tenka i 400 vojnika da prodru putem ka Užicu, ali su jakom odbranom boraca Kolubarskog bataljona primorani na povlačenje. Istog dana 125. pešadijski puk je nakon petodnevnih borbi sa borcima [[Posavski partizanski odred|Posavskog partizanskog odreda]] uspeo da probije blokadu u uđe u Valjevo, u pomoć okruženim jedinicama.{{sfn|Joksimović|1971|p=109}} Nakon pristizanja pojačanja, Nemci su [[25. septembra]] pokušali proboj blokade ka Loznici sa 1.000 vojnika uz pomoć artiljerije i tenkova, ali nisu uspeli da probiju blokadu.{{sfn|Mitrović|1975|p=176}}. Kod Ribara zaustavili ih delovi Valjevskog NOP odreda i naneli im velike gubitke, posle čega se Nemci vratili u Valjevo.{{sfn|Joksimović|1971|p=110}} [[26. septembra]] Nemci su opet sa oko 2.000 vojnika, 16 lakih topova, 2 teška topa i 6 tenkova pokušali da prodru pravcima: Valjevo—Loznica, Valjevo—Šabac i Valjevo—Užice, ali su na 5—6 kilometara od Valjeva zaustavljani od delova Valjevskog NOP odreda i bili prinuđeni da se povlače u Valjevo, u blokadu.{{sfn|Joksimović|1971|p=110}} Usled ustaničke opsade Valjeva, [[Nemci]] su bili prisiljeni da i [[avion]]ima dobacuju hranu opkoljenom garnizonu. ==== Borbe za Šabac ==== {{main|Operacija Mačva}} {{citat|Braćo Srbi, Redovi narodnooslobodilačkih partizanskih i vojnočetničkih odreda s dana na dan sve su gušći. U njih svakim danom pristižu nove snage iz redova srpskog naroda. Sve što je pošteno, borbeno i sve ono što više neće da nosi ropski jaram fašizma, pridružuje se našoj narodnoj borbi za slobodu. [...] Zajednička saradnja vojnočetničkog odreda, koga vode poručnik Martinović i sveštenik Zečević, i valjevskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda, u kome se pored komunista bore i ostali rodoljubi srpskog naroda, zajednička saradnja cerskog četničkog odreda, koga predstavlja kapetan Račić, sa podrinskim narodnooslobodilačkim partizanskim odredom, donela je slobodu stotinama hiljada srpskog naroda.<ref>[https://znaci.org/dokument.php?br=3568 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, BORBE U SRBIJI, knjiga 20, 1941-1944 - dopune, tom 1 (strana 63.)]</ref>|Zajednički proglas valjevskih partizana i četnika od 20. septembra 1941. }} [[21. 9.|21. septembra]] 1941. U selu [[Štitar (Srbija)|Štitar]]u kod Šapca, pod rukovodstvom Štaba [[Mačvanski partizanski odred|Podrinskog NOP odreda]], održan sastanak sa štabovima bataljona Podrinskog odreda, Podgorskog bataljona Valjevskog odreda, 4. bataljona [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog odreda]] i [[Cerski četnički odred|Cerskog četničkog odreda]], na kome je doneta odluka i razrađen plan napada na Šabac. Početak napada je određen za 21 čas istog dana, ali je izvršen u 23 časa.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Partizani navode da zbog izdaje četnika nije uspeo.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Sutradan, 22. 9. jedinice Podrinskog, Valjevskog i Posavskog NOP odreda u 23 časa obnovile napad na Šabac i prodrle do centra grada, odakle su sutradan, protivnapadom svežih snaga nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijske divizije]], odbačene na polazne položaje.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[30. septembra]] Podrinski NOP odred i Kolubarski i Rađevski bataljon Valjevskog odreda organizovali su položaj za odbranu na liniji Linolimt — Petkovica — Čokešina — Vidojevica i do 9. oktobra zadržavali prodor nemačke 342 divizije.{{sfn|Joksimović|1971|p=111}} ==== Dolazak Tita i savetovanje u Stolicama ==== {{main|Savetovanje u Stolicama}} [[18. 9.|18. septembra]] komandant Glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije [[Josip Broz Tito]] stigao iz Beograda u selo [[Robaje]] kod Valjeva na slobodnu teritoriju i prvi put se susreo sa partizanima — borcima Kolubarskog bataljona Valjevskog NOP odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=108}} Nakon dolaska u Krupanj, oko 22. septembra, Tito se u Stolicama susreo sa ostalim članovima [[Vrhovni štab NOV i POJ|Glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije]], koji su posle njega napustili Beograd. Tu je prvi put video zarobljene nemačke vojnike, koji su ujedno bili i jedini nemački zarobljenici u čitavoj Evropi. 26. i 27. septembra 1941, u Stolicama je održano [[Savetovanje u Stolicama|vojno-političko savetovanje]] partizanskih vođa, kojem je, između ostalih, prisustvovali i komandant Valjevskog odreda [[Zdravko Jovanović]] i zamenik političkog komesara [[Dragojlo Dudić]]. Tu su analizirana dotadašnja iskustva, skovani planovi dalje oslobodilačke borbe i donete odluke za učvršćenje i razvoj ustanka.{{sfn|Mladenović|2006|p=38}} ==== Borbe sa nemačkim divizijama i pad Krupnja ==== {{main|104. lovačka divizija (Nemačka)|342. pešadijska divizija (Nemačka)}} [[File:Jedna desetina 5. čete Valjevskog odreda, oktobar 1941.jpg|thumb|Jedna desetina 5. čete Valjevskog odreda, oktobar 1941, između Ražana i Poćuće.]] {{citat|Naše partizanske čete Valjevskog odreda bile su na glasu i važile su kao elitne trupe po svojoj borbenosti. Oni nisu izmicali i mi smo zaista sa nekim naročitim optimizmom gledali na uspeh. Znali smo da neprijatelj neće prodreti. To naše verovanje oni su opravdali, jer neprijatelj nije uspeo.<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 196), Prosveta, Beograd, 1957.</ref>|[[Dragojlo Dudić]], dnevnički unos od 12. oktobra 1941.}} [[4. oktobra]] delovi Valjevskog odreda napali su nemački garnizon u Prnjavoru (kod Lajkovca) i izbacili iz stroja oko 70 nemačkih vojnika.{{sfn|Joksimović|1971|p=113}} [[6. oktobra]] na liniji Divlje Brdo — Grabovica, kod Carića, delovi Valjevskog NOP odreda naterali oko 2.000 nemačkih vojnika da se vrate u blokirano Valjevo. Nemci su celo pre podne vršili artiljerijsku pripremu a borba je trajala više časova. Valjevski partizani su ubili oko 20 Nemaca, uništili 2 tenka, pobili 100 konja i zaplenili dosta ratnog materijala.{{sfn|Joksimović|1971|p=113}} 7. oktobra kod sela Zabrđice delovi Valjevskog odreda u borbi ubili su 60 oko Nemaca.{{sfn|Joksimović|1971|p=113}} [[13. oktobra]] delovi Valjevskog odreda odbacili đelove nemačke 342. divizije iz rejona Cigankulje i Mićanavskog brda ka selu Dragincu, naneli im gubitke od 4 mrtva i 19 ranjenih i uništili 1 [[tenk]].{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} 14. 10. otpočeo je napad ojačanog nemačkog 698. pešadijskog puka prema Krupnju pravcima koje su zatvarali Podrinski NOP odred i delovi Valjevskog odreda. Borbe su vođene do 20 oktobra. [[20. oktobra]] 1941. delovi nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijske divizije]] slomili otpor jedinica Podrinskog i Valjevskog NOP odreda i prodrli u Krupanj, gde su popalili sve zgrade sem onih u krugu fabrike antimona, pobijali zaostale ranjenike, lekare i bolničare i svo civilno stanovništvo koje nije uspelo na vreme da se skloni.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} [[22. oktobra]] kod sela Mojkovića delovi nemačke 342. pešadijske divizije su savladali otpor delova Valjevskog odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} [[24. oktobra]] pod pritiskom nemačkih snaga delovi Valjevskog odreda napustili su Pecku, u koju su ušli delovi nemačkog 699. pešadijskog puka i uveče se spojili sa nemačkom 704. pešadijskom divizijom u Valjevu. Usput Nemci ubijaju stanovništvo i pale sela.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} Borbe oko Valjeva posebno su intenzivirane krajem oktobra, nakon što je nemačka 342. divizija uspela da preko Krupnja [[25. oktobra]] prodre do Valjeva. Prema Dragojlu Dudiću, četnici su masovno napuštali front, tvrdeći da njih Nemci neće napadati, već samo partizane: {{citat|Četnici su se pokazali na svima sektorima krajnje nedisciplinovani i nelojalni saveznici u momentu probijanja naših linija od strane kaznene ekspedicije. Pre ovih događaja bilo je puno izgleda na zajedničku saradnju; bilo je momenta kada su se i borili sa nama zajedno; ali od onog trenutka kad su čuli za probijanje fronta, napustili su položaje i pobegli duboko u pozadinu, dalje nego što smo mi naše ranjenike i komoru sklonili. [...] Svuda kuda su prolazili, širili su paniku i govorili kako će partizani platiti ceh, jer Nemci neće napadati četnike.{{sfn|Dudić|1957|p=222-223}}|Zapis Dragojla Dudića od 26. oktobra 1941.}} Dudić opisuje brojna valjevska sela koje su Nemci tada spalili i čije su stanovnike pobili. Prema svedočenju meštana, Nemci su u selu [[Pričević]]u objavili da "neće nikome ništa raditi ako koga nađu kod kuće; a ako ne nađu nikoga zapaliće kuću".<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 235), Prosveta, Beograd, 1957.</ref> Seljaci su poverovali i nisu pobegli, nakon čega su nemački vojnici sutradan streljali 24 seljaka iz ovog i susednog sela. Za dva slučaja meštani kažu da su povađene i oči.{{sfn|Dudić|1957|p=235}} 30. oktobra 1941. delovi Valjevskog i [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] uspeli da spreče pokušaj delova nemačke 342. pešadijske divizije da se iz Valjeva probiju ka [[Kosjerić]]u i Užicu. Tom prilikom su uništena dva tenka i oko 300 nemačkih vojnika izbačeno iz stroja.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Tada je poginuo Dušan Damilović, komesar Trećeg tamnavskog bataljona.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} ==== Četnička izdaja i pad Užica ==== {{main|Napad četnika na Užičku Republiku|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[File:Colonel Dragoslav Račić.jpg|thumb|175px|Četnički vođa [[Dragoslav Račić]], koji je povukao svoje ljude sa opsade Valjeva, kako bi napao partizane u Užicu.]] Početkom novembra 1941. dolazi do povlačenja četnika Draže Mihailovića iz blokade Valjeva.{{sfn|Mitrović|1975|p=176}} U noći 1/2. novembra, po Mihailovićevom naređenju, [[Dragoslav Račić]] je poveo [[Napad četnika na Užičku republiku|četnički napad na Užičku republiku]],<ref>http://znaci.org/00001/9_5.htm</ref> iako je po sporazumu trebalo da učestvuje u odbrani Pecke.{{sfn|Joksimović|1971|p=116}} Snage koje je vodio u napad na partizane (oko 1.500 boraca) bile su povučena u tajnosti sa položaja prema Nemcima kod Valjeva i Krupnja. [[3. novembra]] četnici Draže Mihailovića izvršili su iznenadni napad i na partizane u Mionici.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[4. novembra]] četnici Draže Mihailovića napali borce IV Kolubarske čete Valjevskog odreda u [[Sitarice|Sitaricama]], razoružali četu a kasnije 15 partizana [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Nemcima u Valjevu]].{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[Vojislav Mišić]], sin [[Živojin Mišić|vojvode Živojina Mišića]] i komandir čete u Kolubarskom bataljonu, je početkom novembra boravio u selu [[Struganik]], gde su ga njegov brat [[Aleksandar Mišić]] i Draža Mihailović pozvali i bezuspešno nagovarali da pređe na stranu četnika.<ref name="Ispitivanje"/> On je tada video kolonu zarobljenih partizana sprovedenih kroz Struganik sa Ravne Gore i [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|upućenih Nemcima]].<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Iako mnogi valjevski partizani još uvek ne znaju šta se dešava, njihov komesar Dragojlo Dudić 4. novembra ujutru primećuje da "nešto nije u redu": {{citat| Drug Rade izveštava da su četničke jedinice koje su se snabdevale kod nas, negde otputovale u toku noći i niko nije došao po snabdevanje. Nešto nije u redu. Još nemamo izveštaja po pitanju sukoba u Ljuboviji. [...] Jedan oficir iz Cerskog četničkog odreda za vezu s partizanima navratio je u štab na putu u tražnji Račića. Razgovarali smo o najnovijoj situaciji u Ljuboviji i na užičkom drumu. Ne znamo između koga je došlo do sukoba. Ovaj četnički oficir osuđuje svaki pokušaj stvaranja razdora između partizana i četnika. Nahranili smo mu konja, dali ručak i dva pratioca. Komandir 4. čete u samo veče izveštava da mu se [[Dragoslav Račić|komandant]] izgubio sa položaja u nepoznatom pravcu i da je kurir, koga je ovaj poslao, nije našao na položaju. „'''Izgleda da se i g. Račić izgubio u vidu lastinog repa'''“, kaže komandir naše partizanske čete, koji je bio pridodat na položaju kod kapetana Račića.{{sfn|Dudić|1957|p=241}}|Dragojlo Dudić, dnevnički unos od 4. novembra 1941.}} Ubrzo, valjevski partizani su od Vrhovnog štaba saznali za veliki [[Napad četnika na Užičku Republiku|napad četnika na Užičku Republiku]]: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko noći došlo je do borbe sa oko 500 četnika iz odreda Draže Mihailovića. Razbijeni su i oko 140 zarobljeno. Naši su likvidirali četnike u Požezi. U toj borbi su naši partizani imali strahovite žrtve. Poginuo je komandant bataljona drug Kapelan, dva komandira četa i mnogo partizana. [...] Dogodilo se to da umesto borbe protiv fašističkih razbojnika vodimo borbu sa braćom; umesto da prolivamo neprijateljsku krv, mi se međusobno krvimo. Umesto da ljudi Draže Mihailovića presreću neprijateljske kamione i otimaju, oni presreću naše kamione i otimaju ono što je srpski narod odvajao od svojih usta i davao za narodnu borbu; umesto da presreću Nemce i Nemce ubijaju, oni presreću naše ljude i ubijaju iz zasede.{{sfn|Dudić|1957|p=244}}|Dragojlo Dudić, dnevnički unos od 5. novembra 1941.}} [[6. novembra]] četnici Draže Mihailovića uhvatili su u Klincima na prevaru Boška Jovanovića, političkog komesara III čete Kolubarskog bataljona Valjevskog odreda i ubili ga istog dana.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[9. novembra]] Mihailovićevi četnici streljali su u [[Žabari (Valjevo)|Žabari]]ma komandira IV čete Kolubarskog bataljona Dobrivoja Spasojevića i još 3 borca iste čete.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[9. novembra]] u [[Ljubovija|Ljuboviji]] četnici su razoružali VI četu Rađevskog bataljona Valjevskog odreda - komesar čete Živorad Jeremić Modelar uspeo je da pobegne, a zarobljen je komandir Petar Vragolić, učitelj.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[10. novembra]] kod sela Uzovnice četnici Draže Mihailovića napali II četu Rađevskog bataljona Valjevskog odreda i zarobili nekoliko partizana.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} U pokušaju bega politički komesar [[Sava Vujanović Žuća]] sa vezanim rukama skočio je u Drinu, ali je ubijen.{{sfn|Joksimović|1971|p=118}} [[11. novembra]] na sastanku u [[Divci (Valjevo)|Divci]]ma pukovnik Mihailović je [[Sastanak u Divcima|ponudio saradnju Nemcima]], ali je odbijen. [[12. novembra]] partizani Valjevskog odreda opkolili su štab Draže Mihailovića na Ravnoj Gori.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Sredinom novembra azbukovački četnici sastali su se sa Nemcima u [[Amajić]]u i predali 26 partizana, među kojima i Petra Vragolića, komandira VI Rađevske čete Valjevskog odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Uprkos [[četničko-partizanski sukob|četničko-partizanskom sukobu]], blokada Valjeva je i dalje trajala. [[12. novembra]] delovi 704. i 342. nemačke divizije pokušali su jačim snagama da prodru iz Valjeva u Užice, ali su na brdu Kamenitovac zaustavljeni od snaga Valjevskog partizanskog odreda i uz gubitke primorani da se vrate u Valjevo.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} [[19. novembra]] delovi Valjevskog i Užičkog partizanskog odreda kod Kamenitovca odbili su [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačku diviziju]] koja je pokušala da se probije u Užice. Neprijatelj je imao 250 mrtvih.{{sfn|Joksimović|1971|p=120}} Tek krajem novembra 1941. Nemci su uspeli da potisnu oslabljene snage Valjevskog odreda i razbiju obruč. Nemačka 342. divizija je [[25. novembra]] jakim snagama krenula putem Valjevo—Kosjerić, gde se kod Bukova sukobila sa pet četa Kolubarskog odreda koje su uspele da je privremeno zaustave. Uz podršku avijacije i tenkova, [[27. novembra]] nemačke snage su uspele da slome otpor delova Valjevskog, [[Drugi šumadijski partizanski odred|Drugog šumadijskog]] i Užičkog partizanskog odreda. Istovremeno, drugi deo nemačke 342. divizije takođe je jakim snagama uspeo da savlada delove Valjevskog, Užičkog i [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]] i zauzme [[Ljubovija|Ljuboviju]].{{sfn|Valjevo|1967|p=336}} Centar slobodne teritorije, [[Užice]], je palo 29. novembra 1941. godine. [[29. novembra]] na Zlatiboru, u partizanskoj bolnici, pred dolazak nemačkih tenkova, izvršio je samoubistvo ranjeni Čedomir Milosavljević, politički komesar Rađevskog bataljona Valjevskog odreda, da ne bi pao živ u ruke neprijatelja. Istog dana u Šapcu je streljan [[Petar Vragolić]], učitelj, komandir VI čete Rađevskog bataljona Valjevskog odreda.{{sfn|Joksimović|1971|p=120}} === Zimske borbe u Srbiji 1941/1942 === ==== Borbe u decembru 1941 ==== {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|Legalizacija četnika u Srbiji}} {{citat|Treba razviti partizansku djelatnost u čitavoj Srbiji. Reorganizovane partizanske jedinice treba vratiti na njihovo područje. Treba čistiti teren od okupatora, Nedićevih i raznih četničkih bandi. Pri tome treba izbjegavati frontalnu borbu i pridržavati se partizanskog načina ratovanja. Partizanske jedinice treba da budu male čete od oko 50 boraca, lako pokretljive, i neka drže inicijativu u svojim rukama, tj. neka napadaju neprijatelja na najosjetljivijim mjestima, uništavajući njegovu živu snagu i otimajući mu oružje i materijal.{{sfn|Broz|1979|p=10}}|Tito u pismu Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju, 14. decembra 1941.}} [[File:Učitelj Sava Milatović, sa sinom Zoranom, pri povlačenju ispred neprijateljskih snaga u Gunjcima, 14. decembra 1941.jpg|thumb|Učitelj Sava Milatović, sa sinom Zoranom, pri povlačenju ispred neprijateljskih snaga u Gunjcima, 14. decembra 1941.]] [[1. decembra]] 1941, posle prodora Nemaca i sloma [[Užička Republika|Užičke republike]], slobodna teritorija Valjevskog partizanskog odreda prostirala se od Užičkog puta do Krupnja kao i na delovima Kolubare, Podgorine, Rađevine i Azbukovice.{{sfn|Joksimović|1971|p=121}} Snage [[Mačvanski partizanski odred|Podrinskog]] i Valjevskog partizanskog odreda su se našle odsečene od [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] i glavnine partizanskih snaga, koje su se [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povukle u Sandžak]]. U toku decembra [[1941]]. godine, u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] nalazilo preko 1.000 prekaljenih partizanskih boraca, koji su bili opkoljeni od [[Nemci|Nemaca]] na planinskom području [[Medvednik]]-[[Povlen]]-[[Maljen]]-[[Suvobor]]. Najjači od preostalih odreda bio je Valjevski, koji je nakon demoralizacije i dezerterstva u decembru brojao oko 500 partizana, čiji je moral tih dana bio visok.<ref name="dokument 30165"/> Prema planu Vrhovnog štaba, ovi odredi su trebali da ostanu na ovim terenima do proleća, kada bi se ponovo rasplamsao ustanak. Početkom decembra 1941. okuplja se Okružni komitet KP Valjeva i donosi sledeće zaključke: <ref name="dokument 30165">[https://znaci.org/dokument.php?br=30165 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, DOKUMENTI KOMUNISTIČKE PARTIJE JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - avgust 1941-avgust 1942., tom 9 (strana 279.)]</ref> # Okupator je uspeo da prodre na oslobođenu teritoriju i time nam naneo veliku štetu. # Ali okupator nije uspeo da uništi živu snagu naših odreda, pa prema tome ne može biti govora o ugušenju našeg ustanka. # Borba se nastavlja, ali treba preći od frontalnog na gerilski način borbe i da se po mogućstvu odredi vrate na svoje terene. # Treba učvrstiti, ojačati i povećati naše odrede. Početkom decembra ostaci 4. bataljona Posavo-tamnavskog NOP odreda, prispelog iz užičkog kraja, ušli su u sastav Tamnavskog bataljona Valjevskog odreda. Tamnavski bataljon podeljen je u četiri čete jačine 40 do 50 boraca. Štab su činili komandant [[Dobrosav Simić]] i politički komesar Mile Vasojević. Već [[4. decembra]] 1941. godine u selu [[Dragodol]]u kod [[Osečina (varošica)|Osečine]] održano je savetovanje rukovodilaca partizanskih odreda koji su ostali u zapadnoj Srbiji (Valjevskog i Mačvanskog odreda i Tamnavskog bataljona) sa instruktorima Pokrajinskog komiteta KPJ za Valjevo i Šabac [[Miloš Minić|Milošem Minićem]] i [[Mile Ivković|Miletom Ivkovićem]], na kome su uglavnom usvojeni zaključci OK-a Valjevo.<ref name="dokument 30165"/> Tada je odlučeno da preostale jedinice nastave sa gerilskim ratovanjem. Istovremeno, okupatorske snage otpočele su sa napadima na partizane zapadne Srbije. U ovome su imali znatnu podršku srpske žandarmerije i [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalnih četnika]] — Tamnavskog odreda vojvode [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]], Kolubarskog odreda vojvode [[Jovan Škavović Škava|Jovana Škave]] i Valjevskog četničkog odreda vojvode [[Milorad Radić|Milorada Radića Pinde]].{{sfn|Valjevo|1967|p=357}} Jedinice Kolubarskog bataljona tokom neprijateljske ofanzive bile su na [[Kaluđerske Bare|Kaluđerskim barama]] na [[Tara (planina)|Tari]]. Do [[9. decembra]] u selu [[Gornje Leskovice|Leskovicama]] prikupio se Kolubarski bataljon. Narednih dana bataljon se odmarao, lečio ranjene i promrzle, vodio manje borbe, razgoneći četnike i nedićevce, odbijao četničke napade sa pravca Debelog Brda, držao zasede na putu Valjevo—Užice i Valjevo—Pričević—Stave radi obezbeđenja slobodne teritorije. Tu je izvršena reorganizacija bataljona, čije je brojno stanje bilo smanjeno gubicima u borbama tokom decembra, kao i pojavama dezerterstva, usled demoralisanosti. Za komandanta je određen [[Miša Dudić]] umesto Žikiće Jovanovića—Španca koji je postavljen za političkog komesara (dotadašnji komesar [[Steva Marković Singer]] se [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povukao ka Sandžaku]]). Zamenik komandanta bio je [[Dragan Tatović]], a zamenik političkog komesara [[Andra Savčić]].{{sfn|Joksimović|1971|p=122}} Kolubarski bataljon je tada imao pet četa sa oko 400 boraca, patrolirao je na terenu pojedinih sela i kontrolisao put Valjevo—Užice, uz nekoliko manjih sukoba sa neprijateljem.{{sfn|Mitrović|1975|p=291}} 9. ili 10. decembra delovi Podrinskog odreda i Rađevskog bataljona Valjevskog odreda napali su Stolice. Komandir Podrinske čete Vuk Cvijanović braneći odstupnicu ostao je bez municije, bio ranjen i ubio se.{{sfn|Joksimović|1971|p=122}} Sredinom decembra u zapadnoj Srbiji dejstvovala je tzv. valjevska partizanska grupacija, koja je brojala oko 1300 do 1450 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=124}} Nju su sačinjavali: * Valjevski NOP odred (bataljoni: Rađevski sa 4 čete, Podgorski sa 2 čete i Kolubarski sa 5 četa) sa ukupno 500—600 boraca; * Podrinski NOP odred sa 2 bataljona (Pocerski i Mačvanski) odnosno 6 četa sa nešto preko 300 boraca; * Račanski bataljon Užičkog NOP odreda jačine oko 150 boraca u 2 čete (raspušten polovinom decembra); * Tamnavski bataljon (Treći bataljon Posavotamnavskog NOP odreda) imao je 160—170 boraca. Nalazio se do kraja novembra u sastavu Valjevskog NOP odreda. * Od polovine decembra u sastavu Valjevske partizanske grupacije delovala je i 2. četa 2. Šumadijskog NOP odreda jačine oko 50 boraca. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] je nakon povlačenja u Sandžak poslao grupu rukovodilaca nazad u Srbiju da se povežu sa partizanima koji su ostali na terenu. Među prvima se vratio [[Radivoje Jovanović Bradonja]], koji je uspostavio vezu sa Kolubarskim bataljonom, a nakon njega i grupa koju predvodi [[Mirko Tomić Seljak]], član [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba Srbije]]. Tomić je po dolasku u Štab Valjevskog odreda sazvao novo savetovanje [[14. decembra]] u Dragodolu, u približno istom sastavu, na istom mestu, i sa skoro istim zaključcima, pa je nekima izgledalao da on "omalovažava rad druga Minića".{{sfn|Čitaković|1988|p=64}} Naredba Vrhovnog štaba je glasila da se sve partizanske jedinice upute na svoje teritorije i nastave sa delovanjem u pozadini okupatora.{{sfn|Parmaković|1973|p=73}}{{sfn|Mitrović|1975|pp=288—290}} Uskoro su svi krenuli na svoje teritorije. Rađevski bataljon krenuo je u Rađevinu. [[19. decembra]] ujutru u selu [[Brezovice (Valjevo)|Brezovicama]] četnici i Nemci opkolili su deo Rađevskog bataljona. U kratkotrajnoj ali oštroj borbi ubijeno 22 a ranjeno 13 Nemaca, od čega 3 oficira, a zaplenjeno 2 puškomitraljeza i 1 mali minobacač.{{sfn|Joksimović|1971|p=125}} Bataljon imao manje gubitke. Uveče štab bataljona doneo odluku da se vrati na slobodnu teritoriju.{{sfn|Joksimović|1971|p=125}} [[Mačvanski partizanski odred|Podrinski partizanski odred]] je krenuo u [[Pocerina|Pocerinu]] i [[Mačva|Mačvu]]. Između 22. i 31. decembra u teškim borbama prilikom proboja ka Mačvi, uništen je ceo Podrinski NOP odred (sem 3. čete 2. bataljona i 3. lozničke čete 1. bataljona) i izgubljen skoro sav rukovodeći kadar Podrinja.{{sfn|Joksimović|1971|p=126}} U pokušaju proboja na svoju teritoriju stradao je i Račanski bataljon Užičkog odreda, koji je krenuo na teritoriju račanskog sreza. Tamnavski bataljon je krenuo u [[Podgorina|Podgorinu]] i [[Tamnava|Tamnavu]].{{sfn|Mitrović|1975|p=291}} [[24. decembra]] 4. četa Tamnavskog bataljona uz stalne borbe probila se do sela Novaka i [[Kožuar|Kožuara]]. Usled teških borbi s četnicima i dezertiranja boraca iz tih krajeva, četa je prestala da postoji. Od čete je ostao samo komandni sastav (4 druga), koji su se vratili u sastav bataljona, u kojem je sada preostalo oko 130 boraca, ne računajući bolesne i ranjene.{{sfn|Joksimović|1971|p=126}} 24. decembra [[četnici]] [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] zarobili su Stjepana Filipovića, komandanta Tamnavsko-kolubarskoga bataljona Valjevskoga NOP odreda.<ref name="Radanović"/> [[26. decembra]] u školi sela Tulara Tamnavski bataljon su napali 6. odred SDK i Posavski i Tamnavski četnički odred, ali su ih partizani odbili. U toku borbe ranjen komandant [[Dobrosav Simić]]. U toku noći bataljon se povukao iz Tulara u pravcu sela Jazovika težeći ka slobodnoj teritoriji. 27. decembra u selu Jazoviku nedićevci i četnici pokušali da opkole Tamnavski bataljon. Bataljon se pod borbom izvukao pošto je prethodno ostavio ranjenog komandanta Dobrosava Simića u selu.{{sfn|Joksimović|1971|p=126}} [[29. decembra]], posle osmodnevnog proboja u Tamnavu, tokom čega je prevalio oko 120 kilometara, Tamnavski bataljon se vraća na slobodnu teritoriju u rejon sela Poljuta — Sovac. Bataljon izvršio zadatak i pokazao narodu da partizani i dalje potoje, ali po cenu teških gubitaka - izgubio je celu jednu četu, a druga je jako smanjena usled dezertiranja.{{sfn|Joksimović|1971|p=126}} Bataljon se vratio bez komandanta, znatno oslabljen. Na slobodnoj teritoriji, u selima oko Pecke, Dragodola i [[Skadar (Osečina)|Skadra]], valjevski partizani organizovali su svečani doček Nove [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1942.|1942. godine]], kojoj su prisustvovali i ostaci Mačvanskog partizanskog odreda preformirani u Mačvansku četu. ==== Borbe u januaru 1942 ==== {{main|Suvoborski partizanski odred}} [[File:Kolubarski bataljon u okolini sela Ba, januar 1942.jpg|thumb|Kolubarski bataljon u okolini sela Ba, januar 1942.]] [[File:Kolubarski bataljon u maršu, januara 1942.jpg|thumb|Kolubarski bataljon u maršu, između Leskovice i Mravinjaca, januara 1942. Na čelu Dragan Tatović.]] {{citat|Partizanski pokret sa svojim metodama ratovanja i sa svojim u borbi očeličenim borcima, najboljim sinovima radnog naroda, nepobjediv je.{{sfn|Broz|1979|p=95}}|Tito u pismu Okružnom komitetu KPJ Valjevo, 8. januara 1942.}} Početkom januara, svi bataljoni su upućeni na teren valjevskog okruga da obilaze partijska i partizanska uporišta. Kolubarski bataljon krenuo je iz sela Leskovice pravcem [[Bačevci (Valjevo)|Bačevci]]—[[Prijezdić]]—[[Mratišić]]—[[Bukovac (Mionica)|Bukovac]]. [[12. 1.|12. januara]] 1942. partizani su se sukobili sa četnicima kod sela Ba i Planinice i naneli im gubitke 2 mrtva.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[13. januara]] 1942. godine Kolubarski bataljon je prenoćio u selu Slavkovici, gde je održao konferenciju sa meštanima. U toku noći bataljon je napadnut od jačih neprijateljskih snaga iz sela Kadine Luke i pod borbom se povukao. Slavkovica je inače bila krajnja tačka do koje je bataljon trebalo da prodre.{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} [[15. januara]] partizani Rađevskog i Podgorskog bataljona Valjevskog odreda, nakon gaženja reke Jadra promrzli u dubokom snegu, stigli su u sela Belotić i [[Bastav]] gde su vodili borbu sa četnicima. Samo iz druge čete Podgorskog bataljona u partizanskoj bolnici ostalo je 10 boraca usled promrzavanja.{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} Nakon što se sa četom vratio u Rađevinu, [[Žića Marković]] je pred narodom rušio okupatorsku propagandu „o uništenju partizana“. Izbegavajući borbe sa jačim neprijateljem, sa svojom četom je rušio telefonske bandere i vršio [[Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi|diverzije]]. Na putu [[Zavlaka]]—[[Valjevo]], napao je nemačku patrolu. Tada je uništeno jedno nemačko vozilo i zaplenjeno šest mina, koje su kasnije postavljene na putu i na koje su naišle jedinice [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitinog korpusa]]. Tom prilikom je poginulo više belogardejaca. Sredinom januara 1942. godine, [[Kosmajski NOP odred]] i delovi Užičkog i Prvog šumadijskog NOP odreda probili se natrag iz Sandžaka do zapadne Srbije.{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} [[18. januara]] u selu [[Vujinovača]] Kosmajski odred je ušao u sastav valjevske partizanske grupacije. Sa odredom stigli i rukovodioci [[Vlada Aksentijević]], [[Miladin Petrović]], [[Velja Jeremić]] i [[Budimir Davidović]]. Aksentijević je saopštio [[Andrija Mazinjanin|Andriji Mazinjaninu]] da i on, po direktivi, treba da krene sa ovom grupom u Tamnavu s ciljem da oforme Okružni komitet KPJ za srezove posavski, tamnavski, beogradski i posavo-tamnavski.{{sfn|Joksimović|1971|p=130}} {{citat|Dani januara postajali su sve teži. U borbama sa neprijateljem iscrpljivala se municija. Naši odredi su se držali padina Medvednika, Maljena i Povlena zadržavši frontalni način borbe. Na periferiji te teritorije gomilale su se četničke, nedićevske i ljotićevske bande. Borbe su trajale svakodnevno. Broj ranjenika kao i naših gubitaka, te promrzlih partizana povećavao se iz dana u dan.<ref name="dokument 30165"/>|Izveštaj instruktora Okružnog komiteta KPJ za Valjevo od 20. maja 1942. Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju}} Nakon obilaska kolubarskih sela, [[18. januara|18.]]{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} ili [[19. januara]]{{sfn|Mitrović|1975|p=294}} Kolubarski bataljon se vratio u Leskovicu, iz sela Zaruba odakle je gonjen od Nemaca i četnika.{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} Istog dana, četnici su u Mravinjacima izvršili napad na Mačvansku četu, pa su kolubarske čete poslate u pomoć, kako bi zaustavile četnički napad. Sutradan, [[20. januara]] 1942, izvršen je glavni okupatorski napad na partizane, koji je odbijen, pa su se [[Vermaht|Nemci]] povukli ka Valjevu, a u borbi je stradao i komandant ove operacije.{{sfn|Mitrović|1975|p=294}} U drugoj polovini januara 1942., od Kolubarskog bataljona Valjevskog odreda i 2. čete Užičkog odreda formiran je [[Suvoborski partizanski odred]] sa oko 250 boraca. Komandi sastav odreda ostao je isti kao komandni sastav bataljona — komandant Miloš Dudić i politički komesar Žikica Jovanović Španac.{{sfn|Hasanagić|1982|p=32}} U drugoj polovini januara okupator koncentriše oko 2500–3000 vojnika, uglavnog lokalnih saradnika, da opkoli srpske partizane sa četiri strane. Iako sa malo municije, partizanski odredi odolevaju tokom deset dana neprestanih borbi i nanose neprijateljima gubitke.<ref name="dokument 30165"/> [[20. januara]] u selu Sušice jake osovinske snage napale su od Valjeva preko Lelića na Kosmajski NOP odred i jednu četu Kolubarskog bataljona Valjevskog odreda. U protivnapadu neprijatelj je nateran u povlačenje ka Valjevu.{{sfn|Joksimović|1971|p=130}} Od 20. do 24. januara 3. četa Tamnavskog bataljona na prostoru Sušice i Leskovice borila se sa četnicima i nedićevcima Valjevske i Rudničke „grupe odreda“. U okviru ovih borbi jedan vod 3. čete učestvovao u zasedi kod sela Ribara i odbacio Nemce u pravcu Valjeva.{{sfn|Joksimović|1971|p=130}} [[21. januara]] u zoru, po odluci komande Grupe odreda, Kolubarski bataljon u sadejstvu orašačke čete odbacio je iz Mravinjaca crnogorski (kosjerički) četnički odred, nanoseći im gubitke 25 mrtvih. Međutim, ciča zima u toku noći prepolovila je orašačku četu, a u Kolubarskom bataljonu bilo je 15 promrzlih.{{sfn|Joksimović|1971|p=130}} Istovremeno sa Tisovika je napalo oko 300 četnika ali su i oni odbijeni.{{sfn|Joksimović|1971|p=130}} [[22. januara]] u rejonu sela Lelić, Stubo, Sušice i Leskovice dve čete Kolubarskog bataljona, Kosmajski NOP odred, Mačvanska četa i Tamnavski NOP bataljon su ceo dan vodili borbu sa 7 četničko-nedićevskim odredom, koji su podržavani od Nemaca. U snažnom protivnapadu okupatorske snage su odbačene. Neprijatelj je imao 15 mrtvih, 40—50 ranjenih i preko 100 promrzlih. U borbama je poginuo nemački major, komandant 342. pešadijske divizije.{{sfn|Joksimović|1971|p=131}} U borbi protiv nemačkih vojnika, nedićevaca i četnika u Sušici poginuo je politički komesar partizanskog bataljona Tamnavskog NOP odreda [[Rajko Mihajlović]], narodni heroj.<ref>[https://znaci.org/odrednica.php?slug=posavo-tamnavski-partizan%C2%ADs%C2%ADk%C2%ADi-odred Posavo-tamnavski partizan­s­k­i odred]</ref> Poslednje reči su mu bile: "'''Srpski izdajnici, idite i kažite Nemcima da nas ima još živih!'''"<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> Osovinske snage su na 300 saonica odvukle svoje ranjene, promrzle i mrtve.{{sfn|Joksimović|1971|p=131}} Prema Čitakoviću, "preko 40 sanki odvuklo je u Valjevo njihove poginule i ranjene".{{sfn|Čitaković|1988|p=41}} [[24. januara]] delovi 10. odreda SDK, Požeški, Crnogorski (kosjerički) Račanski i drugi četnički odredi napali od Pašine Ravni na Kolubarski bataljon koji je, zajedno sa orašačkom četom, nekoliko dana vodio upornu borbu za selo Mravinjce. Bilo dosta poginulih, ranjenih i promrzlih na obe strane.{{sfn|Joksimović|1971|p=131}} [[27. januara]] izvršen je jači nemački napad, u sadejstvu sa nedićevcima i četnicima, kod [[Sušica (Valjevo)|Sušice]]. Ovaj napad odbijen je i neprijatelju su naneti gubici.{{sfn|Mitrović|1975|p=296}} [[29. januara]] u Sušicama održano je savetovanje vojnih i političkih rukovodilaca Valjevskog partizanskog odreda, u prisustvu Mirka Tomića, člana Glavnog štaba Srbije. Razmatrana je situacija u kojoj se nalazio Valjevski odred, a usled koncentracije jakih neprijateljskih snaga usmerenih na preostalu slobodnu teritoriju, kao i prinude da se primi frontalni način borbe, odlučeno je da se slobodna teritorija napusti i da se pređe na gerilsko ratovanje, kao i da se zbog nedostatka municije izbegavaju sukobi sa jačim neprijateljskim snagama. Potom je održano savetovanje sa predstavnicima šumadijskih i kosmajskih četa, koje su dospele do slobodne teritorije Valjevskog odreda. Na ovom savetovanju rešeno je da se formira Komanda grupe odreda zapadne Srbije. Komandu Grupe odreda činili su — komandant [[Radivoje Jovanović Bradonja]], politički komesar [[Milorad Milatović|Mile Milatović]] i član Štaba Žikica Jovanović Španac. Žikicu je na mestu političkog komesara Suvoborskog odreda zamenio [[Andra Savčić]].{{sfn|Mitrović|1975|p=297}}{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=13}} Tada je ukupna snaga svih odreda zapadne Srbije bila sledeća: <ref name="dokument 30165"/>{{sfn|Joksimović|1971|p=133}} * Valjevski partizanski odred — 200-250 boraca * [[Suvoborski partizanski odred]] (bivši Kolubarski bataljon Valjevskog odreda) — 220—230 boraca * [[Posavsko-tamnavski partizanski odred]] — oko 150 boraca * [[Kosmajski partizanski odred]] — 100 boraca * 2. četa [[1. šumadijski partizanski odred|Šumadijskog odreda]] — 50 boraca * Mačvanska četa — 50 boraca Što je ukupno iznosilo oko 830 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=133}} Grupna komanda dala je direktivu da se izbegavaju borbe zbog nedostatka municije i tako dobije u vremenu dok grane proleće. O januarskim borbama, Vrhovni komandant Tito je slao preuveličane izveštaje u Moskvu, ocenjujući da "partizanske borbe u Srbiji ponova dobijaju najžešći karakter".{{sfn|Broz|1982|p=12}} {{citat|Dvadesetog i 21. januara partizani su razbili Nijemce i Nedićeve bande kod Mravinjaca blizu Valjeva. Ubijena su 22 Nijemca, a 25 je ranjeno. Dvadeset prvog januara partizani su razbili okupatore i nedićevce kod Lelića. Dvadeset četvrtog januara partizani su razbili 760 Nijemaca i nedićevaca kod Sušice. Neprijatelj je imao 150 ubijenih i ranjenih. Tridesetog januara partizani su razbili 300 nedićevaca kod Tisovika. Ubijeno je 17 nedićevaca.{{sfn|Broz|1982|p=12}}|Tito u izveštaju Kominterni 19. februara 1942.}} ==== Borbe u februaru 1942 ==== {{main|Suvoborski partizanski odred}} [[File:Valjevski i Suvoborski NOP odred u pokretu prema planini Povlenu (1942).jpg|thumb|Ostaci valjevskih partizana u pokretu prema [[Povlen]]u, februar 1942.]] [[File:Klanje ovce dobivene od seljaka iz Leskovice posle probijanja neprijateljskog obruča oko Valjevskog odreda, februar 1942.jpg|thumb|Klanje ovce dobivene od seljaka iz Leskovice posle probijanja neprijateljskog obruča, februar 1942.]] {{izdvojeni citat|Više nismo mislili ko je ispred nas: belogardejci, četnici, nedićevci. Nemci noću nisu imali potrebe da izlaze na visove, zamenjivali su ih četnici. [...] Gotovo da smo se kretali u krugu. Sa svih strana, kuda god krenemo, neprijateljska kolona.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU">[https://www.znaci.org/00001/9_6.htm U VRHOVNOM ŠTABU]</ref>|[[Ratko Martinović]]}} U noći 1. februara partizani zapadne Srbije su bili prinuđeni da se povuku sa poslednje slobodne teritorije oko Poćute, koju su dotad držali.<ref name="dokument 30165"/> Odredi su upućeni prema terenima koji su im bili određeni za dejstva — Valjevski odred na teren Rađevine i Podgorine, Suvoborski i Kosmajski odred u prostor Kolubare, a Posavotamnavski odred u Tamnavu — ali opkoljeni jakim osovinskim snagama, nisu uspeli proboj i morali su nazad. Od početka februara su se svaki dan ređali novi napadi.<ref name="dokument 30165"/> Neprijatelj je imao dobru obaveštajnu službu koja ga je izveštavala o kretanju partizana.<ref name="dokument 30165"/> [[3. februara]] na Kraljevom Brdu Valjevski i Posavotamnavski NOP odred odbacili su oko 1.200 osovinskih vojnika, kojima su naneti gubici oko 50-60 mrtvih i ranjenih.{{sfn|Joksimović|1971|p=134}} I partizani su imali dosta gubitaka. Samo Podgorski bataljon Valjevskog NOP odreda imao je oko 10 mrtvih, među njima i komandant bataljona [[Vojin Sofronijević]].{{sfn|Joksimović|1971|p=134}} Uvidevši da ne mogu opstati u valjevskom kraju, partizani su razmišljali o prelasku u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] ka glavnini NOVJ ili odlasku u [[Toplica (oblast)|Toplicu]] kod partizana južne Srbije. U selu [[Krčmar]]u je [[7. februara]] održano novo vojno-političko savetovanje pod rukovodstvom [[Mirko Tomić|druga Seljaka]], na kome je rešeno da polovina snaga krene ka Toplici po municiju, koje je tamo navodno obilno ima.<ref name="dokument 30165"/> Računalo se da u rejonu Čačka i Užica ima odreda da se na njih osloni, ali sve su to bile gole pretpostavke.<ref name="dokument 30165"/> Odlučeno da se proboj iz obruča izvrši zajedničkom operacijom svih snaga, a da se potom razdvoje u dve kolone.{{sfn|Mitrović|1975|p=297}} Kolona Suvoborskog odreda, sa tri čete Kosmajskog odreda, kod sela Robaje sukobila se sa četnicima i Nemcima, ali je uspela da se probije do Krčmara i odatle dođe do [[Ravna gora (visoravan)|Ravne gore]], vodeći stalne borbe sa četnicima. No, nakon proboja na teren severno od Užica i Čačka nisu našli partizane Užičkog i Čačanskog odreda, jer su već bili uništeni. Pošto nije bilo ni prihvata ni oružja ni municije, pokazalo se da je nemoguće prebacivanje u Toplicu, kako je predviđala Komanda grupe odreda.{{sfn|Mitrović|1975|p=299}} Pritom, jake nemačke snage, uz pomoć četnika i ljotićevaca, zaposele su komunikacije između Čačka i Užica, pa je Štab grupe odreda naredio odredima povratak preko [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] na raniji teren u valjevskom kraju, s tim što će se koncentrisati na padinama [[Maljen]]a. Istovremeno, [[11. 2.|11. februara]] 1942. započela je velika osovinska ofanziva na valjevske partizane. [[11. februara]] po podne Valjevski i Posavotamnavski NOP odred vodili su borbu sa vladinim četnicima kod Igrišta. Izbijajući na reon sela Ravne Gore i Platanice ovi odredi su izbegli opkoljavanje.{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} [[File:Partizanske vođe na vrhu Rior na Maljenu, februara 1942.jpg|thumb|Članovi štaba Grupe partizanskih odreda na vrhu Rior na Maljenu, februara 1942.]] [[14. februar]]a oko Velikog Maljena bile su prikupljene snage sva četiri odreda Valjevske partizanske grupacije, jačine nešto više od 800 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} Na Maljenu je [[13. februara]]<ref name="dokument 30165"/> ili 14. i [[15. februara]]{{sfn|Joksimović|1971|p=136}} održano poslednje zajedničko savetovanje komande grupe odreda sa štabovima svih odreda, dok su odredi vodili teške borbe. Pošto su jedinice oskudevale u oružju, municiji, hrani, bile iscrpljene i desetkovane, vodeći svakodnevne borbe pod najtežim vremenskim prilikama, odlučeno je da se odredi razdvoje i vrate na svoje terene: <ref name="dokument 30165"/> * Valjevski odred ide u Rađevinu; * [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]] ostaje na Suvoboru sa komandom Grupe odreda; * [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] ide na Kosmaj; * [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavotamnavski odred]] ide u Posavinu i Tamnavu; Posavotamnavski i Kosmajski odred je trebalo zajedno da se probiju ka [[Kosmaj]]u.{{sfn|Mitrović|1975|p=300}} Kosmajci su tvrdili da će na Kosmaju lakše doći do municije.<ref name="dokument 30165"/> [[15. februara]] Kosmajski i Posavotamnavski NOP odred sa Velikog Maljena ujutru kreću ka Rudniku i Kosmaju. Uveče, Valjevski odred je na Divčibarima vodio borbu sa četnicima, u kojoj je poginuo jedini lekar odreda dr [[Dimitrije Pitović]].{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} Tokom borbe na Divčibarama gorskom gardom četnika je komandovao [[Zvonko Vučković]].<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> [[16. februara]] 1942. kod valjevskih sela Breježđa, Krčmara, Bačevaca i Leskovice, završene su petodnevne borbe delova, nemačke 714. divizije, Ljotićevih dobrovoljaca i legalizovanih četnika protiv Valjevskog i Suvoborskog partizanskog odreda, u kojima su partizani imali 72 mrtva i veći broj ranjenih boraca.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Svaki odred pošao je kuda mu je određeno. Usled veoma nepovoljnih okolnosti, plan o povratku partizanskih jedinica na svoje terene nije uspeo. Partizani su bili iznureni dugim marševima po strašnim mrazevima, slabo odeveni i obuveni, demoralisani zbog stalnog izbegavanja borbi i nesigurni u svoju snagu zbog nedostatka municije. Naspram njih, [[legalizovani četnici]] dovučeni iz cele Srbije (od Užica, Kosjerića, Požege, Arilja, G. Milanovca, Valjeva, Ljiga, Belanovice, Mionice, Tamnave/Uba, Obrenovca, Lazarevca, Pocerine, Mačve, Rađevine, Azbukovice, Šumadije, Bajine Bašte), opremljeni i naoružani od Nemaca, povezani sa nekoliko nedićevskih i ljotićevskih odreda i četa, gonili su ih u stopu.<ref name="dokument 30165"/> [[19. februara]] na Bukovima su se od Valjevskog NOP odreda odvojili ilegalci Ljubomir Petrović Minge, [[Sreten Čitaković|Sreja Čitaković]] i [[Milica Pavlović Dara|Milica Pavlović]] i otišli na teren, prema odluci OK KPJ od 18. februara.{{sfn|Joksimović|1971|p=137}} [[File:Žena koja je dala hranu partizanima, selo Krčmar, februar 1942.jpg|thumb|Žena koja je dala hranu partizanima, selo Krčmar, februar 1942.]] {{citat|Tačno je da neprijatelj nastoji da iskoristi ovo zimsko vrijeme kako bi vas uništio, jer se boji proljeća, koje za nas znači ponovno stvaranje sjajnih uslova za razvijanje partizanskih borbi i narodnog ustanka.{{sfn|Broz|1979|p=95}}|Tito u pismu Glavnom štabu Srbije, oko 20. februara 1942.}} Krajem februara 1942. godine Posavotamnavski i Kosmajski odred su na putu za Kosmaj i Tamnavu potpuno uništeni u borbama sa nemačko-četničkim snagama, dok je samo jedna grupa od 20 boraca uspela da se vrati nazad i priključi Suvoborskom odredu.{{sfn|Mitrović|1975|p=302}} Valjevski odred, kome je bila priključena Mačvanska četa, je pod stalnim borbama uspeo da stigne u Rađevinu, ali se tu nije mogao održati. {{citat|Išli smo kroz selo koje je celo izašlo da nas dočeka. Narod je iznosio šta je imao. Pogače, hlebove, čanke sa mrsom, proju, slaninu. Tako šta nismo doživeli od prvih dana ustanka. Nazivali su nas "naša vojska". Sve to usred četničkog i nedićevskog terora. Sve je bilo kao vizija, kao predigra i predosećanje našeg kraja.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>|[[Ratko Martinović]]}} ==== Mart 1943: Prelazak Valjevskog odreda u Bosnu ==== {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} {{citat|Nadali smo se da ćemo dočekati proleće i ne samo ojačati partizanske jedinice već i formirati odred četnika koji će se boriti protiv Nemaca. Ali sve je bilo drugačije.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>|[[Ratko Martinović]]}} [[1. marta]] 1942. godine Valjevski partizanski odred probio se iz rejona Gola Glava i Družeti, prešao put Valjevo—Šabac i stigao do sela Raduša i Pambukovica u Tamnavi. U okolini Raduše i Stave, valjevski partizani su vodili borbe sa četnicima za Debelo Brdo. Tu su bili opkoljeni "sa pet strana".<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Bili su tu i četnici Račićevog odreda pod komandom Jeremića, koga su već jedanput razoružali i pustili.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> U borbama je poginuo komandant 2. podgorske čete Rade Milovanović.{{sfn|Joksimović|1971|p=140}} Nekoliko četnika su zarobili, ali su morali napred pre nego što se neprijateljske kolone sastanu.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Napuštajući sela išli su polako, "da ovi divni ljudi u Raduši i dalje u Pambukovici ne primete da se izvlačimo", govoreći da će se vratiti.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Prema Martinoviću, u koloni Valjevskog odreda (sa delovima Mačvanskog) tada je bilo "oko tri stotine".<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Nešto kasnije toga dana došlo je do kobne borbe kod Slatine, kada su partizani na mostu preko [[Ub (reka)|reke Ub]] upali u nemačku zasedu. Prema opisu Martinovića, "na naš bok je otvorena vatra, kakvu još nisam doživeo, to su bili beskonačni rafali."<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Mnogi su počeli bežati. U borbi je nestalo (poginulo i ranjeno) oko 50{{sfn|Joksimović|1971|p=139}} ili 60<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> partizana. Odred se pred veče prikupio u rejonu sela Jošava ili u nekom od zapadnih zaselaka [[Brankovina|Brankovini]].<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Preostali partizani su rešili da trče do mesta prelaza druma Valjevo—Loznica, udaljenog petnaestak kilometara, da bi izbegli da ih Nemci presretnu.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Neki borci iz ovog kraja, ne izdržavši, jednostavno su nestali iz kolone. Odvojila se i jedna grupa Mačvana i pre prelaska druma otišla prema Mačvi.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> To veče, odred je spao na 120 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=139}} Martinović navodi da ih je 2. marta ostalo oko dve stotine.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Potisnut od nadmoćnih snaga okupatora, Valjevski odred je prešao put Valjevo—Šabac i prebacio se u Pocerinu.<ref name="dokument 30165"/> Već danima odred nije imao vezu sa Komandom Grupe odreda. Suočeni sa sve izvesnijim uništenjem, rukovodioci odreda 3. marta u [[Brezovice (Valjevo)|Brezovici]] donose odluku da Odred preko [[Drina|Drine]] prebace u Bosnu.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> [[File:Bosa Cvetic.jpg|thumb|200px|Profesorka filozofije i partizanka [[Bosa Cvetić]] koje je u vreme krize odreda rekla: "Drugovi, ja nisam pošla da se skrivam, ni u hajduke, već u partizane".<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>]] {{citat| Između dve vodenice, na obali brezovičkog potoka, pred kućom u kojoj je bio štab, okupili su se svi rukovodioci, komandanti, komandiri i komesari. [...] Dok smo mi konferisali "pod kruškom", pred našim očima se odigravala prava drama. Gledali smo naše borce, drugove, iz najtežih dana, kako se ljube, rastaju, odlaze. Neki ostavljaju puške, neki ih lome, a neki odnose sa sobom. [...] Neki su predlagali da se rasturimo po trojkama i pojedinačno te da se krijemo kod simpatizera i rodbine, ali bilo je mnogo drugova koji nemaju nikoga gde bi se sakrili. Sve je više preovlađivalo mišljenje da treba ići u Bosnu. Znali smo da su tamo naše snage sa Vrhovnim štabom. [[Bosa Cvetić]] je skromno i pametno rekla: "'''Drugovi, ja nisam pošla da se skrivam, ni u hajduke, već u partizane.'''"<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>}} Još tokom savetovanja, mnogi borci su odlazili kućama. Pred veče, kad je savetovanje završeno, ostalo je manje od 100 boraca, a od odreda je postala četa.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> U noći 5/6. marta 1942. godine kod sela Bačevac grupa preostalih boraca i rukovodilaca Valjevskog i Podrinskog odreda (80-ak<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>, 74{{sfn|Mitrović|1975|p=305}} ili 76{{sfn|Joksimović|1971|p=140}}), prebacuje se čamcima preko Drine u Istočnu Bosnu.{{sfn|Joksimović|1971|p=140}} {{citat|Prvi čamac je prevezao čika Deva. Otisnuo se sa trojicom partizana, da bi se kroz koji trenutak izgubio u mraku. Učinilo nam se kao da ih je reka progutala. Vreme je prolazilo, a čika Deve nema. Komandir Zdravko i ja gledali smo na sat i kada se čika Deva pojavio, počeli smo računati koliko nam vremena treba da svi pređemo. Do zore bi ovom brzinom prešla trećina čete...<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>}} Nakon što su nabavili još jedan čamac, čitavu noć su prelazili sa dva čamca. Nakon prelaska Drine za komandira čete je određen sveštenik Vlada Zečević, radi lakšeg prolaska preko terena bosanskih četnika, i žandarma majora Dangića.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/> Na osnovu pisma popa [[Vlada Zečević|Vlade Zečevića]], četnički starešina [[Dragoslav Račić]] je dao partizanskom kuriru propusnicu za prolaz od Srebrenice prema Han Pijesku, i rekao da bi još uvijek mogla da se izbegne bratoubilačka borba između njih.<ref name="Izvještaj od 13. marta 1942"/> Među onima koji su prešli Drinu bili su komandant Valjevskog odreda [[Zdravko Jovanović]] i politički komesar [[Milosav Milosavljević]], komandir čete [[Milorad Mića Stanojlović]], krupanjski četnici pop [[Vlada Zečević]] i [[Ratko Martinović]], partizanka [[Užički partizanski odred|Užičkog odreda]] [[Bosa Cvetić]], politički komesar Mačvanskog odreda [[Danilo Lekić]], komandant Pocerskog bataljona Mačvanskog odreda [[Milan Belovuković Deva]] i drugi, dok je [[Živan Marković Žića]] poginuo u borbi sa četnicima, uoči prelaska.<ref name="Martinović"/> 11. marta ujutru između sela Šumrije i Mislava u Bosni Valjevski partizanski odred se susreo sa 3. (šumadijskim) bataljonom [[2. proleterska (srpska) udarna brigada|2. proleterske brigade]].{{sfn|Joksimović|1971|p=140}} {{citat|Juče, 12 o. m., došao je ovamo jedan drug partizan iz Valjevskog odreda. On nas je obavestio da je Valjevski odred, koji je brojao oko 300 boraca, raspušten, da je 70-ak drugova — među njima Zdravko, Milosav, pop Vlada, Martinović, većina komandira i komesara — prešlo čamcima Drinu više Bačevca i da su krenuli prema Han Pijesku — Romaniji. [...] On kaže da je ta grupa partizana iz Srbije vrlo dobro naoružana.<ref name="Izvještaj od 13. marta 1942">[https://znaci.org/dokument.php?br=40321 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, BORBE U BOSNI I HERCEGOVINI, knjiga 35 - dopuna toma IV, tom 4 (strana 108.)]</ref>|Izvještaj Štaba Proleterske udarne grupe od 13. marta 1942.}} Od [[12. marta]] Valjevski NOP odred se izvesno vreme odmarao u selu Borike, a nešto kasnije se priključio ostalim proleterskim jedinicama.{{sfn|Joksimović|1971|p=140}} [[14. marta]] Valjevski odred je preko Goražda partizanskim vozom stigao u Foču gde se nalazio [[Vrhovni štab NOVJ]].{{sfn|Joksimović|1971|p=141}} [[25. marta]] u [[Fočanska republika|oslobođenoj Foči]] od boraca Valjevskog partizanskog odreda formirana je [[Prateća četa Vrhovnog štaba NOVJ]], dok je jedan broj rukovodilaca raspoređen na nove dužnosti.{{sfn|Joksimović|1971|p=141}} {{izdvojeni citat|U Zapadnoj Srbiji, naše snage koje su se čitave zime valjano tukle bile su prinuđene da se povuku: jedan deo zajedno s Kosmajcima i Kolubarcima prema Rudniku a drugi, manji deo, ovamo (u Bosnu) sa popom [[Vlado Zečević|Vladom]]. U borbama je pao i [[Nebojša Jerković|Nebojša]], komandant Mačvanskog odreda, i [[Radovan Vuković]]. Nedićevske snage blokirale su prelaze na Drini, dok se u Kolubari, na Rudniku, Toplici i Jablanici naši odredi i dalje junački bore uprkos najtežih uslova.<ref>https://znaci.org/00001/4_2_3.htm{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|OBAVEŠTENJE VRHOVNOG KOMANDANTA NOP I DV JUGOSLAVIJE DRUGA TITA OD 31 MARTA 1942 GOD. O SITUACIJI NA FRONTOVIMA}} ==== Mart 1943: Uništenje Suvoborskog odreda ==== {{main|Suvoborski partizanski odred}} [[File:Pokret Suvoborskog partizanskog odreda prema Mravinjcima, februar 1942.jpg|thumb|Pokret Suvoborskog odreda prema Mravinjcima, na Povlenu, februar 1942.]] [[File:Partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.jpg|thumb|Poslednji otpor ustanika u Srbiji - partizani Suvoborskog odreda izlaze na položaj na Rajcu, marta 1942.]] Nakon savetovanja na [[Maljen]]u, Suvoborski partizanski odred jačine 240 boraca, sa kojim su bili [[Mirko Tomić]], član [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba Srbije]], i članovi Komande Grupe odreda, krenuo je na svoje operativno područje u [[Kolubara|Kolubaru]] i planinske visove Maljena i [[Povlen]]a. Na tom putu u selu [[Zarube]] Odred se sukobio se grupom četnika koje je razbio, pa se preko [[Bačevci (Valjevo)|Bačevaca]] prebacio na Maljen, odakle se spustio u sela između Maljena i Povlena. Dolazak na ovaj teren, gde je nemačka propaganda objavila da su partizanske jedinice uništene, imao je snažnog odjeka u narodu, koji je od početka ustanka bio uz [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] i aktivno ga pomagao. Pojava partizana bila je iznenađenje i za četnike, koji su verovali da su partizani uništeni. Početkom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.|marta 1942]], Odred se prebacio u selo [[Slavkovica|Slavkovicu]], gde su vodili veću borbu sa četnicima.{{sfn|Mitrović|1975|p=309}} Usled nedostatka municije, Odred je morao da izbegava borbe, a pošto se našao u prostoru blokiranom neprijateljskim snagama, svakodnevno gonjen i bez municije i hrane, ponovo je odlučeno da se pokuša prelazak preko Zapadne Morave između Čačka i Užica, u nameri da se pređe u [[Toplica (oblast)|Toplicu]] ili [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Jake neprijateljske snage, koncentrisane na ovom terenu sprečile su Odred u njegovoj nameri. Na teritoriji užičkog okruga, Odred je napadnut koncentrisanim snagama [[Vermaht|Nemaca]], [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i [[legalizovani četnici|legalizovanih četničkih odreda]]. Pošto su uspeli da se probiju sve do [[Gornja Gorevnica|Gornje Gorevnice]], partizani su se ovde našli opkoljeni.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}} Nemci su iz [[Čačak|Čačka]] uputili tenkove s ciljem da unište partizane, ali pre njihovog dolaska, partizani su izveli juriš i probili obruč, čime su izbegli opkoljavanje i uništenje. Potom su se pod borbom preko sela [[Rošci]] prebacili u [[Tometino Polje]], gde su ih napali četnici, s kojima su vođene teške borbe u kojima je poginuo komandant Crnogorskog četničkog odreda kapetan Mladenović. Odred je potom krenuo ka [[Divčibare|Divčibarama]], ali je, uvidevši da upadaju u neprijateljsku klopku, odlučeno da se preko južnih padina Bukova prebace na [[Magleš]]. Dana [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#12. mart|12. marta 1942.]] stigli su u Radanovce, u blizini [[Ražana|Ražane]], na putu Užice—Valjevo. Oko podneva, Odred su napale snage dva [[legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] iz užičke grupe i jedan bataljon pripadnika [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. U kratkoj borbi, poginulo je nekoliko partizanskih boraca, među kojim i član Komande Grupe odreda zapadne Srbije Žikica Jovanović Španac, tada već proslavljeni partizanski komandant i komesar.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}}{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=348}}{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}} {{citat|Iznenada je otpočela borba. Žikica je rekao: ''Odoh ja na položaj!'' I otišao je. Uskoro su i članovi Grupne komade otišli za njim, dok se na udaljenosti od pola do jednog kilometra video četnički stroj. Prišli su do Žikice da ga pitaju kako ocenjuje situaciju. Slabo zaklonjen jednim žbunom, on je klečeći osmatrao raspored neprijatelja. Obratio se jednom od drugova kraj sebe i nešto zatražio. I dok se ovaj okrenuo, Žikica je već ležao na zemlji, metak mu je prošao kroz glavu.{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}}{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=13}}|Mića Jeremić, Žikicin drug i saborac opisuje trenutak njegove pogibije}} Iz Radanovaca, Odred se preko sela [[Taor]] prebacio u valjevski kraj, gde se u Mravinjcima i Gornjim Leskovicima ponovo sukobio sa četnicima. Svakodnevne borbe i smrzavanje boraca učinili su da se Odred značajno smanji. Takođe, usled uništenja Posavotamnavskog odreda, kao i prelaska ostatka Valjevskog odreda u [[Bosna (oblast)|Bosnu]], na uništenje Suvoborskog odreda bile su skoncentrisane znatnije snage — nekoliko četničkih odreda sa teritorije valjevskog i užičkog okruga, kao i delovi nemačkih jedinica i žandarmerija. Iscrpljeni i bez municije, borci Suvoborskog odreda su se od 13. do 16. marta borili u selima na Maljenu, nakon čega su se prebacili u selo [[Klinci (Valjevo)|Klince]], kod Valjeva. Ovde su ih istog dana napali četnici, pa su se partizani u toku noći povukli preko sela [[Petnica (Valjevo)|Petnice]] i [[Prijezdić]]. Jake nemačko-četničke snage su [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#18. mart|18. marta 1942.]] okružile ostatke Suvoborskog partizanskog odreda i napale ga, a u ovoj borbi poginuo je veliki broj boraca, dok je drugi deo zarobljen i odveden u sabirni logor u Valjevu, gde su najvećim delom streljani. Mali deo boraca uspeo je da se pojedinačno izvuče iz neprijateljskog obruča, ali su i mnogi od njih pohvatani i streljani.{{sfn|Mitrović|1975|p=311}} ==== Vešanje Stjepana Filipovića ==== {{main|Stjepan Filipović}} [[Datoteka:Stjepan Stevo Filipović.jpg|mini|[[Stjepan Steva Filipović]], komandant Kolubarskog bataljona Valjevskog partizanskog odreda, prilikom javnog pogubljenja u Valjevu 22. maja 1942.]] [[22. 5.]] 1942. godine na glavnom trgu u [[Valjevo|Valjevu]] organizovano je javno pogubljenje zarobljenog komandanta Kolubarskog bataljona Valjevskog partizanskog odreda [[Stjepan Filipović|Stjepana Steve Filipovića]]. Oko vešala u centru Valjeva bilo je oko tri hiljаde ljudi i dece kojа su dovedenа iz školskih klupа.<ref name="Ilustrovana"/> Očevidаc, profesor vаljevske gimnаzije Milivoj Mаndić, svedoči: {{izdvojeni citat|Oko polа jedаnаest nа lice mestа došlo je nekoliko nemаčkih tenkovа i аutomobilа kojim su se dovezli nemаčki oficiri. Oružаni ljudi – Držаvnа strаžа, Dobrovoljci, Šuc-Policijа – krstаrili su kroz nаrod i oko vešаlа. Sve je bilo spremno zа krvаvu predstаvu, zа ubijаnje čovekа.<ref name="Ilustrovana">[http://www.princip.info/2014/05/23/stjepan-stevo-filipovic-narodni-heroj-podignutih-ruku-prkosio-zlu/ Stjepan Stevo Filipović, narodni heroj: Podignutih ruku prkosio zlu! (Ilustrovana Politika, oktobar 1960.)]</ref>}} Dok su ga žаndаrmi provodili na vešala, Stjepan se obraćao okupljenima: {{izdvojeni citat|Nemojte sаmo gledаti. Udrite gаdove. Vаdite zаrđаle puške. Ako budete sаmo posmаtrаli, gаdovi će nаs jednog po jednog ubijаti.<ref name="Ilustrovana"/>|Stjepan Filipović}} Stigаvši nа gubilište, Filipović je držao antifašističke govore, pozivаjući okupljenu masu dа se prihvаti pušаkа. Vikаo je: "''Dole Hitler, dole fаšizаm, živeo Sovjetski Sаvez!''"<ref name="Ilustrovana"/> Obješen je 15 minuta ranije nego što je bilo predviđeno. Tada nastala fotografija mladog Stjepana Filipovića koji sa omčom oko vrata stoji ispod vešala uzdignutih pesnica, ostala je kao jedna od najupečatljivijih fotografija Drugog svetskog rata.<ref name="Fotografija"/> Legendarnu fotografiju je uslikala Slobodanka Vasić, mlada radnica fotografske radnje u Valjevu.<ref name="Fotografija"/> Fotografije su se samo pola sata posle vešanja pojavile u izlogu foto-radnje. Narod ih je kupovao i zahvaljujući tome sačuvano je nekoliko primeraka, jer su istog dana Nemci zaplenili sve snimke, zatvorili radnju i uhapsili radnike, među kojima i Slobodanku.<ref name="Fotografija"/> Zbog prkosnog držanja Stjepana Filipovića na gubilištu, nemačke okupacione vlasti su ubrzo donele naredbu da se odustane od daljih javnih vešanja na tlu Srbije, što je do tada bila redovna praksa.<ref name="Fotografija">[http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Ovekovecila-herojsku-smrt.lt.html Ovekovečila herojsku smrt („Politika“, 04/11/2012)]</ref> === Obnavljanje Valjevskog odreda 1943 === [[File:Sreten Čitaković, Mile Milatović i Andra Savčić u šumi u Cvetanovcima, 19. maja 1943.jpg|thumb|Valjevski komunisti [[Sreten Čitaković]], [[Mile Milatović]] i [[Andra Savčić]] u šumi u Cvetanovcima, 19. maja 1943.]] U toku leta 1942. novi Okružni komitet KPJ za Valjevo i delegat Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju [[Miloš Minić]] svoju aktivnost usredsredili su u pravcu stvaranja novog odreda na teritoriji valjevskog okruga. [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.|Avgusta 1942.]] formiran je novi Valjevski partizanski odred, koji je nosio ime Žikice Jovanovića Španca{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=348}} i postojao do kraja [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe oktobar 1942.|oktobra 1942]], kada je bio razbijen, a obnovljen je ponovo [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1943.|marta 1943.]] godine.{{sfn|Mitrović|1975|p=319}} [[8. marta]] 1943. U selu Bosuti kod Aranđelovca, od boraca [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog NOP odreda]], ponovo je formiran Valjevski NOP odred (nazivan i Suvoborskim), jačine 40 boraca, i upućen u širi rejon Valjeva.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Komandant odreda bio je [[Miša Dudić]], zamenik komandanta [[Luka Spasojević]], politički komesar [[Andra Savčić]], a njegov zamenik [[Mile Milatović]].{{sfn|Joksimović|1971|p=145}} Odred je odmah počeo sa manjim akcijama. 15. 3. 1943. u Osečenici kod Mionice Valjevski partizanski odred je demolirao opštinsku zgradu i spalio arhivu.{{sfn|Joksimović|1971|p=145}} 17. 3. 1943. u selima Dučiću i Gornjoj Toplici (kod Mionice) Valjevski odred je spalio opštinske arhive. [[21. marta]] valjevski partizani su spalili opštinsku arhivu i u selu Krčmaru.{{sfn|Joksimović|1971|p=145}} [[1. 4.|1. aprila]] 1943. kod Lajkovca (blizu Mionice) četnici su napali Valjevski NOP odred i naneli mu gubitke od 2 mrtva.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} 22. aprila Valjevski odred pokidao je komunikacione linije, razrušio skretnice i prugu i demolirao železničke stanice Nakučani i Ljutovnica (kod G. Milanovca).{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[2. maja]] na planini [[Bukulja|Bukulji]] je održano vojno-političko savetovanje Glavnog štaba NOV i PO za Srbiju, sa štabovima 1. šumadijskog, Valjevskog i Čačanskog NOP odreda. Odlučeno da se od Kosmajske čete 1. šumadijskog NOP odreda formira poseban Kosmajski NOP odred.{{sfn|Joksimović|1971|p=145}} [[13. 5.|13. maja]] [[1943.|1943]]. jedinice obnovljenog Valjevskog partizanskog odreda i Kačerska četa [[1. šumadijski NOP odred|1. šumadijskog NOP odreda]] izvršile su [[Napad NOVJ na Lazarevac (1943)|napad na Lazarevac]], kod Beograda.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Od osovinskih snaga, u Lazarevcu se nalazio odred [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i stanica poljske straže. Posle 2 i po časa borbe, zbog snažnog otpora branilaca, jedinice NOVJ su se povukle ka Stubličkom visu, pošto su prethodno porušile železničku stanicu, demolirale poštu i prekinule telegrafsko-telefonske linije sa [[Aranđelovac|Aranđelovcem]].{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Ubijena su 3 vojnika SDS, dok su jedinice NOVJ imale 1 mrtvog i 3 ranjena.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} [[6. 6.|6. juna]] 1943. godine, kod sela Liplja blizu Mionice, Valjevski partizanski odred se sukobio sa četnicima i ubio 4, a ranio 6 četnika.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} Na Vidovdan, 28. juna 1943. godine, na planini Bukulji, od dela boraca [[1. šumadijski partizanski odred|1. šumadijskog]], Valjevskog i [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]], formiran 1. šumadijski udarni bataljon.{{sfn|Vojnoistorijski institut|1964}} == Komandni sastav odreda == '''Štab odreda''': * [[Zdravko Jovanović]], komandant Valjevskog odreda * [[Milorad Mile Milatović]], zamenika komandanta Valjevskog odreda * [[Milosav Milosavljević]], [[politički komesar]] Valjevskog odreda * [[Dragojlo Dudić Čiča]], zamenik političkog komesara odreda '''Rađevska četa''' (kasnije Rađevski bataljon): * [[Miloš Miša Dudić]], komandir Rađevske čete, te komandir Rađevskog bataljona * [[Živan Marković Žića]], zamenik komandira te komandir Rađevačke čete * [[Čeda Milosavljević]], komesar Rađevske čete * [[Žikica Jovanović Španac]], politički komesar Rađevskog bataljona '''Kolubarska četa''': * [[Radivoje Jovanović Bradonja]], komandir Kolubarske čete * [[Stjepan Stevo Filipović]], zamjenik komandira, te komandir Kolubarske čete (krajem 1941. imenovan za komandanta Tamnavsko-kolubarskog bataljona Valjevskoga odreda<ref name="Radanović">[http://www.starosajmiste.info/blog/stjepan-filipovic-heroj-radnicke-i-antifasisticke-borbe-70-godina-od-smrti/ {{sr icon}} Milan Radanović, ''Stjepan Filipović: heroj radničke i antifašističke borbe: 70 godina od smrti''], pristupljeno 11. siječnja 2012.</ref>) '''Podgorska četa''': * [[Milorad Mića Stojanović]], komandir Podgorske čete == Poznati pripadnici odreda == === Narodni heroji Valjevskog odreda === [[File:Živan Marković Žića.jpg|thumb|[[Živan Marković Žića]], pilot [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], te komandir Rađevačke čete Valjevskog NOP odreda.]] Neki od boraca Valjevskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda koji su odlikovani [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: * [[Zdravko Jovanović]], komandant odreda * [[Milosav Milosavljević]], politički komesar odreda * [[Dragojlo Dudić Čiča]], zamenik političkog komesara odreda * [[Miloš Miša Dudić]], komandir Rađevskog bataljona * [[Đuro Dulić]], borac Rađevskog bataljona * [[Živan Marković Žića]], borac Rađevskog bataljona * [[Žikica Jovanović Španac]], politički komesar Rađevskog bataljona * [[Stjepan Filipović|Stjepan Stevo Filipović]], komandir Kolubarske čete * [[Radivoje Jovanović Bradonja]], komandir Kolubarske čete * [[Luka Spasojević]], borac Kolubarske čete, te komandir čete u [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborskom odredu]] * [[Milorad Mića Stanojlović]], komandir Podgorske čete, kasnije vodnik u [[Prateća četa Vrhovnog štaba|Pratećoj četi Vrhovnog štaba]]. === Ostali partizani i partizanke === * dr [[Dimitrije Pitović]], lekar Valjevskog odreda * [[Sofija Stanišić]] Sojka, prva žena u Valjevskom odredu,<ref name="ABOUT SONJA">[https://truestoryfilm.blog/2024/02/14/landscapes-of-resistance/ ABOUT SONJA by Ana Vujanović]</ref> preživela [[Koncentracijski logor Auschwitz|Aušvic]] * [[Vida Jocić]], vajarka, preživela Aušvic * [[Vojislav Mišić]], sin vojvode [[Živojin Mišić|Živojina Mišića]] * Pop [[Vlada Zečević]], srpski pravoslavni sveštenik i četnički vođa koji je prišao valjevskim partizanima * [[Rade Jokić]], ratni fotograf * [[Radovan Vuković]], predratni sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju * [[Steva Marković Singer]], politički komesar Kolubarskog bataljona * [[Bosa Cvetić]], profesorka filozofije i partizanka == Priznanja == Za svoje nadljudske napore tokom zimskih borbi 1941/1942 Valjevski i Podrinski partizani su dobili priznanje Vrhovnog štaba: {{izdvojeni citat|Izražavamo naše priznanje i zahvalnost herojskim borcima Valjevskog i Podrinskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda, koji su u toku čitave zime vodili neprekidne i krvave borbe sa udruženim neprijateljima srpskog naroda: Nemcima, četnicima Pećanca i Draže Mihailovića i ruskim belogardejcima. '''Natčovečanske žrtve i napori ovih herojskih horaca za slobodu srpskog naroda ući će u istoriju kao jedna od najsvetlijih tačaka oslobodilačke borbe srpskog naroda'''.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU"/>|Vrhovni štab Narodnooslobodilačke partizanske i dobrovoljačke vojske Jugoslavije}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik NOR|1949}}|title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945.|year=1949|publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=58734343}} * {{cite book|ref=harv|last=Marković|first=Moma|authorlink=Moma Marković|title=Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji|year=1947|publisher=Kolarčev narodni univerzitet|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=94932999}} * {{cite book|last=Dudić|first=Dragojlo|title=Dnevnik 1941|year=1957|publisher=Prosveta|location=Beograd|ref=harv}} * {{Cite book|title=Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije: 1941-1945|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|year=1964|url=https://znaci.org/00001/53.htm}} {{COBISS|ID=50018311}} * {{cite book|ref={{harvid|Valjevo|1967}}|title=Valjevo grad ustanika|year=1967|publisher=Kultura|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=156082439}} * {{Cite book|last=Jeremić|first=Milijan|year=1973|title=Žikica Jovanović Španac — prva ustanička iskra|publisher=Dečje novine|location=Gornji Milanovac|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=111651079}} * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * {{Cite book|last=Mitrović|first=Dojčilo|authorlink=Dojčilo Mitrović|year=1975|url=http://www.znaci.org/00001/240.htm|title=Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Zapadna Srbija 1941.|publisher=Nolit|location=Beograd|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=127148039}} * {{cite book|last=Martinović|first=Ratko|authorlink=Ratko Martinović|year=1979|title=Od Ravne gore do Vrhovnog štaba|publisher=„Rad”|location=Beograd|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=21872391}} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 1|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{I}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49291527}} * {{cite book|last=Popović|first=Razumenka Zuma|year=1981|title=Spomenici Narodnooslobodilačke borbe i revolucije SR Srbije 1941—1945|publisher=Narodna armija|location=Beograd|ref=harv|isbn=}} {{COBISS|ID=49469447}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} * {{Cite book|last=Hasanagić|first=Edib|year=1982|title=Ovde je Srbija rekla — sloboda|publisher=Istorijski muzej Srbije|location=Beograd|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=19448327}} * {{cite book|last=Tadić|first=Aleksandar|year=1984|title=Majke heroja pričaju — pali za lepša svitanja|publisher=Iskra|location=Vinkovic|ref=harv|isbn=}} {{COBISS|ID=512644701}} * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} * {{cite book|ref={{harvid|Narodni muzej Valjevo|1989}}|title=Žikica Jovanović Španac 1914—1942|year=1989|publisher=[[Narodni muzej Valjevo]]|location=Valjevo|id=}} {{COBISS|ID=512086617}} * {{Cite book|last=Petranović|first=Branko|title=Srbija u Drugom svetskom ratu|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|year=1992|url=https://znaci.org/00001/92.htm}} * {{cite book|last=Mladenović|first=Miroslav|year=2006|title=Tito od ustanka do pobede 1941—1945|publisher=|location=Beograd|id=|ref=harv}} {{COBISS|ID=126116108}} == Reference == {{reflist|2}} == Vidi još == {{Portal NOB}} * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Posavski partizanski odred]] * [[Kosmajski partizanski odred]] * [[Suvoborski partizanski odred]] * [[Antipartizanska ofanziva u Srbiji (1942)]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=valjevski-partizanski-odred Valjevski partizanski odred] (znaci.org) [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 8uto8ci12ejn7ay4hnxy6h0gizsar93 0 170828 42606029 42602805 2026-06-05T22:26:31Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606029 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! '''mesto''' ! '''vrsta dejstava''' ! '''kontekst''' ! '''datum''' ! '''rezultat''' |- |- | Podvrško | napad na posadu naseljenog mesta | | [[19. oktobar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Velika Pisanica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[21. oktobar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Grđevac | napad na posadu naseljenog mesta | | [[23. oktobar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Ratkovica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[25. oktobar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Londžica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[1. novembar]] [[1942]]. | odbijen napad |- | Radlovac | napad na posadu naseljenog mesta | | [[12. novembar]] [[1942]]. | odbijen napad |- | Ćeralije | napad na posadu naseljenog mesta | | [[15. novembar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Velika u Požeškoj kotlini | napad na posadu naseljenog mesta | | [[22. novembar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | [[Podravska Slatina]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[6. decembar]] [[1942]]. | odbijen napad |- | [[Voćin]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[11. decembar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Orahovica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[20. decembar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Orljavac | napad na posadu naseljenog mesta | | [[26. decembar]] [[1942]]. | savladana posada mesta |- | Orljavac | odbrambene borbe u Operaciji Slavonija | | [[29. decembar]] [[1942]] - [[3. januar]] [[1943]]. | uspešna odbrana |- | [[Voćin]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[5. januar]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | [[Okučani]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.]] | [[22. januar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | [[Okučani]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.]] | [[27. januar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | [[Pakrac]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[1. februar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | [[Virovitica]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[12. februar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | Velika Pisanica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[19. februar]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Garešnica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[22. februar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | Velika u Požeškoj kotlini | napad na posadu naseljenog mesta | | [[16. mart]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Vetovo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[18. mart]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Kutjevo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[18. mart]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | | manevarska odbrana | [[Operacija Braun]] | [[20. mart]] - [[22. mart]] [[1943]]. | |- | | proboj iz obruča | [[Operacija Braun]] | [[22. mart]] - [[25. mart]] [[1943]]. | |- | | protivnapad | [[Operacija Braun]] | [[27. mart]] [[1943]]. | |- | Vilić Selo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[1. april]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Bučje | napad na posadu naseljenog mesta | | [[8. april]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Voćin | napad na posadu naseljenog mesta | | [[5. maj]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | [[Slavonska Požega]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[28. maj]] [[1943]]. | odbijen napad |- | Kutjevo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[28. maj]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Ferovac, Bektež, Kula, Darkovac i Ljeskovica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[29. maj]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | [[Našice]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[4. jun]] [[1943]]. | odbijen napad |- | Sirač | napad na posadu naseljenog mesta | | [[13. jun]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Jalkovec | napad na posadu naseljenog mesta | | [[7. juli]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Lepoglava | napad na posadu naseljenog mesta | | [[12. juli]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | | manevarska odbrana | [[Operacija Varaždin]] | [[14. juli]] - [[21. juli]] [[1943]]. | |- | | proboj iz obruča | [[Operacija Varaždin]] | [[20. juli]] - [[21. juli]] [[1943]]. | |- | Mali i Veliki Bastaji | napad na posadu naseljenog mesta | | [[18. avgust]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | Staro Petrovo selo, Vrbova i Bili Brig | napad na posadu naseljenog mesta | | [[13. septembar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | Miokovićevo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[19. septembar]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | | manevarska odbrana | [[Operacija Margarita]] | [[20. mart]] - [[22. mart]] [[1943]]. | |- | Čačinci | napad na posadu naseljenog mesta | | [[2. oktobar]] [[1943]]. | savladana posada mesta |- | [[Pakrac]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[12. oktobar]] [[1943]]. | odbijen napad |- | [[Banjaluka]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[Prva banjalučka operacija NOVJ]] | [[31. decembar]] [[1943]] – [[3. januar]] [[1944]]. | odbijen napad |- | [[Prnjavor]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[18. januar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | [[Teslić]] i [[Doboj]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[28. januar]] [[1944]]. | odbijen napad |- | [[Motajica]] | napad na neprijateljsku jedinicu | Borba sa Motajičkom brigadom JVuO | [[6. mart]] [[1944]]. | uspešan napad |- | Podgorač | napad na posadu naseljenog mesta | [[Napad NOVJ na Podgorač juna 1944.]] | [[20. jun]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Krndija | napad na posadu naseljenog mesta | | [[24. jun]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Bizovac kod Osijeka | napad na posadu naseljenog mesta | | [[16. juli]] [[1944]]. | odbijen napad |- | Badljevina | napad na posadu naseljenog mesta | | [[2. avgust]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Končanica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[10. avgust]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Grubišno Polje | napad na posadu naseljenog mesta | | [[18. avgust]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | [[Slavonska Požega]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[5. septembar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Čađavica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[25. septembar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | [[Virovitica]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[5. oktobar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Đurđevac | napad na posadu naseljenog mesta | | [[11. oktobar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | [[Koprivnica]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[13. oktobar]] [[1944]]. | odbijen napad |- | Staro Topolje i Piškorevci | napad na posadu naseljenog mesta | | [[7. novembar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | [[Našice]] | napad na posadu naseljenog mesta | | [[17. novembar]] [[1944]]. | odbijen napad |- | Čepin | napad na posadu naseljenog mesta | | [[1. decembar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | Široko Polje | napad na posadu naseljenog mesta | | [[14. decembar]] [[1944]]. | odbijen napad |- | Vrbica | napad na posadu naseljenog mesta | | [[15. decembar]] [[1944]]. | savladana posada mesta |- | | odbrana | [[Virovitički mostobran]], [[Operacija Vukodlak]] | [[6. februar]] [[1945]] – [[10. februar]] [[1945]]. | neuspešna odbrana |- | | manevarska odbrana | [[Operacija Papuk]] | [[16. februar]] [[1945]] – [[28. februar]] [[1945]]. | |- | Stražeman | napad na posadu naseljenog mesta | | [[21. mart]] [[1945]]. | odbijen napad |- | Jamarice | napad na posadu naseljenog mesta | | [[28. mart]] - [[29. mart]] [[1945]]. | savladana posada mesta |- | Vetovo | napad na posadu naseljenog mesta | | [[9. april]] [[1945]]. | odbijen napad |- | | proboj fronta | [[Zvonimirova linija]] | [[24. april]] -[[27. april]] [[1945]]. | |} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980.]: * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1964, [https://www.znaci.org/00001/53_42.pdf jun 1944.] * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjige 9-20 i 27-35 * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom IV (borbe u Bosni i Hercegovini), knjige 18-24 [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Oblici borbenih dejstava NOVJ]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] qks8sc5zltutqhzv9adrzd6qyp8f52k 14 170888 42605798 42604771 2026-06-05T21:46:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605798 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} {{Kategorija-Hrvatska u NOB}} [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] fg7y9uec2zsvz33utd86l9t73oqpmhf 0 170890 42606037 42424280 2026-06-05T22:27:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Dvanaeste slavonske brigade]] to [[Category:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606037 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Janic Vlado.jpg |opis slike=Vlado Janić Capo |didaskalija=VLADO JANIĆ CAPO |datum_rođenja=[[14. jul]] [[1904]]. |mesto_rođenja=[[Sisak]] |država_rođenja={{zas|Austrougarska}} [[Austrougarska]] |datum_smrti=[[4. maj]] [[1991]]. ('''86''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Datoteka:Flag of the Socialist Republic of Serbia.svg|22px|]] [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država_smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1941]] — [[1960]]. |profesija=vojno lice |KPJ=[[1931]]. |narodni heroj=[[20. decembra]] [[1951]]. |odlikovanja={{{!}} style="background:transparent"{{!}} {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Vjekoslav Janić''', poznat kao '''Vlado Janić Capo''' ([[1904]] – [[1991]]), je bio učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], prvi zapovjednik [[Prvi sisački partizanski odred|Prvog sisačkog partizanskog odreda]], [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[14. jul]]a [[1904]]. godine u [[Sisak|Sisku]]. Potiče iz brojne i veoma siromašne porodice, koja je čitava učestvovala u [[Radnički pokret|radničkom pokretu]], a kasnije i u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Oca i dva brata su mu streljale [[ustaše]], a majka i sestra su bile zatočene u [[Logor Jasenovac|logoru Jasenovac]]. Već posle završenog trećeg razreda osnovne škole, u vreme školskog raspusta, Vlado je radio na ciglani kako bi zaradio dopunske prihode za siromašnu porodicu. Posle završene osnovne škole, zaposlio se izvesno vreme na železničkoj stanici u Sisku. Krajem [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] i u prvim godinama [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] učio je mašinbravarski zanat u fabrici tkanina u [[Sisak|Sisku]], i učestvovao je u nekoliko štrajkova. Posle naučenog zanata, zaposlio se u Železničkoj radionici u Sisku, gde je radio kao bravar, a izvesno vreme i kao ložač na lokomotivi. U sindikat Saveza železničkih radnika stupio je [[1924]]. godine. Delovao je veoma aktivno u Nezavisnim radničkim sindikatima, u tadašnjim teškim uslovima rada po radničke organizacije i zabrane javnog delovanja [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ), a [[1931]]. godine primljen je u Partiju. Godine [[1933]]. postao je sekretar partijske ćelije u Železničkoj radionici i član Okružnog komiteta KPJ za Sisak i Baniju, a od [[1935]]. vrši i funkciju sekretara istog komiteta. Zbog partijskog rada hapšen je nekoliko puta. Godine [[1937]]. učestvovao je na partijskom savetovanju pod [[Plješevica (Lika)|Plješivicom]], kod [[Samobor]]a, i na partijskom savetovanju kod [[Šmarna gora|Šmarne gore]], u [[Slovenija|Sloveniji]]. Godine [[1939]], na Prvoj partijskoj konferenciji [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]], Vlado je kao istaknuti aktivist i partijski radnik izabran za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[KPH]], a učestvovao je i na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]], na kojoj je izabran za člana [[CK KPJ|Centralnog komiteta KPJ]]. === Narodnooslobodilački rat === Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], aktivno je učestvovao u pripremi ustanka i sakupljanju oružja. [[22. jun]]a [[1941]]. godine, istog dana kada je [[Operacija Barbarosa|Nemačka napala Sovjetski Savez]], pod njegovim rukovodstvom i rukovodstvom organizacionog sekretara OK KPH za Sisak [[Marijan Cvetković|Marijana Cvetkovića]], formiran je prvi [[partizanski odred]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] - [[Sisački partizanski odred]]. Odred je odmah stupio u borbu s okupatorom i domaćim izdajnicima: izveo je više diverzantskih akcija na železničkoj pruzi prema Zagrebu, nedaleko od [[Lekenik]]a, eksploziju pod vojnom kompozicijom nedaleko od železničke stanice Sisak, oštećenja mosta kod Blinskog Kuta, a u drugoj polovini jula i više većih okršaja s neprijateljem. Posle toga, sisački partizani kreću prema [[Banija|Baniji]], gde su, krajem septembra, Sisački partizanski odred i nekoliko banijskih formirali jedinstveni - [[Banijski partizanski odred]], čiji je prvi komandant bio Vlado. U toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] vršio je mnoge odgovorne vojne i partijske dužnosti: * bio je sekretar Okružnog komiteta KPH za Sisak i Baniju, * član Oblasnog komiteta KPH za Slavoniju, * član Opunomoćeništva CK KPH za severnu Hrvatsku, * član operativnog rukovodstva [[NOP]]-a za Sisak, * politički komesar [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste slavonske udarne brigade]], * politički komesar [[28. slavonska divizija NOVJ|28. slavonske udarne divizije]], * politički komesar [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog slavonskog udarnog korpusa]], * politički komesar [[Korpus narodne odbrane Jugoslavije|Korpusa narodne odbrane Jugoslavije]]. === Posleratna karijera === Posle oslobođenja [[SFRJ|Jugoslavije]], Vlado Janić je obavljao visoke odgovorne dužnosti u [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]]. U nekoliko saziva biran je za poslanika Savezne narodne skupštine, za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Hrvatske|SK Hrvatske]] i člana [[CK SKJ|Centralnog komiteta SK Jugoslavije]], te za člana Opunomoćstva CK SKJ za JNA. Bio je i član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]]. Umro je [[4. maj]]a [[1991]]. godine u [[Beograd]]u. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]]. i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[20. decembra]] [[1951]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga četvrta), Beograd 1972. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{DEFAULTSORT:Janić, Vlado Capo}} [[Kategorija:Rođeni 1904.]] [[Kategorija:Umrli 1991.]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] qqwczumm0iue94y08jemcgrks8itvji 0 170892 42606028 42421369 2026-06-05T22:26:28Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606028 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''12. slavonska proleterska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Borci 12. slavonske brigade.jpg |o slici=''Borci Dvanaeste slavonske brigade prebacuju se preko [[Orljava|Orljave]], [[Slavonija]] [[1942]]. godine'' |vreme=[[11. 10.|11. oktobar]] [[1942]]. |mesto=[[Budići]], kod [[Pakrac]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=958 boraca |komandant='''[[Branko Crnobrnja]]''' |politički komesar='''[[Ranko Zec]]''' |bitke=[[Operacija Bijela]]<br />[[Napad na Podravsku Slatinu decembra 1942.]]<br />[[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.|Napadi NOVJ na Okučane januara 1943]]<br />[[Operacija Varaždin]]<br />[[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Podgorač 1944.]]<br />[[Napad na Slavonsku Požegu septembra 1944.]]<br />[[Bitka za Koprivnicu 1944.]]<br />[[Bitka za Našice 1944.]]<br />[[Virovitički mostobran]]<br />i [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji|mnoge druge borbe u Slavoniji]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Dvanaesta slavonska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila jedna od najuspješnijih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Slavoniji, koju je Glavni štab NOV za Hrvatsku [[1944]]. proglasio najboljom brigadom u Hrvatskoj.<ref name="Kokot">https://www.znaci.org/00001/46_2.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA</ref> Uspješna dejstva brigade omogućila su proširivanje slobodne teritorije u Slavoniji, formiranje novih partizanskih jedinica, bolje uslove za rad Štaba, organizaciju organa [[Savez komunista Hrvatske|KPH]], narodne vlasti, omladine i [[Antifašistički front žena|AFŽ]]. Zbog svog doprinosa [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačkoj borbi]], Brigada je postala legendarna i omiljena u narodu. Operativni prostor na kome je 12. brigada dejstvovala obuhvatao je oko 30.000 km2, gdje je živjelo približno oko 3 miliona stanovnika.<ref name="Kokot"/> Zbog svojih ratnih uspeha brigadu je, najpre [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]], početkom jula [[1943]]. godine proglasio za udarnu, a odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine dobila je i naziv [[Proleterske brigade|proleterska]]. Brigada je dala veliki broj rukovodilaca za novoformirane jedinice u [[Slavonija|Slavoniji]], a značajan doprinos imala je i u stvaranju i učvršćenju [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. Jedanaest njenih boraca proglašeno je [[Orden narodnog heroja|narodnim herojima]]. Kroz Brigadu je prošlo oko 7-8.000 boraca, poginulo je oko 1.600 boraca, dok je svaki treći bio ranjen.<ref name="Kokot"/> == Osnivanje slavonske brigade == Brigada je formirana [[11. 10.|11. oktobra]] [[1942]]. godine na južnim obroncima Papuka, u selu [[Budići]]ma kod [[Pakrac]]a, kao '''Prva slavonska brigada''' (ovaj naziv nosila je do [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]), od delova [[Prvi slavonski partizanski odred|Prvog]] i [[Drugi slavonski partizanski odred|Drugog slavonskog partizanskog odreda]]. Tada je imala četiri [[bataljon]]a, mitraljesko i topovsko odeljenje, Omladinsku četu i bolnički vod, ukupne jačine 958 boraca, naoružanih sa 711 pušaka, 2 mitraljeza, 22 puškomitraljeza i topom. Prvi komandant brigade bio je [[Bogdan Crnobrnja]], a [[politički komesar]] [[Ranko Zec]]. Posebna karakteristika Brigade bila je mladost boraca, koji su u prosjeku imali 18-20 godina života. Na dan formiranja Brigada je po spisku imala 958 boraca, svrstanih u četiri bataljona, prateći vod, bolničku i omladinsku četu. Oko 200 boraca nije imalo više od 18 godina, 350 bilo je između 18 i 20, 300 od 20 do 24, a 100 boraca preko 25 godina života. Ni jedan borac nije bio stariji od 30 godina. Od 958 boraca 864 su bili Srbi, 79 Hrvata, 10 Čeha, 2 Jevreja, 2 muslimana i 1 Nijemac. Od ukupnog broja 785 su bili seljaci, 132 radnici i 34 đaka i studenta.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_6.htm</ref> Brigada je najpre trebalo da čišćenjem sela od ustaša i agenata, i napadima na manje garnizone NDH, zaplijeni što više oružja, proširi oslobođenu teritoriju prodorom u Požešku kotlinu i istočnu Slavoniju, i mobiliše što veći broj boraca hrvatske nacionalnosti. == Borbeni put == {{main|Spisak borbi Dvanaeste slavonske brigade NOVJ}} :»12. je majka Slavonije, :još je niko pobijedio nije. :Pitaju nas ko je naša nada, :naša nada 12. brigada«. :(partizanska narodna pjesma) === 1942 === [[File:Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.jpg|thumb|Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.]] Odmah po formiranju brigada je osloncem na [[Papuk]], Ravnu goru i [[Psunj]], napadala neprijateljske posade i ometala saobraćaj na okolnim komunikacijama. U noći između [[19. 10.|19]]/[[20. 10.|20. oktobra]] zauzela je neprijateljsko uporište u Podvršku, zatim železničku stanicu Ratkovicu, [[25. 10.|25. oktobra]], i kod Gradišta odbila napad jakih nemačkih snaga potpomognutih avijacijom, kada je oborila jedan neprijateljski avion. Pored toga, ona je u novembru onesposobila železničku stanicu Londžicu i našički vodovod, zatim zauzela Ćeralije i železničku stanicu Rijenci, i uništila neprijateljev transport kod [[Voćin]]a, [[3. 12.|3. decembra]]. Veoma teške borbe, brigada je vodila, [[6. 12.|6.]] i [[7. 12.|7. decembra]] [[1942]]. godine kod [[Slatina (Podravina)|Podravske Slatine]]; uz saradnju delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda, [[12. 12.|12. decembra]] je savladala domobransku posadu u Voćinu i zarobila 183 domobrana s celokupnim naoružanjem. Do kraja decembra porušila je železničku prugu Banova Jaruga-[[Virovitica]], u dužini od tri kilometra, i zauzela Orahovicu i [[Orljavac]]. Naređenjem [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] od [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]. godine, dobila je naziv '''Dvanaesta slavonska brigada''', a [[30. 12.|30. decembra]] iste godine ušla je u sastav novoformirane Četvrte slavonske divizije (koja je u maju [[1943]]. preimenovana u [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaestu slavonsku diviziju]]). === 1943 === U prvoj polovini [[1943]]. godine, zajedno s drugim [[Slavonske brigade NOVJ|slavonskim jedinicama]], učestvovala je u ponovnom zauzimanju [[Voćin]]a, zatim je napadala [[Okučani|Okučane]], [[21. 1.|21. januara]] i uništila [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobransku]] posadu u Velikoj Pisanici, [[19. 2.|19. februara]] i Velikoj, [[16. 3.|16. marta]]. U [[Psunjsko-paučka operacija|psunjsko-papučkoj operaciji]], od [[20. 3.|20. marta]] do [[8. 4.|8. aprila]], vodila je veoma teške borbe s [[Nemci]]ma, ustašama i domobranima na Ravnoj gori i [[Psunj]]u, učestvovala u borbama za oslobođenje Požeške kotline i zauzimanju [[Našice|Našica]], [[4. 6.|4. juna]]. Za postignute uspehe u dotadašnjim borbama, [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]] joj je, početkom jula, dodelio naziv '''udarna'''. U sastavu [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste slavonske divizije]], brigada se, početkom jula, prebacila u [[Hrvatsko zagorje]], i učestvovala u napadu na zatvor u [[Lepoglava|Lepoglavi]], [[13. 7.|13. jula]], kada je oslobođeno 700 zatvorenika. Na povratku iz Hrvatskog zagorja, zajedno s [[Šesnaesta slavonska brigada Joža Vlahović|Omladinskom brigadom „Joža Vlahović"]] i Kalničkim partizanski odredom, vodila je [[22. 7.|22. jula]] žestoke borbe na [[Kalnik]]u protiv [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica i delova nemačke 187. rezervne divizije, a noću između [[18. 9.|18]]/[[19. 9.|19. septembra]], posle jedanaestosatne borbe, zauzela je [[Đulovec]]. Noću između [[3. 11.|3]]/[[4. 11.|4. novembra]] [[1943]]. godine, po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], prebacila se preko [[sava|reke Save]] u srednju [[Bosna (regija)|Bosnu]], gde se, u sastavu [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]], borila protiv [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i [[Ustaše|ustaša]] na planini [[Motajica|Motajici]]. === 1944 === Žestoke borbe vodila je, [[4. 1.|4. januara]] [[1944]]. godine, na Ukrini kod Prnjavora, protiv delova nemačke Prve kozačke konjičke divizije i jakih ustaško-domobranskih jedinica. Učestvovala je u borbama za zauzimanje [[Prnjavor]]a, [[20. 1.|20. januara]] i posle borbi kod [[Derventa|Dervente]], noću između [[15. 5.|15]]/[[16. 5.|16. maja]], prebacila se natrag preko Save na sektor [[Dilj]]a. Posle povratka u [[Slavonija|Slavoniju]], vodila je borbe protiv [[Treći rajh|nemačkih i]] [[ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Kule, Čaglina i planine Dilja. Zatim je rušila prugu između [[Vinkovci|Vinkovaca]] i [[Banova Jaruga|Banove Jaruge]]. Značajnu pobedu izvojevala je [[20. 6.|20. juna]] zauzimanjem [[Podgorač]]a, kada je ubila 351 i zarobila 101 nemačkog vojnika i ustašu, a zaplenila dva topa, 14 minobacača, 46 mitraljeza, 650 pušaka i drugi ratni materijal. U toku leta osiguravala je žetvu u rejonu Bekteža, Poreča i Kule, i odbila više napada neprijatelja iz okolnih garnizona. U septembru 1944. u 12. proletersku brigadu je došla grupa od 20 beogradskih [[savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevaca]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_174.htm Jovan Kokot: Prva i druga faza napada na uporište u Našicama]</ref> [[26. 9.|26. septembra]] brigada je zauzela Čađavicu, a zajedno s [[Osječka brigada NOVJ|Osječkom brigadom]], [[5. 10.|5. oktobra]], i [[Virovitica|Viroviticu]]. Posle ovih uspeha, dobila je, [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine, od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Tita]] naziv [[Proleterske brigade|proleterska]].<ref>https://www.znaci.org/00001/46_170.htm</ref> Krajem oktobra brojno stanje 12. brigade iznosilo je 1755 boraca. Usled pojačanog priliva hrvatskih boraca, nacionalni sastav je bio Hrvata 1064, i Srba 615.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_169.htm</ref> Krajem [[1944]]. godine, brigada je učestvovala u borbama na reci [[Drava|Dravi]], a početkom naredne godine borila se protiv [[Treći rajh|nemačkih]] i [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Grubišnog Polja, Pitomače, Orahovice, Ćeralija, Voćina, Velike, Našica i drugih mesta. === 1945 === U proleće [[1945]]. godine, dala je značajan doprinos u završnoj ofanzivi za oslobođenje [[Slavonija|Slavonije]], [[Podravina|Podravine]] i [[Štajerska|Štajerske]]. Tokom 940 dana dugog ratnog puta brigade poginulo je oko 1.500 njenih boraca. Spisak koji su za potrebe monografije "Dvanaesta proleterska slavonska brigada" sastavili autor Jovan Kokot i saradnici sadrži imena 1.422 poginula borca brigade sa osnovnim biografskim podacima. == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Vicko Antić.jpg|mini|175px|[[Vicko Antić]], jedan od komandanata brigade.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Bogdan Crnobrnja]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Radojica Nenezić]] – vršilac dužnosti od 28. oktobra do 1. decembra 1942. ** [[Vicko Antić]] – od 1. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** [[Josip Antolović]] – od 10. februara 1943. do 1. februara 1944. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 1. februara 1944. do 20. avgusta 1944. (poginuo na dužnosti) ** [[Dušan Ostojić]] – od 1. septembra 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** Ranko Zec – od formiranja brigade do 1. decembra 1942. ** [[Vlado Janić Capo]] – od 1. decembra 1943. do 10. februara 1943. ** [[Čedo Grbić]] – od 10. februara do 25. avgusta 1943. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 25. avgusta 1943. do 1. februara 1944. ** Ivica Milićević – od 1. februara do 20. novembra 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 20. novembra 1944. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** [[Milan Stanivuković]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Gedeon Bogdanović]] – od 28. oktobra 1942. do 15. maja 1943. ** Bogdan Jovanović – od 15. maja do jula 1943. ** Mile Puškarić – od jula 1943. do jula 1944. ** Vlajko Gavrilović – od jula do septembra 1944. ** Bogdan Gojković – tokom septembra 1944. (teško ranjen na dužnosti) ** Rudolf Štoh – od septembra 1944. do aprila 1945. ** Andrija Agner – od aprila 1945. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** Radojica Nenezić – od formiranja brigade do 26. decembra 1942. ** [[Josip Antolović]] – od 25. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** Gojo Kovačević i Stjepan Brkljačić – vršioci dužnosti – tokom jula i avgusta 1943. ** Borislav Mioljević – od avgusta 1943. do 1. februara 1944. * '''Zamenici političkog komesara brigade:''' ** [[Pero Car]] – od formiranja brigade do 1. februara 1944. ** Dušan Orlić – od 1. februara do 7. aprila 1944. ** Viktor Klepać – vršilac dužnosti od 7. aprila do 30. maja 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 30. maja do 20. novembra 1944. ** Nikola Bjelac – od 20. novembra 1944. do kraja rata == Narodni heroji Dvanaeste slavonske brigade == * '''[[Vicko Antić]]''', komandant brigade * '''[[Josip Antolović]]''' * '''[[Vlado Janić|Vlado Janić Capo]]''' * '''[[Čedo Grbić|Čedo Grbić Kedacije]]''' * '''[[Radojica Nenezić]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Gedeon Bogdanović]] - Geco''' * '''[[Đuro Dulić]]''' * '''[[Pajo Orozović Brko]]''' * '''[[Petar Car]]''' * '''[[Dako Puač]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Ivan Senjug Ujak]]''', komandant brigade * '''[[Stevo Došen]]''' * '''[[Stjepan Funarić|Stjepan Funarić Jota]]''' * '''[[Milan Stanivuković]]''', načelnik Štaba brigade * '''Mirko Ćulubrk,''' kapetan == Odlikovanja == Za zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a [[21. 7.|21. jula]] [[1977]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] * [[Vojna enciklopedija]] (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]. „Mladost“ Beograd, 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: Verna brda: Dvanaesta slavonska proleterska brigada] - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1990. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Lista borbi 12. slavonske brigade NOVJ]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Slavonske brigade NOVJ| 01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] qrt1o5l9n6bt3uwmjg2ocwgz7qjsrn7 42606044 42606028 2026-06-05T22:27:59Z Aca 108187 Moving from [[Category:Slavonske brigade NOVJ]] to [[Category:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606044 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''12. slavonska proleterska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Borci 12. slavonske brigade.jpg |o slici=''Borci Dvanaeste slavonske brigade prebacuju se preko [[Orljava|Orljave]], [[Slavonija]] [[1942]]. godine'' |vreme=[[11. 10.|11. oktobar]] [[1942]]. |mesto=[[Budići]], kod [[Pakrac]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=958 boraca |komandant='''[[Branko Crnobrnja]]''' |politički komesar='''[[Ranko Zec]]''' |bitke=[[Operacija Bijela]]<br />[[Napad na Podravsku Slatinu decembra 1942.]]<br />[[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.|Napadi NOVJ na Okučane januara 1943]]<br />[[Operacija Varaždin]]<br />[[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Podgorač 1944.]]<br />[[Napad na Slavonsku Požegu septembra 1944.]]<br />[[Bitka za Koprivnicu 1944.]]<br />[[Bitka za Našice 1944.]]<br />[[Virovitički mostobran]]<br />i [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji|mnoge druge borbe u Slavoniji]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Dvanaesta slavonska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila jedna od najuspješnijih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Slavoniji, koju je Glavni štab NOV za Hrvatsku [[1944]]. proglasio najboljom brigadom u Hrvatskoj.<ref name="Kokot">https://www.znaci.org/00001/46_2.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA</ref> Uspješna dejstva brigade omogućila su proširivanje slobodne teritorije u Slavoniji, formiranje novih partizanskih jedinica, bolje uslove za rad Štaba, organizaciju organa [[Savez komunista Hrvatske|KPH]], narodne vlasti, omladine i [[Antifašistički front žena|AFŽ]]. Zbog svog doprinosa [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačkoj borbi]], Brigada je postala legendarna i omiljena u narodu. Operativni prostor na kome je 12. brigada dejstvovala obuhvatao je oko 30.000 km2, gdje je živjelo približno oko 3 miliona stanovnika.<ref name="Kokot"/> Zbog svojih ratnih uspeha brigadu je, najpre [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]], početkom jula [[1943]]. godine proglasio za udarnu, a odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine dobila je i naziv [[Proleterske brigade|proleterska]]. Brigada je dala veliki broj rukovodilaca za novoformirane jedinice u [[Slavonija|Slavoniji]], a značajan doprinos imala je i u stvaranju i učvršćenju [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. Jedanaest njenih boraca proglašeno je [[Orden narodnog heroja|narodnim herojima]]. Kroz Brigadu je prošlo oko 7-8.000 boraca, poginulo je oko 1.600 boraca, dok je svaki treći bio ranjen.<ref name="Kokot"/> == Osnivanje slavonske brigade == Brigada je formirana [[11. 10.|11. oktobra]] [[1942]]. godine na južnim obroncima Papuka, u selu [[Budići]]ma kod [[Pakrac]]a, kao '''Prva slavonska brigada''' (ovaj naziv nosila je do [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]), od delova [[Prvi slavonski partizanski odred|Prvog]] i [[Drugi slavonski partizanski odred|Drugog slavonskog partizanskog odreda]]. Tada je imala četiri [[bataljon]]a, mitraljesko i topovsko odeljenje, Omladinsku četu i bolnički vod, ukupne jačine 958 boraca, naoružanih sa 711 pušaka, 2 mitraljeza, 22 puškomitraljeza i topom. Prvi komandant brigade bio je [[Bogdan Crnobrnja]], a [[politički komesar]] [[Ranko Zec]]. Posebna karakteristika Brigade bila je mladost boraca, koji su u prosjeku imali 18-20 godina života. Na dan formiranja Brigada je po spisku imala 958 boraca, svrstanih u četiri bataljona, prateći vod, bolničku i omladinsku četu. Oko 200 boraca nije imalo više od 18 godina, 350 bilo je između 18 i 20, 300 od 20 do 24, a 100 boraca preko 25 godina života. Ni jedan borac nije bio stariji od 30 godina. Od 958 boraca 864 su bili Srbi, 79 Hrvata, 10 Čeha, 2 Jevreja, 2 muslimana i 1 Nijemac. Od ukupnog broja 785 su bili seljaci, 132 radnici i 34 đaka i studenta.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_6.htm</ref> Brigada je najpre trebalo da čišćenjem sela od ustaša i agenata, i napadima na manje garnizone NDH, zaplijeni što više oružja, proširi oslobođenu teritoriju prodorom u Požešku kotlinu i istočnu Slavoniju, i mobiliše što veći broj boraca hrvatske nacionalnosti. == Borbeni put == {{main|Spisak borbi Dvanaeste slavonske brigade NOVJ}} :»12. je majka Slavonije, :još je niko pobijedio nije. :Pitaju nas ko je naša nada, :naša nada 12. brigada«. :(partizanska narodna pjesma) === 1942 === [[File:Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.jpg|thumb|Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.]] Odmah po formiranju brigada je osloncem na [[Papuk]], Ravnu goru i [[Psunj]], napadala neprijateljske posade i ometala saobraćaj na okolnim komunikacijama. U noći između [[19. 10.|19]]/[[20. 10.|20. oktobra]] zauzela je neprijateljsko uporište u Podvršku, zatim železničku stanicu Ratkovicu, [[25. 10.|25. oktobra]], i kod Gradišta odbila napad jakih nemačkih snaga potpomognutih avijacijom, kada je oborila jedan neprijateljski avion. Pored toga, ona je u novembru onesposobila železničku stanicu Londžicu i našički vodovod, zatim zauzela Ćeralije i železničku stanicu Rijenci, i uništila neprijateljev transport kod [[Voćin]]a, [[3. 12.|3. decembra]]. Veoma teške borbe, brigada je vodila, [[6. 12.|6.]] i [[7. 12.|7. decembra]] [[1942]]. godine kod [[Slatina (Podravina)|Podravske Slatine]]; uz saradnju delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda, [[12. 12.|12. decembra]] je savladala domobransku posadu u Voćinu i zarobila 183 domobrana s celokupnim naoružanjem. Do kraja decembra porušila je železničku prugu Banova Jaruga-[[Virovitica]], u dužini od tri kilometra, i zauzela Orahovicu i [[Orljavac]]. Naređenjem [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] od [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]. godine, dobila je naziv '''Dvanaesta slavonska brigada''', a [[30. 12.|30. decembra]] iste godine ušla je u sastav novoformirane Četvrte slavonske divizije (koja je u maju [[1943]]. preimenovana u [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaestu slavonsku diviziju]]). === 1943 === U prvoj polovini [[1943]]. godine, zajedno s drugim [[Slavonske brigade NOVJ|slavonskim jedinicama]], učestvovala je u ponovnom zauzimanju [[Voćin]]a, zatim je napadala [[Okučani|Okučane]], [[21. 1.|21. januara]] i uništila [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobransku]] posadu u Velikoj Pisanici, [[19. 2.|19. februara]] i Velikoj, [[16. 3.|16. marta]]. U [[Psunjsko-paučka operacija|psunjsko-papučkoj operaciji]], od [[20. 3.|20. marta]] do [[8. 4.|8. aprila]], vodila je veoma teške borbe s [[Nemci]]ma, ustašama i domobranima na Ravnoj gori i [[Psunj]]u, učestvovala u borbama za oslobođenje Požeške kotline i zauzimanju [[Našice|Našica]], [[4. 6.|4. juna]]. Za postignute uspehe u dotadašnjim borbama, [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]] joj je, početkom jula, dodelio naziv '''udarna'''. U sastavu [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste slavonske divizije]], brigada se, početkom jula, prebacila u [[Hrvatsko zagorje]], i učestvovala u napadu na zatvor u [[Lepoglava|Lepoglavi]], [[13. 7.|13. jula]], kada je oslobođeno 700 zatvorenika. Na povratku iz Hrvatskog zagorja, zajedno s [[Šesnaesta slavonska brigada Joža Vlahović|Omladinskom brigadom „Joža Vlahović"]] i Kalničkim partizanski odredom, vodila je [[22. 7.|22. jula]] žestoke borbe na [[Kalnik]]u protiv [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica i delova nemačke 187. rezervne divizije, a noću između [[18. 9.|18]]/[[19. 9.|19. septembra]], posle jedanaestosatne borbe, zauzela je [[Đulovec]]. Noću između [[3. 11.|3]]/[[4. 11.|4. novembra]] [[1943]]. godine, po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], prebacila se preko [[sava|reke Save]] u srednju [[Bosna (regija)|Bosnu]], gde se, u sastavu [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]], borila protiv [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i [[Ustaše|ustaša]] na planini [[Motajica|Motajici]]. === 1944 === Žestoke borbe vodila je, [[4. 1.|4. januara]] [[1944]]. godine, na Ukrini kod Prnjavora, protiv delova nemačke Prve kozačke konjičke divizije i jakih ustaško-domobranskih jedinica. Učestvovala je u borbama za zauzimanje [[Prnjavor]]a, [[20. 1.|20. januara]] i posle borbi kod [[Derventa|Dervente]], noću između [[15. 5.|15]]/[[16. 5.|16. maja]], prebacila se natrag preko Save na sektor [[Dilj]]a. Posle povratka u [[Slavonija|Slavoniju]], vodila je borbe protiv [[Treći rajh|nemačkih i]] [[ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Kule, Čaglina i planine Dilja. Zatim je rušila prugu između [[Vinkovci|Vinkovaca]] i [[Banova Jaruga|Banove Jaruge]]. Značajnu pobedu izvojevala je [[20. 6.|20. juna]] zauzimanjem [[Podgorač]]a, kada je ubila 351 i zarobila 101 nemačkog vojnika i ustašu, a zaplenila dva topa, 14 minobacača, 46 mitraljeza, 650 pušaka i drugi ratni materijal. U toku leta osiguravala je žetvu u rejonu Bekteža, Poreča i Kule, i odbila više napada neprijatelja iz okolnih garnizona. U septembru 1944. u 12. proletersku brigadu je došla grupa od 20 beogradskih [[savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevaca]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_174.htm Jovan Kokot: Prva i druga faza napada na uporište u Našicama]</ref> [[26. 9.|26. septembra]] brigada je zauzela Čađavicu, a zajedno s [[Osječka brigada NOVJ|Osječkom brigadom]], [[5. 10.|5. oktobra]], i [[Virovitica|Viroviticu]]. Posle ovih uspeha, dobila je, [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine, od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Tita]] naziv [[Proleterske brigade|proleterska]].<ref>https://www.znaci.org/00001/46_170.htm</ref> Krajem oktobra brojno stanje 12. brigade iznosilo je 1755 boraca. Usled pojačanog priliva hrvatskih boraca, nacionalni sastav je bio Hrvata 1064, i Srba 615.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_169.htm</ref> Krajem [[1944]]. godine, brigada je učestvovala u borbama na reci [[Drava|Dravi]], a početkom naredne godine borila se protiv [[Treći rajh|nemačkih]] i [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Grubišnog Polja, Pitomače, Orahovice, Ćeralija, Voćina, Velike, Našica i drugih mesta. === 1945 === U proleće [[1945]]. godine, dala je značajan doprinos u završnoj ofanzivi za oslobođenje [[Slavonija|Slavonije]], [[Podravina|Podravine]] i [[Štajerska|Štajerske]]. Tokom 940 dana dugog ratnog puta brigade poginulo je oko 1.500 njenih boraca. Spisak koji su za potrebe monografije "Dvanaesta proleterska slavonska brigada" sastavili autor Jovan Kokot i saradnici sadrži imena 1.422 poginula borca brigade sa osnovnim biografskim podacima. == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Vicko Antić.jpg|mini|175px|[[Vicko Antić]], jedan od komandanata brigade.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Bogdan Crnobrnja]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Radojica Nenezić]] – vršilac dužnosti od 28. oktobra do 1. decembra 1942. ** [[Vicko Antić]] – od 1. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** [[Josip Antolović]] – od 10. februara 1943. do 1. februara 1944. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 1. februara 1944. do 20. avgusta 1944. (poginuo na dužnosti) ** [[Dušan Ostojić]] – od 1. septembra 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** Ranko Zec – od formiranja brigade do 1. decembra 1942. ** [[Vlado Janić Capo]] – od 1. decembra 1943. do 10. februara 1943. ** [[Čedo Grbić]] – od 10. februara do 25. avgusta 1943. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 25. avgusta 1943. do 1. februara 1944. ** Ivica Milićević – od 1. februara do 20. novembra 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 20. novembra 1944. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** [[Milan Stanivuković]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Gedeon Bogdanović]] – od 28. oktobra 1942. do 15. maja 1943. ** Bogdan Jovanović – od 15. maja do jula 1943. ** Mile Puškarić – od jula 1943. do jula 1944. ** Vlajko Gavrilović – od jula do septembra 1944. ** Bogdan Gojković – tokom septembra 1944. (teško ranjen na dužnosti) ** Rudolf Štoh – od septembra 1944. do aprila 1945. ** Andrija Agner – od aprila 1945. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** Radojica Nenezić – od formiranja brigade do 26. decembra 1942. ** [[Josip Antolović]] – od 25. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** Gojo Kovačević i Stjepan Brkljačić – vršioci dužnosti – tokom jula i avgusta 1943. ** Borislav Mioljević – od avgusta 1943. do 1. februara 1944. * '''Zamenici političkog komesara brigade:''' ** [[Pero Car]] – od formiranja brigade do 1. februara 1944. ** Dušan Orlić – od 1. februara do 7. aprila 1944. ** Viktor Klepać – vršilac dužnosti od 7. aprila do 30. maja 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 30. maja do 20. novembra 1944. ** Nikola Bjelac – od 20. novembra 1944. do kraja rata == Narodni heroji Dvanaeste slavonske brigade == * '''[[Vicko Antić]]''', komandant brigade * '''[[Josip Antolović]]''' * '''[[Vlado Janić|Vlado Janić Capo]]''' * '''[[Čedo Grbić|Čedo Grbić Kedacije]]''' * '''[[Radojica Nenezić]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Gedeon Bogdanović]] - Geco''' * '''[[Đuro Dulić]]''' * '''[[Pajo Orozović Brko]]''' * '''[[Petar Car]]''' * '''[[Dako Puač]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Ivan Senjug Ujak]]''', komandant brigade * '''[[Stevo Došen]]''' * '''[[Stjepan Funarić|Stjepan Funarić Jota]]''' * '''[[Milan Stanivuković]]''', načelnik Štaba brigade * '''Mirko Ćulubrk,''' kapetan == Odlikovanja == Za zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a [[21. 7.|21. jula]] [[1977]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] * [[Vojna enciklopedija]] (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]. „Mladost“ Beograd, 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: Verna brda: Dvanaesta slavonska proleterska brigada] - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1990. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Lista borbi 12. slavonske brigade NOVJ]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 8o4x0s8yeyxa5bjep4ak50g5tovktgl 42606151 42606044 2026-06-05T22:49:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606151 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''12. slavonska proleterska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Borci 12. slavonske brigade.jpg |o slici=''Borci Dvanaeste slavonske brigade prebacuju se preko [[Orljava|Orljave]], [[Slavonija]] [[1942]]. godine'' |vreme=[[11. 10.|11. oktobar]] [[1942]]. |mesto=[[Budići]], kod [[Pakrac]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=958 boraca |komandant='''[[Branko Crnobrnja]]''' |politički komesar='''[[Ranko Zec]]''' |bitke=[[Operacija Bijela]]<br />[[Napad na Podravsku Slatinu decembra 1942.]]<br />[[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.|Napadi NOVJ na Okučane januara 1943]]<br />[[Operacija Varaždin]]<br />[[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Podgorač 1944.]]<br />[[Napad na Slavonsku Požegu septembra 1944.]]<br />[[Bitka za Koprivnicu 1944.]]<br />[[Bitka za Našice 1944.]]<br />[[Virovitički mostobran]]<br />i [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji|mnoge druge borbe u Slavoniji]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Dvanaesta slavonska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila jedna od najuspješnijih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Slavoniji, koju je Glavni štab NOV za Hrvatsku [[1944]]. proglasio najboljom brigadom u Hrvatskoj.<ref name="Kokot">https://www.znaci.org/00001/46_2.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA</ref> Uspješna dejstva brigade omogućila su proširivanje slobodne teritorije u Slavoniji, formiranje novih partizanskih jedinica, bolje uslove za rad Štaba, organizaciju organa [[Savez komunista Hrvatske|KPH]], narodne vlasti, omladine i [[Antifašistički front žena|AFŽ]]. Zbog svog doprinosa [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačkoj borbi]], Brigada je postala legendarna i omiljena u narodu. Operativni prostor na kome je 12. brigada dejstvovala obuhvatao je oko 30.000 km2, gdje je živjelo približno oko 3 miliona stanovnika.<ref name="Kokot"/> Zbog svojih ratnih uspeha brigadu je, najpre [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]], početkom jula [[1943]]. godine proglasio za udarnu, a odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine dobila je i naziv [[Proleterske brigade|proleterska]]. Brigada je dala veliki broj rukovodilaca za novoformirane jedinice u [[Slavonija|Slavoniji]], a značajan doprinos imala je i u stvaranju i učvršćenju [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. Jedanaest njenih boraca proglašeno je [[Orden narodnog heroja|narodnim herojima]]. Kroz Brigadu je prošlo oko 7-8.000 boraca, poginulo je oko 1.600 boraca, dok je svaki treći bio ranjen.<ref name="Kokot"/> == Osnivanje slavonske brigade == Brigada je formirana [[11. 10.|11. oktobra]] [[1942]]. godine na južnim obroncima Papuka, u selu [[Budići]]ma kod [[Pakrac]]a, kao '''Prva slavonska brigada''' (ovaj naziv nosila je do [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]), od delova [[Prvi slavonski partizanski odred|Prvog]] i [[Drugi slavonski partizanski odred|Drugog slavonskog partizanskog odreda]]. Tada je imala četiri [[bataljon]]a, mitraljesko i topovsko odeljenje, Omladinsku četu i bolnički vod, ukupne jačine 958 boraca, naoružanih sa 711 pušaka, 2 mitraljeza, 22 puškomitraljeza i topom. Prvi komandant brigade bio je [[Bogdan Crnobrnja]], a [[politički komesar]] [[Ranko Zec]]. Posebna karakteristika Brigade bila je mladost boraca, koji su u prosjeku imali 18-20 godina života. Na dan formiranja Brigada je po spisku imala 958 boraca, svrstanih u četiri bataljona, prateći vod, bolničku i omladinsku četu. Oko 200 boraca nije imalo više od 18 godina, 350 bilo je između 18 i 20, 300 od 20 do 24, a 100 boraca preko 25 godina života. Ni jedan borac nije bio stariji od 30 godina. Od 958 boraca 864 su bili Srbi, 79 Hrvata, 10 Čeha, 2 Jevreja, 2 muslimana i 1 Nijemac. Od ukupnog broja 785 su bili seljaci, 132 radnici i 34 đaka i studenta.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_6.htm</ref> Brigada je najpre trebalo da čišćenjem sela od ustaša i agenata, i napadima na manje garnizone NDH, zaplijeni što više oružja, proširi oslobođenu teritoriju prodorom u Požešku kotlinu i istočnu Slavoniju, i mobiliše što veći broj boraca hrvatske nacionalnosti. == Borbeni put == {{main|Spisak borbi Dvanaeste slavonske brigade NOVJ}} :»12. je majka Slavonije, :još je niko pobijedio nije. :Pitaju nas ko je naša nada, :naša nada 12. brigada«. :(partizanska narodna pjesma) === 1942 === [[File:Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.jpg|thumb|Koncentracija slavonskih jedinica pre napada na Orljavac, decembra 1942.]] Odmah po formiranju brigada je osloncem na [[Papuk]], Ravnu goru i [[Psunj]], napadala neprijateljske posade i ometala saobraćaj na okolnim komunikacijama. U noći između [[19. 10.|19]]/[[20. 10.|20. oktobra]] zauzela je neprijateljsko uporište u Podvršku, zatim železničku stanicu Ratkovicu, [[25. 10.|25. oktobra]], i kod Gradišta odbila napad jakih nemačkih snaga potpomognutih avijacijom, kada je oborila jedan neprijateljski avion. Pored toga, ona je u novembru onesposobila železničku stanicu Londžicu i našički vodovod, zatim zauzela Ćeralije i železničku stanicu Rijenci, i uništila neprijateljev transport kod [[Voćin]]a, [[3. 12.|3. decembra]]. Veoma teške borbe, brigada je vodila, [[6. 12.|6.]] i [[7. 12.|7. decembra]] [[1942]]. godine kod [[Slatina (Podravina)|Podravske Slatine]]; uz saradnju delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda, [[12. 12.|12. decembra]] je savladala domobransku posadu u Voćinu i zarobila 183 domobrana s celokupnim naoružanjem. Do kraja decembra porušila je železničku prugu Banova Jaruga-[[Virovitica]], u dužini od tri kilometra, i zauzela Orahovicu i [[Orljavac]]. Naređenjem [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] od [[21. 12.|21. decembra]] [[1942]]. godine, dobila je naziv '''Dvanaesta slavonska brigada''', a [[30. 12.|30. decembra]] iste godine ušla je u sastav novoformirane Četvrte slavonske divizije (koja je u maju [[1943]]. preimenovana u [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaestu slavonsku diviziju]]). === 1943 === U prvoj polovini [[1943]]. godine, zajedno s drugim [[Slavonske brigade NOVJ|slavonskim jedinicama]], učestvovala je u ponovnom zauzimanju [[Voćin]]a, zatim je napadala [[Okučani|Okučane]], [[21. 1.|21. januara]] i uništila [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobransku]] posadu u Velikoj Pisanici, [[19. 2.|19. februara]] i Velikoj, [[16. 3.|16. marta]]. U [[Psunjsko-paučka operacija|psunjsko-papučkoj operaciji]], od [[20. 3.|20. marta]] do [[8. 4.|8. aprila]], vodila je veoma teške borbe s [[Nemci]]ma, ustašama i domobranima na Ravnoj gori i [[Psunj]]u, učestvovala u borbama za oslobođenje Požeške kotline i zauzimanju [[Našice|Našica]], [[4. 6.|4. juna]]. Za postignute uspehe u dotadašnjim borbama, [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]] joj je, početkom jula, dodelio naziv '''udarna'''. U sastavu [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste slavonske divizije]], brigada se, početkom jula, prebacila u [[Hrvatsko zagorje]], i učestvovala u napadu na zatvor u [[Lepoglava|Lepoglavi]], [[13. 7.|13. jula]], kada je oslobođeno 700 zatvorenika. Na povratku iz Hrvatskog zagorja, zajedno s [[Šesnaesta slavonska brigada Joža Vlahović|Omladinskom brigadom „Joža Vlahović"]] i Kalničkim partizanski odredom, vodila je [[22. 7.|22. jula]] žestoke borbe na [[Kalnik]]u protiv [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica i delova nemačke 187. rezervne divizije, a noću između [[18. 9.|18]]/[[19. 9.|19. septembra]], posle jedanaestosatne borbe, zauzela je [[Đulovec]]. Noću između [[3. 11.|3]]/[[4. 11.|4. novembra]] [[1943]]. godine, po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], prebacila se preko [[sava|reke Save]] u srednju [[Bosna (regija)|Bosnu]], gde se, u sastavu [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]], borila protiv [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i [[Ustaše|ustaša]] na planini [[Motajica|Motajici]]. === 1944 === Žestoke borbe vodila je, [[4. 1.|4. januara]] [[1944]]. godine, na Ukrini kod Prnjavora, protiv delova nemačke Prve kozačke konjičke divizije i jakih ustaško-domobranskih jedinica. Učestvovala je u borbama za zauzimanje [[Prnjavor]]a, [[20. 1.|20. januara]] i posle borbi kod [[Derventa|Dervente]], noću između [[15. 5.|15]]/[[16. 5.|16. maja]], prebacila se natrag preko Save na sektor [[Dilj]]a. Posle povratka u [[Slavonija|Slavoniju]], vodila je borbe protiv [[Treći rajh|nemačkih i]] [[ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Kule, Čaglina i planine Dilja. Zatim je rušila prugu između [[Vinkovci|Vinkovaca]] i [[Banova Jaruga|Banove Jaruge]]. Značajnu pobedu izvojevala je [[20. 6.|20. juna]] zauzimanjem [[Podgorač]]a, kada je ubila 351 i zarobila 101 nemačkog vojnika i ustašu, a zaplenila dva topa, 14 minobacača, 46 mitraljeza, 650 pušaka i drugi ratni materijal. U toku leta osiguravala je žetvu u rejonu Bekteža, Poreča i Kule, i odbila više napada neprijatelja iz okolnih garnizona. U septembru 1944. u 12. proletersku brigadu je došla grupa od 20 beogradskih [[savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevaca]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_174.htm Jovan Kokot: Prva i druga faza napada na uporište u Našicama]</ref> [[26. 9.|26. septembra]] brigada je zauzela Čađavicu, a zajedno s [[Osječka brigada NOVJ|Osječkom brigadom]], [[5. 10.|5. oktobra]], i [[Virovitica|Viroviticu]]. Posle ovih uspeha, dobila je, [[26. 10.|26. oktobra]] [[1944]]. godine, od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Tita]] naziv [[Proleterske brigade|proleterska]].<ref>https://www.znaci.org/00001/46_170.htm</ref> Krajem oktobra brojno stanje 12. brigade iznosilo je 1755 boraca. Usled pojačanog priliva hrvatskih boraca, nacionalni sastav je bio Hrvata 1064, i Srba 615.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_169.htm</ref> Krajem [[1944]]. godine, brigada je učestvovala u borbama na reci [[Drava|Dravi]], a početkom naredne godine borila se protiv [[Treći rajh|nemačkih]] i [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskih]] jedinica kod Grubišnog Polja, Pitomače, Orahovice, Ćeralija, Voćina, Velike, Našica i drugih mesta. === 1945 === U proleće [[1945]]. godine, dala je značajan doprinos u završnoj ofanzivi za oslobođenje [[Slavonija|Slavonije]], [[Podravina|Podravine]] i [[Štajerska|Štajerske]]. Tokom 940 dana dugog ratnog puta brigade poginulo je oko 1.500 njenih boraca. Spisak koji su za potrebe monografije "Dvanaesta proleterska slavonska brigada" sastavili autor Jovan Kokot i saradnici sadrži imena 1.422 poginula borca brigade sa osnovnim biografskim podacima. == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Vicko Antić.jpg|mini|175px|[[Vicko Antić]], jedan od komandanata brigade.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Bogdan Crnobrnja]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Radojica Nenezić]] – vršilac dužnosti od 28. oktobra do 1. decembra 1942. ** [[Vicko Antić]] – od 1. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** [[Josip Antolović]] – od 10. februara 1943. do 1. februara 1944. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 1. februara 1944. do 20. avgusta 1944. (poginuo na dužnosti) ** [[Dušan Ostojić]] – od 1. septembra 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** Ranko Zec – od formiranja brigade do 1. decembra 1942. ** [[Vlado Janić Capo]] – od 1. decembra 1943. do 10. februara 1943. ** [[Čedo Grbić]] – od 10. februara do 25. avgusta 1943. ** [[Ivan Senjug Ujak]] – od 25. avgusta 1943. do 1. februara 1944. ** Ivica Milićević – od 1. februara do 20. novembra 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 20. novembra 1944. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** [[Milan Stanivuković]] – od formiranja brigade do 28. oktobra 1942. ** [[Gedeon Bogdanović]] – od 28. oktobra 1942. do 15. maja 1943. ** Bogdan Jovanović – od 15. maja do jula 1943. ** Mile Puškarić – od jula 1943. do jula 1944. ** Vlajko Gavrilović – od jula do septembra 1944. ** Bogdan Gojković – tokom septembra 1944. (teško ranjen na dužnosti) ** Rudolf Štoh – od septembra 1944. do aprila 1945. ** Andrija Agner – od aprila 1945. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** Radojica Nenezić – od formiranja brigade do 26. decembra 1942. ** [[Josip Antolović]] – od 25. decembra 1942. do 10. februara 1943. ** Gojo Kovačević i Stjepan Brkljačić – vršioci dužnosti – tokom jula i avgusta 1943. ** Borislav Mioljević – od avgusta 1943. do 1. februara 1944. * '''Zamenici političkog komesara brigade:''' ** [[Pero Car]] – od formiranja brigade do 1. februara 1944. ** Dušan Orlić – od 1. februara do 7. aprila 1944. ** Viktor Klepać – vršilac dužnosti od 7. aprila do 30. maja 1944. ** Jovo Kokot Korčagin – od 30. maja do 20. novembra 1944. ** Nikola Bjelac – od 20. novembra 1944. do kraja rata == Narodni heroji Dvanaeste slavonske brigade == * '''[[Vicko Antić]]''', komandant brigade * '''[[Josip Antolović]]''' * '''[[Vlado Janić|Vlado Janić Capo]]''' * '''[[Čedo Grbić|Čedo Grbić Kedacije]]''' * '''[[Radojica Nenezić]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Gedeon Bogdanović]] - Geco''' * '''[[Đuro Dulić]]''' * '''[[Pajo Orozović Brko]]''' * '''[[Petar Car]]''' * '''[[Dako Puač]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Ivan Senjug Ujak]]''', komandant brigade * '''[[Stevo Došen]]''' * '''[[Stjepan Funarić|Stjepan Funarić Jota]]''' * '''[[Milan Stanivuković]]''', načelnik Štaba brigade * '''Mirko Ćulubrk,''' kapetan == Odlikovanja == Za zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a [[21. 7.|21. jula]] [[1977]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] * [[Vojna enciklopedija]] (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]. „Mladost“ Beograd, 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: Verna brda: Dvanaesta slavonska proleterska brigada] - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1990. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Lista borbi 12. slavonske brigade NOVJ]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 7ws7sho6tnysyed5ljqigddrgn4u2kk 0 170893 42606023 42604468 2026-06-05T22:25:49Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606023 wikitext text/x-wiki Jedinice [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonske divizije NOVJ]] u novembru [[1943]]. izvele su napad na garnizon u [[Virovitica|Virovitici]] koji su držale snage NDH zajedno sa Nemcima. Napad je izvršen u noći [[6. 11.|6]]/[[7. 11.|7. novembra]]. U samom napadu su učestvovala tri bataljona [[18. slavonska brigada NOVJ|18. slavonske brigade]] sa dve grupe diverzanata. Budući da se [[Virovitica]] nalazila unutar mreže bliskih osovinskih posada, glavnina divizije, deset bataljona, upotrebljeno je za zaštitu napada od intervencije iz drugih garnizona, dok je jedan bataljon ostavljen u divizijskoj rezervi. Napad je počeo [[6. 11.|6. novembra]] i trajao 24 časa i rezultovao je velikim uspehom. Zarobljen je kompletan Drugi divizion Prve konjičke pukovnije NDH sa oko 500 domobrana, 13 oficira i 30 podoficira. Nemci su imali 53 vojnika i oficira izbačena iz stroja: 14 mrtvih, 10 ranjenih, 2 zarobljena i 27 nestalih<ref>Izveštaj Zapovedništva Glavnog stožera domobranstva od 11.11.1943. - Zbornik NOR-a, tom V, knjiga 21, strana 630.</ref>. Snage NOVJ zadobile su veliki ratni plen. Jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u napadu imale 16 mrtvih i 53 ranjena. Pošto se [[7. 11.|7. novembra]] posle podne probila u [[Virovitica|Viroviticu]] nemačka grupacija iz [[Slatina (Podravina)|Podravske Slatine]], oko 18.00 časova napad je obustavljen i jedinice iz grada izvukle se na [[Bilogora|Bilo-goru]], dok su ostale jedinice nastavile da održavaju blokadu. Za napad je bila karakteristična veoma dobra obaveštajna priprema i drskost u izvođenju. Saradnici NOP-a pridobili su jednog poručnika Konjičke pukovnije koji im je dao podatke o organizaciji odbrane, kao i znake raspoznavanja. Koristeći te podatke, jedna četa [[18. slavonska brigada NOVJ|18. brigade]], maskirana u domobrane, umarširala je u sam centar Virovitice bez ispaljenog metka, dok se jedan bataljon privukao u neposrednu blizinu kasarne Konjičke pukovnije. Time je postignuto iznenađenje i obezbeđen uspeh. Nakon odbijenih pokušaja prodora osovinskih snaga iz pravca [[Daruvar]]a i [[Grubišno Polje|Grubišnog Polja]] tokom [[9. 11.|9.]] i [[10. 11.|10. novembra]], divizija izvršila novi napad na Viroviticu tokom noći [[11. 11.|11]]/[[12. 11.|12. novembra]]. Tom prilikom snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] uništile su osovinske snage u zgradama pošte i škole, i ovladale celim gradom osim zgrade poglavarstva. Ovo otvrđenje nije bilo moguće likvidirati zbog nedostatka teškog oružja. Ujutro [[14. 11.|14. novembra]] snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su se povukle iz [[Virovitica|Virovitice]]. == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * '''[https://www.znaci.org/00001/101.htm Rade Roksandić, Zdravko B. Cvetković: 18. SLAVONSKA BRIGADA]''' - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1974. * '''[https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NOR-a]''' - RO "27. juli", Sarajevo - Beograd 1979, [https://www.znaci.org/00001/53_35.pdf novembar 1943. ] * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 21 (novembar 1943) - Vojnoistorijski institut, Beograd {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 8idlfr1w4hczjt46qhbtdjhgwe8tgww 0 170894 42606022 42604598 2026-06-05T22:25:45Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606022 wikitext text/x-wiki [[19. 6.|19. juna]] [[1944]]. [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] napala je nemačko uporište [[Podgorač]] koje je branila posada od oko 500 nemačkih feldžandarma. Borba je okončana nakon 18 sati, [[20. 6.|20. juna]] oko 14 časova, potpunim kolapsom nemačke odbrane. Nemci su pretrpeli gubitke od 462 vojnika i oficira, od čega 361 poginulog i 101 zarobljenog.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_138.htm</ref> == Plan i priprema napada == Za Nemce je [[Podgorač]] imao značaj kao isturena odbrambena tačka koja štiti komunikaciju [[Podgorač]] - [[Osijek]], prilaz [[Osijek]]u, [[Đakovo|Đakovu]] i [[Našice|Našicama]]. Zato su nastojali da fortifikacijskim radovima pretvore [[Podgorač]] u tvrđavu. Pred napada na [[Podgorač]], u brigadi su vršene dvodnevne detaljne vojne pripreme, sa naglaskom na organizaciji vatrene podrške, ulozi i zadacima bombaških i diverzantskih grupa, i inicijativi komandira četa, vodova i desetina. Za napad na [[Podgorač]] su predviđeni 1, 2. i 4. bataljon, Jurišna četa brigade i 1. četa 3. bataljona, izviđački vod i Diverzantska četa 12. divizije. Treći bataljon sa 2 čete nalazio se u brigadnoj rezervi. Plan napada zasnivao se na zamisli da se koncetričnim prodorima kroz spoljašnju odbranu sa 3 bataljona što pre izbije u centar, a odatle, u vidu lepeze, organizuje napad i likvidiraju žarišta otpora. Pešadijske čete kombinovane su sa topovima, minobacačima i grupama diverzanata u cilju što neposrednijeg sadejstva i samostalnosti. == Tok borbe == U 20 časova [[19. 6.|19. juna]] bataljoni [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] otpočeli su koncetričan napad na pojedine tačke spoljne odbrane Podgarača. Nakon jednočasovne borbe, spoljna linija je probijena uništenjem desetak bunkera, i borbe su se prenele u samo mesto. Borbene grupe [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] morale su da osvajaju kuću po kuću. Napad se razvijao uspešno i po planu. Do 9 časova ujutro [[20. 6.|20. juna]] oko 200 nemačkih vojnika saterano je u srednjevekovni dvorac, dok su ostala uporišta likvidirana. Ogorčena borba za srednjevekovni dvorac nastavila se satima. Nemci su se branili ručnim borbama i automatskom vatrom. Borci [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] nastojali su da pronađu način da naruše uporište. Grupa boraca [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] benzinskim flašama zapalila je krov na južnom delu zgrade. Kada to nije uspelo, upotrebljena je vatrogasna pumpa napunjena benzinom kao plamenobacač, i krov je zapaljen. Grupa boraca koja se merdevinama popela na krov, razvalila je sekirama krovnu konstrukciju zaštićenu debelim limom. Time su Nemci bili prisiljeni da se povuku u severni deo dvorca, odakle su nastavili upornu odbranu. Konačnu odluku doneo je podvig Milana Gredeljevića, zamenika komandira Diverzantske čete [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizije]], koji je pod vatrenom zaštitom oko 20 puškomitraljeza i automata prepuzio oko 50 metara preko brisanog prostora, sa oko 50 kilograma eksploziva. {{izdvojeni citat|Scena koju su posmatrali borci i starješine, Štab Brigade i Štab Divizije, gotovo da je neponovljiva, kako po svojoj složenosti još više po psihološkoj napetosti. Posmatrajući neustrašivog junaka, svima je zastajao dah, a on je mirno i pribrano, metar po metar, puzio prema dvorcu pod obostranom vatrom - napadača i branilaca. Tu sliku zapamtili su preživjeli borci i starješine, i pamtiće je do kraja života. Sav taj složeni postupak koji je Milan Gredeljević izveo za oko 20 minuta, prisutnima je izgledao kao vječnost, sve dok nije odjeknula snažna eksplozija koja je potresla Podgorač i porušila čitav sjeverni dio dvorca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_144.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA]</ref>|Jovan Kokot}} Od eksplozije su mnogi neprijateljevi vojnici poginuli, a oko 130 ih je pokušalo da se probiju kroz porušeni deo dvorca. Njih je dočekala Jurišna četa 12. NOU brigade i dijelovi 4. bataljona i uništila vatrom iz automatskog oružja. Preostalih 20 njemačkih vojnika se predalo borcima Brigade. Oko 14 časova [[20. 6.|20. juna]] [[Podgorač]] je bio zauzet. == Rezultat borbe == U Podgoraču su Nemci pretrpeli gubitke od 462 vojnika, podoficira i oficira izbačena iz stroja. 361 nemački vojnik je poginuo, a 101 zarobljen. Zaplenjena su 2 topa 47&nbsp;mm, 8 teških minobacača, 6 lakih minobacača, 46 mitraljeza i puškomitraljeza, 650 pušaka, i velika količina municije i ratne opreme. [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaesta slavonska brigada]] imala je u ovoj borbi gubitke od 37 izbačenih iz stroja, od čega 9 poginulih i 28 ranjenih. Među poginulima je bio komandir 3. čete 4. bataljona Ljuban Prodanović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_145.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA - Iskustva i ocjene iz borbe za Podgorač]</ref> Štab 12. divizije, Štab 6. korpusa i Glavni štab Hrvatske pohvalili su sve borce i starešine 12. udarne brigade za ispoljeno junaštvo, snalažljivost, inicijativu i upornost u borbi za oslobođenje Podgorača, i istakli za primer ostalim jedinicama.<ref>Zbornik NOR-a, V / 29, dokument 107</ref><ref>Zbornik NOR-a, V / 28, dokument 75</ref> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980.]: ** [https://www.znaci.org/00001/46_143.htm Oslobođenje Podgorača] ** [https://www.znaci.org/00001/46_144.htm Podvig koji se neće ponoviti] ** [https://www.znaci.org/00001/46_145.htm Iskustva i ocjene iz borbe za Podgorač] * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1964, [https://www.znaci.org/00001/53_42.pdf jun 1944.] * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 28 i 29 == Reference == {{izvori|2}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] m48m1g77g5pbffh7g1pp78a99fp0fsx 42606030 42606022 2026-06-05T22:26:34Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606030 wikitext text/x-wiki [[19. 6.|19. juna]] [[1944]]. [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] napala je nemačko uporište [[Podgorač]] koje je branila posada od oko 500 nemačkih feldžandarma. Borba je okončana nakon 18 sati, [[20. 6.|20. juna]] oko 14 časova, potpunim kolapsom nemačke odbrane. Nemci su pretrpeli gubitke od 462 vojnika i oficira, od čega 361 poginulog i 101 zarobljenog.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_138.htm</ref> == Plan i priprema napada == Za Nemce je [[Podgorač]] imao značaj kao isturena odbrambena tačka koja štiti komunikaciju [[Podgorač]] - [[Osijek]], prilaz [[Osijek]]u, [[Đakovo|Đakovu]] i [[Našice|Našicama]]. Zato su nastojali da fortifikacijskim radovima pretvore [[Podgorač]] u tvrđavu. Pred napada na [[Podgorač]], u brigadi su vršene dvodnevne detaljne vojne pripreme, sa naglaskom na organizaciji vatrene podrške, ulozi i zadacima bombaških i diverzantskih grupa, i inicijativi komandira četa, vodova i desetina. Za napad na [[Podgorač]] su predviđeni 1, 2. i 4. bataljon, Jurišna četa brigade i 1. četa 3. bataljona, izviđački vod i Diverzantska četa 12. divizije. Treći bataljon sa 2 čete nalazio se u brigadnoj rezervi. Plan napada zasnivao se na zamisli da se koncetričnim prodorima kroz spoljašnju odbranu sa 3 bataljona što pre izbije u centar, a odatle, u vidu lepeze, organizuje napad i likvidiraju žarišta otpora. Pešadijske čete kombinovane su sa topovima, minobacačima i grupama diverzanata u cilju što neposrednijeg sadejstva i samostalnosti. == Tok borbe == U 20 časova [[19. 6.|19. juna]] bataljoni [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] otpočeli su koncetričan napad na pojedine tačke spoljne odbrane Podgarača. Nakon jednočasovne borbe, spoljna linija je probijena uništenjem desetak bunkera, i borbe su se prenele u samo mesto. Borbene grupe [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] morale su da osvajaju kuću po kuću. Napad se razvijao uspešno i po planu. Do 9 časova ujutro [[20. 6.|20. juna]] oko 200 nemačkih vojnika saterano je u srednjevekovni dvorac, dok su ostala uporišta likvidirana. Ogorčena borba za srednjevekovni dvorac nastavila se satima. Nemci su se branili ručnim borbama i automatskom vatrom. Borci [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] nastojali su da pronađu način da naruše uporište. Grupa boraca [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] benzinskim flašama zapalila je krov na južnom delu zgrade. Kada to nije uspelo, upotrebljena je vatrogasna pumpa napunjena benzinom kao plamenobacač, i krov je zapaljen. Grupa boraca koja se merdevinama popela na krov, razvalila je sekirama krovnu konstrukciju zaštićenu debelim limom. Time su Nemci bili prisiljeni da se povuku u severni deo dvorca, odakle su nastavili upornu odbranu. Konačnu odluku doneo je podvig Milana Gredeljevića, zamenika komandira Diverzantske čete [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizije]], koji je pod vatrenom zaštitom oko 20 puškomitraljeza i automata prepuzio oko 50 metara preko brisanog prostora, sa oko 50 kilograma eksploziva. {{izdvojeni citat|Scena koju su posmatrali borci i starješine, Štab Brigade i Štab Divizije, gotovo da je neponovljiva, kako po svojoj složenosti još više po psihološkoj napetosti. Posmatrajući neustrašivog junaka, svima je zastajao dah, a on je mirno i pribrano, metar po metar, puzio prema dvorcu pod obostranom vatrom - napadača i branilaca. Tu sliku zapamtili su preživjeli borci i starješine, i pamtiće je do kraja života. Sav taj složeni postupak koji je Milan Gredeljević izveo za oko 20 minuta, prisutnima je izgledao kao vječnost, sve dok nije odjeknula snažna eksplozija koja je potresla Podgorač i porušila čitav sjeverni dio dvorca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_144.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA]</ref>|Jovan Kokot}} Od eksplozije su mnogi neprijateljevi vojnici poginuli, a oko 130 ih je pokušalo da se probiju kroz porušeni deo dvorca. Njih je dočekala Jurišna četa 12. NOU brigade i dijelovi 4. bataljona i uništila vatrom iz automatskog oružja. Preostalih 20 njemačkih vojnika se predalo borcima Brigade. Oko 14 časova [[20. 6.|20. juna]] [[Podgorač]] je bio zauzet. == Rezultat borbe == U Podgoraču su Nemci pretrpeli gubitke od 462 vojnika, podoficira i oficira izbačena iz stroja. 361 nemački vojnik je poginuo, a 101 zarobljen. Zaplenjena su 2 topa 47&nbsp;mm, 8 teških minobacača, 6 lakih minobacača, 46 mitraljeza i puškomitraljeza, 650 pušaka, i velika količina municije i ratne opreme. [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaesta slavonska brigada]] imala je u ovoj borbi gubitke od 37 izbačenih iz stroja, od čega 9 poginulih i 28 ranjenih. Među poginulima je bio komandir 3. čete 4. bataljona Ljuban Prodanović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_145.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA - Iskustva i ocjene iz borbe za Podgorač]</ref> Štab 12. divizije, Štab 6. korpusa i Glavni štab Hrvatske pohvalili su sve borce i starešine 12. udarne brigade za ispoljeno junaštvo, snalažljivost, inicijativu i upornost u borbi za oslobođenje Podgorača, i istakli za primer ostalim jedinicama.<ref>Zbornik NOR-a, V / 29, dokument 107</ref><ref>Zbornik NOR-a, V / 28, dokument 75</ref> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980.]: ** [https://www.znaci.org/00001/46_143.htm Oslobođenje Podgorača] ** [https://www.znaci.org/00001/46_144.htm Podvig koji se neće ponoviti] ** [https://www.znaci.org/00001/46_145.htm Iskustva i ocjene iz borbe za Podgorač] * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1964, [https://www.znaci.org/00001/53_42.pdf jun 1944.] * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 28 i 29 == Reference == {{izvori|2}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] m69u9h7a1ntrcizom5xth55dso0cw60 0 170896 42606024 42603308 2026-06-05T22:25:52Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606024 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Napadi NOVJ na Okučane januara 1943''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= |opis_slike = |datum = januar [[1943]]. |mesto= zapadna [[Slavonija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Uspeh nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] u odbrani [[Okučani|Okučana]]<br />Uspeh [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u razaranju komunikacija |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Hrvatsko domobranstvo<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Ustaška vojnica |jedinice1 = [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ]] |jedinice2= delovi [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] i pomoćne jedinice<br />Prva gorska divizija NDH<br />Treća ustaško-domobranska divizija NDH |zapovednik1= [[Petar Drapšin]], komandant [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste slavonske divizije]] |zapovednik2= General [[Rudolf Liters]] ({{jez-nem|Rudolf Lüters}}), komandant [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] |snaga1 = 2.800 vojnika |snaga2 = oko 8.000 vojnika |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} U drugoj polovini januara [[1943]], nakon šestodnevnih borbi za [[Voćin]], [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonska divizija]] orijentisala se prema Posavini. U sklopu napada na komunikaciju i koncentraciju nemačkih trupa za [[operacija Weiss|operaciju Vajs I]], [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonska brigada]] napala je [[22. 1.|22. januara]] Nemce, ustaše i domobrane u utvrđenom garnizonu [[Okučani]]. I pored znatnog zalaganja, napad je odbijen, pa se [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] nakon osmočasovne borbe vratila na polazne položaje. Napad je ponovljen [[28. 1.|28. januara]], takođe bez uspeha. U periodu od [[22. 1.|22.]] do [[31. 1.|31. januara]] [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] i ostale jedinice [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonske divizije]] izvršile su veliki broj napada na komunikaciju [[Beograd]]-[[Zagreb]], izvršili obimna razaranja i izazvali prekid saobraćaja. Tokom celog rata, usled ravnog terena, jake utvrđenosti, prisustva jakih snaga i odlične komunikacijske povezanosti, snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ni jednom nisu uspele da zauzmu neki garnizon na komunikaciji [[Zagreb]]-[[Beograd]]. Na toj komunikaciji vršena su međutim neprekidno intenzivna diverzantska dejstva Nakon napada na [[Okučani|Okučane]] i na komunikaciju, [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizija]] izvela je [[1. 2.|1. februara]] napad na [[Pakrac]] i [[Lipik]]. == Plan napada == [[20. 1.|20. januara]] [[1943]]. otpočela je [[operacija Weiss|operaciju Vajs I]], i Vrhovni štab NOV i POJ izdao je opštu direktivu svim snagama da intenziviraju dejstva na komunikacije i neprijateljske garnizone u cilju sadejstva sa napadnutim snagama [[Prvi hrvatski korpus NOVJ|Prvog hrvatskog]] i [[Prvi bosanski korpus NOVJ|Prvog bosanskog korpusa NOVJ]]. [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaesta slavonska divizija]], koja je formirana [[30. 12.|30. decembra]] [[1942]], upravo je okončala svoju prvu operaciju - [[Napad NOVJ na Voćin januara 1943|napad na Voćin]]. U skladu s ovom direktivom, radi neposrednijeg sadejstva, prenela je težište svoje aktivnosti u [[Posavina|Posavinu]]. U oblast Posavine u tom preiodu, pored snaga [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714. divizije]], teritorijalnih i policijskih nemačkih bataljona i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], stigla je u to vreme [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervna divizija]]. Ova divizija trebala je jednim delom da učestvuje u operacijama u [[Bosna|Bosni]], a drugim da pojača odbranu komunikacije. Za sam napad na Okučane štab divizije odredio je [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonsku brigadu]], a druge dve brigade dobile su zadatak da uništavaju komunikacije i odbiju pokušaje intervencije sa svih strana. Štab 12. slavonske brigade, u uvodnom delu borbene zapovesti, obratio se borcima: "Okučani su čuveni po zvjerskom ubijanju srpskog stanovništva i uništavanju njihovih sela. Zbog toga neprijatelja treba nemilosrdno uništavati. Štab brigade zahtjeva da se neprijatelj likvidira i Okučani oslobode još u toku noći, jer produžavanje borbe po danu je neizvjesno zbog ravnog terena i glavne željezničke pruge Zagreb - Beograd"<ref>Vojni arhiv - Beograd, fond NOP-a, br. K-907 reg. br. 26/1.</ref> U [[Okučani]]ma se prema obaveštajnim podacima nalazila posada od: 400 nemačkih vojnika, 150 domobrana, ustaša i žandarma, ojačana vodom tenkova. Neposredno pred napad [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]], u železničku stanicu Okučani ušla je kompozicija sa 8 putničkih vagona, u kojima se nalazilo 150 nemačkih vojnika. Dolaskom železničke kompozicije broj njemačkih vojnika povećao se na 550, a ukupan broj osovinskih snaga u Okučanima na 700 vojnika.<ref name="kokot">[https://www.znaci.org/00001/46_41.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987]</ref> Brojno stanje [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]] u tom periodu iznosilo je oko 1.200 boraca. Odbrana posade u [[Okučani]]ma sastojala se od dva pojasa: spoljnjeg obezbeđenja i čvora odbrane koji se nalazio u centru grada i na železničkoj stanici. == Tok borbe == Da bi stigla na polazni položaj za napad, [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] morala je u dva dana da maršem pređe 80. kilometara po vrlo hladnom vremenu, savlađujući prepreke. Napad je počeo [[22. 1.|22. januara]] u 22 časa. Štab [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizije]] nastojao je da brzim privlačenjem snaga iz daljine postigne iznenađenje. Međutim, dogodilo se suprotno. Od svojih špijuna i obaveštajaca na terenu Nemci su dobili obaveštenje o napadu, pa su pred sam napad dobili pojačanje, Bataljone [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigade]] prilikom prilaženja spoljnoj liniji odbrane dočekala je uraganska vatra. Štaviše, već na samom početku borbe nemačke snage prešle su u protivnapad.<ref name="kokot" /> Uprkos nepovoljnom razvoju događaja na samom početku, delovi [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigade]] uspeli su da prodru u grad. Prvi bataljon ojačan 1. četom 2. bataljona uspeo je da se pod borbom probije do same železničke stanice, gde je bio izložen žestokoj vatri i nemačkim protivnapadima. nemački vojni voz koji je krstario prugom svojom vatrom veoma je otežavao manevar. Drugi bataljon vodio je žestoku borbu oko škole, Sokolskog doma, Vatrogasnog doma i opštine.. Treći bataljon se u nastupanju prema električnoj centrali, mlinu, barakama i žandarmerijskoj stanici našao u teškoj situaciji, prikovan vatrom na brisanom prostoru, pa je jurišem, trpeći gubitke, morao da se izbori za prilaz. Četvrti je, napadajući sa jugoistoka, postigao znatne uspehe, zarobivši 21 domobrana, 4 oficira, 3 nemačka vojnika, 1 ustašu, 1 žandarma i 3 policijska agenta<ref name="kokot" />. Nakon osmočasovne borbe, [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] bila je prisiljena da prekine napad i povuče se na polazne položaje, da bi izbegla izloženost nadmoćnoj neprijateljskoj vatri pri dnevnom svetlu u ravnici. Prilikom napada pretrpela je tegubitke od 28 poginulih i 47 ranjenih boraca<ref name="kokot" />. Neprijateljski gubici procenjeni su na "oko 120 poginulih i ranjenih i veliku materijalnu štetu".<ref>Izveštaj komandanta 12. slavonske divizije Štabu 3. operativne zone i sekretaru CK KPH Vladi Popoviću - Vojni arhiv - Beograd, fond NOP-a, br. K-892, reg. br. 3/2</ref>: [[Šesnaesta slavonska brigada NOVJ|16. omladinska brigada "Joža Vlahović"]] i [[Sedamnaesta slavonska brigada NOVJ|17. slavonske brigade]] izvršile su napade na [[Dragalić]], Rajić, [[Roždanik]] i Paklenicu, kao i rušenje glavne železničke pruge. [[25. 1.|25. januara]] ponovljen je napad na prugu, a [[28. 1.|28. januara]] [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonska brigada]] još jednom je napala na Okučane, uz ponovni napad ostalih snaga na železničku prugu, [[Dragalić]], Rajić, [[Roždanik]] i Paklenicu. Napad na [[Okučani|Okučane]] imao je demonstrativan karakter, a glavni cilj bila je likvidacija bunkera i obezbeđenja na pruzi i njeno miniranje. Ovim napadima železnička pruga [[Zagreb]]-[[Beograd]] razorena je na šest mesta, u dužini od 5 -{km}-, na oba koloseka. Saobraćaj je obustavljen u prvoj fazi napada 48 sati, a u drugoj, sa kraćim intervalima, bio je u prekidu sedam dana. U operativnom izveštaju od 28. januara 1943. komandant [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] general Rudolf Liters obavestio je o ovim napadima opunomoćenog generala u Hrvatskoj Edmunda Gleza fon Horstenaua: {{izdvojeni citat|Još od 22. januara traje neprekidna aktivnost na glavnu železničku prugu Zagreb - Beograd i severno od pruge. Izvršen je napad na Okučane, Novu Gradišku i glavnu železničku prugu. Železnička pruga je razorena, a saobraćaj prekinut. Ne može se predvidjeti koliko će trajati opravka. Narod beži u pravcu severa pred nemačkom vojskom. Srpska sela: Borovac, Goleši i Milisavci razorena su. Uhvaćeno je 85 seljaka koji su upućeni u logor Jasenovac. Danas 28. januara 1943. godine oko 23 sata 12. slavonska brigada izvršila je ponovo jak napad na Okučane i glavnu železničku prugu, Rajić, Roždanik, Paklenicu i Dragalić.}}<ref>Vojni arhiv - Beograd, mikroteka, reg. br. 27, 28/1-16.</ref> Radi suprotstavljanja, u [[Novska|Novsku]], [[Okučani|Okučane]] i [[Nova Gradiška|Novu Gradišku]] prebačeni su dodatni delovi [[187. rezervna divizija (Nemačka)|nemačke 187. divizije]]. Nemci su sa nekoliko organizovanih protivudara težili da zahvate u klešta [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonsku diviziju]], i unište je u obuhvatu. U protivudaru, uz podršku 15 aviona, učestvovali su delovi nemačke [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. divizije]], 1. gorske divizije, 3. domobranske divizije i posade iz uporišta između [[Novska|Novske]] i [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]]. Ove operacije okončane su neuspehom, a delovi [[12. divizije]] izvršili su još nekoliko rušenja na pruzi 28-31. januara. Nakon toga [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonska divizija]] preorijentisala se na unutrašnjost i [[1. 2.|1. februara]] [[1943]]. izvršila je koncentričan napad na garnizone [[Pakrac]] i [[Lipik]]. == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] 30lm25yz4m9597y0tc6u4ql6mxmyxwd 42606031 42606024 2026-06-05T22:26:37Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606031 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Napadi NOVJ na Okučane januara 1943''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= |opis_slike = |datum = januar [[1943]]. |mesto= zapadna [[Slavonija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Uspeh nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] u odbrani [[Okučani|Okučana]]<br />Uspeh [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u razaranju komunikacija |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Hrvatsko domobranstvo<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Ustaška vojnica |jedinice1 = [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ]] |jedinice2= delovi [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] i pomoćne jedinice<br />Prva gorska divizija NDH<br />Treća ustaško-domobranska divizija NDH |zapovednik1= [[Petar Drapšin]], komandant [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste slavonske divizije]] |zapovednik2= General [[Rudolf Liters]] ({{jez-nem|Rudolf Lüters}}), komandant [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] |snaga1 = 2.800 vojnika |snaga2 = oko 8.000 vojnika |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} U drugoj polovini januara [[1943]], nakon šestodnevnih borbi za [[Voćin]], [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonska divizija]] orijentisala se prema Posavini. U sklopu napada na komunikaciju i koncentraciju nemačkih trupa za [[operacija Weiss|operaciju Vajs I]], [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonska brigada]] napala je [[22. 1.|22. januara]] Nemce, ustaše i domobrane u utvrđenom garnizonu [[Okučani]]. I pored znatnog zalaganja, napad je odbijen, pa se [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] nakon osmočasovne borbe vratila na polazne položaje. Napad je ponovljen [[28. 1.|28. januara]], takođe bez uspeha. U periodu od [[22. 1.|22.]] do [[31. 1.|31. januara]] [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] i ostale jedinice [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonske divizije]] izvršile su veliki broj napada na komunikaciju [[Beograd]]-[[Zagreb]], izvršili obimna razaranja i izazvali prekid saobraćaja. Tokom celog rata, usled ravnog terena, jake utvrđenosti, prisustva jakih snaga i odlične komunikacijske povezanosti, snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ni jednom nisu uspele da zauzmu neki garnizon na komunikaciji [[Zagreb]]-[[Beograd]]. Na toj komunikaciji vršena su međutim neprekidno intenzivna diverzantska dejstva Nakon napada na [[Okučani|Okučane]] i na komunikaciju, [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizija]] izvela je [[1. 2.|1. februara]] napad na [[Pakrac]] i [[Lipik]]. == Plan napada == [[20. 1.|20. januara]] [[1943]]. otpočela je [[operacija Weiss|operaciju Vajs I]], i Vrhovni štab NOV i POJ izdao je opštu direktivu svim snagama da intenziviraju dejstva na komunikacije i neprijateljske garnizone u cilju sadejstva sa napadnutim snagama [[Prvi hrvatski korpus NOVJ|Prvog hrvatskog]] i [[Prvi bosanski korpus NOVJ|Prvog bosanskog korpusa NOVJ]]. [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaesta slavonska divizija]], koja je formirana [[30. 12.|30. decembra]] [[1942]], upravo je okončala svoju prvu operaciju - [[Napad NOVJ na Voćin januara 1943|napad na Voćin]]. U skladu s ovom direktivom, radi neposrednijeg sadejstva, prenela je težište svoje aktivnosti u [[Posavina|Posavinu]]. U oblast Posavine u tom preiodu, pored snaga [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714. divizije]], teritorijalnih i policijskih nemačkih bataljona i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], stigla je u to vreme [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervna divizija]]. Ova divizija trebala je jednim delom da učestvuje u operacijama u [[Bosna|Bosni]], a drugim da pojača odbranu komunikacije. Za sam napad na Okučane štab divizije odredio je [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonsku brigadu]], a druge dve brigade dobile su zadatak da uništavaju komunikacije i odbiju pokušaje intervencije sa svih strana. Štab 12. slavonske brigade, u uvodnom delu borbene zapovesti, obratio se borcima: "Okučani su čuveni po zvjerskom ubijanju srpskog stanovništva i uništavanju njihovih sela. Zbog toga neprijatelja treba nemilosrdno uništavati. Štab brigade zahtjeva da se neprijatelj likvidira i Okučani oslobode još u toku noći, jer produžavanje borbe po danu je neizvjesno zbog ravnog terena i glavne željezničke pruge Zagreb - Beograd"<ref>Vojni arhiv - Beograd, fond NOP-a, br. K-907 reg. br. 26/1.</ref> U [[Okučani]]ma se prema obaveštajnim podacima nalazila posada od: 400 nemačkih vojnika, 150 domobrana, ustaša i žandarma, ojačana vodom tenkova. Neposredno pred napad [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]], u železničku stanicu Okučani ušla je kompozicija sa 8 putničkih vagona, u kojima se nalazilo 150 nemačkih vojnika. Dolaskom železničke kompozicije broj njemačkih vojnika povećao se na 550, a ukupan broj osovinskih snaga u Okučanima na 700 vojnika.<ref name="kokot">[https://www.znaci.org/00001/46_41.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987]</ref> Brojno stanje [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]] u tom periodu iznosilo je oko 1.200 boraca. Odbrana posade u [[Okučani]]ma sastojala se od dva pojasa: spoljnjeg obezbeđenja i čvora odbrane koji se nalazio u centru grada i na železničkoj stanici. == Tok borbe == Da bi stigla na polazni položaj za napad, [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] morala je u dva dana da maršem pređe 80. kilometara po vrlo hladnom vremenu, savlađujući prepreke. Napad je počeo [[22. 1.|22. januara]] u 22 časa. Štab [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. divizije]] nastojao je da brzim privlačenjem snaga iz daljine postigne iznenađenje. Međutim, dogodilo se suprotno. Od svojih špijuna i obaveštajaca na terenu Nemci su dobili obaveštenje o napadu, pa su pred sam napad dobili pojačanje, Bataljone [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigade]] prilikom prilaženja spoljnoj liniji odbrane dočekala je uraganska vatra. Štaviše, već na samom početku borbe nemačke snage prešle su u protivnapad.<ref name="kokot" /> Uprkos nepovoljnom razvoju događaja na samom početku, delovi [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigade]] uspeli su da prodru u grad. Prvi bataljon ojačan 1. četom 2. bataljona uspeo je da se pod borbom probije do same železničke stanice, gde je bio izložen žestokoj vatri i nemačkim protivnapadima. nemački vojni voz koji je krstario prugom svojom vatrom veoma je otežavao manevar. Drugi bataljon vodio je žestoku borbu oko škole, Sokolskog doma, Vatrogasnog doma i opštine.. Treći bataljon se u nastupanju prema električnoj centrali, mlinu, barakama i žandarmerijskoj stanici našao u teškoj situaciji, prikovan vatrom na brisanom prostoru, pa je jurišem, trpeći gubitke, morao da se izbori za prilaz. Četvrti je, napadajući sa jugoistoka, postigao znatne uspehe, zarobivši 21 domobrana, 4 oficira, 3 nemačka vojnika, 1 ustašu, 1 žandarma i 3 policijska agenta<ref name="kokot" />. Nakon osmočasovne borbe, [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. brigada]] bila je prisiljena da prekine napad i povuče se na polazne položaje, da bi izbegla izloženost nadmoćnoj neprijateljskoj vatri pri dnevnom svetlu u ravnici. Prilikom napada pretrpela je tegubitke od 28 poginulih i 47 ranjenih boraca<ref name="kokot" />. Neprijateljski gubici procenjeni su na "oko 120 poginulih i ranjenih i veliku materijalnu štetu".<ref>Izveštaj komandanta 12. slavonske divizije Štabu 3. operativne zone i sekretaru CK KPH Vladi Popoviću - Vojni arhiv - Beograd, fond NOP-a, br. K-892, reg. br. 3/2</ref>: [[Šesnaesta slavonska brigada NOVJ|16. omladinska brigada "Joža Vlahović"]] i [[Sedamnaesta slavonska brigada NOVJ|17. slavonske brigade]] izvršile su napade na [[Dragalić]], Rajić, [[Roždanik]] i Paklenicu, kao i rušenje glavne železničke pruge. [[25. 1.|25. januara]] ponovljen je napad na prugu, a [[28. 1.|28. januara]] [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonska brigada]] još jednom je napala na Okučane, uz ponovni napad ostalih snaga na železničku prugu, [[Dragalić]], Rajić, [[Roždanik]] i Paklenicu. Napad na [[Okučani|Okučane]] imao je demonstrativan karakter, a glavni cilj bila je likvidacija bunkera i obezbeđenja na pruzi i njeno miniranje. Ovim napadima železnička pruga [[Zagreb]]-[[Beograd]] razorena je na šest mesta, u dužini od 5 -{km}-, na oba koloseka. Saobraćaj je obustavljen u prvoj fazi napada 48 sati, a u drugoj, sa kraćim intervalima, bio je u prekidu sedam dana. U operativnom izveštaju od 28. januara 1943. komandant [[Korpus Hrvatska|Korpusa Hrvatska]] general Rudolf Liters obavestio je o ovim napadima opunomoćenog generala u Hrvatskoj Edmunda Gleza fon Horstenaua: {{izdvojeni citat|Još od 22. januara traje neprekidna aktivnost na glavnu železničku prugu Zagreb - Beograd i severno od pruge. Izvršen je napad na Okučane, Novu Gradišku i glavnu železničku prugu. Železnička pruga je razorena, a saobraćaj prekinut. Ne može se predvidjeti koliko će trajati opravka. Narod beži u pravcu severa pred nemačkom vojskom. Srpska sela: Borovac, Goleši i Milisavci razorena su. Uhvaćeno je 85 seljaka koji su upućeni u logor Jasenovac. Danas 28. januara 1943. godine oko 23 sata 12. slavonska brigada izvršila je ponovo jak napad na Okučane i glavnu železničku prugu, Rajić, Roždanik, Paklenicu i Dragalić.}}<ref>Vojni arhiv - Beograd, mikroteka, reg. br. 27, 28/1-16.</ref> Radi suprotstavljanja, u [[Novska|Novsku]], [[Okučani|Okučane]] i [[Nova Gradiška|Novu Gradišku]] prebačeni su dodatni delovi [[187. rezervna divizija (Nemačka)|nemačke 187. divizije]]. Nemci su sa nekoliko organizovanih protivudara težili da zahvate u klešta [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonsku diviziju]], i unište je u obuhvatu. U protivudaru, uz podršku 15 aviona, učestvovali su delovi nemačke [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. divizije]], 1. gorske divizije, 3. domobranske divizije i posade iz uporišta između [[Novska|Novske]] i [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]]. Ove operacije okončane su neuspehom, a delovi [[12. divizije]] izvršili su još nekoliko rušenja na pruzi 28-31. januara. Nakon toga [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonska divizija]] preorijentisala se na unutrašnjost i [[1. 2.|1. februara]] [[1943]]. izvršila je koncentričan napad na garnizone [[Pakrac]] i [[Lipik]]. == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] t6g8rjnrdyall7fa0fgl3k0ujwva413 0 170897 42606042 42602807 2026-06-05T22:27:59Z Aca 108187 Moving from [[Category:Slavonske brigade NOVJ]] to [[Category:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606042 wikitext text/x-wiki Tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije]], od [[1941]]. do [[1945]]. godine, na teritoriji [[Slavonija|Slavonije]] formirano je deset brigada [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Juguoslavije]], od čega su četiri nosile naziv '''slavonske'''. == Spisak slavonskih brigada == {| class="wikitable" |- ! '''naziv''' ! '''datum formiranja''' ! '''mesto formiranja''' ! '''odlikovanja''' |- | '''[[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada]]''' | [[11. oktobar]] [[1942]]. | [[Budići]], kod [[Pakrac]]a | [[Orden narodnog heroja|ONH]], [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] i [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Sedamnaesta slavonska udarna brigada]]''' | [[30. decembar]] [[1942]]. | [[Voćin]] | [[Orden partizanske zvezde|OPZ]], [[Orden zasluga za narod|OZN]], [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Osamnaesta slavonska udarna brigada]]''' | [[11. februar]] [[1943]]. | [[Mijači (Brestovac)|Mijači]], kod [[Pakrac]]a | [[Orden zasluga za narod|OZN]] i [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Dvadesetprva slavonska udarna brigada]]''' | [[17. maj]] [[1943]]. | [[Slatinski Drenovac]] | [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Četvrta udarna brigada Dvanaeste slavonske divizije]]''' | [[28. septembar]] [[1944]]. | [[Podravska Slatina]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Šesnaesta omladinska udarna brigada]]''' '''[[Joža Vlahović]]''' | [[30. decembar]] [[1942]]. | [[Gornje Borke]], kod [[Daruvar]]a | [[Orden narodnog oslobođenja|ONO]], [[Orden zasluga za narod|OZN]] i [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Brodska brigada NOVJ|Brodska brigada]]''' | [[29. septembar]] [[1943]]. | [[Orahovica]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] i [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Čehoslovačka brigada Jan Žiška]]''' | [[26. oktobar]] [[1943]]. | [[Bučje (Pakrac)|Bučje]], kod [[Pakrac]]a | [[Orden zasluga za narod|OZN]] i [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Osječka brigada]]''' | [[1. mart]] [[1944]]. | | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Virovitička brigada]]''' | [[1. mart]] [[1944]]. | [[Dilj]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |} {{Brigade NOVJ}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', "Mladost" Beograd, 1975. godina [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 0]] [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] ns3uv3hhcfa8izzbflkcs8qmkrhde9s 0 171915 42606085 42558099 2026-06-05T22:42:51Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606085 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= Henry Maitland Wilson |birth_date= 5 septembar 1881 |death_date= 31 decembar 1964 (starost 83) |birth_place=[[London]], England<ref name="Britannica">{{cite web|title=Encyclopaedia Britannica| accessdate = 08. 01. 2008.| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/644825/Henry-Maitland-Wilson-1st-Baron-Wilson-of-Libya-and-of-Stowlangtoft}}</ref> |death_place=[[Chilton, Buckinghamshire]], England<ref name="Britannica"/> |placeofburial= |placeofburial_label= |image= [[Datoteka:Hmwilson1944.jpg|220px]] |caption= Maitland Wilson, Vrhovni saveznički zapovednik u Sredozemlju. Italija, 30 april 1944. |nickname=Jumbo |allegiance=[[Ujedinjeno Kraljevstvo]] |serviceyears=1900 - 1947 |rank= [[Feldmaršal]] |branch=[[Britanska Armija]] |commands=[[6th Infantry Brigade (United Kingdom)|6th Infantry Brigade]]<br />[[2nd Infantry Division (United Kingdom)|2nd Division]]<br />British Troops in [[Egypt]]<br />[[Cyrenaica]]<br />[[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] expeditionary force to [[Greece]]<br />Palestine and Trans-Jordan<br />[[British Ninth Army]]<br />[[Persia and Iraq Command]]<br />[[Komanda Srednjeg Istoka]]<br /> |unit= |battles=[[Drugi burski rat]] [[I svetski rat]] *[[Battle of the Somme (1916)|Battle of the Somme]] *[[Battle of Passchendaele]] [[II svetski rat]] *[[Operation Compass]] *[[Syria-Lebanon campaign]] *[[Dodecanese Campaign]] |awards=[[Knight Grand Cross of the Order of the Bath|GCB]] (1944)<ref>{{London Gazette |issue=36544 |date = 08. 06. 1944. |startpage=2567|endpage= |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Knight Grand Cross of the Order of the British Empire|GBE]] (1941)<ref>{{London Gazette |issue=35094 |date = 04. 03. 1941. |startpage=1304|endpage= |supp= |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Knight Commander of the Order of the Bath|KCB]] (1940)<ref>{{London Gazette |issue=34893 |date = 11. 07. 1940. |startpage=4244|endpage= |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Companion of the Order of the Bath|CB]] (1937)<ref>{{London Gazette |issue=34365 |date = 29. 01. 1937. |startpage=690|endpage= |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Distinguished Service Order|DSO]] (1917)<ref>{{London Gazette |issue=29886 |date = 01. 01. 1917. |startpage=19|endpage=28 |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Mention in Despatches]] (1943)<ref>{{London Gazette |issue=36065 |date = 22. 06. 1943. |startpage=2853|endpage= |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[War Cross (Greece)|War Cross]], 1st Class (Greece) (1942)<ref>{{London Gazette |issue=35519 |date = 07. 04. 1942. |startpage=1595|endpage= |supp=y |accessdate = 06. 08. 2008.}}</ref><br />[[Virtuti Militari]] (Poland) (1944)<ref>{{London Gazette |issue=36828 |date = 05. 12. 1944. |startpage=5616 |endpage= |supp=y |accessdate = 02. 12. 2008. }}</ref><br />[[Distinguished Service Medal (United States)|Distinguished Service Medal]] (USA) (1946)<ref>{{London Gazette |issue=37442 |date = 24. 01. 1946. |startpage=651|endpage= |supp=y |accessdate = 08. 01. 2009.}}</ref><br />[[Legion of Merit|Legion of Merit (Commander)]] (USA) (1946)<ref>{{London Gazette |issue=37521 |date = 02. 04. 1946. |startpage=1726|endpage= |supp=y |accessdate = 07. 08. 2008.}}</ref> |laterwork= [[Constable of the Tower|Constable of the Tower of London]]<ref>{{London Gazette| issue=40557 |date = 09. 08. 1955. |startpage=4559| endpage=| supp=| accessdate = 07. 08. 2008.}}</ref> }} '''Henry Maitland Wilson''', poznat kao '''"Jumbo" Wilson''' (Džambo Vilson; 5 septembar 1881 - 31 decembar 1964) je služio aktivnu službu u [[Drugi burski rat|drugom burskom ratu]] i I svetskom ratu, a postao je viši britanski general (feldmaršal, en. ''Field Marshal'') [[Komanda Srednjeg Istoka|Komande za Srednji Istok i Sredozemlje]] tokom [[II svetski rat|II svetskog rata]]. Uživao je poverenje [[Winston Churchill]]a.<ref>Mead (2007), pp. 495&ndash;496</ref> == Drugi svetski rat u Jugoslaviji == {{main|Saveznici i Jugoslavija}} Kao saveznički komandant Sredozemlja, general Vilson je u maju 1943. naložio pukovniku Bejliju da Mihailoviću dostavi naređenje u kojem je između ostalog navedeno: {{izdvojeni citat|Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio i da u ovom trenutku sarađuje u potpunosti... Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom. Isto tako je teško reći da njegove jedinice postoje u Hrvatskoj, Sloveniji i Slavoniji... Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića. Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju.<ref>Živan L. Knežević: Why the Allies abandoned the Yugoslav Army of General Mihailović - Washington DC, 1945.</ref>}} Iako je u međuvremenu [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] poveo akciju protiv nemačkih snaga i snaga NDH koja je "potrajala šest nedelja"<ref>[https://www.znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 4. Britanska politika prema Draži Mihailoviću, referat {{jez-en|S. W. Bailey}}, str. 341</ref> (vidi [[napad na Višegrad 1943.]]), Wilson je ocenio da se radi o sporednim i kratkotrajnim aktivnostima, uz izbegavanje da se preduzme nešto na komunikacijama značajnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikaciji, a koja počinje rečima: {{izdvojeni citat|Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II</ref>}} Ovaj telegram smatra se nekom vrstom ultimatuma [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra 1943. svim savezničkim oficirima pri [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama dao instrukciju da napuste [[četnik]]e i da se povežu sa najbližim [[partizan]]skim snagama. == Izvori == {{Reflist|2}} == Literatura == * {{cite book |last = Alanbrooke |first = Field Marshal Lord (edited by Alex Danchev and Daniel Todman) |title = War Diaries 1939-1945 |publisher = Phoenix Press |series = |year = 2001 |isbn = 1-84212-526-5}} * Dewar, Michael: "Wilson" in Keegan, John (ed.): ''Churchill's Generals'' pub: Weidenfeld & Nicolson {{ISBN|0-8021-1309-5}} (1991) * Gun, W.T.J.: ''A Fighting Ancestry''. Letter in ''The Times'' (16 April 1941, p.&nbsp;5) * Hackett, J.W: ''Wilson, Henry Maitland'' in Dictionary of National Biography (1985) * {{cite web |url=http://www.unithistories.com/default.asp |title=World War II unit histories and officers |accessdate=18. 02. 2009. |last=Houterman |first=Hans |coauthors=Koppes, Jeroen |archivedate=2008-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203142011/http://www.unithistories.com/default.asp |deadurl=yes }} * {{Cite book | first=Richard| last=Mead| title=Churchill's Lions: A biographical guide to the key British generals of World War II| year=2007| publisher=Spellmount| location=Stroud (UK)| pages=544 pages| isbn=978-1-86227-431-0|ref=harv}} * Obituary in ''The Times'' (1 January 1965) * "One Of Our Finest Tacticians" in ''The Times'' (12 April 1941, p.&nbsp;3) * "Persia-Iraq command" in ''The Times'' (25 August 1942) * Wilson, Henry Maitland: ''Eight Years Overseas, 1939 - 1947'' pub: Hutchinson (1948) * {{Cite book| last=Wilson|first=Maitland| title=Despatch on the Persia and Iraq Command covering the period 21st August 1942 to 17th February 1943| year=1946}} published in {{London Gazette| issue=37703|year=1946| startpage=4333| endpage=4340| supp=y|ref=harv}} * Wilson, Patrick Maitland: ''Where the Nazis Came'' {{ISBN|1-904244-23-8}} (2002) == Povezano == {{Commonscat|Henry Maitland Wilson}} * [[Saveznici i Jugoslavija]] * [[Operacija Ratweek]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Archibald Wavell, 1st Earl Wavell|Archibald Wavell]]}} {{s-ttl|title=[[General Officer Commanding]] the [[2nd Infantry Division (United Kingdom)|2nd Division]]|years=1937&ndash;1939}} {{s-aft|after=[[Henry Loyd]]}} |- {{succession box | before = | title = [[General Officer Commanding|GOC-in-C]] British Troops in [[Egypt]] | after =[[Richard O'Connor]] | years = June 1939 - February 1941}} {{succession box | before = new creation | title = Military Governor and GOC-in-C of [[Cyrenaica]] | after =[[Philip Neame]] | years = February 1941}} {{succession box | before = new creation | title = GOC-in-C [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] expeditionary force to [[Greece]] | after = unit disbanded | years = April 1941 - 1941}} {{succession box | before = Lieutenant-General Philip Neame | title = GOC Palestine and Trans-Jordan | after = unit disbanded | years = 7 May 1941 – 19 October 1941}} {{succession box | before = new creation | title = GOC [[British Ninth Army]] | after = [[William Holmes (British general)|Sir William George Holmes]] | years = 20 October 1941 – 14 September 1942}} {{succession box | before = new creation | title = C-in-C [[Persia and Iraq Command]] | after = [[Henry Royds Pownall|Sir Henry Pownall]] | years = 15 September 1942 – 18 February 1943}} {{succession box | before = [[Harold Alexander, 1st Earl Alexander of Tunis|Sir Harold Alexander]] | title = [[Middle East Command|C-in-C Middle East Command]] | after = [[Bernard Paget|Sir Bernard Paget]] | years = February 1943 - January 1944}} {{succession box | before = [[Dwight D. Eisenhower|General Dwight D. Eisenhower]] | title = [[Allied Force Headquarters|Supreme Allied Commander Mediterranean Theatre]]| after = [[Harold Alexander, 1st Earl Alexander of Tunis|Sir Harold Alexander]] | years = January 1944 - December 1944}} {{succession box | before = [[John Dill|Sir John Dill]] | title = Chief of the British Joint Staff Mission<br />to Washington DC | after = | years = December 1944 - 1947}} {{s-hon}} {{s-bef|before=[[Alan Francis Brooke, 1st Viscount Alanbrooke|Viscount Alanbrooke]]}} {{s-ttl|title=[[Constable of the Tower|Constable of the Tower of London]]|years=1955 &ndash; 1960}} {{s-aft|after=[[Harold Alexander, 1st Earl Alexander of Tunis|Earl Alexander]]}} {{s-reg|uk}} {{succession box | title=[[Baron Wilson]] | before=New Creation | after=[[Patrick Maitland Wilson, 2nd Baron Wilson|Patrick Maitland Wilson]] | years=1946-1964 }} {{s-end}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Wilson, Henry Maitland}} [[Kategorija:Rođeni 1881.]] [[Kategorija:Umrli 1964.]] [[Kategorija:London]] [[Kategorija:Baroni]] [[Kategorija:Britanski vojnici]] [[Kategorija:Britanski generali]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Odnosi između JVUO i Saveznika]] [[Kategorija:Saveznici i Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] 08u6mywpaximi4pmmnfp8o8qdyyegau 0 171919 42606082 41561237 2026-06-05T22:42:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606082 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=Maximilian Reichsfreiherr von Weichs |birth_date={{birth date|1881|11|12|df=y}} |death_date={{death date and age|1954|9|27|1881|11|12|df=y}} |birth_place=[[Dessau]] |death_place=Burg Rösberg near [[Bonn]] |image=[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-056-1643-29A, Frankreich, Generäl v. Weichs.jpg|250px]] |caption= |nickname= |allegiance={{flagicon|Nemačka|empire}} [[Nemačko Carstvo|Nemačko carstvo]] (do 1918)<br />{{flagicon|Nemačka}} [[Weimarska Republika|Vajmarska Republika]] (do 1933)<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[Treći rajh|Nacistička Nemačka]] |branch=[[Heer]] |serviceyears=1900-1945 |rank=[[Generalfeldmarschall]] |commands= [[1. oklopna divizija (Wehrmacht)|1. oklopna divizija]]<br />[[XIII korpus (Nemačka)|XIII korpus]]<br />[[druga oklopna armija (Nemačka)|2. armija]]<br />[[Armijska grupa B]]<br />[[Armijska grupa F]] |unit= |battles=[[Prvi svjetski rat|I svetski rat]]<br />[[Drugi svjetski rat|II svetski rat]] |awards=[[Knight's Cross of the Iron Cross|Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves]]<br />[[Željezni križ|Gvozdeni krst]] 1st Class <br />[[Željezni križ|Gvozdeni krst]] 2nd Class<br />[[Clasp to the Iron Cross]] |signature= Maximilian von Weichs Signature.svg |laterwork=}} Baron '''Maximilian von Weichs''' (izgovor: '''Maksimilijan fon Vajhs'''; 12. novembar 1881 - 27. septembar 1954) je bio nemački [[feldmaršal|generalfeldmaršal]]. U II svetskom ratu je bio nemački zapovednik Jugoistoka, odnosno okupiranog [[Balkan]]a, zadužen za borbu protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Postavljen je za komandanta Jugoistoka, odnosno komandanta [[Armijska grupa F|Armijske grupe "F"]] u avgustu [[1943]]. godine. Pod njegovom komandom nalazile su se dve operativne formacije: * [[druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopna armija]] koja je operisala na području Jugoslavije (bez Slovenije) i severne Albanije, jačine oko 300.000 ljudi * [[Armijska grupa E|Armijska grupa "E"]], raspoređena u Grčkoj i južnoj Albaniji, jačine oko 300.000 ljudi Do njegovog imenovanja došlo je u sklopu reorganizacija nemačkih snaga na Balkanu usled kapitulacije Italije i napredovanja saveznika u južnoj Italiji. Njegov prethodnik je bio [[Alexander Löhr]]. == Izveštaji sa jugoslavenskog ratišta == Nakon skoro tri meseca upoznavanja sa situacijom na Balkanu, fon Vajhs je podneo Vrhovnoj komandi Vermahta izveštaj koji opominje na razmere partizanskog rata u Jugoslaviji: {{izdvojeni citat|Borbene akcije, koje su se otuda razvile izgubile su karakter gerilskog rata. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice. U sadejstvu sa anglo-američkim vazduhoplovstvom, koje ponovo napada železnička čvorišta i sa neprijateljskim lakim pomorskim snagama koje nastoje da parališu pomorski saobraćaj i na Jadranu, one otežavaju dotur u zabrinjavajućim razmerama. Osim toga, one sprečavaju privredno iskorišćavanje zemlje tako što drže u rukama važne industrijske oblasti i područja sa poljoprivrednim viškovima ili ih drže u šahu. Prema tome, nepravilno bi bilo da se i dalje govori o "gerilstvu" ili da se suzbijanje bandi smatra kao policijska stvar.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.]</ref>|Izveštaj fon Vajhsa Vrhovnoj komandi od 1. novembra 1943.}} U istom izveštaju govori o stvaranju velike partizanske [[slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodne teritorije]] unutar [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]: {{izdvojeni citat|Vođa bandi Tito, koji radi po uputstvima Staljina, stvorio je sovjetsku državu unutar Hrvatske i raspolaže sa dobrom civilnom upravom. Ceni se da su oružane snage jačine 100.000 ljudi i da su zasad formirane u 20 divizija i 14 samostalnih brigada. U pogledu naoružanja, iako se ono sastoji uglavnom iz lakog pešadijskog oružja, smatra se da zadovoljava, s obzirom na planinski karakter bojišta. Preuzimanjem materijalne opreme od najmanje 2 italijanske divizije i delova razbijenih hrvatskih jedinica, te su oružane snage sve više upotpunjavane teškim naoružanjem, motornim vozilima itd.<ref name="sr.wikisource.org"/>|Izveštaj fon Vajhsa Vrhovnoj komandi od 1. novembra 1943.}} Svoj izveštaj završava dramatičnim upozorenjima o otvatanju fronta na granicama Rajha, i mogućnosti povezivanja svih balkanskih partizana sa [[Josip Broz Tito|Titom]]: {{izdvojeni citat|Najopasniji neprijatelj je Tito. (...) Ako se u predstojećim mesecima ne uspe da se odlučno oslabe njegove snage... u narednim zimskim mesecima neće se više raditi o opstanku Hrvatske, Crne Gore i Albanije, nego o stvaranju ili sprečavanju stvaranja boljševičkog bojišta na celokupnom, području Jugoistoka, u neposrednoj blizini granice Rajha. (...) Komunističkim bandama koje se pojavljuju u Grčkoj i Albaniji, u vezi sa napred iznetim, treba da se posveti veća pažnja. Dokle god one operišu bez uzajamne veze i bez veze sa Titom, dovoljno je ako se prema njima upotrebe u aktivnoj odbrani i teritorijalne posadne jedinice. Ako ih uzme Tito, predstavljaće pojačanje opšte boljševičke opasnosti na području Jugoistoka.<ref name="sr.wikisource.org"/>|Izveštaj fon Vajhsa Vrhovnoj komandi od 1. novembra 1943.}} Uoči nemačkog poraza u Srbiji jeseni 1944. godine, poslao je svojoj komandi sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Treba, konačno, smatrati pogreškom klasifikaciju toga neprijatelja kao "banditskog protivnika" a borbi koje se vode protiv njega kao "rat protiv bandi". Radi se, izuzimajući novoformirane jedinice, o operativno i taktički dobro vođenim, teškim oružjem do zavidne mere naoružanim grupacijama snaga, koje se odlikuju dinamikom koju ne treba potceniti i čija brojnost stalno raste.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_135.htm Izveštaj Komandanta Jugoistoka nemačkoj Vrhovnoj komandi od 20. septembra 1944.</ref>|Izveštaj fon Vajhsa Vrhovnoj komandi od 20. septembra 1944.}} == Izjava istražiteljima == Pismena izjava feldmaršala von Weichsa prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, o grupama koje su pomagale Nemce: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders.''</ref>}} == Literatura == * [[Walther-Peer Fellgiebel|Fellgiebel, Walther-Peer]] (2000). ''Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939–1945'' (in German). Friedburg, Germany: Podzun-Pallas. {{ISBN|3-7909-0284-5}}. * Hürter, Johannes (2006). ''Hitlers Heerführer - Die deutschen Oberbefehlshaber im Krieg gegen die Sowjetunion 1941/42''. * Scherzer, Veit (2007). ''Ritterkreuzträger 1939–1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives'' (in German). Jena, Germany: Scherzers Miltaer-Verlag. {{ISBN|978-3-938845-17-2}}. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Maximilian von Weichs}} * [http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Personenregister/WeichsMFv.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716195335/http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Personenregister/WeichsMFv.htm |date=2012-07-16 }} (na njemačkom) * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj fon Vajhsa o stanju na Balkanu 1.11.1943.] {{s-start}} {{s-mil}} {{succession box| before=none| after=Generalleutnant [[Rudolf Schmidt]]| title= Commander of [[1st Panzer Division (Wehrmacht)|1. Panzer-Division]]| years=October 1, 1935 - September 30, 1937 }} {{succession box| before=none| after=General [[Hans von Salmuth]]| title= Commander of [[2nd Army (Wehrmacht)|2. Armee]]| years=October 20, 1939 - July 13, 1942 }} {{succession box| before=Generalfeldmarschall [[Fedor von Bock]]| after=Generaloberst [[Erich von Manstein]]| title= Commander of [[Army Group South]]| years=July 1942 - February 12, 1943 }} {{succession box| before=none| after=none| title= Commander of [[Army Group F]] ([[Belgrade]])| years=August 26, 1943 - March 25, 1945 }} {{s-end}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Feldmaršali i gros-admirali Trećeg Reicha}} {{Lifetime|1881|1954|Weichs, Maximilian Von}} [[Kategorija:Njemački komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Njemačko plemstvo]] [[Kategorija:Njemački vojnici]] [[Kategorija:Njemački generali]] [[Kategorija:Ratni zločini]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Wehrmacht]] rlmx1rcpfzxm6iei98620szh6hp8dfa 0 171925 42606080 41815738 2026-06-05T22:42:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606080 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Fyodor Tolbukhin.jpg |opis slike=Fjodor Tolbuhin |didaskalija=FJODOR TOLBUHIN |datum rođenja=[[16. 6.|16. jun]] [[1894]]. |mesto rođenja=Androki, kod [[Jaroslav]]a |država rođenja=<br />{{Zastava|Rusko carstvo}} |datum smrti=[[17. 10.|17. oktobar]] [[1949]]. ('''55''' god.) |mesto smrti=[[Moskva]], [[Ruska SFSR]] |država smrti=<br />{{zastava|SSSR}} |profesija=vojno lice |KPSS=[[1931]]. |rat=[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />[[Ruski građanski rat]]<br />[[Istočni front (Drugi svetski rat)|Veliki otadžbinski rat]] |čin=[[Maršal Sovjetskog Saveza]] |služba=[[Sovjetska armija]] |heroj sssr=[[7. 5.|7. maja]] [[1965]]. |narodni heroj=[[31. 5.|31. maja]] [[1945]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Heroj Sovjetskog Saveza}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Pobede}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}}{{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Kutuzova1}} {{!}}- {{!}} {{Orden crvene zvezde}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''strana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent"{{!}} {{!}} {{Heroj Narodne Republike Bugarske}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}} }} '''Fjodor Ivanovič Tolbuhin''' ({{jez-rus|Fёdor Ivanovič Tolbuhin}}; [[16. 6.|16. jun]] [[1894]] — [[17. 10.|17. oktobar]] [[1949]]) je bio [[Maršal Sovjetskog Saveza|sovjetski maršal]], [[Heroj Sovjetskog Saveza]], [[Heroj Narodne Republike Bugarske]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Fjodor Ivanovič Tolbuhin je rođen [[16. 6.|16. juna]] [[1894]]. godine u selu Androki, kod [[Jaroslav]]a. Potiče iz porodice siromašnih seljaka, otac Ivan i majka Ana imali su sedmoro dece. Posle završene osnovne škole, [[1907]]. umro mu je otac, pa je morao da pređe kod brata u [[Sankt Peterburg|Petrovgrad]], gde je završio trgovačku školu i izvesno vreme radio kao trgovac. === Prvi svetski rat i Oktobarska revolucija === Kada je počeo [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], Fjodorov je [[1915]]. godine postao dobrovoljac ruske armije. Posle kratkog boravka u vozačkoj školi u Petrogradskoj nastavnoj automobilskoj četi, kao motociklist bio je upućen na severozapadni front, u štab Šeste pešadijske divizije. Dva meseca posle toga stupio je u oficirsku školu u Oranienbaumu. Kada je završio skraćeni kurs, jula [[1915|1915.]] godine, proizveden je u čin [[zastavnik]]a i upućen na raspored u 22. brigadu. Kada su, u svojoj letnjoj ofanzivi, [[Nemci]] uspeli da probiju front Treće ruske armije u [[Galicija|Galiciji]], i da ubrzo zauzmu [[Pšemisl]], [[Lavov]] i znatan deo [[Galicija|Galicije]], Tolbuhin je polovinom septembra bio prebačen u sastav Devete armije. Naredbom komandanta armije, postavljen je za mlađeg oficira u 11. četi, a posle 11 dana postao je njen komandir. Pošto je [[Saveznici u Prvom svetskom ratu|saveznička komanda]], [[1916]]. godine, tražila da i [[Rusija]] pređe u protivofanzivu kako bi olakšali situaciju na zapadnom ratištu, [[4. 6.|4. juna]] [[1916]]. jedinice ruskog Jugozapadnog fronta počele su nastupanje prema Zapadu. Za [[potporučnik]]a Tolbuhina ova operacija je bila veoma značajna, iako nije dala posebne rezultate. Među vojnicima je počeo postepeno da se javlja protest protiv daljeg vođenja rata. U bataljonima i četama pojavili su se boljševički leci, s pozivom da se okonča imperijalistički rat. U puku u kome je služio Fjodor, učestala su dezerterstva. [[Ruska revolucija 1917.|Februarska revolucija]] zadesila ga je u 13. pogranicnom zamurskom puku, gde je komandovao bataljonom. Na vojničkoj konferenciji bio je izabran u pukovski komitet i učestvovao u junskom pohodu kada je bio teško ranjen. U septembru je proizveden u čin [[kapetan]]a i upućen u [[Omsk]], u 37. sibirski puk. Tamo je stigao kada je već bila formirana [[sovjetski Savez|sovjetska]] vlast. U decembru [[1917]]. godine Tolbuhin je poslat na dvomesečno odsustvo zbog bolesti. To vreme je proveo u rodnom mestu u [[Jaroslavska oblast|Jaroslavskoj guberniji]], a u martu [[1918]]. godine je demobilisan. Pošto se oporavio, već krajem juna [[1919]]. godine Tolbuhin je stupio u [[Crvena armija|Crvenu armiju]] i raspoređen je u štab zapadnog fronta, a nešto kasnije upućen je na školovanje štabskih oficira. Završio je kurs, i [[15. 12.|15. decembra]] iste godine imenovan je za pomoćnika načelnika štaba tek formirane 56. streljačke divizije, a nešto kasnije bio je i načelnik njenog štaba. Za postignute uspehe u borbi, odlikovan je Ordenom crvene zvezde. === Međuratni period === U jesen [[1926]]. godine Fjodor je bio upućen u [[Vojna akademija Frunze|Vojnu akademiju „Frunze“]], a [[1933]] — [[1934]]. završio je i Operativni fakultet. U [[1930]]. godini bio je postavljen za načelnika korpusa, i na toj dužnosti proveo je šest godina. Godinu kasnije, postao je član Komunističke partije SSSR-a. Pošto su ga zaobišle [[Staljinove čistke]], već u septembru [[1937]]. godine postavljen je za komandanta 72. streljačke divizije u [[Kijev]]skom vojnom okrugu. === Drugi svetski rat === Početak Drugog svetskog rata zatekao ga je na dužnosti načelnika štaba Zakavkaskog vojnog okruga, koji je dobio zadatak da osigura zapadne granice [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], a istovremeno i severne granice [[Iran]]a, gde je trebalo da se uspostavi veza sa [[savezničke sile|savezničkim]] jedinicama. Novembra [[1941]]. godine, Zakavkaski vojni okrug bio je preimenovan u Zakavkaski front, a Tolbuhin, u načelnika Operativnog odeljenja fronta. Početkom [[1942]]. godine, ofanziva koju je pripremao nije dala željene rezultate, pa je, marta [[1942]], bio oslobođen dužnosti i pozvan u [[Moskva|Moskvu]] na odgovornost. U leto [[1942]]. godine, kada su [[Nemci]] preneli težište svojih operacija prema [[Don]]skom bazenu i kavkaskoj nafti, Tolbuhin je postavljen za šef štaba na Krimskom frontu i komandanta 57. sovjetske armije u [[Bitka kod Staljingrada|bici kod Staljingrada]]. Od marta [[1943]]. godine Tolbuhin je komandant Južnog fronta, zatim komandant Četvrtog ukrajinskog fronta, a sredinom [[1944]]. godine postavljen je za komandanta Trećeg ukrajinskog fronta. Jedinice pod njegovom komandom oslobodile su: [[Taganrog]], [[Donjeck]], [[Rostovska oblast|Rostovsku oblast]], [[Nikopolj]], [[Krivij Rih|Krivi Rog]], [[Krim]] i [[Sevastopolj]], i do sredine avgusta [[1944]]. izbile na granicu [[Rumunija|Rumunije]]. Pošto su, u saradnji s jedinicama Drugog ukrajinskog fronta, u Jaško-kišinjevskoj operaciji razbile nemačko-rumunske snage, jedinice Trećeg ukrajinskog fronta oslobodile su [[Bugarska|Bugarsku]] i, u saradnji s jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], učestvovale u [[Beogradska operacija|oslobođenju Beograda]] i dela [[Srbija|Srbije]]. Krajem [[1944]]. godine, jedinice 3. ukrajinskog fronta, pod komandom Tolbuhina, učestvovale su u oslobođenju [[Budimpešta|Budimpešte]], a početkom [[1945]]. godine u zauzimanju [[Beč]]a. Dana [[8. 5.|8. maja]] [[1945]]. njegove trupe su se susrele sa [[sjedinjene Američke Države|američkim]] trupama u [[Donja Austrija|Donjoj Austriji]]. Posle završetka rata, Tolbuhin je bio komandant Zakavkaskog vojnog okruga i član [[Vrhovni sovjet Sovjetskog Saveza|Vrhovnog sovjeta SSSR-a]]. Umro je [[17. 10.|17. oktobra]] [[1949]]. godine u [[Moskva|Moskvi]], a njegova urna je sahranjena u [[Moskovski Kremlj|Kremlju]]. == Počasti i odlikovanja == Maršal Tolbuhin je [[počasni građanin]] [[Sofija|Sofije]] (od [[1946]]) i [[Beograd]]a (od [[1947]]). Posthumno je [[7. 5.|7. maja]] [[1965]]. godine proglašen za [[Heroj Sovjetskog Saveza|Heroja Sovjetskog Saveza]]. Odlukom Predsedništva [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, [[31. 5.|31. maja]] [[1945]]. godine odlikovan je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. Dobio je i brojna sovjetska priznanja: dva puta [[Orden Lenjina]], [[Orden Pobede]], tri [[Orden crvene zastave|Ordena crvene zastave]], dva puta [[Orden Suvorova]] 1. reda, [[Orden Kutuzova]] 1. reda, kao i [[Orden crvene zvezde]]. == Literatura == * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina == Vanjske veze == {{Commonscat|Fyodor Tolbukhin}} * [http://encycl.yandex.ru/dict/bse/article/00079/56000.htm Velika sovjetska enciklopedija]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Maršali Sovjetskog Saveza}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Tolbuhin, Fjodor Ivanovič}} [[Kategorija:Rođeni 1894.]] [[Kategorija:Umrli 1949.]] [[Kategorija:Vojskovođe]] [[Kategorija:Sovjetski komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Heroji Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije (stranci)]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] o1j1ka9q5tfsbeh96jljrqm1kia53en 0 171926 42606062 42510983 2026-06-05T22:42:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606062 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Peko Dapčević |slika=Peko-dapčević.png |opis_slike=Peko Dapčević 1947. godine. |datum_rođenja={{birth date|1913|6|25|df=y}} |mesto_rođenja=[[Ljubotinj]] kod [[Cetinje|Cetinja]] |država_rođenja={{zas|Kraljevina Crna Gora}} [[Kraljevina Crna Gora]] |datum_smrti={{death date and age|1999|2|10|1913|6|25|df=y}} |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Srbija]] |država_smrti={{zas|SRJ}} [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] |profesija=vojno lice |supruga=[[Milena Dapčević]] |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=komandant [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske brigade]]<br />komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]<br />komandant [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]<br />komandant [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]] |služba=[[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|35px]] [[General-pukovnik]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1955]]. |funkcija=[[Spisak načelnika generalštaba JNA|Načelnik Generalštaba JNA]] |mandat=[[1953]] — [[1955]]. |prethodnik=[[Koča Popović]] |naslednik=[[Ljubo Vučković]] |narodni heroj=[[22. oktobra]] [[1945]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden slobode}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Kutuzova1}} {{!}}} }} '''Petar "Peko" Dapčević''' ([[1913]] – [[1999]]) je bio čuveni partizanski vojskovođa iz [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Drugog svetskog rata]], zapovednik [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]. Pre rata se kao dobrovoljac [[Španski borci|borio protiv fašizma u Španiji]]. Tokom oslobodilačke borbe imao je istaknutu ulogu u bitkama na Neretvi, Sutjesci i u [[Oslobođenje Beograda|oslobođenju Beograda]]. Nakon rata je bio [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], društveno-politički radnik i ambasador [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. U periodu od [[1953]]. do [[1955]]. godine obavljao je funkciju [[Spisak načelnika generalštaba JNA|Načelnika Generalštaba]] [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Nosilac je mnogih prestižnih jugoslovenskih odlikovanja. Proglašen je [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[25. jun]]a [[1913]]. godine u selu [[Ljubotinj]], kod [[Cetinje|Cetinja]]. Potiče iz svešteničke porodice Jovana Dapčevića. Imao je tri brata – [[Vlado Dapčević|Vlada]], Draga i Milutina i sestru Danicu. Još kao gimnazijalac na Cetinju učestvovao je u dva [[štrajk]]a, a kao učenik osmog razreda bio je uhapšen zbog aktivnog učešća u manifestacijama omladine i zbog toga je bio hapšen. Po završetku gimnazije upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet]] u [[Beograd]]u i ubrzo, u svojoj dvadesetoj godini, [[1933]]. postao član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Tri godine kasnije kasnije vratio se u svoj rodni kraj i kao član Okružnog komiteta KPJ za Cetinje radio je na stvaranju i jačanju partijskih organizacija. === Španski građanski rat === {{Glavni članak|Španski građanski rat|Jugoslovenski španci}} [[Datoteka:Miha Počervina, Kosta Nađ i Peko Dapčević.jpg|minijatura|Bataljon "Divizionario" 45. divizije. S leva na desno: komandir voda [[Miha Počervina]], komandir 1. čete [[Kosta Nađ]] i zamenik komandira Peko Dapčević.]] U maju [[1937]]. godine Peko je otišao u [[Španija|Španiju]], kako bi se u Španskom građanskom ratu borio protiv [[Fransisko Franko|Frankovih]] [[Fašizam|fašističkih]] snaga. Posle kraće obuke on je, kao borac-mitraljezac, bio u bataljonu „[[Georgi Dimitrov|Dimitrov]]” 15. internacionalne brigade. Na frontu Brunete kod [[Madrid]]a ranjen je u glavu. Posle izlaska iz bolnice postao je politički delegat voda i ubrzo [[politički komesar]] čete. Uskoro je u borbama ispoljilo svoje vojničke sposobnosti i postao komandir čete. Na frontu kod Ebra ponovo je ranjen u glavu, a [[1938]]. godine ranjen je treći put u ruku. U raznim borbama (Kinto, Belčite i Katalonija) ispoljio je visoke ratničke sposobnosti. Za kratko vreme napredovao je od [[desetar]]a do [[poručnik]]a Španske republikanske armije. Konačno, imao je čin kapetana. Kada je februara [[1939]]. godine posle poraza Španske republikanske armije sa ostalim [[Jugoslovenski španci|dobrovoljcima]] prešao francusku granicu, čekali su ga koncentracioni logori. Reakcija [[Francuska|Francuske]] bacila ga je, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada u koncentracioni logor u [[Argelès-sur-Mer|Arželesu]] (''Argelès-sur-Mer''). S grupom svojih prijatelja iz Španije, francuska policija ga je zatvorila u tvrđavu Koljur (Collioure). U logoru je ostao do oktobra [[1940]]. godine. Tada su Peko Dapčević i [[Fadil Jahić Španac]] dobili zadatak da pobegnu iz logora i da organizuju bekstvo ostalih drugova. U vezi s tim Peko Dapčević je u aprilu [[1941]]. godine otišao na rad u [[Austrija|Austriju]], odakle je organizovao bekstvo i prebacivanje drugova u Jugoslaviju. === Narodnooslobodilačka borba === {{Glavni članak|Narodnooslobodilačka borba}} Odmah posle povratka u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] uhapšen je u [[Sombor]]u i sproveden za [[Crna Gora|Crnu Goru]], ali je uspeo da pobegne sa stanice u [[Nikšić]]u. Tu se povezao sa članovima Mesnog komiteta KPJ za Nikšić i aktivno učestvovao u pripremama za ustanak. ==== Ustanak u Crnoj Gori ==== {{Glavni članak|Ustanak u Crnoj Gori 1941.}} [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] 1941. godine.]] U prvim danima, [[Trinaestojulski ustanak|Тrinaestojulskog ustanka]] nalazio se na funkciji člana Okružnog komiteta KPJ za Cetinje i komandanta [[Lovćenski partizanski odred|Lovćenskog partizanskog odreda]]. U borbi na Košćelama (na putu [[Cetinje]]-[[Rijeka Crnojevića]]) [[15. jul]]a [[1941]]. godine, pod njegovom komandom je najpre uništena motorizovana kolona, a potom i motorizovani bataljon italijanske divizije „Mesina”. Bio je član, a izvesno vreme i zamenik komandanta, [[Glavni štab NOV i PO Crne Gore|Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru]], od njegovog formiranja avgusta [[1941]]. godine. Kao član Glavnog štaba i komandant Lovćenskog partizanskog odreda dao je veliki doprinos stvaranju i učvršćivanju partizanskih jedinica, izvođenju borbenih poduhvata i razvoju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. U vreme krize ustanka na području [[Kolašin]]a, u zimu i proleće [[1942]]. godine, kao zamenik komandanta Glavnog štaba, objedinio je komandu na partizanskim udarnim bataljonima i odredima na ovoj teritoriji. Ove snage su na [[Sinjajevina|Sinjajevini]], na području [[Morača]]-[[Kolašin]], u Poljima, vodile duge i teške borbe sa znatno brojnijim [[četnici]]ma, koje su pomagali [[Italijani]]. Početkom aprila [[1942]]. godine postavljen je za komandanta Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku, a maja iste godine imenovan je za člana [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]]. Od tada do [[10. jun]]a, crnogorske jedinice su pod njegovom komandom vodile izuzetno teške borbe na širem području Crne Gore s nekoliko italijanskih divizija, brojnim četničkim jedinicama i snagama crnogorskih separatista. Borbe u poljima Kolašinskim, na [[Sinjajevina|Sinjajevini]] i [[Durmitor]]u, oko [[Nikšić]]a, na putu [[Nikšić]]-[[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]] i [[Cetinje]]-[[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]] spadaju i po angažovanim snagama i po žestini u najteže borbe u [[Treća neprijateljska ofanziva|Trećoj neprijateljskoj ofanzivi]]. ==== Pohod u Bosansku krajinu ==== {{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.}} Kada je, [[11. jun]]a [[1942]]. godine formirana [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada]], Peko je imenovan za njenog komandanta. Pod njegovom komandom brigada je učestvovala u pohodu na [[Bosanska krajina|Bosansku krajinu]]. Do sredine jula, zauzela je Hadžiće (na pruzi [[Sarajevo]]-[[Mostar]]), [[Gornji Vakuf]] i vodila borbe na sektoru [[Bugojno|Bugojna]]. U avgustu je izvršila dva snažna [[Bitka za Kupres 1942. godine|napada na jako utvrđeni Kupres]] i pretrpela teške gubitke. Posle ovoga vodila je borbe s jakim [[Treći rajh|nemačkim]] snagama na [[Manjača|Manjači]], zatim je u septembru učestvovala u napadu na [[Jajce]], a potom je učestvovala u žestokim borbama na pravcima [[Jajce]]-[[Donji Vakuf]] i [[Jajce]]-[[Travnik]]. U oktobru je učestvovala u oslobođenju [[Mrkonjić-Grad]]a. Kada su [[1. novembra]] [[1942]]. godine formirane prve [[Spisak divizija NOVJ|divizije NOVJ]], Peko Dapčević je postavljen za komandanta [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]. Od tada do sredine septembra [[1943]]. godine, pod njegovom komandom Druga divizija je učestvovala u najtežim borbama na jugoslovenskom ratištu. Od novembra [[1942]]. do februara [[1943]]. godine divizija je dejstvovala na širem graničnom pojasu između [[Bosna|Bosne]] i [[Dalmacija|Dalmacije]]. U novembru je razbila neprijateljske snage na sektoru [[Knin]]-[[Bosansko Grahovo]], [[14. decembra]] oslobodila [[Livno]], potom napala [[Kupres]], oslobodila Šujicu i [[Duvno]] i vodila borbe na pravcu [[Duvno]]-[[Imotski]]; krajem decembra [[1942]]. i početkom januara [[1943]]. godine divizija je izvela uspešna ofanzivna dejstva u Cetinskoj krajini. ==== Bitka na Neretvi ==== {{Glavni članak|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:Peko Dapčević govori talijanima.jpg|minijatura|Peko Dapčević komandant 2. udarnog korpusa govori borcima italijanskog bataljona "Garibaldi", koji se priključio partizanima, Pljevlja, septembra [[1943]].]] U vreme [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga divizija]], je imala veoma važnu ulogu. U februaru je učestvovala u oslobođenju [[Posušje|Posušja]] i [[Imotski|Imotskog]], prodrla u dolinu [[Neretva|Neretve]], oslobodila Drežnicu i [[Jablanica (grad)|Jablanicu]], i delom snaga učestvovala u napadima na [[Konjic]]. Heroizam njenih boraca i uspesi štaba i komandanta posebno su došli do izražaja u teškim borbama krajem februra i početkom marta [[1943]]. godine. Glavnina snaga divizije učestvovala je u odbrambenim borbama na pravcu [[Gornji Vakuf]]-[[Prozor]] i u čuvenom protivudaru kod Gornjeg Vakufa, a drugi deo snaga je vodio teške odbrambene borbe na [[Neretva|Neretvi]]. [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] je prva forsirala Neretvu, marta [[1943]]. godine i zadala snažan udar [[četnici]]ma. Od tada su počela njena ofanzivna dejstva na istok, Glavina divizije je nastupala pravcem Čičevo-Glavatičevo-[[Kalinovik]]-[[Foča]] i učestvovala u više teških borbi i razbijanju snažnih četničkih grupacija, a drugi deo snaga je angažovan na borbama u [[Hercegovina|Hercegovini]]. {{izdvojeni citat|Ovog momenta vratilo se 10 Crnogoraca nikšićke brigade koji su bih zarobljeni kod boljševika. Oni pričaju: zarobljenih je 90 u noćnom napadu... Od svih zarobljenika pušteno je 10 starih. Ostale su zadržali. Zarobljenike su vodili pred Peka Dapčevića koji ih je korio. Ubili nisu nikoga.<ref name="Zbornik-tomXIV-2">[https://www.znaci.org/00001/4_14_2.pdf ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV - DOKUMENTI ČETNIČKOG POKRETA DRAŽE MIHAILOVIĆA - KNJIGA 2]</ref>|Izveštaj četničkog komandanta generalu Mihailoviću}} U saradnji sa [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prvom divizijom]], [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga divizija]] je forsirala [[Drina|Drinu]], razbila [[Italijani|italijansko]]-[[Četnici|četničke]] snage jačine nekoliko hiljada, i oslobodila severnu [[Crna Gora|Crnu Goru]], a u saradnji sa [[Treća udarna divizija NOVJ|Trećom divizijom]] u borbama na Javorku i Bioču razbila italijansko-četničke snage, takođe jačine nekoliko hiljada. ==== Bitka na Sutjesci ==== {{Glavni članak|Bitka na Sutjesci}} [[Datoteka:Druga proleterska divizija.jpg|minijatura|Smotra 2. proleterske divizije u Boanu neposredno uoči [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], maja 1943. godine. Pred strojem boraca je komandant divizije Peko Dapčević.]] U vreme [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], Druga divizija je najpre vodila teške borbe sa Prvom nemačkom brdskom divizijom, na sektoru [[Mojkovac|Mojkovca]] i [[Kolašin]]a, potom učestvovala u stvaranju mostobrana na Vučevu i u teškim borbama na Javorku Pivskom. U borbama u dolini Sutjeske njene brigade su igrale odlučujuću ulogu u napadima na Košur i u odbrani na Barama. U vreme proboja na [[Zelengora|Zelengori]] izuzetno značajne su odbrambene borbe na Ljubinom grobu i Košuti, i prodor prema komunikaciji [[Foča]]-[[Kalinovik]]. Oktobra [[1943]]. godine Peko je postao komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]. Pod njegovom komandom korpus je postao jedna od najjačih jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U jesen [[1943]]. godine učestvovao je u oslobođenju većeg dela teritorije [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Sandžak]]a. Potom korpus je vodio teške borbe u Limsko-drinskoj operaciji. Godine [[1943]]. proizveden je u čin [[general-major]]a, [[1944]]. u čin [[general-potpukovnik]]a. U proleće [[1944]]. godine Pekov Drugi udarni korpus je izveo Mojkovačku operaciju i druge poduhvate za odbranu slobodne teritorije [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Sandžak]]a, a tokom leta učestvovao u [[Andrijevička operacija|Andrijevičkoj operaciji]]. ==== Oslobođenje Beograda ==== {{Glavni članak|Beogradska operacija}} [[Datoteka:Zdanov-i-Dapcevic.jpg|minijatura|Sovjetski general [[Vladimir Ždanov]] i Peko Dapčević oktobra 1944. u [[Beograd]]u.]] Jula [[1944]]. godine Peko je imenovan za komandanta Operativne grupe divizija, s kojom je prodro u [[Srbija|Srbiju]] i oslobodio znatnu teritoriju u slivu [[Južna Morava|Južne]] i [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Septembra [[1944]]. godine komandovao je Prvom armijskom grupom, koja je izvela operacije za oslobođenje zapadne [[Srbija|Srbije]] i [[Šumadija|Šumadije]] i [[Beogradska operacija|Beogradsku operaciju]]. ==== Proboj Sremskog fronta ==== {{Glavni članak|Sremski front}} Prvog januara [[1945]]. godine Peko Dapčević je imenovan za komandanta [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]]. Prva armija je vodila borbe na [[Sremski front|Sremskom frontu]] i [[12. april]]a izvršila proboj. U završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije armija je oslobodila deo [[Hrvatska|Hrvatske]], prodrla u [[Slovenija|Sloveniju]] i sa [[Treća jugoslovenska armija|Trećom armijom]] na sektoru [[Celje]]-[[Maribor]] razbila i zarobila glavne njemačke i kolaboracionističke snage, pod komandom [[Alexander Löhr|generala Aleksandra Lera]] (jačine oko 300.000 ljudi). === Period SFRJ === [[Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|levo|mini|180p|Peko Dapčević kao načelnik Generalštaba JNA, 1953.]] [[Datoteka:Grob Peke Dapcevica Novo groblje.JPG|desno|mini|280p|Grob Peka Dapčevića na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]] u [[Beograd]]u]] Maja [[1945]]. godine imenovan je za komandanta Četvrte armije i komandanta Vojne uprave u [[Istra|Istri]]. U toku rata bio je član [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ) i član Predsedništva [[CASNO|Crnogorske antifašističke skupštine narodnog oslobođenja]] (CASNO). Od [[1946]]. do [[1948]]. godine završio je [[Vojna akademija Vorošilov|Višu vojnu akademiju „Vorošilov”]] u [[Moskva|Moskvi]]. Posle povratka iz [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskog Saveza]] do [[1953]]. bio je zamenik, a od [[1953]]. do [[1955]]. godine [[Spisak načelnika generalštaba JNA|načelnik Generalštaba JNA]]. Posle demobilisanja [[1955]]. godine bio je član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]], kao sekretar za saobraćaj i veze, od [[1955]]. do [[1961]]. i ambasador u [[Grčka|Grčkoj]]<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:f40a4008-7536-4dcc-b096-08d59c48325a "Yugoslavia - Sidelights"], 16 August 1961. HU OSA 300-8-3-14511; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.</ref> i učesnik velikog broja diplomatskih misija. Bio je potpredsednik Savezne skupštine. Bio je poslanik Privremene narodne skupštine i Ustavotvorne skupštine [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DF Jugoslavije]], a za poslanika Savezne skupštine i Republičke skupštine [[Socijalistička Republika Crna Gora|SR Crne Gore]] biran je više puta. Na [[Sedmi kongres SKJ|Sedmom]] i [[Osmi kongres SKJ|Osmom kongresu SKJ]] biran je za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta SKJ]]. Bio je član Predsedništva [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRN Jugoslavije]], Glavnog odbora [[SUBNOR]]-a i [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]]. Godine [[1947]]. proizveden je u čin [[general-pukovnik]]a. Zajedno je sa [[Koča Popović|Kočom Popovićem]] na četrdesetogodišnjicu oslobođenja 9. maja 1985. godine od strane [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]], predlagan za unapređenje u čin [[general armije|generala armije]]. To unapređenje je smatrano kao nagrada za njihovo izuzetno komandovanje armijskim jedinicama u završnim operacijama za oslobođenje Jugoslavije. Od strane obojice ovaj predlog je odbijen. Jedan je od osnivača sportskog društva [[JSD Partizan|Partizan]] iz Beograda. Umro je [[10. februar]]a [[1999]]. godine u [[Beograd]]u, i sahranjen je na beogradskom [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. == Knjige i odlikovanja == [[Datoteka:Uniforma Peke Dapcevica.JPG|desno|mini|[[Uniforma]], [[Orden narodnog heroja]] i [[Partizanska spomenica 1941.]] [[general-pukovnik]]a Peka Dapčevića, izložena u [[Vojni muzej u Beogradu|Vojnom muzeju u Beogradu]]]] Napisao je knjige: * „''Rat u Koreji''“, Beograd [[1951]]; * „''Značaj i snaga manevra''“, Beograd [[1954]]; * „''Kako smo vodili rat''“, Beograd [[1956]]; * „''Taktika partizanskih odreda i brigada''“, Beograd [[1961]]; * „''Male ratne priče''“, Beograd [[1961]]; * „''Od Pirineja do Cetinja''“, Beograd [[1981]]. i * „''Kazivanja o Beogradskoj operaciji''“ * „''Za Beograd''“ [[1984]]; * „''Ogledi iz Vojne Misli''“ [[1986]]. Oktobra [[1945]]. godine na godišnjicu oslobođenja, proglašen je za prvog [[Počasni građani Beograda|počasnog građanina Beograda]]. Dobitnik je Nagrade AVNOJ-a. Nosilac [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]], [[Orden slobode|Ordena slobode]], [[Orden junaka socijalističkog rada|Ordena junaka socijalističkog rada]], kao i više drugih visokih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[22. oktobra]] [[1945]]. godine. Povodom obeležavanja 70. godišnjice oslobođenja Beograda, odlukom Gradske skupštine Beograda, deo Kumodraške ulice u opštini Voždovac od [[18. septembar|18. septembra]] [[2014]]. nosi ime ''Bulevar Peke Dapčevića''.<ref>[http://www.kurir-info.rs/vesti/beograd/od-danas-zvanicno-koca-popovic-i-peko-dapcevic-dobili-svoju-ulicu-clanak-1561139 Од данас званично: Коча Поповић и Пеко Дапчевић добили своју улицу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141027150053/http://www.kurir-info.rs/vesti/beograd/od-danas-zvanicno-koca-popovic-i-peko-dapcevic-dobili-svoju-ulicu-clanak-1561139 |date=2014-10-27 }}, приступљено 24. септембра 2014.</ref> == Porodica == Čitava Pekova porodica je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]], ali su se posle sukoba [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] i [[Informbiro]]a, Pekova braća - [[Vlado Dapčević|Vlado]] i Milutin, kao i sestra Danica izjasnili za Rezoluciju Informbiroa, zbog čega su bili uhapšeni i osuđeni na višegodišnje kazne zatvora. Pekova supruga bila je glumica [[Milena Dapčević|Milena Vrsjakov-Dapčević]], sa kojom ima ćerku Milicu i sina Vuka. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga osma). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1956. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga druga), Beograd 1972. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Peko Dapčević}} * [http://www.politika.rs/rubrike/Beograd/Peko-Dapchevic--prvi-pochasni-gradjanin-prestonice.sr.html Peko Dapčević — prvi počasni građanin prestonice („Politika“, 12. januar 2010.)] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Narodni heroji-Cetinje}} {{Komandanti JNA}} {{Lifetime|1913|1999|Dapčević, Peko}} {{Authority control}} [[Kategorija:Biografije, Cetinje]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Ambasadori SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] aj0zvxmuljnftwcnj4fvay8jtxpcbdh 14 171927 42605797 42604770 2026-06-05T21:46:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605797 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] [[Kategorija:Crna Gora u Drugom svjetskom ratu]] drssm7u2jg7akjdacmegflosbo2u0xi 0 171932 42606061 42422507 2026-06-05T22:42:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606061 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= Hans Gustav Felber |birth_date={{birth date|1889|7|8|df=y}} |death_date={{death date and age|1962|3|8|1889|7|8|df=y}} |birth_place=[[Wiesbaden]], [[Nemačko carstvo]] |death_place=[[Frankfurt]] |image= |caption= ''General der Infanterie Hans-Gustav Felber'' |nickname= |allegiance=[[Reichswehr]], [[Wehrmacht]] |serviceyears=1908&ndash;1945 |rank=[[General pešadije]] |commands=XIII Army Corps<br />XXXXV Army Corps<br />[[Armijska grupa Felber]] |unit=117th Infantry Regiment |battles=[[I svetski rat]]<br />[[II svetski rat]] |awards=[[Knight's Cross of the Iron Cross]] |laterwork= }} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-027-1476-37A, Marseille, Gare d'Arenc. Deportation von Juden.jpg|250px|mini|Deportacija Jevreja u Marselju [[1943]], Felber (levo).]] '''Hans Gustav Felber''' (8. jul 1889 – 8. mart 1962) je bio [[Treći Rajh|nemački]] pešadijski [[general]] (od 1. augusta 1940) i štabni oficir. Jedno vreme je bio okupacioni komandant Srbije tokom drugog svetskog rata. Zapovedao je nemačkim i kvislinškim trupama tokom [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju 1944.]] godine. == Literatura == * (Russian) ''Kto byl kto v Tretyem reykhe. Biografichesky entsiklopedichesky slovar'', Moscow, 2003 * Scherzer, Veit (2007). ''Ritterkreuzträger 1939–1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives'' (in German). Jena, Germany: Scherzers Miltaer-Verlag. {{ISBN|978-3-938845-17-2}}. == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=2133 axishistory.com - ''Armeegruppe'' (Army Group) Felber ] {{s-start}} {{s-mil}} {{succession box| before= General [[Erich Brandenberger]]| after= General [[Hans von Obstfelder]]| title= Commander of [[7th Army (Wehrmacht)|7. Armee]]| years=February 22, 1945 - March 25, 1945 }} {{s-end}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Lifetime|1889|1962|Felber, Hans}} [[Kategorija:Njemački komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Wehrmacht]] [[Kategorija:Njemački generali]] [[Kategorija:Njemački vojnici]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] j62u64wvqw8uxhrox7f0mna6bfr9wqk 0 171941 42606019 42602813 2026-06-05T22:25:36Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606019 wikitext text/x-wiki '''Partizanska borbena dejstva u Slavoniji''' su započeta [[1941]]. godine vršenjem [[sabotaža]] na komunikacija i napadima na manje seoske posade [[NDH]], radi zaplene oružja, municije i drugog ratnog materijala, da bi u narednim godinama prerasla u oružane borbe širih razmera protiv okupatora i kvislinga. == Spisak borbi == {| class="wikitable" |- ! '''datum''' ! '''mesto''' ! '''vrsta dejstava''' ! '''učesnici''' ! '''kontekst''' ! '''rezultat''' |- |- | [[16. oktobar]] [[1941]]. | [[Skenderovci]] (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | [[Psunjski partizanski odred]] | | razoružane ustaše u Skenderovcima <ref name="HRONOLOGIJA">[https://www.znaci.org/00001/53.pdf HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945]</ref> |- | 12/13. novembra [[1941]]. | između Okučana i Rajića | minirana glavna pruga Zagreb-Beograd | [[Psunjski partizanski odred]] | | uništeno 17 vagona i lokomotiva, saobraćaj obustavljen 48 časova <ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/46_3.htm</ref> |- | [[17. novembar]] [[1941]]. | selo [[Gaj]] | napad na opštinu | [[Psunjski partizanski odred]] | | zaplijenjeno 12 pušaka, 450 metaka, 6 pištolja i 37 bombi <ref name="znaci.org"/> |- | [[21. novembar]] [[1941]]. | [[Slatinski Drenovac]] | napad na opštinu | [[Papučko-krndijski partizanski odred]] | | zaplijenjeno 9 pušaka i 9.000 metaka <ref name="znaci.org"/> |- | 26. i 27. marta [[1942]]. | [[Begovača]] | oštre borbe sa ustašama | [[1. slavonski partizanski odred]] | | |- | [[14. april]] [[1942]]. | [[Pakračka Poljana]] | napad na posadu naseljenog mesta | Prvi bataljon [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |zapaljena tkačnica, srušena pruga i tt veze i zaplenjena veliku količina platna i drugog materijala.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. april]] [[1942]]. | [[Donja Pištana]] | napad na posadu naseljenog mesta | Delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |zaplenjeno 20 pušaka i 1 pištolj, održan miting.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[24. april]] [[1942]]. | planina [[Papuk]] | napad ustaša | jedinice 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |Posle jednodnevne borbe napad odbijen; ustaše pretrpele gubitke od 25 mrtvih. Zaplenjeno je 5 pušaka i 1 p. mitraljez.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[29. april]] [[1942]]. | Na Jovanovici (kod [[Voćin]]a) | zaseda na ustaše | delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / dve čete ustaša | |ustaše pretrpele velike gubitke.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[3. maj]] [[1942]]. | rudnik [[Cernik]] (kod Nove Gradiške) | sabotaža | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / dve čete ustaša | |zapaljena i uništena sva postrojenja rudnika; sa rudarima održan miting.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. maj]] [[1942]]. | planina [[Psunj]] | zaseda na ustaše | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaška kolona | |ustaški gubici 13 mrtvih i više ranjenih; zaplenjeno 10 pušaka, 1 p. mitraljez 1 250 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. maj]] [[1942]]. | U selu Spanovici (kod [[Pakrac]]a) | napad na ustaše | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaška kolona | |ustaški gubici 12 mrtvih; zaplenjeno 11 pušaka i 1 p. mitraljez.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[7. maj]] [[1942]]. | Blagodovac i Petranovci (kod [[Daruvar]]a) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / žandarmi | |zauzeta sela; zaplenjeno 12 pušaka, 1 pištolj i 250 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[19. maj]] [[1942]]. | Ladevac (kod Okučana) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / folksdojčeri | |zaplenjena 41 puška, 80 bombi i drugi ratni materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[24. maj]] [[1942]]. | vojno strelište kod Virovitice | napad na stražu | delovi [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |zaplenjeno 1 p. mitraljez, 10 pušaka, 1250 metaka, 8 bombi i drugi ratni materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[27. maj]] [[1942]]. | pruga Slatinski Drenovac – Čačinci (kod Podrav. Slatine) | napad na komunikacije | delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše i žandarmi | |zaustavljen te uništen voz, ubijeno 10 ustaša i žandarma, zaplenjeno 8 pušaka i 2 pištolja; sa putnicima održan miting.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[2. jun]] [[1942]]. | Bučje (kod Pakraca) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi Banijske proleterske čete i jedne čete 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |zauzeto neprijateljsko uporište; zapaljene opštinska i školska zgrada u kojima su bili smešteni neprijateljski vojnici.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[2. jun]] [[1942]]. | Zvečevo (kod Voćina) | sabotaža | delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |uništena lokomotiva šumske železnice, šumska električna centrala, motorna drezina i drugi materijal šumskog preduzeća.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. jun]] [[1942]]. | Bastaje (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | 2. bataljon [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / žandarmi, ustaše i nemački vojnici | |zauzeto posle troćasovne borbe; neprijatelj imao 37 mrtvih, a partizani 1 mrtvog i 1 ranjenog; zaplenjeno 43 puške, 1200 metaka, 4 radio-aparata, 10 vojničkih odela i drugi ratni materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. jun]] [[1942]]. | Okučani (kod Nove Gradiške) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / folksdojčeri | |razoružana posada; zaplenjeno 35 pušaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[6. jun]] [[1942]]. | Poljanska (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | [[Banijska proleterska četa]] i jedan vod 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |savladana posada mesta; ustaše imale 12 mrtvih; zaplenjeno 12 pušaka i 950 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[13. jun]] [[1942]]. | Zdenci (kod Podrav. Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | Delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |savladana posada mesta; zaplenjeno 10 pušaka, 1 pištolj, 3 bombe i druga ratna oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[16. jun]] [[1942]]. | pruga Novska – s. Pujić | sabotaža | Delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |demolirana šumska pruga; uništeni lokomotiva i vagoni, spaljena građa namenjena za Nemačku; sa radnicima održan miting.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. jun]] [[1942]]. | ž. st. Međurić (kod Banove Jaruge) | napad na posadu naseljenog mesta, sabotaža | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / žandarmi | |zgrada stanice spaljena, porušena železnička pruga Beograd – Zagreb, uništen transportni voz (17 vagona i lokomotiva), zbog čega je saobraćaj obustavljen nekoliko dana.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[21. jun]] [[1942]]. | u Bučkom Kamenskom (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | Jedinice 1. i 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] i delovi Proleterskog bataljona Operativnog štaba NOP i DV za Bos. krajinu / domobrani | |savladana posada mesta, zarobljeno 68 domobrana; zaplenjeno 1 mitraljez, 4 p. mitraljeza i 106 pušaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[23. jun]] [[1942]]. | Bijela Stijena (kod Lipika) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |odbijen napad.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[26. jun]] [[1942]]. | Krndija (kod Đakova) | napad na posadu železničkog vijadukta | 1. i 4. četa 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |odbijen napad; gubici neprijatelja oko 30 mrtvih i ranjenih, gubici partizana 2 mrtva i 2 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[26. jun]] [[1942]]. | Kod Branežaca (blizu Pakraca) | napad ustaša iz s. Spanovice | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] i [[Banijska proleterska četa]] / ustaše | |odbijen napad neprijatelja.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[29. jun]] [[1942]]. | Dulavec (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | 3. bataljon [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] i delovi Proleterskog bataljona Operativnog štaba NOP i DV za Bos. krajinu / delovi ustaškog Pripremnog bataljona, nekoliko žandarma i folksdojčera | |uništena električna centrala, žand. i ž. st. i opština; zaplenjeno oko 150 pušaka i 4 p. mitraljeza; napad obustavljen zbog dolaska pojačanja iz Virovitice.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[1. jul]] [[1942]]. | između Pakraca i Badljevine | sabotaža | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |porušene železnička pruga, tt veze u dužini od 4&nbsp;km, 1 most i ž. st.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[3. jul]] [[1942]]. | Lipovljane (kod Banove Jaruge) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] i Banijske proleterske čete / žandarmi i ustaše | |savladana posada mesta; zapaljeno ž. st. i skladište na stanici, žand. st. i opština; zaplenjeno 15 pušaka, 4. pištolja, 1700 metaka, nekoliko pisaćih mašina i drugi materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[3. jul]] [[1942]]. | kod s. Cenkova (blizu Đakova) | zaseda | delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobranska kolona | |gubici domobrana 17 mrtvih i ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[11. jul]] [[1942]]. | Sirač (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] i [[Banijska proleterska četa]] / ustaše | |savladana posada mesta posle sedmočasovne žestoke borbe; neprijatelj imao oko 20 mrtvih i ranjenih; zaplenjeno 26 pušaka, 600 metaka i drugi ratni materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[12. jul]] [[1942]]. | Dulavec (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 3. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše | |savladana posada mesta; gubici ustaša oko 60 mrtvih i ranjenih; gubici partizana 2 mrtva i 5 ranjenih; zaplenjeno 30 pušaka, 4000 metaka i druga ratna sprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[12. jul]] [[1942]]. | Pušina (kod Podrav. Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 3. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |savladana posada mesta; zaplenjeno 36 pušaka i 2 p. mitraljeza; održan miting sa stanovništvom i zarobljenim domobranima.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[22. jul]] [[1942]]. | pruga Brezine – Bujavica (kod Pakraca) | sabotaža | delovi 1. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |porušene ž. stanica, pruga i tt veze u dužini 3.5&nbsp;km; zapaljene 4 zgrade i fabrika plinova.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[24. jul]] [[1942]]. | Gazije (kod Našica) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |savladana i zarobljena cela posada mesta; zaplenjena 31 puška i 2 p. mitraljeza.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[26. jul]] [[1942]]. | kod Londžice (na pruzi Našice – Slav Požega) | sabotaža | jedinice 2. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] | |uništen neprijateljski transportni voz.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[9. avgust]] [[1942]]. | Trapinsko (kod Virovitice) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 3. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |zarobljeno 22 domobrana s naoružanjem.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 12/13. avgust [[1942]]. | Orahovica (kod Našica) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |napad obustavljen; zarobljeno 28 domobrana i 1 nemački vojnik; zaplenjeno 34 puške i dosta municije.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[14. avgust]] [[1942]]. | kod ž. st. Vukosavljevice (blizu Virovitice) | napad na putnički voz | delovi 3. bataljona [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani i ustaše | |zarobljeno 37 domobrana i ustaša s naoružanjem.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[15. avgust]] [[1942]]. | kod Stojčinovca (blizu Đakova) | napad na neprijateljsku kolonu | delovi [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / ustaše i domobrani | |neprijateljska kolona razbijena; neprijatelj imao 73 mrtva i preko 100 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 15/16. avgust [[1942]]. | Slatinski Drenovac (kod Podrav. Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi [[1. slavonski partizanski odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |savladana posada mesta; zaplenjeno 24 puške.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. avgust]] [[1942]]. | Podgorača (kod Našica) | napad na posadu naseljenog mesta | 3. bataljon [[2. slavonski partizanski odred|2. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | |savladana posada mesta; zaplenjeno 42 puške.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 27/28. avgust [[1942]]. | Đulavec (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | Delovi 1. i 2. slavonskog NOP odreda i Proleterskog bataljona Operativnog štaba NOP i DV za Bos. krajinu i Banijska proleterska četa / domobrani, Wehrmacht | |savladana posada mesta posle desetočasovne borbe; gubici neprijatelja oko 40 mrtvih i ranjenih; gubici partizana 5 mrtvih i 15 ranjenih; zarobljeno 31 domobran i 9 nemačkih vojnika; zaplenjeno 48 pušaka i 3 p. mitraljeza.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[6. septembar]] [[1942]]. | Gojlo (kod Kutine) | napad na posadu postrojenja petrolejskih izvora | jedinice 7. hrvatske NO brigade, Banijske proleterske čete i Moslavačkog partizanskog bataljona i delovi 1. slavonskog NOP odreda i Krajiškog proleterskog bataljona / domobrani, Wehrmacht | [[Napad na Gojlo 1942.]] |savladana posada, uništena postrojenja; poginuo [[Ivica Bujić]], narodni heroj; zarobljeno 81 domobran i 1 oficir, 6 nemačkih vojnika i 1 podoficir; zaplenjeno 112 pušaka, 2 p. Mitraljeza, 1 mitraljez i 10.000 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[9. septembar]] [[1942]]. | Uljanik (kod Pakraca) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 1. slavonskog NOP odreda i Banijska proleterska četa / domobrani, žandarmi i finansi | |savladana i razoružana posada.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[10. septembar]] [[1942]]. | Mlinsko (kod Bjelovara) | napad na posadu naseljenog mesta | Sedma hrvatska NO brigada, Moslavački partizanski bataljon i deiovi 1. slavonskog NOP odreda / Wehrmacht | |nemački gubici oko 30 vojnika; zaplenjeno 30 pušaka i druga oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[11. septembar]] [[1942]]. | kod Hercegovca (na pruzi Bjelovar – Garešnica) | napad na neprijateljski transportni voz | delovi 1. slavonskog NOP odreda i Banijska proleterska četa | |spaljena lokomotiva, 17 vagona i 2 skladišta; porušene pruga i tt veze na nekoliko mesta.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[11. septembar]] [[1942]]. | Trupinski gaj (šuma blizu Hercegovca) | napad na neprijatelja | delovi 7. hrvatske NO brigade / četa domobrana | |gubici domobrana 4 mrtva, 8 ranjenih i 13 zarobljenih vojnika.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[18. septembar]] [[1942]]. | Kloštar, Pitomača i rudnik uglja kod Pitomače (blizu Virovitice) | napad na posade mesta i rudnik | Sedma hrvatska NO brigada, Moslavački partizanski bataljon i delovi 1. slavonskog NOP odreda i Proleterskog bataljona Operativnog štaba NOP i DV za Bos. krajinu / domobrani i žandarmi | |zapaljene ž. stanice u Kloštaru i Pitomači, opština i žandarmerijska stanica u Pitomači, postrojenja u rudniku, 1 mlin sa 20 vagona žita, 2 lokomotive i 40 vagona; porušena železnička pruga; zaplenjeno mnogo sanitetskog materijala i velika suma novca.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[28. septembar]] [[1942]]. | Grubišno Polje (kod Virovitice) | napad na posadu naseljenog mesta | 7. hrvatska NO brigada i delovi 1. slavonskog NOP odreda, Moslavačkog i Krajiškog proleterskog bataljona i Banijske proleterske čete / domobrani i ustaše | |delovi mesta zauzeti, sem ustaškog doma i škole gde se neprijatelj zadržao; zarobljeno 113 domobrana i ustaša; zaplenjeno 4 p. mitraljeza, 145 pušaka i 6000 metaka; u borbi poginuo puškomitraljezac Pero Kecman Mukonja, narodni heroj.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 28/29. septembar [[1942]]. | Caglić (kod Pakraca) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 2. bataljona 1. slavonskog NOP odreda | |savladana posada mesta; zapaljeni svi objekti u kojima se nalazila domobranska posada, te opština i žand. stanica; zaplenjeno 22 puške, 3 sanduka municije, mnogo vojničkih odela i druga oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. oktobar]] [[1942]]. | Španovica (kod Pakraca) | napad na posadu naseljenog mesta | Sedma hrvatska NO brigada i delovi 1. slavonskog NOP odreda i Moslavačkog partizanskog bataljona / ustaše | | savladana posada mesta; gubici neprijatelja oko 160 mrtvih i ranjenih, i isto toliko zarobljenih; zaplenjeno 100 pušaka, 7 automata, 1 p. mitraljez i mnogo druge ratne opreme.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[6. oktobar]] [[1942]]. | u rejonu Španovice (kod Pakraca) | | delovi 1. slavonskog NOP odreda / Wehrmacht | | oboren nemački avion.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[10. oktobar|10.]] i [[11. oktobar]] [[1942]]. | planina [[Bilogora]] u rejonu sela Bijela – Borki | napad neprijateljskih snaga | dijelovi 1. i 2. slavonskog partizanskog odreda ([[1. slavonska brigada]]) i [[Krajiška proleterska četa]] / delovi domobranske 4. brdske brigade | [[operacija »Bijela«]] | odbijen napad neprijatelja nakon dvodnevnih borbi; neprijateljski gubici 13 ranjenih vojnika i oficira; zaplenjeno 7 pušaka, 2 automata 1 1 top.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[19. oktobar|19.]] i [[20. oktobar]] [[1942]]. | [[Podvrško]] (kod Nove Gradiške) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] / ustaše | | savladana posada mesta; poginulo 15, strijeljano 8 ustaša, poginula 3 borca.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_10.htm</ref> |- | U noći 21/22. oktobra [[1942]]. | [[Velika Pisanica]] | napad na posadu naseljenog mesta | Prvi bataljon [[12. slavonska brigada|12. slavonske brigade]] i [[Moslavački partizanski odred]] | | savladana posada mesta |- | 22/23. oktobar [[1942]]. | ž. st. Brezine (na pruzi Banova Jaruga – Pakrac) | napad na posadu naseljenog mesta | Drugi bataljon [[1. slavonski NOP odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | | savladana posada mesta; zaplenjeno 14 pušaka, 1 automat, oko 1000 metaka i 20 bombi.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | U noći 23/24. oktobra [[1942]]. | V. [[Grđevac]] (kod Bjelovara) | napad na posadu naseljenog mesta | Prvi bataljon [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] i [[Moslavački partizanski odred]] / domobrani i žandarmi | | odbijen napad; gubici partizana 10<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/46_11.htm</ref> ili 12 mrtvih i 6 ranjenih boraca; gubici neprijatelja 5 mrtvih i 3 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 24/25. oktobar [[1942]]. | ž. st. Dobrovac (na pruzi Banova Jaruga – Pakrac) | napad na posadu naseljenog mesta | Drugi bataljon [[1. slavonski NOP odred|1. slavonskog NOP odreda]] / domobrani | | savladana posada mesta; porušena ž. stanica; zarobljeno 7 domobrana; zaplenjeno 7 pušaka, 9 bombi i druga oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[25. oktobar]] [[1942]]. | ž. st. [[Ratkovica]] (na pruzi Kapela – Pliternica) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] | | savladana posada mesta; minirana pruga Nova Kapela - Slavonska Požega, pokidane telefonsko-telegrafske linije<ref>Arhiv VE, f. CK KPJ, mikroteka, NAV-T-315, r, 2258, s, 1019-30.</ref>; zarobljeno 16 domobrana; zaplenjeno 32 puške, 1 automat, oko 1000 metaka, 60 bombi i drugi materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[26. oktobar]] [[1942]]. | [[Lovčić]] (blizu Slav. Broda) | napad neprijatelja | jedinice [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] / dve satnije 4. gorskog zdruga 1. gorske divizije | | odbijen napad neprijatelja posle dvočasovne borbe; veliki gubici ustaša.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[28. oktobar]] [[1942]]. | [[Gradište]] (kod Slav. Požege) | napad neprijatelja | [[1. slavonska brigada]] / folksdojčerski bataljon »Princ Eugen« (pod 741. pukom [[114. lovačka divizija (Nemačka)|nemačke 714. divizije]]) uz podršku nemačke avijacije | | težak poraz partizana, povlačenje iz sela; obostrano veliki gubici; oboren 1 neprijateljski avion.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | Noću 1 /2. novembar [[1942]]. | ž. st. Londžica (na pruzi Batrina – Našice) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] | | odbijen napad posle šestočasovne borbe; zapaljena ž. stanica; porušena pruga i tt veze.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[2. novembar]] [[1942]]. | [[Gornji Borci]] | napad neprijatelja | jedan vod 1. čete 1. bataljona 12. slavonske brigade / 3 satnije 4. gorskog zdruga, ojačane tenkovima i artiljerijom <ref name="ReferenceA"/> | | odbijen napad neprijatelja |- | [[3. novembar]] [[1942]]. | ž. st. [[Međurić]] (između Banove Jaruge i Pakraca) | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 1. slavonskog NOP odreda | | savladana posada mesta.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[4. novembar]] [[1942]]. | Spišić-Bukovica (kod Virovitice) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 1. bataljona [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] / žandarmi i domobrani | | odbijen napad posle jednočasovne borbe.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 4/5. novembar [[1942]]. | Našice | sabotaža | delovi [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] | | razrušeni Našički vodovod i postrojenja oko njega, preko 1000 m železničke pruge Našice – Slav. Požega i tt veze.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | Noću 12/13. novembra [[1942]]. | [[Radlovac]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / vod legionara <ref>https://www.znaci.org/00001/46_19.htm</ref> | | odbijen napad |- | [[15. novembar]] [[1942]]. | [[Dragalić]] | napad na posadu naseljenog mesta | delovi 2. bataljona 1. slavonskog NOP odreda / domobrani i nemački vojnici | | savladana posada mesta; zapaljena ž. st. Dragalić (na pruzi Beograd – Zagreb), uništena teretna kompozicija, zgrada opštine i pošta; zaplenjen ratni materijal.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 15/16. novembar [[1942]]. | [[Ćeralije]] i ž. st. Rijenci (kod Podrav. Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | četa 3. bataljona i četa 2. bataljona [[12. slavonska brigada|12. slavonske brigade]] / 60 domobrana<ref>https://www.znaci.org/00001/46_20.htm</ref> i ustaša<ref name="HRONOLOGIJA"/> | | savladana posada mesta; porušena ž. stanica, pruga i tt veze; zapaljena zgrada opštine; zaplenjeno 31 puška, oko 4000 metaka, 50 šinjela, hrana i druga oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[I7. novembar]] [[1942]]. | Strmac (lečilište kod Nove Gradiške) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 2. bataljona 1. slavonskog NOP odreda / domobrani | | savladana posada mesta; zarobljeno 47 domobrana; zaplenjeno 40 pušaka, 11.000 metaka, 2 automata i 1 p. mitraljez.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. novembar]] [[1942]]. | kod Bučkog Kamenskog (kod Slav. Požegi.) | napad na neprijatelja | jedinice [[12. slavonska brigada|12. slavonske brigade]] / domobrani i nemački vojnici | | gubici neprijatelja 102 mrtva vojnika; zaplenjene 22 puške, 2 p. mitraljeza i 2 automata.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. novembar]] [[1942]]. | [[Bilogora]] | napad neprijatelja | 1. četa 1. bataljona [[12. slavonska brigada|12. slavonske brigade]] | | odbijen napad neprijatelja |- | [[22. novembar]] [[1942]]. | [[Velika]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[23. novembar]] [[1942]]. | [[Trnava]] (kod Podravske Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | drugi bataljon 2. slavonskog NOP odreda / ustaše | | savladana posada mesta; zaplenjeno 16 pušaka, 2 pištolja, 8 bombi i 860 metaka; 3 ustaše poginule i 3 ranjene.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[27. novembar]] [[1942]]. | kod ž. st. Bujavica – Brezina (na pruzi Banova Jaruga – Pakrac) | napad na neprijateljski transportni voz | 2. bataljon 1. slavonskog NOP odreda | | zaplenjeno 120 pušaka. 1 p. mitraljez, 240 pari cipela i druga opremu.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[3. decembar]] [[1942]]. | kod Voćina | napad na neprijateljski transportni voz | delovi [[12. slavonska brigada|1. slavonske brigade]] | | uništena lokomotiva i 4 vagona; ubijeno 6, ranjeno 2, zarobljeno 43 domobrana i žandarma; zaplenjeno 2 mitraljeza, 4 p. mitraljeza, 2 automata. 36 pušaka, 2 minobacača sa 28 mina, 6000 metaka i druga ratnu opremu.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[6. decembar]] [[1942]]. | [[Podravska Slatina]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[1. slavonska brigada]] | | odbijen napad; zarobljena 64 domobrana; zaplenjeno 70 pušaka, 3 automata, 8 p. mitraljeza i 10.000 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[9. decembar]] [[1942]]. | ž. st. Lipovljane (kod Novske) | napad na posadu naseljenog mesta | Drugi bataljon 1. slavonskog NOP odreda / domobrani | |zapaljena kompozicija teretnog voza; zaplenjeno 9 pušaka, 2 automata, 1 pisaća mašina i 2 šapirografa.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 10/11. decembar [[1942]]. | [[Pakračka Poljana]] (kod Banove Jaruge) | napad na posadu naseljenog mesta | Drugi bataljon 1. slavonskog NOP odreda | | savladana posada mesta posle petočasovne borbe; zarobljeno 18 domobrana i zaplenjeno 45 pušaka, 1 automat, 3 p. mitraljeza i 4.800 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 11/12. decembar [[1942]]. | [[Voćin]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[1. slavonska brigada]] / domobrani | | savladana posada mesta; zarobljeno 183 domobrana; zaplenjen 1 mitraljez, 15 p. mitraljeza, 8 automata, 190 pušaka, 50.000 metaka i druga ratna oprema.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 16/17. decembar [[1942]]. | između Bastaja i Đulaveca | sabotaža | [[1. slavonska brigada]] | | porušena pruga Banova Jaruga – Virovitica u dužini od 3&nbsp;km i tt veze u dužini od 8&nbsp;km; prekopan put Voćin – Pivnica i porušen 1 most.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 19. decembar [[1942]]. | između Banove Jaruge i Lipika | sabotaža | [[1. slavonski NOP odred]] | | porušena pruga i tt veze u dužini od 10&nbsp;km.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. decembar]] [[1942]]. | [[Orahovica]] (kod Podrav Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | [[1. slavonska brigada]] / ustaše i domobrani | | savladana posada mesta; zarobljeno 70 domobrana i 10 ustaša; zaplenjeno 11 p. mitraljeza, 120 pušaka i 15.000 metaka.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[25. decembar]] [[1942]]. | [[Cernik]] (kod Nove Gradiške) | napad na posadu naseljenog mesta | 1. slavonski NOP odred / ustaše i domobrani | | odbijen napad posle petočasovne borbe.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[26. decembar]] [[1942]]. | [[Orljavac]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[29. decembar]] [[1942]] - [[3. januar]] [[1943]]. | Orljavac | odbrambene borbe u Operaciji Slavonija | [[12. slavonska brigada]] | | uspešna odbrana |- | 5-11. januar [[1943]]. | [[Voćin]] (kod Podrav. Slatine) | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / domobrani i ustaše | | savladana posada mesta posle šestodnevnih borbi; poginulo 116 a zarobljeno 226 domobrana i ustaša; gubici partizana 31 mrtav i 75 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[22. januar]] [[1943]]. | [[Okučani]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | [[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.]] | odbijen napad; komunikacija razorena; neprijatelj izgubio preko 100 vojnika, a 12. brigada imala je 28 poginulih i 47 ranjenih.<ref name="Kavgić">[https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA (dvanaesta slavonska)]</ref> |- | 26/27. januar [[1943]]. | [[Okučani]], G. Bogičevci, Smrtić i Modari (na pruzi Nova Gradiška – Novska) | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / ustaše i domobrani | [[Napadi NOVJ na Okučane januara 1943.]] | odbijen napad; porušena pruga između Rajića i Paklenice; gubici neprijatelja 3 poginula, 2 ranjena i 1 zarobljen, gubici NOVJ 2 mrtva i 8 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 1-3. februar [[1943]]. | [[Pakrac]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / domobranska 1. brdska divizija | | odbijen napad nakon trodnevnih borbi; zarobljeno 25 domobrana; gubici NOVJ 14 mrtvih i 39 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[11. februar]] [[1943]]. | Lukač (kod Virovitice) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 16 brigade 12. slavonske divizije NOVJ | | uništena ž. st. i opštinska zgrada.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 11/12-13. februar [[1943]]. | [[Virovitica]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / domobrani i Wehrmacht | | odbijen napad nakon žestokih borbi; zarobljeno 56 neprijateljskih vojnika; NOVJ pretrpela gubitke od 54 mrtva i 3 ranjenih; poginuo narodni heroj [[Stojan Komljenović Čoka]].<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 18/19. februar [[1943]]. | Levanjska Varoš (kod Đakova) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 18. brigade 12. slavonske divizije NOVJ | | savladana posada mesta; zarobljeno 37 ustaša i žandarma; brigada imala 3 mrtva i 2 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[19. februar]] [[1943]]. | [[Velika Pisanica]] (kod Bjelovara) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 12. i 17. brigade 12. slavonske divizije NOVJ / domobrani | | savladana posada ali zbog pristiglih pojačanja mesta nije zauzeto; uništena ž. st; poginulo 11, ranjeno 17 i nestalo 17 domobrana; jedinice NOVJ imale 4 mrtva i 24 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[21. februar]] [[1943]]. | između Levanjske Varoši i Paučja (kod Našica) | napad na neprijatelja | jedinice 18. brigade 12. slavonske divizije NOVJ / 2. bataljon domobranskog 4. puka i jedan nemački bataljon | | gubici neprijatelja 22 mrtva i 28 zarobljenih; gubici NOVJ 1 mrtav i 3 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 22-24. februar [[1943]]. | [[Garešnica]] (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 12. i 16. brigade 12. slavonske divizije NOVJ i Moslavačkog NOP odreda / delovi 3. bataljona domobranske 1. brdske brigade, mesne ustaše i žandarmi | | odbijen napad; gubici neprijatelja 20 mrtvih, 50 ranjenih i 12 nestalih; gubici NOVJ 26 mrtvih i 67 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[27. februar]] [[1943]]. | Dilj-planina | napad neprijatelja | 18. brigada 12. slavonske divizije NOVJ / oko 9 ustaško-domobranskih bataljona i 1 nemački bataljon sa divizionom artiljerije<ref name="HRONOLOGIJA"/> | | povlačenje brigade na pl. Krndiju. |- | [[5. mart]] [[1943]]. | Ljeskovica (kod Našica) | napad na posadu naseljenog mesta | 18. brigada 12. slavonske divizije NOVJ / domobrani | | savladana posada mesta; zarobljeno 61 domobrana; gubici NOVJ 1 mrtav i 5 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[16. mart]] [[1943]]. | Velika (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 18. i 12. brigade 12. slavonske divizije NOVJ / delovi domobranskog 4. puka | | savladana posada mesta; gubici neprijatelja 24 mrtva, 18 ranjenih i 111 zarobljenih; gubici NOVJ 6 mrtvih i 17 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[16. mart]] [[1943]]. | Mihaljevci (kod Slav. Požege) | sabotaža | 1. bataljon 12. brigade 12. slavonske divizije NOVJ / delovi domobranskog 4. puka | | zapaljena tvornica špiritusa.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 18/19. mart [[1943]]. | [[Vetovo]] (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 12. i 18. brigade 12. slavonske divizije NOVJ / Wechmacht | | savladana posada mesta; poginulo 20, a nestalo 16 nemačkih vojnika.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 18/19. mart [[1943]]. | [[Kutjevo]] (kod Slav. Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | 17. brigada 12. slavonske divizije NOVJ / domobrani | | savladana posada mesta; zarobljeno 21 domobrana.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[20. mart]] - [[31. mart]] [[1943]]. | Požeška kotlina (planine Papuk, Psunj, Dilj i Krndija) | napad neprijatelja, manevarska odbrana | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / jake ustaško-domobranske jedinice i snage nemačke 187. rezervne divizije | [[Operacija Braun]], [[Operacija Margarita]] | NOVJ se probila iz obruča; gubici neprijatelja 214 mrtvih, 225 ranjenih i 342 nestala; gubici NOVJ 110 mrtvih, 135 ranjenih i 120 nestalih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[24. mart]] [[1943]]. | Pušina (na pl. Papuku) | protivnapad | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / domobranski 4. puk. 2. bataljona domobranske Sremske brigade i 4. inžinjerijski bataljon | [[Operacija Braun]] | neprijatelj razbijen u dvodnevnim borbama.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[1. april]] [[1943]]. | [[Vilić Selo]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[8. april]] [[1943]]. | [[Bučje]] (kod Slav Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | 12. i 17. brigada 12. slavonske divizije NOVJ / domobranska 4. brdska brigada | | savladana posada mesta; poginula 42, a ranjeno 60 domobrana; jedinice NOVJ imale 16 mrtvih i 24 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[16. april]] [[1943]]. | [[Šušnjar]] (kod Slav Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | 12. i 17. brigada 12. slavonske divizije NOVJ / domobranska Slavonska brigada | | savladana posada mesta; poginulo preko 100, zarobljeno 583 domobrana i 10 oficira; jedinice NOVJ imale 2 mrtva i 7 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. maj]] [[1943]]. | Kapela (kod Bjelovara) | napad na posadu naseljenog mesta | Kalnički NOP odred | | savladana posada mesta; poginulo i ranjeno 7, a zarobljeno 31 domobran i 4 žandarma; odred imao 1 mrtvog i 2 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 7-9. maj [[1943]]. | [[Voćin]] (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | 12. divizija NOVJ / 1. bataljon domobranske 1. brdske brigade, plus ustaško-nemačka pojačanja | | savladana posada mesta posle dvodnevnih borbi; poginulo 40, ranjeno 33 i zarobljeno 126 domobrana i 4 oficira. NOVJ imala 53 mrtva i 165 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 16/17. maj [[1943]]. | Noskovci (kod Podrav. Slatine) | sabotaža | jedinice 3. operativne zone NOV i PO Hrvatske | | zapaljena ž. st. i uništeni lokomotiva i vagoni koji su se tu zatekli.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 22/23. maj [[1943]]. | Končanica (kod Daruvara) | napad na posadu naseljenog mesta | jedinice 17. brigade 10. divizije NOVJ | | savladana posada mesta; ubijene 2, a ranjene 3 ustaše; gubici NOVJ 2 mrtva i 1 ranjen.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 24/25. maj [[1943]]. | pruga Daruvar – Đulavec | sabotaža | jedinice 17. brigade 10. divizije NOVJ | | minirana pruga, oštećen nemački oklopni voz, poginulo 7 vojnika iz nemačke 187. rezervne divizije.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[28. maj]] [[1943]]. | [[Slavonska Požega]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad |- | [[28. maj]] [[1943]]. | [[Kutjevo]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[29. maj]] [[1943]]. | [[Ferovac]], [[Bektež]], [[Majur]], [[Kula]], [[Kutjevo]] (kod Slav. Požege) | napad na posade naseljenih mesta | [[12. slavonska divizija NOVJ]] / 16. ustaški bataljon | | savladane posade mesta; poginule 72 ustaše, jedinice 12. divizije imale 20 mrtvih i 53 ranjena.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[31. maj]] [[1943]]. | [[Caglin]], [[Ljeskovica]] i [[Darkovac]] (kod Slav. Požege) | napad na posade naseljenih mesta | 12. brigada 12. divizije NOVJ i 17. brigada 10. divizije NOVJ / domobrani | | savladane posade mesta; zarobljeno 206 domobrana i 3 oficira, gubici NOVJ 1 mrtav i 5 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[4. jun]] [[1943]]. | [[Našice]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad; prema partizanima: uništeno 50 žandarma, zarobljeno 190 neprijateljevih vojnika i zaplijenjeno 214 pušaka, 5 puškomitraljeza, 1 minobacač i dosta ratne opreme. Brigada je imala 16 poginulih i 28 ranjenih boraca.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_73.htm</ref> prema Nemcima: hrvatski gubici 71 ubijen, 26 ranjenih, 97 nestalih, 80 civila mrtvih, a partizani 280 mrtvih.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-14 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> |- | [[13. jun]] [[1943]]. | [[Sirač]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta; gubici neprijatelja procjenjeni su na oko 35-40 poginulih i oko 80 ranjenih. Brigada je imala 3 poginula i 25 ranjenih.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_75.htm</ref> |- | [[7. juli]] [[1943]]. | [[Jalkovec]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | 9. juli [[1943]]. | pl. Psunj, pl. Papuk i Požeška kotlina | napad neprijatelja na slobodnu teritoriju | Štab 2. hrvatvskog korpusa NOVJ, Štab 10. divizije NOVJ i 17. udarna brigada / delovi nemačke 187. rezervne divizje, 1. i 4. brigade domobranske 1. brdske divizije 1 domobranskog 4, 5. brdskog i 6. puka i jedan ustaški bataljon | čišćenje Slavonije | povlačenje NOVJ u Baniju.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | 9-10. juli [[1943]]. | [[Bilo-gora]] | napad neprijatelja | [[12. slavonska divizija]] / 54. puk nemačke 100. lovačke divizije, dva bataljona za obuku iz Bjelovara i Sl. Broda, nekoliko ustaško-domobranskih bataljona i nemačke i ustaške policijske jedinice | čišćenje Bilo-gore | gubici neprijatelja nisu utvrđeni; NOVJ imala 12 mrtvih i 37 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[12. juli]] [[1943]]. | Zatvor [[Lepoglava]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta; ubijeno 17, zarobljeno 125 neprijatelja. Zaplijenjeno 140 pušaka, 4 teška mitraljeza i 2 automata. Zaplijenjeno je nekoliko vagona brašna, šećera, soli. Gubici partizana: 5 poginulih i 13 teže ranjenih boraca. Oslobođeno je 250 političkih osuđenika, među kojima oko 90 članova [[KPJ]].<ref>https://www.znaci.org/00001/46_82.htm</ref> |- | [[13. juli]] [[1943]]. | između Đulaveca i Pivnice (na putu Virovitica – Daruvar) | bitka | 18. brigada 12. divizije NOVJ / delovi 54. puka nemačke 100. lovačke divizije. | | poginulo 36, zarobljena 22 nemačka vojnika; Brigada imala 16 mrtvih i 19 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[14. juli]] - [[21. juli]] [[1943]]. | u rejonu sela Mihovljana, Kamešnice, Žimbrinovaca i Dedine | manevarska odbrana | [[12. slavonska brigada]] | [[Operacija Varaždin]] | |- | [[20. juli]] - [[21. juli]] [[1943]]. | kod Carevdara | proboj iz obruča | [[12. slavonska brigada]] | [[Operacija Varaždin]] | |- | [[18. avgust]] [[1943]]. | Mali i [[Veliki Bastaji]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[23. avgust]] [[1943]]. | pruga [[Pakrac]] - [[Daruvar]] | napad na neprijateljsku posadu | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada; porušen željeznički vijadukt.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_95.htm</ref> |- | 13. i [[14. septembar]] [[1943]]. | Staro Petrovo selo, Vrbova i Bili Brig | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad |- | [[19. septembar]] [[1943]]. | [[Miokovićevo]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[25. septembar]] [[1943]]. | pl. Dilj i Krndija | napad neprijatelja | 12. divizija NOVJ i Diljski NOP odred / delovi nemačke 187. rezervne divizije i 2. ustaške brigade | uništenje partizana i obezbeđenja saobraćaja na prugama | posle petodnevnih borbi odbijen napad; partizani imali 32 mrtva i nestala i 89 ranjenih.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[2. oktobar]] [[1943]]. | [[Čačinci]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[12. oktobar]] [[1943]]. | [[Pakrac]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad; uništeno 70 neprijateljevih vojnika, a 3 zarobljena. Zaplenjeno: 1 teški mitraljez, 1 puškomitraljez, 2 automata i 5 pušaka. Gubici Brigade: 6 poginulih, 16 ranjenih i 5 nestalih boraca.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_107.htm</ref> |- | [[1. januar]] [[1944]]. | [[Dragovci]] (kod Slavonske Požege) | napad na posadu naseljenog mesta | [[Diljski NOP odred]] | | savladana posada mesta<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[16. maj]] [[1944]]. | pruga Zagreb - Beograd | zasjeda neprijatelja | [[12. slavonska brigada]] | | uspešan proboj brigade; brigada je imala 3 poginula, 8 ranjenih i 20 nestalih boraca.<ref name="ReferenceB">https://www.znaci.org/00001/46_136.htm</ref> |- | 24. i [[25. maj]] [[1944]]. | planina [[Dilj]] | napad neprijatelja | [[12. slavonska divizija]] / dijelovi 1. kozačke konjičke divizije i 4. domobranske brigade | | izvršen proboj; gubici 12. divizije 48 poginulih i ranjenih boraca; 12. brigada imala 10 poginulih i ranjenih boraca; ubijeno 70 kozaka.<ref name="ReferenceB"/> |- | 1-[[11. jun]] [[1944]]. | pruga [[Zagreb]]-[[Beograd]] | serija sabotaža | [[12. slavonska divizija]] | | srušeno je 6 transportnih vozova i 1 oklopni voz, uništene 3 lokomotive i više vagona, srušena 2 željeznička mosta, pruga presječena na 167 mjesta, porušeno 250 TT-stubova i uništene TT-veze; saobraćaj obustavljen ukupno 50 sati.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_147.htm</ref> |- | [[20. jun]] [[1944]]. | [[Podgorač]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / 500 njemačkih feldžandarma | [[Napad NOVJ na Podgorač juna 1944.|Napad na Podgorač 1944.]] | savladana posada mesta; gubici Nemaca: 361 ubijen i 101 zarobljen; gubici partizana: 9 poginulih i 28 ranjeno.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_138.htm</ref> |- | [[24. jun]] [[1944]]. | Krndija | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / oko 200 feldžandarma i 150 folksdojčera | | napad odbijen; gubici neprijatelja oko 110 poginulih; gubici Osječke brigade 37 poginulih i 54 ranjena.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_146.htm</ref> |- | [[1. jul]] [[1944]]. | kod Čenkova i Slobodne Vlasti | bitka | [[12. slavonska brigada]] / 3000 kozaka | borbe za odbranu žetve | partizanska pobeda; gubici partizana: 8 poginulih i 37 ranjenih; gubici kozaka 182 ubijena; zaplijenjeno 7 zaprežnih kola punih opljačkane robe od stanovništva, 18200 metaka, 11 pušaka, 48 ručnih bombi, 25 konja.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_150.htm</ref> |- | 12-[[13. jul]]a [[1944]]. | Požeška kotlina | bitka | [[12. slavonska brigada]] / kozaci i ustaše | borbe za odbranu žetve | partizanska pobeda; ubijeno 69 kozaka i 7 ustaša, broj ranjenih nepoznat; gubici Brigade: 10 poginulih, 32 ranjeno i 5 nestalo.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/46_151.htm</ref> |- | [[16. juli]] [[1944]]. | [[Bizovac]] kod [[Osijek]]a | napad na posadu naseljenog mesta | [[18. slavonska brigada]] ojačana četom 12. brigade / 60 njemačkih vojnika, oko 100 folksdojčera i 7 žandarma | | zauzet čitav Bizovac osim žandarmerijske stanice; 18. brigada imala 9 poginulih i 17 ranjenih; uništeno 122 neprijatelja, a 14 zarobljeno.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_141.htm</ref> |- | [[17. jul]] [[1944]]. | Požeška kotlina | bitka | [[12. slavonska brigada]] i [[Osječka brigada]] / oko 2000 kozaka i Nijemaca | borbe za odbranu žetve | partizanska pobeda; ubijeno 70 kozaka i Nijemaca, 3 zarobljena; zaplijenjena 2 laka njemačka mitraljeza, 2 poluautomatske puške, 10 pušaka, 3 automata, 4500 metaka, 40 mina za minobacač i 20 ručnih bombi; gubici NOVJ: 8 poginulih i 44 ranjena.<ref name="ReferenceC"/> |- | 24-25. jula [[1944]]. | pruga između Banove Jaruge i Lipovljana | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / Wehrmacht | obezbjeđivanje transporta pšenice | partizanska pobeda; likvidiran bunker kod Lipovljana sa 20 njemačkih vojnika i njemačka posada od 240 vojnika u uporištu Lipovljani; omogućen prelaz transporta preko glavne željezničke pruge.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_153.htm</ref> |- | [[2. avgust]] [[1944]]. | [[Badljevina]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[Osječka brigada]] ojačana Jurišnom četom [[12. slavonska brigada|12. slavonske brigade]] / 1 stožerna satnija 4. gorskog zdruga [[Hrvatske oružane snage|snaga NDH]] | | savladana posada mesta; gubici snaga NDH: 41 ubijen, 25 ranjenih i 78 zarobljenih; zaplijenjeno: 8 puškomitraljeza, 60 pušaka, 8 automata, 21.050 metaka, 41 ručna bomba, 14 protivtenkovskih nagaznih mina, 1 radio-stanica, 2 telefona.<ref name="ReferenceD">https://www.znaci.org/00001/46_155.htm</ref> |- | [[10. avgust]] [[1944]]. | [[Končanica]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta; predalo se 65 domobrana i 4 njemačka vojnika; zaplijenjeno 6 puškomitraljeza, 2 laka minobacača, 8 automata, 40 pušaka, 4 pištolja, 24000 metaka i 60 mina za minobacač.<ref name="ReferenceD"/> |- | [[14. avgust]] [[1944]]. | sektor Markovac, Pakrani, Sirač i Bijela | bitka | [[12. slavonska brigada]], [[Osječka brigada]] i [[Čehoslovačka brigada]] / jedan kozački konjički puk i 5 bojni NDH | | gubici NDH: oko 73 poginulih, među kojima i jedan njemački oficir, i oko 100 ranjenih; gubici 12. brigade: 11 poginulih, 26 ranjenih, 1 zarobljen, 4 nestala.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_156.htm</ref> |- | [[18. avgust]] [[1944]]. | Grubišno Polje | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]], Osječka i Čehoslovačka brigada / 2. bojna 4. gorske pukovnije 4. gorskog zdruga HOS | | savladana posada mesta; Grubišno Polje definitivno oslobođeno; gubici HOS: 62 poginula, 53 ranjena i 193 zarobljena; gubici 12. brigade: 3 poginula i 26 ranjenih (prema domobranskom izveštaju "komunisti su imali preko 300 mrtvih"<ref name="ReferenceE">https://www.znaci.org/00001/46_158.htm</ref>); zaplijenjeno 2 topa sa 800 granata, 16 puškomitraljeza i mitraljeza, 2 minobacača, 22 automata, 171 puška, 14 pištolja, 17500 metaka, 1 radio-stanica, 3 motorcikla i veće količine razne ratne opreme.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_157.htm</ref> |- | [[22. avgust]] [[1944]]. | Grubišno Polje | protivnapad neprijatelja | [[12. slavonska brigada]], jedinice 40. divizije, Čehoslovačka brigada i Daruvarski partizanski odred / kozaci i ustaše | | protivnapad odbijen; gubici neprijatelja 90 poginulih; gubici 12. brigade: 9 poginulih, 24 ranjena i 16 nestalih (većinom bivši domobrani).<ref name="ReferenceE"/> |- | [[5. septembar]] [[1944]]. | [[Slavonska Požega]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / snage NDH | | savladana posada mesta; gubici NDH: 41 poginuo, 56 ranjeno i 440 zarobljeno; gubici NOVJ: 25 izbačenih iz stroja; poginuo komandant 12. slavonske divizije [[Nikola Demonja]], zaplijenjeno 260 pušaka, 10 puškomitraljeza i mitraljeza, 25000 metaka i 112 ručnih bombi.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_159.htm</ref> |- | [[13. septembar]] [[1944]]. | okolina Đakova | napad neprijatelja | 2 čete 2. bataljona 12. slavonske brigade / tenkovska kolona i pešadija Vermahta | | povlačenje NOVJ; gubici Vermahta 49 poginulih i 65 ranjenih; gubici NOVJ: 10 poginulo, 37 ranjeno i 7 nestalo.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_160.htm</ref> |- | [[25. septembar]] [[1944]]. | [[Čađavica]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] uz podršku 2 [[tenk]]a / 3 satnije 18. ustaške bojne | | savladana posada mesta; poginule 43 ustaše, 1 zarobljen; gubici 12. brigade: 7 poginulih, 6 ranjenih i 16 nestalih; zaplijenjeno 1 teški mitraljez, 1 puškomitraljez i 6570 metaka.<ref name="ReferenceF">https://www.znaci.org/00001/46_162.htm</ref> |- | [[27. septembar]] [[1944]]. | okolina [[Čađavica|Čađavice]] | napad neprijatelja | [[12. slavonska brigada]] i Čehoslovačka brigada / 800 ustaša i Nijemaca, uz podršku tenkova, 10 topova i 3 aviona | | odbijen napad; gubici neprijatelja: 58 poginulih i više ranjenih; 12. brigada: 7 poginulih i 13 ranjenih.<ref name="ReferenceF"/> |- | [[28. septembar]] [[1944]]. | Grubišno Polje (blizu Daruvara) | zaplena | slavonski partizani | | zaplenjen neprijateljski avion koji se prisilno spustio.<ref name="HRONOLOGIJA"/> |- | [[5. oktobar]] [[1944]]. | [[Virovitica]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] i Osječka brigada / 883 domobrana, 420 ustaša, 61 žandarm<ref>https://www.znaci.org/00001/46_163.htm</ref> | | savladana posada mesta; neprijateljevi gubici: 746 poginulih a 200 zarobljenih; gubici partizana: 36 poginulo, 189 ranjeno i 5 nestalo; zaplijenjeno: 602 puške, 26 puškomitraljeza i mitraljeza, 9 minobacača, 7 protivtenkovskih pušaka, 9 topova, 642 ručne bombe, 331 artiljerijska granata, 44 mine za minobacače, 110.000 metaka, 16 konja i velike količine ratnog materijala i hrane.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_164.htm</ref> |- | [[11. oktobar]] [[1944]]. | [[Đurđevac]] | napad na posadu naseljenog mesta | po 3 bataljona iz 12. brigade i Osječke brigade / oko 1000 ustaša 20. i 37. ustaške bojne [[5. ustaški stajaći zdrug|5. stajaćeg zdruga]] | | savladana posada mesta; zaplijenjena 4 topa, 12 puškomitraljeza i mitraljeza, 70 pušaka, 6 kamiona i 5 autobusa.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_166.htm</ref> |- | [[8. novembar]] [[1944]]. | [[Staro Topolje]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / 600 Nijemaca | | odbijen napad; glavna željeznička pruga presječena na 47 mjesta; neprijatelj imao 38 poginulih i 50 ranjenih; 12. brigada imala 4 poginula i preko 70 ranjenih, od čega su neki kasnije podlegli u bolnici.<ref name="ReferenceG">https://www.znaci.org/00001/46_171.htm</ref> |- | [[13. novembar]] [[1944]]. | [[Piškorevci]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[Osječka brigada]] / oko 600 Nijemaca | | savladana posada mesta; uništeno 365 neprijatelja, 26 podoficira i 8 oficira; poginuo komandant brigade [[Milivoje Babac]]; zaplijenjeno 29 puškomitraljeza i mitraljeza, 260 pušaka, 6 automata, 200.000 metaka, 85 konja i 58 kola ratnog materijala.<ref name="ReferenceG"/> |- | 17-[[24. novembar]] [[1944]]. | [[Našice]] | napad na posadu naseljenog mesta | slavonske jedinice NOVJ / Wehrmacht | [[Bitka za Našice 1944.]] | odbijen napad; gubici neprijatelja: oko 900 poginulih i 600 ranjenih; gubici NOVJ: 156 poginulih i 812 ranjenih; zaplijenjeno: 600 pušaka, 40 puškomitraljeza i mitraljeza, 10 minobacača, 327.000 puščanih metaka, 230 mina za minobacače i druge opreme.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_175.htm Obostrani gubici u našičkoj operaciji]</ref> |- | [[1. decembar]] [[1944]]. | [[Čepin]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / Nijemci i ustaše | | odbijen napad; ubijeno 117 neprijateljevih vojnika, a 6 zarobljeno; 13 poginulih i 72 ranjena borca NOVJ.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_177.htm</ref> |- | [[10. decembar]] [[1944]]. | [[Vrbica]] | napad na njemačku auto-kolonu | [[12. slavonska brigada]] / njemačka divizijska komora i dijelovi 5. policijskog puka sa 250 vojnika | | pobeda partizana; ubijena 63 njemačka vojnika; gubici NOVJ: 4 poginula i 35 ranjeno; zaplijenjeno više desetina kamiona, 214.000 metaka, 1400 mina za minobacače, 2526 ručnih bombi, 118 pušaka, 174 protivtenkovske nagazne mine, 35 ručnih protivtenkovskih bacača, 3000 litara benzina, 400 litara motornog ulja, 30&nbsp;kg eksploziva, dosta cigareta, čokolade, kafe, butera i drugih namirnica koje su u ratu bile rijetkost.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_178.htm</ref> |- | [[14. decembar]] [[1944]]. | [[Široko Polje]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / Nijemci uz podršku tenkova | | odbijen napad<ref>https://www.znaci.org/00001/46_179.htm</ref> |- | [[28. decembar]] [[1944]]. | Levanjska Varoš i Veliko Nabrđe | bitka | [[12. slavonska brigada]] / Nijemci | Borba kod Levanjske Varoši i Velikog Nabrđa | povlačenje Nemaca; gubici na obe strane; poginuo komandant 12. divizije [[Milan Stanivuković]].<ref>https://www.znaci.org/00001/46_181.htm</ref> |- | 14-[[16. januar]] [[1945]]. | [[Zrinjska]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] / ustaška bojna | | savladana posada mesta.<ref>https://www.znaci.org/00001/46_185.htm</ref> |- | [[6. februar]] [[1945]] – [[10. februar]] [[1945]]. | | odbrana | [[12. slavonska brigada]] | [[Virovitički mostobran]], [[Operacija Vukodlak]] | neuspešna odbrana |- | [[16. februar]] [[1945]] – [[28. februar]] [[1945]]. | | manevarska odbrana | [[12. slavonska brigada]] | [[Operacija Papuk]] | |- | [[21. mart]] [[1945]]. | [[Stražeman]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad |- | [[28. mart]] - [[29. mart]] [[1945]]. | [[Jamarice]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | savladana posada mesta |- | [[9. april]] [[1945]]. | [[Vetovo]] | napad na posadu naseljenog mesta | [[12. slavonska brigada]] | | odbijen napad |- | [[24. april]] -[[27. april]] [[1945]]. | | proboj fronta | [[12. slavonska brigada]] | [[Zvonimirova linija]] | |} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980.]: * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1964, [https://www.znaci.org/00001/53_42.pdf jun 1944.] * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjige 9-20 i 27-35 * Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom IV (borbe u Bosni i Hercegovini), knjige 18-24 == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji]] * [[Slavonske brigade NOVJ]] * [[Sremski front]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/166.htm Milan Kavgić: VERNA BRDA (dvanaesta slavonska)] * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/190.htm Stanko Obradović, Antun Miletić: 4. NOU BRIGADA SLAVONIJE (DRUGA BRODSKA BRIGADA)] * [https://www.znaci.org/00002/407.htm Stevo Pravdić i Nail Redžić: 16. SLAVONSKA OMLADINSKA NOU BRIGADA "JOŽE VLAHOVIĆ"] * [https://www.znaci.org/00001/131.htm Zdravko B. Cvetković: SEDAMNAESTA SLAVONSKA BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/101.htm Rade Roksandić, Zdravko B. Cvetković: 18. SLAVONSKA BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/254.htm Bogdan Bosiočić:: 21. SLAVONSKA NOU BRIGADA] * [https://www.znaci.org/00001/189.htm DVADESET OSMA SLAVONSKA NO UDARNA DIVIZIJA U SJEVEROZAPADNOJ HRVATSKOJ] {{Jugoslavija u Narodnooslobodilačkoj borbi}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] 2z5vy90z6oqiojebs58nosi8uoa9rjw 0 171944 42606018 42604573 2026-06-05T22:25:33Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606018 wikitext text/x-wiki [[File:Borci 12. slavonske brigade 12. divizije u rovovima na virovitičkom mostobranu kod Voćina.jpg|thumb|Borci 12. slavonske brigade 12. divizije u rovovima na virovitičkom mostobranu kod Voćina.]] [[File:Borci 6. udarnog korpusa na zaplenjenom nemačkom tenku u oslobođenom Daruvaru.jpg|thumb|Borci 6. udarnog korpusa na zaplenjenom nemačkom tenku u oslobođenom Daruvaru (iz albuma generala Veljka Kovačevića)]] [[File:Crvenoarmejci prelaze Dravu kod Barča skelama.jpg|thumb|Crvenoarmejci prelaze Dravu kod Barča skelama]] Tokom septembra i oktobra [[1944]]. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je veoma proširila slobodnu teritoriju u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Podravina|Podravini]]. [[9. 9.|9. septembra]] oslobođena je [[Požega (Hrvatska)|Slavonska Požega]], [[13. 9.|13. septembra]] [[Daruvar]], [[15. 9.|15. septembra]] [[Pakrac]]. Kad je [[5. 10.|5. oktobra]] oslobođena [[Virovitica]], slobodna teritorija je znatnom širinom izbila na [[Drava|Dravu]]. Dalje širenje ograničeno je neuspešnim napadima na [[Koprivnica|Koprivnicu]] [[13. 10.|13]]-[[18. 10.|18. oktobra]] i [[Našice]] [[18. 11.|18]]-[[24. 11.|24. novembra]] [[1944]]. Nakon [[Batinska bitka|forsiranja Dunava kod Apatina i Batine]] [[11. 11.|11. novembra]] [[1944]], 57. armija [[Crvena armija|Crvene armije]] potpomognuta [[Dvanaesti korpus NOVJ|Dvanaestim korpusom NOVJ]] napredovala je kroz delove [[Mađarska|Mađarske]] na levoj strani [[Drava|Drave]]. Početkom decembra ove snage oslobodile su [[Barč]], čime je ostvarena neposredna veza sa slobodnom [[Virovitica|Viroviticom]]. Time je otvorena perspektiva da se u oblast [[Slavonija|Slavonije]] ubace krupnije snage koje bi mogle prodreti u dolinu [[Sava|Save]], izazivajući na taj način kolaps [[Sremski front|Sremskog fronta]] i prekidajući trasu za izvlačenje [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]]. Time je slobodna teritorija u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Podravina|Podravini]] postala u pravom smislu reči saveznički [[mostobran]] uklinjen u osetljiv prostor od velikog značaja za nemačke snage Komande Jugoistoka. Međutim, ove operativne pretnje kojih su se Nemci pribojavali nisu ostvarene. Komanda Crvene armije imala je druge planove. Naprotiv, umesto prelaska u Slavoniju, po uspostavljanju neposredne veze između snaga sa obe strane [[Drava|Drave]], sovjetski štabovi tražili su od snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] da intervenišu svojim snagama preko [[Drava|Drave]] u [[Mađarska|Mađarskoj]], u pozadini nemačkog fronta. Na desnu obalu [[Drava|Drave]] [[Crvena armija]] prebacila je samo jedan puk 233. divizije, koji se na mostobranu borio od [[10. 12.|10. decembra]] [[1944]]. do [[20. 1.|20. januara]] [[1945]]. Budući da je Virovitički mostobran predstavljao potencijalnu pretnju, štab [[69. korpus (Nemačka)|69. nemačkog korpusa]] tokom decembra bezuspešno je pokušavao da ga likvidira raspoloživim nemačkim i ustaško-domobranskim snagama. Na mostobran su tokom decembra 1944. i januara 1945. prebačene sve tri divizije [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. vojvođanskog korpusa NOVJ]], tako da su se na njemu nalazila tri korpusa ([[Šesti slavonski korpus NOVJ|6]], [[Deseti zagrebački korpus NOVJ|10.]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12.]]), od 1. januara 1945. pod komandom [[Treća armija JA|Treće armije JA]]. Kad je [[Armijska grupa E]] tokom decembra [[1944]]. i januara [[1945]]. uspela da oslobodi svoje snage koje su bile vezane u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u, znatne snage prebacila je na područje između [[Sava|Save]] i [[Drava|Drave]]. Tokom januara organizovala je protivofanzivu na Sremskom frontu ([[Operacija Zimska oluja (1945)|operacija Zimska oluja]]), a tokom februara operaciju za likvidaciju Virovitičkog mostobrana ([[Operacija Werwolf (1945)|operacija Vukodlak]]). Početkom februara [[1945]]. [[Armijska grupa E]] konačno je uspela da privuče odgovarajuće snage za napad na mostobran. Ovim napadnom nameravala se ukloniti stalna operativna pretnja, i istovremeno stvoriti osnova za amibicioznu nemačku [[Operacija Frilingservahen marta 1945.|operaciju "Frilingservahen"]] u martu, kojom je nemačka Vrhovna komanda nameravala preokrenuti tok rata na istoku i jugoistoku. U ovom smislu, Virovitički mostobran predstavljao je istureni odbrambeni položaj snaga [[Crvena armija|Crvene armije]] u južnoj [[Mađarska|Mađarskoj]]. Za [[Operacija Werwolf (1945)|operaciju Vukodlak]] ({{jez-nem|Wehrwolf}}) [[Armijska grupa E]] uspela je da koncentriše 6 nemačkih divizija uz pet samostalnih bataljona, te elitnu formaciju [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], Prvu hrvatsku udarnu diviziju, uz 3 bojne 2. ustaškog stajaćeg zdruga. Operacija je počela [[6. 2.|6. februara]] [[1945]]. u rano jutro. Glavni pravac napada bio je od [[Našice|Našica]] preko [[Slatina (Podravina)|Podravske Slatine]] ka [[Virovitica|Virovitici]]. Na ovom pravcu komandu je imao štab [[91. korpus (Nemačka)|91. korpusa]]. Nastupanjem sa zapada prema [[Virovitica|Virovitici]] rukovodio je štab [[15. kozački konjički korpus (Nemačka)|15. kozačkog konjičkog korpusa]]. Postigavši iznenađenje u pogledu glavnog pravca napada, nemačke snage uspešno su napredovale. Suočen sa koncentričnim nastupanjem Nemaca, štab [[Treća armija JA|Treće armije JA]] bio je prinuđen da evakuiše [[Virovitica|Viroviticu]]. Odlučeno je da se [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus]] prebaci preko [[Drava|Drave]] u [[Mađarska|Mađarsku]], dok su [[Šesti slavonski korpus NOVJ|6]] i [[Deseti zagrebački korpus NOVJ|10.]] ostali da se bore u [[Slavonija|Slavoniji]]. Evakuacija [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpusa]] izvršena je tokom [[9. 2.|9. februara]] i tokom noći [[9. 2.|9]]/[[10. 2.|10. februara]]. Nemci su [[10. 2.|10. februara]] ušli u [[Viroviticu]], čime je Virovitički mostobran prestao da postoji. U nastavku operacija od [[16. 2.|16.]] do [[28. 2.|28. februara]] [[1945]]. Nemci su uspeli da ovladaju gradovima i da se probiju komunikacijama u Slavoniji, nastojeći da unište snage [[Šesti slavonski korpus NOVJ|6.]] i [[Deseti zagrebački korpus NOVJ|10. korpusa]]. Kako im to nije uspelo, nakon operacije povukli su snage iz središnjeg dela [[Slavonija|Slavonije]] i, pored učešća u ofanzivi na [[Drava|Dravi]], prvenstveno se koncentrisali na odbranu doline [[Sava|Save]]. Na mostobranu su za sve vreme njegovog postojanja vođene teške i uporne borbe uz obostrane velike žrtve. Od [[1. 1.|1. januara]] do [[10. 2.|10. februara]] [[1945]]. ukupni gubici [[Treća armija JA|Treće armije JA]] iznosili su 1.675 poginulih, 4.911 ranjenih i 1.241 nestalih boraca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/152.htm Sreta Savić: 51. VOJVOĐANSKA DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1974 - strana 99</ref> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, knjiga 2 (drugo prepravljeno i dopunjeno izdanje)] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1965 * Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ - Beograd, Vojno delo, 1959. * [https://www.znaci.org/00001/152.htm Sreta Savić: 51. VOJVOĐANSKA DIVIZIJA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1974 * [https://www.znaci.org/00001/67.htm Rade Bulat: DESETI "ZAGREBAČKI" KORPUS NOVJ], Globus, Zagreb / Vojnoizdavački zavod, Beograd 1985 * [https://www.znaci.org/00001/46.htm Jovan Kokot: DVANAESTA PROLETERSKA SLAVONSKA BRIGADA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1987 * [https://www.znaci.org/00001/101.htm Rade Roksandić, Zdravko B. Cvetković: 18. SLAVONSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1974 * [https://www.znaci.org/00001/132.htm MLADOST SLOBODI DAROVANA (PRVA VOJVOĐANSKA BRIGADA - SEĆANjA)], Institut za istoriju Novi Sad 1991 * [https://www.znaci.org/00001/72.htm Žarko Atanacković: DRUGA VOJVOĐANSKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1978 * [https://www.znaci.org/00001/70.htm Radovan Panić: TREĆA VOJVOĐANSKA NOU BRIGADA], Beograd 1980 == Reference == {{izvori}} == Povezano == * [[Operacija Vukodlak (1945)]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1945.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] nlm6ywlv0tdorunyxv1lhautksribg1 14 171945 42606016 42103941 2026-06-05T22:25:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] na [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42103941 wikitext text/x-wiki {{kat|Spisak borbi NOVJ u Slavoniji}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Historija Hrvatske]] bg7gc023x1g9eph05g6pemn9ptaeym4 14 171954 42606027 1566771 2026-06-05T22:26:27Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] na [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 1566771 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Slavonske brigade NOVJ| 01]] [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] m4nnn2bnkwxho13kfsuydequiyobwey 42606041 42606027 2026-06-05T22:27:58Z Aca 108187 Moving from [[Category:Slavonske brigade NOVJ]] to [[Category:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606041 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] pa8b3nj2af9eciwgo6am7smmfyb5e4b 0 172106 42606025 42183812 2026-06-05T22:25:55Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606025 wikitext text/x-wiki '''Operacija »Bijela«''' je bila ofanziva [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] kojom se pokušalo sprečiti formiranje [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]] u okolini sela [[Bijela]] području Slavonije. U toku formiranja [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske NOU brigade]] 10. oktobra 1942. godine, došlo je iznenadnog napada neprijateljskih snaga iz Daruvara i sa Bilo-gore.<ref>Arhiv CK SKJ, f. CK KPJ, reg. br. 1942/2829, Arhiv VII, f. NOP-a, k-14 reg. br. 11/1-24.</ref> Poslije završetka ofanzive na Bilo-gori, u kojoj je učestvovalo oko 10.000 neprijateljskih vojnika, podržanih artiljerijom i avionima, neprijatelj je odmah produžio sa ofanzivom »Bijela«, pravcem: selo [[Pakrani]] - selo [[Bijela]] da napadne partizanske snage u rejonu sela Gornji Borci - Zaile.<ref>Arhiv VII, f. NOP-a, k-1023, reg. br. 28/2, knj. 2, dok. br. 167, str. 160.</ref> Tad su partizanske snage (dijelovi 1. i 2. slavonskog partizanskog odreda) bile prikupljene i nalazile se u fazi formiranja 1. slavonske brigade.<ref name="Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA">[https://www.znaci.org/00001/46_6.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA]</ref> U operaciji »Bijela« neprijateljske snage sastojale su se od pet bojni sa oko 2.500 vojnika: 3 bojne 4. gorskog zdruga, 1 bataljon folksdojčera iz Bjelovara, 2 satnije koturaške bojne iz Koprivnice, podržani sa 8 tenkova i 4 aviona.<ref name="Arhiv VII 1023">Arhiv VII, f. NOP-a, k-1023, reg. br. 28/2; k-1426 reg. br. 23/1, Građa, knjiga II, dok. 67, str. 160.</ref> Borbu sa neprijateljskim snagama koje su nastupale iz [[Daruvar]]a, prihvatili su i vodili dijelovi 1. slavonskog partizanskog odreda, [[Krajiška proleterska četa]] i dijelovi novoformiranog bataljona 1. slavonske brigade koja je zatečena u procesu formiranja. Naročito žestoka borba vođena je u selima Pakrani, Bijela, Skupiduša i Rastik. U protivnapadima i jurišima na neprijatelja, posebno se istakla Krajiška proleterska četa, čiji su borci onesposobili neprijateljev [[tenk]]. Upornim i žilavim otporom partizanskih snaga 10. oktobra do 12 časova, zaustavljeno je napredovanje neprijateljskih snaga na liniji Gusti Rastik (kota 418), Skupiduša (k. 413) i kod sela Bijele. U nemogućnosti da produži svoja dejstva, neprijatelj se u popodnevnim časovima povukao u pravcu sela Markovac i Daruvar. Prilikom povlačenja spalio je sela Bijelu, Pakrane i Markovac i ubijao narod, pljačkao imovinu i dio ljudi odveo u koncentracione logore.<ref name="Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA"/> Iako formiran među prvim jedinicama brigade, 1. bataljon je zbog neizvjesne situacije na pravcu Bijela-Borki, upućen tek 10. oktobra u popodnevnim časovima preko Vranog kamena za Bilo-goru. Oko 16 časova 2. četa 1. bataljona, kao prethodnica, kojom je komandovao Jovo Adžija, izbila je na Vrani kamen (trig. 830) i presjekla kolonu 2. bojne 4. gorskog zdruga pod komandom satnika Taboršaka. Bojna se kretala u pravcu k. 639, Pagani vrh. U kratkoj i oštroj borbi, desetina Milutina Vukovića iz Turčević Polja zaplijenila je brdski [[top]] 65&nbsp;mm sa 36 granata. Teže je ranjen u ruku i desetar Milutin Vuković. Pošto je to bio prvi zaplijenjeni top u Slavoniji, njemu su se radovali svi [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] i narod s oslobođene teritorije Slavonije, a posebno borci 1. slavonske brigade. Dolaskom u Bilo-goru, 1. bataljon je naišao na teške posljedice neprijateljske ofanzive. Svuda je vladao pustoš. Ustaše su nemilosrdno uništavali civilno stanovništvo pod optužbom da su jataci i saradnici partizana. Ubijeno je 500 ljudi, žena i djece, a 3.000 je internirano u [[logor Jasenovac|koncentracioni logor Jasenovac]] bez povratka. Stradalo je pet sela naseljenih srpskim stanovništvom: Topolovica, Crmošnjak, Mali Grđevac, Mala i Velika Peratovica, Mala i Velika Dapčevica.<ref name="Arhiv VII 1023"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] qcgqkmr9wm36d5gr3s4rwn2g1vrsotg 42606032 42606025 2026-06-05T22:26:40Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606032 wikitext text/x-wiki '''Operacija »Bijela«''' je bila ofanziva [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] kojom se pokušalo sprečiti formiranje [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske brigade]] u okolini sela [[Bijela]] području Slavonije. U toku formiranja [[dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske NOU brigade]] 10. oktobra 1942. godine, došlo je iznenadnog napada neprijateljskih snaga iz Daruvara i sa Bilo-gore.<ref>Arhiv CK SKJ, f. CK KPJ, reg. br. 1942/2829, Arhiv VII, f. NOP-a, k-14 reg. br. 11/1-24.</ref> Poslije završetka ofanzive na Bilo-gori, u kojoj je učestvovalo oko 10.000 neprijateljskih vojnika, podržanih artiljerijom i avionima, neprijatelj je odmah produžio sa ofanzivom »Bijela«, pravcem: selo [[Pakrani]] - selo [[Bijela]] da napadne partizanske snage u rejonu sela Gornji Borci - Zaile.<ref>Arhiv VII, f. NOP-a, k-1023, reg. br. 28/2, knj. 2, dok. br. 167, str. 160.</ref> Tad su partizanske snage (dijelovi 1. i 2. slavonskog partizanskog odreda) bile prikupljene i nalazile se u fazi formiranja 1. slavonske brigade.<ref name="Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA">[https://www.znaci.org/00001/46_6.htm Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA]</ref> U operaciji »Bijela« neprijateljske snage sastojale su se od pet bojni sa oko 2.500 vojnika: 3 bojne 4. gorskog zdruga, 1 bataljon folksdojčera iz Bjelovara, 2 satnije koturaške bojne iz Koprivnice, podržani sa 8 tenkova i 4 aviona.<ref name="Arhiv VII 1023">Arhiv VII, f. NOP-a, k-1023, reg. br. 28/2; k-1426 reg. br. 23/1, Građa, knjiga II, dok. 67, str. 160.</ref> Borbu sa neprijateljskim snagama koje su nastupale iz [[Daruvar]]a, prihvatili su i vodili dijelovi 1. slavonskog partizanskog odreda, [[Krajiška proleterska četa]] i dijelovi novoformiranog bataljona 1. slavonske brigade koja je zatečena u procesu formiranja. Naročito žestoka borba vođena je u selima Pakrani, Bijela, Skupiduša i Rastik. U protivnapadima i jurišima na neprijatelja, posebno se istakla Krajiška proleterska četa, čiji su borci onesposobili neprijateljev [[tenk]]. Upornim i žilavim otporom partizanskih snaga 10. oktobra do 12 časova, zaustavljeno je napredovanje neprijateljskih snaga na liniji Gusti Rastik (kota 418), Skupiduša (k. 413) i kod sela Bijele. U nemogućnosti da produži svoja dejstva, neprijatelj se u popodnevnim časovima povukao u pravcu sela Markovac i Daruvar. Prilikom povlačenja spalio je sela Bijelu, Pakrane i Markovac i ubijao narod, pljačkao imovinu i dio ljudi odveo u koncentracione logore.<ref name="Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA"/> Iako formiran među prvim jedinicama brigade, 1. bataljon je zbog neizvjesne situacije na pravcu Bijela-Borki, upućen tek 10. oktobra u popodnevnim časovima preko Vranog kamena za Bilo-goru. Oko 16 časova 2. četa 1. bataljona, kao prethodnica, kojom je komandovao Jovo Adžija, izbila je na Vrani kamen (trig. 830) i presjekla kolonu 2. bojne 4. gorskog zdruga pod komandom satnika Taboršaka. Bojna se kretala u pravcu k. 639, Pagani vrh. U kratkoj i oštroj borbi, desetina Milutina Vukovića iz Turčević Polja zaplijenila je brdski [[top]] 65&nbsp;mm sa 36 granata. Teže je ranjen u ruku i desetar Milutin Vuković. Pošto je to bio prvi zaplijenjeni top u Slavoniji, njemu su se radovali svi [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] i narod s oslobođene teritorije Slavonije, a posebno borci 1. slavonske brigade. Dolaskom u Bilo-goru, 1. bataljon je naišao na teške posljedice neprijateljske ofanzive. Svuda je vladao pustoš. Ustaše su nemilosrdno uništavali civilno stanovništvo pod optužbom da su jataci i saradnici partizana. Ubijeno je 500 ljudi, žena i djece, a 3.000 je internirano u [[logor Jasenovac|koncentracioni logor Jasenovac]] bez povratka. Stradalo je pet sela naseljenih srpskim stanovništvom: Topolovica, Crmošnjak, Mali Grđevac, Mala i Velika Peratovica, Mala i Velika Dapčevica.<ref name="Arhiv VII 1023"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 4kpowiyszdov3i9b9p0tt9xcbenxf40 0 172109 42605848 42502575 2026-06-05T22:04:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605848 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''714. divizija/114. lovačka divizija''' |deo='''[[Wehrmacht|Vermaht]]''' |slika= |o slici=''114. lovačka divizija u Dalmaciji, septembar 1943''. |vreme=[[1. 5.|1. maj]] [[1941]]. |mesto=[[Prag]] |formacija=721. pešadijski puk<br />741. pešadijski puk<br />661 artiljerijski divizion<br />714. četa za vezu<br />714. inžinjerijska četa<br /> |jačina=7200 vojnika i oficira |komandant=general-major [[Fridrih Štal]] ({{jez-nem|Friedrich Stahl}}) |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Ustanak u Srbiji 1941.]]<br />[[Antipartizanska ofanziva u Srbiji (1942)]]<br />[[Bitka na Kozari|Bitka za Kozaru]]<br />[[Operacija Klašnice]]<br />[[Operacija Berta]]<br />[[Operacija Otto|Operacija Oto]]<br />[[Operacija Richard|Operacija Rihard]]<br />[[Operacija Ulrich|Operacija Ulrih]]<br />[[Operacija Pfingsten]]<br />[[Operacija Klara]]<br />[[Operacija Achse|Operacija Ahze]]<br />[[Operacija Leander]]<br />[[Bitka za Split 1943.|Operacija Gajzerih]]<br />[[Operacija Adler]]<br />[[Operacija Ziethen|Operacija "Citen"]]<br />[[Operacija Nibelungenfahrt|Operacija Nibelungenfart]]<br />[[Operacija Drežnica]] |odlikovanja= }} '''114. lovačka divizija''' je formirana [[1. 5.|1. maja]] [[1941]]. u [[Prag]]u od regruta 15. regrutnog talasa kao '''714. posadna divizija'''. S obzirom na njenu namenu, divizija je imala nekompletnu formaciju bez izviđačkog bataljona, sa redukovanim artiljerijskim i specijalističkim sastavima. Njeno transportovanje na teritoriju Srbije otpočelo je [[15. 5.|15. maja]] [[1941]]. Štab divizije bio je smešten u [[Topola|Topoli]], a zatim u [[Smederevo|Smederevu]]. Jedinice divizije bile su razmeštene u garnizone [[Umka]], [[Opština Mladenovac|Mladenovac]], [[Aranđelovac]], [[Opština Lazarevac|Lazarevac]], [[Topola]], [[Palanka]], [[Veliko Orašje]], [[Markovac (Čelinac)|Markovac]], [[Lapovo]], [[Ćuprija]], [[Paraćin]], [[Zaječar]] i [[Bor]]. Brojno stanje divizije u septembru 1941. je iznosilo: 188 oficira, 53 službenika, 990 podoficira i 5.827 vojnika. == Ratni put == Tokom ustanka u [[Srbija|Srbiji]] u drugoj polovini [[1941]]. divizija je bila angažovana u borbama protiv ustanika i u hapšenju talaca i provođenju mera odmazde. Tokom zime 1941/1942. učestvuje u borbama sa [[Suvoborski partizanski odred|Suvoborskim partizanskim odredom]], najjačom partizanskom formacijom koja je tada ostala u zapadnoj Srbiji.<ref>{{Cite book|title=Vojna enciklopedija|year=1975.|edition=2. izd. doštampano 1978.|volume=9|location=Beograd|pages=254}}</ref> Polovinom [[1942]]. divizija je zbog intenziviranja partizanskih dejstava prebačena u zapadnu Bosnu, gde je tokom juna i jula [[1942]]. učestvovala u ''operaciji čišćenja'' [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] i interniranja stanovništva na planini [[Kozara|Kozari]] (vidi [[Bitka na Kozari|Bitka za Kozaru]]). Tom prilikom bila je umešana u mnogobrojne slučajeve ubijanja zarobljenika i zverstava prema civilnom stanovništvu. {{izdvojeni citat|„U zoni 714. pješadijske divizije nalazi se 6-8.000 četnika, naoružanih puškama i nešto automatskog oružja. Diviziji su dosad pružili vrijedne usluge time što su branili svoju teritoriju od partizana i time oslobodili njemačke i trupe NDH za dejstvo na drugim sektorima. K tome obezbjeđuju i željeznicu i pribavljaju važna obavještenja njemačkim trupama.“<ref>NARA, T-314, Roll 566, 000357: Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj-„Veza sa neprijateljski orijentisanim krugovima u Srbiji“ (18. novembar 1942.).</ref>|Dopis štaba Komandanta njemačkih trupa u Hrvatskoj (18. novembar 1942).}} Tokom druge polovine [[1942]]. i prvih meseci [[1943]]. divizija je bila angažovana u mnogobrojnim borbama protiv partizana u zapadnoj Bosni. Zbog borbenih potreba divizija je tokom preformirana i formacijski popunjena ljudstvom i borbenom tehnikom do standardne formacije pešadijske divizije. Počev od [[1. 4.|1. aprila]] [[1943]]. divizija zvanično menja naziv u '''114. lovačku diviziju''' ({{jez-nem|114. Jäger-Division}}). Tada je imala oko 13.200 vojnika u sledećoj formaciji: 721. pešadijski puk<br />741. pešadijski puk<br />661 artiljerijski puk<br />114. izviđački bataljon ({{jez-nem|114. Aufklärung Abteilung}})<br />114. bataljon oklopnih lovaca ({{jez-nem|114. Panzerjäger Battalion}})<br />114. inžinjerijski bataljon<br />114. bataljon veze {{izdvojeni citat|114. divizija prebačena je na prostor Drniš - Knin - Gračac i njen glavni zadatak jeste da se brine o bezbednosti rudnika uglja kod Tuzle i boksita kod Mostara.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 25. avgusta 1943.}} Krajem avgusta 1943. divizija je vodila teške borbe sa partizanima u oblasti Bihaća, što se vidi iz njihovog izveštaja: {{izdvojeni citat|„114. lovačka divizija: trup za ometanje 114. bataljona za vezu, sa pridodatim dijelovima 114. protutenkovskog bataljona napadnut od strane jakog neprijatelja 28.8 13 [kilometara] jugoistočno od Bihaća. Po dosadašnjim izvještajima 19 mrtvih (od toga 1 oficir i 1 podoficir), 3 ranjenih, 19 nestalih; jedno radio-vozilo nestalo. Neprijatelj se nakratko povukao pred dijelovima 373. izviđačkog bataljona i 1. četom 114. pionirskog bataljona, da bi uskoro izvršio prepad na pionirsku četu koja je vršila akciju izvlačenja [poginulih]. Tek nakon ubacivanja dodatnih snaga (1 streljačka četa 721 [pješadijskog puka], dijelovi 114. izviđačog bataljona i jedan motorizovani bataljon), [četa] se uspjela odvojiti od neprijatelja. Dosadašnji gubici pionirske čete: 2 mrtva (oficiri), 19 ranjenih i 57 nestalih, 3 laka mitraljeza, 1 teški i jedan VW sa radio stanicom. Radi obezbijeđivanja ceste, u Bihać prebačena 13. četa 721. pješadijskog puka i dijelovi 114. izviđačog bataljona.“<ref>NARA, T-313, Roll 482, 000755: Dnevni izvještaj operativnog odjeljenja 2. oklopne armije za 29. august 1943.</ref>|Dnevni izvještaj operativnog odjeljenja 2. oklopne armije za 29. august 1943.}} Krajem avgusta [[1943]]. u sklopu [[operacija Achse|operacije "Ahze"]] ({{jez-nem|Achse}}) 114. lovačka divizija savladala je otpor [[Šesta lička divizija|6. ličke divizije]] i prodrla u severnu [[Dalmacija|Dalmaciju]] radi razoružanja italijanskih jedinica i kontrole ovog područja. Na ovom području divizija je učestvovala u borbama do početka decembra [[1943]]., kada je angažovana tokom [[operacija Ziethen|operacije "Citen"]] na pravcu [[Livno|Livna]], gde se u saradnji sa četnicima bori protiv partizana: {{izdvojeni citat|„114. Lovačka divizija: čišćenje prostora oko Vrlike u saradnji sa četnicima završeno; neprijatelj je izgubio 22 mrtva i 20 zarobljenih; zarobljen veliki plijen.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&broj=89&roll=331 NARA, T78, Roll 331, frame no. 6287993.] <br /> ({{jez-njem|"114. JG. DIV: SAEUBERUNG IN RAUMES VRLIKA IM ZUSAMMENWIRKEN MIT CETNIKS NACH WEITEREN 22 FEINDTOTEN U. 20 GEFANGENEN BEI EINBRINGUNG GROESSERER BEUTE ABGESCHLOSSEN."}})</ref>|Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 6. decembra 1943.}} Tokom januara 1944. učestvuje u [[Operacija Adler|operaciji "Adler"]] u Lici i Gorskom Kotaru, a zatim izlazi iz sastava [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] i prelazi pod komandu [[Armijska grupa C (Nemačka)|Armijske grupe "C"]] u čijem sastavu učestvuje u napadu na saveznički mostobran kod Ancija ({{jez-it|Anzio}}). U svom zaključnom izveštaju prilikom napuštanja područja [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] [[31. 1.|31. januara]], divizija je izvestila štab korpusa kako je tokom svojih borbi na teritoriji NDH imala ukupno 803 poginula vojnika, dok je gubitke nanete neprijatelju ocenila na 18.737 ljudi<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T314_560/1103.htm Ratni dnevnik 15. brdskog korpusa]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, NAW T314 roll 560, frame 1096</ref>. '''114. lovačka divizija''' uništena je aprila [[1945]]. na italijanskom frontu. == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=958 114. Jäger-Division], Axis History Factbook {{en}} [[Kategorija:Njemačke lovačke divizije]] [[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] k8w1eh76xtj0t0988cac0aubx3opgb5 0 172831 42605968 42604590 2026-06-05T22:16:36Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605968 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Desant 26. divizije na Korčulu''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Desant na Korčulu 1944.jpg |opis_slike = ''Jedinice NOVJ za vreme desanta na Korčulu 1944''. |datum = 22.-24. april [[1944]]. |mesto = [[Korčula]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|20px|desno]] Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] |strana1=<center>[[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|120px|c]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2=<center>[[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|120px|c]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]] |jedinice1 = delovi [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije NOVJ]] |jedinice2 = delovi [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije Vermahta]] |zapovednik1= komandant 26. divizije [[Božo Božović]] |zapovednik2= komandant 118. lovačke divizije general [[Jozef Kibler]] |snaga1 = 1.800 boraca |snaga2 = 1.600 boraca |gubici1 = nepoznati |gubici2 = oko 240 izbačenih iz stroja |gubici3= }} {{Portal NOB}} [[Desant]] [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije NOVJ]] 22-[[24. 4.|24. aprila]] [[1944]]. godine primer je uspešne primene partizanskog načina borbe na moru. Nemačka [[druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopna armija]] bila je prinuđena da drži brojne međusobno izolovane posade na jadranskim ostrvima radi zaštite plovnih puteva i sprečavanja operacija NOVJ i saveznika. Te nemačke posade predstavljale su privlačne mete za iznenadne prepade. Desant na Korčulu najuspešniji je prepad te vrste u kome su jedinice NOVJ uspele da zavaraju i iznenade neprijatelja, nanesu mu znatne gubitke, zaplene značajnu količinu ratnog materijala i po okončanju akcije bezbedno se vrate u baze. Ova akcija takođe imala je značaj revanša za težak poraz koji su te iste nemačke snage nanele 26. diviziji na [[Korčula|Korčuli]] tokom [[Operacija "Jesenji pljusak II"|operacije "Jesenji pljusak II" (Herbstgewitter II)]] 22.-26. decembra 1943. == Plan napada == Planom akcije predviđeno je da se tokom noći 22./23. aprila jedinice predviđene za akciju prebace brodovima sa [[Vis (otok)|Visa]] i pod zaštitom mraka neprimećene od neprijatelja iskrcaju na dva suprotna kraja ostrva, severnom i južnom. Nakon uništenja lokalnih neprijateljskih otpornih tačaka, obe grupe da usmere napredovanje prema središnjem neprijateljskom utvrđenom položaju u okolini mesta [[Blato]], koje dominira ostrvom. Obe grupe trebalo je da koncentričnim zajedničkim napadom likvidiraju ovo neprijateljsko glavno utvrđenje, a zatim da unište neprijateljske instalacije, prikupe plen i zarobljenike, i povuku se u baze. Da bi osigurao uspeh akcije, štab 26. divizije (komandant: pukovnik [[Božo Božović]]) planirao je da u toku 21. aprila izvede sa tri svoja [[bataljon]]a demonstrativni napad na nemačke položaje na [[Mljet]]u, sa ciljem da navede štab [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] da angažuje svoju pokretnu rezervu u tom pravcu, sprečavajući tako njeno angažovanje na Korčuli. == Suprotstavljene snage == Korčulu su branili delovi nemačke 118. nemačke lovačke divizije: 1. i 2. bataljon 750. puka, kao i dve baterije 668. artiljerijskog [[divizion]]a, ukupno oko 1600 vojnika. Za izvršenje desanta i likvidaciju neprijateljskih uporišta na zapadnoj polovini ostrva Korčule određene su sledeće jedinice [[Dvadeset šesta dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]]: [[Prva dalmatinska proleterska NOU brigada|1. dalmatinska brigada]], bez jednog bataljona, dva bataljona 11. i dva bataljona i minobacačka [[satnija|četa]] 12. dalmatinske brigade i jedna brdska baterija 75&nbsp;mm (četiri oruđa) – svega šest bataljona, jedna [[baterija]] i dve minobacačke čete, ukupno oko 1800 vojnika. Radi jednovremenog i obuhvatnog napada na neprijateljska uporišta u Blatu i Velaluci, jedinice su bile podeljene na dve napadne kolone, na južnu i severnu. Južnom kolonom komandovao je komandant 1. dalm. brigade [[Bogdan Stupar]], a severnom [[Borko Arsenić]], komandant 11. dalm. brigade. Štab 4. pomorskog obalskog sektora odredio je za prevoženje jedinica severne kolone šest transportnih brodova (motornih jedrenjaka), osam [[leut]]a i jedan sanitetski brod. Za neposredno obezbeđenje transportnog konvoja određena su dva naoružana broda (NB-3 i NG-4) Mornarice NOVJ. Komandant transporta bio je oficir mornarice kapetan Jože Vrtočnik. (Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU nrigada, Beograd 1986., str. 282-285.) == Tok akcije == [[File:Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944).jpg|thumb|Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944)]] Varka partizanskog štaba u potpunosti je uspela. Tokom noći 20./[[21. 4.|21. aprila]] dva bataljona [[Jedanaesta dalmatinska brigada|11. dalmatinske brigade]] i jedan [[bataljon]] [[prva dalmatinska proleterska udarna brigada|1. dalmatinske brigade]] prebačeni su sa [[Lastovo|Lastova]] na [[Mljet]], gde su izveli napad na nemački posadu od oko 200 vojnika. U noći između 21. i [[22. 4.|22. aprila]] štab nemačke 118. lovačke divizije poslao je svoju rezervu sa Pelješca u pomoć napadnutoj četi na Mljetu. U isto vreme dok su nemačka pojačanja putovala prema Mljetu, glavna partizanska operativna grupa prebacivala se sa Visa na Korčulu. Iskrcavanje jedinica završeno je do 5 časova 22. aprila. Južnu napadnu kolonu činili su 1. i 4. bataljon [[prva dalmatinska proleterska udarna brigada|1. dalmatinske brigade]], dva bataljona [[Jedanaesta dalmatinska brigada|11. dalmatinske brigade]] i brdska baterija 75&nbsp;mm, ukupno četiri bataljona. Severnu napadnu kolonu sačinjavali su: [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinska brigada]] bez dva bataljona i 4. bataljon [[prva dalmatinska proleterska udarna brigada|1. dalmatinske brigade]], ukupno tri bataljona. Napad je, zbog prikupljanja i koncentracije jedinica, umesto u 6:30, počeo sa izvesnim zakašnjenjem, u 8:00. Zahvaljujući [[magla|magli]], jedinice su uspele da se neopaženo privuku na jurišno odstojanje od neprijatelja, i prve otporne tačke osvojene su nakon prvog juriša. Tokom dana postignuti su planirani ciljevi: likvidirana je spoljna odbrana neprijateljskog uporišta Blato, osim [[kota|kote]] 181, zaplenjena je neprijateljska baterija i likvidirano neprijateljsko uporište u [[Vela Luka|Velaluci]]. U 23:00 otpočeo je koncentričan napad glavnih snaga obe kolone na uporište Blato. Manjim snagama blokirane su neprijateljske snage na istočnoj strani ostrva. Međutim, neprijatelj se uporno branio iz dobro utvrđenog uporišta, zaštićen sistemom bunkera i minskih polja sa organizovanom mitraljeskom i artiljerijskom vatrom. Naročito su bile dobro utvrđene kote Sv. Vito i Gospe od zdravlja. Nemci su nastojali upornom odbranom da odbiju napade i što duže se održe nadajući se u dolazak pojačanja. Tokom noći svi napadi bili su odbijeni. Odlučujući napad pokrenut je [[23. 4.|23. aprila]] u 11:00 pre podne. Dalmatinske jedinice nastupale su metodično, artiljerijskom i [[minobacač]]kom vatrom iz prve linije pružajući podršku pešadiji i uništavajući neprijateljska uporišta. Poslednji otpor Nemaca slomljen je oko četiri sata posle podne. Tokom sledećeg dana i noći jedinice [[26. dalmatinska divizija|26. divizije]] evakusale su zarobljenike i plen i prebacile se nazad na Vis. == Rezultat akcije == [[File:Nemački zarobljenici sa Mljeta i Korčule 1944.jpg|thumb|Nemački zarobljenici sa Mljeta i Korčule spremaju se za deportaciju u zarobljenički logor na otoku Biševu kod Visa, april 1944.]] [[File:Zarobljena njemačka zastava nakon desanta na Korčulu, Vis, 1944. godine.jpg|thumb|Zarobljena njemačka zastava nakon desanta na Korčulu, otok Vis, 1944. godine]] Jedinice 26. divizije demonstrirale su neprijatelju sposobnost da unište bilo koju njegovu pojedinačnu otpornu tačku na [[Jadran]]u i time ga prisilile na stratešku defanzivu, još veće masiranje trupa i intenzivnije odbrambeno angažovanje. Uspeh akcije bio je značajan: Na Korčuli je neprijatelj imao 297 mrtvih i 439 zarobljenih vojnika, oficira i podoficira. Zaplenjene su četiri haubice 75&nbsp;mm, četiri protivtenkovska topa, 10 [[teški mitraljez|teških mitraljeza]], 26 [[šarac]]a, pet minobacača 81&nbsp;mm, pet lakih bacača i veliki broj pešadijskog naoružanja. Pored toga, u diverziji na Mljetu Nemci su imali 96 poginulih i 46 zarobljenih<ref>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 283-284</ref>. U borbi za neprijateljsko uporište Blato [[prva dalmatinska proleterska udarna brigada|1. dalmatinska brigada]], pored ostalih gubitaka, izgubila je komandanta 2. bataljona '''Marka Lagatora'''. O njegovoj pogibiji komandant brigade u svom izveštaju kaže: "Marko je poginuo herojskom smrću vodeći svoj bataljon u juriš."<ref>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 283</ref> Takođe su poginuli zamenik političkog komesara bataljona Ivan Pivac i zamenik komandanta bataljona kapetan kraljevske jugoslovenske vojske '''Mile Marković'''. Jedinice koje su učestvovale u akciji pohvaljene se naredbom vrhovnog komandanta [[Josip Broz Tito|maršala Tita]] od [[28. 4.|28. aprila]] [[1944]]. Saveznički Komandant Sredozemlja general [[Henry Maitland Wilson|Henri Meitlend Vilson]] (Henry Maitland Wilson) uputio je povodom ove akcije maršalu Titu sledeću depešu: {{izdvojeni citat|Veoma cenim rad vaše vojske u napadu na [[Mljet]] i [[Korčula|Korčulu]]. Bio bih Vam zahvalan da isporučite komandirima i borcima moju čestitku za njihovu uspešnu borbu. M. Vilson <ref>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 285</ref>}} Tokom sledećih meseci [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] izvela je sličan prepad na [[Šolta|Šoltu]] i [[Hvar (ostrvo)|Hvar]] i dva prepada na [[Brač]] i veći broj manjih akcija, samostalno ili u saradnji sa savezničkim [[komandos]]ima i mornaricom. == Literatura == * Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 26 * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * Slavko Družijanić, Jedanaesta dalmatinska (biokovska) brigada, Split 1987. * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm" Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/herbstgewitter-1943/ Operacija "Jesenji pljusak II"] {{en}} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=960/ 118. lovačka divizija Vermahta] {{en}} == Reference == {{izvori|2}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Korčula, desant}} [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 6j096is2yy492bnvgyzcb8nxdhd9fd1 14 173742 42605796 42604769 2026-06-05T21:46:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605796 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]] luer2d5roa9fxw1rv3w2c6ed81bj7dz 0 173755 42606083 42444004 2026-06-05T22:42:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606083 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime = Miroslav Trifunović | slika = Trifunovic-portret.jpg | širina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = 1894 | mjesto_rođenja = [[Krаgujevac]], [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = 13. maj {{death year and age|1945|1894}} | vjernost = {{flagcountry|KJUG}}<br />[[JVUO]] (od 1941) | čin = brigadni general }} '''Miroslav Trifunović''' (''Dronja''; [[1894]] — [[1945]]) je bio general u vojsci [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i četnički komandant Srbije u [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenskoj vojsci u Otadžbini]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. Borio se u [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|sadejstvu sa Nemcima]] i [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|kvislinškom vladom]] protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|jugoslovenskih partizana]]. == Predratna biografija == Rođen je u [[Kragujevac|Kragujevcu]] [[1894]]. godine. U [[Prvi svjetski rat|Prvom svetskom ratu]] se kao omladinac borio na položajima oko [[Kajmakčalan]]a i posle rata je odlikovan ordenom Karađorđeve zvezde sa mačevima. Vojnu akademiju je završio u [[Beograd]]u [[1925]]. U čin brigadnog generala unapređen [[1938]]. godine. Završio je i generalštabnu pripremu. Prije rata radio jedno vrijeme i na Vojnoj akademiji kao predavač. Držao je predmete "Taktika" i "Pešadijska obuka". Napisao nekoliko značajnih knjiga o pješadijskom načinu ratovanja. Pred početak rata odlikovan je Karađorđevom zvezdom sa mačevima II stepena. == Drugi svetski rat == U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]], bio je intendantski komandant u 3. armiji pod komandom generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Po zauzeću [[Skoplje|Skoplja]], povlači se pravcem Niša, a po kapitulaciji krio se u oblasti Toplice. === Komandant četnika u Srbiji === U leto [[1941]]. Trifunović se stavlja pod komandu pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] i dobija zadatak da organizuje prostor Srbije. Nakon naimenovanja Draže Mihailovića za armijskog generala, general Trifunović dobija direktivu da uspostavi organizaciji [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] na prostoru [[Trstenik]]a i [[Vrnjačka Banja|Vrnjačke Banje]]. Po organizaciji prvih korpusa, general Trifunović je postavljen za delegata Štaba Draže Mihailovića u [[Srbija|Srbiji]] [[oktobar|oktobra]] [[1942]]. i istovremeno je naimenovan za komandanta Srbije sa ovlašćenjem da rešava pitanje svih korpusa. Na dužnosti komandanta Srbije koristio je sledeća konspiratvna imena: Tajfun, Asen, Čika Marko, Blac, Doktor Onja, Ditrih, Titanik i Hans, prilikom slanja šifrovanih radio-poruka. Za vreme boravka Vrhovne Komande u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] u leto 1942. general Trifunović je uspeo da organizuje 35 korpusa i 4 velike grupe korpusa koje su se tada nalazile u Srbiji. [[Legalizovani četnici|Legalizovao se kod kvislinške vlade]] Milana Nedića još početkom 1942. i ostao je legalizovan sve do partizanskog proboja u Srbiju.{{fact}} U petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u okupiranoj Srbiji, koji je 19. marta 1943. godine poslao Komandi Jugoistoka, njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji [[Paul Bader]] pominje da je prethodnog dana u okolini [[Trstenik]]a izvršena vojno-policijska operacija manjeg obima, zajedno sa [[Bugari|bugarskim]] trupama, a protiv Trifunovićevog štaba: {{izdvojeni citat|Poduhvat izvršen 18. 3. protiv DM-ovog područnog komandanta Srbije, Trifunovića, severno od [[Trstenik]]a, uz učešće nemačkih trupa i policije, kao i bugarskih snaga, nije doveo do očekivanog uspeha. Zaključni sud nije još moguć.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 186.</ref>}} Krajem [[1943]]. dobio je široka oblašćenja od Draže Mihailovića. Protiv njega su Nemci [[jul]]a [[1943]]. preduzeli operacije "Heinrich" i "[[Operacija Hajka|Trajbjagd]]", koje su bile usko povezane sa [[Operacija Schwarz|operacijom "Schwarz"]] u Crnoj Gori. Namera je bila da se general Trifunović i čitav njegov štab zarobe.{{fact}} === Bitka za Srbiju === {{main|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|Bitka za Srbiju 1944.}} Po naređenju Draže Mihailovića su u toku aprila i maja 1944. godine je održan niz sastanaka između četničkog komandanta Srbije generala Trifunovića, [[Živko Topalović|Živka Topalovića]] i [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], s jedne strane, i gestapovca Rudolfa Šterkera, [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]] i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ilije Mihailovića, s druge strane, u selima [[Vranići]], [[Trbušane]] i [[Brđane]] na kojim je došlo do sporazuma o vođenju zajedničkih operacija protiv partizana i liferovanju oružja četnicima od strane Nemaca.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> U jednom njemačkom dokumentu, datiranom 11. aprila 1944, ukazuje se na razgovor između generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] i specijalnog izaslanika njemačkog Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok [[Herman Nojbaher|Hermana Nojbahera]].<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> U dokumentu se navodi: {{izdvojeni citat|Trifunović [DM-ov kdt Srbije] stavio Neubacheru do znanja da se DM mora udružiti s Nijemcima. On tvrdi da bi DM, u slučaju sklapanja sporazuma, mogao glatko mobilisati 50.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=462&roll=256 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-501, rolna 256, snimci 000458-9.] <br/> ({{jez-njem|"Ihm, Neubacher, sei durch Trifunovic (nächster Mitarbeiter DM's.) nahegebracht worden, dass DM. mit den Deutschen zusammengehen müsse. Er habe behauptet, dass bei einer zu Stande kommenden Vereinbarung, DM in der Lage sei, gegen Kommunisten glatt 50 000 Mann zu mobilisieren."}})</ref>|Vojni zapovjednik Jugoistoka (Razgovor Felber-Neubacher, 11. april 1944.)}} U toku partizanskih [[Bitka za Srbiju 1944.|borbi za oslobođenje Srbije]], general Trifunović je [[17. 5.|17. maja]] [[1944]]. učestvovao na sastanku sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]], šefom fašističke organizacije [[Zbor]], i njegovim sekretarom [[Boško Kostić|Boškom Kostićem]], u blizini [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tada je napravljen sporazum za formiranje zajedničkog ''nacionalnog fronta'' u Srbiji radi borbe protiv partizana na njemačkoj strani. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 380.</ref> Kao rezultat pregovora Trifunovića i Ljotića, trebao je da usledi sastanak između Mihailovića i Ljotića, ali do njega nikad nije došlo. Na završnim pregovorima sa ljotićevcima, Miroslav Trifunović je izdejstvovao da se [[Srpska državna straža]] i [[Srpska granična straža]] transformišu u [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SDK) za borbu protiv partizana. Početkom septembra na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, najpre u Beogradu 2. septembra 1944, potom u Pranjanima pokraj Čačka, doneta je odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 396-397.</ref> U dogovoru sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Mihailovićevim komandantom Srbije, jedinice Srpske državne straže (SDS) i Srpske granične straže (SGS) [[6. oktobra]] [[1944]]. okupile su se u [[Jagodina|Jagodini]]. Tu je od tih jedinica formiran [[Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Ove formacije od 6. septembra 1944. nalaze se pod komandom štaba komandanta Srbije, generala Trifunovića. Reagujući na samoinicijativni napad lokalnih četnika na nemačke vojnike u [[Svilajnac|Svilajncu]], general Miroslav Trifunović, u svojstvu komandanta JVuO na području Srbije, 11. septembra izdao je naređenje u kome se zabranjuje „do daljeg naređenja Vrhovne komande, bilo kakva akcija protiv bilo koga sem protiv komunista. Za neizvršenje ovog naređenja, bez prekog suda, s pozivom na ovo naređenje, streljati svakog, ponavljam streljati svakog“.<ref name="yuhistorija.com"/> === Povlačenje u Bosnu === {{main|Operacija Zeleni put I|Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Bosanska golgota|Bitka na Zelengori}} Zajedno sa Nemcima general Miroslav Trifunović se povlačio sa četničkim snagama iz Srbije u Bosnu.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> U vrijeme [[Bitka za Srbiju|završnih operacija za oslobođenje Srbije]], zabilježeni su primjeri boravka visokih oficira JVuO u gradovima pod kontrolom Njemaca. Tako se i štab generala Trifunovića početkom oktobra 1944. nalazio se u [[Vrnjačka Banja|Vrnjačkoj Banji]], u prometnom naselju u kome su bili stacionirani Nijemci i kroz koji su prolazile njemačke trupe. Početkom novembra, štab generala Trifunovića nalazio se u Sjenici, gdje su tada boravile znatne njemačke snage.<ref name="yuhistorija.com"/> Tokom novembra [[1944]]. trupe generala Trifunovića učestvuju u [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Pravac proboja četničke glavnine išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka [[Bosna|Bosni]], uz učestale sukobe sa NOVJ i gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[11. novembra]] Komanda Grupe armija »E« izveštava da se general Miroslav Trifunović s 18.000 četnika kreće u pravcu Foče štiteći bokove njemačkim trupama.<ref>AVII, NAV, f. 311, r. 184, s. 501.</ref> {{izdvojeni citat|Trifunović sa oko 18.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=507&rec=311&roll=184 NARA, T311, Roll 184, frame no. 000501.] <br/> ({{jez-njem|"Trifunovic mit ca. 18000 Cetniks des Racic und Keserovic gleichlaufend mit dt. Bewegungen im Raum Prijepolje Marschrichtung Foca. Anfangs Teilnahme an Kampfhandlungen auf deutscher Seite (Flankenschutz). Neuerdings nur Mitläufer. Eindruck: Solange gleichlaufende Interessen im allgemeinen Ruhe. Wenn erfolgversprechend, Überfälle gegen deutsche Wehrmacht, besonders Splittergruppen, unbedingt zu erwarten."}})</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944. godine}} Takođe, njemački izvori navode da je u tom periodu došlo i do neuspješnih pregovora između generala Trifunovića i [[Albanci|albanskog]] [[Kvislinzi|kvislinškog]] vođe [[Džafer Deva|Džafera Deve]] o bezbjednom prolasku četničkih trupa: {{izdvojeni citat|Pregovori generala Trifunovića sa Džaferom Devom (šef Kosova, Albanac) u cilju prolaska četnika kroz Albaniju, osujećeni. Iskrcane jedinice u Splitu i Dubrovniku, nasuprot očekivanjima četnika, nisu nikakve čisto anglo-američke jedinice. Stoga se Trifunović odlučio da drži svoje jedinice u senci nemačkog Vermahta i naredio je potčinjenim četnicima (oko nekih 30.000 ljudi) da odmaršuju u pravcu Čajniča (32 km sz. od Pljevalja — (izvori vodeći četnici).<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_166.pdf Izveštaj Komande 34. armijskog korpusa od 2. novembra 1944. Komandi Grupe armija »E« o osujećenju pokušaja prolaska četnika iz Srbije kroz Albaniju prema Grčkoj i njihovim sadašnjim pokretima u pravcu Čajniča]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=15&rec=314&roll=850 NARA, T314, Roll 850, frame no. 000009.]</ref>|Dnevno izvješće 34. armijskog korpusa za Armijsku grupu »E« (2.11.44)}} U strogo povjerljivom izvještaju upućenom 5. novembra 1944. Borbenoj grupi »Bemer« od strane obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa E|Armijske grupe »E«]], konstatovano je da se sa četnicima vode pregovori o nastavku saradnje: {{izdvojeni citat|Pošto nemačka Vrhovna komanda sa opunomoćenicima DM već pregovara, molimo da se generalu Trifunoviću predoči da sačeka uputstva od svog pretpostavljenog starešine. Utvrđivanje neke neutralne zone ist. od Sokolca ne može se dovesti u sklad sa nemačkim planovima. Ostali predlozi DM već su dostavljeni. U držanju nemačkog Vermahta, koje je ranije utvrđeno, prema četnicima ništa se nije promenilo. Nemački Vermaht ima nameru da zadovolji potrebe četnika u što većoj meri uzimajući u obzir i pružanje materijalne pomoći.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Izvod iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine]</ref>}} Operativno odjeljenje Grupe armija »E« iz [[Sarajevo|Sarajeva]] šalje 26. decembra 1944. naređenje 963. brigadi [[Wehrmacht]]a da se potčini 5. SS brdskom armijskom korpusu, kako bi u saradnji sa četnicima pod komandom generala Trifunovića zauzela položaje na [[Drina (rijeka)|Drini]], a sve u cilju sprječavanja prodora snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|963. tvrđ. brigada krenuće preko Vlasenice i Drinjače u Zvornik sa zadatkom da na odseku Drinjača — Zvornik posedne i drži zapadnu obalu Drine. Zadatak izvršiti uz korišćenje i saradnju četničkih odreda generala Trifunovića, angažovanih u rejonu sev.-ist. od Rogatice. Po dolasku na odsek Drinjača — Zvornik, u prvo vreme biće u pogledu snabdevanja i taktički potčinjena 5. SS-brd. arm. korpusu.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 4: Dokumenti Nemačkog rajha 1944—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1979, Prilog br. 2, str. 1203.</ref>}} Krajem decembra [[1944]]. general Miroslav Trifunović došao je u Mihailovićev štab u Bosni i u njemu je ostao do kraja. [[Živorad Božić]], divizijski general, komandant pozadine Vrhovne komande JVuO, javlja u depeši od 25. decembra 1944. o dobijanju municije od njemačkih jedinica. Poslove oko ovoga obavio je, sa odobrenjem Draže Mihailovića, četnički obavještajac Ratimir Pavlović preko pukovnika [[Gojko Borota|Gojka Borote]], komandanta Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Naš jedan vešt čovek uspeo je da omogući municiju za srbijanske snage pod đeneralom Trifunovićem, koje su već stigle u dolamu Spreče. Treba da nađete veštog čoveka da ga pošaljete u Doboj pa da dobije veću količinu pešačke municije za našu pušku i municije za teški bacač. Tu municiju bi dovukli kod vas na Ozren u Boljaniće. Od nje bi nešto pešačke municije dali Ozrencima, a ostalu čuvali za srbijanske jedinice po rasporedu koji vam ja budem poslao, jer su oni u dosadašnjim borbama već skoro ostali bez municije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} [[24. januar]]a [[1945]]. godine, general Trifunović je tražio upravo od pukovnika Borote (pseudonim »Maus«) da Nijemci dostave četnicima [[Plamenobacač|bacače plamena]]: {{izdvojeni citat|Vidite sa Nemcima da li bi mogli da nas snabdu sa bacačima plamena. Ovo bi nam bilo jako korisno u borbi protivu komunista. Za celu moju komandu uputio bih kod Nemaca u Sarajevu jednog višeg oficira za vezu te da se odkloni da svaka jedinica radi za sebe.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>|General Miroslav Trifunović}} General Miroslav Trifunović će nastaviti da održava kontakte sa okupacionim snagama i tokom narednih mjeseci, prevashodno s ciljem dobivanja municije za nastavak borbe protiv jedinicâ [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]]: {{izdvojeni citat|D.M. se sa svojim štabom premjestio na prostor 7 km si. od Podnovlja, navodno u cilju prebacivanja na prostor z. od Šamca i uspostavljanju kontakta sa četničkim snagama u širem rejonu Brčkog. Trifunović opet izrazio spremnost za zajedničku borbu nakon isporuke dovoljne količine municije. Četnici sa Ozrena i Rudanke su pokazali istu spremnost za borbu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=78&roll=476&broj=905 NARA, T78, Roll 476, frame no. 6459039.] <br/> ({{jez-njem|"D. M. MIT HAUPTSTAB IN GEGEND 7 NO PODNOVLJE VERLEGT, HAT ANGEBL. ABSICHT, IN RAUM W SAMAC UEBERZUWECHSELN U. ANSCHLUSZ[sic!] AN CETNIKS IM GROSZRAUM W BRCKO ZU NEHMEN. TRIFUNOVIC ERKLAERTE ERNEUT BEREITWILLIGKEIT GEMEINSAMEN KAMPFES NACH ZUFUEHRUNG AUSREICHENDER MUNITION. GLEICHE KAMPFBEREITSCHAFT BEI CETNIKS RAUM OZREN U. RUDANKA."}})</ref>|Večernji izvještaj Ic HgE za 17. mart 1945.}} Na [[Beogradski proces|posleratnom procesu]] svedok Vojislav Marković je svedočio o zajedničkom maršu četnika i Nemaca: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general Trifunović. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje"/> Poginuo je u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]] protiv [[JNA|Jugoslovenske armije]] [[13. 5.|13. maja]] [[1945]]. godine. Porazom na Zelengori četnička vojska je prestala da postoji. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] {{Lifetime|1894|1945|Trifunović, Miroslav}} [[Kategorija:Biografije, Kragujevac]] [[Kategorija:Generali Vojske Kraljevine Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Solunski borci]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] ki036gtl3cafozn4a5ghj5ndo9xl435 0 173758 42605926 42604537 2026-06-05T22:05:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605926 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Operacija "Citen"''' ({{jez-nem|Ziethen}}) |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Livno 1943.jpg |opis_slike = [[Livno]] 1943. godine. |datum = decembar [[1943]]. |mesto= [[Livno]] i Južna Bosna |uzrok= |teritorija= |rezultat= Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Ustaška vojnica<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|40px]] [[Četnici]] |jedinice1 = [[Treća dalmatinska brigada]]<br />[[Četvrta dalmatinska brigada]]<br />[[Peta dalmatinska brigada]]<br />[[Šesta dalmatinska brigada]]<br />[[Osma dalmatinska brigada]]<br />[[Deseta dalmatinska brigada]]<br />[[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]]<br />[[Druga krajiška brigada]]<br /> [[Druga lička brigada]]<br />[[Sedma krajiška brigada]] |jedinice2 = [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačka divizija]]<br />[[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačka divizija]]<br />delovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]]<br />1. puk "Brandenburg"<br />[[v. ustaški stajaći zdrug|5. ustaški zdrug]]<br />[[Dinarska četnička divizija|Dinarska divizija JVuO]] |zapovednik1= '''[[Pavle Ilić Veljko]]''', komandant [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa NOVJ]]<br />'''[[Sreten Žujović Crni]]''', delegat Vrhovnog štaba NOVJ |zapovednik2= General pešadije '''Ernst fon Lejzer''' ({{jez-nem|Ernst von Leyser}}), komandant [[Petnaesti brdski korpus (Nemački)|XV brdskog korpusa]]<br />Obergrupenfirer '''Artur Fleps''' ({{jez-nem|Obergruppenführer Arthur Phleps}}), komandant [[Peti SS brdski korpus (Nemački)|V SS brdskog korpusa]] |snaga1 = 10.000 boraca |snaga2 = 21.000 boraca |gubici1 = oko 1100 izbačenih iz stroja |gubici2 = oko 700 izbačenih iz stroja |gubici3 = }} '''Operacija Citen''' (njem. ''Ziethen'') je bila združena operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], [[ustaše|ustaša]] i [[četnici|četnika]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Dalmaciji i jugozapadnoj Bosni. Kapitulacija [[Italija|Italije]] [[8. 9.|8. septembra]] [[1943]]. otvorila je nove i neslućene perspektive rata na Balkanu. Iako su Nemci koncentrisali znatne snage, ipak je NOVJ duže vremena zadržala u svojim rukama neke ključne strateške položaje: velika ostrva, [[Pelješac]], Podbiokovlje, obalu ispod [[Velebit]]a, kao i važne položaje u jadranskom zaleđu. Ovo je otvaralo mogućnost neposredne veze između [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i Saveznika u južnoj [[Italija|Italiji]]. Međutim, za ostvarivanje ove saradnje nisu još bile donete političke odluke i organizacione mere. Prvih nedelja se korišćenjem ove veze bavio jedan broj entuzijasta, i to sa znatnim uspehom. Ova veza je za Nemce predstavljala opasnu pretnju. Stoga su oni pokrenuli opsežne operacije protiv pozicija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na [[Jadran]]u i veza sa zaleđem. '''Operacija "Citen"''' decembra [[1943]]. jedna je od niza operacija koje je u decembru 1943. sinhrono preduzela nemačka [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] sa ciljem saniranja krize i sistematskog poboljšanja svojih pozicija na zapadnom [[Balkan]]u. Cilj ove operacije je ovladavanje zaleđem srednje [[Dalmacija|Dalmacije]], a posebno Livanjskim Poljem kao ključnim položajem. Operacija je izvedena u tesnoj saradnji i uz pomoć trupa [[5. SS brdski armijski korpus|5. SS korpusa]] i [[15. brdski korpus (Nemački)|15. brdskog korpusa]]. Ovi korpusi formirali su četiri motorizovane grupacije ojačane oklopnim delovima radi brzog i energičnog koncentričnog prodora u dubinu teritorije koju je kontrolisala [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Ove četiri napadne kolone konvergirale su ka [[Livno|Livnu]] kao primarnom cilju operacije. Teritoriju srednje Dalmacije i njeno zaleđe kontrolisao je [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]], s naređenjem da je aktivno brani. Operacija je počela [[4. 12.|4. decembra]] [[1943]]. opštim napadom na svim pravcima. Usled organizacionih propusta, Nemci su relativno lako rešili osnovni zadatak i zauzeli [[Livno]] [[6. 12.|6. decembra]] u popodnevnim časovima. Usled značaja ove oblasti za obe strane, [[Vrhovni štab NOVJ]] odmah je reagovao slanjem delova [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] radi protivnapada i ponovnog zaposedanja [[Livna]]. Bezuspešni protivnapadi delova [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] i [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] trajali su do [[19. 12.|19. decembra]], nakon čega je [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] bio prinuđen da odustane od posedanji ove oblasti i time odustane od stvaranja trajne slobodne teritorije u ovoj fazi rata. == Pozadina == {{main|Kapitulacija Italije}} === Situacija iz nemačkog ugla === [[Datoteka:Kapitulacija Italije i ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1943.png|minijatura|Kapitulacija Italije i ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-18, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|thumb|Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji 1943 (na staklima rupe od metaka).]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1719-28, Balkan, Schützenpanzer, Straßensperren.jpg|minijatura|Barikade na putevima, Jugoslavija 23. septembar 1943.]] Nakon kapitulacije [[Italija|Italije]] septembra [[1943]]. i napredovanja Saveznika u južnoj [[Italija|Italiji]] situacija na zapadnom Balkanu postala je za [[Nemačka|Nemačku]] kritična. Uprkos energičnim merama i dovođenju štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]], [[Treći SS oklopni korpus|Trećeg SS oklopnog korpusa]] sa [[istočni front (Drugi svetski rat)|istočnog fronta]] i jedanaest novih divizija u kratkom vremenu, zapadna obala [[Jadransko more|Jadrana]] početkom novembra [[1943]]. bila je još uvek širom otvorena za eventualno iskrcavanje Saveznika. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je držala u svojim rukama glavna jadranska ostrva, obalu i gradove ispod [[Velebit]]a, [[Trogir]], [[Podgora (Dalmacija)|Podgoru]] i [[Pelješac]]. U pozadini srednjedalmatinske obale ležala je široka slobodna teritorija u kojoj se kao ključni strateški čvor isticalo Livanjsko polje. Ono je, s jedne strane, prikupljalo komunikacije koje izvode sa jadranske obale, a sa druge je širilo veze: # na jednu stranu prema velikoj teritoriji kontrolisanoj od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u zapadnoj [[Bosna|Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] # na drugu stranu prema veoma velikoj teritoriji kontrolisanoj od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koja se prostirala od reke [[Sava|Save]] kod [[Brčko]]g do [[Nikšić]]a i [[Prokletije|Prokletija]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Vrhovna komanda Vermahta je veoma ozbiljno shvatila situaciju. Krupnim snagama Armijske grupe "B" na komunikacijama u zaleđu Tršćanskog i Kvarnerskog zaliva (takozvana [[Romelova ofanziva]], ili [[Operacija "Provala oblaka"]] ({{jez-nem|Wolkenbruch}})) i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] u oblasti Zagreba i Karlovca tokom septembra i oktobra ponovo je uspostavljena kontrola nad unutrašnjim prstenom odbrane Balkana. Za to vreme periferne snage [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] pokušavale su na širokom području zakrpiti bar neke otvorene rupe. Početkom novembra situacija je po Nemce i dalje bila teška i zahtevala je prelazak u novu fazu što je pre moguće. {{izdvojeni citat|Borbene akcije, koje su se otuda razvile '''izgubile su karakter gerilskog rata'''. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice.<ref name="Balkanu 1 1943">Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943., Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XII, knj. 3</ref>}} {{izdvojeni citat|Prema tome, nepravilno bi bilo da se i dalje govori o "gerilstvu" ili da se suzbijanje bandi smatra kao policijska stvar. '''Radi se o tome da se uoči da je neprijatelj stao nogom na Balkan''' i da ga treba uništiti pre nego što će veći deo trupa biti prisiljen da krene u odbranu obale.<ref name="Balkanu 1 1943"/>}} Ofanziva sastavljena od niza sinhronih i povezanih operacija na širokom području od Banije do Prijepolja koja je trebala da iz osnova izmeni situaciju na ratištu Jugoistoka organizovana je za početak decembra. Jedan od prioriteta bilo je prekidanje neposrednog kontakta Saveznika i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na Jadranu. Otvor prema Jadranu gde je na samoj obali već bila u toku [[operacija "Jesenji pljusak"]] ({{jez-nem|Herbstgewitter}})) napadnut je po dubini operacijom "Citen" ({{jez-nem|Ziethen}})). === Strateška situacija iz ugla NOVJ === [[Datoteka:Bela krajina.jpg|mini|Partizanska diverzija na mostu Otavec, [[Bela krajina]], [[Slovenija]], septembar 1943.]] [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je došla do značajne količine vojne opreme. Pored toga, došlo je do masovnog priliva dobrovoljaca. Iskusne jedinice, koje su bile borbeno izvežbane i očvrsle u prethodnim teškim borbama u ovom periodu popunjene su velikim brojem dobrovoljaca bez borbenog iskustva, a formirane su i brojne nove jedinice. Obuka komandnog kadra, učvršćivanje jedinica i ovladavanje vojnom veštinom biće u narednom periodu krupan zadatak sa ovu naglo omasovljenu vojsku. Partizanski rukovodioci uviđali su da im neposredna veza sa Saveznicima na Jadranu pruža perspektivu sistematskog obezbeđenja svojih potreba za oružjem i opremom sa dalekosežnim vojnim i političkim implikacijama. Postojali su i izvesni politički rizici od takvog vezivanja, ali oni su u tom trenutku izgledali sekundarno. Da bi se iskoristile ove mogućnosti, bilo je neophodno da sa zadrže i odbrane položaji na obali, kao i strateška saobraćajna čvorišta u zaleđu. [[Livno]] je među njima bilo najznačajnije. === Strateška situacija iz ugla Saveznika === Tek što su uspostavljeni prvi kontakti i dobijene prve informacije, a znatno pre donošenja bilo kakvih ozbiljnih odluka, pred Saveznicima se iznenada otvorila mogućnost da preko NOVJ prodru duboko na Balkan sa mogućnošću ugrožavanja nemačkih pozicija u srednjoj Evropi. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1721-04, Jugoslawien, Gebirgsjäger bei Fluss-Überquerung.jpg|minijatura|Prelazak nemačkih trupa preko srušenog mosta, decembar 1943.]] U ovom periodu ozvaničene su i intenzivirane veze Saveznika sa NOVJ. [[16. 9.|16. septembra]] [[1943]]. u [[Vrhovni štab NOVJ]] stigao je brigadir [[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]], šef zvanične Savezničke vojne misije. On je odmah sa velikim entuzijazmom pristupio razradi ideje što šireg korišćenja jadranske veze između Saveznika i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U tom cilju tokom novembra [[1943]]. prešao je put od [[Drvar]]a do [[Korčula|Korčule]]. Nezavisno od njega na eksploataciji jadranske veze radio je američki major Luis Hjuot ({{jez-engl|Louis Huot}})), iz obaveštajne službe OSS, koji je, u velikoj meri ličnom inicijativom, već organizovao prevoz znatnih količina oružja iz južne [[Italija|Italije]]. Oba aktera na živopisan način opisala su ove poduhvate u svojim knjigama: Meklejn u svojoj knjizi {{jez-engl|"Eastern approaches"}}, a Hjuot u knjizi {{jez-engl|"Guns for Tito"}}. Tako su se na različitim nivoima u Savezničkoj i partizanskoj hijerarhiji pokrenule aktivnosti vođene vizijom o snažnoj, moderno opremljenoj partizanskoj vojsci redovno snabdevanoj potrebnim materijalom od strane Saveznika preko Jadrana, i dalje u unutrašnjost. Saveznici su videli šansu da za relativno malu korličinu ratne opreme isoporučenu preko Jadrana dobiju za uzvrat mnogo glavobolje zadate Nemcima. Iza ovih akcija međutim još nisu stajale neophodne političke odluke i vojni operativni planovi - sve je bila sopstvena inicijativa i improvizacija entuzijasta na raznim nivoima. Sa strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], [[Josip Broz Tito|Tito]] je bez većeg kolebanja doneo odluku da prihvati širenje veza i saradnje. Na strani saveznika, odgovarajuća odluka doneta je krajem novembra na [[Teheranska konferencija|Teheranskoj konferenciji]]. Međutim, nedovoljno brzo - uskoro će nemačka ofanziva staviti tačku na ove planove. Oni će biti realizovani tokom narednih meseci putem vazdušnog transporta, u mnogo skromnijem obimu nego što je to bilo moguće oktobra [[1943]]. === Operativna situacija === {{main|Operacija Jesenji pljusak}} [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.]] Područje od [[Livno|Livna]] do [[Korčula|Korčule]] i [[Vis]]a po vertikali, i od [[Zrmanja|Zrmanje]] do [[Neretva|Neretve]] po horizontali bilo je u rukama novoformiranog [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa NOVJ]], koji je u svom sastavu imao četiri divizije: [[Deveta dalmatinska divizija|9.]], [[Devetnaesta dalmatinska divizija|19.]], [[Dvadeseta dalmatinska divizija|20.]] i [[26. dalmatinska divizija|26.]] Nemci su se probili komunikacijom Imotski - Lovreč - Sinj i pokušavali su da je posednu i utvrde, ali je situacija bila dinamična i nedefinisana - ona strana koja izvrši koncentraciju, ostvarivala je prolaz. Po liniji Jadranske obale tokom oktobra i u prvoj polovini novembra tekla je [[operacija "Jesenji pljusak"]]. Nemci su [[19. 11.|19. novembra]] zauzeli [[Podgora (Dalmacija)|Podgoru]] i do 22. novembra Pelješac, ali je štab [[Osmi korpus NOVJ|Osmog korpusa]] razmatrao mogućnost protivnapada. Zahvaljujući znatno većoj mobilnosti trupa, Nemci su ih preduhitrili. == Angažovane snage == Štab [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]] raspolagao je za ovu operaciju glavninom [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114.]] i [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] i 1. pukom "Brandenburg", a angažovali su pod svojom komandom još [[v. ustaški stajaći zdrug|5. ustaški zdrug]] (tzv. "[[Crna legija|Crnu legiju]]", odnosno "Bobanovce") i delove [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]]. Ukupno brojno stanje angažovanih jedinica iznosila je oko 21.000 ljudi. U prvoj fazi operacije pod udarom se našlo šest brigada [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]] ([[Treća dalmatinska brigada|treća]], [[Četvrta dalmatinska brigada|Četvrta]], [[Peta dalmatinska brigada|Peta]], [[Šesta dalmatinska brigada|Šesta]], [[Osma dalmatinska brigada|Osma]] i [[Deseta dalmatinska brigada]]), dok su kasnije angažovane još četiri brigade: [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska]], [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treća krajiška]], [[Druga lička proleterska udarna brigada|Druga lička]] i [[Sedma krajiška udarna brigada|Sedma krajiška brigada]]. Ukupna brojnost trupa NOVJ angažovanih u operaciji iznosila je oko 10.000 boraca. == Plan operacije == Štab [[Petnaesti brdski korpus (Nemački)|XV brdskog korpusa]] izradio je sledeći plan operacije: primenom bočnog manevra motorizovanih i oklopnih snaga sa pravca [[Knin]]a i upotrebom drugih snaga s linije [[Sinj]] – [[Imotski]] izbiti na prostoriju [[Tomislavgrad]] – [[Livno]], gde razbiti [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]], a zatim demonstrativno produžiti nadiranje ka [[Kupres]]u i [[Bugojno|Bugojnu]]. U tu svrhu određene su snage i napadni pravci: # istočna grupa – oko dva bataljona iz [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] i tri bataljona 5. ustaškog zdruga – napada pravcem [[Posušje]] – [[Tomislavgrad]]; # južna (grupa "Hindelang" – ({{jez-nem|Hindelang}})) – oko hiljadu vojnika iz sastava [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] – napada pravcem Studenci – Aržano – Tomislavgrad; # srednja (grupa "Šoh" – ({{jez-nem|Schoch}})) – delovi 741. puka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]], bataljon iz [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]] i delovi domobranskog 15. pešadijskog puka – napada pravcem Sinj – Vaganj – Livno; # severna (grupa "Berger" – ({{jez-nem|Berger}})) – delovi 721. puka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]], delovi puka "Brandenburg" i oko 600 četnika – napada pravcem [[Knin]] – [[Bosansko Grahovo]] – [[Livno]]. Trebalo je da operacija počne 4. decembra, istovremeno sa operacijama u [[Kordun]]u, [[Banija|Baniji]], ([[Operacija Panter|Operacija "Panter"]]) istočnoj [[Bosna|Bosni]] i [[Sandžak]]u ([[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Operacija "Kugelblic"]]). Primarni cilj operacije bilo je Livno sa okolnim otpornim tačkama. Nakon zauzimanja [[Livno|Livna]], trebalo je da snage XV korpusa vrše pritisak prema Bugojnu, dok su snage V SS korpusa trebale biti izvučene radi drugih zadataka. {{izdvojeni citat|V i XV brd. AK u tesnom sadejstvu nastupaju borbenim grupama na Livno radi razbijanja neprijateljskih snaga. XV brd. AK nakon toga vrši demonstrativni napad od '''Livna''' prema '''Bugojnu''', radi vezivanja snaga 1 bosanskog korpusa.<ref>Zapovest komande 5. SS-brdskog korpusa od 2. decembra 1943. za operaciju "Citen" https://www.znaci.org/00001/4_12_3_168.htm</ref>}} Jedinice 8. korpusa bile su raspoređene na sledeći način: 9. divizija je sa dve brigade branila pravac Posušje – Tomislavgrad. 19. divizija je sa dve brigade branila pravac Studenci – Aržano – Livno. 20 divizija (dve brigade) i Dinarski NOP odred raspoređeni su na južnim padinama Dinare, prema Sinju i Vrlici, a Grahovsko-peuljski NOP odred u rejonu Derala zatvara pravac Knin – Bosansko Grahovo. == Tok operacije == === Početak napada === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-18, Jugoslawien, Soldaten mit MG 42 im Schnee.jpg|minijatura|Nemački okupatori u borbi sa partizanima u Jugoslaviji, decembar 1943.]] Nemački štabovi ostvarili su potrebnu nadmoć u ljudstvu i tehnici na napadnim pravcima. Međutim, plan operacije je predviđao savladavanje pod borbom velike distance po teškom terenu. Naročito je dug bio napadni pravac severne grupe "Berger". Stoga su pre formalnog početka operacije snage XV brdskog korpusa preduzeli ograničeni napad radi poboljšanja polazne pozicije. Utvrdivši da se na pravcu [[Knin]] - [[Bosansko Grahovo]] nalaze samo slabe snage Grahovsko-Peuljskog odreda, 1. puk "Brandenburg" je uz pomoć četnika 1. decembra izveo iznenadni ispad, odbacio Grahovsko-Peuljski odred i 2. decembra ušao u Bosansko Grahovo. Štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] reagovao je naređenjem [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. diviziji]] da na ovaj pravac uputi [[Peta dalmatinska brigada|5.]], a zatim i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigadu]]. [[4. 12.|4. decembra]] ujutro otpočeo je napad istočne, srednje i južne grupe. Istočna grupa, iz Posušja, iskorišćujući manevar tenkova i podršku artiljerije, savladala je uzastopni otpor i odbila protivnapade rezervi 3. brigade i delova 4. brigade i prodrla do linije Vojkovići – Mesihovina. Južna grupa, u pokretu iz Studenaca, zadržana je na liniji Orlovača – Stražbenica od dva bataljona 4. brigade. Obuhvatajući desno krilo odbrane, nemački tenkovi su preko Gornje Tijarice prodrli u [[Aržano]] i zatim produžili dejstvo ka Koritu, gde su iznenadili prištapske delove 4. brigade. Pošto je, zbog ovog brzog prodora, odbrana njenih delova na pravcu Studenci – Aržano postala necelishodna, 4. brigada se povukla ka Prisoju. Upoznat s nemačkim napadom, Vrhovni štab je naredio Štabu [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] da zadrži neprijatelja na liiji Mokronoge – Karlov Han i spreči mu prodor ka Šujici, i obavestio ga da će na pravac Tomislavgrad – Šujica,, radi ojačanja odbrane, uputiti 1, i 3. brigadu 1. proleterske divizije. Štab korpusa je rešio da sa [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizijom]] [[4. 12.|4. decembra]] uveče izvrši protivnapad i odbaci neprijatelja na oba pravca njegovog prodora. Zbog nepostojanja veze sa Štabom [[Četvrta dalmatinska brigada|4. brigade]], protivnapad nije izveden, pa je [[Treća dalmatinska brigada|3. brigada]] dobila zadatak da se povuče i u rejonu Mokronoga zatvori pravac [[Tomislavgrad]] – [[Šujica]]. Istovremeno su u rejon Prisoja upućeni slušaoci Škole gađanja iz [[Livno|Livna]], da sa delovima [[Četvrta dalmatinska brigada|4. brigade]] zatvore pravce Karlov Han – [[Livno]] i Karlov Han – [[Tomislavgrad]]. Južna grupa je potisla slušaoce Škole gadanja i delove 4. brigade iz rejona Prisoja i skrenula ka [[Tomislavgrad]]u. Najvažniji uspeh ostvarila je Istočna grupa uspevši da napadom iz Mesihovine 5. decembra ujutru izbije u Tomislavgrad i pred Mokronoge, gde je zaustavljena odbranom [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|3. dalmatinske brigade]]. === Prodor grupe "Sever" === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0046-37, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|minijatura|Selo spaljeno od Nemaca]] Štab 19. divizije, ustanovivši u Bosanskom Grahovu relativno slabe snage Nemaca i četnika, odlučio je da ih sa svoje dve brigade napadne i povrati Bosansko Grahovo. Napad je planiran za noć 5/6. decembra. Međutim, po padu mraka 5. decembra u Bosansko Grahovo ušao je u koloni od oko 300 vozila 721. lovački puk ojačan formacijom tenkova. Usled nepostojanja savremenih sredstava veze, štab [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] nije stekao pravu sliku o ovoj promeni situacije, niti je bio u mogućnosti da efikasno preusmeri jedinice. [[Peta dalmatinska brigada|5.]] i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigada]] krenule su u izvođenje napada prema planu, ali nisu ostvarile uspeh. Nakon cele noći borbe u mestu, nemačka grupa "Berger" izvršila je koncentraciju i [[6. 12.|6. decembra]] u zoru krenula je u napad u pravcu [[Livno|Livna]]. Budući u plitkoj ofanzivnoj formaciji, umesto da budu raspoređene po dubini na pravcu prema [[Livno|Livnu]], snage [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] nisu uspele da pruže efikasan otpor. Dva bataljona 6. brigade koja su se našla na pravcu nemačkog napada pružala su otpor do 10 sati pre podne, kad su odbačeni sa komunikacije, i nemačka kolona je nastavila nastupanje prema [[Livno|Livnu]] ne nailazeći na otpor nakon toga. Kurir 6. brigade koji je trebalo da odnese obaveštenje o nemačkom prodoru u [[Livno]], zbog hladnoće nije uspeo da upali motor i bio je ubijen od Nemaca, tako da jedinice u [[Livno|Livnu]] nisu bile obaveštene o nemačkom nastupanju. === Zarobljavanje avijatičara NOVJ u Livnu === Štab [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] blagovremeno je uočio pogoršanje situacije u oblasti [[Tomislavgrad]]a i tokom [[5. 12.|5. decembra]] evakuisao je iz [[Livno|Livna]] sve pozadinske jedinice i ustanove. Međutim, u [[Livno|Livnu]] je bila smeštena i [[Prva vazduhoplovna baza NOVJ]]. Baza nije bila potčinjena [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusu]], nego direktno [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu NOVJ]]. Štab korpusa nije se smatrao nadležnim da izda Bazi odgovarajuća naređenja o evakuaciji, očekujući reakciju Vrhovnog štaba. Do toga međutim nije došlo. Osoblje Baze nije smelo da izvrši evakuaciju na svoju ruku, bez odgovarajućeg naređenja. Tako je u trenutku upada nemačke motorizovane kolone u [[Livno]], [[6. 12.|6. decembra]] posle podne, [[Prva vazduhoplovna baza NOVJ|Prva vazduhoplovna baza]] bila jedina formacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u ispražnjenom [[Livno|Livnu]]. Ulazak Nemaca samo je uvećao njihovu konfuziju. Neki su zapalili avion F. L. 3 koji se nalazio u [[Livno|Livnu]] i pokušavali da unište ostalu opremu da ne bi pala Nemcima u ruke, drugi su prihvatili borbu, treći su pokušavali da se izvuku. Znatan deo ih je zarobljen. {{izdvojeni citat|Povlačilo se je kako je ko znao, uglavnom u pravcu brda iznad Livna. U stvari neprijatelj nas je iznenadio. Nemci i četnici obučeni u nemačka odela prebacili su se sa nekoliko kamiona do crkve Gorica i sa te strane neprijateljska pešadija vršila je napad u cilju opkoljavanja, a uz bubnjarsku vatru svih oružja iz tenkova ... Tom prilikom zarobljeni su sledeći drugovi:<br /> ''kapetan Kulušić Krunoslav,<br /> p. poručnik Bukovac Đemil,<br /> p. poručnik Tabaković Viktor,<br /> st. vodnik Kažinić Đemil,<br /> st. vodnik Kežman Josip,<br /> desetar Grgić Juraj,<br /> ing. Šteiner Oto,<br /> kapetan Bukalov Svetozar,<br /> zam. intendanta Denić Ivica,<br /> borac Krizman Radovan. Ne zna se za: narednika Pedišića Vladu, ing. Ungara Rudolfa, intendanta Milorada Milovanovića-Grčkog. Borac Krizman po njegovom pričanju pobegao je iz zarobljeništva, te je izjavio da su drugovi koji su došli sa (avionom) Do.17 na licu mesta streljani, a ostale navodno da su odveli u varoš.''<ref>Izveštaj komandanta Prve vazduhoplovne baze NOVJ Mile Pavičića od 11. decembra 1943.</ref>}} Prema kasnijem izveštaju, od 70 boraca Prve vazduhoplovne baze 23 je izgubljeno. Osim njih, poginulo je i nekoliko pozadinskih radnika i nekoliko članova Okružnog komiteta Komunističke partije za [[Livno]]. === Učešće četnika === {{main|Kolaboracija četnika}} Grupa "Berger" tokom nastupanja blisko je sarađivala sa jedinicama četničke [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]]. Prilikom prodora motorizovanom kolonom od [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] prema [[Livno|Livnu]], iskoristila je nekoliko stotina četnika kao desantnu pešadiju na oklopnim vozilima. O ovome je vojvoda [[Momčilo Đujić]] posao u svom izveštaju [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Prilikom upada u [[Livno]] je, po [[Momčilo Đujić|Đujiću]], {{izdvojeni citat|... nastao strahoviti krkljanac... u kojem su Nemci imali 7 mrtvih i 50 ranjenih, jedan od naših bio je ranjen. Naši su upali u štab prve vazd. baze Titove i zaklali 7 avijatičara, a zarobili su 170 crvenih i sve poklali... Partizani su ostavili 2400 na terenu ranjenih i mrtvih prebrojanih i 1100 živih zarobljeno...<ref>Vojni arhiv, 279, 9/1, d. 12414</ref>}} Đujić je u izveštajima generalu Mihailoviću redovno preuveličavao cifre, tako da podatke treba uzeti sa rezervom. === Protivnapad NOVJ === Prodorom u [[Livno]] i [[Tomislavgrad]] nemačke snage su za dva dana sa uspehom okončale prvu etapu operacije. Vrhovni štab [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bio je međutim veoma nezadovoljan ovakvim razvojem situacije i naredio je organizovanje protivnapada i ponovno zaposedanje [[Livno|Livna]] i [[Tomislavgrad]]a. Kada su iz [[Bugojno|Bugojna]] u rejon Šujice pristigle [[Prva proleterska udarna brigada|1.]] i [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. brigada]] [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]], štabovi [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] i [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]], prema direktivi Vrhovnog štaba, izvršili su pregrupisavanje snaga. Prva proleterska brigada je zatvorila pravac [[Tomislavgrad]] – Šujica, a 3. krajiška brigada pravac [[Livno]] – Šujica. [[Treća dalmatinska brigada|Treća brigada]] [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] povučena je severno od komunikacije [[Livno]] – Šujica, a 4. brigada je upućena da zatvori pravac [[Livno]] – [[Glamoč]]. Štabovi [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske]] i [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] doneli su odluku da napadnu neprijateljske snage u [[Livno|Livnu]] i [[Tomislavgrad]]u i oba ova mesta zauzmu pre nego ih neprijatelj solidno organizuje za odbranu. Posadu [[Tomislavgrad]]a i okolnih sela napali su četiri bataljona [[Prva proleterska udarna brigada|1. proleterske brigade]], noću [[8. 12.|8]]/[[9. 12.|9. decembra]], i uspeli da ovladaju Eminovim Selom, Blažujem, Podgajem i Kolom. [[Tomislavgrad]] nisu zauzeli, jer je branilac pružio žilav otpor. Sledeće noći je usledio napad [[Treća dalmatinska brigada|3. dalmatinske]] i [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške brigade]] na [[Livno]] koji je bio zadržan na samoj ivici grada, pa su se obe brigade izjutra povukle na polazne položaje. Medutim, deo nemačkih snaga, prodirući iz [[Livno|Livna]] ka Šujici, ovladao je Borovom Glavom i 12.. decembra, sa pristiglim ojačanjem, uporno produžio nastupanje, odbacio delove [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške brigade]] i zauzeo Šujicu. ==== Smena rukovodstva 8. korpusa i plan napada ==== Dana [[12. 12.|12. decembra]] u štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]] stigao je delegat Vrhovnog štaba [[Sreten Žujović]], smenio kompletan štab korpusa i preuzeo rukovođenje operacijom. Posle savetovanja sa štabovima [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigade]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] (prebačene iz rejona [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] u Glamočko polje) odlučio je da noću [[15. 12.|15]]/[[16. 12.|16. decembra]] sa tri brigade napadne nemačke snage u Livnu, uz istovremeno dejstvo 20. divizije na nemačke obezbeđujuće delove duž komunikacije [[Sinj]] – Prolog; kao i uz dejstvo [[Peta dalmatinska brigada NOVJ|5. brigade]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] na četnike u rejonu [[Strmica (Knin)|Strmice]] i [[Golubić]]a. Vrhovni štab je naredio [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskom korpusu]] da prikupi jače snage i. u skladu sa planiranim napadom [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]], preduzme ofanzivna dejstva i uvođenjem jakih rezervi produži dejstvo ka [[Livno|Livnu]] i [[Tomislavgrad]]u. U tom cilju je 2. lička iz rejona [[Travnik]]a upućena ka Donjem Malovanu, a od Štaba [[Deseta krajiška divizija NOVJ|10. krajiške divizije]] se zahtevalo da svoju [[Sedma krajiška udarna brigada|7. krajišku brigadu]] pomeri iz rejona [[Prozor]]a ka Ravnom. Napad na nemačke snage u širem rejonu Šujice predviđen je za noć 16/[[17. 12.|17. decembra]]. Ovaj plan bio je nerealan i preambiciozan, kako zbog nedovoljnosti angažovanih snaga, tako i zbog teških terenskih i vremenskih uslova koji su iscrpljivali ljudstvo i otežavali planiranje i sinhronizaciju dejstava. Savo Trikić iz [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške]] prisetio se jednog detalja: {{izdvojeni citat|Popodne 10. decembra 3. bataljon je dobio zadatak da posjedne položaje Ivovik (k. 1421) i da zatvori pravac prema Livnu, Zagoričanima i Šujici. Da se borci ne bi posmrzavali naređeno je da se svi uhvate u kolo i da igraju. Niko nije ostao izvan kola, osim onih koji su bili u patrolama i na straži, a i oni su se često smjenjivali. Bile su organizovane grupe koje su strogo pazile da neko od drugova ili drugarica ne sjedne, ne legne ili da mirno stoji.}}<ref>Savo Trikić: Treća krajiška proleterska brigada, Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987</ref> ==== Tok protivnapada ==== Dok su se jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskog]] i [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] pripremale za napad, nemački obezbeđujući delovi svakodnevno su vršili ispade u zahvatu komunikacija koje vode od Livna i Tomislavgrada ka Šujici. Tako su [[15. 12.|15. decembra]], neposredno pred napad delova [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] na grad, preduzeli veći ispad iz [[Livno|Livna]] protiv [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|3.]] i [[Četvrta dalmatinska brigada NOVJ|4.]] brigade [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]]. Obe ove brigade su odbile nemački ispad, a zatim su, sa [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigadom]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] (privučenom u rejon Potočana), izvršile napad koji međutim nije uspeo zbog jakih snaga i žilavog otpora neprijatelja. Štab [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] je bio uveren da je nemački ispad, preduzet pre napada na Livno, bio razlog što mesto nije zauzeto, pa je naredio da se napad obnovi istim snagama. Ponovljeni napad izvršen. je noću [[17. 12.|17]]/[[18. 12.|18. decembra]], ali nejednovremeno: [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigada]] je napadala iz rejona Golubnjače duž druma ka Livnu; 3. brigada pravcem Mrđanovac – Bašajkovac – [[Livno]]; [[Četvrta dalmatinska brigada NOVJ|4. brigada]] pravcem Suhača – [[Livno]]. [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|Treća brigada]] i delovi [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigade]] zaustavljeni su žestokom vatrom na samoj ivici grada, a jedan bataljon 4. brigade, koji je bio zauzeo nekoliko zgrada, odbačen je protivnapadom nemačkih delova. Najzad su se, [[18. 12.|18. decembra]] izjutra, snage 9. i [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] povukle na polazne položaje, ne izvršivši zadatak, pre svega, zbog nadmoći, žilavog otpora i dobro organizovane odbrane nemačkih jedinica.<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1963</ref> Iako je [[20. dalmatinska divizija NOVJ|20. divizija]], sadejstvujući napadu na [[Livno]], presekla na [[Dinara|Dinari]] komunikaciju [[Sinj]] – [[Prolog]], ipak nije uspela da slomi otpor nemačkih posada u [[Prolog]]u, Bilom Brigu i Vagnju. Peta brigada 19. divizije proterala je četnike iz [[Strmica (Knin)|Strmice]] i [[Golubić]]a, ali, kada je sa pravca [[Knin]]a pristigao jedan bataljon nemačkog 741. puka 114. divizije, ona se povukla ka [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. Štab 1. proleterske divizije ubrzano se pripremao da, zatvarajući pravce od [[Tomislavgrad]]a i [[Livno|Livna]], koncentričnim napadom, uništi neprijateljske snage u širem rejonu [[Šujica|Šujice]], pa je četiri brigade grupisao u dve napadne kolone. Istočna kolona ([[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterska]] i [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. krajiška brigada]]) dobila je zadatak da iz rejona Donje Vukovsko – Ravno napadne bok i pozadinu nemačkih snaga na liniji Galičić – Šujica – Stržanj, isturajući bočno obezbeđenje prema [[Tomislavgrad]]u i na Borovoj glavi prema [[Livno|Livnu]]. Zapadna kolona (3. krajiška i 2. lička brigada) trebalo je da s linije istočne padine Kruga – Donji Malovan napadne u pravcu Šujice. Međutim, [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. brigada]] je zadocnila jer nije pravovremeno primila zapovest za napad; a [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterska]] brigada je morala da upotrebi dva bataljona za bočno obezbeđenje sa pravca Tomislavgrada. Kad je napad otpočeo, ispoljile su se i druge teškoće: zakasnila je jedna kolona [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterske brigade]]; oštra zima je ometala rad automatskih oružja. Sve je to uslovilo da napad već od samog početka nije imao dobre izglede na uspeh. Dva bataljona [[Druga lička brigada NOVJ|2. ličke brigade]] i jedan [[Treća krajiška brigada NOVJ|3. krajiške]] iz sastava zapadne kolone i dva bataljona 1. proleterske brigade iz istočne kolone prodrli su do Šujice, ali nisu mogli da savladaju žilavu odbranu nemačke posade, koja ih je protivnapadom odbacila. [[17. 12.|17. decembra]] izjutra, jedna nemačka kolona iznenadnim udarom prodrla je iz Tomislavgrada ka Šujici. Štab [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskog korpusa]] nije odobrio da se obnovi napad noću [[17. 12.|17]]/[[18. 12.|18. decembra]] i odlučio je da obustavi bezizgledne napade. Prva proleterska i 7. krajiška brigada povučene su da zatvore pravce od [[Tomislavgrad]]a i Šujice ka Ravnom i [[Kupres]]u, a 3. krajiška i [[Druga lička brigada NOVJ|2. lička brigada]] da brane pravac [[Šujica]] – [[Kupres]]. Zbog zamorenosti, 3. krajiška brigada je već 19. decembra izvučena u rejon [[Bugojno|Bugojna]]. Nemačke snage su sutradan napale na pravcima Šujica – [[Kupres]] i [[Tomislavgrad]] – Ravno. [[Druga lička brigada NOVJ|Druga lička brigada]] je uspela da u rejonu Donjeg Malovana, u oštroj borbi, zaustavi nemačke snage sa pravca Šujice, a delovi [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterske]] i [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. brigade]] takođe su sprečili prodor snaga sa pravca [[Tomislavgrad]]a. Obe zadržane nemačke kolone povukle su se kasnije u Šujicu. Prvih dana januara nemačka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizija]] je preko [[Sinj]]a i [[Knin]]a upućena prema Lici i Hrvatskom primorju, a zatim u [[Italija|Italiju]] radi učešća u napadu na mostobran kod Ancija. Delovi [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] bili su nešto ranije upućeni preko Imotskog ka obali između [[Makarska|Makarske]] i [[Omiš]]a i radi predstojećeg desanta na ostrva. U [[Livno|Livnu]], Šujici i [[Tomislavgrad]]u zadržani su puk "Brandenburg", 5. ustaški zdrug i manje domobranske snage. Nemačka komanda je, zadovoljna postignutim rezultatom, nastavila ubrzano svoje ofanzivne planove na drugim područjima. Tako je završena operacija "Citen". == Rezultati operacije == Nemci su uspehom ove operacije povećali dubinu odbrane obalskog pojasa. Međutim, njihove procene gubitaka nanesenih protivniku znatno su skromnije od onih koje je izneo vojvoda [[Momčilo Đujić|Đujić]]: {{izdvojeni citat|Neprijatelj: 349 izbrojanih mrtvih, 14 zarobljenih, 45 prebeglih. Stvarni gubici bili su daleko veći. ''Zaplenjeno je: 204 puške, 12 puškomitraljeza, 17 mitraljeza. Sopstveni gubici: 16 mrtvih, 83 ranjena.''<ref>Izveštaj operativnog odeljenja XV brdskog armijskog korpusa od 12. decembra 1943. Komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka) oklopne armije|2. oklopne armije]] o operaciji "Citen", Vojni arhiv, NAV-T-315, r. 193, s. 7453855 - 6</ref>}} Izveštaji jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prikazuju nešto drugačiju sliku. Tako, na primer, za 6. dalmatinsku brigadu piše: {{izdvojeni citat|Prema izveštajima štabova bataljona, brigada je u ovim borbama ubila oko 50 nemačkih vojnika i veći broj ranila. Gubici brigade su bili: 45 poginulih, 61 ranjen.<ref>Danilo Damjanović: Šesta dalmatinska brigada, str. 52</ref>}} Ovaj poraz i poraz u [[operacija Herbstgewitter|operaciji "Herbstgeviter II"]] krajem decembra [[1943]]. kad su izgubili [[Korčula|Korčulu]], presekao je u začetku planove [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] o eventualnom držanju fronta i držanju u svojim rukama stalne teritorije uz pomoć savezničkog snabdevanja. Materijalna podrška saveznika redukovana je na neizvesnu pomoć dopremanu avionima i na komplikovan i neizvesan sistem distribucije zaliha dopremljenih brodovima na [[Vis]]. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kao celina vratio se na partizanski način ratovanja. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Borbe za Livno 1942.]] * [[Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7514 Operacija "Citen" - Axis History] {{en}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/ziethen-1943/ Operacija "Citen" - vojska.net] {{en}} * [https://www.znaci.org/00001/0001_04.htm F. Meklejn: Rat na Balkanu (detalj)] * [https://www.znaci.org/00001/0001_05.htm F. Meklejn: Rat na Balkanu (detalj)] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Operacija Ziethen}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] sq60plyyp8baqlm3t2004lm7kl03s9l 42605972 42605926 2026-06-05T22:16:48Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605972 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Operacija "Citen"''' ({{jez-nem|Ziethen}}) |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Livno 1943.jpg |opis_slike = [[Livno]] 1943. godine. |datum = decembar [[1943]]. |mesto= [[Livno]] i Južna Bosna |uzrok= |teritorija= |rezultat= Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Ustaška vojnica<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|40px]] [[Četnici]] |jedinice1 = [[Treća dalmatinska brigada]]<br />[[Četvrta dalmatinska brigada]]<br />[[Peta dalmatinska brigada]]<br />[[Šesta dalmatinska brigada]]<br />[[Osma dalmatinska brigada]]<br />[[Deseta dalmatinska brigada]]<br />[[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]]<br />[[Druga krajiška brigada]]<br /> [[Druga lička brigada]]<br />[[Sedma krajiška brigada]] |jedinice2 = [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačka divizija]]<br />[[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačka divizija]]<br />delovi [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]]<br />1. puk "Brandenburg"<br />[[v. ustaški stajaći zdrug|5. ustaški zdrug]]<br />[[Dinarska četnička divizija|Dinarska divizija JVuO]] |zapovednik1= '''[[Pavle Ilić Veljko]]''', komandant [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa NOVJ]]<br />'''[[Sreten Žujović Crni]]''', delegat Vrhovnog štaba NOVJ |zapovednik2= General pešadije '''Ernst fon Lejzer''' ({{jez-nem|Ernst von Leyser}}), komandant [[Petnaesti brdski korpus (Nemački)|XV brdskog korpusa]]<br />Obergrupenfirer '''Artur Fleps''' ({{jez-nem|Obergruppenführer Arthur Phleps}}), komandant [[Peti SS brdski korpus (Nemački)|V SS brdskog korpusa]] |snaga1 = 10.000 boraca |snaga2 = 21.000 boraca |gubici1 = oko 1100 izbačenih iz stroja |gubici2 = oko 700 izbačenih iz stroja |gubici3 = }} '''Operacija Citen''' (njem. ''Ziethen'') je bila združena operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], [[ustaše|ustaša]] i [[četnici|četnika]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Dalmaciji i jugozapadnoj Bosni. Kapitulacija [[Italija|Italije]] [[8. 9.|8. septembra]] [[1943]]. otvorila je nove i neslućene perspektive rata na Balkanu. Iako su Nemci koncentrisali znatne snage, ipak je NOVJ duže vremena zadržala u svojim rukama neke ključne strateške položaje: velika ostrva, [[Pelješac]], Podbiokovlje, obalu ispod [[Velebit]]a, kao i važne položaje u jadranskom zaleđu. Ovo je otvaralo mogućnost neposredne veze između [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i Saveznika u južnoj [[Italija|Italiji]]. Međutim, za ostvarivanje ove saradnje nisu još bile donete političke odluke i organizacione mere. Prvih nedelja se korišćenjem ove veze bavio jedan broj entuzijasta, i to sa znatnim uspehom. Ova veza je za Nemce predstavljala opasnu pretnju. Stoga su oni pokrenuli opsežne operacije protiv pozicija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na [[Jadran]]u i veza sa zaleđem. '''Operacija "Citen"''' decembra [[1943]]. jedna je od niza operacija koje je u decembru 1943. sinhrono preduzela nemačka [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] sa ciljem saniranja krize i sistematskog poboljšanja svojih pozicija na zapadnom [[Balkan]]u. Cilj ove operacije je ovladavanje zaleđem srednje [[Dalmacija|Dalmacije]], a posebno Livanjskim Poljem kao ključnim položajem. Operacija je izvedena u tesnoj saradnji i uz pomoć trupa [[5. SS brdski armijski korpus|5. SS korpusa]] i [[15. brdski korpus (Nemački)|15. brdskog korpusa]]. Ovi korpusi formirali su četiri motorizovane grupacije ojačane oklopnim delovima radi brzog i energičnog koncentričnog prodora u dubinu teritorije koju je kontrolisala [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Ove četiri napadne kolone konvergirale su ka [[Livno|Livnu]] kao primarnom cilju operacije. Teritoriju srednje Dalmacije i njeno zaleđe kontrolisao je [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]], s naređenjem da je aktivno brani. Operacija je počela [[4. 12.|4. decembra]] [[1943]]. opštim napadom na svim pravcima. Usled organizacionih propusta, Nemci su relativno lako rešili osnovni zadatak i zauzeli [[Livno]] [[6. 12.|6. decembra]] u popodnevnim časovima. Usled značaja ove oblasti za obe strane, [[Vrhovni štab NOVJ]] odmah je reagovao slanjem delova [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] radi protivnapada i ponovnog zaposedanja [[Livna]]. Bezuspešni protivnapadi delova [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] i [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] trajali su do [[19. 12.|19. decembra]], nakon čega je [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] bio prinuđen da odustane od posedanji ove oblasti i time odustane od stvaranja trajne slobodne teritorije u ovoj fazi rata. == Pozadina == {{main|Kapitulacija Italije}} === Situacija iz nemačkog ugla === [[Datoteka:Kapitulacija Italije i ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1943.png|minijatura|Kapitulacija Italije i ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1943.]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-18, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|thumb|Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji 1943 (na staklima rupe od metaka).]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1719-28, Balkan, Schützenpanzer, Straßensperren.jpg|minijatura|Barikade na putevima, Jugoslavija 23. septembar 1943.]] Nakon kapitulacije [[Italija|Italije]] septembra [[1943]]. i napredovanja Saveznika u južnoj [[Italija|Italiji]] situacija na zapadnom Balkanu postala je za [[Nemačka|Nemačku]] kritična. Uprkos energičnim merama i dovođenju štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]], [[Treći SS oklopni korpus|Trećeg SS oklopnog korpusa]] sa [[istočni front (Drugi svetski rat)|istočnog fronta]] i jedanaest novih divizija u kratkom vremenu, zapadna obala [[Jadransko more|Jadrana]] početkom novembra [[1943]]. bila je još uvek širom otvorena za eventualno iskrcavanje Saveznika. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je držala u svojim rukama glavna jadranska ostrva, obalu i gradove ispod [[Velebit]]a, [[Trogir]], [[Podgora (Dalmacija)|Podgoru]] i [[Pelješac]]. U pozadini srednjedalmatinske obale ležala je široka slobodna teritorija u kojoj se kao ključni strateški čvor isticalo Livanjsko polje. Ono je, s jedne strane, prikupljalo komunikacije koje izvode sa jadranske obale, a sa druge je širilo veze: # na jednu stranu prema velikoj teritoriji kontrolisanoj od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u zapadnoj [[Bosna|Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] # na drugu stranu prema veoma velikoj teritoriji kontrolisanoj od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koja se prostirala od reke [[Sava|Save]] kod [[Brčko]]g do [[Nikšić]]a i [[Prokletije|Prokletija]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Vrhovna komanda Vermahta je veoma ozbiljno shvatila situaciju. Krupnim snagama Armijske grupe "B" na komunikacijama u zaleđu Tršćanskog i Kvarnerskog zaliva (takozvana [[Romelova ofanziva]], ili [[Operacija "Provala oblaka"]] ({{jez-nem|Wolkenbruch}})) i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] u oblasti Zagreba i Karlovca tokom septembra i oktobra ponovo je uspostavljena kontrola nad unutrašnjim prstenom odbrane Balkana. Za to vreme periferne snage [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] pokušavale su na širokom području zakrpiti bar neke otvorene rupe. Početkom novembra situacija je po Nemce i dalje bila teška i zahtevala je prelazak u novu fazu što je pre moguće. {{izdvojeni citat|Borbene akcije, koje su se otuda razvile '''izgubile su karakter gerilskog rata'''. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice.<ref name="Balkanu 1 1943">Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943., Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XII, knj. 3</ref>}} {{izdvojeni citat|Prema tome, nepravilno bi bilo da se i dalje govori o "gerilstvu" ili da se suzbijanje bandi smatra kao policijska stvar. '''Radi se o tome da se uoči da je neprijatelj stao nogom na Balkan''' i da ga treba uništiti pre nego što će veći deo trupa biti prisiljen da krene u odbranu obale.<ref name="Balkanu 1 1943"/>}} Ofanziva sastavljena od niza sinhronih i povezanih operacija na širokom području od Banije do Prijepolja koja je trebala da iz osnova izmeni situaciju na ratištu Jugoistoka organizovana je za početak decembra. Jedan od prioriteta bilo je prekidanje neposrednog kontakta Saveznika i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na Jadranu. Otvor prema Jadranu gde je na samoj obali već bila u toku [[operacija "Jesenji pljusak"]] ({{jez-nem|Herbstgewitter}})) napadnut je po dubini operacijom "Citen" ({{jez-nem|Ziethen}})). === Strateška situacija iz ugla NOVJ === [[Datoteka:Bela krajina.jpg|mini|Partizanska diverzija na mostu Otavec, [[Bela krajina]], [[Slovenija]], septembar 1943.]] [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je došla do značajne količine vojne opreme. Pored toga, došlo je do masovnog priliva dobrovoljaca. Iskusne jedinice, koje su bile borbeno izvežbane i očvrsle u prethodnim teškim borbama u ovom periodu popunjene su velikim brojem dobrovoljaca bez borbenog iskustva, a formirane su i brojne nove jedinice. Obuka komandnog kadra, učvršćivanje jedinica i ovladavanje vojnom veštinom biće u narednom periodu krupan zadatak sa ovu naglo omasovljenu vojsku. Partizanski rukovodioci uviđali su da im neposredna veza sa Saveznicima na Jadranu pruža perspektivu sistematskog obezbeđenja svojih potreba za oružjem i opremom sa dalekosežnim vojnim i političkim implikacijama. Postojali su i izvesni politički rizici od takvog vezivanja, ali oni su u tom trenutku izgledali sekundarno. Da bi se iskoristile ove mogućnosti, bilo je neophodno da sa zadrže i odbrane položaji na obali, kao i strateška saobraćajna čvorišta u zaleđu. [[Livno]] je među njima bilo najznačajnije. === Strateška situacija iz ugla Saveznika === Tek što su uspostavljeni prvi kontakti i dobijene prve informacije, a znatno pre donošenja bilo kakvih ozbiljnih odluka, pred Saveznicima se iznenada otvorila mogućnost da preko NOVJ prodru duboko na Balkan sa mogućnošću ugrožavanja nemačkih pozicija u srednjoj Evropi. [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1721-04, Jugoslawien, Gebirgsjäger bei Fluss-Überquerung.jpg|minijatura|Prelazak nemačkih trupa preko srušenog mosta, decembar 1943.]] U ovom periodu ozvaničene su i intenzivirane veze Saveznika sa NOVJ. [[16. 9.|16. septembra]] [[1943]]. u [[Vrhovni štab NOVJ]] stigao je brigadir [[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]], šef zvanične Savezničke vojne misije. On je odmah sa velikim entuzijazmom pristupio razradi ideje što šireg korišćenja jadranske veze između Saveznika i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U tom cilju tokom novembra [[1943]]. prešao je put od [[Drvar]]a do [[Korčula|Korčule]]. Nezavisno od njega na eksploataciji jadranske veze radio je američki major Luis Hjuot ({{jez-engl|Louis Huot}})), iz obaveštajne službe OSS, koji je, u velikoj meri ličnom inicijativom, već organizovao prevoz znatnih količina oružja iz južne [[Italija|Italije]]. Oba aktera na živopisan način opisala su ove poduhvate u svojim knjigama: Meklejn u svojoj knjizi {{jez-engl|"Eastern approaches"}}, a Hjuot u knjizi {{jez-engl|"Guns for Tito"}}. Tako su se na različitim nivoima u Savezničkoj i partizanskoj hijerarhiji pokrenule aktivnosti vođene vizijom o snažnoj, moderno opremljenoj partizanskoj vojsci redovno snabdevanoj potrebnim materijalom od strane Saveznika preko Jadrana, i dalje u unutrašnjost. Saveznici su videli šansu da za relativno malu korličinu ratne opreme isoporučenu preko Jadrana dobiju za uzvrat mnogo glavobolje zadate Nemcima. Iza ovih akcija međutim još nisu stajale neophodne političke odluke i vojni operativni planovi - sve je bila sopstvena inicijativa i improvizacija entuzijasta na raznim nivoima. Sa strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], [[Josip Broz Tito|Tito]] je bez većeg kolebanja doneo odluku da prihvati širenje veza i saradnje. Na strani saveznika, odgovarajuća odluka doneta je krajem novembra na [[Teheranska konferencija|Teheranskoj konferenciji]]. Međutim, nedovoljno brzo - uskoro će nemačka ofanziva staviti tačku na ove planove. Oni će biti realizovani tokom narednih meseci putem vazdušnog transporta, u mnogo skromnijem obimu nego što je to bilo moguće oktobra [[1943]]. === Operativna situacija === {{main|Operacija Jesenji pljusak}} [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.]] Područje od [[Livno|Livna]] do [[Korčula|Korčule]] i [[Vis]]a po vertikali, i od [[Zrmanja|Zrmanje]] do [[Neretva|Neretve]] po horizontali bilo je u rukama novoformiranog [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa NOVJ]], koji je u svom sastavu imao četiri divizije: [[Deveta dalmatinska divizija|9.]], [[Devetnaesta dalmatinska divizija|19.]], [[Dvadeseta dalmatinska divizija|20.]] i [[26. dalmatinska divizija|26.]] Nemci su se probili komunikacijom Imotski - Lovreč - Sinj i pokušavali su da je posednu i utvrde, ali je situacija bila dinamična i nedefinisana - ona strana koja izvrši koncentraciju, ostvarivala je prolaz. Po liniji Jadranske obale tokom oktobra i u prvoj polovini novembra tekla je [[operacija "Jesenji pljusak"]]. Nemci su [[19. 11.|19. novembra]] zauzeli [[Podgora (Dalmacija)|Podgoru]] i do 22. novembra Pelješac, ali je štab [[Osmi korpus NOVJ|Osmog korpusa]] razmatrao mogućnost protivnapada. Zahvaljujući znatno većoj mobilnosti trupa, Nemci su ih preduhitrili. == Angažovane snage == Štab [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]] raspolagao je za ovu operaciju glavninom [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114.]] i [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] i 1. pukom "Brandenburg", a angažovali su pod svojom komandom još [[v. ustaški stajaći zdrug|5. ustaški zdrug]] (tzv. "[[Crna legija|Crnu legiju]]", odnosno "Bobanovce") i delove [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]]. Ukupno brojno stanje angažovanih jedinica iznosila je oko 21.000 ljudi. U prvoj fazi operacije pod udarom se našlo šest brigada [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]] ([[Treća dalmatinska brigada|treća]], [[Četvrta dalmatinska brigada|Četvrta]], [[Peta dalmatinska brigada|Peta]], [[Šesta dalmatinska brigada|Šesta]], [[Osma dalmatinska brigada|Osma]] i [[Deseta dalmatinska brigada]]), dok su kasnije angažovane još četiri brigade: [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska]], [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treća krajiška]], [[Druga lička proleterska udarna brigada|Druga lička]] i [[Sedma krajiška udarna brigada|Sedma krajiška brigada]]. Ukupna brojnost trupa NOVJ angažovanih u operaciji iznosila je oko 10.000 boraca. == Plan operacije == Štab [[Petnaesti brdski korpus (Nemački)|XV brdskog korpusa]] izradio je sledeći plan operacije: primenom bočnog manevra motorizovanih i oklopnih snaga sa pravca [[Knin]]a i upotrebom drugih snaga s linije [[Sinj]] – [[Imotski]] izbiti na prostoriju [[Tomislavgrad]] – [[Livno]], gde razbiti [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]], a zatim demonstrativno produžiti nadiranje ka [[Kupres]]u i [[Bugojno|Bugojnu]]. U tu svrhu određene su snage i napadni pravci: # istočna grupa – oko dva bataljona iz [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] i tri bataljona 5. ustaškog zdruga – napada pravcem [[Posušje]] – [[Tomislavgrad]]; # južna (grupa "Hindelang" – ({{jez-nem|Hindelang}})) – oko hiljadu vojnika iz sastava [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] – napada pravcem Studenci – Aržano – Tomislavgrad; # srednja (grupa "Šoh" – ({{jez-nem|Schoch}})) – delovi 741. puka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]], bataljon iz [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]] i delovi domobranskog 15. pešadijskog puka – napada pravcem Sinj – Vaganj – Livno; # severna (grupa "Berger" – ({{jez-nem|Berger}})) – delovi 721. puka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]], delovi puka "Brandenburg" i oko 600 četnika – napada pravcem [[Knin]] – [[Bosansko Grahovo]] – [[Livno]]. Trebalo je da operacija počne 4. decembra, istovremeno sa operacijama u [[Kordun]]u, [[Banija|Baniji]], ([[Operacija Panter|Operacija "Panter"]]) istočnoj [[Bosna|Bosni]] i [[Sandžak]]u ([[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Operacija "Kugelblic"]]). Primarni cilj operacije bilo je Livno sa okolnim otpornim tačkama. Nakon zauzimanja [[Livno|Livna]], trebalo je da snage XV korpusa vrše pritisak prema Bugojnu, dok su snage V SS korpusa trebale biti izvučene radi drugih zadataka. {{izdvojeni citat|V i XV brd. AK u tesnom sadejstvu nastupaju borbenim grupama na Livno radi razbijanja neprijateljskih snaga. XV brd. AK nakon toga vrši demonstrativni napad od '''Livna''' prema '''Bugojnu''', radi vezivanja snaga 1 bosanskog korpusa.<ref>Zapovest komande 5. SS-brdskog korpusa od 2. decembra 1943. za operaciju "Citen" https://www.znaci.org/00001/4_12_3_168.htm</ref>}} Jedinice 8. korpusa bile su raspoređene na sledeći način: 9. divizija je sa dve brigade branila pravac Posušje – Tomislavgrad. 19. divizija je sa dve brigade branila pravac Studenci – Aržano – Livno. 20 divizija (dve brigade) i Dinarski NOP odred raspoređeni su na južnim padinama Dinare, prema Sinju i Vrlici, a Grahovsko-peuljski NOP odred u rejonu Derala zatvara pravac Knin – Bosansko Grahovo. == Tok operacije == === Početak napada === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-18, Jugoslawien, Soldaten mit MG 42 im Schnee.jpg|minijatura|Nemački okupatori u borbi sa partizanima u Jugoslaviji, decembar 1943.]] Nemački štabovi ostvarili su potrebnu nadmoć u ljudstvu i tehnici na napadnim pravcima. Međutim, plan operacije je predviđao savladavanje pod borbom velike distance po teškom terenu. Naročito je dug bio napadni pravac severne grupe "Berger". Stoga su pre formalnog početka operacije snage XV brdskog korpusa preduzeli ograničeni napad radi poboljšanja polazne pozicije. Utvrdivši da se na pravcu [[Knin]] - [[Bosansko Grahovo]] nalaze samo slabe snage Grahovsko-Peuljskog odreda, 1. puk "Brandenburg" je uz pomoć četnika 1. decembra izveo iznenadni ispad, odbacio Grahovsko-Peuljski odred i 2. decembra ušao u Bosansko Grahovo. Štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] reagovao je naređenjem [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. diviziji]] da na ovaj pravac uputi [[Peta dalmatinska brigada|5.]], a zatim i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigadu]]. [[4. 12.|4. decembra]] ujutro otpočeo je napad istočne, srednje i južne grupe. Istočna grupa, iz Posušja, iskorišćujući manevar tenkova i podršku artiljerije, savladala je uzastopni otpor i odbila protivnapade rezervi 3. brigade i delova 4. brigade i prodrla do linije Vojkovići – Mesihovina. Južna grupa, u pokretu iz Studenaca, zadržana je na liniji Orlovača – Stražbenica od dva bataljona 4. brigade. Obuhvatajući desno krilo odbrane, nemački tenkovi su preko Gornje Tijarice prodrli u [[Aržano]] i zatim produžili dejstvo ka Koritu, gde su iznenadili prištapske delove 4. brigade. Pošto je, zbog ovog brzog prodora, odbrana njenih delova na pravcu Studenci – Aržano postala necelishodna, 4. brigada se povukla ka Prisoju. Upoznat s nemačkim napadom, Vrhovni štab je naredio Štabu [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] da zadrži neprijatelja na liiji Mokronoge – Karlov Han i spreči mu prodor ka Šujici, i obavestio ga da će na pravac Tomislavgrad – Šujica,, radi ojačanja odbrane, uputiti 1, i 3. brigadu 1. proleterske divizije. Štab korpusa je rešio da sa [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizijom]] [[4. 12.|4. decembra]] uveče izvrši protivnapad i odbaci neprijatelja na oba pravca njegovog prodora. Zbog nepostojanja veze sa Štabom [[Četvrta dalmatinska brigada|4. brigade]], protivnapad nije izveden, pa je [[Treća dalmatinska brigada|3. brigada]] dobila zadatak da se povuče i u rejonu Mokronoga zatvori pravac [[Tomislavgrad]] – [[Šujica]]. Istovremeno su u rejon Prisoja upućeni slušaoci Škole gađanja iz [[Livno|Livna]], da sa delovima [[Četvrta dalmatinska brigada|4. brigade]] zatvore pravce Karlov Han – [[Livno]] i Karlov Han – [[Tomislavgrad]]. Južna grupa je potisla slušaoce Škole gadanja i delove 4. brigade iz rejona Prisoja i skrenula ka [[Tomislavgrad]]u. Najvažniji uspeh ostvarila je Istočna grupa uspevši da napadom iz Mesihovine 5. decembra ujutru izbije u Tomislavgrad i pred Mokronoge, gde je zaustavljena odbranom [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|3. dalmatinske brigade]]. === Prodor grupe "Sever" === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0046-37, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|minijatura|Selo spaljeno od Nemaca]] Štab 19. divizije, ustanovivši u Bosanskom Grahovu relativno slabe snage Nemaca i četnika, odlučio je da ih sa svoje dve brigade napadne i povrati Bosansko Grahovo. Napad je planiran za noć 5/6. decembra. Međutim, po padu mraka 5. decembra u Bosansko Grahovo ušao je u koloni od oko 300 vozila 721. lovački puk ojačan formacijom tenkova. Usled nepostojanja savremenih sredstava veze, štab [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] nije stekao pravu sliku o ovoj promeni situacije, niti je bio u mogućnosti da efikasno preusmeri jedinice. [[Peta dalmatinska brigada|5.]] i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigada]] krenule su u izvođenje napada prema planu, ali nisu ostvarile uspeh. Nakon cele noći borbe u mestu, nemačka grupa "Berger" izvršila je koncentraciju i [[6. 12.|6. decembra]] u zoru krenula je u napad u pravcu [[Livno|Livna]]. Budući u plitkoj ofanzivnoj formaciji, umesto da budu raspoređene po dubini na pravcu prema [[Livno|Livnu]], snage [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] nisu uspele da pruže efikasan otpor. Dva bataljona 6. brigade koja su se našla na pravcu nemačkog napada pružala su otpor do 10 sati pre podne, kad su odbačeni sa komunikacije, i nemačka kolona je nastavila nastupanje prema [[Livno|Livnu]] ne nailazeći na otpor nakon toga. Kurir 6. brigade koji je trebalo da odnese obaveštenje o nemačkom prodoru u [[Livno]], zbog hladnoće nije uspeo da upali motor i bio je ubijen od Nemaca, tako da jedinice u [[Livno|Livnu]] nisu bile obaveštene o nemačkom nastupanju. === Zarobljavanje avijatičara NOVJ u Livnu === Štab [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] blagovremeno je uočio pogoršanje situacije u oblasti [[Tomislavgrad]]a i tokom [[5. 12.|5. decembra]] evakuisao je iz [[Livno|Livna]] sve pozadinske jedinice i ustanove. Međutim, u [[Livno|Livnu]] je bila smeštena i [[Prva vazduhoplovna baza NOVJ]]. Baza nije bila potčinjena [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusu]], nego direktno [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnom štabu NOVJ]]. Štab korpusa nije se smatrao nadležnim da izda Bazi odgovarajuća naređenja o evakuaciji, očekujući reakciju Vrhovnog štaba. Do toga međutim nije došlo. Osoblje Baze nije smelo da izvrši evakuaciju na svoju ruku, bez odgovarajućeg naređenja. Tako je u trenutku upada nemačke motorizovane kolone u [[Livno]], [[6. 12.|6. decembra]] posle podne, [[Prva vazduhoplovna baza NOVJ|Prva vazduhoplovna baza]] bila jedina formacija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u ispražnjenom [[Livno|Livnu]]. Ulazak Nemaca samo je uvećao njihovu konfuziju. Neki su zapalili avion F. L. 3 koji se nalazio u [[Livno|Livnu]] i pokušavali da unište ostalu opremu da ne bi pala Nemcima u ruke, drugi su prihvatili borbu, treći su pokušavali da se izvuku. Znatan deo ih je zarobljen. {{izdvojeni citat|Povlačilo se je kako je ko znao, uglavnom u pravcu brda iznad Livna. U stvari neprijatelj nas je iznenadio. Nemci i četnici obučeni u nemačka odela prebacili su se sa nekoliko kamiona do crkve Gorica i sa te strane neprijateljska pešadija vršila je napad u cilju opkoljavanja, a uz bubnjarsku vatru svih oružja iz tenkova ... Tom prilikom zarobljeni su sledeći drugovi:<br /> ''kapetan Kulušić Krunoslav,<br /> p. poručnik Bukovac Đemil,<br /> p. poručnik Tabaković Viktor,<br /> st. vodnik Kažinić Đemil,<br /> st. vodnik Kežman Josip,<br /> desetar Grgić Juraj,<br /> ing. Šteiner Oto,<br /> kapetan Bukalov Svetozar,<br /> zam. intendanta Denić Ivica,<br /> borac Krizman Radovan. Ne zna se za: narednika Pedišića Vladu, ing. Ungara Rudolfa, intendanta Milorada Milovanovića-Grčkog. Borac Krizman po njegovom pričanju pobegao je iz zarobljeništva, te je izjavio da su drugovi koji su došli sa (avionom) Do.17 na licu mesta streljani, a ostale navodno da su odveli u varoš.''<ref>Izveštaj komandanta Prve vazduhoplovne baze NOVJ Mile Pavičića od 11. decembra 1943.</ref>}} Prema kasnijem izveštaju, od 70 boraca Prve vazduhoplovne baze 23 je izgubljeno. Osim njih, poginulo je i nekoliko pozadinskih radnika i nekoliko članova Okružnog komiteta Komunističke partije za [[Livno]]. === Učešće četnika === {{main|Kolaboracija četnika}} Grupa "Berger" tokom nastupanja blisko je sarađivala sa jedinicama četničke [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije]]. Prilikom prodora motorizovanom kolonom od [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] prema [[Livno|Livnu]], iskoristila je nekoliko stotina četnika kao desantnu pešadiju na oklopnim vozilima. O ovome je vojvoda [[Momčilo Đujić]] posao u svom izveštaju [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Prilikom upada u [[Livno]] je, po [[Momčilo Đujić|Đujiću]], {{izdvojeni citat|... nastao strahoviti krkljanac... u kojem su Nemci imali 7 mrtvih i 50 ranjenih, jedan od naših bio je ranjen. Naši su upali u štab prve vazd. baze Titove i zaklali 7 avijatičara, a zarobili su 170 crvenih i sve poklali... Partizani su ostavili 2400 na terenu ranjenih i mrtvih prebrojanih i 1100 živih zarobljeno...<ref>Vojni arhiv, 279, 9/1, d. 12414</ref>}} Đujić je u izveštajima generalu Mihailoviću redovno preuveličavao cifre, tako da podatke treba uzeti sa rezervom. === Protivnapad NOVJ === Prodorom u [[Livno]] i [[Tomislavgrad]] nemačke snage su za dva dana sa uspehom okončale prvu etapu operacije. Vrhovni štab [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bio je međutim veoma nezadovoljan ovakvim razvojem situacije i naredio je organizovanje protivnapada i ponovno zaposedanje [[Livno|Livna]] i [[Tomislavgrad]]a. Kada su iz [[Bugojno|Bugojna]] u rejon Šujice pristigle [[Prva proleterska udarna brigada|1.]] i [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. brigada]] [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]], štabovi [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. korpusa]] i [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]], prema direktivi Vrhovnog štaba, izvršili su pregrupisavanje snaga. Prva proleterska brigada je zatvorila pravac [[Tomislavgrad]] – Šujica, a 3. krajiška brigada pravac [[Livno]] – Šujica. [[Treća dalmatinska brigada|Treća brigada]] [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] povučena je severno od komunikacije [[Livno]] – Šujica, a 4. brigada je upućena da zatvori pravac [[Livno]] – [[Glamoč]]. Štabovi [[Prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterske]] i [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] doneli su odluku da napadnu neprijateljske snage u [[Livno|Livnu]] i [[Tomislavgrad]]u i oba ova mesta zauzmu pre nego ih neprijatelj solidno organizuje za odbranu. Posadu [[Tomislavgrad]]a i okolnih sela napali su četiri bataljona [[Prva proleterska udarna brigada|1. proleterske brigade]], noću [[8. 12.|8]]/[[9. 12.|9. decembra]], i uspeli da ovladaju Eminovim Selom, Blažujem, Podgajem i Kolom. [[Tomislavgrad]] nisu zauzeli, jer je branilac pružio žilav otpor. Sledeće noći je usledio napad [[Treća dalmatinska brigada|3. dalmatinske]] i [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške brigade]] na [[Livno]] koji je bio zadržan na samoj ivici grada, pa su se obe brigade izjutra povukle na polazne položaje. Medutim, deo nemačkih snaga, prodirući iz [[Livno|Livna]] ka Šujici, ovladao je Borovom Glavom i 12.. decembra, sa pristiglim ojačanjem, uporno produžio nastupanje, odbacio delove [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške brigade]] i zauzeo Šujicu. ==== Smena rukovodstva 8. korpusa i plan napada ==== Dana [[12. 12.|12. decembra]] u štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]] stigao je delegat Vrhovnog štaba [[Sreten Žujović]], smenio kompletan štab korpusa i preuzeo rukovođenje operacijom. Posle savetovanja sa štabovima [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] i [[Šesta dalmatinska brigada|6. brigade]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] (prebačene iz rejona [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] u Glamočko polje) odlučio je da noću [[15. 12.|15]]/[[16. 12.|16. decembra]] sa tri brigade napadne nemačke snage u Livnu, uz istovremeno dejstvo 20. divizije na nemačke obezbeđujuće delove duž komunikacije [[Sinj]] – Prolog; kao i uz dejstvo [[Peta dalmatinska brigada NOVJ|5. brigade]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] na četnike u rejonu [[Strmica (Knin)|Strmice]] i [[Golubić]]a. Vrhovni štab je naredio [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskom korpusu]] da prikupi jače snage i. u skladu sa planiranim napadom [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]], preduzme ofanzivna dejstva i uvođenjem jakih rezervi produži dejstvo ka [[Livno|Livnu]] i [[Tomislavgrad]]u. U tom cilju je 2. lička iz rejona [[Travnik]]a upućena ka Donjem Malovanu, a od Štaba [[Deseta krajiška divizija NOVJ|10. krajiške divizije]] se zahtevalo da svoju [[Sedma krajiška udarna brigada|7. krajišku brigadu]] pomeri iz rejona [[Prozor]]a ka Ravnom. Napad na nemačke snage u širem rejonu Šujice predviđen je za noć 16/[[17. 12.|17. decembra]]. Ovaj plan bio je nerealan i preambiciozan, kako zbog nedovoljnosti angažovanih snaga, tako i zbog teških terenskih i vremenskih uslova koji su iscrpljivali ljudstvo i otežavali planiranje i sinhronizaciju dejstava. Savo Trikić iz [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiške]] prisetio se jednog detalja: {{izdvojeni citat|Popodne 10. decembra 3. bataljon je dobio zadatak da posjedne položaje Ivovik (k. 1421) i da zatvori pravac prema Livnu, Zagoričanima i Šujici. Da se borci ne bi posmrzavali naređeno je da se svi uhvate u kolo i da igraju. Niko nije ostao izvan kola, osim onih koji su bili u patrolama i na straži, a i oni su se često smjenjivali. Bile su organizovane grupe koje su strogo pazile da neko od drugova ili drugarica ne sjedne, ne legne ili da mirno stoji.}}<ref>Savo Trikić: Treća krajiška proleterska brigada, Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987</ref> ==== Tok protivnapada ==== Dok su se jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskog]] i [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] pripremale za napad, nemački obezbeđujući delovi svakodnevno su vršili ispade u zahvatu komunikacija koje vode od Livna i Tomislavgrada ka Šujici. Tako su [[15. 12.|15. decembra]], neposredno pred napad delova [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] na grad, preduzeli veći ispad iz [[Livno|Livna]] protiv [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|3.]] i [[Četvrta dalmatinska brigada NOVJ|4.]] brigade [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]]. Obe ove brigade su odbile nemački ispad, a zatim su, sa [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigadom]] [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] (privučenom u rejon Potočana), izvršile napad koji međutim nije uspeo zbog jakih snaga i žilavog otpora neprijatelja. Štab [[Osmi korpus NOVJ|8. korpusa]] je bio uveren da je nemački ispad, preduzet pre napada na Livno, bio razlog što mesto nije zauzeto, pa je naredio da se napad obnovi istim snagama. Ponovljeni napad izvršen. je noću [[17. 12.|17]]/[[18. 12.|18. decembra]], ali nejednovremeno: [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigada]] je napadala iz rejona Golubnjače duž druma ka Livnu; 3. brigada pravcem Mrđanovac – Bašajkovac – [[Livno]]; [[Četvrta dalmatinska brigada NOVJ|4. brigada]] pravcem Suhača – [[Livno]]. [[Treća dalmatinska brigada NOVJ|Treća brigada]] i delovi [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|6. brigade]] zaustavljeni su žestokom vatrom na samoj ivici grada, a jedan bataljon 4. brigade, koji je bio zauzeo nekoliko zgrada, odbačen je protivnapadom nemačkih delova. Najzad su se, [[18. 12.|18. decembra]] izjutra, snage 9. i [[Devetnaesta dalmatinska divizija NOVJ|19. divizije]] povukle na polazne položaje, ne izvršivši zadatak, pre svega, zbog nadmoći, žilavog otpora i dobro organizovane odbrane nemačkih jedinica.<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1963</ref> Iako je [[20. dalmatinska divizija NOVJ|20. divizija]], sadejstvujući napadu na [[Livno]], presekla na [[Dinara|Dinari]] komunikaciju [[Sinj]] – [[Prolog]], ipak nije uspela da slomi otpor nemačkih posada u [[Prolog]]u, Bilom Brigu i Vagnju. Peta brigada 19. divizije proterala je četnike iz [[Strmica (Knin)|Strmice]] i [[Golubić]]a, ali, kada je sa pravca [[Knin]]a pristigao jedan bataljon nemačkog 741. puka 114. divizije, ona se povukla ka [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. Štab 1. proleterske divizije ubrzano se pripremao da, zatvarajući pravce od [[Tomislavgrad]]a i [[Livno|Livna]], koncentričnim napadom, uništi neprijateljske snage u širem rejonu [[Šujica|Šujice]], pa je četiri brigade grupisao u dve napadne kolone. Istočna kolona ([[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterska]] i [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. krajiška brigada]]) dobila je zadatak da iz rejona Donje Vukovsko – Ravno napadne bok i pozadinu nemačkih snaga na liniji Galičić – Šujica – Stržanj, isturajući bočno obezbeđenje prema [[Tomislavgrad]]u i na Borovoj glavi prema [[Livno|Livnu]]. Zapadna kolona (3. krajiška i 2. lička brigada) trebalo je da s linije istočne padine Kruga – Donji Malovan napadne u pravcu Šujice. Međutim, [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. brigada]] je zadocnila jer nije pravovremeno primila zapovest za napad; a [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterska]] brigada je morala da upotrebi dva bataljona za bočno obezbeđenje sa pravca Tomislavgrada. Kad je napad otpočeo, ispoljile su se i druge teškoće: zakasnila je jedna kolona [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterske brigade]]; oštra zima je ometala rad automatskih oružja. Sve je to uslovilo da napad već od samog početka nije imao dobre izglede na uspeh. Dva bataljona [[Druga lička brigada NOVJ|2. ličke brigade]] i jedan [[Treća krajiška brigada NOVJ|3. krajiške]] iz sastava zapadne kolone i dva bataljona 1. proleterske brigade iz istočne kolone prodrli su do Šujice, ali nisu mogli da savladaju žilavu odbranu nemačke posade, koja ih je protivnapadom odbacila. [[17. 12.|17. decembra]] izjutra, jedna nemačka kolona iznenadnim udarom prodrla je iz Tomislavgrada ka Šujici. Štab [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1. proleterskog korpusa]] nije odobrio da se obnovi napad noću [[17. 12.|17]]/[[18. 12.|18. decembra]] i odlučio je da obustavi bezizgledne napade. Prva proleterska i 7. krajiška brigada povučene su da zatvore pravce od [[Tomislavgrad]]a i Šujice ka Ravnom i [[Kupres]]u, a 3. krajiška i [[Druga lička brigada NOVJ|2. lička brigada]] da brane pravac [[Šujica]] – [[Kupres]]. Zbog zamorenosti, 3. krajiška brigada je već 19. decembra izvučena u rejon [[Bugojno|Bugojna]]. Nemačke snage su sutradan napale na pravcima Šujica – [[Kupres]] i [[Tomislavgrad]] – Ravno. [[Druga lička brigada NOVJ|Druga lička brigada]] je uspela da u rejonu Donjeg Malovana, u oštroj borbi, zaustavi nemačke snage sa pravca Šujice, a delovi [[Prva proleterska brigada NOVJ|1. proleterske]] i [[Sedma krajiška brigada NOVJ|7. brigade]] takođe su sprečili prodor snaga sa pravca [[Tomislavgrad]]a. Obe zadržane nemačke kolone povukle su se kasnije u Šujicu. Prvih dana januara nemačka [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizija]] je preko [[Sinj]]a i [[Knin]]a upućena prema Lici i Hrvatskom primorju, a zatim u [[Italija|Italiju]] radi učešća u napadu na mostobran kod Ancija. Delovi [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] bili su nešto ranije upućeni preko Imotskog ka obali između [[Makarska|Makarske]] i [[Omiš]]a i radi predstojećeg desanta na ostrva. U [[Livno|Livnu]], Šujici i [[Tomislavgrad]]u zadržani su puk "Brandenburg", 5. ustaški zdrug i manje domobranske snage. Nemačka komanda je, zadovoljna postignutim rezultatom, nastavila ubrzano svoje ofanzivne planove na drugim područjima. Tako je završena operacija "Citen". == Rezultati operacije == Nemci su uspehom ove operacije povećali dubinu odbrane obalskog pojasa. Međutim, njihove procene gubitaka nanesenih protivniku znatno su skromnije od onih koje je izneo vojvoda [[Momčilo Đujić|Đujić]]: {{izdvojeni citat|Neprijatelj: 349 izbrojanih mrtvih, 14 zarobljenih, 45 prebeglih. Stvarni gubici bili su daleko veći. ''Zaplenjeno je: 204 puške, 12 puškomitraljeza, 17 mitraljeza. Sopstveni gubici: 16 mrtvih, 83 ranjena.''<ref>Izveštaj operativnog odeljenja XV brdskog armijskog korpusa od 12. decembra 1943. Komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka) oklopne armije|2. oklopne armije]] o operaciji "Citen", Vojni arhiv, NAV-T-315, r. 193, s. 7453855 - 6</ref>}} Izveštaji jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prikazuju nešto drugačiju sliku. Tako, na primer, za 6. dalmatinsku brigadu piše: {{izdvojeni citat|Prema izveštajima štabova bataljona, brigada je u ovim borbama ubila oko 50 nemačkih vojnika i veći broj ranila. Gubici brigade su bili: 45 poginulih, 61 ranjen.<ref>Danilo Damjanović: Šesta dalmatinska brigada, str. 52</ref>}} Ovaj poraz i poraz u [[operacija Herbstgewitter|operaciji "Herbstgeviter II"]] krajem decembra [[1943]]. kad su izgubili [[Korčula|Korčulu]], presekao je u začetku planove [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] o eventualnom držanju fronta i držanju u svojim rukama stalne teritorije uz pomoć savezničkog snabdevanja. Materijalna podrška saveznika redukovana je na neizvesnu pomoć dopremanu avionima i na komplikovan i neizvesan sistem distribucije zaliha dopremljenih brodovima na [[Vis]]. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kao celina vratio se na partizanski način ratovanja. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Borbe za Livno 1942.]] * [[Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7514 Operacija "Citen" - Axis History] {{en}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/ziethen-1943/ Operacija "Citen" - vojska.net] {{en}} * [https://www.znaci.org/00001/0001_04.htm F. Meklejn: Rat na Balkanu (detalj)] * [https://www.znaci.org/00001/0001_05.htm F. Meklejn: Rat na Balkanu (detalj)] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Operacija Ziethen}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 0o0kanjj6pu1bafmgb4gdun7gmqtllb 0 173778 42605984 42421311 2026-06-05T22:19:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605984 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''1. dalmatinska <br>proleterska udarna brigada ''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Borci Prve dalmatinske brigade.jpg | opis_slike =''Kolona 4. bataljona Prve dalmatinske brigade, kreće na položaj, Rudine, Stari Grad, novembar 1943.'' | vreme_postojanja =6. septembar 1942 — kraj rata | mesto =Dobro, kod [[Livno|Livna]] | formacija =četiri [[bataljon]]a | jačina = 1.217 boraca | komandant = [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]] | politički_komesar = [[Ante Kronja]] |bitke=[[Borbe za Jajce 1942.|Borbe za Jajce <small>(1942)</small>]]<br />[[Bitka na Neretvi|Bitka na Neretvi <small>(1943)</small>]]<br />[[Bitka na Sutjesci|Bitka na Sutjesci <small>(1943)</small>]]<br>[[Odbrana Splita septembra 1943.|Odbrana Splita <small>(1943)</small>]]<br />[[Desant 26. divizije na Korčulu|Desant na Korčulu <small>(1944)</small>]]<br />[[Napad NOVJ na Šoltu maja 1944.|Napad na Šoltu <small>(1944)</small>]]<br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija <small>(1944)</small>]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija <small>(1945)</small>]]<br />[[Tršćanska operacija|Tršćanska operacija <small>(1945)</small>]] | vojne_počasti = [[Proleterske brigade|proleterska]] od 19. septembra 1944. | odlikovanja = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Prva dalmatinska proleterska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je bila elitna [[Brigade NOVJ|brigada Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], osnovana od boraca sa područja [[Dalmacija|Dalmacije]] septembra 1942. Imala je značajnu ulogu u formiranju niza [[Dalmatinske brigade NOVJ|dalmatinskih brigada]] i drugih jedinica. Prva je osnovana od ukupno 17 dalmatinskih brigada, od kojih je 4. X 1943. formiran [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. dalmatinski korpus]], dugo vremena najjaöa operativna celina NOVJ.<ref name="Despotović"/> Brigada je dala veliki broj istaknutih boraca i rukovodilaca. Pored Dalmatinaca, u njenim redovima, bili su borci iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Srbije.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=906}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} U [[bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], brigada je izgubila gotovo polovinu boraca. Uoči bitke, u svom sastavu je imala ukupno 1393 borca (1271 muškarac i 122 žene), od čega je u toku bitke poginulo 658.<ref name="Despotović"/> U toku narodnooslobodilačkog rata, kroz 1. dalmatinsku brigadu je prošlo oko 5.500 boraca, od čega je poginulo 2.229.{{sfn|Novović|1986|p=}} == Formiranje == Brigada je formirana odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOP i DV Jugoslavije]], a na predlog [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOP i DV Hrvatske]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1942.#6. septembar|6. septembra 1942]]. u selu Dobrom, kod [[Livno|Livna]]. U sastav brigade ušli su partizanski bataljoni ''Ante Jonić'', ''Bude Borjan'', ''Josip Jurčević'' i ''Tadija Anušić''. Na dan formiranja imala je 1.217 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]], a [[politički komesar]] [[Ante Kronja]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=906}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Od formiranja do 11. novembra 1942. nalazila se pod komandom Štaba Četvrte operativne zone Hrvatske, a potom je ušla u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]]. Od septembra 1943. do januara 1944. nalazila se u sastavu [[9. dalmatinska divizija NOVJ|Devete dalmatinske divizije]], a nakon toga u sastavu [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], gde je ostala do kraja rata. == Ratni put brigade == === 1942 === [[File:Sa formiranja Prve dalmatinske brigade u Dobrom kod Livna 6.IX 1942.jpg|thumb|Sa formiranja Prve dalmatinske brigade u Dobrom kod Livna 6.IX 1942. [[Vicko Krstulović]], komandant IV operativne zone predaje zastavu štabu brigade koju prima [[Pero Ćetković]].]] Prilikom formiranja brigada je imala četiri bataljona, koji su nosili nazive po istaknutim partizanskim borcima i revolucionarima iz Dalmacije – [[Ante Jonić|Anti Joniću]], [[Bude Borjan|Budi Borjanu]], [[Josip Jurčević|Josipu Jurčeviću]] i [[Tadija Anušić|Tadiji Anušiću]]. Od ukupno 1.217 boraca, koliko je imala na dan formiranja njih 83 su bile žene. Iz Dalmacije je bilo 1.184 boraca, i to – iz [[Split]]a 204, [[Šibenik]]a 182, [[Knin]]a 143, [[Sinj]]a 138, [[Makarska|Makarske]] 129, [[Trogir]]a 119, [[Vrgorac|Vrgorca]] 62, [[Omiš]]a 32, [[Korčula (grad)|Korčule]] 22, [[Ploče (grad)|Ploča]] 60, [[Zadar|Zadra]] 15, [[Benkovac|Benkovca]] 4, [[Biograd na Moru|Biograd]]a 9, [[Drniš]]a 16, [[Brač]]a 3, [[Hvar (grad)|Hvara]] 15, [[Imotski|Imotsko]]g 4, [[Vis (grad)|Visa]] 20, [[Metković]]a 7, a 33 izvan Dalmacije.{{sfn|Novović|1986|p=}} Dok se nalazila pod komandom Štaba Četvrte operativne zone Hrvatske, tokom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1942.|septembra]] i [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe oktobar 1942.|oktobra 1942.]] učestvovala je u borbama kod Sinja, oko [[Tomislavgrad|Duvna]] i na prostoru Livno–Sinj. Od ulaska u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], novembra 1942. do bitke na Neretvi, učestvovala je krajem novembra u [[Borbe za Jajce 1942.|borbama za oslobođenje Jajca]], a potom u borbama za njegovu odbranu. U ovim borbama poginuo je komandant brigade [[Božo Bilić Marjan]]. Nakon toga, angažovana je u borbama u dolini [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] i srednjoj Bosni. === 1943 === [[File:Štab 1. dalmatinske brigade sa Goranom Kovačićem na Prenju, mart 1943.jpg|thumb|Štab 1. dalmatinske brigade sa pesnikom [[Ivan Goran Kovačić|Goranom Kovačićem]] na Prenju, mart 1943]] Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] istakla se u – zauzimanju Prozora, 16. i 17. februara; u borbama u dolini [[Rama (reka)|Rame]]; u protivudaru Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba, od 3. do 5. marta kod [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i ponovo u borbama u dolini [[Neretva|Neretve]]. U ofanzivi jedinica Glavne operativne grupe s Neretve na istok, Prva dalmatinska brigada angažovana je u borbama na [[Prenj]]u, kod [[Fazlagića Kula]], na Kobiljoj glavi i drugim mestima u [[Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Hercegovini]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], od polovine maja do polovine juna 1943, Prva dalmatinska brigada izvršila je više teških zadataka – najpre je vodila teške borbe kod [[Šavnik]]a, na rekama [[Komarnica (reka)|Komarnici]], [[Piva (reka)|Pivi]] i [[Tara (reka)|Tari]]; a potom je i izvela pokušaj da se deo Glavne operativne grupe probije u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Nakon toga, izbila je na Vučevo, a 11. juna 1943. njena tri bataljona i Prvi bataljon [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Pete proleterske crnogorske brigade]] obrazovali su posebnu grupu koja je pokušala da na levoj obali [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], u rejonu [[Tjentište|Tjentišta]], obrazuje mostobran. Istoga dana ove snage su razbile neprijatelja i počele prodor ka [[Zelengora|Zelengori]]. Pod pritiskom višestruko jačih neprijateljskih snaga, nije stvoren mostobran, pa je do izbijanja delova Pete proleterske crnogorske brigade vodila borbu u rejonu Vrbničkih koliba, nakon čega su obe, s glavnim snagama, krenule prema [[Jahorina|Jahorini]] i [[Romanija|Romaniji]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Na Jahorini je odsečen njen Treći bataljon, pa je ostala dva bataljona (na Sutjesci je razbijen njen Drugi bataljon), tokom jula i prve polovine avgusta 1943. angažovana je u borbama u istočnoj i srednjoj Bosni. Treći bataljon i deo Drugog bataljona su se probili u Hercegovinu, gde su ušli u [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetu hercegovačku brigadu]]. Odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], upućena u Dalmaciju, i 20. avgusta stigla u rejon [[Vrlika|Vrlike]]. Posle dolaska u Dalmaciju, u njen sastav su ušla tri dalmatinska bataljona. Prilikom obnavljanja Devete dalmatinske divizije 8. septembra 1943. ušla je u njen sastav. Od 10. do 26. septembra učestvovala je u teškim borbama, sprečavajući prodor [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije ''Princ Eugen'']] od [[Knin]]a u Split, kao i u [[Odbrana Splita septembra 1943.|odbrani Splita]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Tokom oktobra 1943. zatvarala pravce od Imotskog i [[Posušje|Posušja]] ka [[Livno|Livnu]] i Duvnu i vodila teške borbe protiv Petog ustaškog zdruga. Krajem istog meseca, preko luke [[Podgora (Dubrovačko primorje)|Podgora]], prebačena je na [[Pelješac]], gde je zajedno s [[Trinaesta dalmatinska brigada|Trinaestom dalmatinskom brigadom]] desetak dana vodila borbe protiv 7. SS divizije. Nedelju dana je vodila borbe kod [[Zagvozd]]a i [[Grabovci (Vodice)|Grabovca]], pa je 16/17. novembra prebačena na [[Hvar (ostrvo)|Hvar]], gde je sa [[Jedanaesta dalmatinska brigada|Jedanaestom dalmatinskom brigadom]] organizovala odbranu i držala je do 23. decembra. Zbog pomoći drugim snagama, na ostrvo [[Korčula (ostrvo)|Korčulu]] je prebačena 23/24. decembra, ali je bila prisiljena da se povuče.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} === 1944 === [[File:Proslava dvogodišnjice formiranja 1. dalmatinske brigade na Visu, 12. IX 1944.jpg|thumb|Proslava dvogodišnjice formiranja 1. dalmatinske brigade na Visu, 12. IX 1944]] [[File:Smotra Prve dalmatinske brigade na Visu.jpg|thumb|Maršal [[Tito]] vrši smotru I dalmatinske brigade na Visu, 12. septembra 1944.]] [[File:Prva dalmatinska brigada na dalmatinskim otocima.jpg|thumb|Prva dalmatinska brigada na dalmatinskim otocima]] [[File:Prima dalmata a Sebenico.jpg|thumb|Ulazak 1. dalmatinske brigade u oslobođeni Šibenik oktobra 1944.]] Januara 1944. izašla je iz sastava Devete dalmatinske divizije i ulazi u sastav [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], nakon čega dobija zadatak da sa drugim jedinicama divizije organizuje odbranu ostrva [[Vis (ostrvo)|Visa]]. Odavde je izvela više desetina poduhvata na ostrva i poluostrvo [[Pelješac]], a 24. januara izvela je desant na Hvar. U to vreme, na otoku [[Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi|Visu]] boravili su engleski komandosi, pa je tako [[9. 3.|9. ožujka]] 1944. godine organizirana nogometna utakmica između Engleza i partizana.<ref name="Despotović"/> U timu brigade se našlo nekoliko predratnih igrača »[[HNK Hajduk Split|Hajduka]]«, »Splita« i »Nade«: {{citiranje| Došao je dan »megdana« između kluba Prve dalmatinske brigade i engleskih komandosa. Bilo je to 9. ožujka 1944. godine, na igralištu viškog sela Podselja. Oko igrališta okupi se brojna publika: naoružani partizani s jedne strane, kao navijači našeg tima i naoružani komandosi s druge strane igrališta, kao navijači britanskog tima. Moralo je to biti tako, s naoružanjem, jer su sve jedinice na Visu bile u pripravnosti za slučaj njemačkog desanta i napada. Na zapadnoj strani igrališta, tamo gdje je bilo nekoliko klupa za starješine jedinica, našla se postrojena glazba naše divizije. U pauzi je neprekidno intonirala naše partizanske marševe. Njoj je bio postavljen zadatak, da za svaki dati gol svira koračnicu one jedinice čiji su igrači postigli gol. Tako je utakmica odigrana u atmosferi: vojne gotovosti, navijačke strasti i glazbe, koja je davala svečani ugođaj. Na ovoj utakmici najviše su se oznojili naši glazbari. Oni su morali svirati za vrijeme utakmice čak 14 puta koračnice jedinica tj. za svaki gol koračnica. Dvanaest puta svirana je koračnica naše brigade i dva puta koračnica britanskih komandosa. Golove za tim naše brigade dali su: Frane Matošić 6, Jozo Matošić 5 i jedan gol, dvanaesti, za tim naše brigade, dao je Veljko Subašić. Britanski komandosi dali su dva gola. Dakle, rezultat 12:2! Britanci su od tako visokog poraza bili žalosni, a još više zbunjeni. Nikako nisu mogli shvatiti da su ih partizani tako »nemilosrdno« i olako pobijedili. Poslije te utakmice, sve je kod njih bilo mobilizirano u potjeri za igračima kako bi ojačali svoj tim, za već ugovoreni revanš. Narednih dana upućivane su depeše prema Italiji i Malti u potrazi za predratnim igračima profesionalcima.<ref>[https://znaci.org/00001/125.htm NOGOMET U BRIGADI: Jozo Matošić]</ref>}} Sa engleskim komandosima su uskoro krenuli u akcije protiv Nemaca po dalmatinskim otocima. Planirano je da se noću 22/23. ožujka napadne njemačka kolona na Hvaru. Komandosi su se svojim brzim brodovima iskrcali u Goromin Dolac, nešto oko sat vremena prije Dalmatinaca. Bitka se nakon toga ovako odvijala: {{citiranje| Kako nisu bili baš vični noćnim akcijama njemačko osiguranje ih je primijetilo, pa su ih Švabe ubrzo skoro sasvim okružili. Mi smo nakon iskrcavanja krenuli ka predjelu zvanom Vrh, gdje smo prema obavještenju očekivali njemačku kolonu. Međutim, s Nijemcima smo se susreli bliže mjestu našeg iskrcavanja nego smo se nadali. Mi nismo ni znali tog momenta da je to dio njemačkih snaga koje su opkoljavale engleske komandose. Naš je napad bio iznenadan i munjevit i ubrzo smo bukvalno prepolovili njemačku kolonu i ne znajući spasili komandose od velike opasnosti. Tom prilikom smo zarobili 131 njemačkog vojnika i zadobili dosta ratnog materijala i oružja.<ref name="Čulić">[https://znaci.org/00001/125.htm Hrvoje Čulić: ZAROBLJENIK DOKTOR KARLO, Zbornik sjećanja "NAŠA PRVA DALMATINSKA"]</ref>}} Nakon akcije, nekoliko Britanaca je došlo u partizansku komandu i "uporno su tražili i molili da ih primimo u svoje redove, jer mi znamo u ovakvim situacijama ratovati, a oni su zbog neumjesnosti svojih starješina skoro svi mogli stradati", ali to naravno nije moglo biti učinjeno zbog savezničih odnosa.<ref name="Čulić"/> U noći 20/[[21. april]]a, 3. bataljon 1. dalmatinske brigade sadejstvovao je 11. dalmatinskoj brigadi u desantu na ostrvo [[Mljet]], a noć kasnije u desantu na ostrvo Korčulu. Nakon uspešnog [[Desant na Korčulu|desanta na Korčulu]], Saveznički Komandant Sredozemlja general [[Henry Maitland Wilson]] uputio je maršalu Titu sledeću depešu: {{izdvojeni citat|Veoma cenim rad vaše vojske u napadu na [[Mljet]] i [[Korčula|Korčulu]]. Bio bih Vam zahvalan da isporučite komandirima i borcima moju čestitku za njihovu uspešnu borbu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 285</ref>}} 10. maja izvela je uspešan desant na ostrvo [[Šolta|Šoltu]]; s ostalim snagama 26. divizije i britanskim komandosima, 1. juna 1944. izvela je uspešan desant na ostrvo [[Brač]] i vodila četvorodnevne borbe; 21. jula, delom snaga iskrcala se na Pelješac, a 8. septembra brigada se iskrcala na Hvar, potom na Brač, gde je razbila delove 738. puka nemačke [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Brigada je učestvovala u više borbi za konačno oslobođenje Dalmacije – 23. septembra za oslobođenje Hvara; sredinom oktobra izvela je desant na obalu južno od Neretve, kod Vukovog Klanca, gde je sa Jedanaestom dalmatinskom brigadom učestvovala u uništenju borbene grupe [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]]; potom je vodila borbe za oslobođenje Šibenika (3. oktobra), pa u [[Kninska operacija 1944.|Kninskoj operaciji]]. === 1945 === 1. dalmatinska proleterska brigada vodila je više teških borbi u ličko-primorskoj i [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]], a ratni put je završila na [[Soča|Soči]] 8. maja 1945. godine.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} == Narodni heroji brigade == [[File:Štab Prve dalmatinske brigade u vreme njenog formiranja.jpg|thumb|Štab Prve dalmatinske brigade u vreme njenog formiranja. Sleva na desno: [[Vlado Šćekić]], [[Pero Ćetković]], [[Ante Kronja]] i [[Božo Bilić Marjan]].]] [[File:Bogdan Strupar and Mirko Novović.jpg|thumb|[[Bogdan Stupar]], komandant I dalmatinske brigade i narodni heroj [[Mirko Novović]], zamenik političkog komesara brigade, Vis, 1944.]] Borci Prve dalmatinske proleterske udarne brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]: * [[Ilija Antunović]], zamenika komesara čete u Trećem bataljonu * [[Božo Bilić Marjan]], komandant brigade * [[Petar Bogdan Peko|Peko Bogdan]], zamenik komandanta brigade * [[Dimitrije Vojvodić]], komandant Prvog, pa Četvrtog bataljona * [[Jure Galić Veliki]], komandant Trećeg bataljona * [[Ivan Guvo]], komandant bataljona Prvog * [[Branko Dude]], komandant Prvog bataljona * [[Đuro Đapić]], vodnik u Prvoj četi Prvog bataljona * [[Obren Ivković]], zamenik komandanta brigade * [[Risto Lekić]], rukovodilac Politodela brigade * [[Gligorije Mandić]], komandant brigade * [[Mirko Novović]], zamenik političkog komesara brigade * [[Stevo S. Opačić|Stevo Opačić]], komandir Treće čete Četvrog bataljona * [[Rudolf Primorac]], načelnik Štaba brigade * [[Petar Radević]], komandant Trećeg bataljona * [[Stanko Parmač]], zamenik komandanta Trećeg bataljona * [[Srećko Reić]], komandant Četvrtog, pa Trećeg bataljona * [[Paško Romac]], rukovodilac Politodela brigade * [[Mate Staničić]], zamenik komandanta Drugog bataljona * [[Ljubo Truta]], komandant bataljona * [[Gojko Ujdurović]], zamenik komandanta Trećeg bataljona * [[Petar Pero Ćetković]], komandant brigade * [[Vladimir Šćekić]], politički komesar brigade == Priznanja == Ukazom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1944.#19. septembar|19. septembra 1944.]] proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]], čime se uvrstila među 14 brigada koje su to zvanje nosile tokom rata.<ref name="Despotović">[https://web.archive.org/web/20110317144844/http://blog.b92.net/text/12016/Prva-dalmatinska/ Crtice iz ratnog puta brigade] </ref> Za zasluge u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom ratu]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] 3. jula 1958. i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 2|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{II}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49300743}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} * {{Cite book|ref=harv|last=Novović|first=Mirko|authorlink1=Mirko Novović|title=Prva dalmatinska proleterska NOU brigada|year=1986|url=|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=65301516}} == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/32_1.htm Spisak poginulih boraca brigade] * [https://web.archive.org/web/20110317144844/http://blog.b92.net/text/12016/Prva-dalmatinska/ Crtice iz ratnog puta brigade] {{Proleterske brigade}} {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] o30pa8y868stm1l7s539gb55syw10vn 42606132 42605984 2026-06-05T22:49:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606132 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''1. dalmatinska <br>proleterska udarna brigada ''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Borci Prve dalmatinske brigade.jpg | opis_slike =''Kolona 4. bataljona Prve dalmatinske brigade, kreće na položaj, Rudine, Stari Grad, novembar 1943.'' | vreme_postojanja =6. septembar 1942 — kraj rata | mesto =Dobro, kod [[Livno|Livna]] | formacija =četiri [[bataljon]]a | jačina = 1.217 boraca | komandant = [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]] | politički_komesar = [[Ante Kronja]] |bitke=[[Borbe za Jajce 1942.|Borbe za Jajce <small>(1942)</small>]]<br />[[Bitka na Neretvi|Bitka na Neretvi <small>(1943)</small>]]<br />[[Bitka na Sutjesci|Bitka na Sutjesci <small>(1943)</small>]]<br>[[Odbrana Splita septembra 1943.|Odbrana Splita <small>(1943)</small>]]<br />[[Desant 26. divizije na Korčulu|Desant na Korčulu <small>(1944)</small>]]<br />[[Napad NOVJ na Šoltu maja 1944.|Napad na Šoltu <small>(1944)</small>]]<br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija <small>(1944)</small>]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija <small>(1945)</small>]]<br />[[Tršćanska operacija|Tršćanska operacija <small>(1945)</small>]] | vojne_počasti = [[Proleterske brigade|proleterska]] od 19. septembra 1944. | odlikovanja = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Prva dalmatinska proleterska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je bila elitna [[Brigade NOVJ|brigada Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], osnovana od boraca sa područja [[Dalmacija|Dalmacije]] septembra 1942. Imala je značajnu ulogu u formiranju niza [[Dalmatinske brigade NOVJ|dalmatinskih brigada]] i drugih jedinica. Prva je osnovana od ukupno 17 dalmatinskih brigada, od kojih je 4. X 1943. formiran [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|8. dalmatinski korpus]], dugo vremena najjaöa operativna celina NOVJ.<ref name="Despotović"/> Brigada je dala veliki broj istaknutih boraca i rukovodilaca. Pored Dalmatinaca, u njenim redovima, bili su borci iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Srbije.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=906}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} U [[bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], brigada je izgubila gotovo polovinu boraca. Uoči bitke, u svom sastavu je imala ukupno 1393 borca (1271 muškarac i 122 žene), od čega je u toku bitke poginulo 658.<ref name="Despotović"/> U toku narodnooslobodilačkog rata, kroz 1. dalmatinsku brigadu je prošlo oko 5.500 boraca, od čega je poginulo 2.229.{{sfn|Novović|1986|p=}} == Formiranje == Brigada je formirana odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOP i DV Jugoslavije]], a na predlog [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOP i DV Hrvatske]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1942.#6. septembar|6. septembra 1942]]. u selu Dobrom, kod [[Livno|Livna]]. U sastav brigade ušli su partizanski bataljoni ''Ante Jonić'', ''Bude Borjan'', ''Josip Jurčević'' i ''Tadija Anušić''. Na dan formiranja imala je 1.217 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]], a [[politički komesar]] [[Ante Kronja]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=906}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Od formiranja do 11. novembra 1942. nalazila se pod komandom Štaba Četvrte operativne zone Hrvatske, a potom je ušla u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]]. Od septembra 1943. do januara 1944. nalazila se u sastavu [[9. dalmatinska divizija NOVJ|Devete dalmatinske divizije]], a nakon toga u sastavu [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], gde je ostala do kraja rata. == Ratni put brigade == === 1942 === [[File:Sa formiranja Prve dalmatinske brigade u Dobrom kod Livna 6.IX 1942.jpg|thumb|Sa formiranja Prve dalmatinske brigade u Dobrom kod Livna 6.IX 1942. [[Vicko Krstulović]], komandant IV operativne zone predaje zastavu štabu brigade koju prima [[Pero Ćetković]].]] Prilikom formiranja brigada je imala četiri bataljona, koji su nosili nazive po istaknutim partizanskim borcima i revolucionarima iz Dalmacije – [[Ante Jonić|Anti Joniću]], [[Bude Borjan|Budi Borjanu]], [[Josip Jurčević|Josipu Jurčeviću]] i [[Tadija Anušić|Tadiji Anušiću]]. Od ukupno 1.217 boraca, koliko je imala na dan formiranja njih 83 su bile žene. Iz Dalmacije je bilo 1.184 boraca, i to – iz [[Split]]a 204, [[Šibenik]]a 182, [[Knin]]a 143, [[Sinj]]a 138, [[Makarska|Makarske]] 129, [[Trogir]]a 119, [[Vrgorac|Vrgorca]] 62, [[Omiš]]a 32, [[Korčula (grad)|Korčule]] 22, [[Ploče (grad)|Ploča]] 60, [[Zadar|Zadra]] 15, [[Benkovac|Benkovca]] 4, [[Biograd na Moru|Biograd]]a 9, [[Drniš]]a 16, [[Brač]]a 3, [[Hvar (grad)|Hvara]] 15, [[Imotski|Imotsko]]g 4, [[Vis (grad)|Visa]] 20, [[Metković]]a 7, a 33 izvan Dalmacije.{{sfn|Novović|1986|p=}} Dok se nalazila pod komandom Štaba Četvrte operativne zone Hrvatske, tokom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1942.|septembra]] i [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe oktobar 1942.|oktobra 1942.]] učestvovala je u borbama kod Sinja, oko [[Tomislavgrad|Duvna]] i na prostoru Livno–Sinj. Od ulaska u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], novembra 1942. do bitke na Neretvi, učestvovala je krajem novembra u [[Borbe za Jajce 1942.|borbama za oslobođenje Jajca]], a potom u borbama za njegovu odbranu. U ovim borbama poginuo je komandant brigade [[Božo Bilić Marjan]]. Nakon toga, angažovana je u borbama u dolini [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] i srednjoj Bosni. === 1943 === [[File:Štab 1. dalmatinske brigade sa Goranom Kovačićem na Prenju, mart 1943.jpg|thumb|Štab 1. dalmatinske brigade sa pesnikom [[Ivan Goran Kovačić|Goranom Kovačićem]] na Prenju, mart 1943]] Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] istakla se u – zauzimanju Prozora, 16. i 17. februara; u borbama u dolini [[Rama (reka)|Rame]]; u protivudaru Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba, od 3. do 5. marta kod [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i ponovo u borbama u dolini [[Neretva|Neretve]]. U ofanzivi jedinica Glavne operativne grupe s Neretve na istok, Prva dalmatinska brigada angažovana je u borbama na [[Prenj]]u, kod [[Fazlagića Kula]], na Kobiljoj glavi i drugim mestima u [[Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Hercegovini]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], od polovine maja do polovine juna 1943, Prva dalmatinska brigada izvršila je više teških zadataka – najpre je vodila teške borbe kod [[Šavnik]]a, na rekama [[Komarnica (reka)|Komarnici]], [[Piva (reka)|Pivi]] i [[Tara (reka)|Tari]]; a potom je i izvela pokušaj da se deo Glavne operativne grupe probije u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Nakon toga, izbila je na Vučevo, a 11. juna 1943. njena tri bataljona i Prvi bataljon [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Pete proleterske crnogorske brigade]] obrazovali su posebnu grupu koja je pokušala da na levoj obali [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], u rejonu [[Tjentište|Tjentišta]], obrazuje mostobran. Istoga dana ove snage su razbile neprijatelja i počele prodor ka [[Zelengora|Zelengori]]. Pod pritiskom višestruko jačih neprijateljskih snaga, nije stvoren mostobran, pa je do izbijanja delova Pete proleterske crnogorske brigade vodila borbu u rejonu Vrbničkih koliba, nakon čega su obe, s glavnim snagama, krenule prema [[Jahorina|Jahorini]] i [[Romanija|Romaniji]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Na Jahorini je odsečen njen Treći bataljon, pa je ostala dva bataljona (na Sutjesci je razbijen njen Drugi bataljon), tokom jula i prve polovine avgusta 1943. angažovana je u borbama u istočnoj i srednjoj Bosni. Treći bataljon i deo Drugog bataljona su se probili u Hercegovinu, gde su ušli u [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetu hercegovačku brigadu]]. Odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], upućena u Dalmaciju, i 20. avgusta stigla u rejon [[Vrlika|Vrlike]]. Posle dolaska u Dalmaciju, u njen sastav su ušla tri dalmatinska bataljona. Prilikom obnavljanja Devete dalmatinske divizije 8. septembra 1943. ušla je u njen sastav. Od 10. do 26. septembra učestvovala je u teškim borbama, sprečavajući prodor [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije ''Princ Eugen'']] od [[Knin]]a u Split, kao i u [[Odbrana Splita septembra 1943.|odbrani Splita]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Tokom oktobra 1943. zatvarala pravce od Imotskog i [[Posušje|Posušja]] ka [[Livno|Livnu]] i Duvnu i vodila teške borbe protiv Petog ustaškog zdruga. Krajem istog meseca, preko luke [[Podgora (Dubrovačko primorje)|Podgora]], prebačena je na [[Pelješac]], gde je zajedno s [[Trinaesta dalmatinska brigada|Trinaestom dalmatinskom brigadom]] desetak dana vodila borbe protiv 7. SS divizije. Nedelju dana je vodila borbe kod [[Zagvozd]]a i [[Grabovci (Vodice)|Grabovca]], pa je 16/17. novembra prebačena na [[Hvar (ostrvo)|Hvar]], gde je sa [[Jedanaesta dalmatinska brigada|Jedanaestom dalmatinskom brigadom]] organizovala odbranu i držala je do 23. decembra. Zbog pomoći drugim snagama, na ostrvo [[Korčula (ostrvo)|Korčulu]] je prebačena 23/24. decembra, ali je bila prisiljena da se povuče.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} === 1944 === [[File:Proslava dvogodišnjice formiranja 1. dalmatinske brigade na Visu, 12. IX 1944.jpg|thumb|Proslava dvogodišnjice formiranja 1. dalmatinske brigade na Visu, 12. IX 1944]] [[File:Smotra Prve dalmatinske brigade na Visu.jpg|thumb|Maršal [[Tito]] vrši smotru I dalmatinske brigade na Visu, 12. septembra 1944.]] [[File:Prva dalmatinska brigada na dalmatinskim otocima.jpg|thumb|Prva dalmatinska brigada na dalmatinskim otocima]] [[File:Prima dalmata a Sebenico.jpg|thumb|Ulazak 1. dalmatinske brigade u oslobođeni Šibenik oktobra 1944.]] Januara 1944. izašla je iz sastava Devete dalmatinske divizije i ulazi u sastav [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], nakon čega dobija zadatak da sa drugim jedinicama divizije organizuje odbranu ostrva [[Vis (ostrvo)|Visa]]. Odavde je izvela više desetina poduhvata na ostrva i poluostrvo [[Pelješac]], a 24. januara izvela je desant na Hvar. U to vreme, na otoku [[Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi|Visu]] boravili su engleski komandosi, pa je tako [[9. 3.|9. ožujka]] 1944. godine organizirana nogometna utakmica između Engleza i partizana.<ref name="Despotović"/> U timu brigade se našlo nekoliko predratnih igrača »[[HNK Hajduk Split|Hajduka]]«, »Splita« i »Nade«: {{citiranje| Došao je dan »megdana« između kluba Prve dalmatinske brigade i engleskih komandosa. Bilo je to 9. ožujka 1944. godine, na igralištu viškog sela Podselja. Oko igrališta okupi se brojna publika: naoružani partizani s jedne strane, kao navijači našeg tima i naoružani komandosi s druge strane igrališta, kao navijači britanskog tima. Moralo je to biti tako, s naoružanjem, jer su sve jedinice na Visu bile u pripravnosti za slučaj njemačkog desanta i napada. Na zapadnoj strani igrališta, tamo gdje je bilo nekoliko klupa za starješine jedinica, našla se postrojena glazba naše divizije. U pauzi je neprekidno intonirala naše partizanske marševe. Njoj je bio postavljen zadatak, da za svaki dati gol svira koračnicu one jedinice čiji su igrači postigli gol. Tako je utakmica odigrana u atmosferi: vojne gotovosti, navijačke strasti i glazbe, koja je davala svečani ugođaj. Na ovoj utakmici najviše su se oznojili naši glazbari. Oni su morali svirati za vrijeme utakmice čak 14 puta koračnice jedinica tj. za svaki gol koračnica. Dvanaest puta svirana je koračnica naše brigade i dva puta koračnica britanskih komandosa. Golove za tim naše brigade dali su: Frane Matošić 6, Jozo Matošić 5 i jedan gol, dvanaesti, za tim naše brigade, dao je Veljko Subašić. Britanski komandosi dali su dva gola. Dakle, rezultat 12:2! Britanci su od tako visokog poraza bili žalosni, a još više zbunjeni. Nikako nisu mogli shvatiti da su ih partizani tako »nemilosrdno« i olako pobijedili. Poslije te utakmice, sve je kod njih bilo mobilizirano u potjeri za igračima kako bi ojačali svoj tim, za već ugovoreni revanš. Narednih dana upućivane su depeše prema Italiji i Malti u potrazi za predratnim igračima profesionalcima.<ref>[https://znaci.org/00001/125.htm NOGOMET U BRIGADI: Jozo Matošić]</ref>}} Sa engleskim komandosima su uskoro krenuli u akcije protiv Nemaca po dalmatinskim otocima. Planirano je da se noću 22/23. ožujka napadne njemačka kolona na Hvaru. Komandosi su se svojim brzim brodovima iskrcali u Goromin Dolac, nešto oko sat vremena prije Dalmatinaca. Bitka se nakon toga ovako odvijala: {{citiranje| Kako nisu bili baš vični noćnim akcijama njemačko osiguranje ih je primijetilo, pa su ih Švabe ubrzo skoro sasvim okružili. Mi smo nakon iskrcavanja krenuli ka predjelu zvanom Vrh, gdje smo prema obavještenju očekivali njemačku kolonu. Međutim, s Nijemcima smo se susreli bliže mjestu našeg iskrcavanja nego smo se nadali. Mi nismo ni znali tog momenta da je to dio njemačkih snaga koje su opkoljavale engleske komandose. Naš je napad bio iznenadan i munjevit i ubrzo smo bukvalno prepolovili njemačku kolonu i ne znajući spasili komandose od velike opasnosti. Tom prilikom smo zarobili 131 njemačkog vojnika i zadobili dosta ratnog materijala i oružja.<ref name="Čulić">[https://znaci.org/00001/125.htm Hrvoje Čulić: ZAROBLJENIK DOKTOR KARLO, Zbornik sjećanja "NAŠA PRVA DALMATINSKA"]</ref>}} Nakon akcije, nekoliko Britanaca je došlo u partizansku komandu i "uporno su tražili i molili da ih primimo u svoje redove, jer mi znamo u ovakvim situacijama ratovati, a oni su zbog neumjesnosti svojih starješina skoro svi mogli stradati", ali to naravno nije moglo biti učinjeno zbog savezničih odnosa.<ref name="Čulić"/> U noći 20/[[21. april]]a, 3. bataljon 1. dalmatinske brigade sadejstvovao je 11. dalmatinskoj brigadi u desantu na ostrvo [[Mljet]], a noć kasnije u desantu na ostrvo Korčulu. Nakon uspešnog [[Desant na Korčulu|desanta na Korčulu]], Saveznički Komandant Sredozemlja general [[Henry Maitland Wilson]] uputio je maršalu Titu sledeću depešu: {{izdvojeni citat|Veoma cenim rad vaše vojske u napadu na [[Mljet]] i [[Korčula|Korčulu]]. Bio bih Vam zahvalan da isporučite komandirima i borcima moju čestitku za njihovu uspešnu borbu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Stevan Petković: PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1965, str. 285</ref>}} 10. maja izvela je uspešan desant na ostrvo [[Šolta|Šoltu]]; s ostalim snagama 26. divizije i britanskim komandosima, 1. juna 1944. izvela je uspešan desant na ostrvo [[Brač]] i vodila četvorodnevne borbe; 21. jula, delom snaga iskrcala se na Pelješac, a 8. septembra brigada se iskrcala na Hvar, potom na Brač, gde je razbila delove 738. puka nemačke [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} Brigada je učestvovala u više borbi za konačno oslobođenje Dalmacije – 23. septembra za oslobođenje Hvara; sredinom oktobra izvela je desant na obalu južno od Neretve, kod Vukovog Klanca, gde je sa Jedanaestom dalmatinskom brigadom učestvovala u uništenju borbene grupe [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]]; potom je vodila borbe za oslobođenje Šibenika (3. oktobra), pa u [[Kninska operacija 1944.|Kninskoj operaciji]]. === 1945 === 1. dalmatinska proleterska brigada vodila je više teških borbi u ličko-primorskoj i [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]], a ratni put je završila na [[Soča|Soči]] 8. maja 1945. godine.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=907}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} == Narodni heroji brigade == [[File:Štab Prve dalmatinske brigade u vreme njenog formiranja.jpg|thumb|Štab Prve dalmatinske brigade u vreme njenog formiranja. Sleva na desno: [[Vlado Šćekić]], [[Pero Ćetković]], [[Ante Kronja]] i [[Božo Bilić Marjan]].]] [[File:Bogdan Strupar and Mirko Novović.jpg|thumb|[[Bogdan Stupar]], komandant I dalmatinske brigade i narodni heroj [[Mirko Novović]], zamenik političkog komesara brigade, Vis, 1944.]] Borci Prve dalmatinske proleterske udarne brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]]: * [[Ilija Antunović]], zamenika komesara čete u Trećem bataljonu * [[Božo Bilić Marjan]], komandant brigade * [[Petar Bogdan Peko|Peko Bogdan]], zamenik komandanta brigade * [[Dimitrije Vojvodić]], komandant Prvog, pa Četvrtog bataljona * [[Jure Galić Veliki]], komandant Trećeg bataljona * [[Ivan Guvo]], komandant bataljona Prvog * [[Branko Dude]], komandant Prvog bataljona * [[Đuro Đapić]], vodnik u Prvoj četi Prvog bataljona * [[Obren Ivković]], zamenik komandanta brigade * [[Risto Lekić]], rukovodilac Politodela brigade * [[Gligorije Mandić]], komandant brigade * [[Mirko Novović]], zamenik političkog komesara brigade * [[Stevo S. Opačić|Stevo Opačić]], komandir Treće čete Četvrog bataljona * [[Rudolf Primorac]], načelnik Štaba brigade * [[Petar Radević]], komandant Trećeg bataljona * [[Stanko Parmač]], zamenik komandanta Trećeg bataljona * [[Srećko Reić]], komandant Četvrtog, pa Trećeg bataljona * [[Paško Romac]], rukovodilac Politodela brigade * [[Mate Staničić]], zamenik komandanta Drugog bataljona * [[Ljubo Truta]], komandant bataljona * [[Gojko Ujdurović]], zamenik komandanta Trećeg bataljona * [[Petar Pero Ćetković]], komandant brigade * [[Vladimir Šćekić]], politički komesar brigade == Priznanja == Ukazom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1944.#19. septembar|19. septembra 1944.]] proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]], čime se uvrstila među 14 brigada koje su to zvanje nosile tokom rata.<ref name="Despotović">[https://web.archive.org/web/20110317144844/http://blog.b92.net/text/12016/Prva-dalmatinska/ Crtice iz ratnog puta brigade] </ref> Za zasluge u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom ratu]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] 3. jula 1958. i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=414}} == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 2|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{II}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49300743}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} * {{Cite book|ref=harv|last=Novović|first=Mirko|authorlink1=Mirko Novović|title=Prva dalmatinska proleterska NOU brigada|year=1986|url=|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=65301516}} == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/32_1.htm Spisak poginulih boraca brigade] * [https://web.archive.org/web/20110317144844/http://blog.b92.net/text/12016/Prva-dalmatinska/ Crtice iz ratnog puta brigade] {{Proleterske brigade}} {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*01]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 9eantbnao6dlba1akih6i3ci9u1d7g9 0 174618 42605893 42219181 2026-06-05T22:04:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605893 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Sastanak u Divcima''' bio je sastanak pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]], vođe [[JVUO|četničkih odreda]], sa predstavnicima nemačkog [[Wehrmacht]]a o prestanku neprijateljstva i zajedničkoj borbi protiv partizana. Sastanak je održan u najvećoj tajnosti u selu [[Divci (Valjevo)|Divci]] kod [[Valjevo|Valjeva]], 11. ili 13. novembra 1941. godine.<ref>Nemački izveštaj navodi 11.11. dok je u presudi Dragoljubu Mihailoviću naveden 13.11.</ref><ref name="Presuda"/> Pukovnik Dragoljub Mihailović je putem pregovora sa Nemcima pokušao da postigne više ciljeva: * da sklopi primirje sa Nemcima i tako obezbedi svoj opstanak i opstanak svog pokreta * da obezbedi nemačku tajnu podršku u borbi protiv partizana i tako se reši rivala u borbi za vlast * da zaustavi nemačku ofanzivu i tako poštedi represalija srpsko stanovništvo u svojoj zoni odgovornosti.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm "Draža Mihailović očekuje da će od trenutka kada on izda odgovarajuće zapovesti svojim odredima biti obustavljene kaznene akcije protiv srpskog stanovništva i masovna streljanja na područjima na kojima se nalaze njegovi četnički odredi."</ref> Mihailovićeve snage su 12 dana pre sastanka raskinule saradnju sa partizanima i povele opšti [[Napad četnika na Užičku republiku|napad na Užičku republiku]]. Mihailović je na sastanku ubeđivao Nemce da im nije neprijatelj i tražio je naoružanje i municiju kako bi nastavio borbu protiv [[partizani|partizana]]. U vreme pregovora u Divcima, u obližnjem selu [[Slovac]] [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|Nemcima je predato oko 350 partizana]] zarobljenih od strane četnika. Pukovnik Mihailović se nadao da će od Nemaca dobiti oružje, ili bar municiju, i da će četničke akcije usaglasiti sa Nemcima u kombinovanoj operaciji za uništenje partizanskog pokreta.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/5_3.htm</ref> Istovremeno se trudio da sve to uskladi sa svojim novozadobijenim statusom od saveznika priznatog vođe otpora u Jugoslaviji.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=F. V. D. Dikin: BOJOVNA PLANINA, Nolit, Beograd 1973, drugi deo |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 11. 1. 2013.}}</ref> Mihailović je pažljivo skrivao pregovore sa Nemcima od jugoslovenske izbegličke vlade, kao i od Britanaca i njihovog predstavnika Hadsona.{{sfn|Milazzo|1975|p=38}}{{sfn|Tomasevich|1975|p=150}} Da bi sačuvao popularnost u narodu i održao savezničko priznanje, tražio je od Nemaca da eventualni dogovor ostane u tajnosti. Nemci su njegove predloge kategorički odbili i zatražili bezuslovnu predaju četnika. Pošto Mihalović to nije učinio, ubrzo nakon što su se [[Operacija Užice|obračunali sa partizanima]], pokrenuli su [[Operacija Mihailović|akciju protiv njegovog štaba]]. Od tada pa nadalje, Mihailović vodi bespoštedni rat protiv partizana, dok je sukobe sa Nemcima izbegavao.<ref>Na primer, procena komandanta Jugoistoka od 2. marta 1943. kaže: On (Mihailović) izbegava svaki konflikt sa okupatorskim trupama ({{jez-nem|Er vermeidet jeden Konflikt mit dem Besatzungsmächten}}) - [[Nacionalna arhiva Vašington]], T78, rolna 332, frejm 6289915: https://www.znaci.org/00002/T78_332/357_666.htm{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Procena komandanta Jugoistoka od 2. marta 1943, strana 20], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Priprema sastanka == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Operacija Mačva|Masakr u Kragujevcu}} {{Wikisource|Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima}} {{Wikisource|Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} Mihailović je krajem oktobra 1941 shvatao da će Nemci krenuti u završnu ofanzivu i da je to najbolji način da komunistički rival bude slomljen a da on ostane u Srbiji.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Nemci su za gušenje [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Preko njegovog predstavnika u [[Beograd]]u, pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], prvo je uspostavio vezu sa predsednikom kvislinške vlade [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]], koji je trebalo da ih poveže sa Nemcima. Prema svedočenju Branislava Pantića, koje je 1958. publikovao [[Borivoje Karapandžić|Borivoje Karapanžić]], Draža Mihailović je 27. oktobra 1941, dan nakon održanog sastanka sa partizanskim predstavnicima u Brajićima (koje je predvodio Tito), održao sastanak sa najbližim saradnicima u kući majora Aleksandra Mišića u Struganiku.Sastanku su pored Mihailovića i Mišića prisustvovali i Dragiša Vasić, potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], pukovnik Branislav Pantić i kapetan Nenad Mitrović. Govoreći o unutrašnjoj situaciji i stanju u četničkom pokretu, Mihailović je istakao da četničke jedinice nemaju dovoljno oružja, ni municije, za razliku od partizana, koji svakim danom postaju sve snažniji. Mihailović je stoga saopštio da je odlučio da se obrati za pomoć Nemcima i ponudi im svoje odrede na uslugu u borbi protiv partizana, s tim da ih Nemci naoružaju i snabdeju municijom. Na kraju je naglasio da je to jedini način da se suzbije narastanje i omasovljavanje partizanskih snaga ili, čak, da se one unište. Neki od učesnika sastanka smatrali su da se, bar za neko vreme, ne bi trebalo obraćati Nemcima, već da bi oružje i municiju trebalo tražiti od Milana Nedića. Tome su se suprotstavili Mihailović i Mišić. Branislav Pantić je upamtio sledeće Mihailovićeve reči: {{izdvojeni citat|Kad je situacija takva da moram da pregovaram, onda ću da pregovaram sa neprijateljem. Na to me ovlašćuje i međunarodno ratno pravo. Uostalom, šta mi možemo da dobijemo od Nedića? Sve što nam treba, oružje i municija, Nedić mora tražiti od Nemaca... Zašto ići posredno kad možemo neposredno?<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knj. I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 138.</ref>}} Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Pantiću i kapetanu Mitroviću. Oni su sutradan, 28. oktobra 1941, krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Jozef Matl|Jozefom Matlom]], u njegovom stanu na Dedinju, koji ih je unapred upozorio da nema nikakvog punomoćja da vodi ovakve razgovore, ali da će obaveštenje preneti nadležnim komandama.<ref name="Matl"/> Pantić mu je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji.<ref name="Matl"/> {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref name="Matl">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} Ponudu Mihailovićevih predstavnika, Jozef Matl je istog dana preneo nadležnim komandama kod opunomoćenog generala, uz dopunu: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je po nalogu Draže Mihailovića izjavio da Mihailović jamči da će srpski prostor istočno i zapadno od Morave očistiti od komunističkih bandi. Zatim da se on ne povodi nikakvim političkim ciljem i da priznaje činjenicu da je zemlja pobeđena i da Nemci poseduju prava okupatora. Draža Mihailović očekuje da će od trenutka kada on izda odgovarajuće zapovesti svojim odredima biti obustavljene kaznene akcije protiv srpskog stanovništva i masovna streljanja na područjima na kojima se nalaze njegovi četnički odredi. Opšti cilj je da se uspostavi stanje mira i reda kakvi su u okupiranoj Srbiji bilo pre 28.6.41.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1], str. 857.</ref>}} Sutradan, 29. oktobra 1941, Jozef Matl je u svome stanu ponovo primio Pantića i Mitrovića i preneo i odgovor opunomoćenog komandanta, uz skretanje pažnje da sadržina odgovora "mora u potpunosti ostati tajna". U odgovoru je naznačeno da nemačka strana želi da pukovnik Mihailović lično dođe u Beograd na pregovore, pri čemu bi bila garantovana "sigurnost njegovoj ličnosti i životu pri dolasku i odlasku bez obzira na ishod razgovora".<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, str. 857.</ref> Posle inicijalnih kontakata usledio je i poziv načelnika štaba nemačkog komandanta u Srbiji, upućen Mihailoviću 30. oktobra, koji je doslovno glasio: {{izdvojeni citat|U vezi usmenih pregovora Vaših poverenika sa mojim predstavnikom od 28. 10. i 29. 10. 41. bilo bi poželjno da Vi lično dođete u moj štab u Beograd. Bez Vašeg ličnog prisustva bespredmetni su svi dalji pregovori.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_10.htm</ref>}} Celokupna aktivnost oko uspostavljanja kontakta i organizovanja sastanka pukovnika Mihailovića i vojnog komandanta išla je preko centrale [[Abver]]a, a bez znanja Upravnog štaba. Šef Upravnog štaba general [[Harold Turner]], koji je o pripremi pregovora doznao iz krugova kvislinške vlade, obavestio je 3. novembra 1941. oponumoćenog komandanta korpusa da je žestoko protiv. On je Mihailovića optužio za ratno lukavstvo i učešće u ustanku protiv Nemaca: {{izdvojeni citat|Učestali su izveštaji da se Mihailovićeva taktika sastoji u tome da pregovorima sa nama i eventualno pomoću oružja i municije koje bi dobio od Nemaca dobije vremena i mogućnosti da izgradi organizaciju koja bi u datom momentu krenula protiv nemačkih oružanih snaga. [...] Na kraju je poznato, da su se odredi pukovnika Mihailovića, i to pukovnika Misite kod Loznice i vojvode Račića na planini Cer, aktivno borili protiv nemačkih oružanih snaga i da su u prvom redu odgovorni za jake borbe u zapadnoj Srbiji i teške gubitke nemačkih oružanih snaga. Iz izveštaja zarobljenika i poverenika jasno se vidi da danas postoji jedinstven front između partizanskih odreda i odreda pukovnika Mihailovića.<ref name="Zbornik NOR-a, XIV/1">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_242.htm Zbornik NOR-a, XIV/1], str. 865-866.</ref>}} General Turner je zaključio da bi pregovaranje sa Mihailovićem štetilo ugledu Vermahta: {{izdvojeni citat|Pregovaranje sa Mihailovićem ne samo da bi štetilo ugledu Vermahta nego bi bilo neshvatljivo u krugovima dobrovoljaca i četnika koji su se do sada borili sa nama i poljuljalo bi poverenje u iskrenost nemačkih okupacionih vlasti. Pri tome treba napomenuti da je Mihailović bio spreman da pregovara samo dok prođe zima da bi dobio u vremenu da bolje organizuje svoje jedinice. Bez obzira na to što je za mene bilo neugodno da od Srba doznajem o pregovorima sa Mihailovićem, vest o tome se znatno proširila u Beogradu. U slučaju da Mihailović dođe u Beograd to bi bez saglasnosti Nedićeve vlade značilo za nju najveći politički poraz.<ref name="Zbornik NOR-a, XIV/1"/>}} Prema Turnerovom mišljenju, iznetom u izveštaju od 6. novembra 1941, stav [[Milan Nedić|Milana Nedića]] prema Mihailoviću podrazumevao je da se "Mihailović nalazi neposredno pred uništenjem" i da je Mihailović svestan nezavidnog položaja svojih odreda zbog čega "želi da dobije u vremenu kako bi se spasao, naročito preko zime". Turner je dodao da "Nedić smatra da nema svrhe pregovarati" sa Mihailovićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1], str. 867-870.</ref> Prema mišljenju istoričara Žarka Jovanovića, "kako bi dokazao Nemcima da je uistinu ogorčeni protivnik komunista, odnosno partizanskog pokreta, i stvorio povoljnije uslove za pregovore, Mihailović je naredio svojim odredima da izvrše napad na partizane.<ref>Žarko Jovanović, "Draža Mihailović i Nemci u Srbiji 1941. godine", Jugoslovenski istorijski časopis, 2/1997, Beograd, 1997, str. 90.</ref> Zbog otpočinjanja otvorenih sukoba između četnika i partizana, početkom novembra, Mihailović je, kako navodi u odgovoru nemačkim vojnim predstavnicima u Srbiji, od 3. novembra 1941, bio sprečen da lično dođe u Beograd: {{izdvojeni citat|Primio sam vaše pismo uz (usmeni) izveštaj moga pregovarača. Pošto iz toga proizilazi da su bez mog ličnog prisustva isključeni svi dalji razgovori, odgovaram da sam u interesu dobrobiti moga naroda spreman da se odazovem vašem pozivu i lično dođem u Beograd. S obzirom na stvarnu situaciju u zemlji, koju već nekoliko dana karakterišu borbe većih razmera koje moje jedinice vode protiv komunističkih elemenata i koje se verovatno pretvaraju u opšti sukob, u ovom momentu je neophodno da ostanem na svom mestu dok se situacija ne raščisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_241.htm Zbornik NOR-a, XIV/1], str. 862.</ref>}} == Napad na partizane == {{main|Napad četnika na Užice novembra 1941.}} Neposredno nakon što se ponudio Nemcima kao saradnik, Mihailović je preduzeo opšti napad na partizansku [[Užička republika|Užičku republiku]]. [[Napad četnika na Užice novembra 1941.]] predstavlja početak građanskog rata u Srbiji u uslovima okupacije. [[Datoteka:Cacak 1941.jpg|thumb|Protest protiv bratoubilačke borbe u Čačku, novembar 1941.]] Napad na partizane koji su preduzeli odredi pod komandom Draže Mihailovića predstavlja kršenje sporazuma koji su postigli najviši predstavnici partizanske i četničke komande, uključujići Tita i Dražu Mihailovića, na sastanku u Brajićima, 26. oktobra 1941. Već sutradan, na sastanku sa najbližim saradnicima u Struganiku, Mihailović je doneo odluku da pošalje predstavnike na pregovore sa Nemcima u Beograd. Partizanska strana se pridržavala odredbi sporazuma i isporučila je poslednjih dana oktobra 500 pušaka i 24.000 metaka četničkom štabu na Ravnoj Gori i oko 5 tona žita požeškim četnicima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/85.pdf Venceslav Glišić, Užička republika], str. 204.</ref> Ovu isporuku potvrdio je i Draža Mihailović na suđenju 1946: "Što se tiče pušaka i municije, dobio sam sve kako je Tito obećao."<ref>Дража Михаиловић, Рат и мир ђенерала. Изабрани ратни списи, I-II, (пр. Милан Весовић, Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић), Београд, 1998, стр. II/386.</ref> S druge strane, četnici kapetana [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] u noći između 27. i 28. oktobra 1941. zarobili su [[Milan Blagojević|Milana Blagojevića]], komandanta [[Prvi šumadijski NOP odred|Prvog šumadijskog NOP odreda]] na železničkoj stanici u Požegi. Blagojević je ubijen nakon nekoliko dana u obližnjem selu Glumču.<ref>Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији, 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 130.</ref> Komandant opsade Kraljeva major [[Radoslav Đurić]], na suđenju Draži Mihailoviću 1946. svedočio je da su četnici Vučka Ignjatovića u Požegi, tokom poslednjih dana opsade Kraljeva, oduzimali naoružanje i municiju koja je iz Užica dopremana na front prema Kraljevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1407.</ref> Zahvaljujući mobilizaciji koju su četnici vršili na oslobođenoj teritoriji, tokom oktobra 1941, njihovi odredi su brojčano narasli. Na užičkom, požeškom i ivanjičkom području krajem oktobra nalazio se veći broj četničkih odreda i grupa, iako su na perifernim delovima slobodne teritorije vođene oštre borbe sa nemačkim snagama. Poslednjih dana oktobra pojačana je mobilizacija u selima užičkog, zlatiborskog i požeškog sreza. Zapaženi su i pokreti nekih četničkih odreda i grupa. Zlatiborsko-užički četnički odred pod komandom majora [[Manojlo Korać|Manojla Koraća]] prebacio se sa područja Višegrada u Užice. Odatle je 31. oktobra 1941. prešao u Požegu gde se spojio sa glavninom četničkih snaga, uoči napada na Užice.<ref>Живота Марковић, Партизанско-четнички односи и привремена сарадња у Србији 1941. године, Ужице, 2010, стр. 363-367.</ref> Uporedo sa početkom četničkih napada na partizane u zapadnoj Srbiji, Draža Mihailović je 1. novembra 1941. uputio pismo generalu Hinhoferu, komandantu 342. nemačke divizije, u Valjevo, u kom se navodi da je "organizacija četnika u stanju da održava red na području zapadne Srbije" i da će "komunistička opasnost" prestati kada se četničkoj organizaciji omogući da nesmetano radi, uz uslov da dobije "dovoljno naoružanja". U pismu je naglašeno da "četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Zbornik NOR-a, XIV/1], str. 861.</ref> Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je napadom četnika na Užice, Ivanjicu, Čačak, Gornji Milanovac i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. godine započeo [[građanski rat]] u Srbiji.<ref name="Petranović"/> Izgovor četnika je bi da "ne mogu dalje gledati kako nestaju jedan po jedan srpski život u borbi za političku vlast koju žele da uzmu nekoliko ljudi", te će radi zaštite ljudi ući u Užice. U zapovesti komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. za napad na Užice se naređuje: "U radu biti odlučan, hrabar i energičan kao što to dolikuje srpskim četnicima", a potom: "'''U noćnim borbama najbolje je sve iznenadno i bez larme likvidirati'''."<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> Napad četnika na Užice trebalo je izvesti koncentrično sa četiri kolone od kojih bi svaka imala po 800-1000 boraca. Partizani su supeli da pre planiranog opšteg četničkog napada na Užice onemoguće dejstvo tri četničke grupacije: karansko-ribaševske, zlatiborske i kremanske.<ref>Opširnije o tome, vidi dok. br. 14—17, Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 60 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; Nikola Ljubičić, Jevrem Popović, Milivoje Kovačević, Milivoje Radovanović Farbin, Užice 1941, Ustanak u užičkom kraju, Vojno delo, Beograd, 1961 (dalje N. Ljubičić i dr., n.d.), str. 199—210, Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 132-154, Живота Марковић, Партизанско-четнички односи и привремена сарадња у Србији 1941. године, Ужице, 2010, стр. 368-372.</ref> U odbrani grada učestvovali su i sami građani koji su se prihvatili oružja i stupili u partizanske jedinice. Posle žestokih borbi tokom dana u rejonu Trešnjice, četnici su bili razbijeni.<ref>Opširnije, vidi Zbornik NOR-a, tom I, kni. 1, dok. br. 70 i 72; Oslobodilački rat, knj. 1, str. 122; V. Dedijer, Dnevnik I, str. 52; N. Ljubičić i dr., n.d., str. 214—222; Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 134-137</ref> Nastavljajući gonjenje četničkih snaga posle njihovog neuspelog napada na Užice, partizanske snage su 3. novembra 1941. zauzele [[Požega|Požegu]]. Obostrani gubici bili su veliki. Istovremeno, još dok su se vodile borbe oko Požege, Mihailović je naredio [[Borbe za Čačak 1941.|napad na partizane u Čačku]] i drugim gradovima. Borbe oko Čačka okončane su 8. novembra 1941. četničkim porazom. U borbama oko Čačka partizani su, kako se obično navodi u literaturi, zarobili oko 400 četničkih boraca, koji su svi, sem oficira i žandarma, pušteni kućama. U noći između 7. i 8. novembra četnici su izvršili napad na Gornji Milanovac, gde je zarobljeno oko 150 partizanskih boraca, koji su potom sprovedeni na Ravnu goru kao zarobljenici, a uskoro zatim (13. novembra 1941) predati Nemcima.<ref name="Живота Марковић, н.д, стр. 375">Живота Марковић, н.д, стр. 375.</ref> U međuvremenu, četničke snage pod komandom kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] u noći između 7. i 8. novembra 1941. ponovo su pokušale prodor prema Užicu. Borbe su okončane 9. novembra 1941. potiskivanjem četnika u pravcu Ravne gore. Partizanske snage, pošto su odbile napad četnika na Užice i Čačak, produžile su dejstva protiv četničkih snaga koje su se povlačile ka Ravnoj gori, i stezale obruč oko štaba Draže Mihailovića. Teška pozicija u kojoj se našla glavnina četničkih snaga primorala je Dražu Mihailovića da 9. novembra zatraži pomoć od četničkih formacija iz istočne Bosne pod komandom majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]], kome je naređeno da prebaci snage pod njegovom komandom na desnu obalu Drine, odnosno u rejon Kosjerića i Užica.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Međutim, Dangić nije postupio po naređenju. Draža Mihailović je ubrzo (11. novembra 1941) nastojao da popravi poziciju četničkih snaga nudeći saradnju Nemcima na sastanku u Divcima. == Održavanje sastanka == Sastanak četnika i Nemaca je održan 11. novembra u jednoj [[kafana|kafani]] u selu [[Divci]]. === Učesnici sastanka === Sastanku su prisustvovali sa nemačke strane: * potpukovnik [[Rudolf Kogard]] * vojni upravni savetnik dr [[Georg Kiessel]] * kapetan [[Abwehr]]a [[Josef Matl]] * SS oberšturmfirer Vineke * štandartenfirer Matern Prisutni sa četničke strane: * pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] * major [[Aleksandar Mišić]], obojica u uniformi * pukovnik [[Branislav Pantić]] * kapetan [[Nenad Mitrović]], obojica u civilu Sastanak je održan bez znanja britanskog oficira za vezu, [[Bil Hadson|Bila Hadsona]], koji je u to vreme boravio u štabu pukovnika Mihailovića.<ref name="znaci.net"/> === Mihailovićeva ponuda === {{Wikisource|Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.}} {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} Uprkos Mihailovićevoj ponudi, na samom početku sastanka mu je rečeno da Wehrmachtu njegove usluge nisu potrebne: {{izdvojeni citat|Pre dve nedelje poručili ste nam preko Vaših poverenika u Beogradu da je Vaša namera 'da nećete više dozvoliti da se srpska krv beskorisno proliva i srpska imovina dalje uništava'. Istovremeno ste ponudili da se zajedno sa nemačkim Vermahtom i organima Nedićeve vlade borite protiv komunizma. Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su zaključili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, te stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> U daljem razgovoru Draža se pravdao nacistima za [[ustanak u Srbiji 1941.]] i oslobođenje gradova od Nemaca: {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. Nemci su predali Užice a time je počela trka između mene i komunista za gradove... Komunisti su napali Gornji Milanovac, pa sam stoga i ja morao. Pošli su na Kraljevo, morao sam i ja... Loznicu su zauzeli četnici, da to ne bi uradili partizani. Nikad se ne bih upuštao u prepade... da nije došlo do komunističkih prepada i da Nemci nisu predavali gradove i sela. Nikad nisam sklapao ozbiljne sporazume sa komunistima. Nisam se stavio na stranu onih koji žele da isteraju Nemce.<ref name="Divci"/>}} Mihailović je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju da nastavi borbu protiv partizana, u čemu je znalac: {{izdvojeni citat|Zahtevam da mi se omogući da nastavim borbu protiv komunizma koja je počela 31. oktobra. Mi znamo kako se vodi borba u šumi, naročito protiv elemenata koji žele da se sakriju. Neophodno je imati municiju! Računajući s tim, došao sam ovamo.<ref name="Divci"/>}} Nudeći prelazak na nemačku stranu, želeo je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i stekao žig izdajnika. Mihailović je pri tom obrazložio: "Kosta Pećanac je zbog toga izgubio svaki ugled i uticaj. Ne znam da li ćete vi kao stranac razumeti moju izjavu, ali pomislite može li čovek da stupi otvoreno na stranu okupatora, a želi otvoreno da se bori protiv onih koji su preuzeli primamljivo ime boraca za slobodu", misleći pri tom na partizane.<ref name="Divci"/> [[Aleksandar Mišić]] se nadovezao na Dražin predlog i čak zatražio nemačke oficire za vezu kod četnika: "''Mi idemo tako daleko da Vas molimo da do nas uputite oficire za vezu da biste se, uz punu garanciju, mogli uveriti u našu borbu protiv komunista''."<ref name="Divci"/> Uprkos svim njihovim predlozima, Nemci pukovniku Mihailoviću nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje. U to spada predaja sveg oružja, municije i opreme, i oslobađanje nemačkih zarobljenika. Potpukovnik Kogard je bio izričit: {{izdvojeni citat|Ukoliko Vi, gospodine pukovniče, ne prihvatite uslove koje sam naveo, borba protiv Vaših četnika nastaviće se u istoj formi kao što je protiv komunističkih bandi već počela.<ref name="Divci"/>}} Mihailović je rekao da ne može ovu odluku da donese a da ne čuje mišljenje svojih potčinjenih vođa i na tome je sastanak završen. Na rastanku, Draža im je rekao: {{izdvojeni citat|Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref name="Divci"/>}} == Predaja zarobljenih partizana == {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} Iako su pripadnici četničkog pokreta započeli streljanja i masakriranja partizanskih zarobljenika već 1. novembra 1941,<ref>[https://www.znaci.org/00001/242_5.pdf Раде Познановић, Милун Раонић, Милорад Радојчић, Трагом издаје: Сведочења о издаји четника и стрељању на Крушику у Ваљеву 1941.], стр. 60-67.</ref> iako su u narednim danima intenzivirani napadi na partizansku teritoriju, uključujući Užice, Ivanjicu, Čačak, Gornji Milanovac, partizani su nakon zarobljavanja i razoružavanja puštali na slobodu najveći broj četničkih boraca.<ref name="Живота Марковић, н.д, стр. 375"/> Sem toga, Vrhovni štab NOPOJ izdao je naređenje 8. novembra 1941. u kome se "pod pretnjom smrtne kazne" zabranjuje odgovarati na zločine četničkih snaga činjenjem zločina nad zarobljenim četnicima i četničkim simpatizerima. {{izdvojeni citat|U vezi sa poslednjim događajima, u kojima su vojno-četnički odredi istupili sa oružanim snagama protiv partizanskih odreda - događaju se mnogobrojne pojave zverskog mučenja, prebijanje i ubijanje naših partizana i kurira od strane raznih okorelih zlikovaca koji se nalaze u tim odredima, upućuje se sledeće naređenje svim našim odredima: I. Pod pretnjom smrtne kazne zabranjuje se odgovarati na te zločine postupcima koji nisu dozvoljeni u partizanskim redovima. a) maltretiranje, prebijanje ili bilo kakvo ispoljavanje lične mržnje prema zarobljenicima koji padaju u naše ruke. b) apsolutnoje nedozvoljeno maltretiranje i zlostavljanje stanovništva na onim područjima gde se vode borbe, iako ono nije naklonjeno nama. Zarobljeni neprijateljski oficiri i vojnici imaju se stražarno sprovesti najbližim partizanskim komandama, koje će onda same preuzeti istragu protiv pojedinaca iz redova zarobljenika za koje se neophodno dokaže da su vršili bilo kakva zverstva ili nedela.<ref>Zbornik NOR-a, I/2, str. 223-224.</ref>}} Tokom pregovora sa Nemcima u selu Divci, četnici su veći broj zarobljenih [[partizan]]a predali Nemcima u obližnjem selu [[Slovac]]. Tom prilikom je Štab [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] prosledio oko 365 zarobljenih [[partizan]]a Nemcima, koji su većinu postreljali. Partizane na prevaru zarobljeni u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]],<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda od 17. juna 1942, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref> Kosjeriću,<ref>[https://www.znaci.org/00001/59_2_124.pdf Užička republika, Zapisi i sećanja, Narodni muzej, Užice 1981]</ref> Karanu i Planinici, četnici su prikupili na [[Ravna Gora|Ravnoj Gori]]. Oko [[13. novembar|13. novembra]] [[1941]]. četnici su grupu od 365 zarobljenika odveli u [[Mionica|Mionicu]], i zatim u [[Slovac]]. Tu su prihvaćeni od [[Milan Nedić|Nedićevih]] i nemačkih snaga i prebačeni kamionima u [[Valjevo]]: {{izdvojeni citat|U Mionici su nas dočekali i sproveli do [[Markova Crkva|Markove Crkve]] i tu nas predali nekome vojvodi Jovi Kolubarcu. (...) On nam je rekao da nas vodi u [[Slovac]], pošto nemamo gde da prenoćimo u Markovoj Crkvi. (...) Čim smo došli u Slovac tamo su već čekali nemački kamioni i potrpali su nas i sproveli u [[Valjevo]].<ref name="Ispitivanje"/>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]]}} Od ove grupe zarobljenika, Nemci su 263 osobe streljali [[27. novembar|27. novembra]] [[1941]]. godine na Krušiku u Valjevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_21.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Streljanja na Krušiku u Valjevu]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44_4.pdf Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009: Krušik, Valjevo streljanje po grupama]</ref> Ostali zarobljenici su delom streljani naknadno, delom deportovani u [[Koncentracioni logor|logore]], a delom pušteni na slobodu. Predaja zarobljenih partizana nastavila se i posle ovoga, i bila je naročito intenzivna u decembru 1941.<ref>[https://www.znaci.org/00001/38_24.htm Radoslav S. Nedović, Pantelija Vasović: ZATAMNjENA ISTINA, Čačak 2006: Decembarski pokolj]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/44.htm Radoslav S. Nedović: ČAČANSKI KRAJ I NOB - SLOBODARI NA STRATIŠTIMA, Čačak 2009]</ref> == Partizani razotkrivaju Mihailovića == Užička "Borba" je u svom vanrednom izdanju 12. novembra 1941. godine objavila vest pod naslovom "Nedić potvrđuje da je Draža Mihailović primao pare od Nemaca", u kojoj, pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Radio-Beograd objavio je sinoć u 9,15 sledeću izjavu Milana Nedića: 'Sinoć je Radio-London doneo vest da su nemačke vlasti pozvale Dražu Mihailovića na pregovore u cilju uspostavljanja mira u Srbiji. Ovo ne odgovara istini. Naprotiv, istina je da je Draža Mihailović slao emisare nemačkim vlastima i nudio saradnju, a nemačke vlasti su odbile svako pregovaranje s njim. Jer, kad sam nekada zvao Kostu Pećanca, zvao sam i njega, pa se i on primio, kao i Pećanac, saradnje na uništenju destruktivnih i komunističkih elemenata. Za ovaj rad on je primio od srpske vlade i velike sume novca. Ali danas je on za nemačke vlasti kao i za srpsku vladu isto što i svaki komunist, čim radi za Englesku, demokratske zemlje, London i crvenu Moskvu.' Posle ovog saopštenja svakome je Srbinu jasno ko je Draža Mihailović. Izdajnik Nedić je samo potvrdio to što su postupci Draže Mihailovića jasno pokazivali, što je narod sam uviđao, što su partizani i pošteni rodoljubi iznosili. Ovo saopštenje potpuno dokazuje da je Draža Mihailović obmanuo srpski narod. Draža Mihailović poziva i silom tera srpske seljake da prilaze u njegove redove, jer su dali zakletvu, a sa svoje strane tu istu zakletvu gazi na najbestidniji način, stavlja se u službu okupatora, prima od njega pare kao Juda, izdaje vladu u Londonu, vrši podlu prevaru prema savezničkoj Engleskoj, jer se stavlja u službu Dankelmana i Hitlera. [...] Sada je jasno zašto je Draža Mihailović naredio da se povuku četnici iz opsade Valjeva i Kraljeva, sada je jasno zašto je hteo da izazove bratoubilački rat. Učinio je to da bi se udvorio nemačkim tiranima. Tako je raskrinkan jedan od najopasnijih izdajnika srpskog naroda, koji je ovih dana pokušavao da prospe nevinu krv srpskih seljaka u bratoubilačkom ratu.<ref name="ReferenceA"/>}} == Nemački odgovor == {{main|Operacija Mihailović}} [[Datoteka:Mihailović poternica 1941.jpg|mini|210px|Nemačka poternica za pukovnikom Dražom Mihailovićem iz decembra 1941.]] Uprkos inicijalnim pregovorima nižih instanci, pritisak iz [[Berlin]]a, gde su organizaciju Mihailovićevih četnika smatrali probritanskom, doveo je do prekida ovih tajnih razgovora.<ref name="znaci.net"/> U vreme sastanka u Divcima nemačka Vrhovna komanda nije bila ni čula za pukovnika Mihailovića, pa traži proveru o celoj stvari: {{izdvojeni citat|Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je „izvjesni“ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. (...) Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: „Vođa bandi Miahilović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Miahilovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.“ <ref>NAW, T-311, Roll 175, 000119: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka od 13.11.41.</ref>|Izvještaj operativnog odjeljenja komande Jugostoka od 13.11.41.}} {{izdvojeni citat|Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista. Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja. Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>NAW, T-311, Roll 175, 000121-2: Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka 17.11.41.}} Neki četnički komandanti iz zapadne Srbije, kao izaslanici Draže Mihailovića za Bosnu i Hercegovinu, u istom ovom razdoblju uspostavljaju kontakte sa italijanskim okupatorom. Istog dana kada je Mihailović pregovarao sa predstavnicima nemačkog okupatora u Divcima, major [[Boško Todorović]] sastao se u Višegradu sa italijanskim oficirima. Sastanku je prisustvovao i komandant Zlatiborskog četničkog odreda [[Radomir Đekić]], "vojvoda zlatiborski". Tom prilikom je zaključen dogovor o međusobnom nenapadanju i saradnji u borbi protiv partizana. Višegradski četnički odred je sarađivao i sa Nemcima. O tome svedoči pismo komandanta ovog odreda poručnika [[Kamenko Jevtić|Kamenka Jevtića]], kojim javlja opštinskoj upravi u Rudu, 12. novembra 1941: "''Naš rad odobravaju Nemci i srpska vojska''."<ref>Žarko Jovanović, "Draža Mihailović i Nemci u Srbiji 1941. godine", Jugoslovenski istorijski časopis, 2/1997, Beograd, 1997, str. 98.</ref> Nemci nisu prihvatili Mihailovićevo prestrojavanje. Protiv njega je 6. decembra preduzeta [[Operacija Mihailović]], za njim je raspisana poternica i nekoliko meseci je bio u bekstvu. Uoči nemačke operacije na Ravnoj gori, Mihailović je na sastanku s četničkim starešinama 1. decembra 1941. naložio da se deo četnika legalizuje, kako bi opstali u okviru Nedićevih formacija. Četnički odredi u Srbiji delom su raspustili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao kvislinške snage Milana Nedića. U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, na teritoriju koju su uz pomoć Italijana držali crnogorski četnici. U Lipovu, kod [[Kolašin]]a, je neko vreme bio četnički štab. == Posleratno suđenje == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] Mihailoviću je, između ostalog, stavljen na teret sastanak sa Nemcima u selu Divci i predaja zarobljenih partizana. === Mihailovićeva odbrana === {{Quote box | citat = „U to vreme Nemci su vršili odmazdu. Mačva je bila uništena. Vatra je lizala do Lelića. [[Dragiša Vasić]] i ostali počeli su navaljivati da idem i tražim da ova odmazda prema narodu prestane. ... Pod pritiskom Dragiše Vasića i ostalih, koji su bili oko mene, ja sam se rešio i pošao sam tamo za Aleksandrom Mišićem. Poneo sam bombu, gotov da tresnem da svi odletimo ako dođe do pokušaja hvatanja. Jednoga momenta plašio sam se da Aleksandar to ne učini, jer je bio nasrtljiv a situacija je bila vrlo teška.“<ref name="Završna"/> | izvor = Dragoljub Mihailović, završna reč na suđenju | width = 40% | align = right}} Mihailović se branio da nije slao emisare u Beograd i tražio kontakte, već su emisari došli kod njega na Ravnu goru i molili ga da se sastane sa Nemcima, da bi prestalo stradanje naroda.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Saslušanje optuženih]: "Ja nisam ni mislio na to, ali došao je Branislav Pantić, koji je bio određen stvarno za Homolje. On je bio više u Beogradu nego u Homolju i vršio je obaveštajnu službu. S njim su došli Nenad Mitrović i jedan profesor univerziteta. Kad su oni došli na Ravnu Goru, u prisustvu Vasića, Ostojića, možda, Branislava Pantića, Nenada Mitrovića, navalili su na mene, pošto je strah u narodu zbog paljenja i odvođenja sveta, da se žrtvujem i da naredim da se spreči, da ne dozvolimo dalje uništavanje naroda, koji nije kriv i koji stvarno strada zbog nas. Na kraju ja sam pristao."</ref> Navodno, sastanak nije inicirao on, već njegovi obaveštajni oficiri Branislav Pantić i Nenad Mitrović koji su došli iz Beograda i usput sreli jednog gestapovca u civilu, profesora Matla, koji je tražio da se sastane sa njim.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]: "Povod za ovaj sastanak bio je u tome što su iz Beograda došli obaveštajni oficiri Branislav Pantić i Nenad Mitrović i kazali su mi da su na putu sreli jednog Nemca u civilu i kaže da bi bilo vrlo važno da ima jedan sastanak sa mnom. Taj Nemac bio je profesor Matl. On je bio kapetan i gestapovac."</ref> Suprotno Mihailovićevim tvrdnjama, izveštaj kapetana Matla nedvosmisleno govori da su Dražini izaslanici preko Nedića u Beogradu stupili u kontakt sa njim.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića]</ref> Mihailović je tvrdio da je sastanak u Divcima bio u "trećoj desetici meseca novembra"<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref> (nemački dokumenti pokazuju da je bio 11. novembra<ref name="Divci"/>), da je nemačka [[operacija Mihailović]] usledila posle deset dana (usledila je posle 25 dana) i da je u napadu učestvovalo "pet divizija",<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> što je takođe preterivanje (učestvovali su delovi [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizije]]). === Ispitivanje svedoka === Na sudu je, između ostalih, kao svedok saslušana i Darinka Marić-Popović, ugostiteljka, vlasnica kafane u Divcima. Ona je izjavila da su 13 novembra oko osam sati uveče Nemci zauzeli njenu kafanu radi sporazuma sa Mihailovićevim četnicima. Prema njenim rečima, od četnika je bio Aca Mišić i još dva četnika, koje nije mogla poznati. Oni su ostali do pola noći, a napolju je bila straža.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> :Pretsednik: Ja li bilo kakvog obezbeđenja oko kafane? :Svedokinja: Bili su Nemci skroz osigurali. Jedan automobil bio je pred štabom, a automobil sa kojim su došli stajao je na kafanskim vratima. Nemaca je bilo mnogo. Niko nije mogao da uđe ni da izađe. U mojoj avliji bilo je mnogo automobila. :Pretsednik: Gde se održao sastanak? :Svedokinja: U kafani za dugačkim stolom, čim se uđe sa vrata. Svedokinja Marić-Popović je takođe izjavila da je iste noći videla kamione kojima prevoze partizanske zarobljenike: :Tužilac: Vi ste malopre pomenuli neke kamione koji su naišli. :Svedokinja: To je bio kamion kojim su bili prebačeni partizani koje je Jova Škava dobio na čuvanje. :Tužilac: Iste noći? :Svedokinja: Iste noći.<ref name="Ispitivanje"/> === Presuda === Mihailović je osuđen kao saradnik okupatora, a u njegovoj presudi se između ostalog pominje i sastanak u selu Divci: {{izdvojeni citat|Za vreme opšteg napada na partizane, 13. novembra 1941. godine u noć, Mihailović se u selu Divci, nedaleko od Valjeva, sastao sa predstavnicima nemačkog vojnog zapovednika za Srbiju, a te iste noći njegovi četnici predali su Nemcima u selu Slovcu, blizu sela Divaca, 360 partizana, koje su četnici Mihailovića zarobili i sa Ravne Gore sproveli u Slovac.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>}} Sudsko veće je pritom utvrdilo da je sastanak u Divcima bio tesno povezan sa [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predajom zarobljenih partizana Nemcima]]: {{izdvojeni citat|Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, iste noći kada se sastao sa kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda [[Srpska državna straža|Srpskoj državnoj straži]] u selu Slovac, iako je znao da će ih oni postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda"/>}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Sastanak u Brajićima 1941.]] * [[Četnički napad na Užičku republiku]] * [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.]] * [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] == Vanjske veze == * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BE_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98_%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81_%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0 Izjava pukovnika Branislava Pantića o Mihailovićevoj odluci da pregovara s Nemcima] * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Izveštaj kapetana Matla pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića] * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.] * [https://www.znaci.org/00001/11_10.htm Nikola Milovanović, MIHAILOVIĆ TRAŽI POMOĆ OD OKUPATORA] ‎{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] hj0ymnfde7tt95zi8ocz6oh3vhydl4c 0 174645 42606052 42604555 2026-06-05T22:42:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606052 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Andrijevička operacija''' |deo= [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= Andrijevička operacija (18.-26. avgusta 1944).jpg |opis_slike = Andrijevička operacija (18.-26. avgusta 1944). |datum = [[18. juli]]-[[1. avgust]] [[1944]]. |mesto= [[Crna Gora]] i [[Sandžak]] |uzrok= |teritorija= |rezultat = Pobeda [[NOVJ]] [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemačka vojska |jedinice1 = delovi ojačanog [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]] |jedinice2 = delovi [[21. korpus (Nemačka)]]<br />delovi [[7. SS divizija|7. SS divizije]] |komandant1= general [[Peko Dapčević]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]] |komandant2= Oberfirer [[Artur Phleps]], komandant [[V SS brdski korpus|V SS korpusa]] |snaga1 = 10.000 |snaga2 = 25.000 |gubici1= |gubici2= |gubici3 = oko 500}} '''Operacija Draufgenger''' ({{jez-nem|Draufgänger}} - Drznik), ili u jugoslovenskoj istoriografiji '''Andrijevička operacija''' preduzeta je od strane nemačke Komande Jugoistoka između [[18. juli|18. jula]] i [[1. avgust]]a [[1944]]. protiv mostobrana [[NOVJ]] na [[Lim (reka)|Limu]] između [[Andrijevica|Andrijevice]] i [[Brodarevo|Brodareva]]. Ovaj mostobran otvarao je mogućnost prodora u [[Srbija|Srbiju]], što je Komanda Jugoistoka nameravala da otkloni. Umesto likvidiranja snaga i položaja snaga [[NOVJ]] u dolini Lima, nemačke snage pretrpele su težak poraz. Njihova glavnina nakon 8 dana borbe bila je opkoljena, a od potpunog uništenja spasila ih je neophodnost upućivanja Operativne grupe NOVJ u [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanicu]] i [[Toplica|Toplicu]] radi pomoći tamošnjim snagama [[NOVJ]] ugroženim nepovoljnim razvojem [[Operacija Trumpf|operacije Trumpf]]. Nakon proboja iz okruženja, nemačke snage osvetile su se za poraz civilnom stanovništvu, ubivši u selu [[Velika (Plav)|Velika]] u opštini [[Plav]] oko 500 stanovnika. Nakon pristizanja [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]], na nešto širem području pokrenuta je [[Operacija Ribecal avgusta 1944.|operacija Ribecal]], ključna u nemačkom planu aktivne odbrane [[Srbija|Srbije]]. == Okolnosti, ciljevi i plan ofanzive == Nakon [[Operacija Frilingservahen aprila 1944.|operacije Frilingservahen]] [[NOVJ]] je zadržala kontrolu nad dolinom [[Lim (reka)|Lima]] od [[Andrijevica|Andrijevice]] do [[Brodarevo|Brodareva]]. Protiv ove značajne teritorije snage nemačkog [[21. korpus (Nemački)|21. korpusa]] preduzimali su neuspešne napade krajem maja, tokom juna i početkom jula [[1944]]. U kontekstu ispoljene namere [[NOVJ]] da prikupi snage i izvrši prodor u [[Srbija|Srbiju]], kontrola ovog područja značila je otvorena vrata za upad u [[Srbija|Srbiju]], a široka posednuta teritorija na desnoj obali [[Lim (reka)|Lima]] predstavljala je značajan mostobran. Zbog toga je Komanda Jugoistoka (AgF) naložila štabu [[V SS brdski korpus|V SS korpusa]] da preduzme odlučne i radikalne ofanzivne akcije za likvidaciju ovog mostobrana. Za prvu fazu operacija pod kodnim nazivom '''Draufgenger''' ({{jez-nem|Draufgänger}}), imao je na raspolaganju, pored snaga [[21. korpus (Nemačka)|21. korpusa]] i kvislinga, ojačanu pukovsku grupu iz [[7. SS divizija|7. SS divizije]] i neke borbene grupe iz rezerve Armijske grupe. Opšti plan operacije predviđao je grupisanje glavnih snaga za napad iz dva pravca na [[Andrijevica|Andrijevicu]], odakle bi nakon zauzimanja [[Andrijevica|Andrijevice]] ove snage nastavile nastupanje niz [[Lim (reka)|Lima]] sa obe strane, dok bi pomoćne snage izvršile bočni pritisak iz [[Sjenica|Sjenice]] i sa [[Pešter]]a prema [[Berane|Beranama]] i dolini [[Lim (reka)|Lima]]. Cilj je bio: tučenje snaga [[NOVJ]], likvidiranje mostobrana sa desne strane [[Lim (reka)|Lima]] i izbacivanje snaga [[NOVJ]] iz limske doline. Posoban značaj pridat je zauzimanju [[Berane|Berana]] i tamošnjeg aerodroma. Ovaj plan koincidirao je sa planom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOVJ]] Prema zapovesti [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]] trebalo je da, uz asistenciju [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]], nastupajući iz limske doline, zaposednu oblast planina Javor i Golija, čime bi omogućili nastupni marš [[Druga proleterska divizija NOVJ|2. divizije]], sa kojom je trebalo da formiraju operativnu grupu i forsiraju [[Ibar]]. Na ostvarenju ovog plana [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovni štab]] je više puta insistirao nakon otpočinjanja [[Operacija Trumpf|operacije Trumpf]] i njenog nepovoljnog razvoja. Tako je na ovom području došlo do obostrane koncentracije snaga i kolizije dva suprotstavljena operativna plana. == Upotrebljene snage == Osovinske snage: * [[21. SS brdska divizija Skenderbeg (1. albanska)|21. SS divizija Skenderbeg]] * 14. SS puk [[7. SS divizija|7. SS divizije]] ojačan artiljerijskim i inžinjerijskim delovima * [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]] * [[Legija Krempler]] * deo 201. brigade jurišnih topova * borbena grupa Stripel (Ojačani bataljon 363. puka [[181. divizija (Nemačka)|181. divizije]]) ({{jez-nem|Strippel}}) * borbena grupa Bendl ({{jez-nem|Bendel}}) (albanska milicija pod nemačkim rukovodstvom) * delovi 5. policijskog puka * četnici (izvori ne specifikuju o kojim se formacijama radi) [[File:Kolona 1. krajiške brigade na putu ka Andrijevici, jula 1944.jpg|thumb|Kolona 1. krajiške brigade na putu ka Andrijevici, jula 1944.]] Snage [[NOVJ]]: * delovi [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa NOVJ]]: ** [[Druga proleterska divizija NOVJ]] ** [[Treća udarna divizija NOVJ]] ** [[Peta krajiška divizija NOVJ]] (taktički potčinjena [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusu]]) ** [[17. istočnobosanska divizija NOVJ]] (taktički potčinjena [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusu]]) == Tok operacije == {{Operacije NOVJ}} [[File:Razbijanje divizije Skenderbeg.jpg|thumb|Razbijanje divizije Skenderbeg 1944.]] Nemački napad počeo je [[18. juli|18. jula]] ujutro. Glavna grupacija: [[21. SS divizija|21. SS divizija Skenderbeg]], 14. puk [[7. SS divizija|7. SS divizije Princ Eugen]] i borbena grupa Stripel ({{jez-nem|Strippel}}), sa prostorije [[Gusinje]] - [[Plav]] - [[Čakor]], obuhvatnim napadom krenula je prema [[Andrijevica|Andrijevici]]. Jednovremeno su u nastupanje pokrenute: borbena grupa Bendl sa prostorije [[Kacuber]] - [[Turjak]] u pravcu [[Berane|Berana]]; [[legija Krempler]] sa prostorije Bioča - desna obala Lešnice u pravcu Bijelog Polja i [[Berane|Berana]]. Dva bataljona [[Divizija Brandenburg|puka Brandenburg]] i delovi 5. policijskog puka sa desne obale [[Lim (reka)|Lima]] usmerili su napad u pravcu [[Brodarevo|Brodareva]] i [[Prijepolje|Prijepolja]], a delovi bugarske 24. divizije iz rejona [[Nova Varoš|Nove Varoši]] u pravcu [[Priboj]]a radi vezivanja snaga [[37. sandžačka divizija NOVJ]]. U prvom naletu napadači su uspeli da potisnu delove [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske udarne]] i [[Treća srpska proleterska brigada|Treće srpske udarne brigade]]. [[19. juli|19. jula]] u zoru Nemci su ušli u [[Andrijevica|Andrijevicu]], odakle su odmah nastavili nastupanje. Međutim, uskoro se pokazalo da nemačke kombinovane snage na terenu nisu bile dorasle snagama [[NOVJ]]. Samoinicijativom štabova na terenu, brigade [[NOVJ]] nanele su ozbiljne gubitke napadačima i preuzeli inicijativu u svoje ruke. Uočivši priliku da opkoli i uništi naprijatelja, štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] razradio je i izdao [[23. juli|23. jula]] operativnu zapovest za opšti napad sa ciljem opkoljavanja i uništenja neprijateljske grupacije. U toku [[24. juli|24. jula]] jedinice [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] na levoj obali [[Lim (reka)|Lima]] prodrle su u istureni klin neprijatelja severno od [[Andrijevica|Andrijevice]], a 4. proleterska brigada izbila je u oblast prevoja [[Čakor]], ključne nemačke veze. Sa druge strane, [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]] probile su se [[24. juli|24. jula]] u dubinu i zauzele [[Čakor]] i oblast istočno od njega, spojivši se sa [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|4. proleterskom]]. Nemci su bili prisiljeni da odustanu od prodora prema Beranama i da se noću [[24. juli|24]]/[[25. juli|25. jula]] povuku iz Andrijevice prema Murinu. Sutradan, pred veče, [[Prva krajiška proleterska udrana brigada|1. krajiška]] i [[Četvrta proleterska brigada|4. proleterska brigada]] izbile su do [[Murino]], spojile se sa [[Četvrta krajiška udrana brigada|4. krajiškom brigadom]] i, u toku noći, zajedno sa [[Peta proleterska crnogorska brigada|5. brigadom]] [[Treća udarna divizija NOVJ|3. divizije]], ušle u [[Plav]]. Okružavanje neprijatelja u široj oblasti [[Murino|Murina]] bilo je završeno. Stvoreni su preduslovi za potpuno uništenje nemačke grupacije. Nemački general [[August Šmithuber|Šmithuber]], komandant [[21. SS divizija|21. SS divizije]], u svom izveštaju kaže: {{izdvojeni citat|Neprijateljsko rukovodstvo pravilno je uočilo da mi nemamo dovoljno snaga za osiguranje puteva za dotur. Koristeći zemljište, koje je bilo naročito pogodno za to, neprijatelj je preduzimao, pravilno ceneći te okolnosti, sa težištem na prevoj Čakor, masivan udar u naše duboko zaleđe, sa ciljem, da se put kojim se vrši snabdevanje, rušenjem mnogobrojnih mostova, trajno onesposobi za saobraćaj...<ref name="znaci.net">Izveštaj 21. SS-brdske divizije Skenderbeg od 1. avgusta 1944. komandi 21. brdskog armijskog korpusa o toku i rezultatima operacije Draufgenger na prostoru Andrijevica - Berane - Murino - https://www.znaci.org/00001/4_12_4_103.htm</ref>}} Međutim, nastupanjem na oblast [[Murino|Murina]] štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]] postupio je suprotno zahtevu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], koji je [[20. juli|20. jula]], upozorio Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] da ne angažuje [[Druga proleterska divizija NOVJ|2. proletersku]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. diviziju]] u borbi i naredio mu da se odmah izvrši planirani pokret preko [[Ibar|Ibra]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] intervenisao je [[25. juli|25. jula]] i naredio da se zbog pogoršane situacije u [[Toplica|Toplici]] sve tri divizije Operativne grupe odmah bezuslovno upute na [[Kopaonik]], a da front kod [[Andrijevica|Andrijevice]] preuzmu crnogorske jedinice. S obzirom na ovo naređenje, ove tri divizije izvučene iz kontakta sa neprijateljem i [[28. juli|28. jula]] krenuli na marš prema [[Ibar|Ibru]]. Jedinice [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće divizije]] nisu bile u stanju da dovrše uništenje opkoljenog neprijatelja, pa se borbena grupa 14. SS puka [[1. avgust]]a probila iz [[Murino|Murina]] preko [[Čakor]]a za [[Peć]]. Dobar deo [[21. SS divizija|21. SS divizije]] se raspao i mnogi vojnici-Albanci su dezertirali. Uskoro je divizija rasformirana. Nemačka operacija tako je doživela potpun neuspeh. Snage [[NOVJ]] izborile su sebi prostor za nastupanje u Srbiju, a nemačke snage su teško potučene. Komandant [[21. SS divizija|21. SS divizije]] [[August Šmithuber|Šmithuber]] u svom izveštaju priznao je gubitke od 857 izbačenih iz stroja u formaciji kojom je komandovao. On je težak poraz objasnio vatrenom nadmoći, dobrom disciplinom i dobrim rukovođenjem u jedinicama [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|... nego se radilo o trupi, jedinstveno uniformisanoj na engleski način, vrlo dobro opremljenoj i obučenoj, pod upadljivo dobrim rukovodstvom. U automatskom naoružanju neprijatelj je bio daleko nadmoćniji u poređenju sa našim jedinicama. Na 4-5 njihovih boraca dolazio je jedan engleski mitraljez, dok je velika većina bila naoružana automatima. Neprijatelj je malo upotrebljavao puščanu vatru i ova je većinom bila karakteristična za naše jedinice... U odbrani, neprijatelj se borio žilavo i ogorčeno i stalno pokušavao da izgubljeno zemljište povrati protivudarima.<ref name="znaci.net"/>}} I pored priznavanja vojničke vrednosti i disciplinovanosti snaga [[NOVJ]], njene pripadnike on u svom izveštaju, u skladu sa nemačkim propagandnim instrukcijama, on i dalje naziva "banditima", a žene-borce u [[NOVJ]] "prostitutkama". == Razvoj dejstava nakon operacije == [[Datoteka:Zbor u oslobođenoj Andrijevici 1943.jpg|minijatura|Prvi veliki narodni zbor u oslobođenoj Andrijevici, 15. oktobra 1943. godine.]] Prodor tri divizije [[NOVJ]] u dolinu [[Ibar|Ibra]] izazvao je hitnu interenciju nemačke Komande Jugoistoka. [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prva brdska divizija]] je, iako nije okončala operaciju, hitno prebačena iz [[Grčka|Grčke]] u dolinu Ibra sa naređenjem da spreči prebacivanje snaga [[NOVJ]] preko reke. Njeno nastupanje u dolini [[Ibar|Ibra]] počelo je [[3. avgust]]a i završilo se potpunim neuspehom - Operativna grupa NOVJ u noći [[3. avgust|3]]/[[4. avgust]]a prebacila se na desnu obalu [[Ibar|Ibra]]. Nakon toga, [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prva brdska divizija]] okrenula se frontom prema zapadu, potiskujući delove [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije]] prema dolini [[Lim (reka)|Lima]]. To je predstavljalo pripremnu fazu [[Operacija Ribecal avgusta 1944.|operacije Ribecal]]. Na Operativnu grupu divizija koja je prešla [[Ibar]], upućena je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]]. {{izdvojeni citat|Upotreba glavnih snaga četničkih grupa iz prostora Brusa protiv neprijatelja koji je prodro preko Ibra.<ref name="ReferenceA">Ratni dnevnik Komande Jugoistoka, 6. 8. 1944: - https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm</ref>}} {{izdvojeni citat|Protiv neprijateljskih raštrkanih grupa koje su prodrle prema istoku i na mnogim mestima prešle Ibar upućeni su delovi četničkih grupa »Vajel« iz prostora Brus u pravcu planine Kopaonik.<ref name="ReferenceA"/>}} == Zločin u selu Velika == SS-trupe pod komandom [[August Šmithuber|Šmithubera]], nastupajući prema [[Andrijevica|Andrijevici]], teroristički su postupale prema civilima. Nekoliko stotina je pohvatano i zatočeno u improvizovane logore u selima [[Gornja Ržanica]] i [[Velika (Plav)|Velika]]. Ove zatočenike oslobodila je [[Četvrta proleterska brigada]] kad je zauzela ova mesta [[24. juli|24. jula]]. Nakon [[1. avgust]]a, kad su esesovci ponovo ovladali ovim krajem, u selu Velika izvršili su masovan zločin nad meštanima, ubivši oko 500 civila. Ovaj je zločin komandant [[August Šmithuber|Šmithuber]] pravdao na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Očevidno je da je selo Velika, naseljeno Crnogorcima, na odgovarajući način neprijatelju pružalo pomoć. Prema izjavi jednog zarobljenika iz Velike, tamo su ponovo boravila propagandna odeljenja bandita i zavrbovali su 20 mladih Crnogoraca. Stanovništvo nije nikada izveštavalo o dolasku ovih crvenih propagandnih odeljenja. Tako isto nisu obaveštavali o prelasku mladića na stranu bandita i odlasku u Crnu Goru.<ref>Izveštaj 21. SS-brdske divizije Skenderbeg od 1. avgusta 1944. komandi 21. brdskog armijskog korpusa o toku i rezultatima operacije Draufgenger na prostoru Andrijevica - Berane - Murino https://www.znaci.org/00001/4_12_4_103.htm</ref>}} General [[August Šmithuber]], zloglasni nacista, pripadnik SA-odreda od [[1933]]. a [[SS]] od [[1935]], pred Vojnim sudom u [[Beograd]]u je u procesu od [[5. februar|5.]] do [[13. februar]]a [[1947]]. proglašen krivim za ratne zločine i osuđen na smrt. Streljan je [[27. februar]]a [[1947]]. == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, knjiga 2], Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * Jovo Vukotić: Druga proleterska divizija, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - dokumenti jedinica i ustanova nemačkog Rajha, knjiga 4], Vojnoistirijski institut, Beograd: [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_103.htm Izveštaj 21. SS-brdske divizije Skenderbeg od 1. avgusta 1944. komandi 21. brdskog armijskog korpusa o toku i rezultatima operacije Draufgenger na prostoru Andrijevica - Berane - Murino] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - dokumenti jedinica i ustanova nemačkog Rajha, knjiga 4], Vojnoistirijski institut, Beograd: [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Komande Jugoistoka] * [https://www.znaci.org/00001/148.htm Blažo Janković: Četvrta proleterska brigada], Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1975: [https://www.znaci.org/00001/148_10.pdf BORBE U DOLINI LIMA (22. maj - 28. jul 1944)] * [https://www.znaci.org/00001/55.htm Druga proleterska brigada 1942-1992 - ilustrovana monografija], Beograd 1992 [https://www.znaci.org/00001/55_4.pdf 1944: Prodor u Srbiju] * [https://www.znaci.org/00001/209.htm Radovan Vukanović: RATNI PUT TREĆE DIVIZIJE], Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1970 [https://www.znaci.org/00001/209_3.pdf Drugi dio - DEJSTVA DIVIZIJE U SASTAVU 2. NOU KORPUSA — stvaranje i odbrana slobodne teritorije u Crnoj Gori] * [https://www.znaci.org/00001/61.htm Radovan Vukanović: Drugi udarni korpus], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1982: [https://www.znaci.org/00001/61_6.pdf Glava IV - STVARANjE I OBEZBJEĐENjE OPERATIVNE OSNOVE ZA PRIKUPLjANjE JEDINICA NOVJ I NjIHOV PRODOR U SRBIJU] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Andrijevica|Operacija]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] mtsokfkjxa2zzwk4rcq4c1dsiq0andp 0 174648 42605903 42604600 2026-06-05T22:05:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605903 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Nemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji 1943/1944 | dio = [[NOB|Naroodnooslobodilačkog rata]] i [[Šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofenzive]] | slika = Bundesarchiv Bild 183-J16445, Bosnien, Pak im Einatz gegen Partisanen.jpg | opis_slike = ''Nemački vojnici u borbi protiv partizana u Bosni, zima 1943/44.'' | datum = Kraj 1943. i početak 1944. | mjesto = Središnje oblasti Jugoslavije ([[Crna Gora]], [[Sandžak]], [[Dalmacija]] i [[Bosna]]) | rezultat = Ni jedna strana nije ostvarila presudan uspeh | strana1 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|22px|border]] [[Nacistička Njemačka|Njemačka]]<br />[[Datoteka:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22px|border]] [[Vojna historija Bugarske u drugom svjetskom ratu|Bugarska]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|22px|border]] [[NDH]]<br />[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border]] [[Četničke]] grupe | strana2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|22px|border]] [[NOVJ]] | komandant1 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|22px|border]] [[Lothar Rendulic]] | komandant2 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|22px|border]] [[Josip Broz Tito]] }} '''Nemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji 1943/1944''' označava seriju nemačkih zimskih operacija protiv partizana između [[3. decembra]] [[1943]]. i [[15. februar]]a [[1944]]. godine. Zajedno sa uporednim operacijama [[NOVJ]], one se nazivaju '''Zimske operacije 1943/44. u centralnom delu Jugoslavije'''<ref>[https://znaci.org/00001/153.htm Oslobodilacki rat naroda Jugoslavije 1941 - 1945 (knjiga 2)]</ref> i predstavljaju splet krupnih operacija sa ciljem uspostavljanja kontrole nad važnim strategijskim pozicijama između [[Sava|Save]] i [[Jadransko more|Jadrana]]. U operacijama su angažovane glavne snage [[2. oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]] i [[NDH]] sa jedne, i [[NOVJ]] sa druge strane. Nemačke operacije od sredine septembra 1943. do januara 1944. izvođene su duž jadranske obale, na području Slovenije i slovenačkog primorja, a zatim na Kordunu, Baniji, u Lici, Sandžaku, istočnoj i srednjoj Bosni i Bosanskoj krajini.<ref name="Primorac III2">[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]</ref> Nemačka dejstva su izvođena po različitim planovima, prema različitim teritorijama, u različito vreme i sa različitim rezultatima i, kao takva, ne predstavljaju jedinstvenu operaciju.<ref name="Primorac III2" /> Pored angažovanja impresivnih snaga (oko 300.000 na jednoj i oko 120.000 na drugoj strani), ovaj splet operacija karakteriše i to što je primarni cilj bilo preuzimanje i zadržavanje inicijative. Obe strane nastojale su da nametnu oblike borbe koji njima odgovaraju, iscrpljujući protivničke resurse. Nemački plan predviđao je, nakon dovođenja NOVJ u podređeni položaj, osvajanje strategijskih položaja i nanošenje teških, po mogućnosti presudnih udaraca [[NOVJ]]. NOVJ je sa svoje strane nastojala dokaže da je u stanju da uz, istovremenu elastičnu odbranu na jednom delu bojišta, ima snagu da organizuje ofanzivu na drugom. Nakon oštrih manevarskih borbi širom operativnog područja, [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] ostvarila je jedan broj ciljeva i postigla uspehe, naročito u dolini [[Lim (reka)|Lima]], dolini [[Vrbas (reka)|Vrbasa]] i u [[Hrvatsko primorje|Hrvatskom primorju]], ali nije uspela da bitno umanji borbenu vrednost NOVJ. Slobodna teritorija je znatno smanjena, ali su u rukama [[NOVJ]] i nakon okončanja ovih borbi ostali brojni gradovi i široka prostranstva. U jugoslavenskoj historiografiji, ove operacije smatraju se završnicom '''''[[Šesta neprijateljska ofanziva|Šeste neprijateljske ofanzive]]''''', koja traje od polovine septembra 1943. do januara 1944. godine.<ref name="Atlas">[https://www.znaci.org/00003/385.htm Istorijski atlas oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije]</ref> == Naziv == [[Datoteka:Šesta neprijateljska ofanziva.jpg|minijatura|Šesta neprijateljska ofanziva, od septembra 1943 do januara 1944.]] [[Datoteka:Partizanska_bolnica_u_Prijepolju_15.jpg|mini|[[Spomenik Prijepoljskoj bici]] kao početku Šeste neprijateljske ofanzive]] '''Šesta neprijateljska ofanziva''' je popularni naziv koji se u [[SFRJ|SFR Jugoslaviji]] koristio za niz operacija koje su krajem 1943. poduzele [[Sile Osovine|osovinske]] snage s ciljem da unište [[NOVJ|partizanske snage]] na područjima na kojima su uspostavile uporišta nakon [[kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]]. Taj naziv je obuhvatao sledeće veće operacije: * '''"[[Operacija Kugelblitz]]"''' ("Kuglasta munja") u istočnoj Bosni, * '''"[[Operacija Schneesturm]]"''' ("Snežna oluja") u Sandžaku i * '''[[Operacija Herbstgewitter]]''' u južnoj Dalmaciji. Po nekim izvorima, šesta neprijateljska ofanziva obuhvata period od polovine septembra 1943, neposredno nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]], do januara 1944. godine.<ref name="Atlas2">[https://www.znaci.org/00003/385.htm Istorijski atlas oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije]</ref> Po drugim izvorima, šesta ofanziva je počela [[Prijepoljska bitka|Prijepoljskom bitkom]] 4. decembra 1943. godine.<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Partizanska_bolnica_u_Prijepolju_15.jpg</ref> Naziv šesta neprijateljska ofanziva nije bio prihvaćen u jugoslavenskoj vojnoj istoriografiji.<ref>OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2, strana 68</ref> U stručnim istorijskim radovima ovaj niz taktički srodnih operacija naziva se '''Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije'''. == Pozadina == S [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacijom Italije]] nastupila je prekretnica u ratu u Jugoslaviji. Nestale su velike mase okupatorskih snaga, veći deo italijanskih divizija je razoružan, a Narodnooslobodilačka vojska je ojačala i stekla mogućnost odbrane većih teritorija.<ref name="Primorac III">[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]</ref> Nakon toga, [[Vermaht]] više nije pokušavao operacije okruženja i uništenja. Šesta neprijateljska ofanziva, premda od velikog značaja za obe strane, imala je ograničene ciljeve i predstavlja reakciju Nemaca radi zauzimanja i obezbeđenja jadranske obale, zaleđa i komunikacija.<ref name="Primorac III" /> Ova ofanziva razlikuje se od prethodne, u okviru [[Operacija Ahze|poduhvata Ahze]] i povezanih operacija, po tome što je nemačka komanda ocenila da su sazreli uslovi da preuzme inicijativu. Od kraja avgusta do kraja novembra, [[Druga oklopna armija]] delovala je u iznudici, nastojeći da razvučenim snagama razoruža brojne italijanske jedinice i koncentričnim udarima preotme ključne obalske položaje od [[NOVJ]] radi predupređivanja eventualnog [[Saveznici|savezničkog]] iskrcavanja ([[operacija Gajzerih]], zauzimanje Podbiokovlja i [[Pelješac|Pelješca]] tokom novembra [[1943]].) [[1. novembra]] [[Komandant Jugoistoka]], odnosno [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]], u svom izveštaju Vrhovnoj komandi, ovako je opisao opšti okvir: {{izdvojeni citat|Baza koja je dosad zadobijena u Italiji, još nije dovoljna za invaziju u Dalmaciji... operacija prema području Jugoistoka mogla bi se očekivati tek u proleće 1944. godine. To vreme mora se iskoristiti za izgradnju odbrane obale i raščišćavanje unutrašnje situacije...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena Komandanta Jugoistoka Feldmaršala Vajhsa od 1. novembra 1943.]</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-207-1913-24, Jugoslawien, toter deutscher Soldat.jpg|minijatura|Nemački vojnici izvlače mrtvog druga]] Dana 1. novembra 1943. Nemci konstatuju da su ustanički pokreti prerasli u puna ratna dejstva.<ref name="Balkanu 1 1943">[https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.]</ref> Isti nemački izveštaj dalje navodi da je Tito na teritoriji NDH stvorio "sovjetsku državu" sa dobrom civilnom upravom i vojskom jačine 100.000 ljudi.<ref>[https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.]</ref> U međuvremenu nastalu situaciju [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhs]] je smatrao alarmantnom: {{izdvojeni citat|Borbene akcije... izgubile su karakter gerilskog rata. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i - bar za planinsko ratovanje - dobro naoružane i opremljene jedinice. ''Radi se o tome da se uoči da je neprijatelj stao nogom na Balkan i da ga treba uništiti pre nego što će veći deo trupa biti prisiljen da krene u odbranu obale. '''Najopasniji neprijatelj je Tito.''' Ako se u predstojećim mesecima ne uspe da se odlučno oslabe njegove snage dobijene usled propasti hrvatske države, onda će: a) doći do organskog spajanja svih komunističkih ustanika na celokupnom području Jugoistoka; b) odbrana jadranske obale od napada velikog stila, koji se očekuje spolja, biti neizvodljiva. U narednim zimskim mesecima neće se više raditi o opstanku: Hrvatske, Crne Gore i Albanije, nego '''o stvaranju ili sprečavanju stvaranja boljševičkog bojišta na celokupnom području Jugoistoka, u neposrednoj blizini granice Rajha.''' Polazna tačka ove opasnosti, koja je presudna: za rat a time i polazna tačka za angažovanje protivmera, bila je i ostaje — Hrvatska.''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena Komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajhsa od 1. novembra 1943.]</ref>}} Na osnovu ove procene, [[Komandant Jugoistoka]] naložio je štabu [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] da razradi plan za niz međusobno povezanih operacija sa ciljem osvajanja strategijskih tačaka radi učvršćivanja i povezivanja položaja armije. Ove operacije karakteriše detaljno upoznavanje [[NOVJ]], dobar obaveštajni rad i generalno visoka taktička veština prilagođena situaciji [[Partizanski rat|partizanskog]] [[Manevarski rat|manevarskog rata]]. == Angažovane snage == === Osovinske snage === [[Datoteka:Germans fighting Partisans in Lika.jpg|minijatura|Nemci u borbi protiv partizana u Lici]] [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-2005-0101, Jugoslawien, Kroatische Legionäre.jpg|minijatura|Legionari iz NDH u nemačkim redovima.]] [[Datoteka:Stevan Damjanović.jpg|minijatura|Četnički komandant [[Stevan Leko Damjanović]] sa pripadnicima SS divizije u istočnoj Bosni, u dogovoru pred početak akcije protiv partizana.]] * Nemačke snage: Operacijama je rukovodio štab [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] koji je za taktičko rukovođenje pojedinim operacijama zaduživao štabove [[5. SS korpus|5. SS]] i [[15. brdski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]]. Armija je za operacije upotrebila sledeće jedinice: ** [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] ** [[1. kozačka konjička divizija (Nemačka)|1. kozačka konjička divizija]] ** [[7. SS divizija]] ** [[114. lovačka divizija]] ** [[118. lovačka divizija]] ** [[173. rezervna divizija (Nemačka)|173. rezervna divizija]] ** [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervna divizija]] ** [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijska divizija]] ** [[367. pešadijska divizija (Nemačka)|367. pešadijska divizija]] ** [[369. legionarska divizija]] ** [[371. pešadijska divizija (Nemačka)|371. pešadijska divizija]] ** [[373. legionarska divizija]] ** [[392. legionarska divizija]] ** [[Divizija Brandenburg|1. puk Brandenburg]] ** [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]] ** 92. motorizovani puk ** 901. oklopni grenadirski puk ** 202. tenkovski bataljon ** [[Divizija Brandenburg|Bataljon obalskih lovaca Brandenburg]] ** veći broj specijalnih jedinica i jedinica štaba armije * U operaciji je angažovana glavnina snaga [[NDH]] pod neposrednom taktičkom komandom nemačkih štabova; * Četničke snage u području [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] koristila je kao pomoćne snage, za zaštitu pozadine;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_178.htm Naređenje operativnog odeljenja 2. oklopne armije od 18. decembra 1943.]</ref> ili kao pomoćne napadne grupe<ref>[[Operacija Citen]]</ref> * Snage [[3. SS oklopnog korpus]]a, koji je još bio u sastavu [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]], i koje su upotrebljavane u prethodnim operacijama, nisu angažovane u ovoj fazi. Zadržane su na osiguranju zagrebačkog saobraćajnog čvora kao rezerva. Krajem decembra, po naređenju Vrhovne komande ({{jez-nem|Oberkommando der Wehrmacht - OKW}}), prebačene su na [[Istočni front (Drugi svjetski rat)|Istočni front]]. Snage Druge oklopne armije svojim desnim bokom naslanjale su se u [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]] i na [[Kupa (reka)|Kupi]] na jedinice [[Armijska grupa B (Nemačka)|Armijske grupe B]] koja je u tim područjima znatnim snagama ([[44. pešadijska divizija (Nemačka)|44.]] [[71. pešadijska divizija (Nemačka)|71.]] i [[162. pešadijska divizija (Nemačka)|162]], divizija, delovi [[1. SS oklopna divizija Telesna garda Adolfa Hitlera|1. SS oklopne divizije]]) vršila istovremene operacije protiv jedinica [[NOVJ]] u [[Slovenija|Sloveniji]] i [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]]. === Snage NOVJ === [[Datoteka:Kolona boraca Prve krajiške brigade na obroncima planine Konjuh.jpg|mini|Kolona [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške brigade]] u toku [[Šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofanzive]] na obroncima planine [[Konjuh (planina)|Konjuh]], decembar 1943.'']] * [[Prvi proleterski korpus]] * [[Drugi udarni korpus NOVJ]] (delovi) * [[Treći udarni korpus NOVJ]] * [[Četvrti hrvatski korpus NOVJ]] * [[Peti udarni korpus NOVJ]] * [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] * [[Jedanaesti korpus NOVJ]] == Oblici borbenih dejstava == [[Datoteka:Borbe na Majevici.jpg|minijatura|Iz borbi na Majevici u toku zimskih operacija krajem 1943. i početkom 1944.]] Nemačka je privukla na jugoslovensko ratište vrlo krupne snage, mnogostruko jače nego u prethodnom periodu. Kroz dve i po godine ratovanja, [[NOVJ]] je stekla iskustvo i razvila ratnu veštinu na svim nivoima, pa je bila u stanju da se suprotstavi kao celina, na adekvatan način. S obzirom na veliku brojčanu i tehničku premoć osovinskih snaga, za [[NOVJ]] nije dolazilo u obzir dugotrajno frontalno sučeljavanje. Međutim, s obzirom na narasle snage, odgovor se ovog puta nije sveo na suprotstavljanje sredstvima "malog rata". Koristeći svoje povoljne pozicije na terenu, glavne snage [[NOVJ]] suprotstavile su se u obliku [[Manevarski rat|manevarskog rata]]: koristeći svoju pokretljivost za stvaranje lokalne nadmoći na osetljivim tačkama, ulazeći u otvorena sučeljavanja na odabranim pozicijama, razvlačeći na taj način osovinske snage i ometajući provođenje njihovih planova. Osim manevarskog rata, koji je predstavljao glavnu karakteristiku borbi tokom Zimskih operacija, [[NOVJ]] je intenzivno koristila i brobena dejstva na drugim nivoima, kao što su partizanska dejstva u neprijateljskoj pozadini i diverzantska dejstva. Osnovna snaga ovih borbenih dejstava bila je u njihovoj masovnosti i prostornoj rasprostrtosti, čime su umetane komunikacije, nanošeini gubici, unošena nesigurnost i vezivane trupe na odbrambene zadatke. {{Poseban članak|Partizanska dejstva NOVJ tokom zimskih operacija 1943/1944}} {{Poseban članak|Spisak diverzantskih napada NOVJ decembra 1943.}} Osnovni operativnih cilj nemačke komande bio je osvajanje strateški važnih tačaka i komunikacija, i razbijanje glavnih snaga [[NOVJ]], dok je operativni cilj [[NOVJ]] bio iscrpljivanje nemačkih snaga, vezivanje njihove glavnine za odbrambene zadatke i preuzimanje inicijative u svoje ruke. == Tok operacija == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-09, Balkan, leichte Feldhaubitze in Feuerstellung.jpg|minijatura|Nemačka artiljerija u borbi protiv partizana.]] {{izdvojeni citat|Započela je nova nemačka ofanziva na našu oslobođenu teritoriju. Jake neprijateljske snage, potpomognute tenkovima i motorizacijom, započele su ofanzivne operacije od Une do Lima, a takođe i na teritoriji Dalmacije... Vojno-politički uslovi u kojima je započela ova ofanziva mnogo su povoljniji, i u svetu i u našoj zemlji, nego prethodnih ofanziva. Naša vojska je u ovom međuvremenu mnogo ojačala i učvrstila se. Teritorija koju kontrolišu naše jedinice mnogo je veća. Broj i sposobnost naših štabova i starešina mnogo su se povećali. Postoji centralizovana komanda obezbeđena radio-vezom. Pozadina je mnogo čvršća, ne postoji nijedan ozbiljan unutrašnji neprijatelj. Naš politički položaj i u zemlji i u inostranstvu čvršći je nego što je ikada bio. Saveznici sve više priznaju snage i legitimnost naše vojske i naše vlasti. Sve ove činjenice daju nam mogućnost da i ovu neprijateljsku ofanzivu razbijemo i da iz nje izađemo još jači nego sada.<ref>Zbornik NOR, tom IV, knj. 20. d. 47, s. 155.</ref>|Naređenje Štaba 1. proletetskog korpusa od 10. decembra 1943.}} === Početna faza === Pored koncentrisanja krupnih snaga, [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopna armija]] [[Vermaht]]a obratila je posebnu pažnju da detaljno planiranje, korišćenje iznenađenja i drugih lokalnih prednosti radi postizanja brzog uspeha. Aktivnosti su počele sinhronizovanim prepadom sa istoka, jugoistoka i severoistoka ([[Operacija Kugelblic|Kugelblic]]), jugozapada ([[Operacija Citen|Citen]]) i severozapada ([[Operacija Panter|Panter]]) tokom prvih dana decembra [[1943]]. Nemci su postigli značajne početne uspehe naročito na istoku, u [[Operacija Kugelblic|operaciji Kugelblic]], gde su uspeli da razbiju neke jedinice [[NOVJ]] ([[Druga proleterska brigada NOVJ|Drugu proletersku]] i [[Prva šumadijska brigada NOVJ|Prvu šumadijsku brigadu]]) i da otvore sebi prostor za brzo napredovanje u dubinu slobodne teritorije. [[Operacija Kugelblic]] predstavljala je najzahtevniji deo uvodnih operacija, usled vrlo velike teritorije u trouglu između [[Sjenica|Sjenice]], [[Konjic]]a i [[Tuzla|Tuzle]], koju je trebalo pokriti. Zahvaljajući veoma dobrom obaveštajnom radu, detaljnom planiranju i energičnom nastupanju, ova operacija počela je uspešno po Nemce, i [[16. decembar|16. decembra]] nastavila se u operaciju Šnešturm. Značajan uspeh nemačke snage postigle su i u [[Operacija Citen|operaciji Citen]], gde je prepadom osvojeno [[Livno]] kao važna saobraćajna tačka. Uspeh na zapadu bio je polovičan. Nemačka komanda ocenila je uspešnim operacije na baniji, smatrajući da je zadala značajan udarac [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedmoj banijskoj diviziji]]. Međutim, deo operacije koji je trebalo da poveže snage na [[Banija|Baniji]] preko [[Prijedor]]a sa oblašću [[Banjaluka|Banjaluke]], potpuno je podbacio. Ovaj neuspeh imao je značajne negativne posledice po dalje nemačke operacije. === Protivakcija NOVJ === [[NOVJ]] pod komandom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] suprotstavila se primenom [[Manevarski rat|manevarskog ratovanja]]. Formacije [[NOVJ]] ulazile su u direktne sukobe sa nemačkim formacija na odabranim tačkama od strategijske važnosti. Na tim tačkama vršena je koncentracija jačih snaga, dok je na drugim sektorima primenjivana elastična zadržavajuća odbrana. Bio je to nastavak prakse otvorenog sukobljavanja sa nemačkim napadnim kolonama, koja je u velikoj meri primenjivana nakon kapitulacije [[Italija|Italije]]. Ovo podizanje nivoa borbenih dejstava sa gerilskog na manevarski rat uočio je i Komandant Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Borbene akcije... izgubile su karakter gerilskog rata.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena Komandanta Jugoistoka Feldmaršala Vajhsa od 1. novembra 1943, Zbornik dokumenata Vojnoistorijskog instituta, tom XII, knjiga 3, dokument 156]</ref>}} [[Datoteka:Kozara 6 ofenziva.jpg|minijatura|Partizanski antitenkovski top na Kozari, u vreme 6. ofenzive.]] Dok su snage [[Treći korpus NOVJ|Trećeg korpusa]] u istočnoj [[Bosna|Bosni]] snage [[NOVJ]] davale elastičnu odbranu izbegavajući odsudne sudare, izvršena je koncentracija snaga za protivudar kojim je trebalo ponovo osvojiti [[Livno]]. Međutim, ovaj napad je nakon desetodnevnih oštrih borbi okončan neuspehom usled vrlo hladnog vremena i nepovoljnog odnosa snaga. Za to vreme nemačka akcija u istočnoj [[Bosna|Bosni]] dobila je na zamahu i sredinom decembra prerasla u pokušaj opkoljavanja i uništavanja glavnine [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] ([[operacija Šnešturm]]). I ovaj nemački plan završio se neuspehom. Jedinice Trećeg korpusa izvukle su se iz čeonog sudara i zabacile se nemačkim snagama za leđa, delujući na komunikacije i kolone u pokretu. U roku od tri nedelje ponovo su ovladale većinom gradova na svojoj teritoriji ([[Olovo]], [[Kladanj]], [[Vlasenica]], [[Višegrad]], [[Foča]]...). Budući da u zapadnom delu slobodne teritorije Nemci nisu uspeli da steknu inicijativu, [[NOVJ]] je nakon odustajanja od napada na [[Livno]] pripremila koncentričnu operaciju na [[Banjaluka|Banjaluku]] i okolna uporišta ([[Prva banjalučka operacija NOVJ|Prva banjalučka operacija]]). Glavni cilj ove operacije bio je privlačenje nemačkih snaga sa istoka, kako bi se [[Treći korpus NOVJ|Treći korpus]] rasteretio pritiska. Operacija je trajala od [[31. decembra]] [[1943]]. do [[3. januar]]a [[1944]]. I pored značajnih uspeha [[NOVJ]] u likvidaciji manjih uporišta i prodora do centra [[Banjaluka|Banjaluke]], nemačko-ustaške snage u utvrđenim zgradama u gradu i u [[Bosanska Gradiška|Bosanskoj Gradišci]] uspele su da se održe do pristizanja pojačanja. Ovom operacijom [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] prisiljena je na hitnu intervenciju 92. motorizovanim i 901. oklopnim grenadirskim pukom i delovima [[1. kozačka konjička divizija (Nemačka)|1. kozačke]] i [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]]. Nemci su već predvideli plansko pomeranje težišta na zapad, tako da je u prvoj dekadi januara [[1944]]. u dolini [[Vrbas (reka)|Vrbasa]] i na prilaznim putevima stvorena najkrupnija koncentracija nemačkih snaga. [[Operacija Valdrauš]], koja je usledila, trebala je da predstavlja krunu nemačkih zimskih napora. Prema planu, južno od [[Banjaluka|Banjaluke]] trebalo je snagama ojačanog [[5. SS korpus|5. SS]] i [[15. brdski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] zahvatiti, poraziti i razbiti središnje snage [[NOVJ]]. Usled krize oko [[Banjaluka|Banjaluke]], operacija je otpočela nakon nekompletnih priprema, 6 dana pre plana. [[Datoteka:Izviđači 6. krajiške brigade.jpg|minijatura|Izviđačka grupa boraca VI krajiške NOU brigade u reonu Travnik - Vlašić 1944.]] Snage [[NOVJ]] u zahvatu operacije (delovi [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog]] i [[Peti krajiški korpus NOVJ|Petog krajiškog korpusa]]) nakon obustavljanja [[Prva banjalučka operacija NOVJ|Banjalučke operacije]], pružile su zadržavajuću manevarsku odbranu, koristeći težak teren i zabacijući se na bok i u pozadinu nemačkih nastupajućih kolona. Tokom nekoliko dana [[Jajce]] i [[Mrkonjić Grad]] prelazili su više puta iz ruke u ruku. Nakon [[20. januar]]a postalo je jasno da ambicija nemačkih snaga da zadaju odlučujućih udarac snagama [[NOVJ]] nema izgleda na uspeh. Istovremeno sa vezivanjem, razvlačenjem i iscrpljivanjem glavnih nemačkih snaga u dolini [[Vrbas (reka)|Vrbasa]], [[NOVJ]] je pripremila još jedan protivudar. Dekoncentracija glavnih nemačkih snaga omogućila je [[Treći udarni korpus NOVJ|Trećem korpusu]] da pripremi ambiciozan udar na istoku. Tokom takozvane [[Druga tuzlanska operacija NOVJ|Druge tuzlanske operacije]], od [[16. januar|16.]] do [[20. januar]]a trajao je obuhvatni napad snaga ovog korpusa na [[Tuzla|Tuzlu]]. Međutim, uprkos znatnim žrtvama i velikom zalaganju, operacija je okončana neuspehom. Nemačko-ustaške snage uspele su da se održe u ovom ključnom gradu istočne [[Bosna|Bosne]]. Cilj [[Prva banjalučka operacija NOVJ|Prve banjalučke]] i [[Druga tuzlanska operacija NOVJ|Druge tuzlanske operacije]] na operativnom nivou bio je se otvaranjem alternativnih operativnih žarišta spreči [[Druga oklopna armija]] da sve raspoložive snage koncentriše na jednu oblast. Iako ni u jednoj, ni u drugoj, nije u potpunosti postignut lokalni uspeh, njima je znatno otežano izvođenje nemačkih ofanzivnih planova. S druge strane, snage [[NOVJ]] su u ovim operacijama pretrpele znatne gubitke, praćene iscrpljivanjem ljudskih i materijalnih resursa. === Završna faza === Početkom februara obe strane bile su suočene sa bezizglednošću svojih maksimalističkih ambicija. Obe strane obustavile su napadne operacije velikog stila. [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] izvela je još niz operacija sa ograničenim ciljem popravljanja lokalnih pozicija. U nizu operacija u [[Hrvatsko primorje|Hrvatskom primorju]] i zapadnoj [[Lika|Lici]] Nemci su krajem januara konačno zauzeli Karlobag i Senj, poslednje luke na obali koje su bile u rukama [[NOVJ]]. [[Operacija Emil|Operacijom Emil]] Nemci su pokušali da ovladaju značajnim položajima i razbiju snage [[NOVJ]] koje su držale vezu između [[Lika|Like]] i severne [[Dalmacija|Dalmacije]]. Operacija je završena bez većeg uspeha. == Rezultat operacija == Šesta neprijateljska ofanziva je bila ciklus njemačkih ofanzivnih operacija s ciljem uspostavljanja kontrole nad teritorijama bivše italijanske zone, sada pod kontrolom partizana. Uprkos žestokom otporu partizana, njemačke trupe su utvrdile položaje u priobalnom položaju. Istovremeno, nisu uspjele uništiti nijednu veću partizansku jedinicu, korjenito promijeniti stanje u svoju korist, niti otkloniti prijetnju proboja partizanskih snaga u Srbiju.{{sfnm|1a1=Trifković|1y=2016|1p=|2a1=Istoriski atlas|2y=1952|2p=|3a1=Colić|3y=1988|3p=156—162}} U ovom dinaminom manevarskom ratu na širokom prostoru, po teškom terenu i po vrlo hladnom vremenu, obe strane izložile su svoje trupe maksimalnim naprezanjima i značajnim gubicima. Međutim, ni jedna nije ostvarila presudan uspeh. Nemačka [[Komanda Jugoistoka]] uspela je da učvsti svoje položaje na obali i u dolinama [[Lim (reka)|Lima]] i [[Vrbas (reka)|Vrbasa]]. Međutim, pokazalo se da ni vrlo krupne snage koje je angažovala nisu dovožne za obezbeđenje celokupne teritorije, pa su se morali ograničiti na najvažnije centre i saobraćajnice. Usled decembarskog neuspeha zapadnog niza operacija, Nemci nisu uspeli da zahvate jezgro slobodne teritorije na potezu [[Sanski Most]] - [[Bosanski Petrovac]] - [[Drvar]], a većinu novouspostavljenih garnizona nakon prestanka ofanzive ponovo su preuzele snage NOVJ. Teritorijalni dobici koje su Nemci uspeli zadržati svodili su se na donji tok [[Lim (reka)|Lim]], deo toka [[Vrbas (reka)|Vrbasa]], [[Livno]] i [[Hrvatsko primorje]]. Nakon operacija slobodna teritorija [[NOVJ]] je smanjena, otežana je komunikacija među njenim delovima, kao i pomorska veza sa [[Saveznici]]ma. Snage [[NOVJ]] tokom septembra i oktobra [[1943]]. popunjene su masom novih boraca bez borbenog iskustva i formirane su mnoge nove jedinice. Za njih su ove operacije predstavljale težak borbeni ispit. Jedinice su pretrpele gubitke, a bilo je i dezerterstva. Međutim, ovo borbeno iskustvo znatno je unapredilo borbenu vrednost i ratnu veštinu jedinica na svim nivoima. [[NOVJ]] je iz ovog manevarskog rata izašla brojčano nešto umanjena, sa delimično okrnjenom teritorijom, ali njena udarna snaga nije okrnjena. U svojoj direktivi od [[26. februar]]a [[1944]], Komanda [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] konstatuje da su "bande... poslednjih meseci, u velikim operacijama u prostranim oblastima armijskog područja, tučene i čija je borbena vrednost znatno oslabljena..."<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_26.htm Direktiva Komande Druge oklopne armije potčinjenim jedinicama od 27. februara 1944, Zbornik dokumenata Vonoistorijskog instituta, tom XII, knjiga 4, dokument 26]</ref> Treba imati u vidu da ovo nije analiza, nego zapovest, i da nije pisana u informativnom, nego u vojničkom zapovedno-optimiskom tonu. Sama direktiva otkriva da komanda armije smatra svoj uspeh privremenim i ograničenim. Ona naime uviđa da postoji opasnost da, šitieći vitalne garnizone i komunikacije, armija izgubi inicijativu i pređe u defanzivu, pa stoga nalaže da sve divizije i korpusi moraju na svom nivou formirati napadne borbene grupe i "kod svih divizija, jačine najmanje do jednog ojačanog bataljona, a kod korpusa jačine najmanje do jednog ojačanog puka, tako da u divizijskom (korpusnom) području stalno teče jedna od ovih operacija"<ref name="znaci.net"/>. Štaviše, uprkos proklamovanoj pobedi, Komanda konstatuje da za potrebne "za velike operacije ne stoje na raspolaganju sopstvene snage u dovoljnom broju", tj da su joj i dalje potrebna pojačanja. == Lista operacija == Šesta neprijateljska ofanziva obuhvata sledeće nemačke operacije nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije u Jugoslaviji]] u jesen 1943. godine: [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_101I-049-1553-13,_Kroatien,_Split,_Mauer_mit_Aufschrift.jpg|mini|Ulazak njemačkih jedinica u Split u septembru 1943.]] * [[Operacija Osovina]] u bivšoj italijanskoj zoni * [[Operacija Gajzerih]] ([[Bitka za Split (1943)|Bitka za Split]]) * [[Romelova ofanziva]] ([[Operacija Provala oblaka]] i [[Operacija Istra]]) u Istri, slovenskom primorju i okolini * [[Operacija Balkanski klanac]] u dolinama Tare i Lima * [[Operacija Jesenji pljusak]] u Dalmaciji * [[Operacija Traufe]] u Sloveniji Šesta ofanziva obuhvata i veliku nemačku zimsku ofanzivu u Jugoslaviji 1943/1944. godine, koja obuhvata sledeće operacije: [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_183-J16445,_Bosnien,_Pak_im_Einatz_gegen_Partisanen.jpg|mini|Nemački vojnici u borbi protiv partizana u Bosni, zima 1943/1944.]] * [[Operacija Kugelblitz]] ("Kuglasta munja") u istočnoj Bosni i Sandžaku ([[Prijepoljska bitka]]) * [[Operacija Snežna oluja]] (nem. ''Schneesturm'') u Bosni * [[Operacija Herbstgewitter]] u južnoj Dalmaciji * [[Operacija Ristow]] u zapadnoj Bosni * [[Operacija Božić Bata]] u Hrvatskoj * [[Operacija Pogača]] (njem. ''Napfkuchen'') u Bosni * [[Operacija Huk šume]] (njem. ''Waldrausch'', izgovor: Valdrauš) u zapadnoj Bosni * [[Operacija Morgenwind]] u Dalmaciji (Brač i Šolta) * [[Operacija Buktinja]] na Kozari * [[Operacija Drežnica]] * [[Operacija Emil]] u Dalmaciji i mnoge druge manje operacije.<ref>[https://znaci.org/00001/153.htm Oslobodilacki rat naroda Jugoslavije 1941 - 1945 (knjiga 2)]</ref> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - nemački dokumenti, knjiga 3 - godina 1943. Vojnoistorijski institut, Beograd 1973] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII - nemački dokumenti, knjiga 4 - godina 1944. i 1945. Vojnoistorijski institut, Beograd 1975] * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * [https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], Ares Verlag 2008. * [https://www.znaci.org/00001/174.htmThomas Cassagrande: Die volksdeutsche SS-Division "Prinz Eugen": die Banater Schwaben und die Nazionalsocialistiscchen Kriegsverbrechen]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Campus Verlag, Frankfurt am Mein 2003. * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962 * [https://www.znaci.org/00001/194.htm Lothar Rendulic: GEKÄMPFT, GESIEGT, GESCHLAGEN] - Verlag „Weisermühl", Wels – Heidelberg 1952. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == {{commonscat|Operation Kugelblitz}} * [[Operacija Kugelblic]] * [[Operacija Citen]] * [[Operacija Panter]] * [[Operacija Šnešturm]] * [[Prva banjalučka operacija NOVJ]] * [[Operacija Valdrauš]] * [[Operacija Napfkuhen]] * [[Druga tuzlanska operacija NOVJ]] * [[Operacija Adler]] * [[Operacija Drežnica]] * [[Operacija Emil]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Spisak diverzantskih napada NOVJ decembra 1943.]] {{Sedam neprijateljskih ofanziva}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)| ]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] jd3148s6wl8qte1e62vlsa6lh143frb 0 174657 42605885 42493105 2026-06-05T22:04:27Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605885 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob=<span style="font-size: medium;">'''Operacija Mihailović''' |dio= [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] |slika= Struganik, rodna kuća Živojina Mišića.jpg |opis_slike = ''Mišićeva kuća [[Struganik]]u, sedište četničkog štaba''. |datum = <center>[[6]]. - [[7. 12.|7. decembar]] [[1941]]. |mesto= <center>[[Ravna Gora|Ravna gora]], [[Nedićeva Srbija|Nemačka okupaciona zona Srbija]] |uzrok= |rezultat=<center>Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] |teritorija= |strana1=<center>[[Treći rajh|Nacistička Nemačka]]<br />[[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] |strana2=<center>[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|ČOJV]]<br />[[Datoteka:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|36px]] |komandant1= <center>[[Paul Bader]] |komandant2= <center>[[Dragoljub Mihailović]] |jedinice1= [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] |jedinice2= |snaga1 = delovi 342. divizije (5 bataljona u jačini oko 3.000 vojnika) |snaga2 = |gubici1 = 1 ubijen, 1 ranjen |gubici2= ubijen jedan četnički oficir i 11 vojnika, zarobljeno 7 oficira (uključujući Mišića i Fregla), 475 četnika i 2 bolničarke. |civilne žrtve= }} '''Operacija Mihailović''' je bila nemačka operacija u cilju hvatanja pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]], likvidacije njegovog štaba na Ravnoj Gori, i rasturanja [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih odreda]], izvedena 6. i [[7. 12.|7. decembra]] [[1941]]. godine.<ref>Mikrofilm, br. T-501, rola 256, snimak 1149.</ref> Operacija Mihailović je bila završna nemačka operacija u slamanju [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]]. Prethodila joj je [[Operacija Užice]], kojom je okupirana slobodna teritorija u zapadnoj Srbiji poznata kao [[Užička republika|Užička Republika]]. Sluteći opasnost<ref>Petog decembra su Aćimovič, tada ministar unutrašnjih poslova u Nedičevoj vladi, i pukovnik Kosta Mušicki iz Srpskog dobrovoljačkog korpusa, došli u dodir s Mihailovićem. Taj kontakt nije izbjegao Nijemcima i to je dovelo Nedića u težak položaj, ali mu je uspjelo uvjeriti Nijemce da za to nije znao i da je u stvari izričito zabranio Aćimoviću da ima bilo što s »Mihailovićevim pitanjem«, kako je on to zvao. Aćimovič je nastavio je kontaktirati s Mihailovićevom organizacijom za vrijeme cijelog rata. Vidi The Trial of Draya Mihailović, str. 393-394.</ref>, pukovnik Mihailović je neposredno pred operaciju [[sastanak u Divcima|pokušao da se nagodi sa Nemcima]] o obustavljanju neprijateljstva i zajedničkoj borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], ali mu to nije pošlo za rukom.<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> I pored toga, izjavio je da mu nije namera da ratuje protiv okupatora i da im neće pružati otpor.<ref name="Divci"/> Mihailović je ovu operaciju nazvao '''"Udarac u vetar"''', jer je uoči nemačkog napada sklonio trupe sa Ravne Gore.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je 1. decembra naložio svojim komandantima da se legalizuju u okviru Nedićevih formacija. On sam je 6. decembra opkoljen u kući majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]] u [[Struganik]]u, s grupom svojih ljudi. Mihailoviću je uspjelo pobjeći, ali dva njegova bliska suradnika, majori Mišić i Fregl, su uhvaćeni i kasnije strijeljani. [[Nikola Kalabić]] je početkom decembra 1941. preko svog oca Milana (žand. majora, komandanta 11. odreda Koste Pećanca) omogućio Draži Mihailoviću i njegovom štabu bekstvo sa Ravne gore i prebacivanje u [[Sandžak]], i kasnije povratak u zapadnu Srbiju.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_71.htm</ref> Nijemci ocjenjuju da je operacija Mihailović djelomice uspjela: izvještaj [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijske divizije]] navodi da grupa oko Mihailovića nije likvidirana, ali je razbijanje njenog komandnog mjesta bio ozbiljan udarac.<ref>Naređenje za operaciju Mihailović, vidi u mikrofilmu br. T-501, rola 250, snimci 442-443; za izvještaj o izvršenju zadataka njemačke 342. pješadijske divizije vidi ibid, rola 246, kadrovi 732- 773.</ref> [[Paul Bader]], glavni komandant Srbije, smatrao je da je »Mihailovićeva grupa« razbijena, ali je ipak raspisao ucjenu od 200.000 dinara za Mihailovićem.<ref>https://www.znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945</ref> Nijemci u operaciji Mihailović nisu imali gubitaka, četnici jesu: ubijen je jedan oficir i 11 osoba, a zarobljeno je 7 oficira (uključujući Mišića i Fregla), i 475 muškaraca osumnjičenih da su četnici i 2 žene. Pored toga, Nijemci su došli do veće količine ratnog plijena.<ref>Ibid, snimak</ref> Nakon ove operacije pukovnik Mihailović je stekao brojna [[Saveznici i Jugoslavija|saveznička priznanja]] i čin [[general]]a. == Pozadina == === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Kada je počela organizovana partizanska borba u Srbiji, nekoliko [[četnici|četničkih]] vođa okupljenih oko Mihailovića, poneto talasom narodnog oduševljenja, uključilo se u borbu, o čemu svedoči dokument nemačke komande od 16. septembra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje komandnog štaba komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Krajem avgusta [[1941]]. Jadarski četnički odred je [[Bitka za Loznicu 1941.|oslobodio Loznicu]] od Nemaca. Tokom septembra [[1941]]. ustanak je poprimio masovne razmere, ustanici su oslobodili celo [[Podrinje]] i [[Mačva|Mačvu]], osim grada [[Šabac|Šapca]].<ref name="AB">Treći srpski ustanak, Sergije M. Živanović, Novi pogledi, Kragujevac, 2001.</ref> Krajem septembra i početkom oktobra [[1941]]. ustanak se proširio na veći deo [[Šumadija|Šumadije]] i dolinu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] ([[Čačak]], [[Kraljevo]], [[Kruševac]]). Međutim, Nemci su već početkom oktobra [[1941]]. protiv četnika krenuli u ofanzivu ([[Operacija Drina]]), nastupom sa severa 342. pešadijske divizije iz pravac [[Srem]]a ([[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]) prema jugu, do kraja oktobra povratila je od četnika celu [[Mačva|Mačvu]] i srednje [[Podrinje]], a razbijanjem opsade u [[Valjevo|Valjevu]] i nastupom iste divizije istočno od ovog grada Nemci su izbili prema [[Ravna Gora|Ravnoj gori]], glavnom sedištu ustanika.<ref name="AB"/> Tokom oktobra [[1941]]. nemačke snage su izvršile u više mesta masovna streljanja građanja u znak odmazde za svoje poginule i ranjene vojnike u cilju zastrašivanja i smiravanju pobune likvidirali su oko 10000 srpskih civila.<ref name="AB"/> Zbog novonastalih okolnosti krajem oktobra [[1941]]. četnici se povlače iz borbi protiv Nemaca i napadaju partizane koji nastavljaju ustanak. Nemci su privremeno obustavili ofanzivu čekajući da se ustaničke snage u međusobnom sukobu istroše. Međutim, četnici i partizani, potpisuju primirje [[20. 11.|20. novembra]] [[1941]]. i time obustavljaju neprijateljstva. To je bio signal Nemcima da od [[25]]. do [[30. 11.|30. novembra]] [[1941]]. pokrenu novu ofanzivu pod šifrovanim nazivom [[Operacija Dolina Zapadna Morava]] protiv četnika i partizana.<ref name="AC">Mihailović prema nemačkim dokumentima, Ivan Avakumović, Naše delo, London, 1968.</ref> Uspešnim izvođenjem dve svoje ofanzive pravcom reke [[Drina|Drine]] i [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] Nemci su zatvorili obruč oko [[Šumadija|Šumadije]] i [[Ravna Gora|Ravne gore]], gde se nalazio vođa četnika pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] sa svojim štabom. === Sastanak u Divcima === {{main|Sastanak u Divcima 1941.}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Dražina ponuda Nemcima iz oktobra 1941.}} Osećajući da Nemci stežu obruč oko njega, Mihailović je zatražio kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], njegovog obaveštajca u Beogradu. [[Sastanak u Divcima]] je održan 11. novembra 1941. godine sa predstavnicima nemačkog [[Wehrmacht]]a radi obustavljanja neprijateljstva. Mihailović je uoči sastanka sa Nemcima 31. oktobra napao partizane sa kojima se do juče zajedno borio u ustanku. Na sastanku je Draža ubeđivao Nemce da im nije neprijatelj i tražio je naoružanje i municiju kako bi se borio protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Nemci su sve njegove predloge kategorički odbili i zatražili bezuslovnu predaju četnika. Mihailoviću je rečeno da Wehrmachtu njegove usluge nisu potrebne: {{izdvojeni citat|Ponuda je od strane Glavne komande odbijena jer: 1) Nemački Vermaht će sam u najkraćem vremenu okončati sa komunizmom i 2) glavni komandant ne može imati poverenja prema Vama kao savezniku.}} Nemci su zaključili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, te stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci"/> Nemci pukovniku Mihailoviću nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje. Potpukovnik Kogard je bio izričit: {{izdvojeni citat|Ukoliko Vi, gospodine pukovniče, ne prihvatite uslove koje sam naveo, borba protiv Vaših četnika nastaviće se u istoj formi kao što je protiv komunističkih bandi već poćela.<ref name="Divci"/>}} Mihailović je rekao da ne može odluku doneti a da ne čuje mišljenje svojih potčinjenih, i na tome je ostalo. Na rastanku, Draža im je rekao: {{izdvojeni citat|Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref name="Divci"/>}} == Plan operacije == Nemačka vojna komanda Srbija na čelu sa generalom [[Paul Bader]]om napravila je plan [[3. 12.|3. decembra]] [[1941]]. i izdala naređenje svojim jedinicima u kome je navedeno da je glavni cilj uništenje Mihailovićevih odreda i njegovog štaba, koje se treba postići totalnim opkoljavanjem Ravne gore i precizno utvrđenim planom vatre izvršiti čišćenje terena površine 120 kvadratnih kilometara.<ref name="AC"/> Nakon što su Nemci zaključili da se "komunistički ustanički pokret na srpskoj teritoriji može privremeno smatrati kao potučen"<ref>Dokumenat (pisan na mašini) u AVII, reg. br. 12/13, k. 2. A.</ref>, preduzeli su akciju protiv četnika, koja je dobila kodni naziv po prezimenu četničkog vođe, operacija Mihailović.<ref name="AC"/> Nemci su planirali da prema Ravnoj gori nastupe iz četiri pravca. Nemačka vojna komanda Srbije je odredila za ovu vojnu operaciju 342. pešadijsku diviziju, jedinicu koja je dala najveći doprinos u borbama protiv četnika i slamanju ustanka u protekla dva mesece. Pored toga, nemačka komanda je još pre 2 meseca izdala naredbu da se za jednog poginulog nemačkog vojnika strelja 100 a za ranjenog 50 srpskih civila. Komanda [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkih odreda Jugoslovenske vojske]] na čelu sa pukovnikom Dragoljubom Mihailovićem imala je saznanja o koncetraciji nemačkih snaga koja će biti pokrenuta u napad na Ravnu goru stoga je napravljen plan koji je predvideo rastpoljavanje većeg dela jedinica na desetine, petine i trojke radi lakšeg manevra i proboja.<ref name="AD">Draža i opšta istorija četničkog pokreta, M. Samardžić, Una pres, Beograd, 2005.</ref> Draža je pretpostavljao da se okupatorske jedinice neće zadržavati u nepristupačnim predelima duže vreme tako će se posle prolaska nemačkih snaga četničke jedinice ponovo okupiti na istom terenu.<ref name="AD"/> Takođe, Dražin plan, zbog brojčane nadmoći neprijatelja, nije podrazumevao frontalno suprostavljanje Nemcima koji su po njemu trebale da udare u prazan prostor.<ref name="AD"/> == Angažovane snage == Glavna nemačka jedinica u razbijanju srpskog ustanka je bila 342. pešadijska divizija (20.000 vojnika) čiji će delovi biti udarna snaga u operaciji Mihailović. Mihailović je kasnije tvdio kako su ga napali Nemci sa "pet divizija".<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Mihailovićev štab se početkom decembra [[1941]]. godine nalazio u selima podno Ravne gore. Brojno stanje same Komande uključujući i njenu prateću jedinicu, [[Gorska kraljeva garda|Gorsku kraljevu gardu]], pod komandom poručnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]] u to vreme je iznosilo oko 500 vojnika. Ostale jedinice su bile podeljene na manje delove radi lakšeg proboja kao što su Ribnička brigada pod komandom majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]] i Takovska brigada pod komandom poručnika [[Zvonimir Vučković|Zvonimara Vučkovića]], brojno stanje obe brigade iznosilo je oko 300 vojnika. U Komandi kod pukovnika Mihailovića se u to vreme nalazio i šef britanske vojne misije SOE kapetan [[Duane Hudson|Bil Hadson]]. == Tok operacije == {{izdvojeni citat|7. decembar: Pripreme za napad protiv četnika Draže Mihailovića na planinskom području 25 km jugoistočno od Valjeva. Nastavak akcije čišćenja terena: ubijeno 47 ustanika. Čišćenje terena severoistočno od Loznice. Akcija čišćenja srpske policije oko Gornjeg Milanovca: 28 komunista, 2 oficira i 40 članova Mihailovićeve grupe uhapšeno. 8. decembar: Na jugozapadu moravske doline i u planinama južno od nje nastavlja se akcija čišćenja. Neprijateljski gubici: 73 mrtva, uhvaćen 91 pripadnik Mihailovićevih četnika. Ubijeno 80 komunista. Živa aktivnost bandi oko Niša. 9. decembar: Na području južno od Užica nastavlja se akcija čišćenja terena koja je uperena protiv Mihailovićevih pristalica. U Beogradu uhapšeno 80 komunista i sumnjivih lica.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} {{Quote box | citat = „Dolazak nemačkih trupa u Mionicu sačekali su major Aleksandar Mišić i Ivan Fregl... Prvi susret između Mišića, Fregla i Nemaca davao nam je nade da će nas ostaviti Nemci na miru. Ali smo se tu prevarili. Nemci su opkolili Mionicu i ja sam pokušao da odred povučem u pravcu Donje Toplice i pod komandom poručnika Matića uputio sam prvi odred, ali u Vrtoglavi smo naišli na streljačke nemačke strojeve pa smo se vratili u Mionicu. Tu su nas Nemci pretresli i oterali za Valjevo mene i 33 moja četnika sa oružjem.“ <ref name="Saslušanje"/> | izvor = svedočenje Brajevića, na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]]. | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Bili smo zajedno ja i Mišić i bilo je 40 konjanika. Opkoljeni smo bili sa svih strana... Mi smo skliznuli jednom vododerinom i kad je naišao Mišić, on je, da bi mene spasio, rekao da je on oficir. To sam doznao od ljudi koji su se spasli. Ja sam ostao u žbunu do mraka, do pet sati uveče.“ <ref name="Saslušanje"/> | izvor = Dragoljub Mihailović, saslušanje na suđenju | width = 40% | align = right}} {{Quote box | citat = „Dobijam izveštaj da Nemci dolaze od Mionice i Valjeva i da smo opkoljeni sa svih strana. Mišić i ja razgledamo šta se dešava i u jednom momentu nemačka patrola nam dovikuje „Halt". Ležemo na zemlju. Ostojić je takođe tu. Nemci prema nama idu u streljačkom stroju pognute glave. Za vreme dok smo stajali i ležali oni nas nisu videli.“ <ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref> | izvor = Dragoljub Mihailović, završna reč na suđenju | width = 40% | align = right}} 6. decembra ujutro nemačka borbena grupa »Rot« (deo nemačke 342. pešadijske divizije) opkolila je selo [[Struganik]] (kod Valjeva) pošto je raspolagala podacima da se u tu nalazi štab Draže Mihailovića. Pukovnik Mihailović je uoči nemačke operacije naredio svojim jedinicama izvlačenje iz oblasti Ravne gore.<ref name="AD"/> [[Aleksandar Mišić]] navodno nije hteo da se sklanja od kuće s obzirom na njegov raniji [[Sastanak u Divcima|sastanak sa Nemcima]].<ref name="Saslušanje"/> Međutim, Nemci su zarobili majore Aleksandra Mišića i Ivana Fregla, sproveli u [[Valjevo]] i streljali [[17. 12.|17. decembra]] [[1941]].<ref name="CC">Opet CC</ref> Izgleda je Nemce u selo doveo četnički vojvoda Jovan Škavović, kojeg je nakon toga Mihailović proglasio izdajnikom. Sutradan, [[7. 12.|7. decembra]] nemačka borbena grupa »Straus« je upala u Štab Draže Mihailovića na Ravnoj gori ne našavši tamo nikog.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm</ref> Izvršili su detaljno čišćenje terena i posle nekoliko sati spaljuju obližnja sela. Najviše su stradala sela [[Struganik]] i [[Koštunići]] jer se u njima još od maja [[1941]]. nalazila Dražina Komanda. Nemci su do temelja uništili kuću Aleksandra Mišića (sina vojvode [[Živojin Mišić|Živojina Mišića]]), u kojoj se nalazila Dražina Komanda.<ref name="CC">Opet CC</ref> Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci opkoljavali i vršili napad na Mihailovićevu komandu. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|pretvorili u Nedićeve ljude]] i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref>https://www.znaci.org/00001/5_3.htm</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Zbog nemačke potere, kapetan [[Dragoslav Račić]] po Dražinom prethodnom naređenju, prebacuje svoju Cersku brigadu sa planine [[Medvednik]] prema [[Drini]], a potom preko Drine u Istočnu Bosnu, [[12. 12.|12. decembra]] [[1941]]., gde se pridružuje četnicima majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]].<ref name="AG">Opet AG</ref> [[Datoteka:Mihailović poternica 1941.jpg|mini|210px|Nemačka poternica za pukovnikom Dražom Mihailovićem iz decembra 1941.]] Nemačka komanda u završnom izveštaju navodi da su tokom operacije likvidirana 12 DM oficira i vojnika, zarobljeno 482 muškarca i 2 žene, zaplenjeno 317 pušaka, 21.000 metaka, 3 automobila, 37 konja, 2 telegrafske centrale, 1 kratkotalasnu radio-stanici i dr.<ref name="AC"/> Pošto nisu uhvatili četničkog vođu, Nemačka vojna komanda [[9. 12.|9. decembra]] objavljuje poternicu za [[Dragoljub Mihailović|Dražom Mihailovićem]] u kojoj su mu ucenili glavu na 200.000 dinara, označali vođom odmetnika i optužili za dizanje ustanka protiv nemačkih okupatorskih snaga koji zbog toga na svojoj savesti nosi krv više hiljada Srba.<ref name="RT">Nemačka poternica za Dražom od 9. decembra 1941.</ref> U ratnom dnevnom biltenu Vrhovne komande [[Wehrmacht|Vermahta]] u [[Berlin]]u zavedeno je [[10. 12.|10. decembra]] [[1941]]. godine sledeće o operaciji Mihailović: {{izdvojeni citat|Akcija čišćenja i osiguranja saobraćajnice uz dolinu Zapadne Morave protiv pristalica Mihailovića je okončana. Mihailoviću je pošlo za rukom da sa malobrojnim pristalicama pobegne, ali je uhvaćen vođa štaba Mišić sa svojim ljudima. Time je razbijena najveća grupa nacionalnih ustanika na prostoru Srbije. Upućen proglas Srbima da je Mihailovićeva glava ucenjena na 200 000 dinara.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. decembra}} Nemci su pretpostavili da se Draža nalazi sa ovim snagama, pa su naveli u poternici „nalazi se u bekstvu, po svoj prilici u pravcu Bosne“.<ref name="RT"/> Međutim, Draža se tog [[10. 12.|10. decembra]] nalazio podno Ravne gore, u selu [[Teočin]], na istoj teritoriji gde je bio i pre početka operacije. Draža se do [[21. 12.|21. decembra]] [[1941]]. godine nalazio u selu [[Teočin]], gde su mu se pridružili potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], major [[Mirko Lalatović]], poručnici [[Nikola Kalabić]] i [[Zvonimir Vučković]], radiotelegrafista [[Slobodan Likić]], kao i britanski SOE kapetan [[Duane Hudson|Bil Hadson]]. U ovo doba, pukovniku Draži stižu dve vesti, prva da je na predlog izbegličke Jugoslovenske vlade generala [[Dušan Simović|Dušana Simovića]], koja se nalazila u [[London]]u, Ukazom od [[19. 12.|19. decembra]] [[1941]]., kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] unapređen u čin brigadnog generala,<ref>Knjiga o Draži, Radoje Knežević, Avala, Vindzor, Kanada, 1956.</ref> i druga mnogo važnija za ishod rata da su [[Sjedinjene Američke Države]] objavile rat [[Japan]]u i [[Nemačka|Nemačkoj]] i njihovim saveznicima.<ref name="RE">Sloboda ili smrt, Radoje i Živan L. Knežević, Sijetl, Vašington, SAD, 1981.</ref> Mihailović je počeo da pušta bradu nakon što je na poternici objavljena fotografija sa njegovim likom. == Savezničko priznanje == {{main|Saveznici i Jugoslavija}} Decembra 1941. poternice za Mihailovićem su prekrili Srbiju. Zbog sve veće opasnosti od nemačkih potera, on se prebacuje sa Komandom [[22. 12.|22. decembra]] [[1941]]. na planinu [[Vujan]] u selo [[Lunjevica]], a potom, [[12. 1.|12. januara]] [[1942]]. nalazi trajniji smeštaj, u zimskom vajatu iznad sela [[Jablanica (Gornji Milanovac)|Jablanica]].<ref name="SE">Sećanja iz rata, Zvonimir Vučković, Novi pogledi, Kragujevac, 2001.</ref> U ovo doba, novi predsednik Jugoslovenske vlade u [[London]]u, [[Slobodan Jovanović]], imenovao je Dražu za ministra vojske, vazduhoplovstva i mornarice, [[11. 1.|11. januara]] [[1942]]., zbog zasluga koje je postigao sa svojim gerilskim pokretom otpora i dizanjem ustanka protiv Nemaca.<ref name="RE"/> U kolibi na obroncima snegom zavejane planine Draža je, preko radio-aparata, u vestima Radio Londona saznao da je postavljen za ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, što je svojim oficirima prokomentarisao u šaljivom tonu: "''Biće dobro ako nam pošalju limuzinu da se više ne mučimo peške''".<ref name="SE"/> Jedan od Mihailovićevih pratilaca napisao je ugljenom na zidu kolibe: ''Ministarstvo vojske, mornarice i vazduhoplovstva.''<ref name="SE"/> Ovim su Četnički odredi Jugoslovenske vojske postali legitimna i međunarodno priznata oružana snaga [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] od strane Saveznika, jer su sve članice antihitlerove koalicije imale uspostavljene diplomatske odnose i akreditovane ambasadore ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|V. Britanija]], [[Sovjetski Savez|SSSR]], [[Poljska]], [[Francuska]], [[Grčka]], [[Čehoslovačka]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) kod Jugoslovenske vlade čiji je ministar vojni bio Draža Mihailović.<ref name="RE"/> Mihailović je 7. januara 1942. obavijestio jugoslovensku vladu u Londonu o smrti Mišića i Fregla: „Opkoljeni i zarobljeni 6. decembra u okolini Mionice major Aleksandar Mišić, sin vojvode Mišića, i njegov načelnik štaba, major Ivan Fregl. Obojica osuđeni na smrt i streljani 17. decembra. Molim da se major Mišić odlikuje Karađorđevom zvezdom III reda sa mačevima, kao jedan od prvih saradnika, i major Fregl istim ordenom IV reda. Za ovaj slučaj kao narodni izdajnici da se javno žigošu Jovan Škava, samozvani vojvoda kolubarski, Nešovan Papić iz Mionice i Bogdan Brajević – svi saradnici izdajnika Koste Pećanca, kao i da se liše svih vojničkih zvanja“.<ref>Vojni arhiv (VA), fond ''Emigrantska vlada Kraljevine Jugoslavije'', 302–2/3–2.</ref> Kralj Petar II Karađorđević odlikovao je Mišića i Fregla 14. januara 1942. godine.<ref>Dr Kosta Nikolić, Rade Ristanović, Prilozi za biografiju Vojislava Mišića, Časopis „Istorija 20. veka“, god. 37, 1/2019, str. 211.</ref> Takođe, na osnovu ukaza od [[19. 1.|19. januara]] 1942, kralj Petar II je unaprijedio pukovnika Dragoljuba Mihailovića u čin divizijskog generala.<ref name="RE"/> == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Sastanak u Divcima|Sastanak u Divcima 1941.]] * [[Operacija Trio]] ([[10]]. – [[25. 4.|25. april]] [[1942]].) * [[Operacija Forstrat]] ([[15. 5.|15. maj]] – [[3. 6.|3. jun]] [[1942]].) * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://video.google.com/videoplay?docid=-471406190993510264#docid=-7233827441844083936 „CRNE ŠAMIJE - ČETREDESET PRVA“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616061236/http://video.google.com/videoplay?docid=-471406190993510264#docid=-7233827441844083936 |date=2011-06-16 }}, Ravnogorska čitanka - druga epizoda, Film RTS-a. Od 40. minuta, u ovom dokumentarnom filmu govori se o Operaciji Mihailović. {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Njemačke operacije protiv četnika]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] miw1fas2b33tskl484djr24u0k3c4lr 0 174720 42605831 42457011 2026-06-05T22:02:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605831 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=<small>JOVAN VESELINOV</small> |slika=Stevan Kragujevic, Jovan Veselinov, osamdesetih godina.JPG |opis_slike=Jovan Veselinov u ranim [[1980-e|1980-ima]] |datum_rođenja=[[20. 1.|20. januar]] [[1906]]. |mesto_rođenja=[[Kumane (Novi Bečej)|Kumane]], kod [[Bečkerek]]a |država_rođenja={{zas|Austrougarska}} [[Austrougarska]] |datum_smrti=[[8. 2.|8. februar]] [[1982]]. ('''76''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Datoteka:Flag of the Socialist Republic of Serbia.svg|22px|]] [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država_smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |supruga=[[Stanka Veselinov]] |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=[[1923]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[Datoteka:General-major JNA.jpg|35px]] [[General-major]] u rezervi |funkcija='''Predsednik Izvršnog veća'''<br />'''[[Socijalistička Republika Srbija|NR Srbije]]''' |mandat=decembar [[1953]]. - april [[1957]]. |prethodnik=[[Petar Stambolić]] |naslednik=[[Miloš Minić]] |funkcija2='''Predsednik Narodne skupštine''' <br />'''NR Srbije''' |mandat2=april [[1957]]. - jun [[1963]]. |prethodnik2=[[Petar Stambolić]] |naslednik2=[[Dušan Petrović Šane]] |funkcija3='''Predsednik [[Savez komunista Srbije|CK SK Srbije]]''' |mandat3=mart [[1957]]. - mart [[1967]]. |prethodnik3=[[Petar Stambolić]] |naslednik3=[[Dobrivoje Radosavljević]] |narodni heroj=[[5. 7.|5. jula]] [[1952]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden jugoslovenske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Jovan Veselinov Žarko''' ([[1906]] – [[1982]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]], [[junak socijalističkog rada]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. U periodu od [[1957]]. do [[1963]]. godine obavljao je funkciju predsednika Narodne skupštine [[Socijalistička Republika Srbija|Narodne Republike Srbije]]. == Biografija == Rođen je [[20. 1.|20. januara]] [[1906]]. godine u selu [[Kumane (Novi Bečej)|Kumanu]], kod [[Zrenjanin|Velikog Bečkereka]]. Potiče iz siromašne zemljoradničke porodice. Posle završetka osnovne škole, učio je bravarski zanat. Za vreme učenja zanata prvi put se susreo sa [[Radnički pokret|radničkim pokretom]]. Mnogi njegovi sugrađani, su za vreme [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] bili mobilisanu u [[austro-Ugarska|austrougarsku]] vojsku i poslati na [[Istočni front u Prvom svetskom ratu|Istočni front]]. Većina njih je se tamo predavala [[Rusi]]ma, a njih desetak su bili [[Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|učesnici Oktobarske revolucije]]. Za vreme šegrtovanja, Jovan Veselinov se družio s nekima od njih, a najviše sa Lazom Blažićem i braćom Rackom i Milutnom Čolićem. Od njih je slušao o [[Vladimir Iljič Lenjin|Lenjinu]] i prvoj zemlji [[Socijalizam|socijalizma]] – [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. Godine [[1923]], sa svega 17 godina, postao je član, tada već ilegalne, [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Pošto u rodnom mestu i okolini nije uspeo da pronađe zaposlenje, [[1923]]. godine otišao je u [[Smederevo]], gde se zaposlio u fabrici „[[Sartid]]“. U ovo fabrici tada je postojala veoma jaka partijska organizacija, tako da je Jovan aktivno učestvovao u svim akcijama, koje je ona organizovala, bilo preko svog sindikata ili organizacije saveza radničke omladine. Po partijskom zadatku, [[1924]]. godine, vratio se u rodno mesto i učestvovao kao delegat na Oblasnoj konferenciji KPJ u [[Zrenjanin|Petrovgradu]]. Naredne godine, je otišao u [[Beograd]] i zaposlio se kao metalski radnik u štofari [[Vlada Ilić|Vlade Ilića]]. Pošto su uslovi rada u ovoj fabrici bili veoma teški, a sindikat zabranjen, Jovan je ubrzo po svom dolasku okupio grupu radnika i s njom započeo borbu za bolje uslove rada. Godine [[1926]]. odlukom Politbiroa [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije]] upućen je na školovanje u [[Sovjetski Savez]]. Školovao se na [[Komunistički univerzitet nacionalnih manjina Zapada|Komunističkom univerzitetu nacionalnih manjina Zapada]] u [[Moskva|Moskvi]]. Pored njega, u Moskvi se na školovanju u to vreme nalazilo još mladih komunista iz [[Jugoslavija|Jugoslavije]] – [[Josip Kolumbo]], [[Pavle Marganović]], [[Rista Samardžić]] i dr. Tokom boravka u Sovjetskom Savezu bio je član [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|Svesavezne komunističke partije (boljševika)]]. Kao partijski radnik je radio u sovjetskim preduzećima i završio specijalni vojni kurs. Godine [[1930]]. se vratio u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], u kojoj je tada bila na snazi [[Šestojanuarska diktatura]], i primio dužnost sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu. Krajem [[1930]]. godine učestvovao je u [[Berlin]]u, kao predstavnik jugoslovenske omladine, Konferenciji komunističke omladine Srednje Evrope. Tokom boravka u Berlinu susreo se sa [[Georgi Dimitrov]]om, tada čelnikom srednjoevropske sekcije [[Kominterna|Kominterne]]. Početkom [[1931]]. godine, učestvovao je u [[Beč]]u na savetovanju vodećih jugoslovenskih komunista. Sredinom marta [[1931]]. godine poslat je u [[Slovenija|Sloveniju]] na partijski rad, gde je uhapšen [[9. 4.|9. aprila]] u [[Ljubljana|Ljubljani]]. [[Državni sud za zaštitu države]] osudio ga je „zbog komunističkog delovanja“ na 15 godina robije, koju je izdržavao u zatvorima u [[Lepoglava|Lepoglavi]] i [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. === Narodnooslobodilačka borba === Avgusta [[1941]]. godine, posle [[Aprilski rat|okupacije Kraljevine Jugoslavije]], zajedno sa 32 robijaša-komunista [[Beg iz Sremskomitrovačkog zatvora 1941.|pobegao je iz sremskomitrovačkog zatvora]]. Posle bekstva iz zatvora, pridružili su se [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Potom je jedan deo bivših robijaša prešao u [[Srbija|Srbiju]] i otišao u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]], a Jovan Veselinov je, zajedno sa [[Stanko Paunović|Stankom Paunovićem]], [[Slobodan Bajić Paja|Slobodanom Bajićem]] i [[Jovan Trajković|Jovanom Trajkovićem]], po partijskom zadatku, ostao u [[Srem]]u i rukovodio [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|oružanom borbom]]. Pošto Okružni komitet KPJ za Srem nije imao kontakte sa Pokrajinskim komitetom KPJ za Vojvodinu, koji se nalazio u [[Banat]]u, ustanak je u ovom delu [[Vojvodina|Vojvodine]] kasnio. Jovan je tada preuzeo dužnost sekretara Okružnog komiteta i počeo da radi na aktivnijem učešću naroda u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnoosloboilački pokret]]. Decembra [[1941]]. godine oragnizovao je partijsko savetovanje u [[Pećinci]]ma, koje je predstavljalo prekretnicu u [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|oružanom ustanku u Sremu]]. Kao sekretar Okružnog komiteta radio je na organizovanju [[komunistička partija Jugoslavije|partijskih]] i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevskih]] organizacije, partijske i [[Štampa u Narodnooslobodilačkoj borbi|narodnooslobodilačke štampe]], [[Partizanski odredi Jugoslavije|partizanskih odreda]] i drugih masovih [[Antifašizam|antifašističkih]] organizacija. Početkom [[1942]]. godine Okružni komitet KPJ za Srem, je pomoću svog kurira [[Boško Palkovljević|Boška Palkovljevića Pinkija]], uspeo da uspostavi vezu sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnim komitetom KPJ]], što je bilo veoma značajno za dalji razvoj [[narodnooslobodilačka borba u Vojvodini|oružane borbe u Vojvodini]]. Pošto su tokom [[1941]]. i [[1942]]. godine poginuli politički i organizacioni sekretari Pokrajinkskog komiteta KPJ za Vojvodinu - [[Žarko Zrenjanin]] i [[Toza Marković]], kao i članovi Biroa Pokrajinskog komiteta - [[Sonja Marinković]], [[Stevan Jovanović Stevica]] i [[Radivoj Ćirpanov]]. Jovan Veselinov je tokom čitave [[1942]]. godine, radio na obnovi rada Pokarjinskog komiteta i povezivanju sa partijskim organizacijama u [[Bačka|Bačkoj]] i [[Banat]]u. Januara [[1943]]. godine obnovljen je Pokrajinski komitet KPJ za Vojvodinu, a Jovan Veselinov je postao njegov sekretar. Bio je član [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] i delegat [[Vojvodina|Vojvodine]] na njegovom [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugom zasedanju]], [[1943]]. u [[Jajce|Jajcu]] i [[Treće zasedanje AVNOJ-a|Trećem zasedanju]], [[1945]]. u [[Beograd]]u. Vršio je dužnost predsednika [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Vojvodine|Glavnog Narodnooslobodilačkog odbora Vojvodine]] i sekretara Jedinstvenog narodnog fronta Vojvodine. === Posleratna karijera === Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], Jovan Veselinov je bio ministar agrarne reforme, zatim ministar industrije i predsednik Planske komisije u [[Druga Vlada Blagoja Neškovića|Vladi NR Srbije]]. U periodu od decembra [[1953]]. do april [[1957]]. godine bio je predsednik [[Izvršno veće Skupštine SR Srbije|Izvršnog veća Narodne Republike Srbije]]. Od [[1957]]. do [[1963]]. godine obavljao je funkciju predsednika [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine NR Srbije]]. Od [[1953]]. godine bio je član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]], a do [[1963]]. član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]]. Više puta je biran za republičkog i saveznog narodnog poslanika, a u Saveznoj skupštini je obavljao funkciju predsednika Odbora za privredni plan i finansije Saveznog izvršnog veća i člana Prezidijuma Narodne skupštine. Bio je predsednik [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|Socijalističkog saveza radnog naroda Srbije]]. Na [[Peti kongres KPJ|Petom kongresu KPJ]], [[1948]]. godine, izabran je u članstvo [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]]. Član [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Srbije|Komunističke partije Srbije]], bio je od Osnivačkog kongresa [[1945]]. godine. Od marta [[1957]]. do [[1967]]. godine bio je sekretar Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije, a od [[1967]]. do [[1969]]. član Izvršnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije. Imao je čin rezervnog [[general-major]]a [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]]. Objavio je dve knjige - „''Svi smo mi jedna partija''“ i „''Iz naše revolucije''“. Po motivima njegove knjige „Svi smo mi jedna partija“ [[Radio-televizija Vojvodine|Televizija Novi Sad]] je [[1981]]. godine snimila seriju „[[Baza na Dunavu]]“. Umro je [[8. 2.|8. februara]] [[1982]]. godine u [[Beograd]]u. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima: [[Orden jugoslovenske zvezde|Ordena jugoslovenske velike zvezde]], [[Orden junaka socijalističkog rada|Ordena junaka socijalističkog rada]], [[Orden narodnog oslobođenja|Ordena narodnog oslobođenja]], [[Orden jugoslovenske zastave|Ordena jugoslovenske zastave sa lentom]], [[Orden Republike|Ordena republike sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Ordena zasluga za narod prvog reda]], [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena bratstva i jedinstva prvog reda]], [[Orden za hrabrost|Ordena za hrabrost]] i dr. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[5. 7.|5. jula]] [[1952]]. godine. == Literatura == * '''[[Enciklopedija Jugoslavije]]''' (knjiga osma). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1971. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deseta). Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina {{Predsednici SR Srbije}} {{Predsednici vlada SR Srbije}} {{Predsednici SAP Vojvodine}} {{Predsednici CK SK Srbije}} {{Predsednici CK SK Vojvodine}} {{Lifetime|1906|1982|Veselinov, Jovan}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Biografije, Novi Bečej]] [[Kategorija:Predsednici Vlade SR Srbije]] i1viutcj0fj3w22ryw4d7m4al7nx2so 0 174724 42605850 42286134 2026-06-05T22:04:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605850 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''342. pešadijska divizija''' |deo= '''[[Vermaht|Nemačkog Vermahta]]''' |slika=342. divisione, Serbia 1941.jpg |o slici= Nemačka kaznena ekspedicija u Mačvi. |vreme= novembar [[1940]]. |mesto= [[Njemačka]] |formacija=. *697. pešadijski puk *698. pešadijski puk *699. pešadijski puk (raspušten 1943) *342. artiljerijski puk *pomoćne trupe |jačina= 12.000 ljudi |komandant=. *general-lajtnant dr. [[Walter Hinghofer]] (2 jul 1941 - 1 nov 1941) *general-major Paul Hoffmann (1 nov 1941 - 10 maj 1942) *general-lajtnant Albrecht Baron Digeon von Monteton (10 maj 1942 - 9 jul 1942) *general-major Paul Hoffmann (9 jul 1942 - 1 aug 1942) *general-lajtnant Albrecht Baier (1 aug 1942 - 25 sep 1943) *general-lajtnant Heinrich Nickel (25 sep 1943 - 8 maj 1945) |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Ustanak u Srbiji 1941.]]<br />[[Operacija Mačva]]<br />[[Bitka za Krupanj]]<br />[[Operacija Užice]]<br />[[Operacija Mihailović]]<br />[[antipartizanske operacije u NDH]] |odlikovanja= }} '''342. pešadijska divizija''' [[Vermaht]]a je formirana od regruta 14. talasa tokom novembra 1940. u Nemačkoj. [[15. 9.]] 1941. Nemačka 342. pešadijska divizija je poslata iz Francuske u Srbiju radi sloma ustanka. Ona je tada već bila u borbama prekaljena jedinica, sastavljena od 12.000 ljudi, pod komandom generala dr Valtera Hinghofera koji potiče iz Austrije.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> U jesen 1941. godine je brutalnom represijom ugušila [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanak u Srbiji]], a potom se borila [[antipartizanske operacije u NDH|protiv partizana u NDH]]. == Ratni zločini == Ova divizija, "u znak odmazde", od 13. do 16. oktobra 1941. godine privela je i sistematski streljala 2950 Srba u [[Draginac (Loznica)|Dragincu]] (Loznica). U jednom izveštaju koji je sa divizijskog komandnog mesta 342. pešadijske divizje 30.10.1941.godine poslat Opunomoćenom generalu u Srbiji stoji između ostalog "Streljano za odmazdu 2950". Isti broj stoji i na spomen kosturnici u koju su položeni posmrtni ostaci streljanih u Dragincu.<ref>Memorijalni centar Draginac - http://memorijaldraginac.rs/spisak_ubijenih.html</ref> Radi se o civilima koje je u znak odmazde zbog poraza u borbi kod Gajića stene 698. puk pod komandom potpukovnika Štrausa pokupio po selima oko Draginca (ne retko ubijajući i žene i decu na licu mesta) i doveo u Draginac. Masovna streljanja izvršena su na polju kraj potoka Trnavica u blizini Draginca. Nemci su vodili zatvorenike u grupama od 10 do 20, primoravali ih da sami iskopaju ogromne rake, postrojavali ih pored grobnice i ubijali rafalima iz mitraljeza. Samo 14. oktobra streljano je, prema izveštaju 342. divizije, 400 lica. „Navedene četiri stotine streljanih lica, od ukupnog broja javljenih, odnose se na ona, koja su uhvaćena na reonu Draginca i u njegovoj okolini. Ostatak zarobljenih sačinjavaju lica koja, u cilju svoje bezbednosti, dobrovoljno stupaju u nemačko zarobljeništvo". Ta besmislena podela na „uhvaćene" i „dobrovoljne" zarobljenike biće sutradan, kada Nemci prebroje sve svoje mrtve i ranjene, zbrisana. Za ukupne gubitke od 8 poginulih i 30 ranjenih oficira i vojnika trebalo je, po naređenju Štaba divizije, da se u Dragincu strelja za odmazdu 2.300 zatvorenika. Pošto je 400 već streljano, Štab 342. divizije naredio je 15. oktobra (u 11 časova) 698. puku:„Sve uhapšenike na licu mesta streljati i još jednom objaviti proglas. Kod akcije po mogućnosti privući ostalo stanovništvo ".Naređenje je doslovno izvršeno. Sve muškarce, koje su nemačke trupe pohvatale 14. i 15. oktobra u [[Donja Badanja|Donjoj]] i [[Gornja Badanja|Gornjoj Badanji]], [[Tekeriš]]u, Kamenici, Trbosilju, Joševi, [[Jarebice (Loznica)|Jarebicama]], [[Ribarice|Ribaricama]], [[Filipovići (Loznica)|Filipovićima]], [[Simino Brdo|Siminom Brdu]], [[Veliko Selo (Loznica)|Velikom Selu]] i Jadranskoj Lešnici sprovodile su u Draginac na streljanje.<ref>Memorijalni centar Draginac - [http://memorijaldraginac.rs/cetrnaesti_oktobar.html www.memorijaldraginac.rs/]</ref> Vojnici ove divizije su streljali 130 civila u Valjevu kao odmazdu za sabotažu na železničkoj pruzi. Ovo je potvrdio šifrovani izveštaj Ultre od 10 novembra 1941.<ref>The National Archives, Kew, File Number HW5/37, CX/MSS/422</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=3919 '''342. Infanterie-Division ''' - Axis History Factbook] {{en}} [[Kategorija:Njemačke pješadijske divizije u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] lig25g4j0pe1csymdieqkqj5oy6n5up 0 174732 42605845 42218976 2026-06-05T22:04:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605845 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''704. divizija''' |deo= '''[[Vermaht]]a''' |slika = 704th Infantry Division Logo.svg |o slici = Truppenkennzeichen der 104. Jäger-Division |vreme=april [[1941]]. |mesto= |formacija= |jačina=7.600 vojnika i oficira |komandant=general-major '''Hajnrih Borovski''' |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Ustanak u Srbiji 1941.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]<br />[[Mostobran Kraljevo]]<br />[[Operacija Lavina]]<br />[[Karlovačka operacija]]<br>[[Poljanska bitka]] |odlikovanja= }} Ova divizija formirana je u aprilu [[1941]]. od regruta 15. regrutnog talasa kao '''704. posadna divizija'''. S obzirom na njenu namenu, divizija je imala nekompletnu formaciju bez izviđačkog bataljona, sa redukovanim artiljerijskim i specijalističkim sastavima. Njeno transportovanje na teritoriju Srbije otpočelo je [[15. maj]]a [[1941]]. Štab divizije bio je smešten u [[Niš]]u, a štabovi pukova u [[Kraljevo|Kraljevu]] i [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]]. Brojno stanje divizije [[21. decembar|21. decembra]] 1941. je iznosilo: 170 oficira, 39 službenika, 981 podoficira i 6403 vojnika. Zbog borbenih potreba divizija je tokom preformirana i formacijski popunjena ljudstvom i borbenom tehnikom do standardne formacije pešadijske divizije. Počev od [[1. maj]]a [[1943]]. divizija zvanično menja naziv u '''104. lovačku diviziju''' ({{jez-nem|104. Jäger-Division}}). Tada je imala oko 13.200 vojnika u sledećoj formaciji: 724. pešadijski puk<br />734. pešadijski puk<br />654 artiljerijski puk<br />104. izviđački bataljon ({{jez-nem|104. Aufklärung Abteilung}})<br />104. bataljon oklopnih lovaca ({{jez-nem|104. Panzerjäger Battalion}})<br />104. inžinjerijski bataljon<br />104. bataljon veze Komandant divizije bio je general Hartvig fon Ludviger ({{jez-nem|Hartwig von Ludwiger}}). Nakon preformiranja '''104. lovačka divizija''' delovi divizije učestvovali su u [[Operacija "Švarc"|operaciji "Švarc"]]. Krajem juna 1943. divizija je prebačena na teritoriju Grčke, gde je ušla u sastav [[Armijska grupe "E"|Armijske grupe "E"]]. U sastavu [[Armijska grupa "E"|Armijske grupe "E"]] učestvovala je od septembra do decembra [[1944]]. u [[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke 1944.|probijanju njene glavnine]] od [[Makedonija|Makedonije]] preko [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]], jugozapadne [[Srbija|Srbije]] i istočne [[Bosna|Bosne]] do [[Sarajevo|Sarajeva]]. '''104. lovačka divizija''' učestvovala je u borbama za [[Travnik]] januara [[1945]]. i vodila teške borbe u [[Podravina|Podravini]] tokom marta, te u porečju [[Una|Une]] i kod [[Karlovac|Karlovca]] aprila i maja [[1945]]. godine. Zarobljena je od strane jedinica Jugoslovenske armije u [[Slovenija|Sloveniji]] maja [[1945]]. Komandant divizije general Ludviger osuđen je za ratne zločine i obešen u [[Beograd]]u [[5. maj]]a [[1947]]. [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Njemačke lovačke divizije]] [[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]] h7ahpevbep03sb7tnw4rj0d5pj7ctsn 0 174734 42605847 42286095 2026-06-05T22:04:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605847 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;"> '''717. divizija/117. lovačka divizija''' |deo= '''[[Vermaht]]a''' |slika= |o slici= |vreme= |mesto= |formacija=737. pešadijski puk<br />749. pešadijski puk<br />670 artiljerijski divizion<br />717. četa za vezu<br />717. inžinjerijska četa |jačina=10.500 vojnika i oficira |komandant=Pukovnik '''[[Paul Hofman]]''' |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Ustanak u Srbiji 1941.]]<br />[[Operacija "Vajs I"]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Operacija Majska oluja]] |odlikovanja= }} Ova divizija formirana je [[14. maj]]a [[1941]]. u Bruku na Lajti ({{jez-nem|Bruck an der Leitha}}) od regruta 15. regrutnog talasa kao '''717. posadna divizija'''. S obzirom na njenu namenu, divizija je imala nekompletnu formaciju bez izviđačkog bataljona, sa redukovanim artiljerijskim i specijalističkim sastavima. Njeno transportovanje na teritoriju Srbije otpočelo je [[15. maj]]a [[1941]]. Štab divizije bio je smešten u [[Niš]]u, a štabovi pukova u [[Kraljevo|Kraljevu]] i [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]]. Brojno stanje divizije u septembru 1941. je iznosilo: 262 oficira, 66 službenika, 1153 podoficira i 8.922 vojnika. Tokom ustanka u [[Srbija|Srbiji]] u drugoj polovini [[1941]]. divizija je bila angažovana u borbama protiv ustanika i u hapšenju talaca i provođenju mera odmazde. Njen 749. puk učestvovao je u [[Kragujevački oktobar|masakrima u Kragujevcu]] i [[Kraljevački oktobar|Kraljevu]] oktobra 1941. Tokom 1942. divizija je zbog intenziviranja partizanskih dejstava učestvovala u "operacijama čišćenja" [[partizani|partizana]] u Sremu. Stavljena je na raspolaganje generalu Litersu, komandantu korpusa "Hrvatska" za učešće u [[Operacija Vajs I|operacijama "Vajs I"]] i [[Operacija Vajs II|"Vajs II"]]. Zbog borbenih potreba divizija je tokom preformirana i formacijski popunjena ljudstvom i borbenom tehnikom do standardne formacije pešadijske divizije. Počev od [[1. maj]]a [[1943]]. divizija zvanično menja naziv u '''117. lovačku diviziju''' ({{jez-nem|117. Jäger-Division}}). Tada je imala oko 13.200 vojnika u sledećoj formaciji: 737. pešadijski puk<br />749. pešadijski puk<br />670 artiljerijski puk<br />117. izviđački bataljon ({{jez-nem|117. Aufklärung Abteilung}})<br />117. bataljon oklopnih lovaca ({{jez-nem|117. Panzerjäger Battalion}})<br />117. inžinjerijski bataljon<br />117. bataljon veze Tokom [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] februara i marta [[1943]]. godine, divizija se borila rame uz rame sa četnicima. Tadašnji komandant Jugoistoka [[Aleksandar Ler]] opisao je kasnije u svojim sećanjima ovo četničko-nemačko sadejstvo: {{izdvojeni citat|117. lovačka divizija, koja je prodirala od Ivan Sedla ka severozapadu, vodila je od početka teške borbe, pa je na kraju odbijena i odbačena. Jedan njen deo morao je da se spasava u Konjicu, koji je bio utvrđen i posednut od Italijana i četnika. Ovo mesto su partizani okružili i tako je došlo do toga da su se ovde, pod pritiskom događaja, borili na istom frontu Nemci i četnici - doduše odvojeni jedni od drugih italijanskim jedinicama.<ref>[http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html Zapisi Aleksandra Lera, časopis SRPSKO NASLEĐE, broj 7/1998]</ref>|[[Aleksandar Ler]]}} Nakon preformiranja '''117. lovačka divizija''' prebačena je na teritoriju Grčke, gde je ušla u sastav [[Armijska grupa "E"|Armijske grupe "E"]]. Nakon izbijanja [[Crvena armija|Crvene armije]] na granicu [[Srbija|Srbije]] septembra [[1943]]. '''117. lovačkoj diviziji''' dat je zadatak da se probije do [[Beograd]]a radi kao pojačanje Armijskoj grupi "Srbija". Tokom probijanja i tokom [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] divizija je prošla kroz izuzetno oštre borbe i pretrpela teške gubitke. Reorganizovana i u znatno izmenjenom sastavu divizija je učestvovala u borbama na [[Sremski front|Sremskom frontu]] do decembra [[1945]]., kada je prebačena u južnu [[Mađarska|Mađarsku]]. U maju 1945. u južnoj [[Austrija|Austriji]] položila je oružje pred [[Crvena armija|Crvenom armijom]]. == Vanjske veze == * {{en}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=3985 717. Infanterie-Division] * {{en}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=959 117. Jäger-Division] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Njemačke lovačke divizije]] [[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 073hyd34ywmyi2krqdk0ic9wxl7g55b 14 174736 42605900 42604350 2026-06-05T22:04:45Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Ustanak u Srbiji 1941.]] na [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604350 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanci]] jdn27adf0lkhwc30i9gvtd832miivpx 0 175735 42605846 42571728 2026-06-05T22:04:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605846 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Prvi šumadijski partizanski odred''' |deo=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] | slika = Grupa šumadijskih partizana u proleće 1943.jpg | opis_slike =Grupa šumadijskih partizana u proleće 1943. | vreme_postojanja =[[1. jul]] [[1941]]. | mesto =[[Gornja Trešnjevica]] | formacija =3 bataljona | jačina = 300 vojnika i oficira |komandant=[[Milan Blagojević Španac]]<br />[[Milorad Labudović]]<br />[[Luka Spasojević]]<ref name="Matić">Branko Matić, Valjevski partizani 1941-1942 na fotografijama Rada Jokića (str. 69), Valjevo, 2015.</ref> | politički_komesar =[[Milan Ilić Čiča]] | bitke = [[Ustanak u Srbiji 1941.]] <br />[[Prva neprijateljska ofanziva]] <br />[[Napad NOVJ na Lazarevac 1943]] <br />[[Napad NOVJ na Aranđelovac (1943)]] | odlikovanja = }} '''Prvi šumadijski narodnooslobodilački partizanski odred''' je bila partizanska jedinica u [[Srbija|Srbiji]] u sastavu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Prvi Komandant odreda bio je [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] [[Milan Blagojević Španac]]. == Hronologija == === Ustanak u Srbiji (1941) === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} [[File:Milan Blagojević Španac.jpg|thumb|[[Milan Blagojević Španac]], komandant 1. šumadijskog odreda i narodni heroj Jugoslavije.]] 1. šumadijski narodnooslobodilački partizanski odred formiran je [[1. jul]]a [[1941.]] godine u [[Gornja Trešnjevica|Gornjoj Trešnjevici]], na mestu zvanom Jazerbara, na kosi Lisać. Imao je 4 čete sa ukupno oko 100 boraca ([[4. jul]]<nowiki/>a), a [[26. avgust|26. avgusta]] 9 četa svrstanih u 3 bataljona (Oplenački, Orašački i Kolubarski). Prvi komandant odreda bio je [[Milan Blagojević Španac]], [[narodni heroj]], zamenik komandanta odreda [[Milan Ilić Čiča]], narodni heroj, a [[politički komesar]] [[Nedeljko Žakula]]. Odmah počinju akcije, a naročito se uspešno sprovodi čitav niz akcija na komunikacijama [[Beograd]]-[[Kragujevac]]. U julu i avgustu 1941. odred je vodio više uspešnih borbi protiv nemačkih poternih odreda, razoružao je veći deo posada žandarmerijskih stanica po selima oplenačkog, orašačkog i kolubarskog sreza, zabranio rad opštinskim upravama u skoro svim selima na svom operacijskom prostoru, porušio telefonsko-telegrafske linije i spalio knjige za kontrolu oružja, diverzantskim akcijama onesposobio je gotovo sve železničke stanice i porušio mostove na pruzi [[Mladenovac]]—Lazarevac. Izvršio je, takođe, uspešne napade na rudnike uglja u [[Misača|Misači]], [[Oplenac|Oplencu]], [[Rudovci|Rudovcima]], [[Junkovac (Lazarevac)|Junkovcu]] i Crljenima, a u [[Vreoci|Vreocima]] oštetio [[Električna centrala|električnu central]]<nowiki/>u. U brzo, za nepunih mesec dana, odred narasta na '''300''' boraca i od njega se [[18. avgusta]] [[1941]]. godine formiraju tri bataljona. Polovinom avgusta izvedena je velika akcija na Kremenjači iznad Čumića, gde je uništeno sedam neprijateljskih kamiona i 57 Nemaca, a 14 zarobljeno. Uveče [[23. avgust|23. avgusta]] delovi odreda upali su u Aranđelovac. Krajem avgusta, novoformirani batljoni proširuju se svoju aktivnost na Kačar, [[Oplenac]] i [[Kolubara (reka)|Kolubaru]]. Oni su izvršili rušenje mosta na Kolubari, izveli blokadu [[Lazarevac|Lazarevca]] i oslobodili [[Belanovica|Belanovicu]] i [[Rudnik]]. Odred je [[8. septembar|8. septembra]] brojao 238 boraca naoružanih sa 210 [[Puška|pušaka]], 2 laka [[mitraljez]]a, 9 [[Puškomitraljez|puškomitraljeza]] i 40 [[Pištolj|pištolja]], a krajem oktobra bilo je ukupno oko 450 boraca. Dejstvovao je na prostoru [[Lazarevac]], [[Aranđelovac]], [[Topola]], [[Rudnik]], [[Ljig]]. Do polovine septembra zajedno sa [[Drugi šumadijski partizanski odred|2. šumadijskim]], [[Pomoravski partizanski odred|Pomoravskim]] i [[Kragujevački partizanski odred|Kragujevačkim NOPO]] oslobodio je svu Šumadiju izuzev [[Kragujevac|Kragujevca]], Topole i Aranđelca. U oktobru, 1. šumadijski partizanski odred je zasedama na drumovima često nanosio veće gubitke nemačkim jedinicama, blokirao Lazarevac, vodio borbe protiv nemačkih jedinica kod Topole i na [[Rudnik]]u. === Četnička izdaja i slom ustanka === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku|Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|Gušenje ustanka u Srbiji}} [[File:Dejan Jukić.jpg|thumb|Dejan Jukić, borac 1. šumadijskog odreda, zarobljen od četnika u G. Milanovcu i predat Nemcima u Valjevu. Streljan sa ostalima 27. novembra 1941.]] U noći između 28. i 29. oktobra 1941. godine, po povratku iz Užica, na putu za Šumadiju, četnici Dragoljuba Mihailovića su uhvatili komandanta odreda [[Milan Blagojević|Milana Blagojevića]], silom ga izvukli iz voza u [[Užička Požega|Užičkoj Požegi]] i posle mučenja ubili iste noći. Polovinom novembra 1941, drugi bataljon i 7. četa Trećeg bataljona su na prevaru zarobljeni od četnika Draže Mihailovića u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]] i [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predati Nemcima]] u Valjevu, koji su ih streljali.<ref name="Dimitrijević">[https://znaci.org/00001/259.pdf Darinka Radović, narodni heroj]</ref> Sredinom novembra delovi odreda su vodili borbe protiv nemačkih i kvislinških snaga severno od Kragujevca, u rejonu sela Junkovca i Beničine, a od 21. do [[26. novembra]] na planini Rudniku. Krajem novembra 1941, posle teških borbi oko varošice Rudnik, Prvi bataljon Prvog šumadijskog odreda se povukao preko Zlatibora u Sandžak.<ref name="Dimitrijević"/> U rejon Nove Varoši je od dijelova 1. Šumadijskog NOP odreda formiran Šumadijski bataljon.{{sfn|Broz|1979|p=245}} Deo Odreda koji je ostao u Šumadiji je razbijen, a grupe boraca su nastavile oružane akcije u rejonu Aranđelovca, na planini [[Bukulja|Bukulji]] i Rudniku. Treći bataljon je raspušten u Gornjoj Trešnjevici početkom decembra (4. decembra 1941<ref name="Begović"/>). Nekoliko starešina i boraca je prešlo u ilegalnost, a većina ostalih je uhapšena i predata Nemcima, koji su ih zatvorili u [[logor Metino brdo]]. Nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]] i nemačkog proglasa ustanicima da predaju oružje, u [[Topola (grad)|Topoli]] se prvi predao Panta Stojanović iz [[Vinča (Topola)|Vinče]], borac 3. bataljona 1. šumadijskog odreda, a za njim kao najstarijim i najpoznatijim, i ostali borci.<ref name="Begović"/> Policiji su pali u ruke gotovo svi borci devete čete, mahom iz sela Vinča, koji su se razišli po kućama. Većina ih je streljana u [[logor na Metinom brdu|logoru na Metinom brdu]] u Kragujevcu, a Panta Stojanović je sproveden u [[logor Banjica]].<ref name="Begović">[https://znaci.org/00003/817.pdf Sima Begović, Logor Banjica]</ref> Nemci su streljali one za koje su utvrdili da su se borili protiv njih.<ref name="Dimitrijević"/> Tako je deo 1. šumadijskog odreda u Srbiji decembra 1941. godine prestao da postoji.<ref name="Dimitrijević"/> Šumadijski bataljon je krajem decembra u [[Rudo]]m ušao u sastav [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]] kao njen 5. bataljon i nastavio borbu u Bosni.{{sfn|Broz|1979|p=245}}<ref name="Dimitrijević"/> Sredinom januara 1942. godine, [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski NOP odred]] i manji delovi Posavskog, Užičkog i Prvog šumadijskog odreda probili se iz Sandžaka natrag do zapadne Srbije i povezali sa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskim partizanskim odredom]].{{sfn|Joksimović|1971|p=128}} Valjevskoj partizanskoj grupaciji tada se priključila i 2. četa Šumadijskog odreda jačine 50 boraca.{{sfn|Joksimović|1971|p=133}}<ref name="dokument 30165">[https://znaci.org/dokument.php?br=30165 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, DOKUMENTI KOMUNISTIČKE PARTIJE JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - avgust 1941-avgust 1942., tom 9 (strana 279.)]</ref> === Obnavljanje odreda (1942) === {{main|Milorad Labudović}} [[File:Vladislava-Vladica Čubrilo.jpg|thumb|Vladislava-Vladica Čubrilo, kragujevačka ilegalka, poginula kao borac Šumadijskog odreda.]] U proleće 1942. godine, Okružni komitet KPJ za Aranđelovac doneo je odluku da se ponovno formira 1. šumadijski NOPO, koji je dobio naziv Prvi šumadijski odred „Milan Blagojević“.<ref>[https://znaci.org/00003/474.htm PREGLED ISTORIJE NOB U ŠUMADIJI - knjiga I]</ref> Komandu nad odredom je preuzeo [[Milorad Labudović|Milorad Labudović Labud]], narodni heroj. Imao je oko 50 boraca. [[2. maja]] 1942. na planini [[Bukulja|Bukulji]] je održano vojno-političko savetovanje Glavnog štaba NOV i PO za Srbiju, sa štabovima 1. šumadijskog, Valjevskog i Čačanskog NOP odreda. Odlučeno da se od Kosmajske čete 1. šumadijskog NOP odreda formira poseban Kosmajski NOP odred, a da se u Šumadijskom odredu formiraju dve čete — Kačerska i Rudnička.{{sfn|Joksimović|1971|p=145}} Prvi šumadijski partizanski odred je uništavao organe kvislinške vlasti i selima, a u oštrim borbama protiv jedinica [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] do septembra 1942. likvidirao je više njihovih poljskih stanica. Uporedo je rušio telefonsko-telegrafske veze i železničke pruge na svom području. Značajnije borbe protiv kvislinških i [[JVUO|četničkih formacija]] vodio je kod sela Trešnjevice (22. juna), u selu [[Darosava|Darosavi]] (29/[[30. jun|30. juna]]), kod sela [[Stapari|Stapara]] ([[13. jul]]<nowiki/>a), kod sela [[Banja (Aranđelovac)|Banje]] ([[28. avgust|28. avgusta]]) u selu Jeloviku ([[29. avgust|29. avgusta]]): demolirao je železničku stanicu Milatovac na pruzi [[Kragujevac]]—[[Lapovo]] ([[14. jul]]<nowiki/>a) i železničku stanicu Banju na pruzi Mladenovac—Aranđelovac (27. avgusta). Krajem avgusta 1942. odred je reorganizovan. Tad je imao Oplenačku, Rudničku i Kosmajsku četu (ukupno 80 boraca). U septembru 1942. spalio je opštinske arhive u selima [[Brančić|Brančiću]], [[Moravci (Ljig)|Moravcima]] i [[Boljkovci|Boljkovcima]], izvršio je uspele napade na železničke stanice [[Vlaško Polje]], [[Kriva Reka (Gornji Milanovac)|Krivu Reku]], [[Umčari|Umčare]] i [[Mala Ivanča|Malu Ivanču]] i na posade SDS u selima [[Majdan (Gornji Milanovac)|Majdanu]], [[Šutci|Šutcima]] i Trešnjevici. U borbi u selu Trešnjevici i kod sela [[Bosuta|Bosute]] (kod [[Belanovica|Belanovice]]) Rudnička i Oplenačka četa su pretrpele 24. i 25. septembra osetne gubitke, pa su reorganizovane u Rudničku četu. Do kraja 1942. Odred je izvršio nekoliko uspelih napada na jedinice SDS i četnike; oktobra u selima [[Manojlovci|Manojlovcu]], Misači, [[Orašac|Orašcu]], [[Barajevo|Barajevu]] i [[Stojnik (Sopot)|Stojniku]], 14/[[15. decembra]] u [[Sopot]]<nowiki/>u i 24/25. decembra u selu [[Čumić|Čumiću]]. U januaru i februaru 1943. Odred je spalio kvislinške arhive u 38 seoskih opština, a na pruzi Lajkovac—[[Gornji Milanovac]] oštetio železničke stanice i uništio skretnice u [[Kadina Luka|Kadinoj Luci]], [[Banjani (Ub)|Banjanima]], Krivoj Reci i [[Štavica|Štavici]]; u februaru je napao uporišta neprijatelja u selima [[Donja Šatornja|Donjoj Šatornji]], Belanovici, [[Venčac]]<nowiki/>u, [[Rogača (Sopot)|Rogaič]], porušio rudnička postrojenja u selima Orašcu, Misači i Rudovcima, prekinuo telefonsko-telegrafske linije između sela [[Kopljari|Kopljara]] i [[Grabovac (Obrenovac)|Grabovca]], na pruzi Mladenovac—Aranđelovac, na liniji sela Darosava—Venčane-Sopot, između sela Belosavaca i Topole i na pruzi [[Lajkovac]]—[[Čačak]], prekinuo električni vod koji snabdeva strujom Aranđelovac, Kragujevac, Kraljevo i [[Jagodina|Jagodinu]] iz [[Termoelektrana|termoelektrane]] [[Vreoci]]. U martu 1943. godine odred je proširio dejstva i na kosmajsko područje, a noću 10/[[11. mart|11. marta]] ušao je u [[Grocka|Grocku]]. === Nemačko-četnička hajka (1943) === {{main|Milorad Labudović}} Četnički komandant [[Predrag Raković]] 3. marta 1943. javlja generalu Mihailoviću o sastanku sa nemačkim potporučnikom Krigerom, na kom su dogovorili uništenje Labudovog odreda: {{izdvojeni citat|Tema razgovora bila je isključivo uništenje komunističkih bandi, na teritoriji koju obezbeđuje Nemačka jedinica iz Gor. Milanovca. Uglavnom dolazi u obzir komunistički vođa Labud koji ima oko 150 komunista pod svojom komandom u okolini Rudnika, u srezovima: Kačerskom i Orašačkom. Utvrdili smo plan za ovaj rad. O izvođenju ove akcije detaljno sam se dogovorio sa [[Zvonimir Vučković|Zvonkom]] noću između 2/3 - III t.g., u čemu smo postigli potpunu saglasnost.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 127, reg. br. 7/3 (S-X-12/4).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovora sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref>}} I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, sa kojim je dogovorio zajedničke akcije protiv Labudovih partizana: {{izdvojeni citat|Ugovorili smo sve potrebno i organizovali za uništenje komunističke grupe Labuda Labudovića koji operiše u srezovima: Takovskom, Kačerskom i Orašačkom. Obaveštajnu službu u gonjenju ove grupe vodi biv. pretsednik opštine sa Rudnika Kosta Kostić. Tako ćemo iskoristiti Nemce za uništenje ove grupe. Ugovorili smo da Vučković upotrebi jednu svoju jedinicu za čišćenje sreza Kačerskog, ali odvojeno od Nemaca i ilegalno. Ona neće biti uznemiravana od Nemaca i drugih. Dobio sam 5000 metaka za čišćenje moga reona od komunista...<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 550.</ref>}} 29. marta 1943. godine, Predrag Raković obavještava Mihailovića da sve teče po planu dogovorenom sa Nijemcima: {{izdvojeni citat|Zvonko preko svojih ljudi rukovodi sa uništenjem Labudove grupe. Tamo operiše i 60 četnika Zvonkovih. Sa Nemcima sam ugovorio te me snabdevaju municijom.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 566—567.</ref>}} === Nastavak borbi (1943-1944) === {{main|1. šumadijska brigada NOVJ}} [[File:Prva šumadijska brigada na Rudniku 1943.jpg|thumb|Osnivanje Prve šumadijske brigade na Rudniku, 5. oktobra 1943.]] [[2. 5.|2. maja]] 1943. godine, u sastav 1. šumadijskog odreda ušla je Kačerska četa, a Kosmajska je uključena u [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski NOP odred]]. Napadima na neprijateljske delove u manjim uporištima, rušenjem objekata na komunikacijama, uništavanjem kvislinškog administrativnog aparata i političkim radom u narodu, Odred je znatno ojačao, pa je od dela njegovog ljudstva formiran [[28. jun]]a 1. šumadijski udarni bataljon, čija je prva akcija bila [[Napad NOVJ na Aranđelovac (1943)|napad na Aranđelovac]]. Kasnije je šumadijski udarni bataljon [[5. oktobar|5. oktobra]] 1943. ušao u sastav [[Prva šumadijska brigada NOVJ|1. šumadijske brigade]]. [[20. 11.|20. novembra]] 1943. godine u selu [[Ba]] kod Ljiga Prvi Šumadijski NOP odred odbio je napad delova četničkog 2. ravnogorskog korpusa i odbacio ih prema reci Dučini.{{sfn|Joksimović|1971|p=147}} Daljim uspešnim dejstvima protiv okupatora i kvislinga i mobilizacijom boraca, Odred je ponovno brojno narastao, te je 22. decembra 1943. dao deo ljudstva za formiranje [[Privremena šumadijska brigada NOVJ|Privremene šumadijske brigade]], a [[25. april]]a [[1944]]. i [[Druga šumadijska brigada NOVJ|2. šumadijske brigade]]. Učestvovao je u razbijanju jake četničke grupacije kod sela [[Progoreoci|Progoreovaca]] [[1. maj]]a 1944. i četničkog [[Rudnički korpus JVuO|Rudničkog korpusa]] u selu Dubovcima [[28. jun]]a. Rasformiran je krajem oktobra 1944, a njegovim ljudstvom popunjene su jedinice [[KNOJ]].<ref>{{Cite book|title=Vojna enciklopedija|year=1975.|edition=2. izd. doštampano 1978.|volume=9|location=Beograd|pages=574-575}}</ref> == Literatura == {{Portal NOB}} * [[Moma Marković]] ''Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji''. Beograd 1947. * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * {{Cite book|last=Broz|first=Josip|year=1979|url=https://www.pisi.co.rs/content/josip-broz-tito-sabrana-djela-tom-viii-29-novembar-1941-17-februar-1942/|title=Sabrana djela, tom VIII, 29. novembar 1941. – 17. februar 1942.|location=Beograd}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://znaci.org/00003/474.htm PREGLED ISTORIJE NOB U ŠUMADIJI - knjiga I] == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.]] * [[Logor Metino brdo]] * [[Milan Blagojević]] * [[Milorad Labudović]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00002/400.htm Milivoje Stanković: PRVI ŠUMADIJSKI PARTIZANSKI ODRED] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Aranđelovac]] q704wrljnz8wraww7mfbmelsftbegl2 0 176884 42605895 42603437 2026-06-05T22:04:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605895 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega...“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.]</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] iiagvr0bwukcuje61w45f6okceydl6w 0 176929 42605871 42490846 2026-06-05T22:04:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605871 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | slika =Žikica Jovanović iz mlađih dana.jpg |didaskalija=ŽIKICA JOVANOVIĆ ŠPANAC | opis_slike=Žikica Jovanović Španac | datum_rođenja =[[1914]]. | mesto_rođenja =[[Valjevo]] | država_rođenja ={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti =[[13. mart]] [[1942]]. ('''28''' god.) | mesto_smrti =[[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]], kod [[Kosjerić]]a | država_smrti =<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=student |KPJ=[[1935]]. |rat= [[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1945]]. }} '''Žikica Jovanović Španac''' ([[1914]] — [[1942]]) je bio student Filozofskog fakulteta i [[španski borac|dobrovoljac u španskom građanskom ratu]], najpoznatiji po tome što je digao [[ustanak u Srbiji 1941.]] godine. Poginuo je [[13. mart]]a [[1942]]. godine u 27-oj godini života, u borbi protiv [[legalizovani četnici|legalizovanih četnika]] i nedićevaca u selu [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovcu]], kod [[Kosjerić]]a. Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je 6. jula 1945. godine. == Rana biografija == Rođen je [[1914]]. godine u [[Valjevo|Valjevu]]. Posle završene osnovne škole upisao se u [[Valjevska gimnazija|valjevsku gimnaziju]], iz koje je kasnije izbačen jer je došao u dodir sa [[Radnički pokret|radničkim pokretom]] i širio [[Marksizam|marksističke]] ideje. Dalje školovanje je nastavio u [[Beograd]]u, gde je kasnije počeo da studira jugoslovensku književnost na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu]]. Tokom studentskih dana još aktivnije učestvuje u akcijama studenata [[Beogradski univerzitet|Beogradskog univerziteta]]. Zbog svoje političke aktivnosti i opredeljenosti za radnički pokret primljen je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] [[1935]]. godine. Jedno vreme je radio i kao novinar „[[Politika (novine)|Politike]]“, odakle je izbačen [[1936]]. godine. == Rat u Španiji == Imao je 22 godine kada se [[1937]]. godine, pred diplomski ispit, uputio u [[Španija|Španiju]] da pomogne radnicima [[Madrid]]a i Andaluzije u njihovoj borbi protiv [[fašizam|fašizma]]. Borio se na strani Narodne republike Španije. Pred polazak u Španiju, rekao je svojim roditeljima da ide na studije u Francusku. Iz Španije je svojoj majci to u jednom pismu objasnio sledećim rečima: „''Majko, ja nisam mogao ostati slep i gluv za bolove i dozive čovečanstva. Ja to nisam mogao. Ja volim čoveka. Ti si mi udahnula tu ljubav. Razumi to i, molim te, oprosti mi što sam ti naneo bol. Tebi i ocu...''“ Posle sloma Španske republike, [[1939]]. godine, zajedno sa ostalim borcima Internacionalnih brigada prešao je u [[Francuska|Francusku]], gde je oko godinu dana proveo u logorima. Septembra [[1940]]. godine, s jednom grupom jugoslovenskih dobrovoljaca vratio su u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Odmah po dolasku u [[Kraljevina Jugoslavije|Kraljevinu Jugoslaviju]] je uhapšen i ispitivan od strane specijalne policije. Ali ga to nije zaustavilo da nastavi svoje revolucionarno-pobunjeničke aktivnosti. Učestvovao je u demonstracijama u [[Beograd]]u [[27. mart]]a [[1941]]. godine. Kada je počeo [[Aprilski rat]] u Jugoslaviji, prijavio se kao dobrovoljac, ali ga [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Kraljevska vojska]] nije primila. == Ustanak u Srbiji == Posle kapitulacije i okupacije [[Kraljevina Jugoslavije|Kraljevine Jugoslavije]], zajedno sa drugim komunistima radio je na organizovanju ustanka u zapadnoj Srbiji. Okružni komitet KPJ za Valjevo doneo je [[25. jun]]a [[1941]]. godine odluku o formiranju [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] i odred je formiran [[11. jul]]a. Ali je Žikica još ranije, zajedno sa [[Miša Pantić|dr. Mišom Pantićem]] i [[Čeda Milosavljević|Čedom Milosavljevićem]], formirao Rađevsku partizansku četu i postao njen [[politički komesar]]. {{Quote box | citat = »Kada smo stigli na vašar, do lipe, žandarmi su počeli da pucaju. Žikica je odgovorio. Kad je kleknuo, kad je pucao, kad pre, prosto ne znam, to je bila brzina... Kad sam ja kleknuo, nisam stigao ni pušku da repetiram, a sve je bilo gotovo.«<ref>[http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Antifasizam_pred_izazovima_savremenosti.pdf Antifašizam pred izazovima savremenosti]</ref> | izvor = [[Vjekoslav Spoja]], borac Rađevske čete | width = 40% | align = right}} Sa svojom četom on je izveo [[Dan ustanka naroda Srbije|prvu ustaničku akciju u Srbiji]], [[7. jul]]a [[1941]]. godine u selu [[Bela Crkva (Krupanj)|Bela Crkva]], kod [[Krupanj|Krupnja]]. Tada je [[pištolj]]em (''nosio je dva pištolja na bokovima, kao i svi komesari iz španskog rata'') ubio dva žandarma - narednika [[Bogdan Lončar|Bogdana Lončara]] i kaplara [[Milenko Braković|Milenka Brakovića]] koji su došli da rasture narodni zbor na kome je Žikica održao [[Antifašizam|antifašistički]] govor. Žikica se kasnije sa svojom četom priključio [[Valjevski partizanski odred|Valjevskom partizanskom odredu]] u kom je najpre obavljao dužnost komandanta, a potom političkog komesara bataljona. Žikica Jovanović je imao posebno istaknutu ulogu tokom [[Bitka za Krupanj 1941.|bitke za Krupanj]], septembra 1941. godine. On je predvodio akciju bombaša koji su pod zaštitom vatre ubacivali eksploziv u zgradu bolnice u kojoj se utvrdio nemački garnizon. Svi bombaši su bili omladinci koji su se dobrovoljno javili za ovaj težak i opasan zadatak.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Nakon napada partizanskih bombaša, Nemci su istakli belu zastavu, prvu otkako su počeli da porobljavaju druge narode i zemlje.<ref name="znaci.net"/> == Slom ustanka i nastavak borbi == [[File:Partizanske vođe na vrhu Rior na Maljenu, februara 1942.jpg|thumb|Članovi štaba Grupe partizanskih odreda na Maljenu, februara 1942. Pozadi sa ravnim kačketom Žikica Jovanović Španac.]] Posle [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] i [[Partizanske jedinice u Sandžaku 1941.|povlačenja partizanskih jedinica u Sandžak]], novembra [[1941]]. godine, ostao je u zapadnoj Srbiji. Sa preostalim borcima učestvovao je u borbama sa daleko nadmoćnijim [[Treći rajh|Nemačkim]] i [[Milan Nedić|Nedićevim]] jedinicama. Januara [[1942]]. godine postao je član štaba Grupe partizanskih odreda zapadne Srbije i učestvovao u mnogim borbama: kod sela [[Ba]] i [[Planinica (Mionica)|Planinca]], kod [[Mionica|Mionice]], u selu [[Komirić]]u, kod [[Krupanj|Krupnja]] i okolini [[Valjevo|Valjeva]]. Tokom februara učestvovao je u borbama južno od Valjeva, na planinama [[Maljen]]u i [[Povlen]]u. Suvoborski partizanski odred se našao u prostoru blokiranom neprijateljskim snagama, svakodnevno gonjen i bez municije i hrane, ponovo je odlučeno da se pokuša prelazak preko Zapadne Morave između Čačka i Užica, u nameri da se pređe u [[Toplica (oblast)|Toplicu]] ili [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Jake neprijateljske snage, koncentrisane na ovom terenu sprečile su Odred u njegovoj nameri. Na teritoriji užičkog okruga, Odred je napadnut koncentrisanim snagama [[Vermaht|Nemaca]], [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i [[legalizovani četnici|legalizovanih četničkih odreda]]. Pošto su uspeli da se probiju sve do [[Gornja Gorevnica|Gornje Gorevnice]], partizani su se ovde našli opkoljeni.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}} Nemci su iz [[Čačak|Čačka]] uputili tenkove s ciljem da unište partizane, ali pre njihovog dolaska, partizani su izveli juriš i probili obruč, čime su izbegli opkoljavanje i uništenje. Potom su se pod borbom preko sela [[Rošci]] prebacili u [[Tometino Polje]], gde su ih napali četnici, s kojima su vođene teške borbe u kojima je poginuo komandant Crnogorskog četničkog odreda kapetan Mladenović. Odred je potom krenuo ka [[Divčibare|Divčibarama]], ali je, uvidevši da upadaju u neprijateljsku klopku, odlučeno da se preko južnih padina Bukova prebace na [[Magleš]]. == Pogibija == [[Datoteka:Zikica Jovanovic Spanac Radanovci.jpg|mini|Spomenik Žikici Jovanoviću na mestu njegove pogibije, kod sela [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]]]] Dana [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#12. mart|12. marta 1942.]] stigli su u Radanovce, u blizini [[Ražana|Ražane]], na putu Užice—Valjevo. Oko podneva, Odred su napale snage dva [[legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] iz užičke grupe i jedan bataljon pripadnika [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. U kratkoj borbi, poginulo je nekoliko partizanskih boraca, među kojim i član Komande Grupe odreda zapadne Srbije Žikica Jovanović Španac, tada već proslavljeni partizanski komandant i komesar.{{sfn|Mitrović|1975|p=310}}{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=348}}{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}} {{citat|Iznenada je otpočela borba. Žikica je rekao: ''Odoh ja na položaj!'' I otišao je. Uskoro su i članovi Grupne komade otišli za njim, dok se na udaljenosti od pola do jednog kilometra video četnički stroj. Prišli su do Žikice da ga pitaju kako ocenjuje situaciju. Slabo zaklonjen jednim žbunom, on je klečeći osmatrao raspored neprijatelja. Obratio se jednom od drugova kraj sebe i nešto zatražio. I dok se ovaj okrenuo, Žikica je već ležao na zemlji, metak mu je prošao kroz glavu.{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}}{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=13}}|Mića Jeremić, Žikicin drug i saborac opisuje trenutak njegove pogibije}} Komandant Komande Grupe odreda [[Radivoje Jovanović Bradonja]] je takođe bio očevidac Žikicine pogibije: {{citat|Žikica je poginuo baš u trenutku kada sam ja došao do njega. Pre toga smo izmenili par rečenica, a njega je pogodio metak pravo u glavu.{{sfn|Hasanagić|1982|p=33}}|[[Radivoje Jovanović Bradonja]]}} Žikicina pogibija izazvala je veliku potištenost kod boraca u Odredu, koji se tada nalazio u teškom položaju. Vest o njegovoj pogibiji prenela je i kvislinška štampa. U listu „[[Novo vreme]]” od [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#20. mart|20. marta 1942.]] objavljeno je da je poginuo „Živa Jovanović zvani Španjolac”, a sutradan 21. marta objavljen je opširniji članak pod naslovom „Ubijen poznati komunista Žikica Jovanović”.{{sfn|Narodni muzej Valjevo|1989|p=163}} Prema jednoj od kasnijih teorija zavere, optužen je za "[[trockizam]]" i likvidiran u partizanima po [[Tito]]vom naređenju.<ref>Žan-Žak Mari i Pavluško Imširović – Predgovor srpskohrvatskom izdanju knjige „''Trockizam i trockisti''“. Polinom, Beograd 2011.</ref> == Nasleđe == Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), a na predlog Vrhovnog komandanta [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], progašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] [[6. jul]]a [[1945]]. godine. Spomenik Žikici Jovanoviću Špancu nalazi se na mestu njegove pogibije, kod sela [[Radanovci (Kosjerić)|Radanovci]]. Srpski rok pesnik [[Bora Đorđević|Bora Čorba]] je 1990. godine snimio pesmu "Žikica Jovanović Španac", koja ima sledeće stihove: :Opaliću kad mi pukne živac :to je prosto k'o pasulj prebranac :potreban je neki novi :Žikica Jovanović Španac<ref>https://riblja-corba.com/Pages/Tekstovi/pages/Zikica%20Jovanovic%20Spanac.htm</ref> == Savremena tumačenja == Dan kada je Žikica započeo oružanu borbu se u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] smatrao početkom ustanka naroda Srbije protiv okupatora i slavio se kao [[Dan ustanka naroda Srbije|Dan ustanka]]. Nakon raspada SFRJ, okružni sud u Šapcu doneo je 2009. godine presudu o rehabilitaciji dvojice ubijenih žandarma, koji su vršili svoju dužnost u službi okupatora. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == {{commonscat|Žikica Jovanović Španac}} * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{DEFAULTSORT:Jovanović, Žikica Španac}} [[Kategorija:Rođeni 1914.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Valjevo]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 6otjxbryy8sq3xrhtvdx7wb561o7pr1 0 176986 42605861 42487541 2026-06-05T22:04:17Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605861 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Dragojlo Dudić.jpg |opis slike=Dragojlo Dudić |didaskalija=DRAGOJLO DUDIĆ |datum rođenja=[[9. 12.|9. decembar]] [[1888]]. |mesto rođenja=[[Klinci (Valjevo)|Klinci]], kod [[Valjevo|Valjeva]] |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[29. 11.|29. novembar]] [[1941]]. ('''54''' god.) |mesto smrti=[[Mačkat]], na [[Zlatibor]]u |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |deca=[[Miloš Dudić]], Zorka Dudić, Persa Dudić-Vujkovac |profesija=[[Zemljoradnja|zemljoradnik]] |rat=[[Balkanski ratovi]]<br />[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=predsednik [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Srbije|Glavnog NOO Srbije]] |KPJ=[[1919]]. |narodni heroj=[[14. 12.|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Dragojlo Dudić Čiča'''<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941, Prosveta, Beograd, 1957.</ref> ([[1887]] — [[1941]]) je bio jedan od vođa [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u okupiranoj Srbiji]] [[1941]]. i predsednik "Užičke vlade", prve revolucionarne vlade u Srbiji. Dragojlo Dudić je bio zemljoradnik iz [[Valjevo|valjevskog]] kraja, koji, iako neškolovan, sam se opismenio. Učesnik je Balkanskih i Prvog svetskog rata, nosilac Albanske spomenice. Za života je bio jedan od najpoznatijih komunista u Srbiji. Poginuo je 29. novembra 1941, nedaleko od Užica, prilikom dejstva nemačke avijacije. Poshumno je proglašen za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[9. 12.|9. decembra]] [[1888]]. godine u selu [[Klinci (Valjevo)|Klinci]], kod [[Valjevo|Valjeva]]. Potiče iz bogate patrijarhalne zajednice, gde se smatralo da je školovanje i učenje samo za gradsku decu. Sam je naučio da čita i piše i postao najpismeniji i najnačitaniji seljak u Srbiji ; jedan od najuzornijih domaćina u svom kraju. Engleski jezik naučio je tokom obuke za bolničara u Engleskoj. Posle dinastičke promene [[1903]]. godine kada pala [[dinastija Obrenović]] nastala su nemirna vremena sukoba i ratova. Dragojlo Dudić posle odsluženja vojnog roka [[1909]]. godine bio u [[rat]]ovima u kojima je bio bolničar, kaplar i narednik. Usledili su balkanski ratovi, te [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]. Posle povlačenja-prelaska srpske vojske preko [[Albanija|Albanije]] [[1915]]. godine i [[Solunski front|Solunskog fronta]], trajno se opredelio za ideje [[levica|levice]], socijalne i druge promene. === Međuratni period === Dudić je već [[1919]]. godine postao član novoosnovane [[Komunistička partija Jugoslavije|Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista)]]. U svome selu je formirao partijsku organizaciju [[1920]]. godine. Nekoliko puta je bio kandidat za narodnog poslanika ([[1923]]. i [[1925]]). Bio je član Mesnog komiteta KPJ za Valjevo i član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, od [[1940]]. godine. Između [[Prvi svjetski rat|Prvog]] i [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] sarađivao je u više listova i časopisa, uključujući „[[Politika (novine)|Politiku]]“, „Radničke novine“, „Rad“, „Narodnu pravdu“ i zbornik seljaka pisaca „Za plugom“. === Ustanak u Srbiji === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Užička republika}} [[File:Miloš Milićević, Negosava Bojinović i Dragojlo Dudić.jpg|thumb|Miloš Milićević, Negosava Bojinović i Dragojlo Dudić, rana jesen 1941, selo Robaje kod Valjeva.]] Dragojlo Dudić je bio organizator ustanka u zapadnoj Srbiji [[1941]]. godine protiv okupatorske vojske nacističke [[Nemačka|Nemačke]]. U julu [[1941]]. godine formirao je Kolubarsku partizansku četu, a kasnije postao zamenik političkog komesara [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. Pored svih dužnosti koje je obavljao, sve vreme je vodio dnevnik. [[16. novembra]] u slobodnom Užicu formiran je Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju, tzv. „Užička vlada“. Predsednik Glavnog odbora Srbije bio je Dragojlo Dudić, koji je vodio i resor poljoprivrede, a sekretar [[Petar Stambolić]].{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Glavni narodnooslobodilački odbor Srbije radio je do 29. novembra — sve do povlačenja partizanskih snaga u Sandžak i Bosnu.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Dragojlo Dudić je poginuo u borbi s [[Nemci]]ma, [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine, kod [[Mačkat]]a na [[Zlatibor]]u. == Dnevnik Dragojla Dudića == [[File:Dragojlo Dudić - Dnevnik.jpg|thumb|Dnevnik Dragojla Dudića, izdanje iz 1959. godine.]] Njegov „Dnevnik“, koji je objavljen [[1945]]. godine, predstavlja važno svedočanstvo o prvim mesecima ustanka u Srbiji. Dragojlo Dudić u svoj dnevnik 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat|12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izveštaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]], komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_4.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref>}} U dnevničkom zapisu od 1. novembra Dragojlo Dudić opisuje brojna sela po Srbiji koje su Nemci spalili i čije su stanovnike pobili, tokom [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka]]. Prema svedočenju meštana, Nemci su u selu [[Pričević]]u objavili da "neće nikome ništa raditi ako koga nađu kod kuće; a ako ne nađu nikoga zapaliće kuću".<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 235), Prosveta, Beograd, 1957.</ref> Seljaci su poverovali i nisu pobegli, nakon čega su nemački vojnici sutradan streljali 24 seljaka iz ovog i susednog sela. Za dva slučaja meštani kažu da su povađene i oči.<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 235), Prosveta, Beograd, 1957.</ref> Nakon što je eskalirao oružani [[četničko-partizanski sukob]], Dudić u svom dnevniku piše: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko noći došlo je do borbe sa oko 500 četnika iz odreda Draže Mihailovića. Razbijeni su i oko 140 zarobljeno. Naši su likvidirali četnike u Požezi. U toj borbi su naši partizani imali strahovite žrtve. Poginuo je komandant bataljona drug Kapelan, dva komandira četa i mnogo partizana. [...] Dogodilo se to da umesto borbe protiv fašističkih razbojnika vodimo borbu sa braćom; umesto da prolivamo neprijateljsku krv, mi se međusobno krvimo. Umesto da ljudi Draže Mihailovića presreću neprijateljske kamione i otimaju, oni presreću naše kamione i otimaju ono što je srpski narod odvajao od svojih usta i davao za narodnu borbu; umesto da presreću Nemce i Nemce ubijaju, oni presreću naše ljude i ubijaju iz zasede.<ref>Dudić, str. 240</ref>}} '''[[Ivo Andrić]]''' je o "Dnevniku 1941" Dragojla Dudića napisao: „''To je jedan od onih zapisa u čijem postanku književni planovi i ambicije nisu igrali nikakvu ulogu, a koji upravo zato imaju i za književnost ogromnu dokumentarnu vrednost, i koji se, što je najčudnije, i sami uzdižu do neposrednog pravog književnog izraza''“. A '''[[Vladimir Dedijer]]''': „''To je prava istorija odozdo, istorija koja se ne trudi da opiše događaje onako kako bi oni trebali da se odvijaju, već onako kako su se dešavali''“. == Priznanja == Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[14. 12.|14. decembra]] [[1949]]. godine. == Porodica == {{main|Miša Dudić}} Čitava Dragojlova porodica učestvovala je u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Sin [[Miloš Dudić|Miloš]], koji je umro [[1943]]. godine od posledica ranjavanja u [[Operacija Kugelblitz|Prijepoljskoj bici]], proglašen je za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], ćerka Persa je stradala u logoru [[Auschwitz (koncentracioni logor)|Aušvicu]] u [[Nemačka|Nemačkoj]], a supruga Stevka i ćerka Zorka bile su zatočenice [[Logor Banjica|Banjičkog logora]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941, Prosveta, Beograd, 1957. * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Dragojlo Dudić „Dnevnik 1941.“'''. „[[Nolit]]“, Beograd 1988. godina - Biografija (Slobodanka Peković) == Reference == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Miloš Dudić]] {{commonscat|Dragojlo Dudić}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Dudić, Dragojlo}} [[Kategorija:Rođeni 1887.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Valjevo]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Užička republika]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] hottv8m81ly3vvevwyw6xx3l51jexne 42606091 42605861 2026-06-05T22:44:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606091 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Dragojlo Dudić.jpg |opis slike=Dragojlo Dudić |didaskalija=DRAGOJLO DUDIĆ |datum rođenja=[[9. 12.|9. decembar]] [[1888]]. |mesto rođenja=[[Klinci (Valjevo)|Klinci]], kod [[Valjevo|Valjeva]] |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[29. 11.|29. novembar]] [[1941]]. ('''54''' god.) |mesto smrti=[[Mačkat]], na [[Zlatibor]]u |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |deca=[[Miloš Dudić]], Zorka Dudić, Persa Dudić-Vujkovac |profesija=[[Zemljoradnja|zemljoradnik]] |rat=[[Balkanski ratovi]]<br />[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=predsednik [[Glavni Narodnooslobodilački odbor Srbije|Glavnog NOO Srbije]] |KPJ=[[1919]]. |narodni heroj=[[14. 12.|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Dragojlo Dudić Čiča'''<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941, Prosveta, Beograd, 1957.</ref> ([[1887]] — [[1941]]) je bio jedan od vođa [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u okupiranoj Srbiji]] [[1941]]. i predsednik "Užičke vlade", prve revolucionarne vlade u Srbiji. Dragojlo Dudić je bio zemljoradnik iz [[Valjevo|valjevskog]] kraja, koji, iako neškolovan, sam se opismenio. Učesnik je Balkanskih i Prvog svetskog rata, nosilac Albanske spomenice. Za života je bio jedan od najpoznatijih komunista u Srbiji. Poginuo je 29. novembra 1941, nedaleko od Užica, prilikom dejstva nemačke avijacije. Poshumno je proglašen za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[9. 12.|9. decembra]] [[1888]]. godine u selu [[Klinci (Valjevo)|Klinci]], kod [[Valjevo|Valjeva]]. Potiče iz bogate patrijarhalne zajednice, gde se smatralo da je školovanje i učenje samo za gradsku decu. Sam je naučio da čita i piše i postao najpismeniji i najnačitaniji seljak u Srbiji ; jedan od najuzornijih domaćina u svom kraju. Engleski jezik naučio je tokom obuke za bolničara u Engleskoj. Posle dinastičke promene [[1903]]. godine kada pala [[dinastija Obrenović]] nastala su nemirna vremena sukoba i ratova. Dragojlo Dudić posle odsluženja vojnog roka [[1909]]. godine bio u [[rat]]ovima u kojima je bio bolničar, kaplar i narednik. Usledili su balkanski ratovi, te [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]. Posle povlačenja-prelaska srpske vojske preko [[Albanija|Albanije]] [[1915]]. godine i [[Solunski front|Solunskog fronta]], trajno se opredelio za ideje [[levica|levice]], socijalne i druge promene. === Međuratni period === Dudić je već [[1919]]. godine postao član novoosnovane [[Komunistička partija Jugoslavije|Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista)]]. U svome selu je formirao partijsku organizaciju [[1920]]. godine. Nekoliko puta je bio kandidat za narodnog poslanika ([[1923]]. i [[1925]]). Bio je član Mesnog komiteta KPJ za Valjevo i član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, od [[1940]]. godine. Između [[Prvi svjetski rat|Prvog]] i [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] sarađivao je u više listova i časopisa, uključujući „[[Politika (novine)|Politiku]]“, „Radničke novine“, „Rad“, „Narodnu pravdu“ i zbornik seljaka pisaca „Za plugom“. === Ustanak u Srbiji === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Užička republika}} [[File:Miloš Milićević, Negosava Bojinović i Dragojlo Dudić.jpg|thumb|Miloš Milićević, Negosava Bojinović i Dragojlo Dudić, rana jesen 1941, selo Robaje kod Valjeva.]] Dragojlo Dudić je bio organizator ustanka u zapadnoj Srbiji [[1941]]. godine protiv okupatorske vojske nacističke [[Nemačka|Nemačke]]. U julu [[1941]]. godine formirao je Kolubarsku partizansku četu, a kasnije postao zamenik političkog komesara [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. Pored svih dužnosti koje je obavljao, sve vreme je vodio dnevnik. [[16. novembra]] u slobodnom Užicu formiran je Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju, tzv. „Užička vlada“. Predsednik Glavnog odbora Srbije bio je Dragojlo Dudić, koji je vodio i resor poljoprivrede, a sekretar [[Petar Stambolić]].{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Glavni narodnooslobodilački odbor Srbije radio je do 29. novembra — sve do povlačenja partizanskih snaga u Sandžak i Bosnu.{{sfn|Joksimović|1971|p=119}} Dragojlo Dudić je poginuo u borbi s [[Nemci]]ma, [[29. 11.|29. novembra]] [[1941]]. godine, kod [[Mačkat]]a na [[Zlatibor]]u. == Dnevnik Dragojla Dudića == [[File:Dragojlo Dudić - Dnevnik.jpg|thumb|Dnevnik Dragojla Dudića, izdanje iz 1959. godine.]] Njegov „Dnevnik“, koji je objavljen [[1945]]. godine, predstavlja važno svedočanstvo o prvim mesecima ustanka u Srbiji. Dragojlo Dudić u svoj dnevnik 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat|12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izveštaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]], komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_4.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref>}} U dnevničkom zapisu od 1. novembra Dragojlo Dudić opisuje brojna sela po Srbiji koje su Nemci spalili i čije su stanovnike pobili, tokom [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka]]. Prema svedočenju meštana, Nemci su u selu [[Pričević]]u objavili da "neće nikome ništa raditi ako koga nađu kod kuće; a ako ne nađu nikoga zapaliće kuću".<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 235), Prosveta, Beograd, 1957.</ref> Seljaci su poverovali i nisu pobegli, nakon čega su nemački vojnici sutradan streljali 24 seljaka iz ovog i susednog sela. Za dva slučaja meštani kažu da su povađene i oči.<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 235), Prosveta, Beograd, 1957.</ref> Nakon što je eskalirao oružani [[četničko-partizanski sukob]], Dudić u svom dnevniku piše: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko noći došlo je do borbe sa oko 500 četnika iz odreda Draže Mihailovića. Razbijeni su i oko 140 zarobljeno. Naši su likvidirali četnike u Požezi. U toj borbi su naši partizani imali strahovite žrtve. Poginuo je komandant bataljona drug Kapelan, dva komandira četa i mnogo partizana. [...] Dogodilo se to da umesto borbe protiv fašističkih razbojnika vodimo borbu sa braćom; umesto da prolivamo neprijateljsku krv, mi se međusobno krvimo. Umesto da ljudi Draže Mihailovića presreću neprijateljske kamione i otimaju, oni presreću naše kamione i otimaju ono što je srpski narod odvajao od svojih usta i davao za narodnu borbu; umesto da presreću Nemce i Nemce ubijaju, oni presreću naše ljude i ubijaju iz zasede.<ref>Dudić, str. 240</ref>}} '''[[Ivo Andrić]]''' je o "Dnevniku 1941" Dragojla Dudića napisao: „''To je jedan od onih zapisa u čijem postanku književni planovi i ambicije nisu igrali nikakvu ulogu, a koji upravo zato imaju i za književnost ogromnu dokumentarnu vrednost, i koji se, što je najčudnije, i sami uzdižu do neposrednog pravog književnog izraza''“. A '''[[Vladimir Dedijer]]''': „''To je prava istorija odozdo, istorija koja se ne trudi da opiše događaje onako kako bi oni trebali da se odvijaju, već onako kako su se dešavali''“. == Priznanja == Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[14. 12.|14. decembra]] [[1949]]. godine. == Porodica == {{main|Miša Dudić}} Čitava Dragojlova porodica učestvovala je u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Sin [[Miloš Dudić|Miloš]], koji je umro [[1943]]. godine od posledica ranjavanja u [[Operacija Kugelblitz|Prijepoljskoj bici]], proglašen je za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], ćerka Persa je stradala u logoru [[Auschwitz (koncentracioni logor)|Aušvicu]] u [[Nemačka|Nemačkoj]], a supruga Stevka i ćerka Zorka bile su zatočenice [[Logor Banjica|Banjičkog logora]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941, Prosveta, Beograd, 1957. * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Dragojlo Dudić „Dnevnik 1941.“'''. „[[Nolit]]“, Beograd 1988. godina - Biografija (Slobodanka Peković) == Reference == {{reflist|2}} == Vidi još == * [[Miloš Dudić]] {{commonscat|Dragojlo Dudić}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Dudić, Dragojlo}} [[Kategorija:Rođeni 1887.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Valjevo]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] owikggwgzlv038f914fp199jipbpzpz 0 176987 42605925 42604539 2026-06-05T22:05:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605925 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= Prijepoljska bitka |deo= [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]] |slika= spomenik prijepoljskoj bici.jpg |opis_slike = Na ruševinama bolnice u Prijepolju iz koje su se branili partizani izgrađen je memorijalni centar sa spomenikom i imenima 408 poginulih boraca. |datum = 4. decembar [[1943]]. |mesto= [[Prijepolje]], [[Srbija]] |uzrok= |teritorija= Ponovna nemačka okupacija Prijepolja |rezultat= Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] |strana1 = {{flagicon|DFJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici]]<ref name="Đuković">[https://znaci.org/00001/102.htm Isidor Đuković: PRVA ŠUMADIJSKA BRIGADA]</ref><br />{{flagicon image|Islam creciente.png}} [[Muslimanska milicija Sandžaka]]<ref name="Đuković"/> |jedinice1 = {{flagicon|DFJ}} [[2. proleterska udarna brigada]]<br>{{flagicon|DFJ}} [[1. šumadijska brigada]]<br>{{flagicon|DFJ}} [[3. sandžačka udarna brigada]] (deo) |jedinice2= {{flagicon|Treći Reich}} [[Prva brdska divizija (Nemačka)]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[Divizija Brandenburg|2. (motorizovani) puk Brandenburg]]<br>{{flagicon|Treći Reich}} [[Kremplerova milicija]] |komandant1 = {{flagicon|DFJ}} [[Peko Dapčević]], komandant [[2. udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[Ljubodrag Đurić]], komandant [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[Miša Dudić]]{{KIA}}, komandant 1. šumadijske brigade |komandant2 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Arthur Phleps]], komandant [[Peti SS brdski korpus (Nemački)|5. SS brdskog armijskog korpusa]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Vojislav Lukačević]]<ref name="Đuković"/> |snaga1 = |snaga2= |gubici1 = 408 mrtvih i oko 400 ranjenih |gubici2 = nepoznati |gubici3 = }} '''Prijepoljska bitka''' je bila bitka koja se odigrala između jugoslovenskih [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] i nemačkog [[Wehrmacht]]a 4. decembra [[1943]]. godine u [[Prijepolje|Prijepolju]], u kojoj su partizani pretrpeli težak poraz. Nemački napad na Prijepolje deo je šire nemačke [[Operacija Kugelblitz|operacije Kugelblitz]], i početak [[Šesta neprijateljska ofanziva|Šeste neprijateljske ofanzive]] na području čitave Jugoslavije. Pod nemačkom komandom su bile i lokalne [[Muslimanska milicija Sandžaka|muslimanske milicije]] i [[Vojislav Lukačević|Lukačevićevi]] četnici, organizovani u [[Milicija Krempler|Kremplerova miliciju]].<ref>Nacionalna arhiva Vašington, mikrofilm T78, rolna 331, frejm 6287984</ref> Prijepoljska bitka je bila jedna od najtežih bitaka Narodnooslobodilačkog rata, u kojoj je na veoma malom prostoru i u jednom danu, poginulo oko 400 boraca, a isto toliko ranjeno. Pored ostalih su pali zamenik komandanta 2. proleterske brigade [[Milorad Umljenović Mićo]], zamenik komesara 2. bataljona 2. proleterske brigade [[Dušan Ječmenić Ječmenica]], i komesar 3. bataljona 1. šumadijske brigade [[Miroslav Jovanović]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]].<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=10286</ref> Zadobijenim ranama je podlegao i [[Miloš Dudić]], zamenik komandanta 1. šumadijske brigade, narodni heroj. Preživeli borci smatraju da su [[2. proleterska udarna brigada|Druga proleterska (srpska) brigada]], [[Prva šumadijska brigada]] i deo [[Treća sandžačka brigada|Treće sandžačke brigade]] i pored toga zaustavile prodor Nemaca prema Pljevljima, gde se nalazila partizanska bolnica sa 4.000 ranjenika.<ref name="subnor.org.rs">https://www.subnor.org.rs/prijepoljska-bitka</ref> Decenijama, svakog 4.decembra, preživeli borci Prijepoljske bitke sa građanima Prijepolja održavali su komemoraciju poginulim borcima i na spomenik polagali vence, čuvajući sećanje.<ref name="subnor.org.rs"/> == Pozadina == {{main|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|Borbe za Prijepolje (1943)|Operacija Kugelblitz}} Nakon [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacije Italije]] septembra 1943. godine, došlo je do razbuktavanja ustanka, niza partizanskih pobeda i oslobađanja gradova. U septembru 1943. godine, [[3. proleterska sandžačka udarna brigada]] je u sastavu [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] vodila više borbi u [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]] te oslobodila [[Pljevlja]], [[Bijelo Polje]], [[Prijepolje]], [[Nova Varoš|Novu Varoš]], [[Kolašin]] i [[Berane]]. 26. 9. 1943. [[2. proleterska udarna brigada|Druga proleterska udarna]] i [[3. proleterska sandžačka udarna brigada]] 2. proleterske udarne divizije NOVJ zauzele su Prijepolje koje su držali četnici. Zarobljeno je 98 italijanskih vojnika, dok su se četnici Grupe limsko-sandžačkih odreda razbežali.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=9149</ref> Sutradan 27. septembra 1943. godine, u okolini Prijepolja poginuo je legendarni dečak-bombaš [[Boško Buha]], upavši u četničku zasedu.{{sfn|Радовановић|1981|pp=88—90}} Nemci nisu mogli da dozvole proširenje slobodne teritorije u Jugoslaviji, posebno približavanje partizana Srbiji koja je nakon ustanka bila pacifikovana. Stoga, Vermaht pokreću opsežnu operaciju [[Operacija Kugelblitz]], radi ponovne okupacije slobodnih gradova i teritorija u dolini Drine i Lima. Sredinom novembra, [[Vojislav Lukačević]] sklapa [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazum sa Nemcima]], te postaje delom nemačkih snaga pod Kremplerovom komandom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=984&rec=313&roll=483 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000404.]</ref> On sa svojim četnicima, zajedno sa Nemcima i lokalnom muslimanskom milicijom učestvuje u [[Operacija Kugelblitz|Operaciji Kugelblitz]],<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=351&rec=313&roll=488 2. oklopna armija (Panzerarmee 2), T313 roll 488]</ref> koja počinje upravo napadom na partizansko Prijepolje. == Tok bitke == [[File:Partizani kod Prijepolja 1943.jpg|thumb|Delovi II udarnog korpusa NOVJ prelaze preko Kamene gore kod Prijepolja, da bi sprečili nadiranje Nemaca ka Pljevlji.]] Početkom novembra 1943. nemačka [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdska divizija]] koncentrisana je u oblasti [[Sjenica|Sjenice]] radi učešća u [[Operacija Kugelblitz|operaciji Kugelblic]]. Tokom novembra u više navrata njene borbene grupe preduzimale su ispade i nasilna izviđanja prema slobodnoj teritoriji. Najznačajniji od njih bio je udar 14/15. novembra niz dolinu Mileševke i prema Brodarevu. Nemačke jedinice su tokom tog napada naterale na povlačenje bataljone 3. sandžačke brigade nanevši im gubitke i zauzevši [[Brodarevo]], ali su se pred protivnapadom povukle. Ocenivši ozbiljnom opasnost od nemačke koncentracije i vrlo nepovoljnog odnosa snaga na liniji [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], Štab [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] predložio je da svoje snage povuče na levu obalu [[Lim (rijeka)|Lima]] i da pripremi odbranu po dubini, ali je štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|Korpusa]] odbacio ovaj predlog i naredio aktivna dejstva na desnoj obali Lima uprkos opasnosti od opkoljavanja. Tako su se početkom decembra na desnoj strani [[Lim (rijeka)|Lima]] u neposrednoj okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] nalazila dva bataljona [[Druga proleterska brigada NOVJ|Druge proleterske brigade]]. U samom gradu nalazila se [[Prva šumadijska brigada NOVJ]] koja je posle napornog marša stigla 26. novembra, i bila je smeštena u zgradi bolnice na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] radi odmora. === Nemački plan napada === [[File:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-09, Balkan, leichte Feldhaubitze in Feuerstellung.jpg|thumb|Nemačka artiljerija dejstvuje po partizanskim položajima, decembar 1943.]] Početak napada određen je 4. decembar. Nemačka komanda pažljivo je analizirala raspored i dejstva snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] imala je 3 bataljona sa desne strane [[Lim (rijeka)|Lima]]. Ovi bataljoni imali su dobar položaj u odnosu na komunikacije i u slučaju jačeg napada, mogli su poslužiti kao zadržavajuća odbrana. Time bi se dobilo vreme za organizovanje glavne linije odbrane na Limu i dalje po dubini. Osnovnu prepreku za nemačko nastupanje, kao i značajan oslonac odbrane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], predstavljala je reka Lim. Štab Prve brdske divizije imao je pod svojom komandom i [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]], specijalnu komandosku jedinicu. Stoga je napravio smeo i kreativan plan napada. Umesto uobičajeno primenjivanog snažnog udara po prednjim položajima protivnika, uz pomoć štaba puka [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]] razrađen je plan po kojem je glavni cilj napada, most na [[Lim (rijeka)|Limu]] u [[Prijepolje|Prijepolju]], trebalo da bude osvojen komandoskom akcijom neposredno pre početka glavnog napada. === Ulazak nemačkih komandosa === {{citiranje|Trećeg prosinca 1943. u Prijepolju organiziramo priredbu u čast dolaska Šumadijske brigade. Bili smo umorni, pa nešto prije ponoći krenusmo natrag, u Pljevlja. Nepuni sat kasnije Nijemci iznenada napadaju jedinice Šumadijske i Druge proleterske brigade. Nismo ni znali da smo izbjegli masakr.|[[Silvije Bombardelli]], kompozitor i muzičar u partizanima}} Dana [[4. 12.|4. decembra]] pre zore grupe maskiranih nemačkih komandosa iz [[Divizija Brandenburg|2. puka "Brandenburg"]] su, prema planu, uz pomoć vodiča iz muslimanske milicije, uspeli da zaobiđu položaje Čačanskog bataljona [[Druga proleterska brigada NOVJ|Druge proleterske brigade]]. Uspevši da ostanu neprimećeni, ušli su u [[Prijepolje]], hladnim oružjem likvidirali stražu na mostu i zauzeli most na [[Lim (rijeka)|Limu]]. Delovi puka su istovremeno, nakon uspešnog prikradanja, manjim intervencijama protiv partizanskih delova uspeli da stvore uže obezbeđenje puta koji niz reku [[Mileševka (reka)|Mileševku]] vodi u [[Prijepolje]]. Na taj način, Nemci su bili u stanju da napad, umesto lomljenjem spoljašnje odbrane, započnu marševskim upadom oklopno-motorizovanih delova [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] u [[Prijepolje]]. Još pre nego što je odbrana aktivirana, Nemci su uspeli da sa masom snaga pređu Lim. Jedinica koja je trebalo da bude oslonac odbrane, [[Prva šumadijska brigada NOVJ|Prva šumadijska brigada]], zatečena je potpuno nerazvijena za borbu, u svom prenoćištu, u bolnici sa leve strane [[Lim (rijeka)|Lima]]. Na taj način, Nemci su još pre pravog otvaranja borbe uspeli da osvoje dominantne pozicije. Ključni i najdelikatniji cilj napada, most na Limu u [[Prijepolje|Prijepolju]], osvojen je prepadom i zadržan u svojim rukama pravovremenim razvojem napada. Na taj način, glavna prirodna prednost odbrane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] - reka Lim - pretvorena je u njihov glavni problem. Tri bataljona su na samom početku ostala izolovana i opkoljena na desnoj strani Lima, a glavna linija odbrane, koja je suviše zavisila od njihove pravovremene reakcije, nije uopšte aktivirana i razvijena. === Ogorčeni partizanski otpor === {{main|Partizanska bolnica u Prijepolju}} [[File:Partizanska bolnica u Prijepolju 5.jpg|thumb|Ostaci [[Partizanska bolnica u Prijepolju|partizanske bolnice u Prijepolju]] iz koje su partizani pružali najžilaviji otpor.]] Na taj način su jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile prinuđene da prihvate borbu u veoma podređenom položaju. Snage u [[Prijepolje|Prijepolju]] bile su prikovane za položaj i tučene premoćnom koncentrisanom vatrom iz brojnih teških oruđa, a bataljoni sa desne strane Lima pod složenim uslovima probijali su se prema [[Lim (rijeka)|Limu]]. Njihov celodnevni ogorčeni otpor ipak je zadržao nastupanje Nemaca, tako da su nemačke motorizovane kolone bile u mogućnosti da nastave nastupanje prema [[Pljevlja|Pljevljima]] tek sutradan, [[5. 12.|5. decembra]]. U sumrak i nakon pada mraka blokirane jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] iz [[Prijepolje|Prijepolja]] krenule su u proboj po grupama. Prilikom odbrane i proboja pretrpele su vrlo teške gubitke.<ref>Division Brandenburg, Axis history, http://www.axishistory.com/index.php?id=990</ref> Ovo je bila jedna od primerno izvedenih i najuspešnijih nemačkih taktičkih akcija tokom rata u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], Komandant bataljona [[Divizija Brandenburg|brandenburžana]] koji je zauzeo most, kapetan Konrad Štajdl ({{jez-nem|Konrad Steidl}}), za ovu akciju odlikovan je viteškim krstom. U toku samo jednog dana, [[4. 12.|4. decembra]], jedinice [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] imale su 395 poginulih i 13 zarobljenih. == Pad Prijepolja == [[Datoteka:Muslimmillitia43.jpg|minijatura|Brodarevska ustaška milicija - natporučnik Selim Juković (bela bluza) vrši smotru posle Prijepoljske bitke.]] Nakon poraza partizanskih snaga u Prijepolju i prodora njemačkih snaga u grad, pripadnici [[Muslimanska milicija Sandžaka|Muslimanske milicije]] pod komandom Ahmeta Salihbegovića, zajedno sa lokalnim četnicima pod komandom Živka Pušice i Bogosava Varagića, uhapsili su u gradu 5. decembra 1943. 16 partizanskih simpatizera, srpske i [[Bošnjaci|bošnjačke]] nacionalnosti. Uhapšeni su predati okupatorskoj vojsci koji ih je deportovala u logore. U njemačkim logorima je stradalo šest uhapšenika.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 150, zl. br. 15390</ref><ref>{{harv|Radanović|2015|p=61}}</ref> == Poznati pali borci == Neki od rukovodilaca palih u bici za Prijepolje su: <ref>[https://hrcak.srce.hr/file/189026 ZLATIJA VUJANOVIC, IVICA DEVČIĆ OBALAC]</ref> * [[Ranislav Milivojević]], komandant 2. bataljona 1. šumadijske brigade * [[Dragoljub Rađenović]], zamenik političkog komesara 1. šumadijske brigade * [[Ivica Devčić]], član PK SKOJ-a za Srbiju == Odgovornost za poraz NOVJ u Prijepoljskoj bici == {{main|Ljubodrag Đurić}} Za težak poraz [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] u [[Prijepolje|Prijepolju]] jedan deo zasluga treba pripisati izvanrednoj organizaciji, prilagodljivosti i disciplini Nemaca, dok drugi deo uzroka čine slabosti i propusti u organizaciji, obaveštajnoj i izviđačkoj aktivnosti i komandovanju u jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Nebudnost jedinica, loše obezbeđenje važnih objekta, slaba organizacija odbrane po dubini očigledni su propusti štabova od nivoa bataljona pa naviše. Odlukom Vrhovnog štaba [[2. 1.|2. januara]] [[1944]]. godine zbog poraza u Prijepoljskoj bici smenjen je ceo štab [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] na čelu sa komandantom [[Ljubodrag Đurić|Ljubodragom Đurićem]], i postavljen novi na čelu sa komandantom [[Ljubo Vučković|Ljubom Vučkovićem]]. Osnovana je komisija koja je trebalo da provede istragu i utvrdi odgovornost, a pukovnik Đurić stavljen je na raspolaganje Glavnom štabu za Srbiju. [[Ljubodrag Đurić]] smatrao je da je krivica nepravedno pripisana njemu. U svojoj memoarskoj knjizi pod naslovom „''Sećanja na ljude i događaje''“ (Rad, Beograd 1989) Đurić je izneo svoju argumentaciju kojom deo krivice pripisuje štabu [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog korpusa]] i komandantu [[Peko Dapčević|Dapčeviću]].<ref>[https://znaci.org/00003/723.htm Ljubodrag Đurić: SEĆANJA NA LJUDE I DOGAĐAJE]</ref> == Spomenik == {{main|Spomenik Prijepoljskoj bici}} Poprište bitke je obeleženo monumentalnim [[spomenik]]om (skulpturom) [[1954]]. godine i pratećim obeležjima (spomen-ploče sa tekstom i bareljefne bronzane ploče sa scenama iz rata).<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/srbija.73.html:466985-Prijepolje-Ponovo-isklesana-imena-proletera Novosti/Ponovo uklesana imena proletera]</ref> U zajedničkoj spomen-kosturnici su sahranjeni pali borci. Ruševine partizanske bolnice su konzervirane 1960-ih godina. Autor spomenika je slovenački skulptor [[Lojze Dolinar]]. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2015|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Boško Buha]] * [[Operacija Kugelblitz]] * [[Šesta neprijateljska ofanziva]] * [[Spomenik Prijepoljskoj bici]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=prijepolje Prijepolje u narodnooslobodilačkom ratu] {{commonscat|Battle for Prijepolje (1943)}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] sk6de3mv4qj4kvt1an6jtq68a7p9qln 0 177002 42606078 42484408 2026-06-05T22:42:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606078 wikitext text/x-wiki Sporazum predsednika [[Nedićeva Srbija|kvislinške vlade u Srbiji]] [[Milan Nedić|Milana Nedića]] i četničkog vođe [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] o zajedničkoj borbi protiv [[NOVJ|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] je sklopljen avgusta [[1944]]. godine, tokom [[Bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]]. Na sastanku "nacionalnih snaga" avgusta [[1944]]. godine u selu [[Ražani]] je postignut sporazum kojim se general Milan Nedić obavezao da [[četnici]]ma liferuje odeću, obuću, oružje i ostalo, odnosno da Mihailovićeve jedinice dobiju sve što dobija i [[Srpska državna straža]].<ref name="Saslušanje"/> Na osnovu ovog sporazuma, Mihailoviću je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina, a [[6. rujna]] je preuzeo zapovedništvo nad kvislinškim jedinicama Nedićeve vlade.<ref name="Saslušanje"/> == Pozadina == {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.]], došlo je do zbližavanja Nemaca, Mihailovića, Nedića i Ljotića. [[Herman Nojbaher]] je [[11. april]]a [[1944]]. godine razgovarao sa komandantom Jugoistoka za Srbiju, generalom [[Hans Gustav Felber|Hansom Gustavom Felberom]]. Kroz razgovor je provejavala misao da "nacionalne snage" treba što pre ujediniti. Nojbaher je pomenuo i sastanke svog agenta Šterkera sa Mihailovićevim komandantom Srbije, generalom Miroslavom Trifunovićem. Naveo je da Trifunović tvrdi da bi četnici mogli protiv komunista mobilisati 50.000 ljudi, ako bi ih Nemci naoružali.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_62.htm</ref> Istoga dana Nojbaher je razgovarao i sa Milanom Nedićem. O odnosu prema četnicima Draže Mihailovića je rečeno: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: <br /> 1. Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. <br /> 2. Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. <br /> 3. Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. <br /> 4. Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944, Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>|Izveštaj generala Felbera Komandi Vermahta od 12. aprila 1944.}} [[Propaganda Nedićeve vlade]] je uskoro počela objavljivati vesti o okupljanju "nacionalnih snaga": {{izdvojeni citat|'''SKUPLJANJE NACIONALNIH SNAGA''' – Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv Titovih bandi…Četnici se bore rame uz rame sa odredima srpskog dobrovoljačkog korpusa…Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja – boljševizma.|Časopis “Srpski narod”, 6. maj 1944. god.}} == Sklapanje sporazuma == {{main|Durmitorska operacija|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50 000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Herman Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} [[Avgust]]a meseca 1944. godine Nedić je sazvao sastanak u [[Ražani]] kod Kosjerića, radi okupljanja "nacionalnih snaga" u borbi protiv [[komunizam|komunizma]]. Sastanku su prisustvovali [[Milan Nedić]], [[Dragoljub Mihailović]], [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], [[Dragomir Jovanović]], [[Miodrag Damjanović]] i drugi.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Prema svedočenju [[Dragi Jovanović|Dragomira-Dragog Jovanovića]], Nedić je otvarajući sastanak uglavnom rekao sledeće: {{izdvojeni citat|„Nastala su vrlo ozbiljna vremena. Komunisti opet počinju da pritiskuju sa svih strana. Nemci nemaju snaga i ne suprotstavljaju im se. Naše nacionalne snage redovno ne daju dovoljne rezultate. Ja sam došao da vam izložim da izvršimo efikasno ujedinjenje i spasavanje [[srpstvo|srpstva]] i Srbije od crvene nemani."|[[Milan Nedić]]}} Draža Mihailović je na to odgovorio: {{izdvojeni citat|„Potpuno sam saglasan sa vama samo glavni faktor nedostaje. A to je za sada oružje, oružje, municija i municija. To je ono što je nama danas najglavnije, ja ljudstva imam, ali mi to nedostaje, a boga mi i odeće. Šta vi možete u tom pogledu da mi pružite? Ja vam sa svoje strane mogu reći da 50.000 pušaka ne bi bilo dovoljno, s obzirom koliko ja imam ljudstva."|[[Draža Mihailović]]}} Jedan od prisutnih oficira na to je dobacio: „''I više, i više!''" Na to je Nedić ponovo uzeo reč i kazao: „''Ja sam zbog toga i došao ovde što sam voljan, moja vlada i ja voljni smo da vam pomognemo''." Nakon toga je Nedić u pet tačaka formulisao sporazum, koji je Draža Mihailović prihvatio. {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Draža Mihailović je naročito insistirao da sastanak i sporazum ostanu u potpunoj tajnosti.<ref name="Saslušanje"/> Nedić je kasnije dogovor sa Mihailovićem ovako opisivao: {{izdvojeni citat|„Draža je tražio od mene da izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja, našto sam rekao da Nemci propadaju i da će se morati povući iz naše zemlje i pričao sam mu o opasnosti od komunista koji nadiru iz sviju strana i stoga je potrebno da se obrazuje srpski front od mojih i četničkih odreda da bi, ujedinjeni, brzo i efikasno spasili srpstvo i Srbiju od komunističkog upada. Draža je saslušao i prihvatio moje izlaganje. (...) Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca pošto će na tome raditi i Raković za koga je Draža rekao da je u Beogradu i da ga obavesti o tome da će Nemci dati oružje i municiju. Ja se sada ne sećam kolike su bile količine oružja i municije. Znam da se radilo o velikim količinama pušaka, puščanih metaka i mitraljeskih metaka, puškomitraljeza, bacača i granata, što mi je Draža dao sve ispisano na hartiji. U pogledu novca bilo je odlučeno da moja vlada izdaje podoficirima i oficirima Draže Mihailovića na ime prinadležnosti mesečno po 100.000.000 dinara. Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista. Draža Mihailović sa svoje strane garantuje da dobijeno oružje i municija neće biti upotrebljeni protiv Nemaca." <ref name="Saslušanje"/>|Izjava Milana Nedića na posleratnom saslušanju}} == Nemačko mišljenje == Tokom jula i avgusta [[1944]]. intenzivirani su kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka, predsednika vlade [[Milan Nedić|Nedića]] i Mihailovićevih predstavnika,<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14. 7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14. 7.1944]</ref> o čemu nemački zapisnik kaže: {{izdvojeni citat|Politička usmerenost [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] i njegovog pokreta potpuno se izmenila. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage koje su protiv komunizma. Pokret Draže Mihailovića je spreman da u celosti ide u ovaj front. Glavni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, pokret Draže Mihailovića je spreman da se, po naređenju nemačkog vođstva, angažuje na Balkanu i svuda drugde.<ref name="sr.wikisource.org">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11. 8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11. 8.1944.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbahetom]</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića}} Konjički kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat|1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. <br /><br /> 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. <br /><br /> 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. <br /><br /> 4. DM moli da sam ostane u ilegali. <br /><br /> 5. Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.<ref name="sr.wikisource.org"/>|Mihailovićeva ponuda Nemcima od 11. avgusta 1944.}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Nemački vođa [[Adolf Hitler]] smatrao je Mihailovića prevrtljivim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima.]] Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. <br /> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br /> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br /> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br /> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. <br /> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br /> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref>}} Specijalni nemački izaslanik [[Hermann Neubacher]] je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom".<ref name="znaci.net"/> Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. [[Hitler]] se složio da se samo delimično ispune kvislinške želje. Davanje odobrenja za formiranje srpske nacionalne armije od 50.000 boraca je kategorički odbio. Uprkos zalaganju nižih nivoa, nemački vrhovni vođa [[Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22. 8.1944. Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. 8.1944.]</ref> Pritom je dodao da na približavanje između Nedića i Mihailovića treba gledati kao nešto što je krajnje nepoželjno.<ref name="Živković"/> "Nemačka mora da pokuša, da njih dvojicu što je moguće pre opet razdvoji". Povezano sa ovime, Firer je upozorio na opasnost ideje [[Velikosrpstvo|Velike Srbije]], "koja je jedini državotvorni elemenat, koji postoji na prostoru Jugoistoka Evrope i kao takvog ga treba vrednovati".<ref name="Živković"/> Podsetio je da je Nemačka 1941. Jugoslaviji ponudila [[Solun]]. Posle [[Puč od 27. marta 1941|puča od 27. marta 1941]]. Hitler je izjavio da se treba suprotstaviti idejama [[Velika Srbija|Velike Srbije]] prilikom tog susreta. Kvislinški Srbi su posle ove Hitlerove odluke bili veoma razočarani, jer je nemačka pomoć u naoružanju bila veoma skromna.<ref name="Živković"/> Uprkos Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. avgust]]a i dalje tvrdio da Draža Mihajlović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30 avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref> == Ispunjenje sporazuma == {{main|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|Srpska državna straža}} Iako [[Adolf Hitler]] nije dozvolio saradnju sa Mihailovićem u punom obimu, ispunjene su neke tačke dogovora Mihailovića i Nedića. Ubrzo nakon sklapanja sporazuma sa Nedićem Mihailoviću je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> [[6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 61</ref> U dogovoru sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Mihailovićevim komandantom Srbije, jedinice Srpske državne straže (SDS) i Srpske granične straže (SGS) [[6. oktobra]] [[1944]]. okupile su se u [[Jagodina|Jagodini]]. Tu je od tih jedinica formiran [[Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general Stevan Steva Radovanović, za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS) a za načelnika štaba major Danilo Dača Stojanović; za komandanta divizije imenovani su: Branimir Brana Živković (načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (komandant SDS Kraljevačke oblasti) i Ljudevit Pogačar (komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi. Srpski udarni korpus se u sastavu Mihailovićeve vojske borio sa jedinicama [[NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]]. učestvuje u [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. U istočnoj Bosni ove snage učestvovale su u [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944|decembarskoj ofanzivi Mihailovićevih snaga]] protiv NOVJ. Stalno se osipajući u borbama protiv [[NOVJ]], SUK se nalazio u Sandžaku i istočnoj Bosni sa četničkim jedinicama sve do kraja decembra [[1944]]. Nemci ih u januara [[1945]]. prebacuju železnicom iz Bosne u [[Operativna zona Jadransko primorje|Operativnu zonu Jadran]], gde su raspoređeni po dobrovoljačkim ili četničkim jedinicama pod komandom Višeg SS i policijskog vođe jadranskog primorja [[Odilo Globočnik|Odila Globočnika]]. == Suđenje kolaboracionistima == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[Vojna Uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrđeno da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije; <ref>[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Prof. dr. Miodrag Zečević: Dokumenta sa suđenja Draži Mihailoviću]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] a3ddcez840oo0gdy43a74nz9mn9v8v1 0 177075 42605966 42604580 2026-06-05T22:16:28Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605966 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Monument to World War Two Dead - Solta Island - Croatia 02.jpg|mini|Spomenik palim borcima na Šolti]] [[10. 5.|10. maja]] [[1944]]. delovi [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije NOVJ]] uz podršku savezničke mornarice i vazduhoplovstva napale su nemačka uporišta na ostrvu [[Šolta|Šolti]]. Desant na Šoltu izveden je tokom noći [[9. 5.|9]]/[[10. 5.|10. maja]] sa [[Vis]]a brodovima britanske mornarice i mornarice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Uprkos velikom zalaganju jedinica, napad nije uspeo usled vrlo uporne i dobro organizovane nemačke odbrane i pristizanja pojačanja iz [[Split]]a. Tokom noći [[10. 5.|10]]/[[11. 5.|11. maja]] jedinice su se vratile na [[Vis]]. Prilikom povratka, nemački brodovi potopili su jedan brod mornarice NOVJ koji je prevozio ranjenike. Tada je stradalo oko 60 ranjenika NOVJ i nekoliko nemačkih zarobljenika.<ref name=autogenerated5>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref><ref name=autogenerated1>[https://www.znaci.org/00001/80.htm" Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], strana 73</ref> Ukupni nemački gubici iznosili su 198 izbačenih iz stroja,<ref name=autogenerated2>[https://www.znaci.org/00002/348_81.htm Geb AK XV, 58277/13, Operations Akte "Solta", 10 - 11 Mai 1944]</ref><ref name=autogenerated3>[https://www.znaci.org/00002/348_84.htm Dokumenti nemačkog 15. brdskog korpusa, Nacionalna arhiva Vašington, T314, rolna 563, snimci 77-78]</ref><ref name=autogenerated4>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_56.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4, dokument 56], Vojnoistorijski institut, Beograd</ref> dok su jedinice NOVJ imale oko 230 izbačenih iz stroja.<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /> == Okolnosti == [[Datoteka:Brodovi mornarice NOV 1944.jpg|minijatura|Brodovi mornarice NOVJ 1944.]] Nakon neuspeha u odbrani [[Korčula|Korčule]] (operacija Herbstgeviter II) [[Vrhovni štab NOVJ]] odustao je od frontalne odbrane jadranskih ostrva izuzev [[Vis]]a. [[Šolta]], [[Brač]] i [[Hvar]] su evakuisani, i njih su posele i utvrdile nemačke trupe. [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] je manjim snagama koje su se tajno iskrcavale na ova ostrva neprekidno postavljala zasede i nanosila gubitke nemačkim kolonama, a u saradnji sa savezničkim komandosima, mornaričkim i vazduhoplovnim jedinicama i [[Mornarica NOVJ|Mornaricom NOVJ]] izvodila je desante i napade većeg obima na nemačke posade na ostrvima. [[17. 3.|17. marta]] [[1944]]. britanski komandosi iskrcali su se na Šolti, uništili četu nemačke 264. divizije koja je branila ostrvo i povukli se. [[22. 4.|22]]-[[24. 4.|24. aprila]] jedinice 26. divizije NOVJ izvele su uspešan [[desant NOVJ na Korčulu 1944.|desant na Korčulu]], nanevši tamošnjoj nemačkoj posadi teške gubitke. Ponovni napad na Šoltu snage 26. divizije izvele su 10. maja. Zatim je usledio [[desant na Brač juna 1944.|desantni prepad na Brač 2-5. juna 1944.]] == Tok napada == [[File:Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944).jpg|thumb|Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944)]] Zapovest za napad na Šoltu izdao je štab Osmog korpusa NOVJ [[4. 5.|4. maja]] 1944. Za akciju je određena [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska brigada]], ojačana 3. bataljonom i vodom minobacača 81&nbsp;mm iz [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]] i baterijom brdskih topova 75&nbsp;mm korpusnog brdskog artiljerijskog diviziona. 9. maja posle podne izvršeno je ukrcavanje u trupa luci Rukavac na [[Vis]]u na savezničke desantno-jurišne čamce (tipa LCI). Posebnu transportnu kolonu formirali su engleska koča "Sea Star", četiri saveznička desantno-jurišna čamca tipa LCA i naoružani brodovi Mornarice NOVJ (NB-4 i NB-8). Ovoj koloni bili su priključeni: sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin i jedan leut. Tokom noći brodovi su otplovili do Šolte i nešto posle ponoći jedinice su se iskrcale na Šoltu. U uvalu Šešula na zapadnoj strani ostrva iskrcali su se 1. bataljon Prve dalmatinske i 3. bataljon [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]]. U uvali Senjska na južnom delu ostrva iskrcala su se ostala tri bataljona [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske]]. Jedinice su tokom noći podišle glavnoj nemačkoj utvrđenoj zoni na ostrvu u selu Grohote i na visovima oko uvale Rogač. U 6:30 trebalo je da počne vazdušna i artiljerijska priprema, nakon koje je trebalo da usledi juriš na nemačka utvrđenja. Nakon prethodnih poraza na Šolti i Korčuli Nemci su znatno unapredili odbranu. Stalnu posadu na Šolti činile su 3. i 7. četa 892. puka [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]]. Otporne tačke su utvrđene za odbranu i obezbeđene bodljikavom žicom i minskim poljima. Neposrednu artiljerijsku podršku u odbrani davala je artiljerijska formacija sa Čiova. Osmatrači su brzo otkrili iskrcavanje, pa je nemački admiral Jadrana obavešten već u 3 časa noću. Komanda je držala stalno spremne rezerve, pa je pred sam napad kao pojačanje iskrcana još jedna četa iz Splita pod komandom kapetana Mormana ({{jez-nem|Mohrmann}}). Time je posada ojačana na oko 500 vojnika. Nakon likvidacije spoljnih tačaka odbrane, jedinice su se koncentrisale za napad na centar nemačke odbrane. Artiljerijska priprema počela je na vreme, u 6:30, dok je vazdušni napad nešto kasnio. Ovim su Nemcima naneti izvesni gubici i potopljen je jedan brod, ali nije uništeno nijedno nemačko utvrđenje. U 7:00 počeo je napad pešadije. Jedinice su uspele da osvoje nešto terena, ali su pretrpele znatne gubitke, a da nemački sistem odbrane pri tom nije bitnije narušen. Zaprečna artiljerijska vatra sa Čiova delovala je vrlo efikasno, a posebno teške gubitke jedinicama NOVJ nanele su umešno postavljene protivpešadijske mine. Napad je obnavljan više puta u toku dana uz podršku savezničkih jurišnih aviona. Nemci su sabijeni na malu jako utvrđenu zonu u Grohotama, ali odlučujući uspeh nije postignut. U toku poslepodneva štab [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] doneo je odluku o obustavljanju napada. Da bi obmanuli neprijatelja i zaštitili evakuaciju, zaštitni delovi izveli su još jedan demonstrativni napad. Međutim, Nemci su se, i sami pretrpevši ozbiljne gubitke, ograničili na odbranu. Neposredno po padu mraka, jedinice NOVJ su se ukrcale na brodove i počela je evakuacija. Istovremeno je u Grohote pristiglo novo nemačko pojačanje jačine jednog bataljona. == Povratak na Vis == Bataljoni su se u pratnji savezničkih ratnih brodova bezbedno vratili na [[Vis]]. Sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin na koje su ukrcani ranjenici nisu bili u stanju da prate pomorsku formaciju zbog manje brzine, pa su plovili odvojeno. Oko ponoći nemačko vazduhoplovstvo izvršilo je snažan napad na višku luku. Zbog toga brod Marin II nije mogao da uplovi u luku, nego se zadržao na otvorenom moru. Tu su ga orkrili i potopili nemački torpedni čamci. Tu je stradalo oko 60 ranjenika [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]], i jedan broj nemačkih zarobljenika. Međutim, štab nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] u izveštaju štabu [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] naglasio je da su "stalni transporti ranjenika pod znakom ženevskog Crvenog krsta osmotreni i od strane nemačkih jedinica nije otvarana vatra na njih".<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated4 /> == Ocene borbe == Obe strane pozitivno su ocenile rad svojih jedinica u ovoj borbi. Iako se napad nije završio uspehom, štab Osmog korpusa NOVJ ocenio je da je zalaganje boraca bilo na visokom nivou i da je postignuto koliko se moglo u datim okolnostima. Naročito je istaknut 3. bataljon Prve dalmatinske za hrabrost i snalažljivost.<ref name=autogenerated5 /> Štab nemačkog 15. brdskog korpusa ovako je ocenio zalaganje svojih snaga: {{izdvojeni citat|Naše jedinice su se primerno tukle. One su se borile bez straha, žilavo i odlučno, uprkos neuobičajeno velikim gubicima (ukupno 200 ljudi, to je preko polovine posade ostrva).}} Štab je posebno istakao kapetana Mormana, komandira interventne čete iz Splita.<ref name=autogenerated2 /> Nemačke snage imale su u borbi 34 poginula (od čega tri oficira), 82 ranjena i 82 nestala oficira i vojnika.<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated4 /> Jedinice NOVJ pretrpele su u borbi gubitke od 40 poginulih i 129 ranjenih.<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /> Među poginulima je i komandant 3. bataljona 12. dalmatinske poručnik Ivan Dragobratović. Pored toga, imali su oko 60 poginulih prilikom potapanja sanitetskog broda Marin II. == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_27.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 27], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00002/348_81.htm Geb AK XV, 58277/13, Operations Akte "Solta", 10 - 11 Mai 1944] (de) * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. == Izvori == {{izvori}} == Povezano == * [[Desant NOVJ na Korčulu 1944.]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7633 Operation "Solta"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Historija Hrvatske]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] 4elw9zmie88d4yo95xomer40axth442 42605976 42605966 2026-06-05T22:17:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Prva dalmatinska proleterska brigada]] to [[Category:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605976 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Monument to World War Two Dead - Solta Island - Croatia 02.jpg|mini|Spomenik palim borcima na Šolti]] [[10. 5.|10. maja]] [[1944]]. delovi [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije NOVJ]] uz podršku savezničke mornarice i vazduhoplovstva napale su nemačka uporišta na ostrvu [[Šolta|Šolti]]. Desant na Šoltu izveden je tokom noći [[9. 5.|9]]/[[10. 5.|10. maja]] sa [[Vis]]a brodovima britanske mornarice i mornarice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Uprkos velikom zalaganju jedinica, napad nije uspeo usled vrlo uporne i dobro organizovane nemačke odbrane i pristizanja pojačanja iz [[Split]]a. Tokom noći [[10. 5.|10]]/[[11. 5.|11. maja]] jedinice su se vratile na [[Vis]]. Prilikom povratka, nemački brodovi potopili su jedan brod mornarice NOVJ koji je prevozio ranjenike. Tada je stradalo oko 60 ranjenika NOVJ i nekoliko nemačkih zarobljenika.<ref name=autogenerated5>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref><ref name=autogenerated1>[https://www.znaci.org/00001/80.htm" Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], strana 73</ref> Ukupni nemački gubici iznosili su 198 izbačenih iz stroja,<ref name=autogenerated2>[https://www.znaci.org/00002/348_81.htm Geb AK XV, 58277/13, Operations Akte "Solta", 10 - 11 Mai 1944]</ref><ref name=autogenerated3>[https://www.znaci.org/00002/348_84.htm Dokumenti nemačkog 15. brdskog korpusa, Nacionalna arhiva Vašington, T314, rolna 563, snimci 77-78]</ref><ref name=autogenerated4>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_56.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4, dokument 56], Vojnoistorijski institut, Beograd</ref> dok su jedinice NOVJ imale oko 230 izbačenih iz stroja.<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /> == Okolnosti == [[Datoteka:Brodovi mornarice NOV 1944.jpg|minijatura|Brodovi mornarice NOVJ 1944.]] Nakon neuspeha u odbrani [[Korčula|Korčule]] (operacija Herbstgeviter II) [[Vrhovni štab NOVJ]] odustao je od frontalne odbrane jadranskih ostrva izuzev [[Vis]]a. [[Šolta]], [[Brač]] i [[Hvar]] su evakuisani, i njih su posele i utvrdile nemačke trupe. [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizija]] je manjim snagama koje su se tajno iskrcavale na ova ostrva neprekidno postavljala zasede i nanosila gubitke nemačkim kolonama, a u saradnji sa savezničkim komandosima, mornaričkim i vazduhoplovnim jedinicama i [[Mornarica NOVJ|Mornaricom NOVJ]] izvodila je desante i napade većeg obima na nemačke posade na ostrvima. [[17. 3.|17. marta]] [[1944]]. britanski komandosi iskrcali su se na Šolti, uništili četu nemačke 264. divizije koja je branila ostrvo i povukli se. [[22. 4.|22]]-[[24. 4.|24. aprila]] jedinice 26. divizije NOVJ izvele su uspešan [[desant NOVJ na Korčulu 1944.|desant na Korčulu]], nanevši tamošnjoj nemačkoj posadi teške gubitke. Ponovni napad na Šoltu snage 26. divizije izvele su 10. maja. Zatim je usledio [[desant na Brač juna 1944.|desantni prepad na Brač 2-5. juna 1944.]] == Tok napada == [[File:Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944).jpg|thumb|Desanti NOVJ na Mljet, Korčulu i Šoltu (april - maj 1944)]] Zapovest za napad na Šoltu izdao je štab Osmog korpusa NOVJ [[4. 5.|4. maja]] 1944. Za akciju je određena [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska brigada]], ojačana 3. bataljonom i vodom minobacača 81&nbsp;mm iz [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]] i baterijom brdskih topova 75&nbsp;mm korpusnog brdskog artiljerijskog diviziona. 9. maja posle podne izvršeno je ukrcavanje u trupa luci Rukavac na [[Vis]]u na savezničke desantno-jurišne čamce (tipa LCI). Posebnu transportnu kolonu formirali su engleska koča "Sea Star", četiri saveznička desantno-jurišna čamca tipa LCA i naoružani brodovi Mornarice NOVJ (NB-4 i NB-8). Ovoj koloni bili su priključeni: sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin i jedan leut. Tokom noći brodovi su otplovili do Šolte i nešto posle ponoći jedinice su se iskrcale na Šoltu. U uvalu Šešula na zapadnoj strani ostrva iskrcali su se 1. bataljon Prve dalmatinske i 3. bataljon [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]]. U uvali Senjska na južnom delu ostrva iskrcala su se ostala tri bataljona [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske]]. Jedinice su tokom noći podišle glavnoj nemačkoj utvrđenoj zoni na ostrvu u selu Grohote i na visovima oko uvale Rogač. U 6:30 trebalo je da počne vazdušna i artiljerijska priprema, nakon koje je trebalo da usledi juriš na nemačka utvrđenja. Nakon prethodnih poraza na Šolti i Korčuli Nemci su znatno unapredili odbranu. Stalnu posadu na Šolti činile su 3. i 7. četa 892. puka [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]]. Otporne tačke su utvrđene za odbranu i obezbeđene bodljikavom žicom i minskim poljima. Neposrednu artiljerijsku podršku u odbrani davala je artiljerijska formacija sa Čiova. Osmatrači su brzo otkrili iskrcavanje, pa je nemački admiral Jadrana obavešten već u 3 časa noću. Komanda je držala stalno spremne rezerve, pa je pred sam napad kao pojačanje iskrcana još jedna četa iz Splita pod komandom kapetana Mormana ({{jez-nem|Mohrmann}}). Time je posada ojačana na oko 500 vojnika. Nakon likvidacije spoljnih tačaka odbrane, jedinice su se koncentrisale za napad na centar nemačke odbrane. Artiljerijska priprema počela je na vreme, u 6:30, dok je vazdušni napad nešto kasnio. Ovim su Nemcima naneti izvesni gubici i potopljen je jedan brod, ali nije uništeno nijedno nemačko utvrđenje. U 7:00 počeo je napad pešadije. Jedinice su uspele da osvoje nešto terena, ali su pretrpele znatne gubitke, a da nemački sistem odbrane pri tom nije bitnije narušen. Zaprečna artiljerijska vatra sa Čiova delovala je vrlo efikasno, a posebno teške gubitke jedinicama NOVJ nanele su umešno postavljene protivpešadijske mine. Napad je obnavljan više puta u toku dana uz podršku savezničkih jurišnih aviona. Nemci su sabijeni na malu jako utvrđenu zonu u Grohotama, ali odlučujući uspeh nije postignut. U toku poslepodneva štab [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] doneo je odluku o obustavljanju napada. Da bi obmanuli neprijatelja i zaštitili evakuaciju, zaštitni delovi izveli su još jedan demonstrativni napad. Međutim, Nemci su se, i sami pretrpevši ozbiljne gubitke, ograničili na odbranu. Neposredno po padu mraka, jedinice NOVJ su se ukrcale na brodove i počela je evakuacija. Istovremeno je u Grohote pristiglo novo nemačko pojačanje jačine jednog bataljona. == Povratak na Vis == Bataljoni su se u pratnji savezničkih ratnih brodova bezbedno vratili na [[Vis]]. Sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin na koje su ukrcani ranjenici nisu bili u stanju da prate pomorsku formaciju zbog manje brzine, pa su plovili odvojeno. Oko ponoći nemačko vazduhoplovstvo izvršilo je snažan napad na višku luku. Zbog toga brod Marin II nije mogao da uplovi u luku, nego se zadržao na otvorenom moru. Tu su ga orkrili i potopili nemački torpedni čamci. Tu je stradalo oko 60 ranjenika [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Dvanaesta dalmatinska brigada|12. dalmatinske brigade]], i jedan broj nemačkih zarobljenika. Međutim, štab nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] u izveštaju štabu [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] naglasio je da su "stalni transporti ranjenika pod znakom ženevskog Crvenog krsta osmotreni i od strane nemačkih jedinica nije otvarana vatra na njih".<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated4 /> == Ocene borbe == Obe strane pozitivno su ocenile rad svojih jedinica u ovoj borbi. Iako se napad nije završio uspehom, štab Osmog korpusa NOVJ ocenio je da je zalaganje boraca bilo na visokom nivou i da je postignuto koliko se moglo u datim okolnostima. Naročito je istaknut 3. bataljon Prve dalmatinske za hrabrost i snalažljivost.<ref name=autogenerated5 /> Štab nemačkog 15. brdskog korpusa ovako je ocenio zalaganje svojih snaga: {{izdvojeni citat|Naše jedinice su se primerno tukle. One su se borile bez straha, žilavo i odlučno, uprkos neuobičajeno velikim gubicima (ukupno 200 ljudi, to je preko polovine posade ostrva).}} Štab je posebno istakao kapetana Mormana, komandira interventne čete iz Splita.<ref name=autogenerated2 /> Nemačke snage imale su u borbi 34 poginula (od čega tri oficira), 82 ranjena i 82 nestala oficira i vojnika.<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated4 /> Jedinice NOVJ pretrpele su u borbi gubitke od 40 poginulih i 129 ranjenih.<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated1 /> Među poginulima je i komandant 3. bataljona 12. dalmatinske poručnik Ivan Dragobratović. Pored toga, imali su oko 60 poginulih prilikom potapanja sanitetskog broda Marin II. == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_27.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 27], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00002/348_81.htm Geb AK XV, 58277/13, Operations Akte "Solta", 10 - 11 Mai 1944] (de) * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. == Izvori == {{izvori}} == Povezano == * [[Desant NOVJ na Korčulu 1944.]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7633 Operation "Solta"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Historija Hrvatske]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] cci2zjokp9f8xhg5vg3q0raidsu46uv 0 177077 42605963 42602395 2026-06-05T22:16:16Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605963 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Dvadeset šesta dalmatinska divizija NOVJ''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika= [[Datoteka:26. dalmatinska divizija i Nemci.jpg|300px]] |o slici= Borci 26. divizije sprovode zarobljene Nemce u zarobljenički logor na Biševcu, 1944. |vreme= [[8. oktobar]] [[1943]]. |mesto= |formacija=. *[[Jedanaesta dalmatinska brigada|Jedanaesta dalmatinska brigada NOVJ]] *[[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta dalmatinska brigada NOVJ]] *[[Trinaesta dalmatinska brigada|Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ]] (do januara 1944) *[[Prva dalmatinska brigada|Prva dalmatinska brigada NOVJ]] (od januara 1944) *[[Treća prekomorska brigada NOVJ]] (od marta 1944) |jačina=. *[[10. 10.]] [[1943]]. 3.769 boraca *[[31. 12.]] [[1943]]. 3.521 borac *[[31. 8.]] [[1944]]. 8.670 boraca *[[30. 11.]] [[1944]]. 8.504 boraca *[[31. 12.]] [[1944]]. 9.156 boraca *[[28. 2.]] [[1944]]. 10.567 boraca *[[31. 3.]] [[1945]]. 10.914 boraca *[[30. 4.]] [[1945]]. 11.423 boraca |komandant=. * [[Niko Martinović]] ([[8. oktobar]] [[1943]] — [[24. decembar]] [[1943]].) * [[Božo Božović]] ([[24. decembar]] [[1943]]. - [[maj]] [[1945]].) |politički komesar= [[Vojin Popović]] |bitke=[[Operacija Herbstgeviter]]<br />[[Desant 26. divizije na Korčulu|Desant na Korčulu]]<br />[[Napad NOVJ na Šoltu 1944.|Napad NOVJ na Šoltu]]<br />[[Oslobođenje Brača 1944]]<br />[[Bitka na Vukovom klancu]]<br />[[Oslobađanje Dalmacije 1944]]<br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945]]<br />[[Ličko-primorska operacija 1945]]<br />[[Tršćanska operacija 1945]] |odlikovanja=novembra [[1944]]. proglašena udarnom }} '''Dvadeset šesta dalmatinska divizija NOVJ''' formirana je [[8. listopada]] [[1943.]] godine. U njen sastav su ušle [[Jedanaesta dalmatinska udarna brigada|Jedanaesta (biokovska)]], [[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta]] i [[Trinaesta dalmatinska brigada|Trinaesta (južnodalmatinska) brigada]] sa oko 3 800 boraca. U siječnju [[1944.]] u sastav divizije je umjesto [[Trinaesta dalmatinska brigada|Trinaeste]] ušla [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska brigada]]. U ožujku 1944. u sastav divizije ušla je i [[Treća prekomorska brigada NOVJ]]. Od osnivanja, pa do kraja rata, divizija je bila u sastavu [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]]. Operativno područje 26. divizije obuhvaćalo je južnu [[Dalmacija|Dalmaciju]], [[Pelješac]] i otočni arhipelag [[Hvar]], [[Brač]], [[Vis]], [[Korčula|Korčulu]] i manja ostrva. Uslijed karaktera svog operativnog područja divizija je bila upućena na blisku suradnju sa snagama [[Mornarica NOVJ|Mornarice NOVJ]]. Operativno područje divizije spadalo je u zonu njemačkog [[5. SS korpus]]a [[Druga oklopna armija (Njemačka)|Druge oklopne armije]]. Teritorij 26. divizije zaposjedala je [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]], a u akcijama su sudjelovali i dijelovi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija "Prinz Eugen"|Sedme SS]] i [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]]. Od listopada do prosinca 1943. divizija je bila angažirana u teškim borbama za obranu slobodnog teritorija u Podbiokovlju, na [[Pelješac|Pelješcu]] i na [[Korčula|Korčuli]]. Na Korčuli je tijekom [[Operacija Herstgewitter|operacije Herstgewitter]] [[24. prosinca]] 1943. poginuo prvi zapovjednik 26. divizije, narodni heroj [[Nikola Martinović|Niko Martinović]]. Od siječnja 1944., 26. divizija je bila zadužena za obranu [[Vis]]a. Pošto je donijeta odluka o odsudnoj obrani, Vis je uz pomoć [[Saveznici|Saveznika]] pretvoren u pravu tvrđavu. Ovim su njemački vojnici odvraćeni od desanta na [[Vis]]. Sa Visa, divizija je izvodila prepade na [[Hvar]], [[Brač]], [[Korčula|Korčulu]] i na obalu. Posebno je uspješan bio [[Desant 26. divizije na Korčulu|desant na Korčulu i Mljet u travnju 1944]]. U nekim akcijama sudjelovali su saveznička mornarica i odredi savezničke [[Druga britanska specijalna brigada|2. specijalne brigade]] (''2nd Special Service Brigade'') ([[Napad NOVJ na Hvar ožujka 1944.|Hvar ožujka]], [[Napad NOVJ na Šoltu svibnja 1944.|Šolta svibnja]], [[Napad NOVJ na Brač lipnja 1944.|Brač lipnja]] 1944). Tijekom rujna 1944. počela je [[Oslobađanje Dalmacije 1944|ofenziva NOVJ za oslobeđenje Dalmacije]], u kojoj je sudjelovala i 26 divizija. [[8. rujna]] divizija je oslobodila [[Hvar]]. Značajan uspjeh postigla je prilikom oslobađanja [[Brač]]a, gdje je bio uništen jedan ojačani bataljun [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. divizije]]. 26. divizija prva je divizija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] koja je popunjena u punu ratnu formaciju. U [[kolovoz]]u 1944., njene brigade brojale su 2 000-2 400 boraca, a u sastavu divizije bilo je ukupno 8 670 boraca. Od [[8. listopada]] 1944. pod njenom taktičkim i disciplinskim zapovjedništvom bila je i [[Prva tenkovska brigada NOVJ]]. 26. divizija i Prva tenkovska brigada iskrcale su se sredinom listopada na kopno u južnoj [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Time je njemačka i ustaška posada u Dubrovniku dovedena u težak položaj. Prilikom izvlačenja, jedna kolona [[369. legionarska divizija|369. divizije]] uništena je od strane dijelova 26. divizije NOVJ u [[Bitka na Vukovom klancu|bici na Vukovom klancu]]. Nakon koncentriranja ostalih snaga [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] pokrenuta je [[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija]], kojom je likvidirana osnovna uporišna točka na desnom krilu njemačke "zelene linije" fronte u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i uništena [[264. pješadijska divizija (Njemačka)|264. divizija]]. Od [[20. ožujka]] 1945. divizija je, u sastavu [[Četvrta armija JA|4. armije]], sudjelovala u [[Ličko-primorska operacija 1945.|Ličko-primorskoj]] i [[Tršćanska operacija 1945.|Tršćanskoj operaciji]] protiv njemačkog [[15. brdski korpus (Njemačka)|15.]] i [[97. brdski korpus (Njemačka)|97. brdskog korpusa]], koji su u ovim operacijama uništeni. == Literatura == * ''Vojna enciklopedija'', Beograd 1975. * Nikola Anić: ''Osmi dalmatinski korpus NOVJ'', Split 2005. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Hrvatske]] [[Kategorija:Divizije NOVJ| 26]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] dwrjh0bv6fxyf8l16u5tdn4g1bsah29 0 177106 42606050 42602359 2026-06-05T22:42:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606050 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Peta krajiška divizija''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Peta krajiska divizija.jpg |o slici = Jedinice V krajiške divizije prelaze reku Vrbanju, maja 1943. |vreme=[[9. novembar]] [[1942]]. |mesto=Glamočko Polje |formacija=[[Prva krajiška proleterska udarna brigada|1. krajiška brigada]]<br />[[Četvrta krajiška udarna brigada|4. krajiška brigada]]<br />[[Sedma krajiška udarna brigada|7. krajiška brigada]] |jačina=3.920 vojnika i oficira |komandant=[[Slavko Rodić]] |politički komesar= [[Ilija Došen]] |bitke= [[Napad NOVJ na Bosanski Novi novembra 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Sanski Most decembra 1942.]]<br />[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Operacija Kugelblic]]<br />[[Operacija Šnešturm]]<br />[[Bitka za Ivanjicu januara 1944.]]<br /> [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.]]<br />[[Andrijevička operacija]]<br />[[Treći prodor NOVJ u Srbiju]]<br />[[Bitka na Kopaoniku 1944.]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=}} '''Peta krajiška divizija''' [[NOVJ]] formirana je naredbom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]] od [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve]], [[Četvrta krajiška udarna brigada|Četvrte]] i [[Sedma krajiška udarna brigada|Sedme krajiške brigade]], [[9. novembra]] [[1942]]. godine u [[Glamočko polje|Glamočkom polju]]. Do polovine oktobra [[1943]]. godine bila je u sastavu [[Prvi bosanski narodnooslobodilački korpus|Prvog bosanskog korpusa]] ([[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa]]), Operativne grupe divizija i [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]]. Od [[1. januar]]a [[1945]]. godine u sastavu je [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije]]. Sedma brigada je [[7. mart]]a [[1943]]. izuzeta iz sastava divizije, a diviziji je priključena [[Deseta krajiška udarna brigada]]. Od novembra [[1943]]. do februara [[1944]]. godine u sastavu divizije bila je [[Brigada Garibaldi]] sastavljena od Italijana. Od [[20. septembra|20. septembar]] do kraja oktobra [[1944]]. godine u sastavu divizije je [[21. srpska brigada]], a od [[12. decembar|12. decembra]] [[1944]]. i [[Prva jugoslovenska brigada (SSSR)|Jugoslovenska brigada]], formirana u [[SSSR|Sovjetskom Savezu]]. [[30. novembra]] [[1944]]. u sastav Pete krajiške divizije ušla je i [[Artiljerijska brigada Pete divizije|Artiljerijska brigada]]. == Borbeni put Pete divizije == [[Datoteka:Orožje in vojna oprema zaplenjeni med boji v Sloveniji.jpg|minijatura|Oružje i vojna oprema zaplenjeni od neprijatelja u Sloveniji. 5. krajiška divizija JA, maj 1945.]] Nakon formiranja divizija kao celina učestvovala je krajem novembra i tokom decembra 1942. godine u ofanzivnim operacijama protiv [[Nemci|Nemaca]] i [[ustaše|ustaša]] u dolini [[Sana (reka)|Sane]] i [[Una|Une]]. Tokom [[Operacija Vajs I|Operacija „Vajs I“]] uspela je da spreči napredovanje nemačkog 749. [[puk]]a [[717. divizija|717. divizije]], a tokom [[Operacija "Vajs II"]] vodila je uspešne elastičnu odbranu protiv nastupanja [[7. SS divizija|7. SS divizije]] i [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]]. U toku bitke na Sutjesci, [[Vrhovni štab NOVJ]], našavši se u okruženju, poznvao je u pomoć 5. krajišku diviziju. Međutim njen pokušaj da forsira reku Bosnu kod Nemile, Topčić Polja i Begova Hana noću 26/[[27. 5.|27. maj]]a završio se bezuspešno, pa je izostalo njeno dejstvo u pozadinu nemačkih snaga, koje bi olakšalo proboj.<ref name="Oslobodilački rat">[https://znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, knjiga 2]</ref> Tek [[18. jun]]a, posle dvanaestodnevnog marša, pod borbom, 5. krajiška divizija (sa dve brigade) stigla iz rejona [[Prnjavor]]a na određene joj položaje (selo Hadžići, selo Tarčin, Ivan-sedlo) na pruzi Sarajevo-Mostar u cilju prihvata Glavne operativne grupe po proboju sa Sutjeske.<ref name="Hronologija NOR">[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]</ref> Tokom [[1943]]. divizija je izvršila više uspešnih napada među kojima se ističu zauzimanje [[Kakanj|Kaknja]] u junu i [[Napad na sarajevski aerodrom 1943.|napad na aerodrom Rajlovac]] u avgustu. Tokom decembra [[1943]]. godine divizija je vodila teške manevarske borbe protiv jedinica [[5. SS korpus]]a tokom tokom [[Operacija "Kugelblic"|operacije „Kugelblic“]] u istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]]. Od marta do maja [[1944]]. godine učestvovala je u nastupanju kroz Srbiju, a zatim u borbama protiv [[Nemci|Nemaca]], [[četnici|četnika]] i [[Muslimanska legija|muslimanske legije]] u Sandžaku i istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]]. Od početka avgusta [[1944]]. '''Peta krajiška divizija''' borila se pod neposrednom komandom [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbiju]] u bici na Kopaoniku i bitkama u dolini [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], od oktobra [[1944]]. do aprila [[1945]]. godine učestvovala je u borbama na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. [[17. januar]]a [[1945]]. prilikom ofanzivnog udara nemačkog [[34. armijski korpus Vermahta|34. armijskog korpusa]] divizija je pretrpela teške gubitke, a neke njene jedinice su razbijene. Tokom aprila 1945. učestvovala je u proboju Sremskog fronta i oslobađanju [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/253.htm Milutin Morača: '''Peta krajiška divizija'''], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1985. * [https://www.znaci.org/00001/56.htm Slobodan Špegar Špego: ILUSTROVANA MONOGRAFIJA PRVE KRAJIŠKE BRIGADE], Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/2.htm PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEĆANjA] * [https://www.znaci.org/00001/94.htm Rade Zorić: ČETVRTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980. * Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja, Mrkonjić Grad 1978. * [https://www.znaci.org/00001/186.htm Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja, knj. 2], Beograd 1987. * [https://www.znaci.org/00001/264.htm Milorad Gončin: U DIMU BARUTA (Deseta krajiška brigada)], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * Deseta krajiška brigada - ratna sjećanja 1-2, Beograd 1984. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 05]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] s1jmgyuccxw15o5lsv35cpqfx3ecr9i 0 177110 42606049 42602351 2026-06-05T22:42:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606049 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Druga proleterska divizija''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika= Druga proleterska divizija.jpg |o slici=''Smotra 2. proleterske divizije u Boanu neposredno uoči [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], maja 1943. godine. Pred strojem boraca je komandant divizije Peko Dapčević.'' |vreme=[[1. 11.|1. novembar]] [[1942]]. |mesto=[[Tičevo]], [[Bosanska Krajina|Bosanska krajina]] |formacija=[[Druga proleterska udarna brigada|Druga prol. brigada]]<br />[[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrta prol. brigada]]<br />[[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druga dalmatinska brigada]] |jačina=3.280 vojnika i oficira |komandant=[[Peko Dapčević]] |politički komesar= [[Mitar Bakić]] |bitke= [[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Operacija Kugelblitz]]<br />[[Borbe za Kruševac 1944.]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja= }} '''Druga proleterska divizija''' [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] formirana je od [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske udarne brigade]], [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade]] i [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske udarne brigade]] [[1. 11.|1. novembra]] [[1942]]. godine u [[Tičevo|Tičevu]]. Smatrala se jednom od elitnih jedinica NOVJ. == Borbeni put Druge proleterske divizije == === 1942 === Nakon formiranja divizija kao celina preduzela je tokom decembra [[1942]]. uspešan napad na ustaške garnizone [[Livno]] i [[Tomislavgrad|Duvno]]. === 1943 === [[Datoteka:Captured Italian stronghold near Jablanica.jpg|mini|Borci 2. proleterske divizije u uništenom italijanskom uporištu za vreme [[Četvrta neprijateljska ofanziva|4. neprijateljske ofanzive]] kod Jablanice 23. februara 1943.]] [[File:Stab 2. proleterske divizije na maršu prema Drini.jpg|thumb|Štab 2. proleterske divizije na maršu prema Drini posle bitke na Neretvi]] U januaru [[1943]]. godine napadala je [[Italijani|italijansko]]-[[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snagi na prostoru [[Bosansko Grahovo]]-[[Knin]], a u februaru likvidirala je ustaški garnizon u [[Imotski|Imotskom]]. Tokom [[Bitka na Neretvi|Bitke na Neretvi]] u ofanzivi u dolinu [[Neretva|Neretve]] predstavljala je desnu napadnu kolonu. [[22. februar]]a 1943. godine, nakon dvodnevnih borbi, 4. proleterska (crnogorska) brigada 2. divizije NOVJ prinudila je na predaju delove 1. bataljona 259. puka italijanske [[154. pješadijska divizija Murge|divizije "Murđe"]], kao i manji broj domobrana i žandarma, te zauzela garnizon Jablanicu kod Mostara. U akciji je zaplenjeno: 200 pušaka, 9 puškomitraljeza, jedan mitraljez, minobacač, kamion i vagon brašna, dok je oštećen i oklopni voz. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 33 mrtva i 164 zarobljena.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=6883</ref> 2. proleterska divizija je učestvovala i u [[Protivudar kod Gornjeg Vakufa|protivudaru kod Gornjeg Vakufa]] i u razbijanju četnika kod [[Nevesinje|Nevesinja]] i [[Kalinovik]]a. Tokom [[Bitka na Sutjesci|Bitke na Sutjesci]] učestvovala je u žestokim borbama za mostobran u dolini [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i prilikom proboja obruča na [[Zelengora|Zelengori]] i na komunikaciji [[Foča]]-[[Kalinovik]]. Od [[1. 9.|1. septembra]] [[1943]]. godine bila je u [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugom udarnom korpusu NOVJ]]. Početkom decembra [[1943]]. godine pretrpela je poraz od nemačke [[1. brdska divizija (Nemačka)|Prve brdske divizije]] tokom [[operacija Kugelblitz|operacije „Kugelblic“]], zbog kojeg je smenjen Štab divizije na čelu s komandantom [[Ljubodrag Đurić|Ljubodragom Đurićem]]. Za novog komandanta postavljen je [[Ljubo Vučković]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. === 1944 === Od marta do maja [[1944]]. godine učestvovala je u nastupanju kroz [[Srbija|Srbiju]], a zatim u borbama protiv [[Nemci|Nemaca]], [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i muslimanske [[Legija "Krempler"|muslimanske legije „Krempler“]] u [[Sandžak]]u. [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada]] izašla je iz sastava divizije [[27. 1.|27. januara]] [[1944]]. godine. U sastavu divizije nalazile su se zatim [[Treća srpska proleterska udarna brigada|Treća srpska brigada]] od [[10. 2.|10. februara]] 1944, [[Šesta srpska brigada]] od [[16. 11.|16. novembra]] [[1944]]. i Artiljerijska brigada od [[15. 3.|15. marta]] [[1945]]. godine. [[Druga proleterska udarna brigada]] je od septembra do decembra [[1944]]. bila u sastavu [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpske divizije]], a zatim ponovo u Drugoj diviziji. Od početka avgusta [[1944]]. '''Druga proleterska divizija''' borila se pod neposrednom komandom [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbije]] u dolini [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Krajem decembra [[1944]]. u njenom sastavu bilo je '''9.886''' boraca. === 1945 === Od januara do aprila [[1945]]. godine divizija učestvovala je u borbama na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. == Komandni sastav divizije == [[Datoteka:Peko Dapčević.jpg|200px|mini|desno|Peko Dapčević, prvi komandant divizije]] * Komandanti divizije: ** [[Peko Dapčević]] – od formiranja divizije do septembra 1943. ** [[Ljubodrag Đurić]] – od septembra do decembra 1943. ** [[Ljubo Vučković]] – od decembra 1943. do septembra 1944. ** [[Sredoje Urošević]] – od septembra 1944. do kraja rata * Politički komesari divizije: ** [[Mitar Bakić]] – od formiranja divizije do septembra 1943. ** [[Slobodan Penezić Krcun]] – od septembra do decembra 1943. ** [[Milosav Milosavljević]] – od decembra 1943. do jula 1944. ** [[Milinko Đurović]] – od jula do decembra 1944. ** [[Milija Stanišić]] – od decembra 1944. do kraja rata * Načelnici Štaba divizije: ** [[Jovan Vukotić]] – do jula 1943. ** [[Stojadin Soldatović]] – od septembra do decembra 1943. ** [[Savo Drljević]] – od decembra 1943. do jula 1944. ** [[Nikola Ljubičić]] – od jula do avgusta 1944. == Odlikovanja == Sve tri brigade koje su pri osnivanju Druge proleterske divizije bile u njenom sastavu, proglašene su za [[Proleterske brigade|proleterske]] i odlikovane [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * Jovo VUKOTIĆ, Druga proleterska divizija, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1972. * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina == Vanjske veze == {{commonscat|2nd Division (Yugoslav Partisans)}} * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/yugoslavia/division/2/ '''2nd Proletarian Division''' - Vojska.net] {{en}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=2-proleterska-divizija-novj 2. proleterska divizija NOVJ] (znaci.org) {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 02]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] ojmkx8ap0onbfyl6d4rx1i5n2fxx4qi 0 177263 42605943 42490548 2026-06-05T22:09:59Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge krajiške brigade]] to [[Category:Borci 2. krajiške udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605943 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=RATKO MARTINOVIĆ |slika = Ratko Martinović u bosanskoj Krajini 1942.jpg |datum_rođenja=[[16. maj]] [[1916]]. |mesto_rođenja=[[Banja Luka]] |država_rođenja={{zas|Austrougarska}} [[Austrougarska]] |datum_smrti=[[9. maj]] [[1993]]. ('''76''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Srbija]] |država_smrti={{zas|SRJ}} [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] |supruga=Olivera Šikić Martinović |profesija=vojno lice |KPJ=[[1942]]. |služba=[[Datoteka:Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|19px]] [[Jugoslovenska vojska]]<br />[[Datoteka:Zastava Triglavskog puka.svg|19px]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Vojno-četnički odredi]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1936]] — [[1941]].<br />[[1941]] — [[1958]]. |funkcija=Načelnik Vojne akademije |mandat=[[1947]] — [[1950]]. |prethodnik=Savo Orović |naslednik=Dušan Vignjević |čin=[[Datoteka:KoY-Army-Engineer-Lieutenant.svg|15px]] [[Poručnik]] [[Jugoslovenska vojska|JV]]<br />[[Datoteka:General- potpukovnik JNA.png|35px]] [[General-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] |rat=[[Aprilski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=načelnik [[Glavni štab NOV i PO Srbije|GŠ NOV i PO Srbije]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za vojne zasluge1}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde2}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}}{{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''inostrana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Partizanski krst}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Ratko Martinović''' ([[Banja Luka]], [[16. maj]] [[1916]] – [[Beograd]], [[9. maj]] [[1993]]), predratni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i učesnik [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], jedan od četničkih vođa u [[Ustanak u Srbiji 1941.|srpskom ustanku]] [[1941]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[general-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. == Biografija == Rođen [[16. maj]]a [[1916]]. godine u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Potiče iz siromašne porodice. Nakon završene niže gimnazije, [[1931]]. odlazi u [[Sarajevo]], gde je upisao Nižu školu [[Vojna akademija|Vojne akademije]], koju je završio [[1936]]. godine, kada je dobio čin [[Inženjerija|inžinjerijskog]] [[potporučnik]]a. U čin [[poručnik]]a je unapređen neposredno pred [[Drugi svetski rat]]. Od [[1936]]. do [[1938]]. godine bio je komandir [[vod]]a 44. pešadijskog puka u [[Otočac|Otočcu]].{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=77}} Martinovićevi roditelji, majka Darinka i otac Vasa, streljani su [[1942]]. godine u [[Zločini ustaša nad stanovništvom kotara Bosanska Gradiška|Bosanskoj Gradiški]], dok mu je brat Nedeljko streljan [[1944]]. godine, u Peckoj. Imao je i dve sestre, Dobrilu i Melaniju, koja je umrla pre rata.<ref>{{Cite web |title=Ratko Martinović — OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA — U APRILSKOM RATU |url=https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf |access-date=2023-03-30 |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330200056/https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf }}</ref> === Drugi svetski rat === {{izdvojeni citat|Ja vam kažem da onaj koji je od mene više Nemaca ubio toliko puta više od mene vredi.<ref>{{Cite web |title=Ratko Martinović — OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA — U VRHOVNOM ŠTABU |url=https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf |access-date=2023-03-30 |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330200056/https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf }}</ref>}} Za vreme [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], nalazio se na dužnosti komandira [[vod]]a 33. pešadijskog puka u Banja Luci, na kojoj je bio od [[1938]]. godine. Nakon kapitulacije [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Jugoslovenske kraljevske vojske]], izbegao je zarobljeništvo i u aprilu se u [[Bosna (oblast)|Bosni]] pridružio grupi oficira, predvođenom [[pukovnik]]om [[Draža Mihailović|Dragoljubom Mihailovićem]], s kojom se prebacio u zapadnu [[Srbija|Srbiju]]. Nekoliko meseci se skrivao sa pukovnikom Mihailovićem na [[Ravna gora (Srbija)|Ravnoj gori]] (od maja do avgusta 1941.). Pukovnik Mihailović je branio da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode [[Sabotaža|sabotaže]]. U avgustu 1941. godine, grupa „ravnogoraca”, pod vođstvom poručnika Ratka Martinovića je napustila Ravnu goru da bi stupila u borbu protiv [[Vermaht|Nemaca]].<ref>[https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf Ratko Martinović — OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA — NA RAVNOJ GORI]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ratko Martinović je svoju [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četničku]] delatnost razvio je na prostoru [[Valjevo|Valjevskog]] okruga. Uskoro mu se pridružio i valjevski sveštenik [[Vlada Zečević]], pa je formiran „Vojno-četnički odred Martinović–Zečević“. Ratko Martinović je učestvovao na pregovorima sa partizanskim štabom za borbu protiv [[Nemci|Nemaca]]. Komandovao je svojim odredom u oslobađanju [[Krupanj|Krupnja]], opkoljavanju [[Šabac|Šapca]] i napadima na [[Loznica|Loznicu]]. Tokom [[Bitka za Krupanj 1941.|bitke za Krupanj]], uspostavio je borbeno sadejstvo sa partizanima, i sve što je bilo potrebno za jedinstvo ustanka.<ref name="martinović-knjiga">{{Cite web |title=Ratko Martinović — OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA — SA PARTIZANIMA |url=https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf |access-date=2023-03-30 |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330200056/https://novi.uciteljneznalica.org/PDF/arhiva%20autora/1013_Martinovi,%20Ratko%20-%20Od%20Ravne%20Gore%20do%20Vrhovnog%20taba.pdf }}</ref> [[9. septembar|9. septembra]] [[1941]]. pukovnik Draža Mihailović je poslao [[major]]a Pantelića sa naređenjem da stavi Ratka Martinovića pod svoju komandu, što je Martinović odbio. Njegova četa je tada bila narasla na oko tri stotine boraca. U odgovoru, pop Zečević i Martinović su napisali zajedničko pismo Draži Mihailoviću, u kome su mu poručili: „''Ako stupite u borbu protiv Nemaca, priznajemo vas za svog komandanta. U protivnom, mi borbu produžujemo, a vas ne priznajemo za komandanta.''” Ubrzo potom, pukovnik Mihailović ga je osudio na smrt „''zbog dezerterstva i neposlušnosti''”. U približno isto vreme, i Nemci su ga ucenili sa 50.000 [[Jugoslavenski dinar#1944|dinara]].<ref name="martinović-knjiga"/> {{izdvojeni citat|— ''Dobro, poručniče — zapitao sam Martinovića — a zar se ne bojite što vas je Draža osudio na smrt?'' — ''Kakav Draža — prezrivo je odmahnuo rukom Martinović — meni je kao oficiru i patrioti savjest mirna: ja se borim protiv neprijatelja, a to nije zabranjeno ni po kakvim pravilima Jugoslovenske vojske''.<ref>[[Rodoljub Čolaković]], „Zapisi”, str. 286.</ref>|[[Rodoljub Čolaković]], „Zapisi”}} Nakon [[Četnički napad na Užičku republiku|četničkog napada na Užičku republiku]], Ratko Martinović prelazi sa Vladom Zečevićem na stranu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. Dobio je dužnost načelnika Štaba [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. Posle [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofantive]], ostaje u zapadnoj Srbiji sa Valjevskim partizanskim odredom, koji je u decembru 1941. godine još uvek imao 1.800 prekaljenih boraca. {{citat|Nadali smo se da ćemo dočekati proleće i ne samo ojačati partizanske jedinice već i formirati odred četnika koji će se boriti protiv Nemaca. Ali sve je bilo drugačije.<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU">[https://www.znaci.org/00001/9_6.htm U VRHOVNOM ŠTABU]</ref>|Ratko Martinović}} Posle niza teških borbi i višestrukog deljenja odreda (iz njega su se posle dirljivog rastanka na [[Divčibare|Divčibarama]] izdvojili Kosmajski, Tamnavski i Suvoborski odred koji su uništeni) u periodu decembar 1941. – mart 1942. godine, poslednji ostaci Valjevskog partizanskog odreda (grupa od 85) boraca i rukovodilaca raznih jedinica Valjevskog partizanskog odreda), se prebacuju, noću preko [[Drina|Drine]] u istočnu Bosnu. Pod maskom četničkih oznaka, probijaju se ka Proleterskim brigadama, na koje konačno nailaze. U članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) primljen je [[1942]]. godine. U toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], Ratko Martinović je imao sledeće dužnosti: * komandant Vojno-četničkog odreda Martinović–Zečević * [[komandant]]a [[Druga krajiška udarna brigada|Druge krajiške udarne brigade]] od avgusta [[1942]], * načelnika Štaba [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]], od januara [[1943]]. i * načelnika [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbije]], od maja [[1944]]. godine.{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=77–78}} U čin [[major]]a je unapređen [[1. maj]]a [[1943]]; [[potpukovnik]]a [[1. novembra]] [[1943]]; [[pukovnik]]a [[8. jul]]a [[1944]]. godine.{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=78}} === Posleratni period === Posle rata, ostao je u profesionalnoj vojnoj službi [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] (JNA). Do februara [[1946]]. godine, bio je pomoćnik komandanta [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]], do juna 1946. pomoćnik načelnika Četvrtog odeljenja Generalštaba JA, a do decembra 1946. i pomoćnik komandanta Šeste armije JA. Od juna [[1947]]. do juna [[1950]]. nalazio se na mestu komandanta Pešadijskog vojnog učilišta (danas [[Vojna akademija]] Univerziteta odbrane u [[Beograd]]u). Nakon završene Pešadijske oficirske škole JNA, [[1952]]. godine, Martinović je bio načelnik Inžinjerijsko-hemijskog školskog centra, do jula [[1954]], potom nastavnik u Višoj vojnoj akademiji JNA, do jula [[1957]]. i pomoćnik komandanta Prve armijske oblasti, za [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalnu odbranu]]. U čin [[general-major]]a je unapređen [[22. maj]]a [[1946]]; a [[general-potpukovnik]]a [[22. decembar|22. decembra]] [[1956]]. godine.{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=78}} Iz Vojne službe se povukao 14. [[marta]] [[1958]]. godine. Umro je [[9. maj]]a [[1993]]. u [[Beograd]]u. Sahranjen je na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju u Beogradu]].{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=78}} == Knjige == Ratko Martinović se pored oficirskog posla, bavio i pisanjem knjiga vezanih za strategiju. Objavio je četiri knjige: * „Od Ravne gore do Vrhovnog štaba”, [[Beograd]], [[1979]]. godina; * „Značaj dejstva grupe partizanskih odreda u zapadnoj Srbiji (1941–1945)”, Beograd, [[1980]]. godina; * „Kobne odluke”, Narodna knjiga, Beograd, [[1986]]. godina; * „Rukovođenje oružanom borbom”, Beograd, [[1987]]. godina.{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=78}} == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su: [[Orden ratne zastave]], [[Orden partizanske zvezde|Ordena partizanske zvezde prvog reda]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod prvog reda]], [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena bratstva i jedinstva prvog reda]], [[Orden za vojne zasluge|Orden za vojne zasluge prvog reda]], [[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde drugog reda]] i [[Orden za hrabrost]]. Od inostranih odlikovanja, ističe se Partizanski krst [[Narodna Republika Poljska|Narodne Republike Poljske]].{{sfn|Popović|Marčesku|2000|pp=78}} == Povezano == * [[Bitka za Krupanj 1941.]] == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga peta). Beograd 1973. godina. * {{Cite book |ref= harv|last=Martinović|first=Ratko|title=Od Ravne gore do Vrhovnog štaba| location =Beograd|publisher=Rad|year=1979|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last1=Popović|first1=Borivoje|last2=Marčesku|first2=Nikolaj|title=Načelnici Vojne akademije 1850–2000| location =Beograd |publisher=Vojnoizdavački zavod|year=2000|id=}}{{COBISS|ID=88260876}} {{DEFAULTSORT:Martinović, Ratko}} [[Kategorija:Rođeni 1916.]] [[Kategorija:Umrli 1993.]] [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Oficiri Vojske Kraljevine Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Oficiri Vojske kraljevine Jugoslavije u NOVJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 2. krajiške udarne brigade]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Generali JNA]] 9mmamiv3drjn6w1uesafmis754saklt 0 177340 42605878 42604330 2026-06-05T22:04:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605878 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Masovno streljanje Šabac 1941.jpg|minijatura|Masovno streljanje stanovništva u bari kraj Šapca, septembra 1941.]] [[Datoteka:Cetnici sprovode narod na streljanje.jpg|thumb|desno|[[Ljotićevci]] sprovode zatočene [[Rom]]e na streljanje, [[Šabac]], septembar 1941.]] '''Krvavi marš''' ili '''Marš smrti''' su ustaljeni nazivi za odmazdu [[Nemci|Nemaca]] nad građanima [[Šabac|Šapca]] koja je započela [[24. septembar|24. septembra]] [[1941.]] godine zbog [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. == Pozadina == {{Glavni članak|Ustanak u Srbiji 1941.|Bitka za Šabac}} [[Datoteka:342. divisione, Serbia 1941.jpg|minijatura|Nemačka kaznena ekspedicija u Mačvi.]] Ustanici su napali Nemce u Šapcu [[22. septembar|22. septembra]] [[1941.]] godine. Tokom 23. septembra borbe između ustanika i Nemaca su dobile na intenzitetu, posle kojih su obe strane imale znatne gubitke. Nemcima u Šapcu je pristiglo pojačanje 24. septembra, kada je reku [[Sava|Savu]] prešla ojačana [[342. nemačka divizija]]. Zbog napada na [[Šabac]], i zbog gubitaka koje su Nemci pretrpeli, general [[Franc Beme]] je još 23. septembra izdao naredbu koja glasi: {{izdvojeni citat|24. septembra 342. divizija ima na prepad da pokupi u Šapcu sve muškarce između 14 i 70 godina i da ih prebaci u koncentracioni logor, koji će divizija podići severno od reke Save.}} == Hapšenja po Šapcu == Štab nemačke 342. pešadijska divizija odredio je za ovu akcije 698. pešadijski puk, treći divizion 342. artiljerijskog puka, jedna četa 342. pionirskog bataljona, jedna četa protivtenkovskog bataljona i jedna četa NDH. Pored ovih jedinica, u akciji čišćenja Šapca učestvovao je i 2. bataljon 750. pešadijskog puka i nemačka policijska četa. [[24. septembar|24. septembra]] [[1941.]] godine je stanovništvo Šapca preko dobošara obavešteno o naređenju da se svi muškarci između 14 i 70 godina okupe radi prijavljivanja okupacionim vlastima. Ko ne dođe i ne prijavi se - biće ubijen kao odmetnik. U 15 časova počelo je okupljanje na naznačanima mestima. U to vreme nemački vojnici u pratnji ljotićevaca, ustaša, folksdojčera i belogardejaca počeli su da vrše pretres, ulicu po ulicu, kuću po kuću. Pri tome, izvršili su više ubistva, palili kuće, pljačkali i pustošili. Najviše je stradao zapadni deo Šapca – Kamičak. Prikupljeni muškarci, oni koji su sami došli na zborna mesta i oni koji su okupatorski vojnici poterali prilikom pretresa, sprovedeni su na polje [[Mihajlovac]], vašarište zapadno od linije Savski most – Stari grad, u trouglu između železničke pruge i puta. Predveče 24. septembra Šapčani su postrojeni i u kolonama po pet saterani preko mosta na levu obalu Save, u [[Klenak]]. Na livadi, opkoljeni stražarima, Šapčani su proveli dve noći pod otvorenim nebom. U sabirni logor kod Klenka doterani su 25. septembra razoružani žandarmi, činovnici i grupa naknadno pohvatanih građana. Tokom ove akcije uhapšeno je 4.459 muških civila, a streljano 75 građana.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> == Marš smrti == [[Datoteka:Streljanje Šabac 1941.jpg|minijatura|Zločin Nemaca u Šapcu 1941.]] Do 26. septembra 342. divizija je postavila koncentracioni logor kod sela [[Jarak]] u [[Srem]]u. Na kraju sela, levo od puta [[Šabac]] – [[Ruma]], jedna velika poljana ograđena je bodljikavom žicom sa nekoliko kula osmatračnica na uglovima, na kojima su bili nemački stražari sa mitraljezima. [[26. septembar|26. septembra]] [[1941.]] godine pre podne izdvojeni su i pušteni kućama dečaci od 14 godina, a ostali Šapčani su postrojeni u kolonu po pet i usiljenim maršom sprovedeni za Jarak. Put od 23 kilometara pređen je za četiri časa tako da je skoro cela kolona, naročito začelje, prešla ovaj put u trku. Nemački vojnici, praćeni kolaboracionistima, išli su na kamionima, konjima i biciklima. Iznemogle i nesposobne Šapčane, koji su padali od umora ili zaostajali, sprovodnici su usput sve likvidirali. Po izjavama preživelih, na putu od Mihajlovca do Jarka likvidirano je oko 120 ljudi. Posle višednevnog mučenja žeđu, glađu, batinanjem, pucanjem preko glava. Meštani sela Jarka izdejstvovali su odobrenje kod komande koncentracionog logora da mogu pohapšenim pružiti pomoć. [[Voda]], koju su im seljaci iz Jarka na kolima donosili od 28. septembra, spasila je od smrti mnoge Šapčane. Grad Šabac je tih dana bio sablasano pust. Nemci su pohapšene stanovnike vratili [[30. septembra]] [[1941.]] godine u Šabac, u novouspostavljeni koncentracioni logor, koji je po naređenju Vrhovnog zapovednika Srbije, generala [[Franc Beme|Franca Bemea]] otvoren u šabačkoj južnoj kasarni. == Masovna streljanja == [[Datoteka:Streljanja u Šapcu.jpg|minijatura|Streljani pa obešeni civili u Šapcu 1941.]] [[Datoteka:Streljanje u Bari.jpg|minijatura|Streljanje civila u Šapcu u Benskoj Bari 1941.]] Zbog pogibije 21. nemačkog vojnika, general Beme je 4. oktobra 1941. godine naredio da se strelja 2100 zatvorenika iz koncentracionih logora u Šapcu i Beogradu (prvenstvo su imali [[Jevreji]] i [[komunisti]]). 11. oktobra 1941. godine iz koncentracionog logora u Šapcu na Savi izvedeno je 805 Jevreja i [[Rom]]a. 12. i 13. oktobra 1941. godine svi su streljani i sahranjeni u prethodno iskopanim rakama u mačvanskom selu [[Zasavica|Zasavici]].<ref name="ucionicaistorije.wordpress.com">[http://ucionicaistorije.wordpress.com/%D1%81%D0%B5%D1%9B%D0%B0%D1%9A%D0%B0-2/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82/ мр Сања Петровић Тодосијевић, Кладовски транспорт]</ref> Ekshumacija žrtava izvršena je 12. juna 1945. godine. Prema zapisniku Anketne komisije Sreskog povereništva za utvrđivanje ratnih zločina okupatora i njihovih pomagača sastavljenom u Bogatiću, središtu Mačvanskog sreza, na dan ekshumacije u Zasavici su ekshumirana 834 tela. Od toga 832 muškarca i dve žene. Od 832 ekshumirana muška tela, 725 Jevreja izbeglice, 23 Jevreja iz Šapca i 84 Roma među kojima je bio i jedan broj Srba.<ref name="ucionicaistorije.wordpress.com"/> Veruje se da su Nemci početkom oktobra [[1941.]] godine streljali u Šapcu oko 1.000 ljudi.<ref>{{Cite web |title=Nemački masakri u Srbiji |url=http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |access-date=2021-10-02 |archivedate=2014-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418220643/http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |deadurl=yes }}</ref> == Memorijal == [[Datoteka:Streljani u Šapcu 1941.jpg|minijatura|Streljani rodoljubi u Šapcu 21. i 22. avgusta 1941.]] Građani Šapca su obeležili mesto stradanja u selu Jarak. Na ulazu u selo podigli česmu sa natpisom: {{izdvojeni citat|Za ljubav, za bratstvo, za vodu.}} U znak sećanja na od 1982. godine tradicionalni [[međunarodni plivački maraton Šabac-Jarak]] se pliva kao memorijalna trka pod nazivom "Trka mira". Plivački maraton rekom [[Sava|Savom]] dužine 18 kilometara i 800 metara organizuje se svake godine i manifestacija je prijateljstva između žitelja Šapca i Jarka.<ref>{{Cite web |title=Istorijar međunarodnog plivačkog maratona Šabac - Jarak |url=http://www.swimmarathonsabac.org/istorijat.php |access-date=2012-08-21 |archive-date=2012-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120706231722/http://www.swimmarathonsabac.org/istorijat.php |dead-url=yes }}</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Vidi još == * [[Masakr u Dragincu]] == Vanjske veze == * [http://www.subnor.org.rs/skup-u-jarku#more-560 КОМЕМОРАТИВНИ СКУП ПОВОДОМ 70. ГОДИНА ОД „КРВАВОГ МАРША“ ШАБАЦ – ЈАРАК] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Holokaust]] [[Kategorija:Šabac]] er4ck6rswo11g2eczw4unx7qszlptzr 0 177379 42605851 42512836 2026-06-05T22:04:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605851 wikitext text/x-wiki {{Vojnik | name = Franc Beme | image =[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J21813, Franz B%C3%B6hme.jpg|250px]] | caption = Franc Beme, nemački general | born = [[15. 4.|15. april]] [[1885]]. | died = [[29. 5.|29. maj]] [[1947]]. | placeofburial_label = | placeofburial = [[Graz|Grac]],[[Austrija]] | placeofbirth = [[Zeltveg]], [[Štajerska]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] | placeofdeath =[[Nürnberg|Nirnberg]], [[Zapadna Nemačka]] | placeofburial_coordinates = | nickname = | allegiance ={{zastava|Austrougarska}}<br />{{zastava|Austrija}}<br />{{zastava|Nacistička Nemačka}} | branch = | serviceyears =[[1900]]-[[1918]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] <br />[[1918]]–[[1938]], [[Prva republika Austrija]]<br />[[1938]]-[[1945]], [[Treći Reich|Nacistička Nemačka]] | rank =[[General-major]],[[Austrija]] <br /> [[General pešadije]], [[Treći Reich|Nacistička Nemačka]] | servicenumber = | unit = | commands = 32. pešadijska divizija <br /> 18. brdski korpus <br />2. oklopna armija <br /> 20. armija | battles =[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]<br />[[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]] | battles_label = | awards =[[Željezni križ|Gvozdeni krst]] | relations = | laterwork = }} '''Franc Fridirh Beme''' ({{jez-nem|Franz Friedrich Böhme}}; [[Zeltveg]], [[Štajerska]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]], [[15. 4.|15. april]] [[1885]]. - [[Nürnberg|Nirnberg]], [[29. 5.|29. maj]] [[1947]]) bio je [[nemačka|nemački]] [[general]] [[pješadija|pešadije]] i ratni zločinac. Pre [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] bio je [[komandant]] 30, a kasnije 32. nemačke [[divizija|divizije]]. U Drugom svetskom ratu najpre je bio komandant 32. pešadijske divizije, zatim komandant 18. brdskog [[korpus]]a, a od 16. septembra 1941. do novembra 1941. opunomoćeni komandujući general u [[Srbija|Srbiji]]. U to vreme su izvršene mnogobrojni masakri nad civilnim stanovništvom u Srbiji sa elementima genocida. Od [[24. 6.|24. juna]] do [[17. 7.|17. jula]] [[1944]]. bio je komandant [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]], koja je operisala na [[Balkan]]u, uglavnom na teritoriji [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Jugoslavije]]; kasnije je komandant 20. armije u [[Norveška|Norveškoj]]. Suđeno mu je u [[Nürnberg|Nirnbergu]] kao odgovornom za masakr hiljada nevinih srpskih civila. Izvršio je [[samoubistvo]] skočivši sa četvrtog sprata. == Gušenje ustanka u Srbiji 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Dana, [[16. 9.|16. septembra]] lično [[Adolf Hitler|Hitler]] je imenovao generala Bemea za opunomoćenog komandujućeg generala u Srbiji.<ref>Firerovo uputstvo br. 31a, 16. 9. 1941 str. 149f (cit. po: Hitlerova uputstva za vođenje rata 1939-1945, str. 1490</ref> Berne je primio zadatak, „da na području Srbije osigura puteve i za nemačku ratnu privredu važne objekte i potom na celokupnoj ustaničkoj teritoriji najoštrijim sredstvima ponovo uspostavi red. Zajedno sa Bemeom u Srbiji su poslate dve borbene jedinice za pojačanje: 125. divizija iz Grčke i [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] iz Francuske.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> General Beme je trupama tražio da celoj Srbiji stvore zastrašujući primer, koji mora najteže pogoditi celokupno stanovništvo.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Naređenje generala Bemea za „čišćenje okuke Save" nije ostavljalo sumnju o načinu kako treba postupati u Srbiji. Beme je ocenio da nije više primarna direktna borba protiv vojnog otpora, već uništenje baze pokreta otpora, dakle direktna borba protiv civilnog srpskog stanovništva. U naređenju, između ostalog, kaže: [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|[[Masakr u Kraljevu]] [[1941]]. godine.]] {{izdvojeni citat|1. Stanovništvo u niziji između Drine i Save priključilo se pokretu otpora. Žene i deca prikupljaju vesti i brinu se o snabdevanju bandi koje se tu kreću. Celokupno stanovništvo time učestvuje u ustanku. 2. Bezobzirnim postupcima mora se postići da takav zastrašujući prirner za kratko postane poznat u celoj Srbiji. (...) Sve one koji na bilo koji način učestvuju u borbi smatrati za odmetnike i postupati s njima kao s takvima. Sva naselja, i ona u njihovoj blizini iz kojih su gađane nemačke trupe, ili je u nihovoj blizini pronađeno oružje odnosno municija, treba da se spale. Celokupno muško stanovništvo između 15-60 godina uhapsiti i, najpre, odvesti u zatvor - sabirni logor, koji ima da uredi divizija. ... Celokupno žensko stanovništvo mora da se odvede od prvog dana na slične radove ili primora na druge poslove.<ref>0BA-MA, RH 24-18/87, naređenje Bemea za čišćenje okuke Save, 22. 9. 1941.</ref>}} Beme je svojim jedinicama naređivao činjenje zločina pod pretnjom ratnog suda: {{izdvojeni citat|„Vaš zadatak je da na jednom pojasu zemlje sprovedete osvetu, gde su 1914. tekli potoci nemačke krvi zbog podmuklosti Srba, muškaraca i žena. Vi ste osvetnici mrtvih. Mora se stvoriti zastrašujući primer koje će svo stanovništvo Srbije najteže pogoditi. Svako ko pokaže blagost ogrešiće se o život svojih drugova. On će biti, bez obzira na ličnost, pozvan na odgovornost pred ratnim sudom."<ref>RH 26—342/8, Berne svim jedinicama 342. ID, 25. 9.1941.</ref>}} == Zarobljavanje u Norveškoj 1945. == {{izdvojeni citat|Komandant Vermahta u Norveškoj, general Beme, protestovao je kod savezničke komande u vezi postupanja prema nemačkim vojnicima.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 12. maja 1945.}} == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Franz Böhme}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Beme, Franc}} [[Kategorija:Rođeni 1885.]] [[Kategorija:Umrli 1947.]] [[Kategorija:Njemački generali]] [[Kategorija:Njemački komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Samoubice]] [[Kategorija:Wehrmacht]] [[Kategorija:Biografije, Austrija]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 9pd1gw9tsr7d1c0u411xivm8jxeh0ig 0 177387 42605864 42470967 2026-06-05T22:04:19Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605864 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime = Radoslav Đurić | slika = Radoslav Đurić.jpg | datum_rođenja = 1906 | mesto_rođenja = [[Ilidža]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] (danas [[BiH]]) | datum_smrti = {{death year and age|1980|1906}} | mesto_smrti = [[Beograd]], [[SR Srbija]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | vjernost = {{flagcountry|KJUG}} (do 1941)<br />[[JVUO]] (1941-1944)<br />[[NOVJ]]/{{flag|SFR Jugoslavija}} (od 1944) | nadimak = Herman<br />He-He | čin = pukovnik | komande = Južnomoravski korpus JVUO | bitke = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugi svetski rat]] }} '''Radoslav Đurić''' (četnički pseudonim: ''Herman''<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_42.htm</ref> ili ''He-He''<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>; [[1906]] – [[1980]]) je u II svetskom ratu bio prvo [[četnici|četnički]] major i a kasnije pukovnik [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. Major Radoslav Đurić se između 1941. i 1944. godine više puta suprostavljao Vrhovnom zapovedniku Jugoslovenske vojske u otadžbini Draži Mihailoviću. Tokom ustanka u Srbiji 1941. godine je odbio napad na partizane u Čačku, potom je više puta obaveštavao Mihailovića o saradnji pojedinih četnika sa Nemcima i protestovao zbog četničkih zločina. 1943. godine kada su u njegov rejon došle britanske misije, general Mihailović je majoru Đuriću branio da vrše sabotaže protiv Vermahta, i umesto toga mu je zapovedao da napada partizane. U proleće 1944. godine, major Đurić je prešao na stranu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. == Predratna biografija == Rođen je u [[Ilidža|Ilidži]] pored [[Sarajevo|Sarajeva]] [[1906]]. godine. Osnovnu školu i gimnaziju je završio u Sarajevu, a Vojnu Akademiju u [[Beograd]]u. Posle [[marsejski atentat|ubistva Kralja Aleksandra]] bio na raznim dužnostima u vojsci [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. [[1940]]. godine bio je načelnik za vezu pri 2. Armiji, a tu ga je i zatekao rat. == Drugi svetski rat == Za vreme [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] bio je načelnik štaba Bosanske pešadijske divizije sa središtem u okolini [[Banja Luka|Banja Luke]]. Posle raspada fronta na sektoru 2. Armije, major Đurić se povlači prema Sarajevu gde ga sustiže i kapitulacija. Odlazi ilegalnim putevima ka Beogradu i jedno vreme živi pod okupacijom. U Beogradu uspeva da uspostavi obaveštajni punkt jugoslovenske kraljevske vojske koja je izbegla zarobljavanje s namerom da ne priznaju okupaciju. Tražio je vezu da se poveže sa organizacijom pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] koja je tada zajedno sa partizanskim odredima vodila borbe u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]]. === Ustanak u Srbiji === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Po [[Borbe za Čačak 1941.|oslobođenju Čačka]] u septembru [[1941]]. odlazi na slobodnu teritoriju. Pukovnik Mihailović mu poverava komandu nad svim četničkim snagama u slivu [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], a zatim ga postavlja i za komandanta svih četničkih snaga koje će zajedno sa partizanskim vršiti [[Opsada Kraljeva 1941.|opsadu Kraljeva]] početkom oktobra [[1941]]. Posle [[Napad četnika na Užice novembra 1941.|opšteg napada četnika na partizane]], [[2. 11.|2. novembra]] dobija od pukovnika Mihailovića naređenje da skine opsadu Kraljeva, da napadne partizane i zauzme Čačak. Odbija da izvrši ovo naređenje sa izgovorom da ne želi otpočinjanje bratoubilačkog rata i odlazi na nove pregovore sa partizanskim predstavnicima. Na suđenju Draži Mihailoviću izneseno je sledeće: :Predsednik: Kako je glasila sadržina tog naređenja? :Svedok Radoslav Đurić: Odmah po prijemu naređenja napasti partizane, a zatim hitno zauzeti Čačak. :Predsednik: Jeste li vi odmah postupili po tom naređenju? :Svedok: Po tom naređenju nisam postupio. Sazvao sam štab koji je bio sastavljen od komandanata i komesara partizanskih odreda i pokazao im to naređenje. :Predsednik: Znači u opsadi Kraljeva rukovodstvo je bilo zajedničko, i partizansko i četničko? :Svedok: Bilo je zajedničko, i partizansko i četničko. :Predsednik: Pa šta je bilo posle povodom tog naređenja? :Svedok: Mi smo se dogovorili da ja i komandant partizanskih odreda odemo u Čačak i pitamo u čemu je stvar. :Predsednik: Čudo, zašto niste izvršili to naređenje Mihailovića? :Svedok: Nije se moglo izvršiti kada smo vodili jednu veliku borbu sa okupatorom, gde su bile i zajedničke kolone, i zajedničke ambulante i zajednički lekari, i izmešane jedinice. Nije se moglo nikako dopustiti da se u toku borbe s okupatorom napadne jedna strana, jer su borci i jedne i druge strane bili za saradnju.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Đurić na svoju ruku piše pismo partizanskoj Vrhovnoj komandi u [[Užice|Užicu]]. Nakon što je izbio [[četničko-partizanski sukob]], Đurić je kao četnički oficir i glavni delegat bio na svim pregovorima sa partizanskim delegatima o prestanku sukoba. Kad su partizani počeli da potiskuju četnike ka Ravoj Gori, pukovnik Mihailović je naredio Đuriću telefonom: „''Odmah se vratite natrag i napravite sporazum ma pod kojim uslovima''".<ref name="Ispitivanje"/> Partizanski delegati [[Aleksandar Ranković]] i [[Petar Stambolić]] postavili su sledeće uslove: da se obrazuje mešovita istražna komisija od ljudi iz redova četnika i partizana, koji će povesti istragu po pitanjima bratoubilačke borbe. Zatim da se obrazuje mešoviti sud, koji će suditi svim izazivačima bratoubilačke borbe; i da će se produžiti pregovori po svima ostalim pitanjima dok se to ne svrši, a sutra u 12 sati, 21 novembra, prestaju neprijateljstva, sve jedinice ostaju gde su se zatekle i da se zarobljenici jedne i druge strane puste bez obzira na broj. Kad se Đurić vratio u štab, sačekao ga je na vratima [[Dragiša Vasić]] i kad mu je rekao da je sporazum potpisan, on je skočio i rekao: „''Vi ste nas spasli''". Situacija je kod četnika bila takva da bi, verovatno, bili likvidirani i izbačeni sa Ravne Gore da nije došlo do sporazuma.<ref name="Ispitivanje"/> Poslednji kontakt sa partizanima imao je [[27. 11.|27. novembra]] u [[Pranjane|Pranjanima]] kada se nalazio na čelu mešovite komisije za utvrđivanje krivca za početak sukoba. === Slom ustanka u Srbiji === {{main|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.}} Posle povlačenja glavnine partizanskih snaga, odlazi na [[Ravna Gora|Ravnu goru]] početkom decembra [[1941]]. godine. U [[januar]]u [[1942]]. dobija zadatak da obiđe sve srezove po Srbiji i da obaveštava o tome Vrhovnu Komandu. Jedno vreme boravi u rejonu [[Knić]]a, zatim u [[Mionica (Gradačac)|Mionicu]] i [[Gornji Milanovac]]. {{izdvojeni citat|Po povlačenju glavnine partizanskih odreda... spustio se u rejon Ljubića i našao Rakovića sa odredom od 100 ljudi. Kad sam ušao u avliju video sam oko 70 seljaka. Pitao sam: „Šta je to". Saopštio mi je da su to partizani. Ja sam ga pitao da li zna da je sporazum sa partizanima potpisan 27 novembra, našta mi je on odgovorio da zna, ali da ima nova naredba Draže Mihailovića da se ostaci partizana progone i da se razoružavaju na teritoriji Srbije.<ref name="Ispitivanje"/>|Svedočenje Đurića na suđenju Mihailoviću}} === Misija u istočnoj Bosni === {{main|Borbe za istočnu Bosnu 1942.}} [[22. 1.|22. januara]] [[1942]]. ponovo se sastaje sa Mihailovićem i dobija zadatak da ide u istočnu Bosnu da bi obišao četnike [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]] i da odnese tri radio-stanice. [[15. 3.|15. marta]] [[1942]]. stiže u [[Bratunac]], gde se prvi put susreo sa majorom Dangićem. On ubrzo izveštava Dražu Mihailovića da je Dangić, zbog pregovora sa Nemcima, postao kompromitovan u narodu, pa kada su naišli partizani "nije mogao naći ni 100 ljudi koji bi hteli da brane njega i štab": {{izdvojeni citat|Dangić održava veze i sa Nemcima i pri mom prolasku kroz Bajinu Baštu bio je na sastanku i ručku sa nekim nemačkim kapetanom doktorom [[Josef Matl|Matlom]] iz Beograda. Sve ove veze Dangića, mnogo ga kompromituju i daje materijala komunistima za propagandu u njihovu korist, jer zaista uvek raspolažu sa faktima. Njihova nekompromisna akcija protiv Dangića i njegovih oficira, samo je posledica tih svih veza Dangićevih. [...] Izgleda da su komunisti uspeli kod Dangićevih ljudi da ga kompromituju, jer pri nailasku partizana on nije mogao naći ni 100 ljudi koji bi hteli da brane njega i štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>|Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica}} Posle misije u [[Bosna|Bosni]], major Đurić odlazi na područje planine [[Čemernik]], a zatim u [[Republika Makedonija|Makedoniju]] da bi učvrstio četničku organizaciju. === Komandant Južnomoravskog korpusa (1942) === Po formiranju prvih korpusa u Srbiji, major Đurić je postavljen za komandanta Južnomoravskog korpusa, sa Gorskim Štabom br 110. Istovremeno je bio komandant beogradske četničke organizacije koja je mobilisala ljude da se priključuju četnicima. Po dolasku na područje južne Srbije, boravi na teritoriji [[Jablanica (Zlatibor)|Jablaničkog]] sreza, a potom vrši organizaciju i u Vlasotinačkom, Vranjskom i Kumanovskom srezu. [[7. 4.|7. aprila]] [[1942]]. dolazi na području [[Vlasotince|Vlasotinca]] i počinje sa organizacijom Vlasotinačkog korpusa. [[23. jun]]a 1942. godine šalje izveštaj generalu Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Preduzeo mere da uhvatim vezu sa major Vidanovićem i Reljićem. Dosada formirano 12 brigada. Organizacija se potpuno raširila do Skoplja. Sad šaljemo organizatore u prilepski kraj Poreč. U gnjilanskom srezu Arnauti se pridobijaju a prema Prištini se buši. U južnoj Srbiji vrlo težak rad zbog stalnih potera od Bugara. Potrebna bi bila r. stanica da imam vezu sa Kozjakom gde je sve spremljeno za smeštaj i rad.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_111.htm</ref>}} U jesen 1942. godine dobija naređenje da uhvati vezu sa [[Damnjan Velčev|Damnjanom Velčevim]] u [[Bugarska|Bugarskoj]] i pukovnikom [[Napoleon Zervas|Zervasom]] u [[Grčka|Grčkoj]] i da ih mobiliše za borbu protiv Nemaca. Početkom [[1943]]. godine organizovao je obaveštajnu službu u [[Niš]]u. Naredio je nekoliko manjih diverzija na pruzi [[Niš]]-[[Skoplje]], kod [[Bela Palanka|Bele Palanke]] i [[Ostrovica|Ostrovice]]. === Komandant Južnomoravskog korpusa (1943) === Radoslav Đurić je iz svog obaveštajnog centra u Beogradu 1943. godine doznao da je [[Jevrem Simić]] u službi [[Gestapo]]a i da je plaćen 500.000 dinara. On je izvestio generala Mihailovića da je Simić u službi Gestapoa i da ga na osnovu tih podataka ne može primiti kao inspektora i ako se pojavi na njegovoj teritoriji da će kao nemački [[špijunaža|špijun]] biti uhapšen. Mihailović je odgovorio da dobro poznaje Simića, da je njegov klasni drug, ali Simić se nije pojavio na Đurićevom sektoru.<ref name="Ispitivanje"/> Vrhovni zapovednik Jugoslovenske vojske u otadžbini Draža Mihailović je majoru Đuriću branio da napada nemačke komunikacije u Srbiji, i umesto toga mu je zapovedao da napada partizane, što je ostalo zabeleženo u britanskim dokumentima. Šef britanske misije pukovnik Bejli je [[24. avgust]]a 1943. uputio generalu Mihailoviću pismo u kome kaže: {{izdvojeni citat|I pored uveravanja datih meni ranije, major Đurić nije dobio naređenje za saradnju u napadima na neprijateljske komunikacije... Naprotiv, major Đurić tvrdi da je dobio naređenje kojim mu se zabranjuje svaka protivosovinska delatnost, osim na terenu južno od linije od Uroševca... Major Đurić sada se bori sa partizanima na svojoj teritoriji sa tri hiljade boraca naoružanih od strane Vrhovne komande na Srednjem istoku... Ova akcija ide čisto na štetu opštejugoslovenskog otpora Osovini.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_46.htm</ref>|Pismo pukovnika Bejlija generalu Mihailoviću}} Pod optužbama da sarađuje s partizanima, Đurić počinje da gubi Mihailovićevo poverenje. Zbog toga je Mihailović, po dolasku u Srbiju, sredinom 1943. odlučio da Đurićeve korpuse postepeno stavi pod direktnu sopstvenu komandu. Sprovođenje ove odluke pogoršalo je njihove međusobne odnose.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/11_65.htm</ref> U jesen 1943. godine je odbio Mihailovićevo naređenje da napadne partizanski bataljon, koji su sačinjavali Albanci, sa kojim se nalazila saveznička britanska misija.<ref name="Ispitivanje"/> 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od majora Đurića obavešten o [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnji četnika sa Nedićevom vladom]] protiv partizana. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju i neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_48.htm</ref> 21. novembra 1943. godine stupili su na snagu prvi [[ugovori o saradnji četnika i Vermahta]], koji su četnicima nametali obavezu "da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_166.htm</ref> 24. novembra 1943. godine general Mihailović naređuje majoru Đuriću da batali sabotaže ukoliko Englezi ne plate, da sve snage usmeri protiv partizana i da likvidira kanadskog antifašistu [[Branko Radojević|Čarlsa Robertsona]]: {{izdvojeni citat|Na Solunu je postojala grčka izreka: Nema pari, nema traka truka. Prema ovome ako nam ne pošalju avione nećemo rušiti objekte... Što se tiče komunista mi smo u stavu nužne odbrane na celoj teritoriji Jugoslavije, i to je opravdanje za akciju protiv njih. U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja... Pazite dobro da li vaš šef misije održava vezu sa Robertsonom. Robertsona ako uhvatite odmah ga likvidirajte.<ref name="znaci.net"/>|Depeša generala Mihailovića majoru Đuriću od 24. novembra 1943.}} === Komandant Južnomoravskog korpusa (1944) === [[27. januar]]a 1944. major Radoslav Đurić javlja generalu Mihailoviću da je britanskim komandosima dosta čekanja i da će krenuti sami da vrše diverzije na nemačkim komunikacijama: {{izdvojeni citat|Moj šef misije saopštio je da će 28-I uputiti svoja tri oficira radi sabotaže na pruzi bez obzira da li za ovo ima našu saglasnost ili ne. Mesto na kome ima nameru sabotažu da izvrši, nije kazao. Molim instrukcije po ovome.<ref name="ReferenceB">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_67.htm</ref>}} [[28. januar]]a 1944. Draža Mihailović javlja generalu Miroslavu Trifunoviću, komandantu Srbije, da Britancima neće dozvoliti sabotaže: {{izdvojeni citat|Đurić javio da mu je šef engleske misije saopštio da će od 28. preduzeti sabotaže, bez obzira na našu pomoć. Javio sam Đuriću da ne dozvoli Englezima vršljanje i da akcije sabotaže ne mogu vršiti bez nas.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_69.htm</ref>}} [[4. februar]]a 1944. general Mihailović ipak nevoljno pristaje da dozvoli sabotaže Englezima, ali javlja majoru Đuriću da ih ne pomaže: {{izdvojeni citat|Englezi koji su kod Vas, a koji insistiraju toliko da sami vrše sabotaže možete ih pustiti da sami to vrše, ali da ih apsolutno niko od naših ili iz naših jedinica nesme osiguravati u toku tih njihovih sabotažnih akcija.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara major Đurić od generala Mihailovića traži objašnjenje o saradnji četnika sa Nemcima, za koju je saznao: {{izdvojeni citat|Od SS višeg vođe i generala policije Majksnera 3-XII-1943 god. dobiveno je saopštenje: Vojni zapovednik G. I. zaključio je sa izvesnim brojem četničkih vođa D. M. sporazum u cilju zajedničke borbe protivu komunista, zbog toga u pojedinim prostorijama više neće doći do akcije od strane okupatorskih trupa kao i od strane S. D. S. ... Molim za obaveštenje po ovome, jer je prodrlo u narod da bi parirali ili objasnili.<ref name="ReferenceB"/>}} Radoslav Đurić je [[16. februar]]a 1944. godine poslao oštar protest generalu Mihailoviću zbog klanja ljudi i žena, [[pokolj u Vraniću|u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču|u Boleču]] i drugde: {{izdvojeni citat|U poslednje vreme mnogo se komentariše kako u Beogradu tako i unutrašnjosti pa čak i u vozovima postupci naših ljudi u okolini Beograda, a naročito na teritoriji smederevskog korpusa. Najviše se govori o klanju ljudi i žena, što narod strašno osuđuje i gnuša se svega. Proveravajući sve na terenu prikupio sam mnogo podataka i utvrdio porazne činjenice. Ovo se najviše odnosi na rad kapetana Lazovića gde je glavni akter svega negativnog. Njegov komandant brigade kapetan Božidar Lazarević rđav čovek, izgleda da uopšte nije ---(nejasno) i više poroka. Pravi aheološki tip, početkonja i varalica. Ja sam Vam, gospodine ministre, izrazio bojazan za rad kapetana Lazovića, jer sam još tada osećao da ide stranputicom što se i obistinilo. Akcija Lazarevića ka Beogradu i prelaz njegovih delova u Banat nisu naš uspeh, već najveća sramota, jer je za vreme ove vršena ordinarna pljačka i klanje nevinog stanovništva. Sve se radilo u ime Nj. V. Kralja i Vaše lično. To se naročito naglašavalo. Kvislinzima došlo je ovo kao poručeno da koriste za svoju propagandu. O svemu imam tačne podatke koje ću dostaviti kurirom. U interesu opšte stvari, molim preduzmite hitne mere da se spreči dalja samovolja i tiranija, jer su i naši aktivni saradnici prvih dana počeli da beže u Beograd i druga mesta, bojeći se za svoj život posle svega što su čuli i videli. Kapetana Lazarevića treba hitno ukloniti sa dužnosti i staviti pod istragu, da narod ne izgubi veru u nas, jer je jednodušan sa nama. Kraj.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_84.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 13. DO 29. FEBRUARA 1944. GODINE]</ref>}} Na području južne Srbije ostaje sve do polovine [[1944]]. godine. Tada mu je u štab stigla i prva britanska vojna misija koji su predvodili majori Džordž Lou (George Low) i Eli Popović (Elly Popovich). === Prelazak partizanima === {{main|Bitka za Srbiju}} [[File:Članovi Glavnog štaba Srbije sa četničkim majorom Đurićem 1944.jpg|thumb|Članovi [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba Srbije]] sa četničkim majorom Đurićem, koji je prešao partizanima 1944.]] U [[mart]]u mesecu [[1944]]. uveliko se sprema da ode u partizane. Poslednji sastanak koji je imao sa majorom [[Dragutin Keserović|Dragutinom Keserovićem]] [[17. 3.|17. marta]] 1944. ticao se toga da Đurić učestvuje sa svojim korpusom u odbrani područja Jablanice i [[Toplica (rijeka)|Toplice]] od partizanskih snaga, koje su pokušavale da razviju front u Srbiji. Ovo je odbio, s obrazloženjem da nema dovoljno ljudi za takvu široku akciju. Obavešten o Đurićevim planovima o napuštanju četničke organizacije, general Mihailović je naredio da se Đurić razoruža i uhapsi. Nekolicina oficira je [[18. maj]]a 1944. napala Đurićev štab. Međutim, u toku borbe između četnika i jedinica [[NOVJ]], koja je tih dana vođena u oblasti Jablanice, Đurić je uspeo da pobegne i da se priključi NOVJ.<ref name="ReferenceA"/> Major Radoslav Đurić je već [[27. 5.|27. maja]] uspeo da se priključi najbližim partizanskim odredima. Po prelasku Radoslava Đurića u partizanski pokret, on postaje komandant Južnomoravske divizije NOVJ. Učestvovao je u razbijanju četničkih i ljotićevskih snaga u Jablanici i Toplici. Ubrzo je kao iskusan oficir postavljen za pomoćnika načelnika [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog Štaba za Srbiju]] i prvog zamenika generala [[Koča Popović|Koče Popovića]]. U završnim operacijama za oslobođenje Srbije učestvuje u borbama protiv Četvrte grupe jurišnih korpusa kod [[Ibar|Ibra]], [[Kopaonik]]a, Toplice i Jablanice. Nakon kraljevog govora od [[9. 9.|9. septembra]], radio je na mobilizaciji doskorašnjih četnika u partizane po čitavoj južnoj Srbiji. == Posleratni period == Iz rata je izašao sa činom pukovnika [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske Armije]]. Posle rata, obavljao razne dužnosti u vojsci. Bio je na službi u Nišu, [[Aleksinac|Aleksincu]], [[Prokuplje|Prokuplju]], [[Priština|Prištini]] itd. Svedočio je na [[beogradski proces|suđenju protiv Draže Mihailovića]] [[1946]]. godine. Penzionisan je [[1948]]. godine. Povukao se u svoj stan u [[Beograd]]u gde je i umro [[1980]]. godine. Objavio je za života knjigu svojih sećanja iz rata. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Lifetime|1906|1980|Đurić, Radoslav}} [[Kategorija:Biografije, Ilidža]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Oficiri JNA]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 301dk8rzorqejma8h61eyia4u011wqx 14 177456 42605605 40984816 2026-06-05T15:20:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605605 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Drame]] [[Kategorija:TV-drame po državama]] sihpafzfowinnzkoupjl7tgi9f6d3c5 42606272 42605605 2026-06-06T11:25:08Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke TV-drame]] na [[Kategorija:Američke TV drame]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605605 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Drame]] [[Kategorija:TV-drame po državama]] sihpafzfowinnzkoupjl7tgi9f6d3c5 0 177560 42605964 42604558 2026-06-05T22:16:20Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605964 wikitext text/x-wiki {{oružani sukob |naziv = Bitka za Brač |dio = [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] |slika = Brodovi mornarice NOV 1944.jpg |opis slike = ''Brodovi mornarice NOV 1944.'' |datum = [[12. rujna|12.]] - [[17. rujna]] [[1944.]] |mjesto = [[Brač]] |povod = konačno oslobađanje Dalmacije |teritorij = |ishod = pobjeda NOVJ-a |sukobljeni1 = [[26. dalmatinska divizija NOVJ-a]] |sukobljeni2 = [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]] |sukobljeni3 = |zapovjednik1 = [[Božo Božović]]<br />[[Franjo Kluz]] † |zapovjednik2 = [[Hubert Lamai]] |zapovjednik3 = |jačina1 = |jačina2 = |jačina3 = |posljedice1 = nepoznato |posljedice2 = 113 poginulih, 583 zarobljenih |posljedice3 = |bilješke = }} '''Bitka za Brač''' [[1944]]. godine je bila zajednička ofanziva [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Savezničke sile|Saveznika]] za oslobođenje otoka [[Brač]] u Dalmaciji. Trajala je od [[12. 9.|12.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]] godine, kada je Brač oslobođen. Deo je [[Ofanziva za oslobođenje Dalmacije 1944.|ofanzive za oslobođenje Dalmacije]] septembra [[1944]]. Tokom borbi za Brač komanda [[Wehrmacht|Vermahta]] je poduzela '''Operaciju Sivi ždral''' (nem. ''Kranich'') radi evakuacije Nemaca iz [[Supetar]]a, od 14. do 18. septembra [[1944]]. godine. Nemačka operacija je završena neuspehom.<ref>[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kranich-1944/ Operation "Kranich"]</ref> == Pozadina == [[Datoteka:Brodovi mornarice NOV 1944.jpg|minijatura|Brodovi mornarice NOV 1944.]] Otpočinjući [[Ofanziva za oslobođenje Dalmacije 1944.|operaciju oslobađanja Dalmacije]], [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinska divizija]] oslobodila je tokom septembra [[1944]]. [[Brač]], [[Hvar]] i [[Šolta|Šoltu]]. Najteže borbe vođene su na Braču i trajale su od [[12. 9.|12.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]]. Nemci su teško utvrdili mesto [[Sumartin]] sa okolinom na istočnoj obali [[Brač]]a, sa namerom da ga odsudno brane. Ovo mesto bilo im je veoma važno zbog kontrole plovidbe Bračkim kanalom između [[Brač]]a i dalmatinske obale. U rejonu Sumartina se nalazio 2. bataljon 738. puka 118. lovačke divizije (bez 6. čete), ojačan 6. baterijom 628. mornaričkog artiljerijskog diviziona i podržavan artiljerijom iz rejona Makarske. Dobro utvrđen, bataljon se mogao uporno braniti u slučaju napada bilo s kopna, bilo s mora. == Tok operacije == [[File:Potyczka wojsk niemieckich z partyzantami jugosłowiańskimi o wieś w Dalmacji (2-564).jpg|thumb|Borbe Vermahta sa partizanima na nepoznatoj lokaciji u Dalmaciji, septembar 1944.]] Na Brač se, osim delova [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], iskrcao i britanski 43. odred komandosa, kao i znatne artiljerijske snage. Komandosi nisu uvođeni u borbu, a saveznička artiljerija pružala je neposrednu podršku jedinicama [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] u borbama. Nemačka posada [[Supetar|Supetra]] (ojačan 3. bataljon 738. puka [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]]) se nakon borbe [[12. 9.|12. septembra]] povukla prema [[Split]]u, dok su za [[Sumartin]] vođene četvorodnevne teške borbe. Konačno je [[17. 9.|17. septembra]] pred mrak uporište osvojeno, a tokom sledeće noći sprečeni su pokušaji probijanja posade iz okruženja i evakuacije na kopno. == Gubici == Tokom bitke za Brač je uništen 2. bataljon 738. puka zajedno sa četom 118. izviđačkog bataljona i artiljerijskim delovima. Nemački ljudski gubici na [[Brač]]u iznosili su 113 poginulih i 583 zarobljena vojnika.<ref name=anic>[https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)]</ref><ref name=novovic>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref> Tokom borbi za Brač 14. septembra poginuo je i [[Franjo Kluz]], komandant [[Prva eskadrila NOVJ|Prve eskadrile NOVJ]]. == Ishod == Nemcima je držanje [[Brač]]a bilo od bitnog značaja, jer je omogućavalo nesmetanu plovidbu Bračkim kanalom. Zbog toga je Komanda jugoistoka nakon pada Brača, [[18. 9.|18. septembra]], zahtevala izjašnjenje štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] „zašto je bez naređenja evakuisano ostrvo Brač".<ref>Ratni dnevnik komande Jugoistoka, Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 190, prevod u [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zborniku NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII, knjiga 4], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm dokument 219, 18. septembar 1944.]</ref> == Povezano == * [[Desant na Brač juna 1944.|Napad na Brač juna 1944.]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Izvori == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_33.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 33], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * Parker, John: Commandos: The inside story of Britain's most elite fighting force. London: Bounty Books, 2000. {{ISBN|0-7537-1292-X}} == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kranich-1944/ Operation "Kranich"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] jm55ipv8qaaomdjkeder6jpsnvx26uo 42605973 42605964 2026-06-05T22:17:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Prva dalmatinska proleterska brigada]] to [[Category:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605973 wikitext text/x-wiki {{oružani sukob |naziv = Bitka za Brač |dio = [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] |slika = Brodovi mornarice NOV 1944.jpg |opis slike = ''Brodovi mornarice NOV 1944.'' |datum = [[12. rujna|12.]] - [[17. rujna]] [[1944.]] |mjesto = [[Brač]] |povod = konačno oslobađanje Dalmacije |teritorij = |ishod = pobjeda NOVJ-a |sukobljeni1 = [[26. dalmatinska divizija NOVJ-a]] |sukobljeni2 = [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]] |sukobljeni3 = |zapovjednik1 = [[Božo Božović]]<br />[[Franjo Kluz]] † |zapovjednik2 = [[Hubert Lamai]] |zapovjednik3 = |jačina1 = |jačina2 = |jačina3 = |posljedice1 = nepoznato |posljedice2 = 113 poginulih, 583 zarobljenih |posljedice3 = |bilješke = }} '''Bitka za Brač''' [[1944]]. godine je bila zajednička ofanziva [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Savezničke sile|Saveznika]] za oslobođenje otoka [[Brač]] u Dalmaciji. Trajala je od [[12. 9.|12.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]] godine, kada je Brač oslobođen. Deo je [[Ofanziva za oslobođenje Dalmacije 1944.|ofanzive za oslobođenje Dalmacije]] septembra [[1944]]. Tokom borbi za Brač komanda [[Wehrmacht|Vermahta]] je poduzela '''Operaciju Sivi ždral''' (nem. ''Kranich'') radi evakuacije Nemaca iz [[Supetar]]a, od 14. do 18. septembra [[1944]]. godine. Nemačka operacija je završena neuspehom.<ref>[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kranich-1944/ Operation "Kranich"]</ref> == Pozadina == [[Datoteka:Brodovi mornarice NOV 1944.jpg|minijatura|Brodovi mornarice NOV 1944.]] Otpočinjući [[Ofanziva za oslobođenje Dalmacije 1944.|operaciju oslobađanja Dalmacije]], [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinska divizija]] oslobodila je tokom septembra [[1944]]. [[Brač]], [[Hvar]] i [[Šolta|Šoltu]]. Najteže borbe vođene su na Braču i trajale su od [[12. 9.|12.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]]. Nemci su teško utvrdili mesto [[Sumartin]] sa okolinom na istočnoj obali [[Brač]]a, sa namerom da ga odsudno brane. Ovo mesto bilo im je veoma važno zbog kontrole plovidbe Bračkim kanalom između [[Brač]]a i dalmatinske obale. U rejonu Sumartina se nalazio 2. bataljon 738. puka 118. lovačke divizije (bez 6. čete), ojačan 6. baterijom 628. mornaričkog artiljerijskog diviziona i podržavan artiljerijom iz rejona Makarske. Dobro utvrđen, bataljon se mogao uporno braniti u slučaju napada bilo s kopna, bilo s mora. == Tok operacije == [[File:Potyczka wojsk niemieckich z partyzantami jugosłowiańskimi o wieś w Dalmacji (2-564).jpg|thumb|Borbe Vermahta sa partizanima na nepoznatoj lokaciji u Dalmaciji, septembar 1944.]] Na Brač se, osim delova [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]], iskrcao i britanski 43. odred komandosa, kao i znatne artiljerijske snage. Komandosi nisu uvođeni u borbu, a saveznička artiljerija pružala je neposrednu podršku jedinicama [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] u borbama. Nemačka posada [[Supetar|Supetra]] (ojačan 3. bataljon 738. puka [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]]) se nakon borbe [[12. 9.|12. septembra]] povukla prema [[Split]]u, dok su za [[Sumartin]] vođene četvorodnevne teške borbe. Konačno je [[17. 9.|17. septembra]] pred mrak uporište osvojeno, a tokom sledeće noći sprečeni su pokušaji probijanja posade iz okruženja i evakuacije na kopno. == Gubici == Tokom bitke za Brač je uništen 2. bataljon 738. puka zajedno sa četom 118. izviđačkog bataljona i artiljerijskim delovima. Nemački ljudski gubici na [[Brač]]u iznosili su 113 poginulih i 583 zarobljena vojnika.<ref name=anic>[https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)]</ref><ref name=novovic>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref> Tokom borbi za Brač 14. septembra poginuo je i [[Franjo Kluz]], komandant [[Prva eskadrila NOVJ|Prve eskadrile NOVJ]]. == Ishod == Nemcima je držanje [[Brač]]a bilo od bitnog značaja, jer je omogućavalo nesmetanu plovidbu Bračkim kanalom. Zbog toga je Komanda jugoistoka nakon pada Brača, [[18. 9.|18. septembra]], zahtevala izjašnjenje štaba [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] „zašto je bez naređenja evakuisano ostrvo Brač".<ref>Ratni dnevnik komande Jugoistoka, Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 190, prevod u [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zborniku NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII, knjiga 4], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm dokument 219, 18. septembar 1944.]</ref> == Povezano == * [[Desant na Brač juna 1944.|Napad na Brač juna 1944.]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Izvori == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_33.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 33], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * Parker, John: Commandos: The inside story of Britain's most elite fighting force. London: Bounty Books, 2000. {{ISBN|0-7537-1292-X}} == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kranich-1944/ Operation "Kranich"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] tggspz1ac781ls5go51dh5qnk8p4qb9 0 178016 42606189 42513231 2026-06-05T22:51:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606189 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vukica Mitrović |slika=[[Datoteka:Vukica Mitrović.jpg|200px]] |opis slike=Vukica Mitrović |datum rođenja=[[28. decembar]] [[1912]]. |mesto rođenja=[[Sveti Stefan (grad)|Sveti Stefan]] |država rođenja=<br />{{zas|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] |datum smrti=[[17. decembar]] [[1941]]. ('''29''' god.) |mesto smrti=[[Jajinci]], kod [[Beograd]]a |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Okupirana Srbija]] |suprug= |profesija=radnica |KPJ=[[1933]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[9. maj]]a [[1945]]. }} '''Vukica Mitrović Šunja''' ([[1912]] – [[1941]]) je bila istaknuta predratna aktivistkinja, članica Pokrajinskog komiteta [[KPJ]] za Srbiju, organizatorka [[NOP|pokreta otpora]] u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Beogradu]] i [[narodni heroj Jugoslavije]].<ref>''Zbornik sećanja aktivista jugoslovenskog revolucionarnog radničkog pokreta'', knjiga četvrta (str. 417), Beograd 1960.</ref> Streljana je 1941. godine u [[Logor Banjica|banjičkom logoru]] u okupiranom Beogradu. == Biografija == Vukica Mitrović je rođena [[28. decembar|28. decembra]] [[1912]]. godine u [[Sveti Stefan (grad)|Svetom Stefanu]], blizu [[Budva|Budve]]. Išla je u osnovnu školu u Svetom Stefanu i [[Kotor]]u. Nakon osnovne škole je završila dva razreda učiteljske škole na [[Cetinje|Cetinju]], ali je školovanje morala da prekine [[1932]]. godine zbog bolesti i selidbe njenih roditelja u [[Beograd]]. Kako je njena porodica bila siromašna, nije bila u prilici da nastavi sa školovanjem, već je morala da se zaposli. Prvo je radila kao [[daktilografija|daktilografkinja]] a nakon toga kao [[tekstil]]na radnica u [[Beograd]]u. === Partijski rad === {{main|Komunistička partija Jugoslavije}} Kada je počela da radi, priključila se [[sindikat|sindikalnim]] organizacijama tekstilaca. Članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] je postala u oktobru [[1933]]. Radila je u redakciji partijskog lista „Komunist“, gde je bila zadužena za vezu lista sa [[Blagoje Parović|Blagojem Parovićem]] i [[Dragutin Čolić|Dragutinom Čolićem]]. Partijske kolege su joj nadenule nadimak Šunja, pošto je bila tiha i vredna. [[Datoteka:Glavnjača.jpg|thumb|Zloglasni beogradski zatvor [[Glavnjača]] u kome je Vukica mučena.]] [[14. april]]a, [[1935]]. uhapšena je u opsežnoj policijskoj akciji, prilikom masovnog hapšenja komunističkih aktivista u Beogradu, nakon čega je bila podvrgnuta torturi političke policije u zatvoru [[Glavnjača]] u Beogradu. Tada su je batinali i izlagali različitim oblicima mučenja [[Svetozar Vujković]] i njegov saradnik [[Đorđe Kosmajac]].<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-23 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> Od nje je traženo da oda podatke o novinama u kojima je radila, ali se branila ćutanjem. Na osnovu činjenice da Vukica ništa nije priznala u istražnom postupku, Sud za zaštitu države je morao da je oslobodi optužbe.<ref name="Priručnik"/> Nakon puštanja iz zatvora nastavila je rad u tehnici Mesnog komiteta KPJ za Beograd. Godine [[1935]]. i [[1936]], mnogi komunisti su pohapšeni, pa je partijska organizacija u Beogradu je bila u velikoj meri oslabljena, pa je rad Vukice Mitrović postao još značajniji. [[1936]]. godine Vukica je postala članica Mesnog komiteta KPJ za Beograd i članica Uprave sindikata tekstilaca, a [[1937]]. članica novoformiranog Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju.<ref name="Priručnik"/> Osim što je partijski rad sprovodila u [[Beograd]]u, najviše među tekstilcima na [[Karaburma|Karaburmi]], po nalogu Pokrajinskog komiteta je odlazila i u [[Niš]] i [[Valjevo]]. Uz ostale članove Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, učestvovala je u svim partijskim akcijama, posebno u okupljanju radničke omladine i radnica u borbi protiv [[Fašizam|fašizma]]. Njena zasluga je bilo organizovanje jakog partijskog jezgra među tekstilcima na Karaburmi. Ovo jezgro je uspešno vodilo tarifne pokrete, političke akcije i štrajkove. Vukica je učestvovala u organizaciji štrajka beogradskih tekstilaca, krajem [[1937]]. i početkom [[1938]]. Ponovo je uhapšena [[1938]]. i ponovno mučena u Glavnjači, ali je policija bila primorana da je pusti iz pritvora zbog nedostatka dokaza, nakon čega prelazi u ilegalu. Vukica je do 1941. bila deo jezgra MK KPJ u Beogradu, živeći neprestano u ilegalnosti, menjajući mesta prebivanja, skupa sa suprugom [[Andrija Habuš|Andrijom Habušom]], takođe tekstilnim radnikom i komunistom.<ref name="Priručnik"/> Učestvovala je u organizaciji velikih demonstracija [[14. decembra]], [[1939]]. Na Petoj pokrajinskoj konferenciji KPJ za Srbiju izabrana je za članicu Sekretarijata PK KPJ za Srbiju. === Drugi svetski rat === {{main|Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Nakon [[okupacija Jugoslavije|okupacije Jugoslavije]], Vukica Mitrović je prešla u dublju ilegalu, koristeći lažne isprave na ime Ljubice Matković (najčešće je boravila u partijskom stanu u Pčinjskoj 12). Kao članica MK KPJ za Beograd, Vukica Mitrović je radila na organizovanju oružane borbe protiv Nemaca i atentata na predstavnike kvislinškog represivnog aparata.<ref name="Priručnik"/> Vukica je takođe održavala vezu sa ubačenim komunistom [[Janko Janković|Jankom Jankovićem]] u Specijalnoj policiji, a sa majkom [[Miloš Matijević|Miloša Matijevića]] organizovala je slanje hrane i uputstva uhapšenim komunistima. Uhapšena je 1. oktobra 1941. zahvaljujući izdaji Dušana Grubača, člana MK KPJ, koji je uhapšen 30. septembra.<ref name="Priručnik"/> Grubač je nakon kraćeg mučenja u zatvoru prihvatio da sarađuje sa policijom. Lično je doveo agente na lokaciju koja mu je bila poznata kao mesto okupljanja članova Mesnog komiteta, u Vinogradarskoj ulici (danas Grcica Milenka 88). Tom prilikom policija je ubila [[David Pajić|Davida Pajića]], koji je pokušao da se oružjem suprotstavi, a Vukica je, pokušavši da pobegne, ranjena u glavu.<ref name="Priručnik"/> Vukica je najpre odvedena u zatvor Gestapoa, da bi nedugo potom bila izolovana u zatvoru specijalne policije na Obilićevom vencu 4 (gde se već nalazio njen brat Ratko), gde je dva i po meseca bila podvrgnuta intenzivnoj torturi. Međutim, zapisnik spremljen za njeno saslušanje ostao je prazan. Islednici su u njenom dosijeu mogli jedino da konstatuju da „''nije htela ništa da govori o svom partijskom radu''“.<ref name="Priručnik"/> [[Datoteka:Jajinci streljanje.jpg|thumb|Streljanja grupa zatvorenika u [[Jajinci]]ma [[1941]].]] Nakon dva i po meseca mučenja, pošto nije progovorila osuđena je na smrt. Policija je Vukicu na nosilima prebacila u logor na Banjici, 16. decembra 1941. Prema svedočenju zatvorenice Marije Vuković Šantalat: {{izdvojeni citat|Došao je stražar i rekao joj da pokupi stvari i pođe na Banjicu. Hteo je da je ponese, jer nije mogla da hoda, ali ona to nije dozvolila, nego je išla na kolenima.<ref name="Priručnik"/>}} Već sutradan [[17. 12.|17. decembra]] [[1941]]. godine je streljana sa [[Miloš Matijević|Milošem Matijevićem]] i većom grupom komunista na [[Strelište u Jajincima|stratištu u Jajincima]]. Na streljanje je izneta na nosilima jer su joj noge bile polomljene. U ratu je stradao i Vukičin suprug, [[Andrija Habuš]], jedan od organizatora pokreta otpora u okupiranoj Srbiji. On je [[18. jun]]a 1944. izvršio samoubistvo u selu Brezovica pokraj Ljubovije, kako bi izbegao zarobljavanje od strane [[četnik]]a.<ref name="Priručnik"/> == Nasleđe == Vukica Mitrović je bila jedna od prvih žena koja je proglašena za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]], Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), na dan pobede [[9. maj]]a [[1945]]. godine.<ref>Narodni heroji Jugoslavije. „Mladost“, Beograd 1975. godina.</ref> Ulica Vukice Mitrović na Čuburi u Beogradu, od [[1946]]. nosi njeno ime. Na zidu zgrade u Ulici Vukice Mitrović 2, u godinama nakon Drugog svetskog rata postavljena je mermerna spomen-ploča sa bronzanom plaketom, koja je odražavala njen lik. Tokom vremena spomen-ploča je napukla i teško oštećena, da bi pre desetak godina bila uklonjena, pri čemu nije zamenjena novom pločom. Komisija za spomenike i nazive trgova i ulica pri Skupštine grada Beograda [[2002]]. predložila je preimenovanje Ulice Vukice Mitrović, ali ovaj predlog nije uvažen.<ref name="Priručnik"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Mala enciklopedija prosveta]]''', Beograd 1959. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Crnogorsko primorje}} {{Narodni heroji-Beograd}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1912|1941|Mitrović, Vukica}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Budva]] n2jr48hzofrng58gx7khv6v1xglr960 0 178027 42605897 42394916 2026-06-05T22:04:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605897 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=SRETEN ŽUJOVIĆ |slika=Sreten Žujović Crni.jpg |opis slike=Sreten Žujović Crni |datum_rođenja=[[24. jun]] [[1899]]. |mesto_rođenja=[[Mala Vrbica]], kod [[Mladenovac|Mladenovca]] |država_rođenja={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum_smrti=[[28. novembar]] [[1976]]. ('''77''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Datoteka:Flag of the Socialist Republic of Serbia.svg|22px|]] [[SR Srbija]] |država_smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=pravnik<br />društveno-politički radnik |KPJ=[[1924]]. |rat=[[Prvi svetski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Grenade legion.svg|19px]] [[Legija stranaca]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1914]] — [[1918]]. i [[1941]] — [[1945]]. |NOB=član [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] |čin= [[Datoteka:General- potpukovnik JNA.png|35px]] [[General-potpukovnik]] u rezervi |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} * (sva odlikovanja i vojni čin oduzeti su mu 1948.) }} '''Sreten Žujović Crni''' ([[1899]] — [[1976]]) je bio prvi komandant [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba partizanskih narodnooslobodilačkih odreda Srbije]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i društveno-politički radnik [[SFRJ]]. == Biografija == Rođen je [[24. jun]]a [[1899]]. godine u selu [[Mala Vrbica]] kod [[Mladenovac|Mladenovca]] u imućnoj porodici. U ranom detinjstvu se preselio u [[Beograd]] gde je završio osnovnu školu i gimnaziju. Tu ga je zatekao [[Prvi svetski rat]]. Po izbijanju rata, otišao je u [[Legija stranaca|Legiju stranaca]] i borio se na Zapadnom (francuskom) frontu protiv [[Vilhelm II Nemački|Kajzerove]] [[Nemačka|Nemačke]]. Po završetku rata se vraća u zemlju i počinje da se orijentiše prema radničkom pokretu. U [[Kraljevina SHS|Kraljevini SHS]] je učestvovao u klasnoj borbi preko [[sindikat]]a i to odmah po formiranju KPJ, [[1919]]. godine. U [[KPJ|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ) je primljen [[1924]]. godine. Nekoliko puta je dolazio u sukobe sa vladajućim režimom koji ga je progonio kao opasnog komunističkog ideologa. U takvim okolnostima, ilegalnim putevima napušta zemlju [[1933]]. godine i odlazi u [[Pariz]], gde je završio prava na [[Sorbona|Sorboni]]. Zatim odlazi u [[Sovjetski Savez]] i dolazi u prve kontakte sa predstavnicima [[Kominterna|Kominterne]]. Kao iskusan komunista primljen je za člana Zagraničkog biroa [[CK KPJ]] za vreme [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]]. Na tom položaju odlazi više puta u [[Pariz]] gde se upoznao sa budućim sekretarom KPJ [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]]. I pored toga što je bio veliki pristalica [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]], [[Tito]] ga je uvrstio u članstvo [[KPJ]] [[1938]]. godine u [[Šmartna Gora|Šmartnoj Gori]]. Tu je radio na obnavljanju partijskih organizacija u [[Srbija|Srbiji]], koje su bile razbijene u vreme [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]]. Na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]], oktobra [[1940]]. godine u [[Zagreb]]u, izabran je za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] na predlog [[Tito|Tita]]. === Drugi svetski rat === Za vreme okupacije, Sreten Žujović se stalno nalazio u partijskom aktivu. Po formiranju [[Vrhovni štab|Glavnog štaba NOPOJ]]-a [[27. jun]]a [[1941]]. godine, ulazi kao član Glavnog štaba, a po formiranju [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]], bio je komandant Glavnog štaba, zajedno sa [[Filip Kljajić Fića|Filipom Kljajićem]], [[Rodoljub Čolaković|Rodoljubom Čolakovićem]], [[Branko Krsmanović|Brankom Krsmanovićem]] i [[Nikola Grulović|Nikolom Grulovićem]]. Učestvovao je na [[Savetovanje u Dulenima 1941.|vojnom savetovanju u Dulenima]] i [[Savetovanje u Stolicama|Stolicama]] u septembru [[1941]]. godine. Za vreme [[Užička Republika|Užičke Republike]], bio je poverenik Narodnog odbora za finansije i bio je prisutan u zajedničkim pregovorima između [[Tito|Tita]] i [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] u [[Struganik]]u i [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajićima]], oktobra [[1941]]. godine. Po povlačenju glavnine partizanskih snaga iz [[Srbija|Srbije]], bio je lakše ranjen i prešao je na teritoriju [[Sandžak]]a zajedno sa [[Filip Kljajić Fića|Filipom Kljajićem]], da bi se od tada pa sve do polovine [[1944]]. godine nalazio sa [[Vrhovni štab|Vrhovnim štabom NOVJ]]. Na Prvom zasedanju [[AVNOJ]]-a, novembra [[1942]]. godine, izabran je za člana njegovog Predsedništva, a na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugom]], novembra [[1943]]. godine, za poverenika za saobraćaj u Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. [[File:Glavni štab Srbije na Radan planini.jpg|thumb|Članovi Glavnog štaba Srbije sa predstavnicima stranih misija na Radan planini 1944. Na slici: 2) Moma Marković, 3) Ficroj Maklin, 4) Koča Popović, 5) Sreten Žujović, 7) Rudolf Primorac]] U [[Beograd]] ponovo dolazi [[23. oktobra]] [[1944]]. godine i učestvuje u prvim organima vlasti po oslobođenju grada. Posle oslobođenja [[Srbija|Srbije]], učestvovao je u stvaranju Narodnog oslobodilačkog fronta Srbije i sindikalnih organizacija. Na konstituisanju Jugoslovenskog narodnooslobodilačkog fronta ([[JNOF]]) Srbije [[14. novembra]] [[1944]]. godine u [[Beograd]]u, ušao je u njen sastav kao potpredsednik Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Učestvovao je i na konstituisanju Antifašističke Skupštine Narodnog Oslobođenja Srbije ([[ASNOS]]) od [[9. novembar|9]] do [[12. novembra]] [[1944]]. godine u [[Beograd]]u kada je izabran u njeno Predsedništvo. Po formiranju [[Privremena vlada DFJ|privremene vlade DFJ]] marta [[1945]]. godine u [[Beograd]]u, Žujović je vršio funkciju ministra finansija. Na prvim izborima za narodne poslanike Ustavotvorne skupštine DFJ, kandidovan je za [[poslanik]]a iz Drugog Beogradskog rejona i po pobedi snaga Narodnog Fronta, postao je narodni poslanik nove skupštine. U prvoj Vladi [[FNRJ]], vršio je funkciju saveznog ministra za finansije. === Informbiro === Po izbijanju prvih nesuglasica između [[Informbiro]]a i [[KPJ]], stao je protiv stavova Jugoslovenskog [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] i podržavao liniju [[Informbiro]]a. Na sednici [[CK KPJ]] koja je održana na [[Dedinje|Dedinju]] [[12. april]]a [[1948]]. godine ustao je odlučno protiv slanja pisma CK [[KPSS]], kao odgovor na optužbe koje su iznesene u ranijem pismu protiv CK KPJ. Idućeg dana, ponovo se sastao CK KPJ i diskutovao o Žujovićem ispadu. Sreten Žujović je isključen iz Politbiroa CK KPJ i udaljen sa svih funkcija na [[Peti kongres KPJ|Petom kongresu KPJ]] jula [[1948]]. godine. Nalazio se kratkotrajno u kućnom pritvoru, a potom u ostacima zatvora Glavnjača u Beogradu. Bio je strogo izolovan — nije dobijao nikakvu štampu i to je sprovođeno toliko striktno da su skidane i nalepnice sa šibica. U izolaciji je radi `slamanja` zadržan dve i po godine, a da protiv njega nije vršena nikakva istraga. U vreme najtežih sukoba sa [[Informbiro]]om, se pristupilo rešavanju njegovog slučaja koji je [[sovjetska propaganda]] neprekidno oživljavala. Po Đilasovoj i Kardeljevoj preporuci mu je data dokumentacija o sudskom procesu protiv mađarskog revolucionara [[Laslo Rajko|Lasla Rajka]], da bi se posle toga izašlo u susret i njegovoj želji da dobije sve komplete [[Borba (novine)|"Borbe"]] od dana njegovog hapšenja, na osnovu čega je uvideo prirodu sovjetske politike kao imperijalističke i po sopstvenoj želji [[11. novembra]] [[1950]]. godine je dao izjavu [[CK KPJ|Centralnom komitetu KPJ]], a zatim slično uputio i [[Borba (novine)|"Borbi"]] gde je govorio o svojim zabludama i greškama koje je počinio prema [[KPJ]]. Na javnoj konferenciji za štampu [[25. novembra]] [[1950]]. godine u prisustvu mnogobrojnih inostranih novinara, Žujović je pričao o svojim zabludama, govoreći da je dobio zasluženu kaznu.<ref>-{Milovan Đilas, ''Vlast i pobuna'', str. 178-182. Književne novine, 1991 {{ISBN|86-391-0025-X}}}-</ref> Tada je bio pušten iz zatvora, da bi posle pada Rankovića koji se tome protivio ponovo bio primljen u [[SKJ|Savez komunista Jugoslavije]], ali samo kao član. Na proslavi 50-godišnjice [[SKJ]], na centralnoj svečanosti koja je održana u [[Beograd]]u [[1969]]. godine sedeo je u redu sa starim borcima i istaknutim revolucionarima. Do svog penzionisanja, Žujović je bio komercijalni direktor lista [[Borba (novine)|"Borba"]] i direktor Privrednog instituta. Povukao se iz političkog života [[1971]]. godine i živeo je sve do svoje smrti u [[Beograd]]u. Umro je [[11. jun]]a [[1976]]. godine u [[Beograd]]u. Sreten Žujović je imao čin [[general-potpukovnik]]a [[JNA]] u rezervi, koji mu je oduzet presudom Vojnog suda časti grada Beograda zbog antipartijske delatnosti za vreme [[Informbiro]]a. Pored toga, odlikovan je: [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde prvog reda]], [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]], [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanskom spomenicom 1941. godine]]. Vojni sud časti mu je pored čina oduzeo i sva pomenuta odlikovanja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1973. godina == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Spisak ministara finansija Jugoslavije]] {{Komandanti i komesari GŠ Srbije}} {{DEFAULTSORT:Žujović, Sreten}} [[Kategorija:Rođeni 1899.]] [[Kategorija:Umrli 1976.]] [[Kategorija:Biografije, Mladenovac]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Članovi Vrhovnog štaba NOVJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Informbiro]] [[Kategorija:Srpski ministri]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Ministri Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 8f93rhdi3n91d8d7gyzegs213rg8bly 0 178034 42606047 42602347 2026-06-05T22:42:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606047 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Prva proleterska divizija''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Delovi Prve proleterske divizije na Suhoj gori 1943.jpg|280px |o slici = ''Delovi Prve proleterske divizije na Suhoj gori, [[jun]] 1943.'' |vreme= [[1. novembar]] [[1942]]. |mesto= [[Bosanski Petrovac]] |formacija=[[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]]<br />[[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća proletrska brigada]] <br /> [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treća krajiška brigada]] |jačina=3.200 vojnika i oficira |komandant=[[Koča Popović]] |politički komesar= [[Filip Kljajić Fića]] |bitke=[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Prodor NOVJ u Srbiju]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja= }} '''Prva proleterska divizija''' [[NOVJ]] formirana je od [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]], [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treće proleterske brigade]] i [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treće krajiške brigade]] [[1. novembar|1. novembra]] [[1942]]. godine u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]]. Smatrala se jednom od elitnih jedinica [[NOVJ]]. Juna [[1943]]. iz sastava Divizije izašla je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća sandžačka brigada]], a novembra [[1943]]. u stalni sastav Divizije ušla je [[Trinaesta proleterska brigada]]. U sastavu divizije bile su još i [[Sedma krajiška udarna brigada|Sedma krajiška]] od sredine jula do sredine avgusta [[1943]]; [[Osma crnogorska brigada|Osma crnogorska]] od [[6. novembar|6. novembra]] [[1944]]. do [[7. mart]]a [[1945]]; brigada „Italija“ (sastavljena od italijanskih dobrovoljaca) od [[29. oktobar|29. oktobra]] [[1944]]. i [[Artiljerijska brigada Prve proleterske divizije|Artiljerijska brigada]] od [[21. novembra]] [[1944]]. Krajem [[1944]]. Divizija je imala '''12.367''', a [[15. april]]a [[1945]]. godine '''11.775''' boraca. Od [[1. januar]]a [[1945]]. u sastavu [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije]] [[JNA|Jugoslovenske armije]]. == Borbeni put Prve proleterske divizije == Nakon formiranja preduzela je nastupanje prema centralnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]]. Od [[19. novembra]] do [[4. decembra]] [[1942]]. godine likvidirala je garnizone u Sitnici, Čađavici, [[Mrkonjić Grad]]u, [[Jajce|Jajcu]] (u sadejstvu sa [[Treća udarna divizija NOVJ|Trećom divizijom]]), [[Skender Vakuf]]u i [[Kotor Varoš]]i. Tokom januara [[1943]]. godine zauzela je [[Teslić]] i [[Prnjavor (grad)|Prnjavor]]. Tokom [[Bitka na Neretvi|Bitke na Neretvi]] u ofanzivi u dolinu [[Neretva|Neretve]] predstavljala je levu napadnu kolonu, učestvovala je u protivudaru kod [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]] i u razbijanju [[JVuO|četnika]] kod [[Nevesinje|Nevesinja]] i [[Kalinovik]]a. Tokom [[Bitka na Sutjesci|Bitke na Sutjesci]] učestvovala je u napadu u oblasti [[Foča|Foče]] krajem maja, i odigrala je glavnu ulogu prilikom proboja obruča na [[Zelengora|Zelengori]], nanevši težak udarac [[369. legionarska divizija|369. legionarskoj diviziji]]. [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća proleterska brigada]] izašla je iz sastava divizije [[4. jun]]a [[1943]]. godine. Od [[1. septembra]] divizija je bila u sastavu [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]]. Od novembra [[1943]]. u njen sastav uključena je [[Trinaesta proleterska udarna brigada]] „[[Rade Končar]]“, s kojom je prošla kroz oštre borbe tokom zimskih operacija [[1944]]. godine, [[Operacija Reselšprung|operacije „Reselšprung“]], [[Operacija Ribecal|operacije „Ribecal“]], ofanzive u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] septembra [[1944]], [[Beogradska operacija|Beogradske operacije]] i [[Sremski front|Sremskog fronta]]. '''Prva proleterska divizija''' završila je svoj ratni put [[20. maj]]a [[1945]]. stacioniranjem u oblasti [[Trst]]a i [[Gorica|Gorice]]. == Komandni sastav divizije == [[Datoteka:Koča Popović.jpg|200px|mini|desno|Koča Popović prvi komandant divizije]] * Komandanti divizije: ** [[Koča Popović]] – od formiranja divizije do novembra 1943. ** [[Vaso Jovanović]] – od oktobra 1943. do kraja rata * Politički komesari divizije: ** [[Filip Kljajić Fića]] – od formiranja divizije do jula 1943. (poginuo na dužnosti) ** [[Mijalko Todorović]] – od jula do novembra 1943. ** [[Vladimir Šćekić]] – od oktobra 1943. do kraja rata * Načelnici Štaba divizije: ** [[Vaso Jovanović]] – od formiranja divizije do novembra 1943. ** [[Momčilo Đurić]] – od novembra 1943. do oktobra 1944. ** [[Blažo Marković (general)|Blažo Marković]] – od oktobra 1944. do kraja rata == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00003/7xx.php?bk=915 '''Todor Radošević: PRVA PROLETERSKA DIVIZIJA. PRVA KNJIGA - Od formiranja do kapitulacije Italije (1.11.1942 – 9.9.1943)'''], Sekcija boraca Prve proleterske NOU brigade, Beograd 2010. * [https://www.znaci.org/00003/7xx.php?bk=916 '''Todor Radošević: PRVA PROLETERSKA DIVIZIJA. DRUGA KNJIGA - Od kapitulacije Italije do Dana pobjede (9.9.1943 – 9.5.1945)'''], Sekcija boraca Prve proleterske NOU brigade, Beograd 2010. * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina == Vanjske veze == {{commonscat|1st Division (Yugoslav Partisans)}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=1-proleterska-divizija-novj 1. proleterska divizija NOVJ] (znaci.org) * [http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/divizija/1/ Prva proleterska divizija - Vojska.net] {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 01]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] irvcsobuor8ubpopfw9vzwjzr2cgy2g 14 178044 42605794 42604777 2026-06-05T21:44:14Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po područjima|Narodnooslobodilačka borba po područjima]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605794 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Vojvodina in World War II}} {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Historija Vojvodine]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] b4rq8zy63lv26rer3e92w9w1fj980e1 0 178060 42605857 42603958 2026-06-05T22:04:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605857 wikitext text/x-wiki {{Bitka |teritorija= |rezultat= Pobeda [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|ČOJV]] |strana1={{zas|Kraljevina Jugoslavija|size=50px}}[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnički odredi JV]] |strana2={{zas|Treći rajh|size=50px}} Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]] |komandant1= <center>[[Veselin Misita]] † <br /> [[Bogdan Drljača]] <br /> [[Georgije Bojić]] |komandant2= <center>[[Fon der Olenc]] |jačina1= Jadarski četnički odred snage: 500 četnika |jačina2= 105 vojnika 11. čete iz sastava 3. bataljona 738. pešadijski puk,|bitka= <span style="font-size: medium;">'''Bitka za Loznicu''' |deo= [[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|Ustanak u Jugoslaviji]] |slika=Ustanak u Jugoslaviji 1941.png |opis_slike= ''Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1941''. |datum = [[31. 8.|31. avgust]] [[1941]]. |mesto= [[Nedićeva Srbija|Srbija pod nemačkom okupacijom]] |uzrok= |gubici1 = Četnici (Podrinjski, a kasnije Jadarski odred): 8 poginulih, 10 ranjenih |gubici2= Nemci: 12 poginulih, 93 zarobljenih |civilne žrtve= }} '''Bitka za Loznicu''' se odigrala [[31. 8.|31. avgusta]] 1941. godine, u toku [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], kada su [[četnici]] pod komandom [[Veselin Misita|Veselina Misite]] oslobodili [[Loznica|Loznicu]] od Nemaca. Borba za Loznicu je bila do tada najveći oružani sukob sa Nemcima u [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]].<ref>Dr I. Avakumović, ''Mihailović prema nemačkim dokumentima'', London, 1969, 21</ref> Tokom ovih borbi poginuo je [[Veselin Misita]], potpukovnik Vojske Kraljevine Jugoslavije, koji je predvodio napad na Nemce. [[Loznica]] je bila prvi oslobođen grad u [[nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] (pre toga je bilo [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|oslobođenih gradova u Crnoj Gori]]). Misitini četnici su napali Loznicu bez naređenja četničkog vođe [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref name="Saslušanje">[https://znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref><ref name="znaci.org">https://znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Zajedno sa Misitom, u napadu su učestvovale i samostalne četničke vođe [[Vlado Zečević]] i [[Ratko Martinović]], koji su kasnije prišli [[partizani]]ma. == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Kada je počeo [[ustanak u Srbiji]], partizani su ismevali "ravnogorce" što se izležavaju i govore da nije vreme za borbu protiv okupatora.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm">https://znaci.org/00001/9_4.htm</ref> Vođa ravnogoraca, pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] je smatrao još uvek nije vreme za ustanak. On je cenio da je okupator jači u svakom pogledu, da bi borba protiv njega bila kontraproduktivna. Pukovnik Mihailović je zabranio da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode sabotaže.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Nekoliko [[četnici|četničkih]] vođa, bez saglasnosti pukovnika Mihailovića, pridružilo se ustanku.<ref name="Manošek">[https://znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> U avgustu 1941. godine, grupa "ravnogoraca", pod vođstvom poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]] je napustila Ravnu goru da bi stupila u borbu protiv Nemaca.<ref name="https://znaci.org/00001/9_4.htm"/> Poručnik [[Ratko Martinović]] je u [[Manastir Tronoša|manastiru Tronoša]] razgovarao sa popom [[Vlada Zečević|Vladom Zečevićem]] i potpukovnikom [[Veselin Misita|Veselinom Misitom]], koji su takođe hteli da se uključe u borbu protiv Nemaca. Krajem avgusta 1941, kod manastira Tronoša je organizovan veliki narodni zbor. Oko manastira se okupilo nekoliko stotina ljudi, među kojima je bilo i naoružanih.<ref name="znaci.org"/> Na zboru su govorili poručnik Ratko Martinović, pop Vlada Zečević i potpukovnik Veselin Misita. Okupljeni su bili nezadovoljni Mihailovićevom politikom čekanja. Oduševljenje za ustanak je bilo veliko i mnogi su uzvikivali: "''Hoćemo u borbu!''" <ref name="znaci.org"/> Sutradan, prema dogovoru sa Misitom, Zečević i Martinović su krenuli po selima oko Krupnja u mobilizaciju dobrovoljaca. == Tok borbi == Napad na Loznicu je počeo iznenada. Crkvena zvona su [[31. avgust]]a objavila početak napada, koji je izvršen danju.<ref name="znaci.org"/> U ustaničkim borbama za Loznicu su zajedno na nacističkog okupatora oružje digli svi građani, bez obzira na ideološko opredeljenje.<ref name="blic.rs">[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/275028/Decenijama-palio-svecu-zaboravljenom-heroju Decenijama palio sveću zaboravljenom heroju]</ref> [[31. avgust]]a ustanici predvođeni potpukovnikom Veselinom Misitom su oslobodili Loznicu, zarobivši 93 Nemca.{{fact}} Jedan od preživelih učesnika događaja, Božidar Panić, se priseća: {{izdvojeni citat|Loznicu su oslobodili njeni građani predvođeni potpukovnikom vojske Kraljevine Jugoslavije.<ref name="blic.rs">[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/275028/Decenijama-palio-svecu-zaboravljenom-heroju Decenijama palio sveću zaboravljenom heroju]</ref>}} Sam Misita je tom prilikom poginuo. Misitu je ubio kafedžija Laza Hajduković. U njegovoj kafani je bila nemačka posada i kada je Misita sa svojim borcima upao u kafanu, Laza je dograbio pištolj od nemačkog oficira i ubio potpukovnika Misitu.<ref name="znaci.org"/> == Predaja grada Nemcima == Nakon smrti Misite, Draža Mihailović je poslao majora Pantelića u Loznicu. Dok su ustanici vodili borbu kod Novog Sela, Major Pantelić i njegovi oficiri Mika Komarčević, Lazar Savić su slali Nemcima delegaciju da pregovara o predaji Loznice. Četnici su predali Loznicu 11. oktobra 1941. godine, po naređenju Draže Mihailovića.<ref name="znaci.org"/> Ova predaja je porazno uticala na moral onih jedinica koje su se i dalje borile. U Loznici je major Pantelić ostavio četu pod komandom Mike Komarčevića, koji je četu postrojio, [[oružje]] složio u kupe i tako sačekao Nemce. Prišao je oštrim korakom nemačkom oficiru ili podoficiru i predao raport.<ref name="znaci.org"/> == Tumačenja == [[Datoteka:Veselin Misita, leader of Jadar Chetniks.jpg|minijatura|Potpukovnik [[Veselin Misita]], poginuo kao komandujući ustaničkih snaga pri oslobođenju Loznice]] Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je Misita izveo ovu akciju da bi preduhitrio [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanski]] napad na Loznicu.<ref name="Petranović">[https://znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Slično je i Draža objašnjavao na [[Sastanak u Divcima|sastanku sa Nemcima]]: "''moji ljudi su krenuli na Loznicu zato da je komunisti ne zauzmu''."<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Na posleratnom suđenju, utvrđeno je da su četnički odredi bez Mihailovićevog naređenja počeli pristupati ustanku: :Tužilac: Da li je Martinović napadao Krupanj? :Optuženi Mihailović: Jeste. :Tužilac: Po vašem naređenju? :Optuženi: Ne. :Tužilac: Jeste li naredili Aleksandru Mišiću da napadne Loznicu? :Optuženi: Nisam, jer mi tada nismo imali veze. Ja sam već kazao da je Mišić sam napao na Loznicu. :Tužilac: Znači da su vaši odredi počeli da ulaze u borbu, u ustanak. To je glavno, a vi posle objašnjavajte kako hoćete.<ref name="Saslušanje"/> == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Bitka za Krupanj 1941.]] == Izvori == {{Izvori|2}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] o4ku1cklexlzxmwwlpwoq10h5e8py73 0 178134 42605855 42174988 2026-06-05T22:04:14Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605855 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Bitka za Šabac''' |deo= [[Ustanak u Srbiji 1941.]] |slika=Germans burning Mačva 1941.jpg |opis_slike = Nastupanje 342. divizije Vermahta ka Šapcu |datum = [[22. 9.|22. septembra]] - [[24. 9.|24. septembar]] [[1941]]. |mesto= [[Šabac]], [[nedićeva Srbija|okupirana Srbija]] |uzrok= |rezultat=<center>Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]]<br />[[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] |teritorija= |strana1=<center>[[Datoteka:Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|40px]] [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnici]]<br /><center>[[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]] |strana2=<center>[[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] [[Wehrmacht]]<br /><center>[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|border|40px]] [[Hrvatske oružane snage|Snage NDH]] |komandant1= <center>[[Nebojša Jerković]] <br />[[Dragoslav Račić]] |komandant2= <center> |jedinice1= [[Cerski četnički odred]] i [[Mačvanski partizanski odred]] |jedinice2= posadne nemačke trupe, a od 24. septembra [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačka divizija]] ojačana snagama [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] |snaga1 = |snaga2 = |gubici1= |gubici2= |gubici3 = Oko 1000 civila streljano u znak odmazde (vidi: [[Krvavi marš]]) }} '''Bitka za Šabac''' je bila zajednička [[četnici|četničko]]-[[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanska]] borba protiv nemačkih okupatora za oslobođenje [[Šabac|Šapca]] tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] godine. Bitka se završila porazom ustanika, nakon angažovanja [[342. divizija (Nemačka)|342. divizije Vermahta]] iz Francuske. [[Mačvanski partizanski odred]] je posle neuspele opsade Šapca spao na polovinu boraca.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Nastup 342. divizije u borbama za Šabac označio je početak [[operacija Užice|velike nemačke ofanzive]] na ustaničku teritoriju. == Dogovor partizana i četnika == Pre bitke, [[Nebojša Jerković]], komandant [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]], došao je kod kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], komandanta Cerskog korpusa, radi dogovora o napadu na Šabac: {{izdvojeni citat|Račić je pokušao da ga ubedi da bi takav napad bio preuranjen. Partizani su i posle toga insistirali da se ide na Šabac. Nije prošla ni nedelja dana, a Nebojša Jerković se ponovo sa užom pratnjom pojavio kod Račića. Ovom prilikom komunisti su prosto iznudili od Račića pristanak, govoreći mu da ako on opet odbije, onda će oni sami ići u napad, i istovremeno će reći narodu da su četnici odustali od dalje borbe protiv okupatora. (...) ako komunisti sami pođu na Šabac, njihov ugled bi znatno porastao, makar privremeno, pošto je celi narod Podrinja zaista bio raspoložen za borbu protiv Nemaca.<ref>Dušan Trbojević, ''Cersko-Majevička grupa korpusa'', 21-22.</ref> |[[Dušan Trbojević]] iz Cerskog četničkog odreda}} [[Draža Mihailović]] je kasnije na [[Sastanak u Divcima|sastanku sa Nemcima]] objašnjavao da napad nije izvršen po njegovom naređenju: "''Napad na Šabac je delo neposlušnih elemenata''."<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> == Ustaničke borbe == {{main|Operacija Mačva}} Borbe za Šabac vođene su od [[22. 9.|22. septembra]] do [[24. 9.|24. septembra]] 1941. godine. 24. septembra po podne opkoljenim Nemcima je došla u pomoć [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. nemačka pešadijska divizija]], koja razbija ustanički obruč. Pri dolasku ovih trapa besnele su u Šapcu i oko njega žestoke borbe.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_5.pdf Valter Manošek: VERMAHT I UBISTVA JEVREJSKIH MUŠKARACA U SRBIJI]</ref> Štab II bataljona 750. IR javio je da su Šabac [[23. 9.|23. septembra]] 1941. sa svih strana napali s nekih 1.000 ljudi, borbene grupe već su prodrle u grad i držale jednu fabriku zaposednutu, takođe i električnu centralu.<ref name="Manošek"/> U toku desetočasovne ulične borbe gde je nemačka strana koristila i tenk, napadači su se povukli iz grada. Još iste večeri bataljon 342. divizije ušao je u Šabac. == Nemački zločini == {{main|Krvavi marš}} Nemački bataljon je od generala [[Franz Böhme|Bemea]] dobio nalog da narednog dana prepadom uhapsi sve muškarce grada dobi između 14 i 70 godina. Sve stanovnike (i žene), koji su učestvovali u uličnim borbama u Šapcu, treba odmah streljati, isto tako i sve muškarce u čijim stanovima je pronađeno oružje ili municija ili su pokušali da beže. Pohapšeni muškarci da se prebace na hrvatsku teritoriju u koncentracioni logor koji ima da podigne divizija severno od Save. Istovremeno, inženjerski bataljon 342. ID počeo je severno od Šapca izgradnju koncentracionog logora na hrvatskom tlu.<ref name="Manošek"/> Kada je posle tri dana akcija završena, Hinghoferove trupe su uhapsile 4.459 muških civila.<ref name="Manošek"/> Nemci su posle bitke za Šabac u znak odmazde izvršili [[ratni zločin]] prema civilnom stanovništvom, streljavši oko 1.000 građana Šapca i Mačve.<ref>{{Cite web |title=Nemački masakri u Srbiji |url=http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |access-date=2021-09-24 |archivedate=2014-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418220643/http://guskova.ru/q?a=l&doc=%2F~mladich%2FKragujevac%2Fmas_sr |deadurl=yes }}</ref> == Literatura == * {{Cite book|last= Parmaković|first=Dragoslav |authorlink=|coauthors=|title=MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED|year=1973|url=https://www.znaci.org/00001/48.htm|publisher=Fond narodnooslobodilačke borbe Podrinja|location=|id=}} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a, tom I - DOKUMENTI NOVJ - BORBE U SRBIJI, KNJIGA 2 - BORBE U SRBIJI 1941.|year=|url=https://www.znaci.org/00001/4_1_2.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a, tom I - DOKUMENTI NOVJ - BORBE U SRBIJI, KNJIGA 1 - BORBE U SRBIJI 1941.|year=|url=https://www.znaci.org/00001/4_1_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title= ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. TOM XII - DOKUMENTI JEDINICA I USTANOVA NEMAČKOG RAJHA, KNJIGA 1 - 1941. GODINA|year=|url=https://www.znaci.org/00001/4_12_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=}} * {{Cite book|last= Petranović|first=Branko |authorlink=|coauthors=|title=SRBIJA U DRUGOM SVETSKOM RATU|year=1992|url=https://www.znaci.org/00001/92.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Krvavi marš]] * [[Operacija Mačva]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] ayniab3j6u9my98a8lkxmkvx923s1vm 0 178238 42605834 41007545 2026-06-05T22:03:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605834 wikitext text/x-wiki '''Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine''' je bio [[Praznici u SFRJ|državni praznik]] u [[Socijalistička Republika Slovenija|Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini]], koji se proslavljao [[27. 7.|27. jula]]. Dan ustanka obeležavo je godišnjicu oružane akcije koju su [[27. 7.|27. jula]] [[1941]]. godine izveli gerilski odredi [[Bosanska Krajina|Bosanske krajine]]. Oni su tada, uz pomoć seljaka iz okolnih mesta, napali i zauzeli [[Drvar]] i [[Bosansko Grahovo]], uništili žandarmerijske stanice Oštrelj, Manastir Rmanj, Potoke, Grkovce i razbili nekoliko manjih odreda ustaša, žandarma i domobrana koji su pokušali da od Srnetice, duž železničke pruge, [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|prodru u Drvar]]. Kasnije, krajem jula i početkom avgusta narodni ustanak, pod rukovodstvom Pokrajinskog komiteta Komunističe partije Jugoslavije za Bosnu i Hercegovinu, je dobio masovne razmere i proširio se na istočnu Bosnu i [[Hercegovina|Hercegovinu]]. U vreme SFRJ cela slika "Dana ustanka naroda Bosne i Hercegovine" bila je idealizovana i nije se pominjalo da je na isti dan, kao neselektivna ustanička odmazda za ustaške zločine, izvršen [[Pokolj u Bosanskom Grahovu|pokolj Hrvata u Bosanskom Grahovu]] i [[pokolj kod Drvara]]. Posle [[Raspad SFRJ|raspada SFRJ]], [[1991]]. godine, ovaj praznik je ukinut, a današnja [[Bosna i Hercegovina]] zvanično ne proslavlja ni jedan dan kao Dan ustanka, dok se 27. juli i dalje nezvanično proslavlja u organizaciji [[SUBNOR|Saveza antifašista i boraca Narodnooslobodilačkog rata Bosne i Hercegovine]] (bivši SUBNOR BiH) i grupa građana. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga druga), Beograd 1971. godina {{Dan ustanka}} [[Kategorija:Praznici u SFRJ]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 09f19lncqds4saeeapf46bs1xoawn0m 0 178242 42605937 42198292 2026-06-05T22:07:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605937 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Četvrta krajiška brigada''' |deo= [[NOVJ]] |slika=4. krajiška brigada u Ivanjici 11. septembra 1944.jpg |o slici=4. krajiška brigada u Ivanjici 11. septembra 1944. |vreme=[[9. septembar]] [[1942]]. |mesto= [[Tičevo]] kod [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]] |formacija=3 bataljona pri osnivanju<br /> 4 bataljona od [[30. septembra]] [[1942]]. |jačina= 1.097 vojnika i oficira [[14. oktobra]] [[1942]]. |komandant= Od [[9. septembra]] [[1942]]. [[Milutin Morača]]<br />Od [[septembar|septembra]] [[1943]]. Rade Zorić |oficir2= politički komesar [[Nikola Kotle]] |oficir3= zamenik komandanta [[Cvetko Cvijo Oraščić]] |oficir4= zamenik političkog komesara [[Milan Trninić]] |bitke= [[Napad NOVJ na Sanski Most decembra 1942.|Sanski Most decembra 1942.]]<br />[[Operacija Vajs I|Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II|Vajs II]]<br />[[Napad NOVJ na Bugojno avgusta 1943.|Bugojno avgusta 1943.]]<br /> [[Operacija Kugelblic|Kugelblic]]<br />[[Operacija Šnešturm|Šnešturm]]<br />[[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.]]<br />[[Operacija Draufgenger jula 1944.|Draufgenger]]<br />[[Bitka na Kopaoniku 1944.|Kopaonik 1944.]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja=[[Orden zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom<br />[[Orden partizanske zvezde]] sa zlatnim vencem<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem }} '''Četvrta krajiška brigada''' formirana je od bataljona „Gavrilo Princip“, „Starac Vujadin" i „Budućnost“, i Omladinske čete Petog krajiškog NOP odreda [[9. septembra]] [[1942]]. u [[Tičevo|Tičevu]] kod [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]. Za komandanta Brigade postavljen je [[Milutin Morača]], za političkog komesara Nikola Kotle, za zamenika komandanta Cvetko Cvijo Oraščić (poginuo 1943. u istočnoj Bosni), za zamenika političkog komesara Milan Trninić, za obaveštajnog oficira brigade Niko Đurić, a za intendanta brigade Ilija Miljević. Početkom oktobra za načelnika štaba postavljen je Vaso Jovanović, koji je, krajem istog meseca, povučen u [[Prva proleterska udarna brigada|Prvu proletersku brigadu]], a na njegovo mesto postavljen je Mesud Hotić. Brigada je bila pod komandom Operativnog štaba za Bosansku Krajinu od [[9. septembra]] do [[9. novembra]] [[1942]]. Pri formiranju [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] [[9. novembra]] [[1942]]. brigada je ušla u njen sastav, u kojem je ostala do kraja rata. Septembra [[1943]], prilikom preformiranja Prvog bosanskog korpusa u [[Treći udarni korpus NOVJ|Treći]] i [[Peti korpus NOVJ]], dotadašnji komandant brigade [[Milutin Morača]] imenovan je za komandanta [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]], a za komandanta Četvrte krajiške brigade imenovan je Rade Zorić, do tada zamenik komandanta brigade. Četvrta krajiška brigada odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom, [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] sa zlatnim vencem i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/94.htm Rade Zorić: ČETVRTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980. * [https://www.znaci.org/00001/265.htm Milutin Morača: RATNI DNEVNIK], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1962. {{Krajiške brigade NOVJ}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|04]] 370v3cv1cv6zn1ht2hvaeuv00ydd0oi 0 178244 42605835 42484168 2026-06-05T22:03:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605835 wikitext text/x-wiki [[File:Žene na proslavi godišnjice ustanka, Kordun 1944.jpg|thumb|Žene na proslavi godišnjice ustanka, Kordun 1944.]] '''Dan ustanka naroda Hrvatske''' je bio [[Praznici u SFRJ|republički praznik]] u [[Socijalistička Republika Hrvatska|Socijalističkoj Republici Hrvatskoj]], koji se proslavljao [[27. 7.|27. jula]]. Dan ustanka, obeležavao je godišnjicu oružane akcije ličkih gerilskih odreda na [[Srb (grad)|Srb]], [[27. 7.|27. jula]] [[1941]]. godine. Tog dana lički gerilski odredi i naroda iz okoline [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]], napali su i zauzeli [[Ustaška vojnica|ustaško]]-žandarmerijsku stanicu u Srbu, razrušili železničku prugu [[Knin]]-[[Drvar]] i uništili odred [[Ustaše|ustaša]] kod Srpskog klanca. Posle ove akcije ustanak se proširio na čitavu [[Lika|Liku]] i [[Kordun]], a ubrzo je zahvatio i druge delove [[Hrvatska|Hrvatske]]. == Praznik u SFRJ == [[File:Proslavimo Dan ustanka.webp|thumb|Proslavimo Dan ustanka, plakat povodom 4. godišnjice ustanka.]] Odluku o određivanju [[27. 7.|27. jula]] za Dan ustanka naroda Hrvatske donelo je [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske|Zemaljsko antifašističko veće narodnog oslobođenja Hrvatske]], avgusta [[1945]]. godine. Ovaj praznik proslavljao se na čitavoj teritoriji Hrvatske, a posebno u ustaničkim krajevima - [[Lika|Lici]], [[Banija|Baniji]] i [[Kordun]]u. Posle [[Raspad SFRJ|raspada SFRJ]], [[1991]]. godine, ovaj praznik je ukinut, a umesto njega u Hrvatskoj se [[22. 6.|22. juna]] proslavlja [[Dan antifašističke borbe]], u znak sećanja na [[22. 6.|22. jun]] [[1941]]. godine kada je u okolini [[Sisak|Siska]] formiran [[Sisački partizanski odred]].<ref name="Hrvatska: Dan antifašističke borbe">{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=64003 |title=Hrvatska: Dan antifašističke borbe |author= |authorlink= |coauthors= |date=22. 6. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=22. 6. 2012. }}</ref> == Nakon raspada SFRJ == [[Datoteka:Spomenik ustanku naroda Hrvatske-Srb.JPG|desno|mini|[[Spomenik ustanku naroda Hrvatske]] u Srbu.]] S raspadom [[SFRJ|SFR Jugoslavije]], događaj je doživio znatne promjene. Iskrivljavan je i tumačen izvan historijskog konteksta u kojem se dogodio. Postao je predmet ideoloških obračuna i služio za različite političke potrebe s ciljem zamagljivanja [[NOB]]-a i [[Antifašizam|antifašizma]]. Srpski iredentisti [[ustanak u Srbu]] koristili su kao okidač za nacionalne sukobe, plašeći Srbe u Hrvatskoj ustašama i manipulirajući genocidom koji se nad njima dogodio za vrijeme Drugog svjetskog rata. Hrvatska vladajuća elita je ustanak u Srbu tumačila kao četnički ustanak protiv "ispunjenja vjekovne težnje Hrvata za vlastitom državom". Fokus je prebačen s klasnog i antifašističkog u nacionalne okvire, a kompletna problematika svedena je na sukob između Hrvata i Srba.<ref>https://www.box.com/s/0lw0n4ivnsg53l7jbprk Publikacija sabh.hr</ref> Tokom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]], avgusta [[1995]]. godine, pripadnici [[Oružane snage Republike Hrvatske|hrvatske vojske]] su porušili [[Spomenik ustanku naroda Hrvatske|spomenik „Ustanku naroda Hrvatske“]] u [[Srb (grad)|Srbu]], izgrađen [[1951]]. godine. Spomenik je [[2010]]. godine obnovila [[Vlada Republike Hrvatske]], na inicijativu Srpskog narodnog vjeća. == Literatura == {{Portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga), Beograd 1971. godina == Reference == {{izvori}} == Vidi još == * [[Ustanak u NDH]] {{Dan ustanka}} [[Kategorija:Praznici u SFRJ]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Hrvatska]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] lt4fgh411y4j6ws7detlbfls9suz4tc 0 178818 42605863 42484549 2026-06-05T22:04:17Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605863 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Protest protiv bratoubilačke borbe, Čačak novembar 1941.]] '''Četničko-partizanski sukob''' (takođe ''bratoubilačka borba'') je bio politički i vojni sukob koji je svoju kulminaciju dostigao tokom [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji]]. Oružani sukob je izbio jeseni 1941, tokom [[ustanak u Srbiji 1941|ustanka u Srbiji]], oko pitanja [[vlast]]i, starešinstva, jedinstvene (ili zajedničke) komande, kolaboracije i različite nacionalne politike. [[Komunisti]] su bili partija socijalne revolucije i nisu se odricali revolucionarne smene vlasti kao krajnjeg cilja, ostvarujući je u okviru narodnooslobodilačke borbe i jugoslovenskog pokreta. [[Komunisti]] su u četnicima videli nosioce predratne srpske hegemonije koja želi da se nastavi preko politike srpskih buržoaskih snaga u zemlji i inostranstvu. [[Četnici]] su smatrali da su komunisti anacionalna snaga koja radi za račun stranog centra, u interesu svetske prevlasti komunizma.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Četnici su u komunistima videli glavne suparnike, jednako kao što su komunisti u četnicima videli po sebi najopasniju snagu nakon pobede nad fašizmom. Zbog povezanosti četnika sa [[Saveznici]]ma, komunisti su ih doživljavali kao najveću sutrašnju opasnost, neuporedivo veću od ostalih i kolaboracionista koji trpe ratnu sudbinu Nemaca.<ref name="Petranović"/> Komunisti se se borili protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije, dok su četnici bili „samo vojnici i borci za Kralja i Otadžbinu". Četničke snage nisu se mirile sa socijalnom revolucijom i [[petokraka|petokrakom]], i obratno, komunisti sa održavanjem [[status quo|statusa quo]] i [[kokarda|kokardom]]. Četnici su isprva bili priznati kao legitimna snaga Kraljevine Jugoslavije, koja uživa status savezničke snage, sve dok ih se [[1944]]. godine kralj, vlada i [[Saveznici]] nisu odrekli. Partizansko-četnički sukob se u delu literature naziva „bratoubilačkim" ili „građanskim ratom". [[Branko Petranović|Petranović]] smatra da "odgovor o stvarnim uzrocima sukoba otkriva izneta [[Sastanak u Divcima|inicijativa Mihailovića za razgovor s nemačkim predstavnicima]]", iz koje se vidi da je želeo da se liši partizana pomoću Nemaca.<ref name="Petranović"/> Sukob na tlu Jugoslavije nije mogao ostati internog karaktera, jer su Britanci u početku podržavali Mihailovića, a Sovjetski Savez tajno KPJ. Osobenost ovog sukoba je u tome što se vodio u uslovima okupacije i podeljene zemlje. == Pozadina == {{main|Obznana|Šestojanuarska diktatura|KPJ}} [[Komunisti]], kao jezgro narodnooslobodilačkog pokreta, i [[oficiri]], kao jezgro ravnogorskog pokreta, bili su nepomirljivi protivnici još iz predratnog vremena. Štabovi i više instance [[jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] su učestalo upozoravali na opasnosti od komunizma i neophodnosti njegovog suzbijanja, npr: * Izveštaj Glavnog generalštaba od 19. oktobra 1939. ministru vojske i mornarice o pojačanoj aktivnosti KPJ i predlog za obrazovanje koncentracionih logora, * Naredba ministra vojske i mornarice od 25. oktobra 1939. za energično suzbijanje komunističke aktivnosti u vojsci, i dr.<ref>AVII, Aprilski rat 1941, 1969, 412-417, 427-430, itd.</ref> == Ustanak u Srbiji == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Napad na partizane u Planinici|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|S jedne strane našla se partizanska, organizovana i disciplinovana vojska koja je, uz stalnu borbu protiv okupatora, vodila i borbu za revolucionarni preokret i uvođenje komunizma. S druge strane bila je slabo organizovana, nedisciplinova i nedovoljno subordinirana Jugoslovenska vojska u otadžbini koja je rat otpočela kao pokret otpora, ali je u Srbiji, već u jesen 1941, ušla u kolaboraciju sa okupacionim snagama pokušavajući da se, na prvom mestu, bori protiv komunistički orijentisanih partizanskih jedinica.<ref name="Dubravka Stojanović: Ulje na vodi">[http://pescanik.net/wp-content/PDF/dubravka_stojanovic-ulje_na_vodi.pdf Dubravka Stojanović: Ulje na vodi]</ref>|[[Dubravka Stojanović]]}} Pukovnik Mihailović je pod zastavom legitimizma isključivo sebi davao monopol na vođenje pokreta otpora. Mihailović se proglasio legitimnim predstavnikom Jugoslovenske vojske i na osnovu ratnih zakona tražio odazivanje vojnih obveznika njegovim četničkim jedinicama. U drugoj polovini avgusta 1941. je započeo formiranje četničkih odreda, čiji je zadatak bio preuzimanje vlasti u momentu opšteg ustanka, sprečavanje pljačke i nereda, i delovanja „razornih elemenata".<ref name="Petranović"/> Pukovnik Mihailović je, pre bilo čijeg priznanja, smatrao da ima isključivo pravo da silom mobilišu ljude u svoje jedinice, dok su partizani bili za dobrovoljnu mobilizaciju.<ref name="https://www.znaci.org/00001/9_5.htm">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> {{izdvojeni citat|Gospodin pukovnik je preko Neška Nedića stavio komunistima do znanja da niko nema pravo da organizuje ma kakvu vojsku sem nas, koji smo jedini ovlašćeni za to i koji nismo priznali kapitulaciju. Zabranio je da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode sabotaže.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_4.htm</ref>|[[Ratko Martinović]]}} Mihailoviću je smetalo što se partizanske snage nisu pozivale na kralja i Otadžbinu, što su bile organizovane na „političkoj osnovi", imale svoje štabove i komandante, obrazovale svoje organe vlasti. Obrazovanje [[narodnooslobodilački odbor|novih organa vlasti]] posebno je ljutilo četnike koji su smatrali da mesto starih organa vlasti ne treba stvarati nove. Četnici su, kao i kraljevska vlada u izbeglištvu, strahovali da se u uslovima okupacije ne jave socijalni nemiri, prevratničke težnje, nove društvene snage koje bi mogle da iskoriste rat za [[Društvena promena|društvenu promenu]].<ref name="Petranović"/> Partizani su na kapama nosili crvenu petokraku zvezdu sa trakom nacionalne zastave. Četnici DM su nosili stari četnički amblem (lobanja sa ukrštenim kostima), kokardu vojske Kraljevine Jugoslavije ili »P. II« (inicijali kralja Petra II).<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> Prvi oružani sukob izbio je u selu [[Planinica|Planinici]], krajem avgusta ili početkom septembra<ref name="znaci.net"/> 1941. godine, kada je pukovnik Mihailović na čelu ravnogorske grupe napao partizane [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] koji su pokušali iz sela da odnesu prikupljeno oružje za ustanak (vidi [[napad na partizane u Planinici]]). Mihailović je napao partizane jer je navodno "čuvao sela od pljačke".<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> {{izdvojeni citat|Mi želimo da sarađujemo sa svima koji hoće da se bore protiv okupatora. Ako bismo mi počeli kavgu sa Dražom i njegovim četnicima, narod to ne bi prihvatio, i to bi koristilo samo Nemcima, koji bi tada mirno gledali kako se mi između sebe krvimo. Mi ćemo, makar nas to koštalo, primorati sve da se izjasne, da se otkriju ko su i šta su, a srpski narod je od iskona osuđivao izdajnike.<ref name="https://www.znaci.org/00001/9_5.htm"/>|[[Filip Kljajić]], kraj septembra, početak oktobra 1941.}} === Odnosi partizana i četnika === [[Vrhovni štab NOPOJ]] i predstavnici partizana u Srbiji su više puta pregovarali sa predstavnicima Štaba Draže Mihailovića i sa njim lično, s ciljem da se sklopi sporazum o zajedničkoj oružanoj borbi protiv okupatora i kvislinga. Krajem jula 1941. predstavnik Štaba Valjevskog NOP odreda (dr Dragan Jovanović, lekar odreda) pregovarao je sa načelnikom Štaba Draže Mihailovića na Ravnoj gori, pukovnikom Dragoslavom Pavlovićem.<ref>Rodoljub Čolaković, Zapisi, I, str. 56, 64 i 65</ref> Polovinom avgusta 1941. predstavnik Vrhovnog štaba NOPOJ [[Miloš Minić]] sa istim ciljem sastao se sa Dražom Mihailovićem na Ravnoj gori.<ref>dr J. Marjanović, Prilozi, str. 185</ref> [[19. avgust]]a 1941. došlo je pregovora između Štaba Kraljevačkog NOP odreda i četničkog vođe Vula Vukašinovića.<ref name="ReferenceB">dr J. Marjanović, Ustanak, str. 203</ref> U drugoj polovini avgusta 1941. sklopljen je sporazum između partizana i četnika u Toplici, niškom i leskovačkom srezu.<ref name="ReferenceB"/> [[25. avgust]]a 1941. sklopljen je sporazum između komandanta [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]] [[Nebojša Jerković|Nebojše Jerkovića]] i komandanta Cerskog četničkog odreda [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]] o zajedničkim borbama protiv okupatora<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 19; tom II, knj. l, str. 45</ref>, nakon čega je usledila zajednička [[bitka za Šabac 1941.]] 8. septembra 1941. vođeni su pregovori između predstavnika NOP-a i predstavnika četničke organizacije DM u Beogradu.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 2, dok. br. 34</ref> Razvojem partizanskog ustanka, nekoliko četničkih vođa se samoinicijativno priključilo borbi protiv okupatora. Istovremeno sa prilaskom njegovih oficira ustanku, pukovnik Mihailović početkom septembra 1941. šalje delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem u Beograd radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Po odobrenju nemačkog generala [[Harold Turner|Turnera]], general Nedić je dogovorio saradnju sa pukovnikom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Otprilike 3 dana posle stupanja na dužnost predsednika vlade pojavio se kod njega pukovnik Aleksandar Mišić sa još 2 oficira po nalogu Mihailovića i izjavio da bi ovaj želeo da se sa predsednikom Nedićem bori protiv komunista, te moli naoružanje i opremu za 2000 ljudi, a posebno obuću. Nedić je izjavio pukovniku Mišiću da mu ne može nabaviti cipele i predložio upotrebu opanaka. Između ostalog ostavio je Mihailoviću da očisti oblast zapadno od Morave. Ovde treba naglasiti da je Nedić ove pregovore vodio uz moje odobrenje...<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm</ref>|Izveštaj Harolda Turnera od 6. novembra 1941. o pokušajima Draže Mihailovića da pregovorima sa Nedićem i Nemcima ojača svoj položaj za borbu protiv komunista}} Posle postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević, pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije. Njega su 8. septembra 1941. godine, na putu za Ravnu goru uhvatili partizani pronašavši kod njega plan komande žandarmerije za napad na žandarma i četnika partizane sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Oko 11. septembra 1941. došlo je do drugog susreta Miloša Minića sa Dražom Mihailovićem povodom napada četnika na partizane u selu Planinici (Mionica) kojim je rukovodio Draža Mihailović.<ref>dr J. Marjanović, Prilozi, str. 191</ref> 13. septembra 1941. godine sklopljen je sporazum između partizana i četnika u požarevačkom i krajinskom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 95, reg. br. 20/7</ref> 19. septembra 1941. godine, na Titovu inicijativu, došlo je do susreta komandanta Vrhvnog štaba NOPOJ Josipa Broza Tita i komandanta Glavnog štaba četničkih odreda Draže Mihailovića u selu [[Struganik]]u (Valjevo), u kući [[Živojin Mišić|vojvode Živojina Mišića]]. Sa Titom su bili Miloš Minić, Obrad Stefanović i Vojislav Rafailović. Sa Dražom Mihailovićem se nalazio major [[Aleksandar Mišić]], načelnik Vrhovene Komande, potpukovnik Dragoslav Pavlović i [[Dragiša Vasić]]. Ni posle ovih razgovora nije došlo do sporazuma o saradnji jer je, prema Titovim sećanjima, »Draža Mihailović uporno odbijao da započne bilo kakvu borbu protiv Nemaca govoreći da za to još nije vreme«. Dogovoreno je samo da se mobilizacija izvodi bez prisile i da četnici neće napadati partizane.<ref>Tito, Članci i govori, I, Zagreb, str. 206.</ref> Krajem septembra 1941. godine je održan treći sastanak Miloša Minića sa Dražom Mihailovićem povodom zajedničke akcije četnika DM i Nedićevih jedinica protiv snaga [[NOP]]-a na osnovu njihovog pismenog sporazuma koji su zaplenili partizani.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. 1, dok. br. 148</ref> 28. septembra 1941. Draža Mihailović, nakon dogovora sa partiznima, izdaje uputstvo za pravljenje spiskova ljudi svake opštine, "koji pripadaju četničkim odredima Jugoslovenske vojske", koje partizani ne smeju "odvajati". On je takođe proglasio da njegovoj vojsci pripadaju "sva stoka, stočna i moto-mehanizovana vozila", osim ako su ih vlasnici dragovoljno ustupili partizanima. Svako ko ne izvršava naređenja njegove komande, podleže prekom sudu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_5.htm</ref> 1. oktobra 1941. godine potpisan je sporazum između Glavnog štaba NOPO Bosne i Hercegovine i Štaba bosanskih četničkih odreda formiranju zajedničkog operativnog štaba i zajedničkih organa vlasti na oslobođenoj teritoriji. Zajednički štab je imao naziv »Komanda bosanskih vojnih i partizanskih odreda«. Potpisnici sa četničke strane su bili [[Jezdimir Dangić]], [[Sergije Mihajlović]], [[Pero Đukanović]], a sa partizanske [[Rodoljub Čolaković]], [[Slobodan Princip]] i [[Svetozar Vukmanović]].<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_7.htm</ref> 5. oktobra 1941. došlo je do oružanog sukoba četnika i partizana zbog Požege. Pre sukoba izbio je spor oko uspostavljanja vlasti u gradu. Prema partizanskoj verziji događaja, četnici su zahtevali da se vlast u gradu preda njima, dok su partizani tražili obrazovanje zajedničke vlasti. Putem pregovora spor nije bio rešen i četnici su oružjem uzeli vlast.<ref name="ReferenceA"/> Vrhovni štab NOPOJ je početkom oktobra 1941. godine predložio da se održi sastanak radi ostvarivanja pune saradnje između četnika i partizana. Draža Mihailović je bio sprečen da dođe na sastanak 16. oktobra.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_11.htm</ref> 20. oktobra Vrhovni štab NOPOJ je Mihailoviću uputio pismeni predlog o saradnji u 12 tačaka.<ref>Zbornik NOR-a, tom I. knj. 1, dok. br. 53</ref> 22. oktobra 1941. Draža Mihailović je uputio pismo Vrhovnom štabu NOPOJ u kom ističe "preku potrebu raščišćavanja mnogih nesporazuma, nastalih naročito u poslednje vreme". On pominje "bezbrojne incindente i nelojalnosti", o kojima svakodnevno dobija obaveštenja. U pismu se osvrće na opasnu i tešku vojnu situaciju, koja "imperativno nalaže koncentrisanje naše pažnje na front u Mačvi."<ref name="ReferenceC"/> {{izdvojeni citat|S obzirom na ovo stanje stvari, a uviđajući važnost ovog fronta, smatram da sa obe strane treba učiniti sve da se nastale suprotnosti ublaže, i izglade, a dalji sukobi po svaku cenu otklone zašto sam se stalno zalagao...<ref name="ReferenceC"/>|Pismo Draže Mihailovica od 22. oktobra 1941. Vrhovnom štabu NOPOJ o odnosima između četnika i partizana}} 24. oktobra 1941. u [[Manastir Vraćevšnica|manastiru Vraćevšnici]] potpisan je sporazum između četničkog odreda na sektoru Gornji Milanovac – Kragujevac i Kragujevačkog partizanskog odreda radi borbe protiv "okupatora i njegovih slugu: Nedića, Pećanca, Ljotića i drugih".<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_12.htm</ref> Pre sklapanja Sporazuma, komesar Kragujevačkog odreda [[Vladimir Dedijer]] je pregovarao sa majorom [[Miodrag Palošević|Miodragom Paloševićem]] a zatim sa kapetanom Radovanom Stojanovićem.<ref>Vladimir Dedijer, Dnevnik, knjiga I, III izdanje, Beograd 1970, str. 46 i 47.</ref> U sporazumu stoji da se će se ispitati svi raniji nesporazumi s tim da se krivci najstrožije kazne, i prolašava se sloboda zbora i dogovora, s tim da "nijedna ni druga strana ne sme na zborovima napadati jedna drugu." Dosadašnja mobilizacija se oglašuje nevažećom za obe strane, i mobilizacija se ponovo vrši na zajedničkim zborovima. Dosadašnje rezerve hrane ostaju vlasništvo i jednog i drugog odreda, a da se skupljena hrana ubuduće deli na dva dela. Dogovoreno je da se zajednički postavlja vlast, "s tim da se po mogućstvu zadrže dosadašnji presednici, ako su pomagali narodno-oslobodilačku borbu i nisu bili petokolonaši i narodni neprijatelji".<ref name="znaci.org"/> 27. oktobra 1941. godine došlo je do [[sastanak u Brajićima|sastanka u Brajićima]] između četnika i partizana na najvišem nivou. Partizansku delegaciju su činili: [[Josip Broz Tito]], [[Mitar Bakić]] i [[Sreten Žujović]]. Četničku delegaciju su činili: [[Draža Mihailović]], [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]] i kapetan [[Milorad Mitić]]. Razgovori u Brajićima bili su poslednji pokušaj da se organizuje zajednička partizansko-četnička komanda. Tito je podneo Mihailoviću pismene predloge u 12 tačaka, od kojih četnički predstavnici nisu prihvatili zajedničku oružanu borbu protiv okupatora i kvislinga, zajedničko snabdevanje partizanskih i četničkih jedinica, obrazovanje [[narodnooslobodilački odbor|narodnih vlasti]] na oslobođenoj teritoriji ni dobrovoljnu mobilizaciju; po ostalim tačkama sporazum je, uglavnom, postignut.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knj. l, dok. br 70, dr J. Marjanović, Ustanak u Srbiji, str. 313—320</ref> Prema četničkoj verziji, "duboko skrivajući svoju pravu nameru, vođi partizanskih odreda na sve moguće načine ometali su izvršenje ovog sporazuma."<ref name="ReferenceA"/> === Napad četnika na Užičku republiku === {{main|Napad četnika na Užičku republiku}} Sve do [[Četnički napad na Užičku republiku|četničkog napada na Užičku republiku]], pripadnici Dražinih četa kretali su se po slobodnoj teritoriji bez ikakvih smetnji, sem ukoliko su pljačkali po selima.<ref name="https://www.znaci.org/00001/9_5.htm"/> Nakon izbijanja oružanog sukoba, četnici su neretko zarobljene [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|partizane predavali Nemcima]] (u Slovcu, kod Mionice, u selu Sitarice itd.).<ref name="Petranović"/> {{Quote box | citat = »Mihailović je rekao da od objedinjenja ništa ne može biti, već samo mogu da se stave partizani pod njegovu komandu.«<ref name="Ispitivanje"/> | izvor = [[Radoslav Đurić]] | width = 40% | align = right}} U ultimatumu komandanta četničkih odreda Čačak, od 6. novembra 1941, traženo je da se partizanski odredi preformiraju i uliju u postojeće vojno-četničke odrede, stanu pod komandu Mihailovića, skinu znakove koji nemaju obeležja Jugoslovenske vojske, a u vojničke redove uđu sa činom koji su imali u vojsci: {{izdvojeni citat|„Pošto je naša država monarhija, to svaki mora da prizna Nj. V. Kralja i da se za njega i otadžbinu bori protiv okupatora. Svaki ko protiv ovoga bude radio, kratkim putem biće suđen".}} 14. novembra uveče radio London objavio je da je jedini legalni pretstavnik u Jugoslaviji pukovnik Mihailović, pa da se sve snage imaju staviti pod njegovu komandu. Nakon toga su četnički delagati otišli sa pismenim uslovima pukovnika Mihailovića, koji su bili u vezi objave radio Londona, da se partizani stave pod komandu Mihailovića. Partizansko vodstvo odbilo je te uslove i rekli su da to može biti samo na bazi sporazuma i jednih i drugih.<ref name="Ispitivanje"/> {{Quote box | citat = »Partizani su uzimali oružje od pojedinaca, smatrajući da je oružje narodno, dok sam ja smatrao da je oružje vlasništvo svakog pojedinca.«<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref> | izvor = [[Dragoljub Mihailović]] | width = 40% | align = right}} Nakon što su partizani počeli da potiskuju četnike ka Ravoj Gori, Mihailović je naredio Đuriću telefonom: „Odmah se vratite natrag i napravite sporazum ma pod kojim uslovima". Partizanski delegati [[Aleksandar Ranković]] i [[Petar Stambolić]] postavili su sledeće uslove: da se obrazuje mešovita istražna komisija od ljudi iz redova četnika i partizana, koji će povesti istragu po pitanjima bratoubilačke borbe. Zatim da se obrazuje mešoviti sud, koji će suditi svim izazivačima bratoubilačke borbe; i da će se produžiti pregovori po svima ostalim pitanjima dok se to ne svrši, a sutra u 12 sati, 21 novembra, prestaju neprijateljstva, sve jedinice ostaju gde su se zatekle i da se zarobljenici jedne i druge strane puste bez obzira na broj. Kad se Đurić vratio u štab, sačekao ga je na vratima [[Dragiša Vasić]] i kad mu je rekao da je sporazum potpisan, on je skočio i rekao: „Vi ste nas spasli". Situacija je kod četnika bila takva da bi, verovatno, bili likvidirani i izbačeni sa Ravne Gore i svih položaja koje su držali da nije došlo do sporazuma.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Partizanski komandant [[Dragojlo Dudić]] o ovim borbama piše: {{izdvojeni citat|Pre nekoliko noći došlo je do borbe sa oko 500 četnika iz odreda Draže Mihailovića. Razbijeni su i oko 140 zarobljeno. Naši su likvidirali četnike u Požezi. U toj borbi su naši partizani imali strahovite žrtve. Poginuo je komandant bataljona drug Kapelan, dva komandira četa i mnogo partizana. [...] Dogodilo se to da umesto borbe protiv fašističkih razbojnika vodimo borbu sa braćom; umesto da prolivamo neprijateljsku krv, mi se međusobno krvimo. Umesto da ljudi Draže Mihailovića presreću neprijateljske kamione i otimaju, oni presreću naše kamione i otimaju ono što je srpski narod odvajao od svojih usta i davao za narodnu borbu; umesto da presreću Nemce i Nemce ubijaju, oni presreću naše ljude i ubijaju iz zasede.<ref>Dudić, str. 240</ref>}} Četnički starešina [[Zvonko Vučković]] opisuje međusobne borbe četnika i partizana tokom ustanka (obračun u Ovčaru) na sledeći način: {{izdvojeni citat|„U mešavini koja se tako stvorila bilo je nemoguće razlikovati jedne od drugih. Ista odela, iste psovke i komanda. U takvoj gužvi je uvek mnogo žrtava. Najgore je što ne znaš koga gađaš, a kad pucnjava počne, ne prestaje do mraka. Njihova petokraka zvezda i naša trobojna kokarda, i kad su bile na šajkačama, mogle su se osmotriti samo iz neposredne blizine. Ako se sukobimo u selu onda se tek stvori krkljanac. Jurimo se oko kuća i štala kao deca koja se igraju žmurke. Čas mi jurimo njih a čas oni nas. U takvoj igri gine sve od reda: i mi i oni, i žene i deca, i stoka i kokoške, i sve što je živo".<ref>Zvonko Vučković, n.d., 164.</ref>}} === Gušenje ustanka u Srbiji === {{main|Gušenje ustanka u Srbiji}} {{Quote box | citat = »Po povlačenju glavnine partizanskih odreda... spustio se u rejon Ljubića i našao Rakovića sa odredom od 100 ljudi. Kad sam ušao u avliju video sam oko 70 seljaka. Pitao sam: „Šta je to". Saopštio mi je da su to partizani. Ja sam ga pitao da li zna da je sporazum sa partizanima potpisan 27 novembra, našta mi je on odgovorio da zna, ali da ima nova naredba optuženog Mihailovića da se ostaci partizana progone i da se razoružavaju na teritoriji Srbije.«<ref name="Ispitivanje"/> | izvor = [[Radoslav Đurić]] | width = 40% | align = right}} Nakon sloma ustanka u Srbiji, Mihailović je od strane izbjegličke vlade početkom [[1942]]. proglašen ministrom vojske, dok je [[JVUO]] prihvaćena kao regularna oružana formacija Kraljevine Jugoslavije. Na osnovu ovoga, Mihailović je pozivao na "izvršenje vojne obaveze", odnosno na pristupanje njegovim jedinicama pod pretnjom vojnih zakona u slučaju rata.<ref name="Petranović"/> CK KPJ javlja CK KP Sloveniji početkom 1942. godine: {{izdvojeni citat|„Nedić - četnici - Draža Mihailović - londonska vlada - to je neprekinuti lanac velikosrpske hegemonističke reakcije i za uspostavljanje velikosrpske hegemonističke reakcije i za uspostavljanje velikosrpske hegemonije u najterorističkijem smislu".<ref name="Petranović"/>}} Poraz partizana u Srbiji, prihvatanje Mihailovića od strane Engleza i dominacija četnika u istočnim delovima Jugoslavije pojačavali su napade na četnike, podsticali Saveznike da raskrinkaju Mihailovića i njegove oružane snage kao kolaboracioniste. == Bitka na Neretvi == {{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} [[Datoteka:Jevđević i Talijani.jpg|mini|Hercegovački vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] u prisustvu italijanskih oficira, poziva četnike u borbu protiv partizana, februara 1943.]] [[Datoteka:Italijani i četnici u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Italijani i četnici u Jablanici 1943.]] Tokom osovinske operacije Vajs, došlo je do dotadašnje najveće koncentracije četnika pod komandom italijanskih snaga. {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/178_5.pdf Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas narodu Bosne, Like i Dalmacije od 10. februara 1943.}} General [[Dragoljub Mihailović]] i njegov štab pravili su krajem [[1942]]. planove za uništenje [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i osvajanje oslobođene partizanske teritorije uz pomoć Italijana: {{izdvojeni citat|Operacija koju sada pripremam prema zaostaloj Sovjetskoj Republici biće kombinovana. U njoj ima da sudeluju Dinarci zajedno sa Hercegovcima, snage od Otočca, snage sa planine Manjače i Borja i crnogorske snage koje ću uputiti u napad preko Prozora opet prema Glamoču.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_206.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 6. do 13. decembra 1942. godine]</ref>|Mihailovićeva depeša od 13. decembra 1942.}} U skladu sa opštim planom operacije, Italijani su železnicom transportovali grupaciju od oko 3.000 hercegovačkih četnika pod komandom [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] u [[Knin]]. General Mihailović 31. decembra 1942. godine javlja svojim komandantima da pripreme za operaciju dobro napreduju, čeka se još samo odobrenje okupatora za prebacivanje crnogorskih četnika, pod komandom Baja Stanišića i Pavla Đurišića, u NDH: {{izdvojeni citat|[[Bajo Stanišić|Bajo]] je već prikupio 1200 ljudi. [[Pavle Đurišić|Pavle]] je već prikupio 3000 ljudi. Bajovi su u Ostrogu a Pavlovi u Kolašinu. Tetkići [Talijani] kažu da 2. januara pada odluka. Dozvoljavaju za sad pokrete do Nikšića.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_217.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH TELEGRAMA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 21. DO 31. DECEMBRA 1942. GODINE]</ref>|Mihailovićeva depeša od 31. decembra 1942.}} 2. januara 1943. general [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] je izdao direktivu za četničko učešće u operaciji Vajs: {{izdvojeni citat|Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [https://www.znaci.org/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref>|Mihailovićeva direktiva komandantima korpusa za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}} Četnici su tokom ove operacije bili direktno potčinjeni italijanskoj komandi: {{izdvojeni citat|Pod italijanskom komandom ima 19.000 četnika grupisanih u bande. Od ovih: — 3000 duž železničke pruge Ogulin—Vrhovine, — 8000 između Gračaca i Knina, — 8000 u Hercegovini.<ref>Zb. NOR, XIV/2, 1039.</ref>|Izveštaj italijanskog generala [[Mario Roatta|Roatte]] nemačkom generalu [[Alexander Löhr|Lohru]] od 3. januara 1943.}} General Mihailović je bio svjestan da je predstojeća operacija od vanrednog značaja, što se može naslutiti i iz njegove depeše od 24. januara 1943. godine, poslate majoru [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]] (pseudonim »Ištvan«): {{izdvojeni citat|U ovim presudnim danima želim i tražim samo slogu jer svi radimo na vrlo važnom zajedničkom poslu. Nema uvreda. Ako se sve dobro svrši u ime Boga sve će se bratski urediti pa da niko nikakve uvrede ne podnosi. Događaji će imati željeni tok ako se svi založimo do krajnjih granica i uzdignemo iznad svojih ličnosti. Pozdravlja Vas najsrdačnije vaš uvek dobro želeći Čiča.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Operacijama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] trebalo je da rukovodi Istureno odeljenje Štaba Vrhovne komande pod rukovodstvom majora [[Zaharije Ostojić|Ostojića]]. Pod njegovom komandom koncentrisale bi se snage četnika iz [[Sandžak]]a, [[Crna Gora|Crne Gore]], istočne [[Bosna|Bosne]] i delovi iz istočne [[Hercegovina|Hercegovine]]. Prema planu, ove snage bi nastupale pravcem iz doline [[Neretva|Neretve]] preko [[Prozor]]a na zapad, dok bi snage [[Petar Baćović|Baćovića]] i Đujića, te ostali zapadnobosanski i lički [[četnici]], koncentrično sa svojih pozicija napali partizansku slobodnu teritoriju. Major Zaharije Ostojić, komandant četničkih snaga kojima je bio poveren „istorijski zadatak“ da na Neretvi unište Operativnu grupu divizija NOVJ, bio je uvjeren u uspjeh predstojeće operacije. Smatrajući da, uz pojačanja koja su pristizala iz Crne Gore i Sandžaka te sa istočnobosanskim i hercegovačkim jedinicama koje su se već nalazile na Neretvi, ima na raspolaganju dovoljno snaga sa kojima će, zajedno sa italijanskim i njemačkim trupama, napasti i uništiti partizansku grupaciju. Pun optimizma i samouvjerenja, major Ostojić (pseudonim »Branko«) piše 5. marta 1943. Draži Mihailoviću da je naredio da četničke snage „svom snagom udare boljševike“: {{izdvojeni citat|Ukupna jačina naših snaga sa Baćovićem iznosi oko 12.000 boraca. Mislim da smo jači od Boljševika, naš moral je sjajan, pa se nadam ako Bog da, i komandanti budu na visini da će mo postići i ovom prilikom odlučno tučenje i uništenje boljševičkih glavnih snaga, jer su najzad uhvaćeni na udicu. Pretim prekim sudovima, pohvaljujem, obećavam i ubrzavam sve komandante samo da uspemo. O rezultatu izvestiću Vas. Pobeda je sigurno naša. Pozdrav Branko.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_85.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 26. februara do 14. marta 1943. godine]</ref><ref name="Leković">[https://www.znaci.org/00001/170_2.pdf Mišo Leković: MARTOVSKI PREGOVORI 1943, poglavlje VOJNO-POLITIČKA SITUACIJA POČETKOM 1943. I OKOLNOSTI KOJE SU USLOVILE PREGOVORE VRHOVNOG ŠTABA NOVJ SA NEMAČKIM KOMANDAMA U NDH], Narodna knjiga, Beograd, 1985, str. 23—24.</ref>}} Ovaj plan su omeli Nemci i vlasti [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], na čije su insistiranje Italijani obustavili transport četnika iz [[Crna Gora|Crne Gore]] na teritoriju [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Ali, kad je nastupila kriza italijanskog 6. korpusa, nakon teških poraza u dolini Neretve, Italijani su s jedne strane pozvali u pomoć Nemce, a s druge su crnogorske četnike vozovima iz [[Nikšić]]a prebacili u [[Mostar]]. Formacija [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]] sastavljena od sandžačkih i istočnobosanskih četnika koncentrisala se u oblasti gornjeg toka [[Neretva|Neretve]] pešačkim maršem. Operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište do 23. marta 1943. nalazilo u [[Kalinovik]]u. U ovoj ofanzivi sve četničke jedinice primale su od Italijana oružje, municiju i hranu, a jedinice [[Blažo Đukanović|Blaža Đukanovića]] i platu. Otvorena saradnja četničkih vođa sa okupatorima prilikom Četvrte ofanzive imala je negativnog uticaja na [[moral]] boraca u četničkim jedinicama.<ref name="Saslušanje"/><ref>https://www.znaci.org/00001/11_34.htm</ref> == Kapitulacija Italije == {{main|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji}} {{izdvojeni citat|Sada se pokazuje da je Titov pokret jači i spremniji za borbu od Mihailovićevog, čiji poziv na vršenje sabotaža nije imao široki odjek. Sve je to, očevidno, rezultat britanske podrške, koja Titu dolazi sa Jadranskog mora.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 8. oktobra 1943.}} Nakon neuspješne ofanzive u [[istočna Bosna|istočnoj Bosni]], Draža Mihailović 7. novembra 1943. naređuje opšti napad na "komuniste", tj. partizane: {{izdvojeni citat|Svi Srbi na okup u zajedničku borbu protiv najopasnijeg našeg neprijatelja komunista... Napadati ih po trojkama na putevima i svuda gde može u leđa, isto onako kao što su oni nas napadali u leđa dok smo napadali ustaše i Nemce... Suzbijajte njihovu laž da je njihovo pitanje rešeno ni konferenciji u Moskvi... Prema svim komandantima koji ne budu izvršili ovo naređenje preduzeće se mere kao prema izdajnicima... Saveznici nam ovaj stav odobravaju.<ref name="ReferenceD">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>}} 12. novembra 1943. godine general Mihailović u naređenju [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] precizira da uništenje komunista podrazumeva nemilosrdno likvidiranje njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 635 od 12. novembra 1943. Instrukcija Keseroviću - https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Mihailovićevo naređenje od 12. novembra 1943.}} Iako je Draža lagao da njegovu "borbu protiv komunista" saveznici odobravaju, on 13. novembra javlja svojim komandantima da je saveznička misija krenula u obilazak terena, i da borbu sa komunistima moraju sakriti: {{izdvojeni citat|Američki pukovnik Sajc, američki kapetan Mensfild, britanski p. pukovnik Hadson i naš kapetan Bora Todorović obići će vaše korpuse... Amerikanace dočekajte što bolje možete... Amerikancima i Englezima ništa ne govoriti o borbama sa komunistima. To sakriti.<ref name="ReferenceD">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>}} 20. novembra 1943. britanski kapetan Mor, oficir pri četničkim snagama na južnom Kopaoniku, ocenjuje da je većina četničkih vođa protiv partizana samo zbog instrukcija generala Mihailovića. Marković, četnički vođa u ovom kraju, obavestio je kapetana Mora da on za sada ne može da kontaktira partizane da bi razgovarao o saradnji, pošto je primio naređenje od generala Mihailovića u kojem se preti smrću svakom četniku koji nije spreman da se bori protiv partizana.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_48.htm</ref> 24. novembra 1943. godine general Mihailović izričito nalaže majoru [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] (pseudonim »He-He«) beskompromisan stav po pitanju partizana: {{izdvojeni citat|Što se tiče komunista mi smo u stavu nužne odbrane na celoj teritoriji Jugoslavije, i to je opravdanje za akciju protiv njih. U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji.<ref name="ReferenceD">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm</ref>|Depeša generala Mihailovića majoru Đuriću od 24. novembra 1943.}} == Posleratno razdoblje == U posleratnom razdoblju nastavljeni su sukobi u emigraciji, koji su ekstremne forme poprimali u vidu terorističkih napada na ambasade [[SFRJ]] i, s druge strane, rad jugoslovenske službe državne bezbednosti na likvidaciji političkih protivnika.<ref>[http://www.srpskilist.net/gledista/prijateljska-i-neprijateljska-emigracija Славољуб С. Лекић, ПРИЈАТЕЉСКА И НЕПРИЈАТЕЉСКА ЕМИГРАЦИЈА]</ref> == Tačke razdora == === Nacionalno pitanje === {{Quote box | citat = »Zbor je održan u zaseoku Duler oko 20. marta 1942. godine. Na njemu je govorio Pero Jarić. On je ukazao da se moramo opredijeliti ko je za partizanski, a ko za četnički pokret, napominjući da je i dušom i tijelom za partizane. Na zboru je bilo prisutno oko 120 ljudi. — Ko je za partizane neka se postroji lijevo od bine, a ko je za četnike desno — uzviknuo je Pero. Bilo je neke simbolike u ovom lijevo i desno. Na desnu stranu se izdvoji pet-šest ljudi. Na njihovim licima primjećuje se strah, jer su računali da će njihovih pristalica biti više. Počeli smo da im dobacujemo da su izdajice. Pero je skrenuo pažnju da ih tako ne nazivamo, jer će oni uvidjeti da su pogriješili i jednoga dana doći kod nas.«<ref name="Ispitivanje"/><ref>Stevo Vladušić, Čuvaj se, sinko, Drvar 1941 — 1945, sjećanja učesnika, knjiga 3, Drvar 1978, 485.</ref> | izvor = [[Stevo Vladušić]] | width = 40% | align = right}} U partizansko-četničkom sukobu bitno mesto imaju suprotne nacionalne politike. Četničko izjašnjavanje za Jugoslaviju imalo je u vidu njeno prihvatanje u međunarodnoj zajednici u nepromenjenom obliku. Četnici su u komunikaciji sa saveznicima zastupali program obnove Jugoslavije. Prema ravnogorskoj propagandi, „jugoslovenstvo" je samo kroz [[srpstvo]] moglo dobiti realnu sadržinu. Jugoslavija je zamišljana kao država koju će voditi [[Srbija]] i u kojoj će biti ujedinjeni svi Srbi i sve zemlje u kojima su Srbi živeli ([[velika Srbija]]). Antijugoslovenski stav četničkog pokreta iskazivao se, međutim, u šovinističkom odnosu prema drugim jugoslovenskim narodima i nacionalnim manjinama, a na drugoj strani u isticanju Srba kao vodećeg naroda u Jugoslaviji. U četničkim listovima 1943. prihvata se Jugoslavija, ali posle "osvetničkog uzvraćanja Hrvatima".<ref>„Glas Cera", 19. novembar 1943.</ref> Za četnike, "nije moglo biti ravnopravnog razgovora dok se ne otkotrlja 700.000 hrvatskih glava."<ref>„Glas Cera", 8. januar 1944.</ref> Četnička koncepcija Velike Srbije bila je neostvarljiva bez „čišćenja" Hrvata i Muslimana, kao i svih manjina. Muslimani su tretirani kao Srbi, ali se smatralo da ih delom treba [[Iseljavanje muslimana iz Srbije|iseliti u Tursku]] na osnovu sporazuma jugoslovenske kraljevske i turske vlade. Pri Mihailovićevim štabovima nalazio se tek mali broj muslimana integralne jugoslovenske orijentacije ili opredeljenih kao Srba ([[Mustafa Mulalić]], dr [[Ismet Popovac]], Musakadić i drugi). Muslimani su, prema [[Svetosavski kongres|Svetosavskom ravnogorskom kongresu]], imali da se nađu u okviru srpske jedinice.<ref name="Petranović"/> U Bosni su četnici vodili propagandu da su glavni neprijatelj Hrvati i „Turci", to jest Muslimani. Komunisti su nastojali da razgore [[NOB|narodnooslobodilačku borbu Jugoslavije]] uključujući u nju i Hrvate i muslimane. Kolektivna odmazda nad njima, zbog [[Genocid nad Srbima|genocida nad srpskim življem]], značio bi uvlačenje zemlje u vrtlog još krvavijeg i zapletenijeg građanskog rata. Takav prilaz bio je neprihvatljiv za ideologiju KPJ i njenu nacionalnu politiku. Šta više, KPJ je naglašavala zlu sudbinu hrvatskog naroda i Muslimana u slučaju da pobedi četnička politika.<ref name="Petranović"/> Na zločine ustaša (među kojima je bilo Hrvata i muslimana) nad Srbima u istočnoj Bosni četnici su odgovarali kolektivnim odmazdama nad hrvatskim i muslimanskim stanovništvom. Partizani su četnike nazivali „srpske ustaše".<ref name="Petranović"/> [[Narodnooslobodilački pokret]], s komunističkim jezgrom, imao je sasvim drugi nacionalni odgovor u ovoj zapaljivoj situaciji. Iskustvo prve Jugoslavije pokazivalo je da se ona ne može graditi bez pune ravnopravnosti naroda, tako da je svaka projekcija srpske prevlasti bila grobnica Jugoslavije.<ref name="Petranović"/> == Savremena tumačenja == === Četničko-partizanski sukob kao građanski rat === Istoričarka [[Dubravka Stojanović]] kvalifikuje četničko-partizanski sukob kao [[građanski rat]].<ref name="Dubravka Stojanović: Ulje na vodi"/> Osvrćući se na tezu da je u okupiranoj Jugoslaviji vođen [[građanski rat]], profesor [[Miodrag Zečević]] kaže: {{izdvojeni citat|Sadašnja vlast i njeni istoričari proglasili su da je u Srbiji između partizana i četnika vođen međusobni građanski ideološki rat. Građanski rat nemoguće je voditi u okupiranoj zemlji u prisustvu zainteresovnog okupatra da održi vlast.<ref name="subnor">[http://www.subnor.org.rs/okrugli-sto-ustanak-u-srbiji-1941-godine Okrugli sto: Ustanak u Srbiji 1941.]</ref>|[[Miodrag Zečević]]}} Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da se klasična definicija građanskog rata može samo donekle primeniti na situaciju Jugoslavije u drugom svetskom ratu, pre svega na aspekt [[revolucionar]]ne smene vlasti, koja je vođena kao deo [[narodnooslobodilačka borba|narodnooslobodilačke borbe]]: {{izdvojeni citat|Na građanskom ratu insistirali su okupatori i četnici, ali ga komunisti nisu prihvatali u klasičnom obliku, tražeći svrstavanje prema okupatoru a ne obračun sa unutrašnjim protivnikom prema klasnim merilima. Stalnim naglašavanjem narodnooslobodilačke borbe, javna politika KPJ nije ispuštala da je osnovni protivnik nacionalni zavojevač i fašistički okupator.<ref name="Petranović"/>|[[Branko Petranović]]}} {{izdvojeni citat|Ogromna vojna sila Nemačke, Italije, Bugarske i Mađarske, sa kvislinškim snagama, stalno angažovana u borbama protiv NOVJ, o čemu govore brojne ofanzivne operacije protiv ustanika, operativne grupe divizija ili drugih jezgara narodnooslobodilačkih snaga na pojedinim teritorijama, s partizanskim manevrima i protivudarima, svedočanstvo su samo za sebe da se klasični građanski rat na teritoriji Jugoslavije nije mogao voditi. Elementi građanskog rata vide se u težnji narodnooslobodilačkih snaga da se unište četnici, kao najopasniji sutrašnji protivnik koji je u kolaboraciji sa okupatorima nastojao da u okviru rata uništi najvažnijeg klasnog protivnika koji mu je osporavao društvenu i političku legitimaciju vladajuće snage.<ref name="Petranović"/>|[[Branko Petranović]]}} Petranović vidi građanski rat u završnim operacijama NOVJ u vidu represije nad zarobljenim četničkim i drugim jedinicama i njihovom masovnom likvidacijom posle kapitulacije Nemačke, a na drugoj strani vansudskim obračunima nad pristalicama suparničkog pokreta u oslobođenim gradovima krajem 1944. i u toku 1945. godine. Među njima je, nesumnjivo, bilo kolaboracionista i ratnih prestupnika, ali i građana koji nisu učestvovali u zločinima, ideoloških protivnika komunizma i neutralaca.<ref name="Petranović"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.]] * [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji]] * [[Saveznici i Jugoslavija]] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] cmp3rzxu1xm3b25d4pwxj1opwp1vkxj 0 179214 42606094 42424481 2026-06-05T22:44:04Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606094 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Živojin Pavlović.jpg|mini|Živojin Pavlović, slika iz novinarske legitimacije.]] '''Živojin Žika Pavlović''' zvani ''Ždrebe'' ([[13. januar]] [[1898]] – [[28. novembar]] [[1941]]) je bio istaknuti jugoslovenski [[komunista]] i [[novinar]] koji je pisao o [[velika čistka|staljinističkim čistkama]] u Sovjetskom Savezu. Bio je član CK KPJ<ref name="Pavluško">Žan-Žak Mari i Pavluško Imširović – Predgovor srpskohrvatskom izdanju knjige „Trockizam i trockisti“. Polinom, Beograd 2011.</ref> i blizak saradnik Generalnog sekretara [[KPJ]] [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]], streljanog u Moskvi tokom [[Velika čistka|Staljinove čistke]]. Radio je u svojstvu sekretara partije za celu emigraciju; urednika i izdavača lista „Protiv Glavnjače“ i sekretara Patronata [[Crvena pomoć|Crvene pomoći]] u Parizu; izdavača i administratora partijskog organa „Proleter“, Radničke biblioteke i vlasnik i administrator partijske knjižare.<ref name="Pavlović">[http://www.rastko.rs/rastko-ru/delo/12909 Živojin Pavlović, Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora]</ref> Objavio je oko trista članaka u brojnim (pro)komunistickim i sindikalnim listovima u zemlji i inostranstvu. Jedan je od prvih kritičara totalitarnog staljinističkog sistema, u tadašnjoj Evropi i svetu uopšte.<ref name="Uskoković"/> Njegovo najvažnije delo je "''[[Bilans sovjetskog termidora]]: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora''".<ref name="Uskoković"/> Streljali su ga komunisti tokom [[Užička republika|Užičke republike]] [[1941]]. godine. Jedini sačuvani primerak Pavlovićeve knjige pronađen je tek 60 godina kasnije.<ref name="audioifotoarhiv.com"/> == Biografija == Živojin Pavlović je rođen [[13. januar]]a [[1898]]. godine u zlatiborskom selu [[Mušvete]], [[opština Čajetina]]. Do [[1920]]. godine živi u Užicu, gde je završio gimnaziju. Bio je dobrovoljac u Prvom svetskom ratu.<ref name="Uskoković"/> === Partijski rad u zemlji === {{main|Komunistička partija Jugoslavije}} Pavlović je bio član [[SKOJ]]-a i [[KPJ]] od osnivanja [[1919]]. godine.<ref name="automatski generisano2">[http://www.geopolitika.rs/index.php/sr/istorija/81-razresena-enigma-zvana-tito Разрешена Енигма Звана Тито<!-- Botovski generisani naziv -->]</ref> [[1920]]. godine upisuje studije prava u [[Beograd]]u. Od [[1923]]. godine je na partijskom radu u Makedoniji, poslat od tadašnjeg vođe KPJ [[Sima Marković|Sime Markovića]]. Pavlović je bio okružni sekretar za Makedoniju, da bi početkom [[1925]]. godine otišao u [[SSSR]]. Vraća se naredne godine i postaje dopisnik "Pravde" iz Makedonije.<ref name="automatski generisano2" /> === Emigracija u Parizu === {{main|Komunistička partija Jugoslavije}} [[Datoteka:Proleter.jpg|minijatura|[[Proleter (novine)|Proleter]], ilegalno glasilo KPJ, čiji je izdavač i urednik bio Žika Pavlović.]] Pavlović je [[1929]]. godine emigrirao u Francusku, gde ostaje punih deset godina. Završio je Pravni fakultet u [[Pariz]]u, gde je upoznao veliki broj intelektualaca toga vremena.<ref name="Uskoković">[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/274-275/274-275_24.htm Povodom objavljivanja knjige o Zivojinu Pavlovicu]</ref> U Parizu, gde se nalazilo sedište KPJ, piše i uređuje partijske i sindikalne novine, pokreće i izdaje političke listove. Bio je izdavač i urednik „Proletera“, glavnog organa [[KPJ]], časopisa Klasna borba, kasnije „[[Borba (novine)|Borbe]]“ i lista „Protiv Glavnjače“. U Parizu je vodio partijsku knjižaru "Horizonti", gde su se okupljali komunisti starog kontinenta. Primljen je u članstvo [[KP Francuske]].<ref name="Uskoković"/> Postaje sekretar KPJ za celu emigraciju. Prikupljao je "[[Crvena pomoć|crvenu pomoć]]", okupljao emigraciju, pomagao odlazak jugoslovenskih boraca u Španiju.<ref name="Uskoković"/> Bio je blizak saradnik generalnog sekretara KPJ [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]] i član njegovog rukovodstva. Nakon hapšenja i streljanja Gorkića [[KPJ tokom Velike čistke|tokom Velike čistke]] u Moskvi [[1937]]. godine, i Brozovog preuzimanja partije, Živojin Pavlović pada u nemilost. [[2. maj]]a [[1939]]. godine Tito piše delegatu KPJ pri Kominterni [[Prežihov Voranc|Prežihovu Vorancu]] da su [[Karlo Hudomalj]] i Živojin Pavlović na njegov predlog isključeni iz partije.<ref name="automatski generisano2" /> Isključenje pod raznim optužbama je neretko povlačilo i fizičku likvidaciju.<ref name="Pavluško"/> === Povratak u Beograd === [[1940]]. se vratio u Beograd i zaposlio u ondašnjem Centralnom presbirou (pandan Ministarstva informisanja).<ref name="Uskoković"/> Nakon likvidacije Milana Gorkića, čiji je blizak saradnik bio, novoimenovani sekretar KPJ ([[Josip Broz Tito]]) izjavio mu je da „Partija“ u njega nema poverenja.<ref name="Pavlović"/> On je sve više izolovan, i otkazani su mu poslovi koje je do tada radio.<ref name="Pavlović"/> === Kritika Staljinovih čistki === {{main|Velika čistka|KPJ tokom Velike čistke}} [[Datoteka:Bilans sovjetskog termidora.jpg|mini|''Bilans sovjetskog termidora'', korice prvog (piščevog) izdanja iz 1940.]] Pavlović je krajem 1940. godine u [[Beograd]]u samostalno objavio knjigu "''[[Bilans sovjetskog termidora]]: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora''", u izdanju autora. Knjiga govori o [[Staljin]]ovim [[velika čistka|čistkama]] krajem 1930-ih godina u [[SSSR]]-u, u kojima su nestali mnogi njegovi prijatelji, kao što je generalni sekretar KPJ [[Milan Gorkić]]. {{izdvojeni citat|Mi smo se rugali zemljama koje su spaljivale marksističku, jevrejsku i demokratsku literaturu, dok danas nema ni u jednoj ruskoj biblioteci dela Trockog, Buharina, Zinovjeva, Bezimenskog, Pasternaka, Koljcova i drugih, koja su svakako spaljena. Cilj je ove brošure da prikaže pravo stanje u Sovjetskoj Uniji, da prikaže i razgoliti ovaj režim krvi i niskih kleveta koje je zaveo Staljin u zemlji sa njegovom policijom. Budući da su masovna streljanja zauzela takve razmere, da se više ne može ćutati, potrebno je dići glas protesta i učiniti sve da se još preostale žrtve staljinskog termidora spasu iz Sovjetske Unije.|Živojin Pavlović, Bilans sovjetskog termidora (1940)}} Kovanica „sovjetski termidor“ ukazuje na terminološku povezanost sa [[Francuska revolucija|Francuskom revolucijom]], i [[Kontrarevolucija|kontrarevolucionarni]] preokret koji se odigrao pod Staljinom.<ref name="Intervju"/> Knjiga je „odmah zabranjena i još u štampariji zaplenjena“. Zahvaljujući ugovoru o saradnji između Staljinove vlade i vlade kraljevine Jugoslavije i svežeg diplomatskog priznavanja SSSR od strane Kraljevine Jugoslavije, aparat KPJ je uspeo da od vlade Cvetković-Maček izdejstvuje zabranu te Pavlovićeve knjige i najveći deo njenog tiraža zaplenila je policija već u štampariji, a potom i uništila.<ref name="Pavluško"/> Pavlović je uspeo „izvući desetak primeraka“, a jedan od njih poklonio je svom kumu Ljubiši Đeniću, bibliotekaru u Čajetini.<ref name="audioifotoarhiv.com">[http://www.audioifotoarhiv.com/gosti%20sajta/SlobodanGavrilovic.html Slobodan Gavrilović, Bilans sovjetskog termidora]</ref> U "Komunistu", organu KPJ, knjiga je dočekana na nož nepotpisanog kritičara kao "''zbirka provokacija i kleveta protiv naše Partije, [[Kominterna|KI]] i [[SKP(b)]], Sovjetske vlade i druga [[Staljin]]a''". Godinama kasnije je [[Milovan Đilas]] priznao da je upravo on napisao citiranu kritiku.<ref name="Uskoković"/> === Mučenje i streljanje u Užicu === {{main|Užička republika}} {{izdvojeni citat|Za vreme Uzičke republike 1941. godine bio sam, i to veoma dugo, u Užicu. Neposredno sam sarađivao sa Slobodanom Penezićem Krcunom. Bio sam zamenik komandira straže koja je čuvala zatvor i obezbeđivala Vrhovni štab. [...] Iz tog perioda sećam se kako je uhvacen Žika Ždrebe. Ako je to taj Živojin Pavlović, onda je sve to ovako izgledalo. Dođe jedno veče Krcun i naredi: »Pripremi dobru grupu za veceras. Imamo veliki posao da obavimo. Lovićemo krupnu zverku«. Pošli smo nekim većim vozilom, oko desetak ljudi. Krcun nam je rekao: »Moramo ga uhvatiti živog, zapamtite živog. Nipošto ne pucati. U krajnjoj nuždi u noge«. [...] Sigurno smo ga uhvatili u Kremnima. Opkolili smo jednu štalu sa svih strana, kod Celikovića kuća. Krcun je ranije dobio detaljna obavestenja gde se krije ta zverka, pa ga je to veče lično pozvao na predaju: »Žiko, Ždrebe, predaj se! Ne pokusavaj da pucaš niti da bežiš. Opkoljen si!« Da bi se uverio da je opkoljen, povičemo i mi sa svih strana: »Opkoljen si! Silazi mirno i predaj se, inače ćemo štalu da zapalimo!« On se javi: »Nemojte paliti, silazim«. Tu ga svezasmo i oterasmo u Užice.<ref name="Micić">[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/273/273_23.html Beleške jednog dželata]</ref>|Svedočenje Vidana Micića, prvoborca iz Požege, kapetana prve klase u penziji, koji je streljao Živojina Pavlovića}} Pavlovića su tokom [[Užička republika|Užičke republike]] u jesen 1941. godine uhvatili, zatočili i najtežim mukama mučili [[partizani]]. Njegovo hvatanje i potonju likvidaciju je organizovao [[Slobodan Penezić Krcun]].<ref>[http://www.danas.rs/danasrs/kolumnisti/cetrnaesti_kilometar.1083.html?news_id=229352 Četrnaesti kilometar]</ref> {{izdvojeni citat|Dok je bio u zatvoru saslušavali su ga: [[Slobodan Penezić Krcun]], [[Vladimir Dedijer]] i [[Pera Stambolić]] najčešće, povremeno [[Rodoljub Čolaković|Čolaković]] i [[Aleksandar Ranković|Ranković]]. Ponekad je bilo i više njih odjednom. Ja sam ga najčešće sa Krcunom dovodio u podrum gde smo ga saslušavali, a kada je bilo mračno držao sam karbitnu lampu. [...] Bogami, biju svi dobro, ali ne pomaže. A on je radio u Parizu za Partiju, pa je tamo izdao neke drugove. Dedijer je pričao kako je on lukavo radio. Nije dozvoljavao da uhapse drugove kod njega, već kad odu, on javi policiji. Tako da je stradalo dosta drugova zbog njega. Mnoga zla je ucinio.<ref name="Micić"/>|Svedočenje Vidana Micića, prvoborca iz Požege, kapetana prve klase u penziji, koji je streljao Živojina Pavlovića}} Živojin Pavlović je mučen u zatvoru "jednu sedmicu sigurno, a mozda i više".<ref name="Micić"/> Streljan je nakon bezuspešnih pokušaja da mu najsurovijom torturom iznude lažno priznanje da je uvek bio „fašistički i policijski agent“ infiltriran u vrh KPJ.<ref name="Pavluško"/> {{izdvojeni citat|Dedijer ga muški, što se kaže, tuče. Prebija na mrtvo ime, ali on ništa. [...] Traži da prizna kako je radio za policiju i za koga sada radi. Ne vredi. On ništa ne priznaje. Onda će Stambolić: »Valjda smo i mi nesto naučili od [[Svetozar Vujković|Vujkovića]]«. I tada poče da ga šiba volujskom žilom po tabanima. Prvo su bili veliki plikovi, a kasnije je i koža pukla. Tako da smo ga vodili ili nosili natrag do sobe, sve uz stepenice. Kad se i on zamori, onda priđe Krcun. I on tuče što bolje može. Ja stojim kraj vrata, naslonio se na stranu i mislim: »Pa ljudi, pobogu, šta to radite? Da bilo šta zna priznao bi posle takvih batina. Priznao bi da je majku za sisu ujeo«. Ali, tu sam i shvatio kako veliki špijuni ne priznaju lako. [...] I mene su posle zvali da ga tučem, pošto se oni dobro zamore.<ref name="Micić"/>|Svedočenje Vidana Micića, prvoborca iz Požege, kapetana prve klase u penziji, koji je streljao Živojina Pavlovića}} Nakon višednevne torture Pavlović je pokušao samoubistvo tako što je sebi prerezao vene komadom stakla, rekavši: »''Nemate više potrebe da me vodite na saslušanje''«.<ref name="Micić"/> No, Krcun mu je pritrčao, zaustavio krvarenje i ljutito rekao: »''Nećeš umreti, kurvo, dok ne priznaš!''« <ref name="Micić"/> Ni nakon daljeg mučenja Pavlović nije ništa priznao. Odveden je na streljanje u Krčagovu, iznad vojničkog kruga, zajedno sa još "četiri-pet kamiona" punih osuđenika na smrt (lopova, četnika i drugih).<ref name="Micić"/> Osuđenici su u kamionima sedeli jedan drugom u krilu, kako ne bi mogli da pobegnu.<ref name="Micić"/> Prema sećanju čuvara, Pavlović je izmučen pokušao da pobegne: {{izdvojeni citat|U trenucima kada gleda smrti u oči, čovek dobije čudnu snagu. Čovek ni sam toga nije svestan šta može da učini. Pa iako je bio isprebijan, pred neposrednu smrt on je, takođe, dobio čudnu snagu i pokušao je da beži.<ref name="Micić"/>|Svedočenje Vidana Micića, prvoborca iz Požege, kapetana prve klase u penziji, koji je streljao Živojina Pavlovića}} Odbegao je bio oko 30 metara kada ga je stražar iz puške pogodio u kičmu, nakon čega je još bio živ. Zavapio je: »''Ubijte me''«, ali su ga namerno "poslednjeg ubili i bacili u raku".<ref name="Micić"/> Veruje se da je streljan po [[Tito]]vom naređenju.<ref name="Pavluško"/> Ubijen je u noći između 28. i 29. novembra 1941. nekoliko sati pre nego što će partizansko vođstvo, pred najezdom Nemaca pobeći iz Užica.<ref name="automatski generisano1">[http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:276063-%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0 Ruka dželata]</ref> == Dela == Objavio je preko tri stotine članaka u štampi po [[Pariz]]u, [[Brisel]]u, Kanadi, Jugoslaviji. To su uglavnom tekstovi o [[antifašizam|antifašizmu]] i antifašističkom pokretu uopšte, zatim analize o razvoju događaja u Poljskoj, Češkoj, Španiji, o događajima u agrokulturi, ekonomskim temama.<ref name="Intervju">[http://www.rastko.rs/rastko-ru/delo/12910 Добрица Гајић разговара са Слободаном Гавриловићем]</ref> Njegovo najvažnije delo "''Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora''" je sve do 2000-ih bilo nepoznato. Tek 60 godina od njegovog pogubljenja jedini sačuvani primerak Pavlovićeve knjige pronašao je, istražio i objavio sociolog Slobodan Gavrilović.<ref name="audioifotoarhiv.com"/> Slobodan Gavrilović je objavio reprint izdanje ove knjige 1989. godine u izdanju užičkog časopisa "Međaj", kasnije su to učinili i drugi izdavači poput sledećih: Izdavački centar Kadinjača iz Užica, Zavod za izdavanje udžbenika i drugi.<ref name="automatski generisano1" /> == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[KPJ tokom Velike čistke]] == Vanjske veze == * [http://www.rastko.rs/rastko-ru/delo/12909 Živojin Pavlović, Bilans sovjetskog termidora: Prikaz i otkrića o delatnosti i organizaciji Staljinskog terora] * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/274-275/274-275_24.htm Povodom objavljivanja knjiga o Zivojinu Pavlovicu] * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/273/273_23.html Svedočenje Vidana Micića, partizana koji je streljao Živojina Pavlovića] * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:318891-Rehabilitacija-Cast-vracena-i-srpskom-Solzenjicinu "Rehabilitacija: Čast vraćena i srpskom Solženjicinu"] {{Lifetime|1898|1941|Pavlović (novinar), Živojin}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Zlatibor]] [[Kategorija:Srpski novinari]] [[Kategorija:Ubijeni novinari]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Žrtve Velike čistke iz Jugoslavije]] tn3z1c02jbtqsphll3jukd4zvbzoytx 0 182735 42605902 42604583 2026-06-05T22:05:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605902 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob= <span style="font-size: medium;">'''Druga tuzlanska operacija NOVJ''' |deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika= |opis_slike = |datum = 16.-20. januar [[1944]]. |mesto= grad [[Tuzla]] i prilazne komunikacije |uzrok= |teritorija= |rezultat= [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Pobeda nemačkog [[Wehrmacht|Vermahta]] i [[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] vojske [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] |strana1 = [[Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|40px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = [[Datoteka:Flag of Germany 1933.svg|40px]] Nemački [[Wehrmacht|Vermaht]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|40px]] Snage NDH |jedinice1 = [[Treći bosanski korpus NOVJ|III udarni korpus NOVJ]] |jedinice2 = Borbena grupa „Švarc" [[V SS dobrovoljački brdski korpus|V SS dobrovoljačkog brdskog korpusa]]<br />II zborno područje vojske [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] |komandant1= '''General [[Kosta Nađ]]''', komandant [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa NOVJ]] |komandant2= General '''Švarcneker''' ({{jez-nem|Schwartznekker}}), komandant Borbene grupe „Švarc" |snaga1 = 10.000 boraca |snaga2= |gubici1= |gubici2= |gubici3 = }} '''Druga tuzlanska operacija NOVJ''' je operacija [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] u januaru [[1944]]. koja je vođena u sklopu [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimskih operacija 1943/1944]], sa dvostrukim ciljem. Pored neposrednog cilja - osvajanja [[Tuzla|Tuzle]] kao važnog centra i resursa za oslobodilačku borbu, operacija je takođe trebalo da stvori alternativno žarište borbi i omete odvijanje nemačkih operacija u zapadnoj [[Bosna|Bosni]]. Severoistočna Bosna i grad [[Tuzla]] kao njen centar predstavljali su snažno uporište NOP tokom jeseni 1943, naročito nakon prvog oslobođenja Tuzle 2. oktobra [[1943]]. u [[Prva tuzlanska operacija NOVJ|Prvoj tuzlanskoj operaciji NOVJ]]. Tokom decembra [[1943]]. nemačka [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] preduzela je niz opsežnih operacija krupnim snagama protiv NOVJ, od kojih su operacije [[operacija Kugelblitz|"Kugelblic“]] ({{jez-nem|Kugelblitz}}) i [[operacija Schneesturm|"Šnešturm“]] ({{jez-nem|Schneesturm}}) zahvatile područje severoistočne Bosne. Ovim operacijama Nemci su ovladali gradovima i komunikacijama u ovom području, tako da je fokus njihovih ofanzivnih dejstava u januaru [[1944]]. prenet u centralnu i zapadnu Bosnu, gde su pozicije Nemačke i njenih saveznika bile ozbiljno ugrožene, naročito [[Prva banjalučka operacija|Prvom banjalučkom operacijm NOVJ]]. Usled ove situacije štab [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa NOVJ]] doneo je odluku da pređe u ofanzivu na svom području, kako bi ponovo zauzeo izgubljene pozicije u severoistočnoj Bosni, i ujedno smanjio nemački pritisak u zapadnoj. Grad [[Tuzla]] predstavljao je ključni cilj ovih napada. Nakon koncentracije snaga, napad na Tuzlu započeo je u večernjim časovima 16. januara [[1944]]. Jedinice NOVJ tokom četvorodnevnih napada nisu uspele da slome odbranu osovinskih snaga u Tuzli. Usled gubitaka i zamora jedinica štab [[treći bosanski korpus NOVJ|korpusa]] 20. januara [[1944]]. ujutro naredio je prekid operacije i izvlačenje snaga. Osovinske snage iz Tuzle i [[Gračanica|Gračanice]] istovremeno su preduzele protivudar, tako da su se delovi južne napadne kolone izvlačili u otežanim uslovima jakog neprijateljskog pritiska i pretrpeli osetne gubitke. == Angažovane snage NOVJ i plan napada == Štab [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg udarnog korpusa NOVJ]] raspolagao je sa tri divizije ([[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaestom]], [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaestom]] i [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|Dvadesetsedmom]]) i pet partizanskih odreda (Majevički, Posavski, Trebavski, Birčanski, Ozrenski, Romaniski i Tuzlanski NOP odred). Štab korpusa je 11. januara [[1944]]. izdao zapovest za napad na Tuzlu i postavio sledeće zadatke napadnim kolonama: # severna i istočna kolona (komandant, pukovnik [[Danilo Lekić]]), – sastava: [[Osamnaesta hrvatska brigada NOVJ|18. hrvatska brigada]], [[Tuzlanski partizanski odred]], [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prva brigada 16. vojvođanske divizije]] i [[Petnaesta majevička udarna brigada]], – da sa položaja selo Muslimanska Obodnica – selo Gornje i Donje Breške – selo Mijatovići izvrše napad opštim pravcem Brusnice (trig. 546) – Visoko Brdo (k 527) – selo Cerovi – Parlog – Slani bunar – pravoslavna crkva u centru Tuzle i da ovladaju delom Tuzle severno od [[Jala (reka)|reke Jale]]; # južna kolona (komandant, pukovnik [[Gligo Mandić]]), – sastava: [[Šesta proleterska istočnobosanska udarna brigada|Šesta istočnobosanska brigada]], [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|16. muslimanska]] i [[Devetnaesta birčanska brigada NOVJ|19. birčanska brigada]], – da sa položaja selo Par-selo – selo Petrovice izvrši napad opštim pravcem Crveno Brdo – Ilinčica – Tuzla i da ovlada gradom južno od [[Jala (reka)|reke Jale]], spajajući se u centru grada (kod pravoslavne crkve) sa severnom i istočnom kolonom; # zapadna kolona (komandant, kapetan [[Mitar Minić]]), – sastava: [[Romanijski partizanski odred|Romanijski]] i [[Ozrenski oartiaznski odred (BiH)|Ozrenski partizanski odred]], – da napadne neprijateljske posade izmedu sela Bukinja i Lukovca, povezujući se u pravcu selo Dobošnice sa delovima 16 divizije. [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druga]] i [[Treća vojvođanska udarna brigada]] i Trebavski odred trebalo je da zauzmu [[Gračanica|Gračanicu]] i aktivnim dejstvima na komunikaciju [[Doboj]] - Miričina obezbeđuju napad na Tuzlu od Doboja. [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|Četvrta brigada 16. divizije]] i [[Birčanski partizanski odred]] trebalo je da se orijentišu prema [[Zvornik]]u, da po mogućstvu zauzmu [[Zvornik]], poruše most na [[Drina (reka)|Drini]], i da komunikaciju Zvornik – selo Capardi – selo Prnjavor onesposobe za saobraćaj motomih vozila, čime bi se sa tog pravca onemogućilo pristizanje pomoći garnizonu u [[Tuzla|Tuzli]]. [[Peta vojvođanska udarna brigada|Peta brigada 16 divizije]], [[Majevički partizanski odred|Majevički]] i [[Posavski partizanski odred]] imali su zadatak da zatvore pravac Brčko – Tuzla. Trebalo je da posednu položaje na liniji selo Navioci – selo Brnjik – selo Pukiš, i da izvidnicama kontrolišu teren u pravcu [[Brčko]]g. Peta brigada je određena u rezervu severne kolone, a prema zapovesti Štaba korpusa imala je da se za vreme napada nalazi u selo Naviocima. Početak napada je predviđen za [[16. 1.|16. januar]] u 20 časova. == Angažovane osovinske snage i organizacija odbrane == Prema bojnoj relaciji za januar 1944. Zapovjedništva II zbornog područja <ref>Vojnoistorijski institut, 1/1—6, 60.</ref>, u [[Tuzla|Tuzli]] i njenom širem rejonu nalazila se 3. lovački zdrug: - 5. lovačka pukovnija sa 1. i 3. bojnom u [[Tuzla|Tuzli]], a sa 2. bojnom u Simin Hanu, - 8. lovačka pukovnija u [[Gračanica|Gračanici]] (1. bojna u selu Miričini). Međutim, pošto je štab nemačkog korpusa uočio grupisanje snaga NOVJ i otkrio njihove namere, on je, da bi pojačao odbranu Tuzle, 18. januara grupisao ceo 3. lovački zdrug u Tuzli i najužoj okolini. Noću 13/14. januara stigla je iz pravca [[Doboj]]a i nemačka borbena grupa „Švarc" ({{jez-nem|Kampfgruppe Schwartz}})<ref>Zbornik NOR, tom IV / knjiga 21, dokument 220</ref> pod komandom generala Švarcnekera ({{jez-nem|Schwartznekker}}). Formacija i tačna jačina ove borbene grupe nisu poznati autorima prikaza, ali pošto joj je komandant bio general i pošto je imala četu tenkova i nešto tanketa, kao i divizion artiljerije, pretpostavljalo se da ima 1.000 - 2.000 vojnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/150.htm Ahmet Đonlagić: Dvadeset sedma divizija], str. 112</ref> General Švarcneker je po dolasku preuzeo komandu nad celokupnom odbranom [[Tuzla|Tuzle]]. Saznavši 15. januara da će napad biti izvršen sutradan, štab odbrane [[Tuzla|Tuzle]] je sa dve bojne 5. lovačke pukaovnije poseo severni odsek odbrane [[Tuzla|Tuzle]], sa jednom bojnom istog puka položaje kod Simina Hana (jedna četa u Gornjoj Tuzli), a sa 8. lovačkom pukovnijom južni i jugozapadni odsek odbrane [[Tuzla|Tuzle]] (sa jednom četom u s. Miričini). Ostale njegove snage su se nalazile u samoj [[Tuzla|Tuzli]]. Odbrana [[Tuzla|Tuzle]] je bila dobro organizovana. Glavna osovinska uporišta van grada bila su: severno od [[Tuzla|Tuzle]] selo Tušanj, zaseoci Piskavica, Kojšino i Gradina, a južno Ilinčica. Na ovim položajima bili su izgrađeni zemljani bunkeri i iskopani rovovi povezani saobraćajnicama. Ispred rovova i zaklona nalazila se žična prepreka. Položaji su bili u međusobnoj vatrenoj vezi. Na pojedinim mestima bila su postavljena i protivpešadiska minska polja. Na samoi periferiji i u unutrašnjosti grada, na najvažniiim pristupima i raskrsnicama, osovinske snage su izgradile bunkere, a mnoge zgrade podesile za odbranu. Svi glavni ulazi u grad bili su zabarikadirani. Oko dva haubička diviziona nalazila su se kod zapadnog i istočnog logora, a jedna baterija je bila isturena na Gradini. Osim pomenutih snaga, na železničkoj pruzi [[Tuzla]] - [[Doboj]], u selima Miričini, Dobošnici, Lukavcu i Puračiću i još nekim zaseocima nalazile su se posade zelenokadrovaca. Kod važnijih objekata na železničkoj pruzi bili su od kamena i armiranog betona izgrađeni dvospratni bunkeri. Na [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrenu]], [[Trebava|Trebavi]] i [[Majevica|Majevici]] nalazile su se četničke grupe, koje su predstavljale izvesnu opasnost za jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] iz pozadine. Najbliži garnizoni, iz kojih je mogla stići pomoć napadnutom garnizonu u [[Tuzla|Tuzli]], bili su [[Doboj]], [[Brčko]] i [[Zvornik]]. U [[Doboj]]u su se nalazile snage od oko 1.000 [[Ustaše|ustaša]] i [[Domobrani|domobrana]], u [[Brčko]]m 1.000 - 2.000 [[Ustaše|ustaša]], [[Domobrani|domobrana]] i [[Zeleni kadar|zelenokadrovaca]], a u [[Zvornik]]u manje snage [[Četnici|četnika]], Nemaca i [[Zeleni kadar|zelenokadrovaca]] jačine do 1.000 vojnika.<ref>Periša Grujić: Šesnaesta Vojvođanska divizija: borbena dejstva od formiranja do oslobođenja zemlje, str. 112</ref> == Tok borbenih dejstava == Prema naređenju za napad, spoljašnju odbranu Tuzle trebalo je 16. januara [[1944]]. u 20:00 da napadne koordinirano i istovremeno sedam brigada. Međutim, iz više razloga (loše procenjeno neophodno vreme marša, lokalne čarke sa grupama protivnika, ispadi nemačkih borbenih grupa), ni jedna brigada nije stigla na vreme na polazni položaj. Stoga su jedinice ulazile u napad pojedinačno, sukcesivno i nepovezano, sve do 24:00. Na nekim sektorima napad se gotovo nije ni osetio. Napad severne kolone otpočeo je tek oko 23 časa nepovezanim čarkama, bez dovoljno odlučnosti i upornosti. Štab 16. divizije o ovom napadu u svojoj analizi, pored ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Dobijao se utisak da se ne radi, ne samo o organizovanom napadu na grad, nego, štaviše, ni o jednom demonstrativnom napadu.}} <ref>Zbornik NOR, tom IV / knjiga 21, dokument 175</ref> Neposredan napad na ključne tačke odbrane na južnoj strani, Crveno Brdo i Ilinčicu, preduzet je tek posle pola noći. Jedinice [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|16. muslimanske brigade]] su u napadu na Ilinčicu uspele da zauzmu prvu liniju utvrđenja, ali je njihovo dalje nastupanje bilo zadržano snažnom vatrom automatskih oruđa sa Ilinčice i artiljerijskom vatrom sa Gradine, kao i protivpešadiskim minskim poljima. Pred jutro 17. januara štab korpusa naredio je svim jedinicama povlačenje iz grada na polazne položaje radi sređivanja i pripreme za novi napad. Iako prvi napad nije bio uspešan, ipak je protivnik bio sateran u rovove, a borci NOVJ su se našli na jurišnom otstojanju, puni vere u uspeh napada koji je trebalo ponoviti 17. januara u 20 časova. Pre početka ovog napada održan je sastanak sa štabovima bataljona. Na njemu je istaknut značaj zauzimanja Tuzle i data su uputstva za izvršenje postavljenog zadatka. Ukazano je i na greške iz napada prethodne noći, naročito u pogledu slabog sadejstva unutar bataljona i između bataljona“.<ref>Periša Grujić: Šesnaesta Vojvođanska divizija: borbena dejstva od formiranja do oslobođenja zemlje, str. 104</ref> Napad je ponovljen istim snagama i istim pravcima 17. januara u 20:00, ovaj put uz nešto bolje ostvareno sadejstvo. [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|Šesnaesta muslimanska brigada]] uspela je oko 23 časa da zauzme Ilinčicu, jedan od ključnih položaja odbrane. Ipak, usled slabosti napada na severnom sektoru, i zbog toga što su 15. majevička i [[Osamnaesta hrvatska brigada NOVJ|18 hrvatska brigada]] zadržane borbama na prilazima gradu, branioci su bili u stanju da koncentrišu vatru i ljudstvo na Ilinčici, tako da je [[Šesnaesta muslimanska brigada NOVJ|Šesnaesta muslimanska brigada]] pred zoru naterana na povlačenje. Izvestan uspeh ostvarila je i [[Prva vojvođanska brigada NOVJ]], uklinivši se u neprijateljske rovove. S obzirom da napad nije obećavao uspeh, jedinice su pred jutro ponovo povučene na polazne položaje. Prilikom izvlačenja ove dve brigade pretrpele su značajne gubitke. Napad je obnovljen 18. januara u 20:00. Štab korpusa uveo je u napad [[Prva južnomoravska brigada NOVJ|Prvu južnomoravsku brigadu]] kao pojačanje na desnom krilu južne napadne kolone, a štab 16. divizije izvukao je iz borbe [[Prva vojvođanska brigada NOVJ|1. vojvođansku]] i zamenio je [[Peta vojvođanska brigada NOVJ|Petom vojvođanskom]], koja je bila u divizijskoj rezervi. Jedinice [[Šesta istočnobosanska proleterska brigada NOVJ|6. istočnobosanske brigade]] i ove noći zauzele su Kreku i prodrle dublje u grad, vodeći ulične borbe. Međutim, pošto su izostali uspesi ostalih snaga, i pošto su osovinske snage čvrsto držale ključne položaje Kojšino, Gradinu i Iilinčicu u svojim rukama, pred zoru je ponovo usledilo izvlačenje. U međuvremenu se ispoljio napad 1. lovačke pukovnije NDH od [[Doboj]]a, koja je 18. januara uspela da prodre u [[Gračanica|Gračanicu]], ali su [[Druga vojvođanska brigada NOVJ|Druga]] i [[Treća vojvođanska brigada NOVJ|Treća vojvođanska]] uspele da je zaustave. Snage [[treći bosanski korpus NOVJ|3. korpusa]] obnovile su napad i 19. januara uveče. U ovom napadu južna kolana dodatno je ojačana [[Romanijski NOP odred|Romanijskim odredom]]. Njegovi delovi uspeli su da se tokom noći probiju u grad, ali su i ovaj put branioci uspeli da zadrže ključne položaje, pa je pred zoru napad ponovo obustavljen. Štab korpusa je, procenivši odnos snaga, te znatne gubitke i veliku zamorenost svojih jedinica, naredio prekid operacije i odvajanje napadnih jedinica od neprijatelja. Ovo su iskoristile nemačko-kvislinške snage, i pokrenule su protivnapad. Njihovo koncentrično nastupanje iz Tuzle i Gračanice dovelo je snage južne napadne kolone u težak položaj prilikom povlačenja, budući da je zaštita njihovih prilaznih pravaca oslabljena ubacivanjem Prve južnomoravske i Romanijskog odreda u neposredan napad na grad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/75.htm Gligo Mandić: 17. istočnobosanska NOU divizija], str. 120</ref> == Rezultat operacije == [[Treći bosanski korpus NOVJ|Treći udarni korpus NOVJ]] ovom operacijom izvršio je naređenje [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] o uznemiravanju neprijatelja radi vezivanja njegovih snaga. Međutim, u pogledu svog taktičkog cilja, odnosno zauzimanja Tuzle sa okolinom, operacija je predstavljala neuspeh. Jedinice korpusa su u ovim napadima pretrpele znatne gubitke od oko 1.000 boraca izbačenih iz stroja. [[Prva vojvođanska brigada NOVJ|Prva vojvođanska brigada]] imala je 62 poginula i 161 ranjenog borca.<ref>Periša Grujić: Šesnaesta Vojvođanska divizija: borbena dejstva od formiranja do oslobođenja zemlje, str. 107</ref> Nije postignut ni postavljeni cilj preokretanja tendencije osipanja podrške i ponovnog učvršćivanja kvislinških snaga na ovom važnom području nakon decembarske ofanzive. {{izdvojeni citat|Procjena »da borbenost neprijatelja nije na visini, da mu je moral slab i da postoji mogućnost predavanja većih dijelova«, nije bila realna. Naprotiv, borbenost i moral bili su mu na visini, a o predaji ni najmanjih dijelova nije bilo ni govora. Utvrđenja ne samo da nisu bila oštećena poslije našeg napuštanja Tuzle, nego su u velikoj mjeri ojačana.}}<ref>Gligo Mandić: 17. istočnobosanska NOU divizija, str. 121</ref> Lokalne [[Zeleni kadar|zelenokadrovske]] i [[Četnici|četničke]] grupe ponovo su zauzele jasan neprijateljski stav prema NOVJ. Ipak, ni snage korpusa nisu bile uzdrmane ni bitno oslabljene. Nakon neuspelog napada na [[Tuzla|Tuzlu]] one su dekoncentrisane po celom korpusnom području, gde su nastavile sa vlastitim sređivanjem i jačanjem, i napadima na manje grupacije, komunikacije i utvrđene tačke Nemaca i [[kvisling]]a. Tokom narednih mesec dana snage korpusa u borbama tokom februara zauzele [[Šamac|Bosanski Šamac]], [[Vareš]], [[Han Pijesak]], [[Sokolac]], [[Rogatica|Rogaticu]], [[Gradačac]], [[Bratunac]], [[Srebrenica|Srebrenicu]] i druga manja mesta. Neuspeh operacije nije doveo do bitne promene odnosa snaga u istočnoj [[Bosna|Bosni]]. Usled značaja ovog područja štab [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] bio je odlučan da preokrene situaciju u svoju korist, pa je, po pristizanju [[13. SS divizije|13. SS divizija]] kao pojačanja [[V SS dobrovoljački brdski korpus|V SS korpusu]], sredinom marta [[1944]]. pokrenuo novu opsežnu ofanzivnu operaciju u dvomesečnom trajanju. == Uzroci neuspeha == Komandanti angažovanih divizija u svojim posleratnim knjigama navode sledeće uzroke neuspeha: Nemački obaveštajci su dekodirali šifre kojima je bio zaštićen radio-saobraćaj NOVJ, pa su nemački štabovi bili unapred upoznati o namerama, planovima i pripremama snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Postizanje taktičkog iznenađenja bilo je predviđeno naređenjem Štaba [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa]], ali usled ovoga ono nije moglo biti postignuto. U takvim okolnostima, nakon pristizanja pojačanja i koncentrisanja osovinskih snaga u odbrani, odnos snaga postao je nepovoljan po NOVJ. {{izdvojeni citat|Načelnik obavještajne službe 17. divizije saopštio je Štabu, ujutro 14. januara, da je jača njemačka motorizovana kolona sa tenkovima i artiljerijom, pred mrak i u toku noći 13. januara, stigla u Tuzlu sa pravca Zvornika. Vijest je odmah saopštena Štabu 3. korpusa, s napomenom - pošto je već bila izdata zapovijest Korpusa za napad - da bi možda bolje bilo izvesti demonstrativan a ne odlučan napad. Komandant korpusa se nije složio.}}<ref>Gligo Mandić: 17. istočnobosanska NOU divizija, str. 21</ref> Svi autori navode nedovoljno sadejstvo između jedinica u napadu kao bitan razlog neuspeha. Takođe, komandant [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16. vojvođanske divizije]] navodi da [[Četvrta vojvođanska udarna brigada]] nije izvršila dobijeni zadatak zatvaranja pravca [[Zvornik]]-[[Tuzla]], tako da su za sve vreme napada nemačke snage uspevali da drže otvorenim ovaj pravac. Zbog toga je nakon operacije Štab Četvrte vojvođanaske brigade pozvan na odgovornost.<ref>Periša Grujić: Šesnaesta Vojvođanska divizija: borbena dejstva od formiranja do oslobođenja zemlje, str. 113-114</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963] * [https://www.znaci.org/00001/75.htm Gligorije Gligo Mandić: 17. ISTOČNOBOSANSKA NOU DIVIZIJA. Vojnoizdavački zavod, Beograd 1976] * [https://www.znaci.org/00001/140.htm Rudi Petovar - Savo Trikić: ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA Vojnoizdavački zavod, Beograd 1982] * [https://www.znaci.org/00001/132.htm MLADOST SLOBODI DAROVANA (PRVA VOJVOĐANSKA BRIGADA - SEĆANjA), Institut za istoriju Novi Sad 1991] * [https://www.znaci.org/00001/72.htm Žarko Atanacković: DRUGA VOJVOĐANSKA NOU BRIGADA Vojnoizdavački zavod, Beograd 1978] * [https://www.znaci.org/00001/70.htm Radovan Panić: TREĆA VOJVOĐANSKA NOU BRIGADA. Beograd 1980] * [https://www.znaci.org/00001/118.htm Grupa autora: ŠESNAESTA MUSLIMANSKA NOU BRIGADA, Istorijski arhiv Sarajevo, Tuzla, 1981. godine] == Povezano == * [[Prva tuzlanska operacija NOVJ]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] fv3ild97bgpbzw4c7i5rcu8l1eala4a 0 182900 42605839 42433920 2026-06-05T22:03:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605839 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojno lice | ime = Mane Rokvić | dan_rođenja = | slika = Mane Rokvić.jpg | opis_slike = Mane Rokvić u vreme ratnih dana | datum_rođenja = | mesto_rođenja =[[Kolunić]] | država_rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = 1944 | mesto_smrti = [[Knin]] | država_smrti = [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] | škola = | vojska = | godine_služenja = | čin = | rod = | jedinica = | bitke = | nagrade = | kasniji_rad = | potpis = }} '''Mane Rokvić''' je bio [[četnici|četnički]] vojvoda i [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnik okupatora]] u drugom svetskom ratu, koji je tokom ustanka 1941. godine u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini organizovao pokolje civilnog stanovništva. == Predratna biografija == Pre rata je radio u fabrici „Šipad“ iz [[Drvar]]a. == Ustanak u NDH == {{main|Ustanak u NDH|Pogrom u Krnjeuši}} Rokvić je vodio četničku frakciju tokom [[ustanak u NDH|ustanka u Bosanskoj krajini]] 1941. Učestvovao u prvoj borbi protiv ustaša [[26. 7.|26. jula]] [[1941]]. godine nadomak Drvara, i u oslobođenju ovog grada [[27. 7.|27. jula]]. Bio je komandant Drvarsko-petrovačkog četničkog odreda. Pod vođstvom Mana Rokvića su počinjeni masovni pokolji hrvatskog življa tokom ustanka. Tako je Mane Rokvić pomagao u organiziranju [[Pogrom u Krnjeuši|pokolja svih katolika u selu Krnjeuša]] u augustu 1941.<ref>[https://www.portalnovosti.com/max-bergholz-ustanici-su-ubijali-iz-osvete Max Bergholz: Ustanici su ubijali iz osvete]</ref> U jesen 1941. je postao komandant puka „Kralj Aleksandar Prvi“, jednog od šest pukova od kojih će krajem oktobra nastati [[Dinarska četnička divizija]]. == Saradnja sa NDH i Talijanima == {{main|Suradnja četnika sa NDH|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} Mane Rokvić i [[Stevo Rađenović]] su 16. maja 1942. godine utvrdili »da je stanje neodrživo« i »da je jedini spas u potpunoj saradnji četnika sa hrvatskim vlastima«.<ref>NOB u Dalmaciji, knj. 2, str. 291.</ref> Rokvić je u ime četnika ponudio ustašama saradnju u borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] [[17. 5.|17. maja]] 1942. godine, da bi mesec dana kasnije sklopili dogovor [[18. 6.|18. juna]] [[1942]].<ref>NOB u Dalmaciji 1941-1945, knjiga 2, str. 991-994</ref> Pavelićev ministar [[Mladen Lorković]] [[26. 5.|26. maja]] 1942. godine depešom obaveštava »vrhovničtvo« velike župe Bribir i Sidraga: {{izdvojeni citat|»Glavni stožer domobranstva suglasan je sa vašim priedlogom da se vođama grko-istočnjaka popu Momčilu Đujiću, Mani Rokviću, Bogunoviću, Paji Popoviću i Paji Omčikusu dodieli pomoć od milijun Kn (kuna), 200 pušaka jugoslavenskog poriekla i 10 strojo-pušaka.«<ref>AVII, H-P-426; u protokolu Ministarstva vanjskih poslova NDH dokument je zaveden pod brojem VT/57/42.</ref>|Depeša ministra NDH [[Mladen Lorković|Mladena Lorkovića]] nadležnima u Kninu o isporuci oružja četnicima (26. maj 1942.)}} Iz Grahova je Mane Rokvić dobio naređenje da se povuče u Golubić i da tamo osnuje udarni bataljon koji će biti snabdevan od Talijana. Dolaskom u Golubić ostavio je odred i otišao je u Knin radi snabdevanja materijalom.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_20.htm</ref> Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić obavještava Pavelića: "''Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima''."<ref>AVII, 195,12/6—1</ref> Veliki župan David Sinčić je 17. lipnja 1942. godine iz Knina poslao nadređenima brzojav: „Postignuta suradnja s četničkim vođama Bogunović, Đujić, Rokvić, Rađenović. Četnici po dogovoru sa mnom i dobivenim uputstvima idu prema Glamoču sastati se sa četnicima Drenovića i domobranima gdje odrediti plan daljnjih zajedničkih akcija.“<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/65858/Default.aspx NDH četnicima davala oružje i mirovine]</ref> Čak i njegovi četnički saborci su ga opisivali kao "razbojnika i siledžiju". U izveštaju [[Mladen Žujović (četnik)|Mladena Žujovića]] generalu Mihailoviću od [[6. avgust]]a 1943. stoji sledeće: {{izdvojeni citat|Tu još postoje i neke Birčaninove vojvode [[Brana Bogunović]], Mane Rokvić i još neki sve od zla oca i gore majke, mrze se između sebe, proganjaju se, prete zločinima svima i svakome — napasti. (...) Mane Rokvić u Petrovcu ima oko 500 ljudi, ali to je običan razbojnik i nemoguć siledžija.<ref>https://www.znaci.org/00001/11_45.htm</ref>}} == Saradnja sa Nemcima == [[Datoteka:Marsz wojsk niemieckich w Dalmacji (2-515).jpg|mini|Četnici Dinarske divizije predvode Nemce u Dalmaciji (septembar 1943)]] Nakon kapitulacije Italije, Dalmaciju i zapadnu Bosnu su okupirali Nemci. Početkom rujna 1943, zajedno s Nijemcima iz Bos. Petrovca je došao u Knin Mane Rokvić, potvrđujući svoju suradnju s novim okupacionim snagama.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/41_17.htm</ref> Nemci u izveštaju iz novembra 1943. navode četničke vođe sa kojima se uspešno odvija saradnja, a na prvom mestu Rokvića: {{izdvojeni citat|Vojvoda Rokvić. Energični vođa koji bez prekida i ustezanja sarađuje sa nemačkim trupama. Izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=347&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000342—000343.] </br> ({{jez-njem|"Cetnikführer, mit denen zusammengearbeitet wurde: Vojvode Rokvic. Energischer Führer der ohne Unterbrechung rückhaltlos mit der deutschen Truppe zusammenarbeitet. Bekennt sich zu Deutschland und steht im Falle einer feindlichen Landung sicher auf unsere Seite."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_259.htm Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni]</ref>|Izveštaj Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 19. novembra 1943. Štabu 2. oklopne armije o saradnji četnika sa nemačkim trupama u Dalmaciji i zapadnoj Bosni}} U izvještaju [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] od 5. novembra 1943. detaljno se opisuje saradnja jedinica [[Wehrmacht]]a sa snagama pod komandom vojvodâ [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i Maneta Rokvića. Njemački oficiri zaključuju da okupator ima veliku korist od četnika: {{izdvojeni citat|Četnici obezbjeđuju glavnu liniju snabdijevanja [[Gornji Lapac]]—[[Gračac]]—[[Drniš]]—[[Knin]]—[[Šibenik]] iz vlastitih uporišta koja su naslonjena na njemačka; četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata. Đujićeve trupe su tako raspoređene, da u slučaju prevrata ne kontrolišu u cijelosti prugu Knin—Drniš—Šibenik; Mane Rokvić je potpuno pouzdan i još od prije sarađuje sa divizijom u [[Bosanski Petrovac|Bos. Petrovcu]]. Djeluju 4 samostalna četnička trupa, koja ostvaruju dobre rezultate u banditskoj pozadini. Pismeni sporazumi nisu sklopljeni ni sa jednom od četničkih grupa; četnici dobijaju snabdijevanje u skladu sa listama imena koje se stalno kontrolišu; municija za pješadijsko naouružanje se izdaje povremeno, uz strogu kontrolu potrošnje; svaki četnik nosi zvaničnu iskaznicu — oni bez iskaznice se hapse i razoružavaju. Rokvić ima neposrednu vezu sa divizijom, Đujić djeluje preko oficira za vezu. Četnici donose dobre rezultate u izviđanju, pa čak i u napadu kad sarađuju sa vlastitim trupama; Osiguranje dugih linija snabdijevanja bi bez četnika bilo /nezamislivo/.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=341&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frames no. 000337—000341.]</ref>|Izvještaj 114. lovačke divizije o rezultatima saradnje sa četnicima od 5. novembra 1943.}} Krajem 1943. godine, dolazi do sukoba između vojvode Rokvića i vojvode Đujića oko toga ko će imati veću naklonost i uticaj kod nemačkog okupatora.<ref name="znaci.org"/> U tom smislu, karakteristični su navodi iz depeše koju je 17. januara 1944. Vrhovnoj komandi JVuO i [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] poslao vojvoda Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«), u kojoj tvrdi da Rokvić »potpuno stoji u službi i pod zaštitom« Nijemaca: {{izdvojeni citat|Sada ovamo kruže vesti o dolasku nekih Nedićevih divizija, koje su navodno već prešle Drinu, te priključenju Bosne, Hercegovine i Crne Gore Srbiji. Ove vesti zvanično podržavaju 11 [četnička šifra za Nijemce — prim.] a pronose ih simpatizeri Nedićevi i Ljotićevi kojih ovamo nema mnogo, a na čelo kojih se je stavio nesretni vojvoda Mane Rokvić, koji sada potpuno stoji u službi i pod zaštitom 11. Zadržavajući sasvim neprijateljski stav prema nama. Ovaj bezumni čovek nema mnogo boraca sa sobom, najviše oko 200 boraca, koji stoje pod zaštitom 11 i u njihovim garnizonima. Preduzeo sam sve potrebne mere da odvojim ljude od njega i o svemu obavestim našu javnost, koja izražava svoje najveće gađenje nad njegovim ovakvim držanjem.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Vojvoda [[Momčilo Đujić]]}} == Smrt vojvode Rokvića == Natjecanje između Đujića i Rokvića potrajalo je sve do jeseni 1944. godine. Tada su Nijemci konačno procijenili da im je Đujić važniji od Rokvića, pa su ga u dogovoru sa [[Ustaše|ustašama]] dali likvidirati. Đoko Marić, jedan od saboraca vojvode Maneta Rokvića, o njegovoj je smrti poslije rata ostavio svjedočanstvo: {{izdvojeni citat|Vojvoda Mane Rokvić nije verovao koliko je Nemcima stalo da dođu do naših glava, poverovao je njihovim oficirima i otišao na tobože pregovore, gde je uhapšen, sproveden u [[Zagreb]] i predat [[Ante Pavelić|Pavelić]]u živ. Njegovu pratnju, 24 četnika, junaka i pregaoca, predali su u zloglasni [[Logor Jasenovac|ustaški logor u Jasenovcu]], gde su poklani. Ja sam ostao usamljen...<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 333.</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Pogrom u Krnjeuši]] * [[Suradnja četnika sa NDH]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] {{DEFAULTSORT:Rokvić, Mane}} [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Biografije, Bosanski Petrovac]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] [[Kategorija:Četničke vojvode]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa NDH]] [[Kategorija:Kvislinzi]] mlh6we811zusad4mkypkwohb5e4ahkt 0 183308 42606156 42562049 2026-06-05T22:49:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606156 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|[[Centralna bolnica NOVJ]]}} [[Datoteka:Partizanska bolnica na Petrovoj gori.jpg|minijatura|Partizanska bolnica na Petrovoj Gori, 1942. godine.]] '''Partizanska bolnica na Petrovoj gori''' (nazivana i '''Centralna partizanska bolnica na Petrovoj gori''') je bila partizanska bolnica koja je postojala od septembra [[1941]]. do maja [[1945]]. godine na planini [[Petrova gora|Petrovoj gori]], na [[Kordun]]u u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Za zasluge u spasavanju i lečenju ranjenika i bolesnika, tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]], predsednik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] [[Josip Broz Tito]] je [[1971]]. godine bolnicu odlikovao [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. U razdoblju od [[1991.]]-[[1995.]] Centralna partizanska bolnica devastirana je i opustošena, te nije obnovljeno prethodno djelovanje ovog jedinstvenog kulturno-povijesnog kompleksa. Do Centralne partizanske bolnice se lako dolazi županijskom cestom iz pravca [[Vojnić]]a. == Historija == Centralna partizanska bolnica je izgradjena u proljeće [[1942.]] godine unutar šume [[Petrova gora|Petrove gore]], radi potreba liječenja ranjenika i bolesnika sa šireg područja [[Kordun]]a u toku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Samu izgradnju bolnice vodio je [[Jakov Kranjčević - Brada]]. Bolnica se razvijala postupno i svoj je konačan oblik dobila [[1944.]] godine kada je imala preko 30 objekata. [[Datoteka:Bolnica Petrova Gora.jpg|mini|Evakuacija partizanske bolnice Petrova Gora.]] U bolnici je pored ostalih bolničkih službi djelovalo poseban kirurški odjel i zubarski odjel pod vodstvom doktora [[Vlado Pilinger|Vlade Pilingera]]. Iz Centralne partizanske bolnice upravljalo se radom ostalih partizanskih bolnica i bolničkih odjela koji su djelovali na podrucju Korduna i [[Banija|Banije]], a to su Kupinjak, Perna, Tukleč, Sivac, Zbjeg, Cvijanović brdo, Pecki, Dunjak, [[Topusko]] i Kestenovac. Centralna partizanska bolnica završava s radom [[25. svibnja]] [[1945.]] godine kada biva preseljena u [[Karlovac]]. Tijekom njenog rada kroz bolnicu je prošlo preko 5000 ranjenika i bolesnika. Veliki dio njih, preko 1000, ostalo je vječno u šumi Petrove gore sahranjeno na groblju kraj bolnice. [[1971.]] godine Centralna partizanska bolnica u Petrovoj gori odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] za izvanredne ratne zasluge. == Bolnički objekti == Unutar bolnice djelovala je pekara, kovačnica, spremište, bazen, tuš, stražarnica, čekaonica, zgrada za stražu, električna centrala, uprava i zapovjedništvo straže bataljuna, stanica za dezinfekciju, kuhinja, ranjenički odjel, zemunica, operacijska dvorana, zgrada za sanitet i osoblje, prijemni odjel. A uz bolnicu nalazi se i groblje. == Spomen-kompleks Petrova Gora == Godine [[1961]], povodom dvadestogodišnjice ustanka i osnivanja bolnice, bolnica je u potpunosti rekonstruisana u šumskom predelu zvanom „Pišin gaj“, a [[1981]]. godine na najvišem vrhu [[Petrova gora|Petrove gore]] - Velikom Petrovcu je postavljen monumentalni spomenik rad [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]], posvećen [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] i žrtvama fašističkog terora na [[Kordun]]u. Na spomen-ploči postavljenoj na ulazak u bolnicu nalazi se natpis: „''Zemunice u Petrovoj gori, ostaju svjedočanstva odlučnosti i vjere u pobjedu. Potresni svjedoci ljudskog dostojanstva i revolucionarnog humanizma. U ovim zemunicama skrivani su ranjeni borci i bolesnici, dok su fašističko-nacistički zločinci i njihovi pomagači haračili, palili i ubijali sve živo, neštedeći ni kosti mrtvaca. Bolesnici koji su umirali, pokopani su uz žive. Mrtvi i živi borili su se zajedno. U svakom ljudskom srcu na svakoj stopi zemlje, pod zemljom ili u zraku gori neuništivi plamen narodne revolucije.''“ Posle [[Operacija Oluja|operacije „Oluja“]] [[1995]]. godine, spomenik je oštećen, a partizanska bolnica devastirana i opljačkana. == Povezano == * [[Partizanske bolnice]] * [[Centralna bolnica NOVJ]] * [[Partizanska bolnica Franja|Partizanska bolnica „Franja“ u Sloveniji]] == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina == Vanjske veze == * [http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=178 Dr. Savo Zlatić o bolnici na Petrovoj gori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104133626/http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=178 |date=2015-01-04 }} * [http://www.vojnic.hr/sadrzaj.php?gs=5&p=43 Centralna partizanska bolnica i Muljava na Petrovoj Gori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305135622/http://www.vojnic.hr/sadrzaj.php?gs=5&p=43 |date=2016-03-05 }} (slike) [[Kategorija:Bolnice u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Karlovačka županija]] [[Kategorija:Bolnice u Hrvatskoj]] 37t35coqms0o0ksymsa7eohh2tpzh3i 0 183822 42606327 42404381 2026-06-06T11:32:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606327 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime =Ray Rayner | slika =Ray Rayner circa 1960s.JPG | širina_slike = 250px | opis =Ray Rayner oko godine 1960. | ime_po_rođenju =Raymond M. Rahner | datum_rođenja = {{Birth date|1919|07|23|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Queens (New York)|Queens]] | datum_smrti = {{Death date and age|2004|01|21|1919|07|23|df=yes}} | mjesto_smrti = [[Fort Myers (Florida)|Fort Myers]], [[Florida]] | zanimanje = TV-voditelj, zabavljač, klaun | poznat_po =vođenju TV-emisija ''Rayner Shine''<br />''The Ray Rayner Show''<br />''The Little Show''<br />''Popeye's Firehouse''<br />''Dick Tracy''<br />''Ray Rayner and His Friends''<br />''Rocket to Adventure''<br />''Bozo's Circus'' | supružnik =Jeanne Rahner<br />Marie Rahner | djeca =Christina<br />Mark }} '''Ray Rayner''' (pravim imenom '''Raymond M. Rahner''' [[Queens (New York)|Queens]] 23. jul 1919 &ndash; 21. januar 2004) bio je [[SAD|američki]] zabavljač i klaun, poznat po tome što je od 1950-ih do kraja 1980-ih vodio [[televizijski program za djecu|dječje TV-emisije]] na [[Chicago|čikaškim]] lokalnim televizijama. Rayner je zabavljački talent otkrio za vrijeme [[drugi svjetski rat]], kada je, služeći u američkom vojnom zrakoplovstvu, 1943. srušen nad [[Francuska|Francuskom]] te ostatak rata proveo u [[Nacistička Njemačka|njemačkom]] [[zarobljenički logor|zarobljeničkom logoru]], nastojeći dosadu kratiti organizirajući priredbe za druge zarobljenike. Godine 1968. je nakratko u reklamama tumačio lik [[Ronald McDonald|Ronalda McDonalda]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|id=0713477|name=Ray Rayner}} * http://www.tvparty.com/lostrayner.html * http://www.chicagokidstv.com * [http://www.chicagotribune.com/news/local/wgntv-news-rayner-gallery,0,2104485.photogallery Ray Rayner WGN Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629032955/http://www.chicagotribune.com/news/local/wgntv-news-rayner-gallery,0,2104485.photogallery |date=2011-06-29 }} ''Chicago Tribune'' === Video-snimke === * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/rayrevised.wmv ''Ray Rayner Show'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/raycomplete3.wmv ''Ray Rayner Show'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/raycomplete2.wmv ''Ray Rayner Show''-''Ark in the Park'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/rayclips.wmv ''The Many Faces of Ray Rayner'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/TV%20Radio%20News/TV_00241-1/stream0.asf ''Bozo's Big Top'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} circa 1960s. Rayner as Oliver. Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/balloonskit.wmv "Bozo's Balloon Trick"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1966. Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/sandyandoliver.wmv Sandy and Oliver]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1966. Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/piemaker.wmv Oliver and Bozo]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1968. Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) * [mms://208.100.39.213:80/MGWMS/MBC/features/chicagotv/bozo25anv.wmv ''Bozo 25th Anniversary'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 1986. Museum of Broadcast Communications ([[Windows Media Player]]) {{Lifetime|1919|2004|Rayner, Ray}} {{commonscat|Ray Rayner}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Klaunovi]] ib3yjgzx8kxvzfw4ypc6opeiuu3pxqj 0 183875 42606326 41194275 2026-06-06T11:32:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606326 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Bill Rancic | slika = BillRancic_Web.jpg | opis = na poslovnom skupu u gradu Rogers u Arizoni, august 2010 | datum_rođenja = {{birth date and age|1971|5|16|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Chicago]], [[Illinois]], SAD | height = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | zanimanje = [[preduzetnik|poduzetnik]], [[pisac]], [[voditelj talk showa]], motivacijski govornik | neto_vrijednost = {{profit}} '''5 mil.''' [[US$]] <ref>{{cite web|url=http://www.celebritynetworth.com/richest-celebrities/bill-rancic-net-worth/ |title=Bill Rancic Net Worth |publisher=Celebrity Net Worth |date=2012-04-23 |accessdate=5. VIII 2012}}</ref> | obrazovanje = [[Bachelor of Science|B.S.]] ([[Loyola University Chicago]]) | signature quote = That's the easy way out | supružnik = {{marriage|[[Giuliana Rancic]]|2007}} | website = {{URL|http://www.billrancic.com/}} | footnotes = | djeca = Edward Duke Rancic (2012 -) }} '''Bill Rancic''' ili '''Bill Rančić''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[preduzetnik|poduzetnik]] i TV-voditelj [[Hrvati|hrvatsko]]-[[Irci|irskog]] porijekla, poznat kao učesnik [[reality show|reality]] emisija. Slavu je stekao 2004. kao pobjednik prve sezone popularne TV-serije ''[[The Apprentice]]''. Godine 2007. se oženio za voditeljicu [[Giuliana Rancic|Giulianu Rancic]], sa kojom od 2011. nastupa u reality seriji ''[[Giuliana and Bill]]'', i s kojom je 2012. dobio sina po imenu Edward Duke. Osim što se bavi trgovinom nekretninama, zajedno sa [[Leeza Gibbons|Leezom Gibbons]] vodi dnevnu TV-emisiju ''[[America Now]]''. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bill Rancic}} * [http://www.billrancic.com/ Official Site] * {{IMDb name|id=1524741|name=Bill Rancic}} * [http://www.theapprenticerules.com/biographies/profile-bill-rancic.html The Apprentice Rules Bill Rancic Bio]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.intheloop.ivillage.com IVillage Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080428203506/http://intheloop.ivillage.com/ |date=2008-04-28 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=OdMnmSmHSwA SupportSquad Ultra Fast Video] * [http://www.croatia.org/crown/articles/6013/1/E-Bill-Rancic-Croatian-American-Finalist-on-the-Apprentice.html Bill Rancic Croatian-American, Finalist on the "Apprentice"] {{Lifetime|1971||Rancic, Bill}} [[Kategorija:Američki poslovni ljudi]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Sudionici reality TV emisija]] od1p4mytsccvlr63y1c2reotg221f37 0 183876 42606351 41123725 2026-06-06T11:33:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606351 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Giuliana Rancic | slika = GiulianaRancicAAFeb09.jpg | opis = Giuliana Rancic na 81. dodjeli Oscara (2009) | ime_po_rođenju = Giuliana DePandi | datum_rođenja = {{birth date and age|1974|8|17|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Napulj]] | height = | period = 2001– | zanimanje = novinarka<br />TV voditeljica | gender = žena | status = udana | supružnik = [[Bill Rancic]]<br />(2007–) | djeca = Edward Duke Rancic (r. 2012) }} '''Giuliana Rancic''' rođ. '''DePandi''' ([[Napulj]], 17. august 1974 - ) je [[italija]]nsko-[[sjedinjene Američke Države|američka]] televizijska novinarka i voditeljica, poznata po vođenju informativne emisije ''[[E! News]]'' na američkoj kablovsko-satelitskoj mreži [[E!]]. Od 2007. je u braku s poduzetnikom i televizijskim producentom [[Bill Rancic|Billom Rancicem]], s kojim nastupa u reality TV-seriji ''[[Giuliana and Bill]]''; u toj je seriji prikazala svoje napore da zajedno sa suprugom dobije dijete, što joj je konačno uspjelo 2012. kada joj se preko surogat-majke rodio sin Edward Duke, kao i borbu s [[rak dojke|rakom dojke]] zbog koga je nad njom izvršena dvostruka [[mastektomija]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Giuliana Rancic}} * [https://web.archive.org/web/20061109183843/http://www.eonline.com/on/personalities/bio/giuliana.jsp Bio on E! Online] * {{IMDb name|220010|Giuliana Rancic}} * [http://twitter.com/GiulianaRancic @GiulianaRancic] * [http://fabfitfun.com/ G's Blog] {{Lifetime|1974||Rancic, Giuliana}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] cadg8pr1exo18tddz1kvxiwbr6n7iew 0 186122 42606021 42604402 2026-06-05T22:25:42Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606021 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Izvori nafte u plamenu Gojilo 1942.jpg|thumb|250px|Izvori nafte u plamenu posle uspešno izvedenog napada na [[Gojlo|Gojilo]], [[6. 9.|6.9.]] [[1942]].]] '''Napad na naftne izvore u [[Gojlo|Gojlu]]''' je bila jedna od najspektakularnijih [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] [[Diverzija|diverzantskih]] akcija u toku [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|drugog svjetskog rata u Jugoslaviji]], izvedena [[6. 9.|6. septembra]] [[1942]]. godine. Akciju su izvele jedinice [[sedma banijska udarna brigada|7. hrvatske NO brigade]], [[Banijska proleterska četa|Banijske proleterske čete]] i [[Moslavački partizanski bataljon|Moslavačkog partizanskog bataljona]] i delovi [[1. slavonski NOP odred|1. slavonskog NOP odreda]] i ostaci [[Proleterski bataljon Bosanske krajine|Krajiškog proleterskog bataljona]].«<ref>Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941 — 1945. (skraćeno: Hronologija), Beograd, 1964, str. 340.</ref> Najveći teret borbe u samom mjestu je ponijela prva Slavonska udarna četa i Banijska proleterska četa.<ref name="Odić-Komarica"/> Uništenjem postrojenja u Gojilu, izvesno vreme je obustavljena proizvodnja [[nafta|nafte]] koja je prerađivana za potrebe [[Wehrmacht|Vermahta]] u [[Rafinerija nafte|rafinerijama]] kod Siska i u Bosanskom Brodu. Tako je eksploatacije [[nafta|nafte]] iz Gojila iznosila samo 9.605 tona u [[1942]]. godini, za razliku od regularne eksploatacije u [[1943]]. godini, koja je iznosila 21 582 t.<ref>AVII, NAV-T-77, r. 1318, s. 836—922</ref> == Pripreme == Ovom pothvatu velikih razmera je prethodila pomna obavještajna priprema. Nakon što je Štab 3. operativne zone NOV i PO Hrvatske donio odluku o napadu na Gojilo, iz Slavonije s dva pratioca upućen zamjenik komandanta Zone [[Bogdan Crnobrnja]] sa zadatkom da izvrši sveobuhvatne pripreme za tu akciju, a zatim da komanduje svim jedinicama koje bi učestvovale u akciji. Bogdan Crnobrnja se toga priseća: {{izdvojeni citat|Krenuli smo iz s. Zaile gdje se nalazio Štab zone. Išli smo noću i predanili u s. Janja Lipa, na cesti Daruvar-Gojilo. Jedan član Partije iz tog sela pratio nas je zatim do s. Stupovače i povezao nas s tamošnjom partijskom organizacijom. Tu sam, slučajno, naišao na [[Zvonko Brkić|Zvonka Brkića]], tada terenskog partijskog radnika. Kada sam mu rekao zašto sam došao odgovorio mi je da podatke o neprijatelju u [[Gojlo|Gojilu]] neće biti teško pribaviti jer i tamo postoji [[komunistička partija Jugoslavije|partijska organizacija]]. Sutradan, nekoliko članova Partije otišlo je s tim zadatkom iz Stupovače u Gojilo. Na osnovi podataka o neprijateljskom rasporedu i naoružanju koje su oni donijeli, izrađen je plan napada, a neki članovi partijske ćelije Gojila poslužiće nam i kao vodiči u samoj akciji.<ref name="Odić-Komarica"/>}} Istodobno, zbog neprijateljske ofenzive na [[Banija|Baniju]], banijske su se snage povukle na [[Kordun]], odakle su neki prebačeni u Moslavinu. Po naređenju Glavnog štaba za Hrvatsku, krajem avgusta u rejon Moslavine prebačena su, preko Save, tri bataljona Banijskog odreda, sa zadatkom da pomognu moslavačkim i slavonskim jedinicama u daljem razvoju borbe u tim krajevima.<ref name="ReferenceA">Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, Beograd, I tom str. 305 (skraćeno: ORNJ).</ref> [[Datoteka:Nh demonja nikola.jpg|mini|175px|[[Nikola Demonja]], komandant [[Banijska proleterska četa|Banijske proleterske čete]].]] {{izdvojeni citat|3-IX-1942 god. Kako još uvijek nemamo veza sa partizanima moslavačkim, jer bez veza i obavještenja ne možemo ništa da učinimo, to krećemo u pravcu njihovog vjerovatnog boravka... Stvaramo plan o akcijama i tražimo obavještenja, koja su vrlo oskudna, jer nema obavještajne službe, nema informativne službe, nema skoro ničega, iako su uslovi za sve to vrlo dobri.<ref name="ReferenceB">Zbornik dokumenata i podataka u NOR-u jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 7, str. 85</ref>|Izvještaj Operativnog štaba Partizanskog Odreda Banije}} Početkom septembra u Moslavinu prebačeni su 7. banijska brigada, delovi I. slavonskog NOP odreda i Krajiškog proleterskog bataljona i Banijska proleterska četa.<ref>Vojna enciklopedija 5/623.</ref> [[2. 9.|2. septembra]] 1942. godine, po naređenju GŠ NOP odreda za Hrvatsku, od 3, 5. i Udarnog bataljona Banijskog partizanskog odreda formiran je Operativni štab NOP odreda Banije, kasnije [[Sedma banijska udarna brigada]].<ref>Hronologija, str. 339.</ref><ref>Zbornik V/7/85.</ref> Njena prva veća akcija bio je napad na petrolejske izvore u Gojilu.<ref>Vojna enciklopedija (skraćeno: VE) 1/478.</ref> 4. IX Banijci su došli u vezu s Moslavačkim bataljonom. {{izdvojeni citat|4-IX-1942 god. Dolazi zamjenik komesara II zone drug Capo ([[Vlado Janić|Vjekoslav Janić]]) i traži da neko iz našeg Štaba ide u jedno selo, pošto su došli drugovi iz Slavonije radi napada na petrolejske izvore kod Gojila. Na pregovore je poslan drug Čizmek i komandant V. bataljona.<ref name="ReferenceB">Zbornik dokumenata i podataka u NOR-u jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 7, str. 85</ref>|Izvještaj Operativnog štaba Partizanskog Odreda Banije}} [[Datoteka:Vicko Antić.jpg|mini|175px|[[Vicko Antić]], komandant [[Psunjski partizanski odred|Psunjskog partizanskog odreda]].]] Zajedno s Slavoncima stvoren je plan za akciju na petrolejske izvore kod Gojila.<ref>SZH 3/287-288.</ref> {{izdvojeni citat|5-IX-1942 god. Slavonci su se već prebacili sa 500 partizana, sa njima zamjenik komandanta Zone, komandant i komesar I odreda. Ja odlazim sa cijelim Udarnim bataljonom u jedno mjesto blizu petrolejskih izvora. Sastajemo se sa drugovima Slavoncima i formiramo privremeni zajednički Operativni štab za izvođenje akcije na petrolejske izvore. Stvoren je plan prema kojem će Gojilo napasti naša Banijska proleterska četa sa [[Nikola Demonja|Demonjom]] (o njenoj djelatnosti vam pišem na drugom mjestu) i jedan njihov bataljon. Moslavački bataljon je išao na osiguranje prema Kutini i Banovoj Jaruzi, a naš Udarni bataljon prema Garešnici.<ref name="ReferenceB">Zbornik dokumenata i podataka u NOR-u jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 7, str. 85</ref>|Izvještaj Operativnog štaba Partizanskog Odreda Banije}} Komandant Psunjskog partizanskog odreda [[Vicko Antić]] je nakon rata pisao o napadu na Gojilo. Naglasivši da je taj zadatak Štab 3. operativne zone povjerio "Psunjskom NOP odredu i Banijskoj i Bosanskoj proleterskoj četi", on opisuje njihov prelazak sa sektora Psunja za Moslavinu: {{izdvojeni citat|Poslije izvršenih vojničkih i političkih priprema jedinice su, u dvije kolone krenule u pravcu Moslavine, radi bržeg i lakšeg prebacivanja preko neoslobođene teritorije. Poslije dvije noći marša obje kolone su stigle na Moslavačku goru, gdje su se odmarale pred napad. Uto smo nenadano saznali da su se tih dana na Moslavačku goru iz Banije prebacila tri bataljona Banijskog NOP odreda sa Ninom Marakovićem na čelu, od kojih je kasnije formirana 7. banijska brigada. Odmah smo sa Banijcima uspostavili vezu i napravili plan da nam i oni pomognu u izvršenju napada na Gojilo.<ref name="ReferenceC">Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, Beograd, I tom str. 233.</ref>}} Bogdan Crnobrnja, koordinator akcije, je nakon rata ovako opisao finalne pripreme: {{izdvojeni citat|»Neposredno pred akciju, ili još preciznije, u momentu izdavanja naređenja za napad, u sobu, gdje smo izdavali naređenje, su ušla dvojica banijskih partizana, od kojih je jedan bio komandant bataljona (zvao se Živko). Izvjestio nas je da se u blizini nalaze tri banijska bataljona, da su saznali za naš dolazak i da žele sa nama učestvovati u napadu na Gojilo. Mi smo pristali. Da ne bismo mijenjali već izvršen raspored za napad, saglasili smo se sa drugovima iz Banije da drže zasjedu na pravcu Garešnica-Vukovije (na njih je naišla manja grupa žandara koju su raspršili). To je bila sva korekcija našega plana za napad. Naša procjena je bila da snage koje su došle iz Slavonije, plus Moslavački bataljon mogu uspješno izvršiti akciju.«<ref name="Odić-Komarica">[https://www.znaci.org/00002/415.pdf Slavko Odić, Slavko Komarica: PARTIZANSKA OBAVJEŠTAJNA SLUŽBA, knjiga 2]</ref>|Pismo Bogdana Crnobrnje [[Pavle Gregorić|Pavlu Gregoriću]]}} Narod sela [[Stupovača]] dao je sve od sebe u vrijeme partizanskog napada na Gojilo. U selu je bilo veoma živo. Prvi put se sakupilo na stotine partizana. Bio je tu operativni štab na čelu s Bogdanom Crnobrnjom-Toljom, Štab I slavonskog odreda, Banijskog odreda i Moslavičkog odreda. Bilo je mnogo partizana iz Stupovače koji su bili vodiči jedinicama. Mnogi omladinci bili su angažirani na raznim zadacima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/290_8.pdf MOSLAVAČKI PARTIZANSKI ODRED]</ref> == Izvođenje akcije == [[Datoteka:Napad na Gojilo.jpg|thumb|250px|Situacija uoči napada na Gojilo, 5. IX 1942.]] U zoru [[6. 9.|6. septembra]] [[1942]]. godine partizani su izvršili napad na naftne izvore. Napad je počeo u pola pet ujutro. Banijci koji su bili umorni od duga puta dobili su zadatak da sa jednim bataljonom organizuju zasjedu prema Garešnici, sa drugim da ruše glavnu [[Pruga Zagreb — Beograd|prugu Beograd-Zagreb]] kod Krivaje, a sa trećim da fingiraju napad na neprijateljske posade u Gornjoj Jelenskoj i Garešnici. [[Moslavački partizanski bataljon]] je bio u zasjedi prema Banovoj Jarugi. Bosanski proleteri su držali zasjedu prema Kutini. Neposredan napad na Gojilo izvršile su snage 1. i 3. bataljona [[Psunjski partizanski odred|Psunjskog partizanskog odreda]] i [[Banijska proleterska četa]].<ref name="ReferenceC">Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, Beograd, I tom str. 233.</ref> Petrolejske izvore je branilo oko 120 [[domobrani|domobrana]] i oko 30-40 njemačkih vojnika.<ref name="ReferenceC">Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, Beograd, I tom str. 233.</ref> Njih je napadalo do 500 partizana.<ref name="Odić-Komarica"/> Iznenadnim naletom savladana je domobransko-njemačka posada u Gojilu kod [[Kutina|Kutine]] ([[Moslavina]]), i zapaljeni [[petrolej]]ski izvori. U napadu su pod privremenim zajedničkim Operativnim štabom učestvovali delovi 1. slavonskog odreda, Banijska proleterska četa i delovi Krajiškog proleterskog bataljona, dok su delovi Banijskog odreda i Moslavački bataljon obezbeđivali napad prema okolnim neprijateljskim garnizonima, naročito prema Kutini i Garešnici.«<ref name="ReferenceA"/> Prema partizanskim izvorima je »zarobljeno 76 domobrana, pobijeno 32 Nijemca, zarobljeno 3, ubijen natporučnik domobrana, njemački zapovjednik poginuo.« Kod partizana su ostala 4 domobrana, ostali su pušteni.<ref>SZH 3/227.</ref> == Izvještaji == [[Datoteka:Marš slavonskih i banijskih jedinica posle napada na Gojilo 1942.jpg|thumb|Marš slavonskih i banijskih jedinica kroz Hrvatsku posle napada na Gojilo.]] [[File:Nakon partizanske diverzije na Gojlo, 6. rujna 1942. Ustaški vojnik uz žrtve.jpg|thumb|Ustaša sa ubijenima nakon partizanske diverzije na Gojlo.]] U dnevniku [[Josip Krajačić Prika|Josipa Krajačića Prike]], političkog komesara Psunjskog odreda, je zapisano: {{izdvojeni citat|»6 IX 1942. Izvršen napad na Goilo. Napadale su snage našega I. i III. bataljona i banijska proleterska četa. Prije samog napada spojili smo se sa moslavačkim bataljonom i sa jednim banijskim koji su prilikom napada bili u zasjedi. Akcija je uspjela.«<ref>Vicko Antić, Psunjski partizanski odred, »1941 — 1942. u svedočenjima učesnika NOB«, VIZ, Beograd, 1975, knjiga 12, str. 140-141. "Slavonija, III/104-105.</ref>|Dnevnik Josipa Krajačića Prike}} U izvještaju Operativnog štaba Partizanskog Odreda Banije stoji: {{izdvojeni citat|6-IX-1942 god. Napad je izvršen ujutro u pola pet. U 7 sati i 30 minuta glavna uporišta su bila likvidirana... Naše daljnje kretanje ovisi i o direktivima od vas, od Zone, i od Glavnog Štaba Hrvatske.«<ref name="ReferenceB">Zbornik dokumenata i podataka u NOR-u jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 7, str. 85</ref><ref>SZH 3/234-236.</ref>|Izvještaj Operativnog štaba Partizanskog Odreda Banije}} Istoga dana organi Kotarske oblasti NDH u Kutini obavijestili Veliku župu Prigorje, čije je sjedište bilo u [[Zagreb]]u: {{izdvojeni citat|»Danas u jutro oko 4 sata jedna grupa partizana brojčano jaka do 3.000 ljudi napala je na petrolejske izvore na Gojilu... Prema još neprovjerenim podacima gore pomenuta grupa partizana upustila se u borbu sa satnijom domobrana i jednim vodom njemačkih vojnika, kojima je bilo stavljeno u dužnost osiguranje pomenutih izvora. Nakon podulje borbe bili su domobranski i njemački vojnici svladani, većinom poubijani, dok ih se jedan dio spasio bjegom, a vjerovatno jedan dio zarobljen. Pošto su gornje posade bile svladane, partizani su spalili i uništili sve naprave za vađenje nafte kao dvadeset tri tornja, tankove za privremeni smještaj nafte, ostala strojarska postrojenja, dok je jedino djelomice spašena radnička kolonija. Požar je bio ogroman. Širio se velikom brzinom uz strahovitu detonaciju.«<ref>Sjeverozapadna Hrvatska u NOB i socijalističkoj revoluciji 1941-1945, Grada, knjiga 3 (skraćeno: SZH 3/...), Zagreb, 1984, str. 229.</ref>|Izvještaj Kotarske oblasti NDH u Kutini}} Deset dana kasnije, 16. septembra, u petnaesto-dnevnom izvještaju »Zapovjedničtva 1. oružničke pukovnije« »Vrhovnom oružničkom zapovjedničtvu« u Zagrebu ponavljaju se uglavnom podaci Kotarske oblasti u Kutini i dodaje: {{izdvojeni citat|»6. rujna o.g. u 4.30 sati oko 3.000 partizana napalo je preduzeće Petrolej D. D. Gojilo (7 km. s.i. od Kutine)... U koliko se moglo utvrditi, partizani su odnieli oko 135 pušaka i 3 strojopuške. U preduzeću partizani upalili su sve tornjeve (sisaljke) nafte sa 2 tornja plina, koji još i sada gore, te su mnoge osobe našle smrt u vatri. Šteta prema procjeni njemačkih stručnjaka iznosi oko pola milijarde kuna.«<ref>SZH 3/264.</ref>}} [[Josip Broz Tito|Tito]] (Valter) je [[23. 9.|23. septembra]] javio Moskvi da naftni izvori još uvek gore: {{izdvojeni citat|»Kordunaški partizanski bataljoni napali su početkom septembra izvore nafte u Kutini — Hrvatska. Njemačka i ustaška odbrana je uništena a naftno polje zapaljeno i ono i sada gori. Ovo naftno polje davalo je dnevno 80.000 litara nafte, a eksploatisali su ga Nijemci.«<ref>Arhiv CK SKJ CK KPJ - Kl 1942/213.</ref>}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/goilo-1942/ Gojilo operation] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1942.]] 3j9hqj7bbagyx6zfpt2kvac7tdg8voq 0 186123 42605955 42194510 2026-06-05T22:14:30Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Banijske brigade NOVJ]] → [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 42605955 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''7. banijska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = 2. četa 4. bataljona 1. udarne brigade 7. banijske divizije na maršu iz Ilirske Bistrice za Rijeku (maj 1945).jpg |o slici= 2. četa 4. bataljona 1. udarne brigade 7. banijske divizije na maršu iz Ilirske Bistrice za Rijeku (maj 1945) |vreme=[[2. 9.|2. septembar]] [[1942]]. |mesto=[[Moslavina]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=oko 850 boraca |komandant='''[[Nikola Maraković Nina]]''' |politički komesar= '''[[Đuro Čizmek]]''' |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Napad na Gojlo 1942.|Napad na Gojilo 1942.]]<br>[[Napad NOVJ na Glinu 1943.|Napad na Glinu 1943.]]<br>[[Operacija Panter]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Sedma banijska narodnooslobodilačka udarna brigada „[[Vasilj Gaćeša]]“''' (također '''Sedma brigada NOV Hrvatske''') formirana je [[2. 9.|2. septembra]] [[1942]]. godine u [[Moslavina|Moslavini]], od boraca Trećeg, Petog i Udranog bataljona [[Banijski partizanski odred|Banijskog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je je oko 850 boraca, naoružanih sa 554 [[Puška|puške]], 19 puškomitraljeza i dva [[mitraljez]]a. Od [[22. 11.|22. novembra]] [[1942]]. godine do kraja rata nalazila se u sastavu [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedme banijske udarne divizije]]. Septembra [[1943]]. godine brigada je preimenovana i nosila je naziv - '''Prva brigada Sedme banijske udarne divizije'''. Prvi komandant brigade bio je [[Nikola Maraković Nina]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Đuro Čizmek]]. Brigada je nosila naziv „Vasilj Gaćeša“, u znak sećanja na [[Vasilj Gaćeša|Vasilija Vasilja Gaćešu]], komandanta Banijsog partizanskog odreda i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], koji je poginuo [[29. 4.|29. aprila]] [[1942]]. godine u borbi protiv [[Ustaše|ustaša]]. Početkom januara [[1944]]. godine brigada je proglašena „udarnom“. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Sedme banijske brigade == * [[Napad NOVJ na Majur decembra 1942.]] == Narodni heroji Sedme banijske brigade == Šesnaest boraca Sedme banijske udarne brigade proglašeno je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]: # '''[[Đuro Bakrač]]''', zamenik komandanta brigade # '''[[Velimir Đurić]]''', komandant brigade # '''[[Ante Banina]]''', komandant brigade # '''[[Persa Bosanac]]''', desetar Prve čete Drugog bataljona # '''[[Živko Bronzić]]''', komandant Prvog udarnog bataljona # '''[[Dimitrije Vojvodić Zeko]]''', komandant brigade # '''[[Stjepan Debeljak Bil]]''', rukovodilac Politodela # '''[[Dragoslav Đorđević Goša]]''', rukovodilac Politodela # '''[[Mate Jerković]]''', komandant Drugog bataljona # '''[[Petar Kalanja]]''', član Štaba brigade # '''[[Milanka Kljajić]]''', komandir voda # '''[[Uroš Krunić]]''', politički komesar brigade # '''[[Nikola Maraković Nina]]''', prvi komandant brigade # '''[[Rade Milojević]]''', zamenik komandanta brigade # '''[[Miloš Suzić]]''', komandant brigade # '''[[Ilija Španović]]''', komandant Prvog udarnog batljona == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina {{Banijske brigade}} {{DEFAULTSORT:Banijska, 07}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] qls0um4x1ho3u5irb5o0cvqsfbo3cjx 42606154 42605955 2026-06-05T22:49:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606154 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''7. banijska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = 2. četa 4. bataljona 1. udarne brigade 7. banijske divizije na maršu iz Ilirske Bistrice za Rijeku (maj 1945).jpg |o slici= 2. četa 4. bataljona 1. udarne brigade 7. banijske divizije na maršu iz Ilirske Bistrice za Rijeku (maj 1945) |vreme=[[2. 9.|2. septembar]] [[1942]]. |mesto=[[Moslavina]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=oko 850 boraca |komandant='''[[Nikola Maraković Nina]]''' |politički komesar= '''[[Đuro Čizmek]]''' |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Napad na Gojlo 1942.|Napad na Gojilo 1942.]]<br>[[Napad NOVJ na Glinu 1943.|Napad na Glinu 1943.]]<br>[[Operacija Panter]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Sedma banijska narodnooslobodilačka udarna brigada „[[Vasilj Gaćeša]]“''' (također '''Sedma brigada NOV Hrvatske''') formirana je [[2. 9.|2. septembra]] [[1942]]. godine u [[Moslavina|Moslavini]], od boraca Trećeg, Petog i Udranog bataljona [[Banijski partizanski odred|Banijskog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je je oko 850 boraca, naoružanih sa 554 [[Puška|puške]], 19 puškomitraljeza i dva [[mitraljez]]a. Od [[22. 11.|22. novembra]] [[1942]]. godine do kraja rata nalazila se u sastavu [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedme banijske udarne divizije]]. Septembra [[1943]]. godine brigada je preimenovana i nosila je naziv - '''Prva brigada Sedme banijske udarne divizije'''. Prvi komandant brigade bio je [[Nikola Maraković Nina]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Đuro Čizmek]]. Brigada je nosila naziv „Vasilj Gaćeša“, u znak sećanja na [[Vasilj Gaćeša|Vasilija Vasilja Gaćešu]], komandanta Banijsog partizanskog odreda i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], koji je poginuo [[29. 4.|29. aprila]] [[1942]]. godine u borbi protiv [[Ustaše|ustaša]]. Početkom januara [[1944]]. godine brigada je proglašena „udarnom“. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Sedme banijske brigade == * [[Napad NOVJ na Majur decembra 1942.]] == Narodni heroji Sedme banijske brigade == Šesnaest boraca Sedme banijske udarne brigade proglašeno je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]: # '''[[Đuro Bakrač]]''', zamenik komandanta brigade # '''[[Velimir Đurić]]''', komandant brigade # '''[[Ante Banina]]''', komandant brigade # '''[[Persa Bosanac]]''', desetar Prve čete Drugog bataljona # '''[[Živko Bronzić]]''', komandant Prvog udarnog bataljona # '''[[Dimitrije Vojvodić Zeko]]''', komandant brigade # '''[[Stjepan Debeljak Bil]]''', rukovodilac Politodela # '''[[Dragoslav Đorđević Goša]]''', rukovodilac Politodela # '''[[Mate Jerković]]''', komandant Drugog bataljona # '''[[Petar Kalanja]]''', član Štaba brigade # '''[[Milanka Kljajić]]''', komandir voda # '''[[Uroš Krunić]]''', politički komesar brigade # '''[[Nikola Maraković Nina]]''', prvi komandant brigade # '''[[Rade Milojević]]''', zamenik komandanta brigade # '''[[Miloš Suzić]]''', komandant brigade # '''[[Ilija Španović]]''', komandant Prvog udarnog batljona == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina {{Banijske brigade}} {{DEFAULTSORT:Banijska, 07}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] 0h0zxzyc22bs41e82vx7sxqkkb8xjjz 0 186150 42606035 42424228 2026-06-05T22:27:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Dvanaeste slavonske brigade]] to [[Category:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606035 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Vicko Antić |slika=Vicko Antić.jpg |opis slike=Vicko Antić |datum_rođenja=[[2. 10.|2. oktobar]] [[1912]]. |mesto_rođenja=[[Selce (Crikvenica)|Selce]], kod [[Crikvenica|Crikvenice]] |država_rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum_smrti= [[19. 3.|19. mart]] [[1999]]. ('''86''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Srbija]] |država_smrti={{zastava|SR Jugoslavija}} |profesija= vojno lice |KPJ=[[1937]]. |rat=[[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Flag of Spain (1931 - 1939).svg|19px]] [[Španska republikanska armija]]<br />[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1973]]. |čin=[[Datoteka:General-pukovnik JNA.jpg|45px]] [[General-pukovnik]] |funkcija=Načelnik Komande tenkovskih<br /> i motorizovanih jedinica JNA <br /> Načelnik štaba armije |mandat= |prethodnik= |naslednik= |narodni heroj=[[27. 11.|27. novembar]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}- {{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Vicko Antić''' ([[1912]] – [[1999]]) je bio [[španski borci|španski borac]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[2. 10.|2. oktobra]] 1912. godine u [[Selce|Selcu]] kod [[Crikvenica|Crikvenice]]. Posle završenog drugog razreda građanske škole, otac ga je zaposlio za zidara. U [[Beograd]]u je izučio bravarski zanat i završio tri razreda zanatske škole. U Beogradu je ostao do [[1933]]. godine, kada je otišao u vojsku. Posle vojske, vratio se u rodno mesto, gde je pomagao radu mesne knjižnice i čitaonice. === Španski građanski rat === Po početku [[Španski građanski rat|građanskog rata u Španiji]], Vicko i njegovi drugovi odlučili su da se prebace u [[Druga španska republika|Španiju]]. Doznali su da se vrše prijave za odlazak na seču šuma u [[Francuska|Francuskoj]], pa su potpisali ugovor. [[August|Avgusta]] [[1937]]. godine, otputovali su u Francusku i preko [[Pirineji|Pirineja]] se prebacili u Španiju. Tamo je bio borac [[129. internacionalna brigada|129. internacionalne brigade]]. Ubrzo je dobio čin [[narednik]]a. Krajem 1937, postao je član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Nakon pada Republike, borci [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]] prebacili su se u Francusku, gde su ih vlasti smestile u logore. Antić je bio u logorima „Sen Siprijen“, „Žir“ i „Aržele“. === Narodnooslobodilačka borba === U [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOBu]] je od [[1941]].. U toku rata imao je nekoliko komandnih funkcija. Bio je komandant [[Psunjski partizanski odred|Psunjskog NOPO]]-a, [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|12. slavonske (proleterske) brigade]], 28 i 13. divizije i 1. divizije KNOJ-a. === Posleratna karijera === Posle rata bio je načelnik Komande tenkovskih i motorizovanih jedinica JNA, načelnik štaba armije, zamenik komandanta za pozadinu Jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva i protivvazdušne odbrane i potpredsednik [[SUBNOR]]-a Jugoslavije. Završio je [[Vojna akademija Frunze|Vojnu akademiju „Mihail Vasiljevič Frunze“]] u [[Sovjetski Savez|SSSR]]-u i Školu operatike [[Viša vojna akademija JNA|Više vojne akademije JNA]]. == Litertura == {{Portal NOB}} * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * ''[[Enciklopedija Jugoslavije]]'' „JLZ“ Zagreb 1980, tom 1. str.155. {{Narodni heroji}} {{Lifetime|1912|1999|Antić, Vicko}} [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] tui7umr7oqg1yaxyq4chi2n5hlmbsu6 14 186348 42605843 42604349 2026-06-05T22:03:39Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Ustanak u NDH 1941.]] na [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604349 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Ustanci]] [[Kategorija:Historija Hrvatske]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] egjsmyanmcf2wxg15s7ekw4iylnsh3j 0 186398 42605941 42604461 2026-06-05T22:09:09Z Aca 108187 Moving from [[Category:Prva krajiška brigada NOVJ]] to [[Category:1. krajiška udarna brigada]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605941 wikitext text/x-wiki {{Bitka | bitka = Napad na aerodrom u Rajlovcu avgusta 1943. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Rajlovac 1943.jpg | opis_slike = ''Olupine njemačke avijacije na aerodromu Rajlovac nakon partizanskog napada.'' | datum = | mesto =Sarajevski Aerodrom (Aerodromsko Naselje, Dobrinja) | uzrok = | teritorija = | rezultat = | strana1 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag (1942-1945).svg|22px|border]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}}<br />{{zas|NDH}} [[Domobranstvo|Domobrani]] | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} '''Napad na sarajevski aerodrom Rajlovac [[1943]].''' je jedna od najsmelijih [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] diverzija u toku [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|II svetskog rata]]. Tokom noći [[10. 8.|10]]/[[11. 8.|11. avgusta]] [[1943]]. [[Prva krajiška proleterska udarna brigada]] vešto izvedenom akcijom je nakon 35-kilometarskog marša, izvršila uspešan prepad na aerodrom [[Rajlovac]] kod [[Sarajevo|Sarajeva]], glavnu vojnu avio-bazu nemačkih snaga i [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] u Bosni i Hercegovini. Tom prilikom uništen je veći broj [[avion]]a i naneta velika materijalna šteta na vazduhoplovnim i saobraćajnim postrojenjima. Ova akcija predstavljala je primer dobre organizacije i snalažljivosti u izvođenju munjevitog prepada duboko u neprijateljskoj pozadini. Stoga je ona imala značajan uticaj na moral partizana, i na nju su borci i rukovodioci Prve krajiške bili posebno ponosni. Za ovu akciju [[Prva krajiška proleterska udarna brigada]] javno je pohvaljena od vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] preko [[Radio Slobodna Jugoslavija|radio-stanice „Slobodna Jugoslavija“]], a nemački komandant trupa u Hrvatskoj morao je da piše izjašnjenje [[Komandant Jugoistoka|Komandantu Jugoistoka]].<ref name="Nemački izveštaj">Izveštaj komandanta nemačkih trupa u Hrvatskoj Komandi Jugoistoka, 12. avgust 1943, https://www.znaci.org/00001/4_12_3_118.htm</ref> == Pozadina == [[Datoteka:Mladen Marin i Vojo Todorović.jpg|mini|250px|[[Mladen Marin Mlađo]], politički komesar, i [[Vojo Todorović]], komandant [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške brigade]], uoči napada na aerodrom Rajlovac, [[7. 8.|7. avgusta]] 1943.]] [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] naredio je krajem maja 1943. godine [[Peta krajiška divizija NOVJ|Petoj krajiškoj diviziji]] pomeranje prema istoku radi sadejstva sa [[Glavna operativna grupa Vrhovnog štaba NOV i POJ|Glavnom operativnom grupom]], koja je bila na udaru nemačke ofanzive. Divizija je uspela da forsira reku Bosnu tek iz drugog pokušaja, [[28. 6.|28]]/[[29. 6.|29. juna]]. Tom prilikom divizija je zauzela mesto i rudnik [[Kakanj]] sa okolinom, nanevši veliku štetu proizvodnji i saobraćajnicama. To je izazvalo energičnu reakciju [[Wehrmacht]]a, pa je nakon trodnevnih borbi [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] ponovo zaposela to područje. Nakon toga divizija se izvukla na [[Zvijezda (planina)|planinu Zvijezdu]], gde ju je zatekao početak nove nemačke operacije u istočnoj [[Bosna|Bosni]] [[7. 7.|7. jula]]. Tokom sukoba, [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška brigada]] uspela je u blizini sela Zubeta da opkoli 2. bataljona iz sastava [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]], koji su se iz teške sutuacije izvukli probojem iz obruča uz snažno sadejstvo avijacije. [[18. 7.|18]]/[[19. 7.|19. jula]] [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška brigada]] zauzela je [[Kiseljak]], ponovo privukavši na sebe intervenciju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije]]. Nakon teških borbi uz znatne nemačke gubitke, esesovci su ušli u [[Kiseljak]] [[24. 6.|24. juna]]. Nakon toga, [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška brigada]] je u sastavu svoje divizije učestvovala u prihvatu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]] prilikom njenog probijanja preko komunikacije [[Sarajevo]] - [[Mostar]]. Tokom ovih dejstava u okolini [[Sarajevo|Sarajeva]] protiv važnih privrednih objekata i saobraćajnih linija, [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] bila je izložena intenzivnom i efikasnom dejstvu neprijateljske [[zrakoplovstvo|avijacije]]. To je štab [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške brigade]] navelo na ideju da, budući da nije raspolagao efikasnim protivvazdušnim sredstvima, organizuje prepad na aerodrom [[Rajlovac]] i nanese značajne gubitke neprijateljskoj avijaciji na zemlji. == Plan akcije == [[File:Napad na aerodrom Rajlovac.jpg|thumb|Napad na aerodrom Rajlovac]] Budući da se aerodrom [[Rajlovac]] nalazi unutar mreže komunikacija u trouglu [[Sarajevo]] - [[Visoko]], [[Sarajevo]] - [[Kiseljak]] i [[Kiseljak]] - [[Visoko]], koje su Nemci slobodno koristili, a u neposrednoj blizini garnizona [[Sarajevo]], od ključnog značaja za uspeh akcije bile su brzina i tajnost. S obzirom da je polazni rejon [[Kreševo|Kreševa]] oko 35 kilometara marša udaljen od aerodroma, akcija je takođe pretpostavljala dobru fizičku izdržljivost. Štab [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške brigade]] stoga je razradio plan koji je sadržavao sledeće elemente: * formiranje udarne grupe od tri bataljona brigade, dok bi ranjenici, pozadinski delovi i borci slabijeg fizičkog stanja bili izdvojeni pod zaštitom 4. bataljona * određivanje roka od dve noći i jednog dana za izvođenje akcije, pri čemu bi prva noć bila iskorišćena za usiljeni marš, velikim delom trčećim korakom, do pogodnog položaja u blizini aerodroma gde bi se moglo u tajnosti predaniti. Tokom sledeće noći trebalo je preći reke [[Bosna (rijeka)|Bosnu]] i [[Miljacka|Miljacku]], izvesti napad na aerodrom, i početi izvlačenje najkasnije u 2:00, da bi se jedinice uspele izvući pre nego što nemačka pojačanja zatvore prelaze preko reka i komunikacija. * glavnina snaga bila je predviđena za napad na sam aerodrom * 1. četa 2. bataljona i Inžinjerijski vod brigade imali zadatak da miniranjem pruge, rušenjem ceste i postavljanjem zasede u visini sela Briješća - obezbede napad brigade od intervencije iz [[Sarajevo|Sarajeva]] * 2. četa 3. bataljona sa jednom četom [[Visočko-fojnički partizanski odred|Visočko-fojničkog partizanskog odreda]], dobila je zadatak da osvajanjem železničke stanice [[Podlugovi]], rušenjem železničke pruge i ceste i demonstrativnim napadom na [[Visoko]] - obezbedi napad brigade od intervencije neprijatelja s pravca [[Visoko]]g i [[Breza|Breze]].<ref name=autogenerated1>Vojo Todorović: NAPAD NA AERODROM U RAJLOVCU, u „Druga krajiška brigada, zbornik sjećanja, knjiga 2" https://www.znaci.org/00001/2_7_32.htm</ref> Do [[9. 8.|9. avgusta]] prikupljeni su obaveštajni podaci, prema kojima se na aerodromu nalazila posada od oko 500 domobrana i ustaša i oko 300 Nemaca, dok je u [[Visoko]]m bila posada jačine oko 500 legionara, a na brojnim postajama i železničkim stanicama bile su posade od 40 do 160 domobrana. Istog dana stiglo je i odobrenje od štaba divizije, tako da je akcija pokrenuta 9. avgusta uveče. == Izvođenje akcije == [[Datoteka:Feldlager Rajlovac (Bosnien).jpg|mini|250px|Pogled iz zraka na Rajlovac danas.]] 9. avgusta oko 21:30 časova brigada je krenula pravcem Han-Ivica - selo Vukasovići. Izbegavajući naselja brigada je 10. avgusta, oko četiri sata izjutra izbila u šumu iznad Donje Bioče, gde je trebalo ostati neotkriven do sumraka. Za šest i po sati marša, delom trčećim korakom, napravili su samo dva kratka zastanka. Međutim, oko podne na grupu brigadnih ekonoma i kuvara nabasala je patrola ustaških milicionera. Jedan od dvojice poginulih milicionera bio je zloglasni komandant ustaške milicije Uzeir Durmić. Budući da je obližnje selo bilo srpsko, ovaj događaj se brzo pročuo, ali na kraju nije narušio tajnost. Svi seljaci koji su naišli na položaje brigade, zadržani su do mraka. Oko 16 časova štab brigade je sazvao štabove bataljona i komande četa. Na tom skupu saopštena im je odluka i detaljno razrađeni plan napada. Tek tu je starešinama i borcima saopšten cilj napada. U sumrak je brigada krenula prema reci [[Bosna (rijeka)|Bosni]]. Međutim, kada su izbili iznad sela Ahatovića, došlo je do iznenadnog susreta sa dvojicom ustaških oružnika (žandarma), koji su uspeli pobeći. Budući da se u tom mestu nalazio most preko kojeg je trebalo preći [[Bosna (rijeka)|Bosnu]], bilo je jasno da je tajnost kompromitovana, i da se mora tražiti drugi način prelaska reke. Uz pomoć seljaka-meštanina, došlo se do saznanja o postojanju trošnog drvenog mosta kod sela Butila. Brigada je prešla [[Bosna (rijeka)|Bosnu]] preko tog mosta, zatim pregazila [[Miljacka|Miljacku]], i oko 22 časa u delovima počela da izbija pred sam aerodrom. U međuvremenu, posada aerodroma je u 21,00 čas obaveštena o namerama partizanskog napada, pa je komandant aerodroma alarmirao i preduzeo odbrambene mere.<ref name="Nemački izveštaj"/> Zbog vazdušne opasnosti, avioni nisu ostajali u hangarima tokom noći, nego su raspoređivani široko po rubovima aerodroma. Prvi bataljon, trebalo je da iz centra borbenog poretka brigade izvrši napad pravcem: k. 487, hangari, kasarna, železnička stanica [[Rajlovac]], Lemezovo brdo. Zadatak Drugog bataljona (bez Prve čete), raspoređenog na levom krilu borbenog poretka brigade bio je da se, brzim pokretom desnom obalom reke [[Bosna (rijeka)|Bosne]], provuče do železničke pruge i ceste, i krene u napad prema hangarima i Lemezovom brdu. Treći bataljon (bez Druge čete), dobio je zadatak da, sa desnog krila brigade, razvije napad prema hangarima i kasarni. Trebalo je da napad počne sinhrono u ponoć, da bi svi bataljoni imali vremena da zauzmu polazne položaje. Međutim, 2. bataljon se, u pokretu desnom obalom [[Bosna (rijeka)|Bosne]], sudario u kukuruznom polju pored reke sa kolonom od dvadesetak domobrana. Došlo je do kratkotrajnog puškarenja. Budući otkriven, bataljon je samoinicijativno odmah prešao u napad prema hangarima. Posadu aerodroma je činilo: * 240 nemačkih vojnika sa 14 mitraljeza (od toga 110 vojnika smešteno na 2 1/2&nbsp;km od aerodroma). * 450 hrvatskih vojnika sa 32 mitraljeza, 12 minobacača i 1 protivavionski vod.<ref name="Nemački izveštaj"/> Tačno u deset sati uveče, kada su izašle iz kukuruza na čistinu, čete Drugog bataljona su bile iznenađene jakim svetlom reflektora i plamena iz zapaljenih stogova sena koje je posada palila radi osvetljenja, i snažnom puščanom i mitraljeskom vatrom prikovane za zemlju. Čim je izbila borba kod Drugog bataljona, Prvi i Treći bataljon su, dovršivši razvoj za borbu na samoj ivici kukuruznog polja, odmah krenuli u napad, i, pregazivši rovove, likvidirali otpor domobrana izbivši na aerodrom. I pored žestoke vatre, borci Prvog i desnog krila Drugog bataljona su se, uništivši vatrom iz pušaka i mitraljeza dva reflektora, privukli na 50 do 150 metara bunkerima i hangarima i odatle tukli po grupi od tri aviona koji su se nalazili na polju levo od hangara. Budući da brigada nije raspolagala zapaljivom municijom, avioni su morali biti uništavani neposrednim prilazom i paljenjem. Većina aviona bila je parkirana na ivici aerodroma, na pravcu napada Trećeg bataljona. Borci ovog bataljona su, neometani vatrom, uspešno palili avione budući da je neprijateljska zaprečna vatra bila tako organizovana da je, braneći prilaze avionima, tukla preko njih.<ref>PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - SJEĆANjA BORACA, Drago Đukić: TREĆI BATALjON PALI AVIONE, https://www.znaci.org/00001/2_7_34.htm</ref> Veći deo mašina je zapaljen [[Molotovljev koktel|zapaljivim flašama]].<ref name="Nemački izveštaj"/> Borba na aerodromu trajala je do oko 1:30 časova 11. avgusta. == Odstupanje == Nakon 1:30 počelo je izvlačenje brigade, takođe usiljenim maršem. Prvi i Drugi bataljon [[11. 8.|11. avgusta]] u zoru prešli cestu [[Kiseljak]] - [[Sarajevo]] kod Kobilje Glave. Da bi ubrzali pokret, u nošenju ranjenika učestvovali su i članovi štaba brigade, politodela i štabova bataljona. Tokom noći obe zaštitnice obavile su svoj deo posla. Druga četa Trećeg bataljona uspješno je izvršila svoj zadatak: sa četom iz Visočko-fojničkog odreda bez borbe je zauzela železničku stanicu Podlugovi, gde domobranska posada nije dala otpor. Na porušenom delu železničke pruge prema [[Visoko]]m iskliznuo je [[vlak|voz]]. Uz pomoć železničara iz ložionice, u pravcu [[Visoko]]g je puštena lokomotiva koja se zdrobila o nasukani voz, a u ložionici je oštećeno još šest lokomotiva.<ref>PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - SJEĆANjA BORACA, Velimir Kukolj : LOKOMOTIVE SAMOUBICE, https://www.znaci.org/00001/2_7_39.htm</ref> Četa je došla do velikog plena u ratnom materijalu i namirnicama, a deo čete izvršio je demonstrativni napad na [[Visoko]]. Prva četa Drugog bataljona porušila je cestu i železničku prugu prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. Lokomotiva sa dva blindirana vagona iskliznula je iz šina. Posada blindiranog voza izašla je iz vagona i razvila se prema postavljenoj zasedi, ali se nije mogla probiti prema Rajlovcu.<ref>PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - SJEĆANjA BORACA, Miloš Švonja: OKLOPNI VOZ NIJE PROŠAO, https://www.znaci.org/00001/2_7_38.htm</ref> Nemci su iz [[Sarajevo|Sarajeva]] prema [[Kiseljak]]u uputili [[tenk]]ove i 40 [[kamion]]a sa pešadijom da bi sprečili prebacivanje brigade preko ove ceste. Međutim, Prvi i Drugi bataljon uspeli su da pređu cestu pre dolaska Nemaca. Treći bataljon se preko ceste [[Sarajevo]] - [[Kiseljak]] prebacio tek [[11. 8.|11. avgusta]] uveče, kod sela Radanovića, jer je morao sačekati povratak svoje Druge čete iz Podlugova. Pritom je napao i zapalio kolonu od šest nemačkih kamiona.<ref>Ilija Bujić: ŽRTVOVANjE ZA RANjENOG DRUGA, u „Druga krajiška brigada, zbornik sjećanja, knjiga 2" https://www.znaci.org/00001/2_7_30.htm</ref> == Rezultati == [[Datoteka:Rajlovac izveštaj.jpg|mini|desno|250px|Izveštaj štaba Prve krajiške brigade štabu Pete krajiške divizije o akciji u Rajlovcu.]] {{izdvojeni citat|Na sarajevskom aerodromu ustanici uništili 17 nemačkih i hrvatskih aviona.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 11. avgusta 1943.}} Prema nemačkom izveštaju, samo je nemačka eskadrila za uznemiravanje (7 mašina, 40 ljudi, komandir eskadrile kapetan Busse), uspela da odbrani svoje avione. Prema nemačkom izveštaju, uništeno je 17 aviona (5 nemačkih i 12 hrvatskih),<ref name="Nemački izveštaj"/> izveštaj Prve krajiške brigade navodi 30 uništenih aparata, dok je radio Slobodna Jugoslavija objavio informaciju o 34 uništena aviona. [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška brigada]] je u ovoj akciji imala šest poginulih, šest lakše i dva teže ranjena borca.<ref name=autogenerated1 /> Nemačke snage su imale 1 mrtvog i 2 ranjena, a snage NDH su prošle bez gubitaka.<ref name="Nemački izveštaj"/> == Pohvale == Radio-stanica „[[Slobodna Jugoslavija]]“ objavila je [[18. 8.|18. avgusta]] sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Noću između 10. i 11. avgusta 1943. godine naša slavna Prva krajiška brigada, pod komandom [[Vojo Todorović|Voje Todorovića]], posle žestokih okršaja, zauzela je jedan od najvećih aerodroma u Jugoslaviji, aerodrom Rajlovac kod Sarajeva. Borci Prve krajiške brigade uništili su 34 nemačka aviona i to: 18 bombardera tipa 'dornije', četiri bombardera tipa 'junkers', šest aviona tipa 'blenhajm', jedan transportni i pet aparata raznih tipova...}} Javna pohvala [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] za ovu akciju glasila je: {{izdvojeni citat|Vrhovni štab NOV i POJ izražava svoju zahvalnost borcima, komandirima i politkomesarima Prve krajiške brigade za junaštvo i hrabro požrtvovanje pri izvršavanju svoje borbene zadaće.}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Prva krajiška proleterska udarna brigada]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/2_7_32.htm NAPAD NA AERODROM U RAJLOVCU] * [https://www.znaci.org/00001/2_7_34.htm TREĆI BATALJON PALI AVIONE] * [https://www.znaci.org/00001/2_7_38.htm OKLOPNI VOZ NIJE PROŠAO] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:1. krajiška udarna brigada]] [[Kategorija:Historija Sarajeva]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 47w5mnm4iw37drfa08tir7ax7d04okx 0 186402 42605693 8808915 2026-06-05T15:33:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice]] → [[Kategorija:Radiostanice]] 42605693 wikitext text/x-wiki '''Radio Slobodna Jugoslavija''' je bila [[Jugoslavija|jugoslovenska]] [[radio-stanica]] koja je tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], od novembra [[1941]]. do januara [[1945]]. godine, emitovala vesti u sistemu radio-stanica [[Kominterna|Kominterne]]. Ona je svakodnevno davala emisije na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]] i imala je zadatak da vrši propagandu u korist [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u inostranstvu i da informiše jugoslovenske narode o međunarodnim događajima i stanju na drugim frontovima. Radio-stanica „Slobodna Jugoslavija“ osnovana je [[11. 11.|11. novembra]] [[1941]]. godine u gradu [[Ufa|Ufi]] na [[Ural (rijeka)|Uralu]], u [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. [[Bitka za Moskvu|Odbacivanjem nemačkih armija od Moskve]], početkom [[1942]]. godine, radio-stanica je aprila [[1942]]. prebačena u [[Moskva|Moskvu]], gde je ostala sve do januara [[1945]]. kada je prestala da radi. Radom radio-stanice rukovodio je [[Veljko Vlahović]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], član [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a i sekretar Komunističke omladinske internacionale. Pored njega u radu stanice učestvovali su [[Đuro Salaj]] i [[Božidar Maslarić]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. Stanica je svakodnevno emitovala vesti na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] i [[slovenski jezik|slovenačkom jeziku]], a od polovine [[1944]]. godine i na [[Makedonski jezik|makedonskom]]. Za narode okupirane [[Evropa|Evrope]] davala je vesti od [[1943]]. godine na više jezika. U stanici je sve do jula [[1944]]. godine, kada je iz [[Jugoslavija|Jugoslavije]] stiglo nekoliko spikera, koje je poslao [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]], radilo svega troje do četvoro ljudi. Redakcija radio-stanice je sastavljala izveštaje na osnovu primljenih depeša [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], kao i [[Glavni štab Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Slovenije|Glavnog štaba NOV i PO Slovenije]]. Sa Vrhovnim štabom imala je direktnu radio-vezu od aprila [[1942]]. godine, a nešto kasnije i sa Glavnim štabom Slovenije. Sredinom [[1942]]. godine redakcija je izvesno vreme održavala radio-vezu i sa članom Vrhovnog štaba [[Ivo Lola Ribar|Ivom Lolom Ribarom]], za vreme njegovog ilegalnog boravka i rada u okupiranom [[Zemun]]u. U pripremanju emisija redakcija se koristila agencijskim vestima, listovima i publikacijama savezničkih zemalja i drugim izvorima. Od novembra [[1943]]. godine jedan deo emisija je pravljen na osnovu Tanjugovih vesti, a od [[1944]]. godine sav materijal za emisije davao je [[Tanjug]]. I pored velike udaljenosti i neredovnih veza sa Vrhovnim štabom, naročito u prvoj godini rata, kao i zbog malog broja ljudi u redakciji, „Slobodna Jugoslavija“ je uspevala da redovno emituje vesti, pa i onda kad je zbog vojne situacije bila prekidana svaka veza i kontakt s [[Jugoslavija|Jugoslavijom]]. Radio-stanica „Slobodna Jugoslavija“ odigrala je značajnu ulogu u širenju istine o događajima i zbivanjima u Jugoslaviji i na [[Balkan]]u. Posebno važnu ulogu imala je u teškim situacijama, naročito za vreme [[Sedam neprijateljskih ofanziva|neprijateljskih ofanziva]], kada su Štabovi pojedinih jedinica ostajali bez veze sa višim komandama, a radio-stanica je preuzmala i ulogu transmisije i upoznavala starešine i borce s direktivama i uputstvima [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]]. Vrhovni štab je preko radio-stanice „Slobodna Jugoslavija“ [[7. 2.|7. februara]] [[1943]]. godine, u toku [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], izdao naređenje svim partizanskim jedinicama da izvrše opštu diverziju na komunikacije i neprijateljska uporišta kako bi olakšali situaciju Operativne grupe divizija sa [[Centralna bolnica NOVJ|centralnom bolnicom]]. U borbi za pobedu širenja istine o [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]] i, uopšte, zbivanjima u Jugoslaviji, radio-stanica „Slobodna Jugoslavija“ je nailazila na mnoge teškoće i prepreke. Tek od [[1943]]. godine zapadne agencije su počele da se češće i više koriste njenim izveštajima. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga osma). Beograd 1974. godina * dr. Gojko Miljanić '''Kadrovi revolucije 1941-1945'''. „Obod“ Cetinje 1975. godina. * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd 1975. godina. [[Kategorija:Radiostanice|Slobodna Jugoslavija]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] aszu7w9j5qsdoh2fe884zy1cm3bch3t 0 186461 42606017 42604562 2026-06-05T22:25:30Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606017 wikitext text/x-wiki {{Bitka | bitka = Bitka za Našice 1944. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Iz borbe u Našicama, novembra 1944.jpg | opis_slike = Iz borbe u Našicama, novembra 1944. | datum = [[18. novembar|18.]] – [[24. novembar]] [[1944]]. | mesto = [[Našice]] | uzrok = | teritorija = | rezultat = pirova pobeda sila Osovina | strana1 = {{zas|SFRJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}}<br />{{zas|NDH}} [[Hrvatsko domobranstvo|Domobrani]] | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = 9000 | jačina2 = 9000 | gubici1 = 156 poginulih i 812 ranjenih | gubici2 = oko 900 poginulih i 600 ranjenih }} '''Bitka za [[Našice]] novembra [[1944]].''' godine je, po broju boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i neprijatelja, po žestini i trajanju, bila najveća bitka na tlu Slavonije.<ref name=autogenerated2>[https://www.znaci.org/00001/46_172.htm Jovan Kokot: Drugi napad na Našice], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> Ukupne snage [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog slavonskog korpusa NOVJ]] u operaciji za oslobođenje Našica, imale su 9 000 boraca. Na obe strane učestvovalo je oko 18 000 boraca NOVJ i neprijatelja.<ref>Zbornik NOR, tom V, knj. 35, dok. 44 i dok 97.</ref> == Bitka == Početak napada na okolne garnizone bio je predviđen za [[17. novembar]] u 22 časa. Napad na Našice počeo je u 7 časova, [[18. novembar|18. novembra]], a u napadu su učestvovale [[Šesnaesta omladinska udarna brigada|Šesnaesta]] i [[Osamnaesta slavonska brigada|Osamnaesta brigada]] [[40. slavonska divizija NOVJ|40. slavonske divizije]]. Borbe u Našicama trajale su punih 7 dana i noći. Neprijatelj se koristio tenkovima, artiljerijom i avijacijom. U likvidaciji bunkera glavnu ulogu odigrali su borci koji su, uz pomoć diverzanata, bacali eksploziv na bunkere. Razorna snaga eksploziva imala je veći učinak i od topova. Na taj način za 2 dana i 2 noći uništeno je i razoreno preko 36 armirano-betonskih bunkera sa nemačkim posadama. U toku borbe sa nemačkom odbranom, ofanzivna akcija slavonskih boraca trajala je 50 časova bez spavanja i odmora.<ref name=autogenerated1>[https://www.znaci.org/00001/46_174.htm Jovan Kokot: Prva i druga faza napada na uporište u Našicama], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaesta proleterska brigada]] je u sadejstvu sa 18. brigadom zauzela Našice, sem [[Dvorac Pejačević (Našice)|Pejačevićevog dvorca]]. Ostatak od oko 250 nemačkih vojnika, pobegli su u srednjovekovni dvorac, u poslednje uporište. Oko 16,30 časova [[22. novembar|22. novembra]] 1944, Štab 12. proleterske obavestio je Štab Divizije da je Brigada izvršila dobiveni zadatak. No, [[24. novembar|24. novembra]] oko 5 časova, nemački tenkovi su sa 1500 nemačkih vojnika ušli u Našice, nakon čega su uspeli da zadrže uporište.<ref name=autogenerated1 /> == Rezultat == [[File:Dvorac Pejačević, Našice 02.JPG|thumb|Dvorac Pejačević u Našicama, poslednje uporište Nemaca. ]] Za vreme borbe oko Našica, uništeno je 7 tenkova i 40 automatskih oružja. Na obe strane iz stroja je izbačeno preko 2000 boraca.<ref name=autogenerated2 /> Na ulicama Našica je ostalo oko 300 nemačkih leševa. Prema partizanskoj proceni, gubici neprijatelja iznosili su oko 900 poginulih i 600 ranjenih. Gubici NOVJ iznosili su 156 poginulih i 812 ranjenih. Zaplenjeno je 600 pušaka, 40 puškomitraljeza i mitraljeza, 10 lakih minobacača, 327 000 puščanih metaka, 230 mina za minobacače, 180 šatorskih krila, 150 pari obuće i odeće i druge opreme.<ref>[https://www.znaci.org/00001/46_175.htm Obostrani gubici u našičkoj operaciji], Pristupljeno 9. 4. 2013.</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji]] {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] gkkr75aum19pzkz394y2db30ug66j99 0 186496 42606038 42447051 2026-06-05T22:27:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Dvanaeste slavonske brigade]] to [[Category:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606038 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=MILAN STANIVUKOVIĆ |slika=Milan Stanivuković.jpg |opis slike=Milan Stanivuković |datum rođenja=[[4. 5.|4. maj]] [[1912]]. |mesto rođenja=[[Klenik]], kod [[Okučani|Okučana]] |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[27. 12.|27. decembar]] [[1944]]. ('''32''' god.) |mesto smrti=[[Levanjska Varoš]], kod [[Đakovo|Đakova]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=vojno lice |KPJ=[[mart]]a [[1941]]. |rat=[[Aprilski rat]] <br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Jugoslovenska vojska|Vojska kraljevine Jugoslavije]] <br />[[Jugoslovenska narodna armija|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[pukovnik]] |NOB=komandant [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste divizije]] |narodni heroj=[[13. 3.|13. marta]] [[1945]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}} }} '''Milan Stanivuković Oficir''' ([[1912]] – [[1944]]) je bio učesnik [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], organizator [[ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|ustanka u okupiranoj Jugoslaviji]], [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanski]] borac, komandant [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonske divizije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[4. 5.|4. maja]] [[1912]]. godine u zaseoku [[Klenik]], nedaleko od sela [[Vrbovlje|Vrbovlja]], kod [[Okučani|Okučana]]. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Da bi prehranio osmoro dece, otac Pavle mu je radio kao [[kirijaš]] u obližnjim šumama. Kako bi se oslobodio teškog rada po preporuci seoskog učitenja kao pitomac [[Srpsko privredno društvo Privrednik (1897—1946)|Srpskog privrednog društva Privrednik]] odlazi [[23. 8.|23. avgusta]] [[1924]]. godine u [[Prokuplje]] kod Braće Petrović na izučavanje trgovačkog zanata. Iako je izučio zanat, Milan nije volio trgovinu, nego je priželjkivao da se posveti vojničkom pozivu. Kad su se roditelji složili s njegovom namerom, Milan se javio na konkurs u Podoficirsku školu u [[Beograd]]u, u koju je primljen. Školu je završio uspešno i kao podnarednik otišao u [[Banja Luka|Banja Luku]]. Nakon nekog vremena premešten je u artiljerijsko odeljenje Ministarstva vojske u Beogradu. Tamo se ponovo posvetio školovanju i, položivši ispite uoči napada [[Treći rajh|Trećeg rajha]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]], unapređen je u čin [[potporučnik]]a. Već u to vreme Milan se povezao sa grupom levo orijentisanih oficira i primljen je u članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Okupaciju zemlje i rasulo [[Jugoslovenska vojska|jugoslovenske kraljevske vojske]] doživeo je u [[Slovenska Bistrica|Slovenskoj Bistrici]]. Nije se predao, nego se vratio u [[Posavina|Posavinu]] i uključio se u pripreme oružanog ustanka. Preko [[Nada Dragosavljević|Nade Dragosavljević]], odmah se povezao sa [[Dušan Čalić|Dušanom Čalićem]], sekretarom Okružnog komiteta [[Savez komunista Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] za [[Nova Gradiška|Novu Gradišku]], koji ga je u [[maj]]u [[1941]]. godine uključio u okučansku partijsku organizaciju. Okupljao je omladinu, učio je rukovanju oružjem, sakupljao municiju i sanitetski materijal, a zatim stvorio udarnu grupu koja je sekla telefonske žice, rušila stupove, napadala manje neprijateljske posade i izvela prvu diverziju na pruzi u blizini Okučana. U [[jesen]] 1941. godine, Milan je posato komandir „Treće sekcije“, koja je delovala u Posavini ispod Okučana u „Srpskom trokutu“ ([[Rađenovići (Hrvatska)|Rađenovići]], [[Rajčići (Novska)|Rajčići]], [[Milisavci]], itd.). U toku zime [[1941]]/[[1942|42]]. godine, Milan i petorica njegovih saboraca bili su opkoljeni dok su spavali na štaglju njegove kuće. Petorica Milanovih drugova su, boreći se ceo dan, izginula, a on je, iako ranjen, uspeo da se probije. Posle toga prebacio se [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] u [[Bosna|Bosnu]]. U toj je četi, jurišajući na neprijateljsko utvrđenje, po drugi put ranjen u ruku. Bio je zatim komandant odreda, a u [[oktobar|oktobru]] [[1942]]. godine postavljen je za načelnika Štaba [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste slavonske udarne brigade]]. Na toj je dužnosti u borbi u [[Gradište (Hrvatska)|Gradištu]] po treći put teže ranjen. Nakon formiranja [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog slavonskog korpusa]], Milan je postavljen za načelnika Štaba korpusa, ali se nakon smrti [[Nikola Demonja|Nikole Demonje]], u [[leto]] 1944. godine, vratio u svoju Dvanaestu diviziju kao njen komandant. U narodu je Stanivuković bio poznat kao pobornik [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]] jugoslovenskih naroda. To je jedinstvo isticao i u svojim jedinicama i među stanovništvom. Zbog toga su ga živog ili mrtvog tražili ne samo [[ustaše]], nego i [[četnici]] koji su kraće vreme pokušavali da stvore svoje uporište u [[Slavonija|Slavoniji]]. Krajem [[1944]]. godine Milanova divizija nalazila se iza leđa neprijateljskih snaga, u istočnoj Slavoniji. Napadajući značajnije komunikacije, Dvanaesta divizija je ozbiljno remetila snabdevanje glavnina neprijateljskih trupa. Zato je okupator, želeći pošto-poto da osigura zaleđe, [[27. 12.|27. decembra]] [[1944]]. godine s jakim snagama napao Dvanaestu diviziju na njenim položajima na sektoru [[Levanjska Varoš|Levanjske Varoši]]. Nakon ogorčene bitke u kojoj je neprijatelj upotrebio teške tenkove, uvidevši da bi zadržavanje položaja zahtevalo velike žrtve u ljudstvu, Milan je svojim jedinicama naredio da se povuku s položaja, a sam se povlačio među poslednjima. Jedna granata iz neprijateljskog minobacača pala je u njegovoj blizini i na mestu ga usmrtila. Milan je sahranjen [[1. 1.|1. januara]] [[1945]]. godine između [[Psunj]]a i [[Ravna gora (Slavonija)|Ravne gore]], u blizini groba [[Nikola Demonja|Nikole Demonje]]. Nakon rata je među narodom bila poznata pesma o Milanu, koju je komponovao akademik [[Mihajlo Vukodragović]]. Do [[1991]]. godine, kasarna [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] u [[Osijek]]u nosila je njegovo ime. Imao je čin [[pukovnik|pukovnika NOVJ]]. Još za života je, odlukom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva AVNOJ-a]], septembra [[1944]]. godine, je odlikovan [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde prvog reda]], a [[13. 3.|13. marta]] [[1945]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{DEFAULTSORT:Stanivuković, Milan}} [[Kategorija:Rođeni 1912.]] [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Oficiri Vojske kraljevine Jugoslavije u NOVJ]] [[Kategorija:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] c59docx8k7mrjq9wfyxug0jzrb7m95i 14 186500 42606033 1564639 2026-06-05T22:26:43Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Dvanaesta slavonska brigada NOVJ]] → [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] 42606033 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat|Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Slavonska 12]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] lrlf7cvtx9l2gv6qth69mzsw1j8wdkl 42606039 42606033 2026-06-05T22:27:16Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Dvanaeste slavonske brigade]] na [[Kategorija:Borci 12. slavonske proleterske udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606033 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat|Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Slavonska 12]] [[Kategorija:12. slavonska proleterska udarna brigada]] lrlf7cvtx9l2gv6qth69mzsw1j8wdkl 0 186521 42606046 42602308 2026-06-05T22:42:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606046 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Prvi proleterski korpus''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Yugoslav Partisans flag 1945.svg |o slici = ''Jugoslovenska partizanska zastava'' |vreme= [[5. oktobra]] [[1943]]. |mesto= |formacija=[[Prva proleterska divizija|Prva proleterska diviz.]]<br />[[Šesta lička divizija]] |jačina='''8.000''' boraca |komandant=[[Koča Popović]] |politički komesar=[[Mijalko Todorović]] |bitke= [[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Drvarska operacija]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Bitka za Srbiju]]<br />[[Bitka na Jelovoj gori]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja= }} '''Prvi proleterski korpus NOVJ''' formiran je [[5. oktobra]] [[1943]]. godine od [[Prva proleterska divizija|Prve proleterske divizije]] i [[Šesta lička divizija|Šeste ličke divizije]]. Prilikom formiranja imao je '''8.000''' boraca. Prvi komandant korpusa bio je [[Koča Popović]], narodni heroj, a od jula [[1944]]. [[Peko Dapčević]], narodni heroj. [[Politički komesar]] bio je [[Mijalko Todorović Plavi]], [[narodni heroj]]. U sastav korpusa ušla je [[15. septembra]] [[1944]]. godine Operativna grupa divzija ([[Peta krajiška divizija|Peta krajiška]], [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska]] i [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpska divizija]]), pa je tada brojno stanje iznosilo oko '''21.000''', a polovinom oktobra oko '''32.000''' boraca. Krajem oktobra [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija]] je prebačena u Južnu operativnu grupu. Od [[28. oktobra]] do [[3. decembra]] [[1944]]. u korpusu se nalazila [[28. slavonska divizija NOVJ|28. slavonska divizija]], a od [[2. decembra]] [[Druga proleterska divizija]]. Krajem decembra [[1944]]. godine u korpusu je bilo oko '''50.000''' vojnika. Korpus je [[1. januar]]a [[1945]]. godine preformisan u [[Prva armija JA|Prvu armiju JA]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina {{Jedinice NOVJ}} [[Kategorija:Korpusi NOVJ]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] l0rz9bcwtephch50jya3u3mjuijgb3e 0 186523 42606155 42602815 2026-06-05T22:49:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606155 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Prenošenje ranjenika u dolini Neretve 1943.jpg|thumb|Prenošenje partizanskih ranjenika u dolini Neretve tokom četvrte ofanzive.]] '''Centralna bolnica''' je oformljena novembra [[1941]]. godine u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]], u vreme Prve neprijateljske ofanzive, kada se glavnina snaga [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]] odreda zapadne [[Srbija|Srbije]] i [[Šumadija|Šumadije]], pod pritiskom jakih [[Treći rajh|neprijateljskih]] snaga povlačila na zapad. Tada je u [[Čačak|Čačku]], [[Požega|Požegi]] i [[Užice|Užicu]] bilo oko 700 ranjenika u Bolnici. Krajem novembra, Bolnica je evakuisana na [[Zlatibor]], a odatle u [[Sandžak]] i u bolnicu [[Durmitorski NOP odred|Durmitorskog NOP odreda]] na [[Žabljak]]. Deo ranjenika vratio se u svoje odrede u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]], a 150 teških ranjenika na [[Zlatibor]]u [[Nemci]] su zarobili i [[30. novembra]] streljali. Bolnica je obnovljena krajem januara i početkom februara [[1942]]. godine, i razmeštena na teritoriji jugoistočne [[Bosna|Bosne]] i u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Na ovoj teritoriji ostaje do sredine juna [[1942]]. godine. Pored ostalih ranjenika i bolesnika, tada su u njoj lečeni i čuveni „igmanci“, boraci promrzli u legendarnom [[Igmanski marš|Igmanskom maršu]]. Posle završetka Treće neprijateljske ofanzive u [[Sandžak]]u, [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Hercegovina|Hercegovini]], sredinom juna [[1942]]. godine, odlukom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], Centralna bolnica je rasformirana, a ranjenici i bolesnici upućeni u jedinice. == Centralna bolnica u zapadnoj Bosni == {{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu}} Ovi ranjenici i bolesnici učestvovali su u [[pohod partizana u Bosansku Krajinu|pohodu proleterskih brigada]] s [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]] od [[Vrbnica|Vrbnice]] do zapadne [[Bosna|Bosne]]. Put dug 500 kilometara pređen je u izuzetno teškim okolnostima - česti dugi marševi, glad i nedostatak sredstava za lečenje. Naročito je bila teška situacija Bolnice, koja je, zajedno sa [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Petom proleterskom brigadom]] i Hercegovačkim odredom, provela ceo mesec u [[Vrbnica|Vrbnici]], a potom se, u dvanaestodnevnom maršu proboju, prebacila u [[Prozor]]. Njeni ranjenici i bolesnici živeli su gladni, skoro bez ikakvih sredstava za lečenje i negu, a u sukobima u vreme proboja često su bili izloženi udaru neprijatelja, pa su morali da se bore. Posle dolaska grupe proleterskih brigada u rejon [[Prozor]]a, sredinom jula [[1942]]. godine, Centralna bolnica je obnovljena. S ove teritorije ona se prebacila u područje [[Drvar]]a i [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Sredinom avgusta, Bolnica je smeštena u relativno dobro uređene objekte u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]], [[Drvar]]u, [[Drnić]]u, [[Smoljana|Smoljani]], [[Suvaja (Bosanski Petrovac)|Suvaji]] i Velikim Stjenjanima. Posle oslobođenja [[Bihać]]a, novembra [[1942]]. godine, deo ranjenika smešten je u rejon ovog grada, kao i na oslobođenoj teritoriji [[Lika|Like]]. Prijem ranjenika i bolesnika, pažnja i briga koju su im posvetile omladinske i druge organizacije, narod [[Bosanska Krajina|Krajine]] i [[Lika|Like]], predstavljaju najveći primer humanosti i solidarnosti među ljudima. Takav prijem i visok stepen organizovanosti narodne vlasti i vojne pozadine omogućili su uspešan petomesečni rad Centralne bolnice. U njoj je, znatno uspešnije nego ranije, obavljan stručni lekarski rad. Ova zdravstvena ustanova živela je životom vojnog kolektiva - organizovan je politički, kulturno-zabavni i rad na stručnoj obuci, naročito srednjih i nižih medicinskih kadrova. == Bitka na Neretvi == {{Glavni članak|Bitka na Neretvi}} Bitka na Neretvi prekinula je ovaj, za ulove rata, dug period stabilizacije. Centralna bolnica, je kao i ranije, išla s operativnim jedinicama kojima je neposredno komandovao [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]]. Put je vodio ka [[Neretva|Neretvi]] i dalje na istok. Bolnica je obrazovala ešalone ranjenika i bolesnika, i već krajem februara [[1943]]. godine imala blizu 3.000 bolesnika, a posle izbijanja na [[Neretva|Neretvu]], oko 4.000 ranjenih i bolesnih boraca. Za njen spas vodila se jednomesečna bitka u dolini [[Neretva|Neretve]] i [[Rama (reka)|Rame]], na [[Ivan-sedlo|Ivan-sedlu]], kod [[Prozor]]a. Glavna operativna grupa je uložila velike napore i dala velike žrtve da spasi Bolnicu. Posle uspešno okonačane [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su širokim frontovima prodirale na istok, u [[Hercegovina|Hercegovinu]], jugoistočnu [[Bosna|Bosnu]], [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]]. Bolnica je prebačena preko Prenja i [[Kalinovik]]a, na Čelebićku visoravan u [[Sandžak]]u. Ovde je bolnica dobila kratki predah. Time je bio završen dug put od [[Drvar]]a, [[Bihać]]a i [[Lapac|Lapca]] do [[Čelebić]]a. I jedinice i Bolnica prešle su ga u veoma teškim uslovima. Jedinice su morale da nose ranjenike, da čuvaju njihovu bezbednost i da stvaraju druge uslove za život i rad Bolnice. Osoblje bolnice je moralo da radi i rešava razne zadatke, i to pod neprijateljskim udarima, često u pokretu i bez potrebnih sredstava. Ranjeni i bolesni borci morali su da podnose najveće teškoće: zimu, duge marševe, napade neprijatelja, a često i glad i oskudicu. Na tom dugom putu ostale su stotine ranjenika ranjenika i bolesnika. S njima su ostale i stotine palih boraca, koji su dali sve, pa i živote, za spas svojih drugova. == Bitka na Sutjesci == {{Glavni članak|Bitka na Sutjesci}} Kratak predah od kraja aprila do [[15. 5.|15. maja]] [[1943]]. godine, na surovom i siromašnom području [[Čelebić]]a, nije omogućio uslove za odmor i oporavak ranjenika i [[trbušni tifus|tifusara]]. Za operativne jedinice odmora nije ni bilo. Tako su Centralna bolnica i divizije [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u nove okršaje ušle znatno slabije, premorenije i s manje sredstana nego u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]]. [[Bitka na Sutjesci]] bila je najteže iskušenje i za Bolnicu i za celu Glavnu operativnu grupu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]]. Prvi sudari u [[Bitka na Sutjesci|Petoj ofanzivi]], pokazali su da je jedan od glavnih neprijateljskih ciljeva uništenje ranjenika. Zbog toga je on, s višestruko jačim snagama i iz više pravaca, nadirao prema Centralnoj bolnici. U teškim borbama do [[20. 5.|20. maja]] neprijatelj je zadržavan, a potom snažnim jurišima [[Prva proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske]], [[Šesta proleterska istočnobosanska NOU brigada|Šeste istočno-bosanske]] i [[Druga majevička brigada|Druge majevičke brigade]], odbačen prema [[Foča|Foči]], a Bolnica je evakuisana na Pivsku planinu. Vreme od [[4. 6.|4.]] do [[11. 6.|11. juna]] najteži su dani u istoriji Centralne bolnice. Glavna operativna grupa je morala da se podeli na dva dela. Jače snage ([[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva]] i [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga divizija]] i još tri brigade) određene su da se, preko [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i [[Zelengora|Zelengore]], probiju iz obruča. Slabije snage ([[Treća udarna divizija NOVJ|Treća]] i [[Sedma banijska divizija|Sedma divizija]]) ostale su s Centralnom bolnicom u [[Piva|Pivi]]. One više nisu bile dovoljno jake da slome pokušaje deset puta jačeg neprijatelja, a Bolnica više nije mogla da prati operativne jedinice. Kasnije su došle nove podele. Deo najtežih ranjenika sklonjen je u kanjon [[Piva|Pive]]. Oko 600 lakših ranjenika pošlo je, sa [[Sedma banijska divizija|Sedmom banijskom divizijom]], za glavnim snagama i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]]. Sa [[Treća udarna divizija NOVJ|Trećom proletersko divizijom]] ostala je Centralna bolnica, s blizu 2.500 ranjenika i bolesnika. Dok je dvanaest brigada Glavne operativne grupe lomilo neprijateljev obruč na [[Zelengora|Zelengori]], a potom nastavilo nastupanje prema komunikaciji [[Foča]]-[[Kalinovik]]. [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća proleterska divizija]] i ranjenici borili su se sa blizu četiri neprijateljske divizije. U žestokim borbama na [[Vučevo|Vučevu]], pod [[Maglić (planina)|Maglićem]], kod Borovna, na [[Tjentište|Tjentištu]], [[10. 6.|10]], [[11. 6.|11.]] i [[12. 6.|12. juna]], [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća divizija]] je s krajnjim naporima odolela pritisku neprijatelja. U dramatičnim borbama na [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozrenu]], Vilinjaku, Krekovima, Košuru, [[Tjentište|Tjentištu]], Dragoš-sedlu, [[13. 6.|13. juna]], [[Sava Kovačević|Savina]] [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća divizija]] je izvršila herojski pokušaj da slomi neprijatelja, da se probije iz obruča i spasi ranjenike. U ovim dramatičnim borbama učestvovao je i deo ranjenika. Mnogi ranjenici su poginuli u proboju, neki su izvršili samoubistvo da ne padnu živi u ruke neprijatelju, a veliki broj su [[Nemci]] i [[ustaše]] zarobili i na najsvirepiji način pobili. Sa jedinicama [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće proleterske divizije]] probilo se oko 1.000 ranjenika. Ukupni gibici u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] bili su veliki: poginulo je više od 1.300 ranjenika i bolesnika, '''30''' lekara i 200 bolničarki. Epopeju [[Bitka na Sutjesci|Sutjeske]] preživela je samo trećina sastava Centralne bolnice. == Saveznička pomoć Centralnoj bolnici == Od kapitulacije [[Italija|Italije]], septembra [[1943]]. godine, do [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]], oktobra [[1944]]. godine traje nova etapa u razvoju Centralne bolnice. Savezničke sanitetske ustanove u [[Italija|Italiji]] preuzele su znatan broj ranjenika, pa tako i Centralnu bolnicu. U [[Italija|Italiji]] je lečeno oko 12.000 partizanskih boraca. U prihvatanju, lečenju, transportu u [[Italija|Italiju]], u ovom periodu najveći značaj, ima ostrvo [[Vis (otok)|Vis]]. == Vojno-medicinska akademija == {{Glavni članak|Vojno-medicinska akademija}} Oktobra [[1944]]. godine [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] preuzima Glavnu vojnu bolnicu Jugoslovenske vojske u [[Beograd]]u. Od tada pa do kraja [[drugi svjetski rat|rata]] u njoj je lečeno nekoliko hiljada boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], odnosno [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]]. Krajem [[1949]]. godine Glavna vojna bolnica reorganizovana je u [[Vojnomedicinska akademija|Vojno-medicinsku akademiju]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. Povodom dvadesetpetogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1968]]. godine, za besprimerno herojstvo u spasavanju i lečenju boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i velike zasluge u borbi protiv neprijatelja, Centralna bolnica je odlikovana [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. == Povezano == * [[Partizanske bolnice|Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu]] * [[Vojno-medicinska akademija]] * [[Partizanska bolnica na Petrovoj gori]] * [[Partizanska bolnica Franja|Partizanska bolnica „Franja“ u Sloveniji]] * [[Mladen Stojanović|dr. Mladen Stojanović]] * [[Gojko Nikoliš|dr. Gojko Nikoliš]] * [[Olga Popović-Dedijer|dr. Olga Dedijer]] == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina * {{Cite book|last= Nikoliš|first=Gojko |authorlink=|coauthors=|title=KORIJEN, STABLO, PAVETINA (memoari)|year=1981|url=https://www.znaci.org/00001/212.htm|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|id=|ref = harv}} [[Kategorija:Sanitetska služba NOVJ]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] [[Kategorija:Bolnice u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] 8mtr1i1cw3t4d7bcaofv4t0exdhdhqg 0 186702 42606008 42586608 2026-06-05T22:21:50Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borci Treće dalmatinske brigade]] → [[Kategorija:Borci 3. dalmatinske udarne brigade]] 42606008 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Ante Bilobrk.jpg |didaskalija=ANTE BILOBRK |opis slike=Ante Bilobrk |datum rođenja=[[1919]]. |mesto rođenja=[[Brštanovo]], kod [[Split]]a |država rođenja = <br />{{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti=[[25. jun|25.]]/[[26. jun]] [[1943]]. ('''24''' god.) |mesto smrti=[[Vlasenica]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] |profesija=radnik |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. novembra]] [[1953]]. }} '''Ante Bilobrk''' (nadimak '''Žila'''<ref>Gizdić, Drago. ''Dalmacija 1942. : prilozi historiji narodnooslobodilačke borbe'', Zagreb : Izdavačko odjeljenje Glavnog odbora Saveza boraca Hrvatske, 1959., str. 257., 379., 395., 400.</ref>, [[3. travnja]] [[1919]].—[[1943]].<ref name="EHPK">Drašković, Blagota ; Jelić, Ivan. ''Narodni heroji''. '''<tt>U:</tt>''' Karaman, Igor (gl. ur.), ''Enciklopedija hrvatske povijesti i kulture'', Školska knjiga, Zagreb, studenoga 1980., str. 390. – 401. (391.)</ref>) je bio [[politički komesar]] čete u Šestom (beogradskom) bataljunu [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske udarne brigade]] i [[Narodni heroji Jugoslavije|narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[1919]]. godine u selu [[Brštanovo|Brštanovu]], kod [[Split]]a. Do rata je radio kao ličilac u [[brodogradilište u Splitu|brodogradilištu u Splitu]]. Član je [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] od [[1940.]] godine.<ref name="EHPK"/><!-- Osnovana 1937. --> Odmah poslije kapitulacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] uhitila ga je Talijanska vojska te je proveo osam dana u zatvoru. Po izlasku iz zatvora otišao je u rodni kraj, gdje se odmah povezao s mjesnom partijskom organizacijom i aktivno sudjelovao u pripremi [[Ustanak u Jugoslaviji|ustanka]]. Zajedno s [[Ante Jonić|Antom Jonićem]] ustrojio je skupinu aktivista kojoj je bio vođa. Radio je na dijeljenju letaka i ostale komunističke literature, te u tajnosti održavao stranačke sastanke po selima. Više je puta preko [[Zagora|Zagore]] u partizane na [[Dinara|Dinaru]] prebacio nekoliko skupina omladinaca. Početkom rujna zajedno s jednom skupinom stupio je u [[Dinarski partizanski odred]]. Poslije kratkoga vremena je prešao u [[Svilajsko-mosećki partizanski odred]], u kojem je imenovan političkim komesarom (povjerenikom). [[21. srpnja]] [[1942.]] godine je izabran za člana Mjesnoga komiteta [[KPH]] za Solin, a sredinom rujna 1942. godine kada je formiran [[Mosećki bataljun]] postao je njegov politički komesar. Istaknuo se u mnogim borbama protiv [[ustaša]] u [[Lećevica|Lećevici]], na [[Kozjak]]u i [[Kljaci]]ma. Kada je formirana [[Treća dalmatinska udarna brigada]], [[12. studenoga]] 1942. godine Bilobrk je postavljen za političkoga komesara Trećeg bataljuna. S brigadom je sudjelovao u mnogim borbama, a osobito se istaknuo [[4. prosinca]] kada je njegov bataljun napao odjeljak (vrstu) talijanskoga odreda kod sela [[Podstrana]], na cesti Split-[[Omiš]]. Nešto kasnije, [[15. prosinca]] Bilobrk se ponovo istaknuo pri uništenju teretnoga vlaka između postaja [[Labin Dalmatinski]] i [[Kaštel Stari]] na [[pruga|pruzi]] Split-[[Knin]]. U četiri sata dugoj bitki Talijani su imali više mrtvih i ranjenih vojnika. U siječnju [[1943]]. godine izabran je za člana Zemaljskog odbora [[SKOJ]]-a za Hrvatsku. Istaknuo se također tijekom ožujka u petnaestodnevnim borbama protiv [[četnik]]a, a naročito u spašavanju ranjenika na planini [[Čvrsnica|Čvrsnici]] i kasnije u prijenosu ranjenika preko rijeke [[Neretva|Neretve]] do [[Nevesinje|Nevesinja]], tijekom Četvrte neprijateljske ofenzive. Poslije Pete ofenzive prebačen je u Prvu proletersku brigadu, u kojoj je bio politički komesar čete u Šestom (beogradskom) bataljunu. Poginuo je prilikom [[Napad NOVJ na Vlasenicu 1943|napada Prve proleterske brigade na Vlasenicu]], 25. i 26. lipnja 1943. godine. U prvom jurišu bio je teško ranjen, ali nije htio napustiti borbu. Kada su ga neprijateljski vojnici pokušali uhvatiti izvršio je samoubojstvo. Za narodnog heroja je proglašen 27. studenoga 1953. godine. == Reference == {{izvori}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * [http://www.ratnakronikasplita.com/prilozi/heroji Biografija na portalu ''Ratna hronika Splita 1941-1945''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103073127/http://www.ratnakronikasplita.com/prilozi/heroji |date=2019-01-03 }} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{DEFAULTSORT:Bilobrk, Ante}} [[Kategorija:Rođeni 1919.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Biografije, Split]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Borci 3. dalmatinske udarne brigade]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 9f2h9uwkjj6pc0ec41eqrzm2fuwtafx 0 187216 42605911 42604498 2026-06-05T22:05:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605911 wikitext text/x-wiki [[File:Nemačka operacija u Istri, Gorskom kotaru i primorju, 24. septembra - 15. oktobra 1943.jpg|thumb|Nemačka operacija u Istri, Gorskom kotaru i primorju, 24. septembra - 15. oktobra 1943.]] '''Operacija Istra''' ({{jez-nem|Istrien}}) je bila ofanziva Vermahta na područje [[Istra|Istre]], koja je usledila neposredno nakon kapitulacije Italije. Operaciju Istra preduzeo je nemački [[2. SS oklopni korpus]] počev od [[25. 9.|25. septembra]] [[1943]]. u sklopu [[Operacija Achse|Operacije Ahze]], po naređenju štaba [[Armijska grupa B|Armijske grupe B]], sa ciljem likvidacije [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih]] snaga u neposrednom tršćanskom zaleđu i [[Istra|Istri]]. Nakon operacije Istra usledila je [[Operacija Wolkenbruch]], pa su obe u narodu poznate pod nazivom '''Oktobarska ofanziva''' ili '''[[Romelova ofanziva]]'''.<ref>[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/istrien-1943/ Operation Istrien]</ref> == Pozadina == {{izdvojeni citat|Najopasnije područje za nas jeste Istra. Ne znamo ništa o sudbini italijanskih snaga na tom prostoru. Primetili smo da je Titu ovo područje najvažnije.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. septembra 1943.}} Gušenje ustanka u Istri Nemci su smatrali nužnim preduslovom za odbranu granica Rajha. Nemački [[2. SS oklopni korpus]] protiv sebe je imao snage Operativnog štaba za Istru, odnosno dve brigade i dva partizanska odreda. Snage Vermahta posedovale nesrazmernu brojčanu i tehničku nadmoć (raspolagale su sa 30.000 ljudi i 95 tenkova, 41 jurišnih topova, 26 [[Panzerjäger|oklopnih lovaca]], i 6 teških samohodnih topova). [[Adolf Hitler|Hitlerovo]] naređenje za operaciju preneto trupama 24. septembra 1943. godine glasi: {{izdvojeni citat| '''Slovensko-komunistički ustanak u Istri se mora sa bezobzirnom okrutnošću ugušiti, a ustanici iskorijeniti i strijeljati.''' Svako ko se upusti u borbu protiv nas s oružjem u ruci, mora se odmah strijeljati, bez obzira da li je riječ o Slovencima, bivšim talijanskim vojnicima ili ustanicima drugog etničkog porijekla. Pristup i odnos snaga mora biti takav da je zajamčen veliki uspjeh i da se većina formacija oslobodi za druge zadatke. '''Slovenski živalj ne smije više nikad predstavljati opasnost.'''<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1011&rec=354&roll=606 NARA, T354, Roll 606, frame no. 001007.] <br /> ({{jez-njem|"Der Führer hat heute noch einmal befohlen, dass die slowenisch- kommunistische Aufstandsbewegung in Istrien mit rücksichtsloser Härte niederzuschlagen und die Aufständigen auszurotten sind. Wer mit der Waffe in der Hand in Kampf gegen uns gestellt wird, ist sofort zu erschiessen, gleichgültig, ob es sich um Slowenen, ehemalige italienische Soldaten oder um Aufständische anderer Volksstämme handelt. </br> Ansatz und Kräftebenessung müssen derart sein, dass mit Sicherheit ein grosser Erfolg erzielt wird und damit die Masse der Verbände für andere Aufgaben frei werden. Die slowenische Bevölkerung darf nach der Aktion keine Gefahr sehr für uns bilden."}})</ref>}} == Suprotstavljene snage == === Osovina === [[File:Grupa niemieckich strzelców górskich w czasie przeprawy przez góry Półwyspu Istria (2-522).jpg|thumb|Grupa njemačkih brdskih strijelaca iz 7. SS divizije "Prinz Eugen" prilikom prelaska kroz planine Istarskog poluotoka.]] * [[1. SS divizija „Lična garda Adolfa Hitlera“|1. SS divizija]] (delovi) * [[44. pešadijska divizija (Nemačka)|44. pešadijska divizija]] * [[71. pešadijska divizija (Nemačka)|71. pešadijska divizija]] * [[901. oklopni grenadirski puk]] Ukupno 30.000 ljudi i 95 tenkova, 41 jurišnih topova, 26 [http://en.wikipedia.org/wiki/Panzerj%C3%A4ger oklopnih lovaca] ({{jez-nem|panzerjäger}}), i 6 teških samohodnih topova. === NOVJ === * [[Prva istarska brigada]] „[[Vladimir Gortan]]“ * [[Druga istarska bridada]] * Sušačko-kastavski NOP odred * 1. odred Učka * 2. istarski NOP odred * Istarski odred (slovenački) Ukupno 10.000<ref>[http://www.istrapedia.hr/hrv/361/narodnooslobodilacki-pokret-u-istri-nop/istra-a-z/ Narodnooslobodilački pokret u Istri - istrapedia]</ref> do 15.000<ref>[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/istrien-1943/ Operation ISTRIEN - vojska.net]</ref> boraca. == Tok operacije == [[File:Nemški tank iz 1. SS tankovskega grenadirskega polka pred razstreljenim mostom v Istri.jpg|thumb|Nemčki tank iz 1. SS tenkovskoga grenadirskoga puka pred razrušenim mostom u Istri]] {{izdvojeni citat|Hitler izdao zapovest da se pod svaku cenu uništi slovenački komunistički ustanički pokret u Istri. Svaki ustanik, bez obzira koje nacionalnosti, ima da se na licu mesta strelja.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-11 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 22. septembra 1943.}} Budući da se radilo o novoformiranim partizanskim jedinicama bez borbenog iskustva, Nemci su u roku od dva dana uspeli da razbiju glavne istarske partizanske jedinice. Do [[1. 10.|1. oktobra]] trajale su nemačke akcije čišćenja terena, a zatim je tižište dejstava preneto na [[Gorski kotar]], gde se na udaru našla [[Trinaesta primorsko-goranska divizija NOVJ|13. primorsko-goranska divizija]]. Prema nemačkim izveštajima, partizanske snage imale su 4.096 i 6.850 zarobljenih. Prema procenama jugoslovenskih autora, snage Operativnog štaba za Istru pretrpele su veoma teške gubitke od oko 2.000 poginulih. Pored toga, Nemci su ubili i oko 2.000 civila. Nakon ove operacije, [[2. SS oklopni korpus]] počev od [[21. 10.|21. oktobra]] izveo je operaciju protiv jedinica [[Sedmi slovenački korpus NOVJ|Sedmog korpusa NOVJ]] i u zahvatu komunikacija [[Trst]] - [[Ljubljana]]. Počev od [[13. 11.|13. novembra]], korpus je delom snaga otpočeo [[Operacija Traufe|operaciju Traufe]] u zahvatu doline [[Soča|Soče]] protiv jedinica [[Deveti korpus NOVJ|Devetog slovenačkog korpusa NOVJ]]. Ove operacije poznate su pod zajedničkim nazivom „Romelova ofanziva“, budući da je [[Ervin Romel]] u tom periodu bio komandant [[Armijska grupa B|Armijske grupe B]]. Ljudstvo razbijenih istarskih jedinica delom se probilo u [[Gorski kotar]], gde je uključeno u jedinice [[Trinaesta divizija NOVJ|Trinaeste divizije NOVJ]], a delom se pasiviziralo. Tokom narednih nedelja rukovodstvo NOP-a u [[Istra|Istri]] uspelo je obnoviti borbene jedinice u manjem obimu, tako da je krajem novembra raspolagalo sa 13 četa jačine od 15 do 50 boraca. Otpor u [[Istra|Istri]] sistematski je jačao, tako da je, pored više hiljada boraca koji su pristupili jedinicama u [[Lika|Lici]] i [[Gorski kotar|Gorskom Kotaru]], u julu [[1944]]. Operativni štab za Istru raspolagao sa 4.864 borca pa je u avgustu 1944. formirana [[43. istarska divizija NOVJ|43. istarska divizija]] sa tri brigade. == Literatura == * [https://www.znaci.org/#zb_05 Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom V] (borbe u Hrvatskoj), knjiga 19 i 20, * [https://www.znaci.org/#zb_06 Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom VI] (borbe u Sloveniji) * [https://www.znaci.org/zb/4_12_3.htm Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 3] * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German Documents, Publication T354, roll 606: II. SS Panzerkorps, June-December 1943|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T354_606/T354_606.php|publisher=[http://www.archives.gov/dc-metro/washington/ National archive]|location=Washington|id=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE, knjiga 1] - Vojni istorijski institut, Beograd 1957 * {{Cite book|last= Giron|first=Antun |authorlink=|coauthors=|title=ZAPADNA HRVATSKA U DRUGOM SVJETSKOM RATU|year=2004|url=https://www.znaci.org/00003/689.pdf|publisher=Adamić|location=Rijeka|id=}} == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/istrien-1943/ Operation Istrien] - vojska.net * [https://codenames.info/operation/istrien-ii/ Operation Istrien (ii)] (codenames.info) * [https://www.youtube.com/watch?v=TobSQX6Br-I filmski žurnal iz višijevske Francuske o borbama u Istri] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Istra u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] rk7vzkcoaode1887s24yq5v6ph4irxp 0 187403 42605741 42303567 2026-06-05T15:40:24Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605741 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naslov = Jagodići | format = [[dramska serija]] | žanr = [[Triler (filmski žanr)|triler]] <br /> [[melodrama]] <br /> [[Horor film|horor]] | trajanje = ~ 49 [[minut]]a | režija = [[Miroslav Lekić]] | scenario = [[Đorđe Milosavljević]] | nastupaju = [[Dragan Nikolić]] <br /> [[Dejan Lutkić]] <br /> [[Gordan Kičić]] | zemlja = {{Zastava|Srbija}} | mreža = [[Radio-televizija Srbije|RTS]] | početak = [[21. 10.]] [[2012]]. | kraj = [[6. 1.]] [[2013]]. | br_sezona = 1 | br epizoda = 12 | prethodi = ''[[Sva ta ravnica]]'' }} '''Jagodići''' je [[Srbija|srpska]] [[dramska serija]] iz [[2012]]. godine, nastavak je serije ''[[Sva ta ravnica]]''. Za razliku od te serije, koja je inspirisana istinitim događajima opisanim u knjizi [[Nenad Čanak|Nenada Čanka]] „Kao i sva ravnica“, za ovu seriju na istu temu [[scenarist|scenario]] je sam napisao [[Đorđe Milosavljević]]. == Radnja == Radnja serije je smeštena u tridesete godine prošlog veka. Radnja se dešava u banatskom selu, a glavni likovi su otac i njegovi sinovi, koji prolaze kroz turbulentne veze. Lajko se teško navikava na ulogu koju mu je sudbina namenila, da bude jedan od Jagodića, vanbračni sin grofa Milana, i polubrat Jovana i Branka. Ali ni Branku i Jovanu nije lako. Branko shvata da ga boravak u francuskoj nije promenio, i da je ostao je isti kakav je i bio kada je napuštao kaštel pre četiri godine. Prosečan slikar i nesiguran u sebe ali još uvek privlačan ženama, neodoljiv kao zavodnik i ženskaroš, ali je nekoliko godina stariji, ali i umorniji od svega. a Jovan je od poslovnog čoveka postao nezainteresovan za svet oko sebe, progonjen je sećanjima na izgubljenu ljubav i ne izlazi iz svoje mračne sobe u kaštelu. A Grof Milan se oporavlja od moždanog udara u Slankamenu. Ubrzo počinje niz nerazjašnjenih ubistva, koji budi uspavane duhove prošlosti dovodeći i ovaj put u iskušenje opstanak porodice [[Jagodić]].<ref>[http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/RTS+1/1192276/Jagodi%C4%87i.html Jagodići (RTS - 21. 10. 2012)]</ref> == Uloge == {| {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Dragan Nikolić]] || Grof Milan Jagodić |- |[[Dejan Lutkić]] || Jovan Jagodić |- |[[Gordan Kičić]] || Branko Jagodić |- |[[Ivan Bosiljčić]] || Lajko Jagodić |- |[[Vojin Ćetković]] || Svetozar |- |[[Sloboda Mićalović]] || Aida |- |[[Nina Janković]] || Aleksandra Bogdanović |- |[[Nataša Ninković]] || Borjana |- |[[Zorana Bečić]] || Sofija |- |[[Gorica Popović]] || Marišneni |- |[[Nebojša Ljubišić]] || Čudra Zobar |- |[[Sonja Damjanović]] || Goluba |- |[[Radoje Čupić]] || Zoltan |- |[[Aleksandar Đurica]] || Miška |- |[[Milorad Mandić|Milorad Mandić Manda]] || Inspektor Oto Kunc |- | [[Slavica Vučetić]] || Klara Hajraček ubica |- |[[Marko Nikolić]] || Mate |- |[[Ivana V. Jovanović]] || Zora |- |[[David Tasić Daf]] || Slaven |- |[[Miloš Samolov]] || Masniković |} == Spisak epizoda == Datum premijernog emitovanja:<ref>[http://www.imdb.com/title/tt2222459/episodes?season=1 Spisak epizoda na IMDb]</ref> {|{{prettytable}} | '''Epizoda''' | '''Premijerno emitovanje''' |- | 1 | [[21. 10.|21. oktobar]] [[2012]]. |- | 2 | [[28. 10.|28. oktobar]] [[2012]]. |- | 3 | [[4. 11.|4. novembar]] [[2012]]. |- | 4 | [[11. 11.|11. novembar]] [[2012]]. |- | 5 | [[18. 11.|18. novembar]] [[2012]]. |- | 6 | [[25. 11.|25. novembar]] [[2012]]. |- | 7 | [[2. 12.|2. decembar]] [[2012]]. |- | 8 | [[9. 12.|9. decembar]] [[2012]]. |- | 9 | [[16. 12.|16. decembar]] [[2012]]. |- | 10 | [[23. 12.|23. decembar]] [[2012]]. |- | 11 | [[30. 12.|30. decembar]] [[2012]]. |- | 12 | [[7. 1.|6. januar]] [[2013]]. |} == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=2222459|title=Jagodići}} * [http://port.rs/jagodici/pls/fi/films.film_page?i_perf_id=602411535&i_topic_id=1 Jagodići (port.rs)]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/348502/Nastavak-price-o-banatskim-grofovima Nastavak priče o banatskim grofovima - (Blic 18. 10. 2012.)] * [http://www.glassrbije.org/kultura/%C4%8Dlanak/nova-doma%C4%87a-serija-jagodi%C4%87i-na-rts-u Nova domaća serija Jagodići na RTS - u (Glas Srbije 18. 10. 2012.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922065706/http://www.glassrbije.org/kultura/%C4%8Dlanak/nova-doma%C4%87a-serija-jagodi%C4%87i-na-rts-u |date=2014-09-22 }} {{TVSvijek|2012|2013}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpske TV-serije]] l64cj645wz4b4btyxrk28fvd6bq9igl 0 187631 42605872 42160051 2026-06-05T22:04:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605872 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |slika=Danilo Lekić.jpg |opis slike= ''Danilo Lekić nakon primanja zastave Prve proleterske''. |didaskalija=DANILO LEKIĆ ŠPANAC |datum_rođenja=[[13. 6.|13. jun]] [[1913]]. |mesto rođenja=[[Kralje]], kod [[Andrijevica|Andrijevice]] |država_rođenja={{zas|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] |datum_smrti=[[3. 10.|3. oktobar]] [[1986]]. ('''73''' god.) |mesto_smrti=[[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država_smrti={{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=filozof, vojskovođa, diplomata |rat=[[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |KPJ=[[1935]]. |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Jugoslovenska narodna armija]] |čin=[[general-pukovnik]] |godine službe=[[1937]] — [[1939]]. i [[1941]] — [[1957]]. |narodni heroj=[[20. 12.|20. decembar]] [[1951]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden jugoslovenske zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Kutuzova2}} {{!}}} }} '''Danilo Lekić Španac''' ([[1913]] — [[1986]]) je bio borac [[Španski borci|protiv fašizma u Španiji]], jedan od vođa [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] i [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije]], komandant elitne [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Nakon rata je bio [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i istaknuti diplomata [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]. == Predratna biografija == Rođen je [[23. 6.|23. juna]] [[1913]]. godine u selu [[Kralje|Kraljima]], kod [[Andrijevica|Andrijevice]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Potiče iz učiteljske pordice, njegov otac Blagoje je bio veoma cenjen i poštovan u Gornjem Polimlju. Osnovnu školu je završio u rodnom selu, a gimnaziju je pohađao u [[Podgorica|Podgorici]], [[Berane|Beranama]], [[Bitola|Bitolju]] i [[Tetovo|Tetovu]]. Studirao je na Filozofskom fakultetu u [[Skoplje|Skoplju]] i diplomirao [[1936]]. godine. Još za vreme studija uključio se u revolucionarni studentski pokret. Član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postao je [[1935]]. godine. Iz [[Beograd]]a je, [[1937]]. godine, otišao kao dobrovoljac u [[Španski građanski rat|Španiju]], i do [[1939]]. godine se borio za odbranu Španske republike. U internacionalnim brigadama zauzimao je istaknute funkcije. Najpre je bio zamenik komandanta Baze internacionalnih brigada, pa komandant Podoficirske škole. Na lični zahtev je prebačen u jedinicu na frontu, gde se nalazio na funkcijama [[Politički komesar|političkog komesara]] čete, pa bataljona i vršioca dužnosti političkog komesara Petnaeste internacionalne brigade. Posle sloma republikanskih snaga, od [[1939]]. do [[1941]]. godine bio je u koncentracionim logorima u [[Francuska|Francuskoj]], u [[Sen Siprijen]]u, [[Girs]]u i [[Verde]]u. Danlo je imao vodeću ulogu u organizovanju prebacivanja španskih dobrovoljaca u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. Po direktivi KPJ, kao sekretar partijske organizacije i vođa grupe, maja [[1941]]. godine poveo je prvu grupu na dobrovoljni rad u [[Nemačka|Nemačku]]. Posle napada [[Treći rajh|Trećeg rajha]] na [[Sovjetski Savez|SSSR]], [[22. 6.|22. juna]], na Lekićev predlog, grupa donosi odluku o bekstvu i sredinom jula je uspela da se prebaci u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. == Drugi svetski rat == Avgusta [[1941]]. godine Danilo je, kao iskusan oficir i politički radnik, postavljen za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]]. Sve do marta [[1942]]. godine ratovao je u [[Srbija|Srbiji]], učestvovao je u borbama kod [[Šabac|Šapca]], na [[Cer (planina)|Ceru]] i u Prvoj ofanzivi. Marta [[1942]]. godine postao je za zamenika komandanta [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske udarna brigade]], a od novembra i komandant. Kao komandant, uspešno je vodio brigadu u borbama za [[Jajce]], [[Kotor-Varoš|Kotor Varoš]], [[Teslić]], i druga mesta u [[Bosna|Bosni]], krajem [[1942]]. i početkom [[1943]]. godine. Sa brigadom je aktivno učestvovao u [[Bitka na Neretvi|Četvrtoj]] i [[Bitka na Sutjesci|Petoj neprijateljskoj ofanzivi]]. Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] imao je ključnu ulogu, kada je [[10. 6.|10. juna]] u ranim jutarnjim časovima, nakon njegovog govora [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]] probila neprijateljski obruč i pregazila borbenu grupu Höhne: {{izdvojeni citat|Dobro pamtim. Danilo Lekić je komandovao: "Prva proleterska - juriš!!" I, verovatno, ja mislim da je to jedini put kad je cela Prva proleterska jurišala. Preko te čistine. Svi smo bili u istom streljačkom stroju. Prvi put,svi... I sve komande četa, i svi štabovi bataljona i štab brigade, i Španac (Danilo Lekic) i Plavi su bili u jurišu, i svi kuriri, i svi kuvari, i svi bolnicari... Sve je izaslo tu, koliko nas je bilo. Mi smo krenuli. I svi smo znali: nema nazad! Mi moramo tamo!<ref>[http://www.pobjeda.me/arhiva/?datum=2006-11-04&id=104565 Još jednom na Sutjesci]</ref>|[[Antonije Isaković]], jedan od boraca}} {{Quote box | citat = »Bio je hrabar, poletan, iznimno samouvjeren. Njegova intelektualna pozadina izdizala ga je iz uskog provincijalizma koji karakterizira mnoge njihove zapovjednike (mada rijetko one koji su se borili u Španjolskoj).«<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_2_3.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "He was bold, dashing, supremely self-confident. His intellectual background lifted him out of the narrow provincialism which characterized so many of their commanders (though seldom those who had fought in Spain)."</ref> | izvor = [[Basil Davidson]], član britanske vojne misije | width = 40% | align = right}} Jula [[1943]]. godine Lekić je postavljen za komandanta [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojvođanske divizije]]. Pod njegovom komandom, divizija je [[1943]]. godine učestvovala u borbama u istočnoj [[Bosna|Bosni]]. U avgustu i septembru oslobodila je [[Bijeljina|Bijeljinu]], [[Vlasenica|Vlasenicu]], Caparde i [[Zvornik]]. U proleće [[1944]]. godine vodila je borbe na [[Majevica|Majevici]] i za oslobođenje [[Kladanj|Kladnja]]. Od [[1. 7.|1. jula]] do sredine novembra [[1944]]. godine, Danilo je bio komandant [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog korpusa NOVJ]], sa kojim je vodio borbe u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Srbija|Srbiji]]. Učestvovao je u borbama za [[Beogradska operacija|oslobođenje Beograda]], i borbama kod [[Avala|Avale]] i [[Rušanj|Rušnja]]. Dvanaesti korpus je [[22. 10.|22. oktobra]] forsirao [[Sava|Savu]], i nastavio gonjenje neprijatelja kroz [[Srem]]. Decembra [[1944]]. godine, kao general-potpukovnik, Danilo je upućen na [[Vojna akademija Vorošilov|Višu vojnu akademiju „Vorošilov“]] u [[Moskva|Moskvi]]. == Period SFRJ == Posle oslobođenja zemlje do [[1957]]. godine bio je na raznim funkcijama u [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]]. Od [[1957]]. do [[1969]]. godine bio je u diplomatskoj službi - ambasador [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] u [[Brazil]]u, šef misije [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] u [[Ujedinjeni narodi|OUN]]-u, pomoćnik državnog sekretara za inostrane poslove i ambasador [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] u [[Egipat|Egiptu]]. Umro je [[03.10.|3. oktobra]] [[1986]]. godine. Za njegovu smrt se vezuje jedna anegdota. Uoči smrti Lekića, zvao ga je [[Koča Popović]] iz Dubrovnika, pozdravljajući ga rečima: "Ovde pokojni Koča." Danilo je spremno odgovorio: "A ovde budući pokojni Danilo." Prsnuše obojica u gromoglasan smeh od kog je nastao kvar u telefonskom uređaju.<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/25_7.htm ALEKSANDAR NENADOVIĆ: RAZGOVORI S KOČOM]</ref> Po ličnoj želji je sahranjen u rodnim [[Kralje|Kraljama]], kod [[Andrijevica|Andrijevice]]. == Odlikovanja == {{izdvojeni citat|Dužan sam, ipak, da ponovim istinu koja borcima sa Sutjeske nije ostala nepoznata a valjda ni za istoričare nije sporna: ako sam za odluku o proboju Prve proleterske divizije odgovoran, ili zaslužan, uglavnom ja, za njeno sprovođenje, hoću reći za uspeh te operacije, odlučujuća je bila sposobnost i hrabrost Danila Lekića.<ref name="znaci.net"/>|[[Koča Popović]]}} Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[20. 12.|20. decembra]] [[1951]]. godine. == Veze == * [[Bitka na Sutjesci]] * [[Prva proleterska udarna brigada]] == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == {{Commonscat|Danilo Lekić}} {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga peta), Beograd 1973. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina {{Narodni heroji-Sandžak}} {{Lifetime|1913|1986|Lekić, Danilo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Biografije, Andrijevica]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Španski borci]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Ambasadori SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] bhjocf466o3u184t6lrylanu0dvixrc 0 187876 42605965 42604579 2026-06-05T22:16:24Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605965 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Napad na Brač juna 1944. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Nakon desanta na Brač.jpg | veličina_slike = 300p | opis_slike = Nakon desanta na Brač, njega ranjenih boraca na partizanskom brodu | datum = [[2. jun|2]]—[[4. jun]] [[1944]]. | lokacija = [[Brač]] | uzrok = | teritorija = | rezultat = nemačka pobeda | strana1 = {{zas|SFRJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<br />{{zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}} | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} Na [[Brač]] je od [[2. 6.|2.]] do [[4. 6.|4. juna]] [[1944]]. izvršila desantni prepad glavnina [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije NOVJ]] zajedno sa ojačanim 43. odredom britanskih komandosa<ref>Parker, John: Commandos, strane 150-152</ref>, uz podršku savezničke mornarice i vazduhoplovstva. Ovaj napad izveden je, pored opšteg cilja uzmeniravanja neprijatelja i narušavanja sistema obalske odbrane, sa još jednim aktuelnim ciljem: u tom periodu na kopnu je bila u toku [[desant na Drvar|operacija Reselšprung]], a napad na [[Brač]] uz koncentraciju znatnih mornaričkih, vazdušnih i kopnenih snaga trebalo je da kod nemačke komande izazove utisak savezničkog iskrcavanje, te tako privuče nemačke trupe i olakša pritisak na delove NOVJ u zapadnoj Bosni. Brač su branila dva bataljona 738. puka ojačana delovima 668. artiljerijskog puka [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] i drugim jedinicama. Iskrcavanje na [[Brač]] izvedeno je neopaženo tokom noći [[31. 5.|31. maja]]/[[1. 6.|1. juna]] i [[1. 6.|1]]/[[2. 6.|2. juna]]. Savezničke jedinice su podeljene na tri napadne grupe, radi napada na tri utvrđene zone nemačke odbrane. [[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta dalmatinska]] sa savezničkim komandosima kao zapadna grupa napadala je uporište Nerežišće<ref name=anic>[https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)]</ref>., severna grupa (bataljon Prve dalmatinske i bataljon Treće prekomorske brigade) napadala je [[Supetar]], a istočna (3 bataljona [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve]] i dva [[Jedanaesta dalmatinska udarna brigada|11. dalmatinske]]) [[Selca]] i [[Sumartin]]. U dvodnevnim oštrim borbama savezničke snage uspele su da osvoje neke nemačke otporne tačke i odbrani nanesu gubitke, ali nisu uspeli da je razbiju i poraze. Tokom noći [[4. 6.|4]]/[[5. 6.|5. juna]] savezničke jedinice brodovima su se organizovano prebacile nazad na Vis. U transportu su učestvovala i 44 broda mornarice NOVJ kapaciteta od 60 do 450 vojnika.<ref name=novovic>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref> Gubici neprijatelja iznosili su: 75 mrtvih, 72 zarobljena i veći broj ranjenih. Gubici [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]] u svim ovim borbama iznosili su: 14 mrtvih, 81 ranjenih boraca i 12 nestalih<ref name=novovic />. [[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta dalmatinska]] imala je 33 poginula i 118 ranjenih<ref name=anic />. Ostale jedinice su takođe imale gubitaka. Tokom borbi Nemci su zarobili poptukovnika [[Jack Churchill|Džeka Čerčila]] ({{jez-en|Jack Churchill}}), legendarnog komandanta savezničkih komandosa. Na [[Brač]]u su nastavljene partizanske akcije manjeg obima. Tokom jula i avgusta [[1944]]. samo [[Dvanaesta dalmatinska brigada]] izvela je svojim manjim delovima četiri akcije na Braču. Brač je oslobođen uništenjem nemačke posade od strane delova [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] u borbama od od [[8. 9.|8.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]] ([[Bitka za Brač 1944.|Napad NOVJ na Brač septembra 1944.]]). == Njemački izveštaj == {{izdvojeni citat|2. jun 1944. oko 4.000 partizansko-britanskih vojnika izvršilo je invaziju na ostrvo Brač i pri tome imali su snažnu vazdušnu podršku, kao i podršku ratne mornarice. Ostrvo je branilo 1.116 nemačkih vojnika. Naše jedinice uspele su da odbrane Nerežišće, gde su bile naše glavne snage, te dva ribarska mesta: Supetar i Sumartin. Onda nam je stiglo pojačanje. <br /> 5. juna 1944, bez oklevanja, prešli smo u napad. Neprijatelj je već noć ranije napustio ostrvo i vratio se na Vis. Neprijatelj je imao 1.500 ubijenih boraca, a među zarobljenim engleskim vojnicima našao se i Tom Čerčil, sestrić britanskog predsednik vlade Vinstona Čerčila. Naši sopstveni gubici, i pored neprijateljske brojčane nadmoći, bili su veoma mali.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_28.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 28], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * Parker, John: Commandos: The inside story of Britain's most elite fighting force. London: Bounty Books, 2000. {{ISBN|0-7537-1292-X}} * [https://www.znaci.org/00001/194.htm Lothar Rendulic: GEKÄMPFT, GESIEGT, GESCHLAGEN], Verlag Weisermühl, Wels – Heidelberg 1952. * [http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Churchill, wiki (en)] == Reference == {{izvori}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] oxgi7l5rit10q44s55doyzydr2wdd60 42605974 42605965 2026-06-05T22:17:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Prva dalmatinska proleterska brigada]] to [[Category:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605974 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Napad na Brač juna 1944. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Nakon desanta na Brač.jpg | veličina_slike = 300p | opis_slike = Nakon desanta na Brač, njega ranjenih boraca na partizanskom brodu | datum = [[2. jun|2]]—[[4. jun]] [[1944]]. | lokacija = [[Brač]] | uzrok = | teritorija = | rezultat = nemačka pobeda | strana1 = {{zas|SFRJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<br />{{zastava|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}} | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} Na [[Brač]] je od [[2. 6.|2.]] do [[4. 6.|4. juna]] [[1944]]. izvršila desantni prepad glavnina [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije NOVJ]] zajedno sa ojačanim 43. odredom britanskih komandosa<ref>Parker, John: Commandos, strane 150-152</ref>, uz podršku savezničke mornarice i vazduhoplovstva. Ovaj napad izveden je, pored opšteg cilja uzmeniravanja neprijatelja i narušavanja sistema obalske odbrane, sa još jednim aktuelnim ciljem: u tom periodu na kopnu je bila u toku [[desant na Drvar|operacija Reselšprung]], a napad na [[Brač]] uz koncentraciju znatnih mornaričkih, vazdušnih i kopnenih snaga trebalo je da kod nemačke komande izazove utisak savezničkog iskrcavanje, te tako privuče nemačke trupe i olakša pritisak na delove NOVJ u zapadnoj Bosni. Brač su branila dva bataljona 738. puka ojačana delovima 668. artiljerijskog puka [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] i drugim jedinicama. Iskrcavanje na [[Brač]] izvedeno je neopaženo tokom noći [[31. 5.|31. maja]]/[[1. 6.|1. juna]] i [[1. 6.|1]]/[[2. 6.|2. juna]]. Savezničke jedinice su podeljene na tri napadne grupe, radi napada na tri utvrđene zone nemačke odbrane. [[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta dalmatinska]] sa savezničkim komandosima kao zapadna grupa napadala je uporište Nerežišće<ref name=anic>[https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)]</ref>., severna grupa (bataljon Prve dalmatinske i bataljon Treće prekomorske brigade) napadala je [[Supetar]], a istočna (3 bataljona [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve]] i dva [[Jedanaesta dalmatinska udarna brigada|11. dalmatinske]]) [[Selca]] i [[Sumartin]]. U dvodnevnim oštrim borbama savezničke snage uspele su da osvoje neke nemačke otporne tačke i odbrani nanesu gubitke, ali nisu uspeli da je razbiju i poraze. Tokom noći [[4. 6.|4]]/[[5. 6.|5. juna]] savezničke jedinice brodovima su se organizovano prebacile nazad na Vis. U transportu su učestvovala i 44 broda mornarice NOVJ kapaciteta od 60 do 450 vojnika.<ref name=novovic>[https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović i Stevan Petković, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada]</ref> Gubici neprijatelja iznosili su: 75 mrtvih, 72 zarobljena i veći broj ranjenih. Gubici [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]] u svim ovim borbama iznosili su: 14 mrtvih, 81 ranjenih boraca i 12 nestalih<ref name=novovic />. [[Dvanaesta dalmatinska brigada|Dvanaesta dalmatinska]] imala je 33 poginula i 118 ranjenih<ref name=anic />. Ostale jedinice su takođe imale gubitaka. Tokom borbi Nemci su zarobili poptukovnika [[Jack Churchill|Džeka Čerčila]] ({{jez-en|Jack Churchill}}), legendarnog komandanta savezničkih komandosa. Na [[Brač]]u su nastavljene partizanske akcije manjeg obima. Tokom jula i avgusta [[1944]]. samo [[Dvanaesta dalmatinska brigada]] izvela je svojim manjim delovima četiri akcije na Braču. Brač je oslobođen uništenjem nemačke posade od strane delova [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. divizije]] u borbama od od [[8. 9.|8.]] do [[17. 9.|17. septembra]] [[1944]] ([[Bitka za Brač 1944.|Napad NOVJ na Brač septembra 1944.]]). == Njemački izveštaj == {{izdvojeni citat|2. jun 1944. oko 4.000 partizansko-britanskih vojnika izvršilo je invaziju na ostrvo Brač i pri tome imali su snažnu vazdušnu podršku, kao i podršku ratne mornarice. Ostrvo je branilo 1.116 nemačkih vojnika. Naše jedinice uspele su da odbrane Nerežišće, gde su bile naše glavne snage, te dva ribarska mesta: Supetar i Sumartin. Onda nam je stiglo pojačanje. <br /> 5. juna 1944, bez oklevanja, prešli smo u napad. Neprijatelj je već noć ranije napustio ostrvo i vratio se na Vis. Neprijatelj je imao 1.500 ubijenih boraca, a među zarobljenim engleskim vojnicima našao se i Tom Čerčil, sestrić britanskog predsednik vlade Vinstona Čerčila. Naši sopstveni gubici, i pored neprijateljske brojčane nadmoći, bili su veoma mali.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/zb/4_5_28.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom V, knjiga 28], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu, tom XII, knjiga 4], Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/108.htm Mirko Novović, Prva dalmatinska proleterska NOU brigada], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/125.htm Naša Prva dalmatinska, sjećanja boraca], Slobodna Dalmacija, Split 1982. * [https://www.znaci.org/00001/80.htm Nikola Anić: DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)], Domicil 12. dalmatinske NOU brigade, Supetar 1984. * Parker, John: Commandos: The inside story of Britain's most elite fighting force. London: Bounty Books, 2000. {{ISBN|0-7537-1292-X}} * [https://www.znaci.org/00001/194.htm Lothar Rendulic: GEKÄMPFT, GESIEGT, GESCHLAGEN], Verlag Weisermühl, Wels – Heidelberg 1952. * [http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Churchill, wiki (en)] == Reference == {{izvori}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] h5i418mtni9g8kof32kvpoep98lzj01 0 188352 42605704 14999729 2026-06-05T15:35:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bivše radio-stanice]] → [[Kategorija:Bivše radiostanice]] 42605704 wikitext text/x-wiki '''Radiotelevizija Sarajevo''' je bila nacionalno radiodifuzno poduzeće [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosne i Hercegovine]], odnsono jedna od ukupno osam radiotelevizijskih kuća tadašnjeg emiterskog sistema [[Jugoslavenska radiotelevizija|Jugoslavenske radiotelevizije]]. Osnovana je sredinom [[1960-e|1960-ih]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] kao [[republike i pokrajine Jugoslavije|republička]] radiotelevizijska kuća za [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]]. Potječe od [[Radio Sarajevo|Radio Sarajeva]] koje je s radom započelo [[10. 4.|10. aprila]] [[1945]]. godine počeo Radio-Sarajevo, čuvenim riječima prvog spikera i tehničara Đorđa Lukića Cige "Ovdje Radio Sarajevo! Smrt fašizmu - sloboda narodu". [[1969]]. godine sa radom počinje i TV Sarajevo. Oba medija bila su znak posebnosti i državnosti Bosne i Hercegovine, a za njihovo osnivanje su najzaslužniji bosanski političari [[Hamdija Pozderac]] i [[Branko Mikulić]]. U bivšoj Jugoslaviji je program TV Sarajevo stekao popularnost 1980-ih zabavnim emisijama, među kojima se najviše ističe ''[[Top lista nadrealista]]''. Od [[1992]]. godine, Radiotelevizija Sarajevo je i službeno nacionalna RTV kuća Bosne i Hercegovine, poznata pod imenom "Radiotelevizija Bosne i Hercegovine" ([[RTVBiH]]), koja je od prije par godina i javni RTV servis za teritoriju čitave BiH. Radiotelevizija Bosne i Hercegovine (ili Javni radiotelevizijski servis Bosne i Hercegovine, [[PBSBiH]]) članica je "Eurovizije", evropske unije javnih i nacionalnih kuća. [[Kategorija:JRT]] [[Kategorija:Bivše TV-stanice u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] [[Kategorija:Bivše radiostanice]] tnw87hua0w3d744qu1u38qh5xxqvxfm 42605712 42605704 2026-06-05T15:37:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 42605712 wikitext text/x-wiki '''Radiotelevizija Sarajevo''' je bila nacionalno radiodifuzno poduzeće [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosne i Hercegovine]], odnsono jedna od ukupno osam radiotelevizijskih kuća tadašnjeg emiterskog sistema [[Jugoslavenska radiotelevizija|Jugoslavenske radiotelevizije]]. Osnovana je sredinom [[1960-e|1960-ih]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] kao [[republike i pokrajine Jugoslavije|republička]] radiotelevizijska kuća za [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]]. Potječe od [[Radio Sarajevo|Radio Sarajeva]] koje je s radom započelo [[10. 4.|10. aprila]] [[1945]]. godine počeo Radio-Sarajevo, čuvenim riječima prvog spikera i tehničara Đorđa Lukića Cige "Ovdje Radio Sarajevo! Smrt fašizmu - sloboda narodu". [[1969]]. godine sa radom počinje i TV Sarajevo. Oba medija bila su znak posebnosti i državnosti Bosne i Hercegovine, a za njihovo osnivanje su najzaslužniji bosanski političari [[Hamdija Pozderac]] i [[Branko Mikulić]]. U bivšoj Jugoslaviji je program TV Sarajevo stekao popularnost 1980-ih zabavnim emisijama, među kojima se najviše ističe ''[[Top lista nadrealista]]''. Od [[1992]]. godine, Radiotelevizija Sarajevo je i službeno nacionalna RTV kuća Bosne i Hercegovine, poznata pod imenom "Radiotelevizija Bosne i Hercegovine" ([[RTVBiH]]), koja je od prije par godina i javni RTV servis za teritoriju čitave BiH. Radiotelevizija Bosne i Hercegovine (ili Javni radiotelevizijski servis Bosne i Hercegovine, [[PBSBiH]]) članica je "Eurovizije", evropske unije javnih i nacionalnih kuća. [[Kategorija:JRT]] [[Kategorija:Bivše TV-stanice u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] [[Kategorija:Bivše radiostanice]] eyrzwecvdbm59kvxcyo8bbsmvovtpu0 0 188762 42605985 42421495 2026-06-05T22:19:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605985 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''2. dalmatinska brigada''' |deo= |slika=[[Datoteka:2. dalmatinska brigada verovatno u Dubrovniku, decembra 1944.jpg|300px|]] |o slici=''2. dalmatinska brigada oslobađa Dubrovnik, decembra 1944.'' |vreme=[[3. 10.|3. oktobar]] [[1942]]. |mesto=[[Uništa (Bosansko Grahovo)|Uništa]], kod [[Bosansko Grahovo|Bos. Grahova]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina= 836 vojnika i oficira |komandant='''[[Ljubo Vučković]]''' |politički komesar='''[[Ante Jurlin Marko]]''' |zamenik komandanta='''[[Jovo Martić]]''' |zamenik komesara='''[[Jovo Kapičić]]''' |ref saniteta='''[[Tomislav Kronja|dr Tomislav Kronja]]''' |bitke=[[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Forsiranje Neretve marta 1943.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Bitka na Barama juna 1943.]]<br />[[Bitka za Ivanjicu januara 1944.]]<br />[[Mostarska operacija 1945.]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva<br />sa zlatnim vencem]]<br />[[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod<br />sa zlatnom zvezdom]] }} '''Druga dalmatinska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila jedna od elitnih [[brigada]] [[NOVJ]], poznata po mnogim ratnim podvizima. Ova brigada je noću 6/7. marta 1943. [[Bitka na Neretvi|forsirala Neretvu]] i otvorila prolaz za ranjenike. Ona je 6. aprila 1943. uspešno [[Bitka na Drini (1943)|forsirala Drinu]] protiv jakih italijanskih i četničkih snaga, i zaslužila javnu pohvalu Vrhovnog štaba "hrabrim sinovima plavog Jadrana".<ref>{{Cite web |title=Goran Despotović, 1829 nepovratnih veza |url=http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ |access-date=2011-03-15 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315211207/http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ }}</ref> U [[bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] je izgubila 715 boraca,<ref>https://www.znaci.org/00001/129_21.pdf</ref> a ostala je upamćena po legendarnoj izjavi "računajte na nas kao da smo u punom sastavu", datoj u trenutku kad su bataljoni spali na pedesetak ljudi, i kad je od brigade zavisilo izvlačenje preko deset hiljada saboraca iz obruča. Tokom celog rata, u Drugoj dalmatinskoj brigadi se borilo 5548 boraca - uglavnom sa područja Dalmacije ali i drugih krajeva - Hrvata, Crnogoraca, Srba, Italijana... Ukupno, poginulo je, umrlo od ranjavanja i tifusa 1829 boraca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/33_1.htm Popis boraca brigade]</ref> == Osnivanje brigade == [[File:Vicko Krstulović za vreme obilaska 2. dalmatinske brigade, na dan formiranja 20. septembra 1942. godine, u selo Dobro pod Dinarom.jpg|thumb|Vicko Krstulović za vreme obilaska 2. dalmatinske brigade, na dan formiranja 20. septembra 1942. godine, u selo Dobro pod Dinarom]] Druga dalmatinska brigada formirana [[3. 10.|3. listopada]] [[1942]]. u selu [[Uništa (Bosansko Grahovo)|Uništa]], kod [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]. Odluku o njenom formiranju izdao je Štab Četvrte operativne zone Hrvatske, u dogovoru sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom NOP i DVJ]], u rujnu 1942. godine. U brigadi se borilo 5548 boraca, od kojih je 209 bilo stranih državljana (188 [[Italijani|Talijana]]). Od toga je poginulo 1829 boraca. Njenih 23 boraca je proglašeno za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]. Po formiranju, u sastav brigade ušla su četiri dalmatinska partizanska bataljuna - Bataljun „Branko Vladušić“, Dinarski bataljun „Jerko Ivančić“, Vaganjski bataljun „Nikola Vrančić“ i Primorski bataljun „[[Branko Vladušić]]“. Na dan formiranja brigada je imala 836 boraca, a u siječnju [[1945]]. godine 2363 borca. Odlukom Vrhovnog štaba određen je zapovjedni sastav brigade - za zapovjednika je bio postavljen [[Ljubo Vučković]], za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Ante Jurlin Marko]], za zamjenika zapovjednika [[Jovo Martić]], za zamjenika političkog komesara [[Jovo Kapičić]], za operativnog časnika [[Ljubo Truta]], za šefa saniteta [[Tomislav Kronja|dr. Tomislav Kronja]] i za intendanta brigade [[Nikola Ćaće]]. Od osnivanja do [[1. 11.|1. studenog]] 1942. godine brigada je bila podređena Štabu Četvrte operativne zone Hrvatske. U sastavu [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]], nalazila se od 1. studenog 1942. do [[23. 2.|23. veljače]] [[1944]]. godine, a zatim u sastavu [[Primorska operativna grupa|Primorske operativne grupe]] [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]], do [[5. 1.|5. siječnja]] 1945. godine i [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete divizije]] [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalamtinskog korpusa]], do kraja rata. == Ratni put brigade == Druga dalmatinska brigada sudjelovala je u napadima [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] na [[Bosansko Grahovo]] u listopadu 1942., Livno i Tomislavgrad decembra 1942. i [[Imotski]] u veljači 1943. === Bitka na Neretvi === {{main|Bitka na Neretvi|Forsiranje Neretve}} [[File:Partizani neretva most.jpg|thumb|Borci II proleterske brigade prelaze preko porušenog mosta na Neretvi.]] Druga dalmatinska borila se i u [[Bitka na Neretvi|bitci na Neretvi]]. Upamćeno je njeno uspješno [[forsiranje Neretve]] 6./7. ožujka 1943. godine. Uveče [[6. mart]]a jedna desetina dobrovoljaca bombaša, na čelu sa [[Stevo J. Opačić|Stevom Opačićem]] iz druge dalmatinske, počela je da se puže preko čelične konstrukcije porušenog železničkog mosta na Neretvi kod Jablanice.<ref name="Milovanović33">[https://www.znaci.org/00001/11_33.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NOVI PORAZ]</ref> Četničke straže su bile u bunkeru kod mosta na levoj obali. Partizanski bombaši su uništili bunker i dva puškomitraljeza čijom su vatrom četnici pokušavali da ih zaustave. Potom se preko reke prvo prebacio jedan bataljon, a zatim, kada je oko ponoći na porušenom skeletu starog postavljen viseći most, na levu obalu reke prešla su još tri bataljona Druge dalmatinske i tri bataljona [[2. proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]]. Do zore [[7. mart]]a, ove su jedinice zašle iza četničkih položaja. Do zore [[7. mart]]a, ove su jedinice su napadom s fronta i iz pozadine, razbile četnike na mostobranu i odbacile ih ka istoku, nanevši im velike gubitke.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> {{izdvojeni citat|Prema prikupljenim podacima jačina komunista koji nas napadaju iznosi dve proleterske brigade... U borbama su odlični. Naoružani automatskim oružjem i pikavcima. '''Napadaju smelo, brzo i mangupski: "Hopa Miko!" i "Hopa Seko!" to su im komande koje zbunjuju naše vojnike'''...<ref name="Milovanović32">[https://www.znaci.org/00001/11_32.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POGREŠNE PROCENE]</ref>|Izveštaj četničkog majora Radulovića glavnokomandujućem Zahariju Ostojiću o borbama na Neretvi}} === Forsiranje Drine === [[File:Đuro Tiljak - DRUGA DALMATINSKA BRIGADA PRELAZI DRINU (tuš).jpg|thumb|[[Đuro Tiljak]], ''Druga dalmatinska brigada prelazi Drinu'', ratna grafika.]] Ujutro [[6. april]]a 1943. godine, kod sela Kopilovi, 2. dalmatinska brigada je prva izvršila [[Forsiranje Drine (1943)|forsiranje Drine]], iz BiH ka Crnoj Gori.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> Najpre je, pod vrlo teškim uslovima, prebačen jedan bataljon koji je, nakon jednočasovne borbe, razbio četničku odbranu i formirao mali mostobran.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> Zatim je odmah počelo prebacivanje i ostalih jedinica 2. dalmatinske brigade, koje su do predvečerja proširile mostobran. Do večeri 7. aprila, cela [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]], osim komore, bila je na desnoj obali Drine.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a">[https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE (knjiga 1), Četvrti deo - OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a]</ref> Pohvaljena je ukazom Vrhovnog štaba NOVJ za forsiranje [[Drina|Drine]] 9. travnja 1943. godine. === Bitka na Sutjesci === {{main|Bitka na Sutjesci}} U [[Bitka na Sutjesci|bitci na Sutjesci]] 2. dalmatinska brigada odigrala je ključnu ulogu u kritičnom trenutku uspješnom obranom položaja na Barama. Bolničarka Ivanka Vrtlar, prisjeća se bitke: {{citiranje|Prva noć relativno je prošla mirno, a sutradan, po izlasku sunca i kada se magla razišla, s litica i uzvišenja, s njemačkih položaja otvorena je po našima paklena mitraljeska, minobacačka i puščana vatra. Uslijedili su juriši i protivjuriši, borba prsa u prsa, koja je pred noć nešto jenjala ... Tada se popravi poneki zaklon..., malo se odmorilo, pokušalo se nabaviti trave crijemuše, jer je preko dana to opasno, nalazila se između nas i Nijemaca .. . Četa se prorijedila, lakši ranjenici ostaju u streljačkom stroju, bore se dok mogu ... Borci nestaju u jurišu ... Ranjen je i politički komesar Oblak..., nestao je Bajić s pomoćnikom i »šarcem« raznesoše ih topovske granate ... Tko zna koliko to sve traje? ... Hrane dugo nema, usta se osušila. Sreća, što oko nas ima vode i bobica na bukovom lišću ... A tko ima džepni nož prolazi bogovski: oljušti bukovu koru i pošteno se naliže njenog soka ... Šapatom se pronose vijesti, sada znamo tko je ranjen, tko poginuo, a znamo i našu situaciju ... Hrabrimo se. Važno je izdržati ...<ref>https://znaci.org/00001/33_7.pdf</ref>}} U trenutku kad su bataljoni 2. proleterske brigade spali na pedesetak boraca, tada su Vrhovnom štabu poslali svoju legendarnu poruku: {{izdvojeni citat|Nijemci nadiru sve jačim snagama i sve upornije. '''Mi smo izgubili dvije trećine svoga ljudstva, ali računajte na nas kao da smo u punom sastavu.'''<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>|Poruka Druge dalmatinske brigade Vrhovnom štabu tokom Bitke na Sutjesci}} Od svih 16 brigada NOVJ koje su sudjelovale u bitci na Sutjesci Druga dalmatinska brigada imala je najveće gubitke. Tijekom jednomjesečne operacije poginula su 833 borca ove brigade. === Nastavak borbi === {{main|Prvi prodor NOVJ u Srbiju}} [[File:Ratni put 2. dalmatinskae brigade.jpg|thumb|Ratni put 2. dalmatinskae brigade]] Sudjelovala je u borbama za Kolašin u listopadu 1943., a zatim u borbama protiv njemačkog 21. armijskog korpusa i četnika u Crnoj Gori i Hercegovini u sastavu [[Primorska operativna grupa NOVJ|Primorske operativne grupe]]. 9. januara 1944. godine Druga proleterska divizija je [[Prvi prodor NOVJ u Srbiju|prodrla u Srbiju]] i izvršila [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|napad na Ivanjicu]], koju je branio bugarsko-nemačko-nedićevsko-četnički garnizon. U napadu je ključnu ulogu imala Druga dalmatinska. To je bila najistočnija tačka borbenog puta Brigade. Druga dalmatinska brigada oslobodila je s postrojbama [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačke divizije]] [[Dubrovnik]] [[18. 10.|18. listopada]] 1944. godine. U [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]] oslobodila je [[Široki Brijeg]] i Mostar. Zatim u operacijama [[Četvrta armija JA|4. armije JA]] sudjelovala je u oslobođenju [[Karlobag]]a, [[Rab]]a, [[Cres]]a, [[Lošinj]]a i [[Istra|Istre]]. Borbeni put završila je sudjelovanjem u oslobođenju [[Trst]]a i [[Rijeka (grad)|Rijeke]]. Krajnja i najzapadnija tačka ratnog puta brigade bila je kod Ilirske Bistrice, gde je učestvovala u uništavanju nemačkog [[97. armijski korpus|97. armijskog korpusa]], koji se predao 7. maja 1945. == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Ljubo Vučković.jpg|200p|mini|desno|Ljubo Vučković, prvi komandant brigade]] {{Div col|2}} * '''Komandanti brigade''': ** [[Ljubo Vučković]] – od formiranja brigade do 10. juna 1943. ** [[Savo Drljević]] – od 10. juna do 18. avgusta 1943. ** [[Savo Burić]] – od septembra do decembra 1943. ** [[Obrad Egić]] – od decembra 1943. do 31. decembra 1944. ** [[Bruno Vuletić]] – od 31. decembra 1944. do aprila 1945. ** [[Ivan Gaće]] – od aprila 1945. do kraja rata * '''Politički komesari brigade''': ** [[Ante Jurlin]] – od formiranja brigade do 11. maja 1943. godine ** [[Mate Ujević]] – od 11. maja 1943. do 26. juna 1944. godine ** [[Ante Roje]] – vršilac dužnosti tokom leta 1943. ** [[Zlatan Sažunić]] – od 26. juna 1944. do februara 1945. ** [[Ante Jerkin]] – od februara do marta 1945. ** [[Branko Milinković]] – od marta 1945. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade''': ** [[Ljubo Truta]] – od formiranja brigade do kraja 1942. ** [[Stevo Perić]] – od februara do maja 1943. ** [[Periša Grujić]] – od maja do juna 1943. ** [[Radislav Jugović Bako]] – od juna do avgusta 1943. ** [[Mirko Šćepanović]] – od avgusta do decembra 1943. ** [[Đuro Četnik Jovanović]] – od aprila 1944. do decembra 1944. ** [[Branko Mirković]] – od decembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade''': ** [[Jovo Martić]] – od formiranja brigade do decembra 1942. ** [[Ratko Sofijanić]] – od februara do 18. avgusta 1943. ** Obrad Egić – od 18. avgusta do decembra 1943. ** Bruno Vuletić – od februara do 31. decembra 1944. ** [[Andrija Mijanić]] – od februara 1945. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara brigade''': ** [[Jovo Kapičić]] – od formiranja brigade do septembra 1943. ** [[Tihomir Janjić]] – od septembra 1943. do februara 1944. ** [[Nikola Mihaljević]] – od februara do decembra 1944. ** [[Nikola Sinbad]] – od februara do aprila 1945. ** [[Stevo Bjedov]] – od aprila 1945. do kraja rata * '''Referenti saniteta brigade''': ** [[Tomislav Kronja]] – od formiranja brigade do decembra 1943. ** [[Mila Ćetković-Kapičić]] – od decembra 1943. do aprila 1943. ** [[Čedomir Iličković]] – od aprila do novembra 1943. ** [[Ratko Viličić]] – od novembra 1943. do februara 1944. ** [[Vojislav Franović]] – od februara do aprila 1944. ** [[Karmela Milošević]] – od aprila do novembra 1944. ** [[Ivanka Vrtlar-Medić]] – od novembra 1944. do februara 1945. ** [[Marija Bilić]] – od februara 1945. do kraja rata {{Div col end}} == Narodni heroji Druge dalmatinske brigade == [[File:Silvije Bombardelli i muzika druge dalmatinske.jpg|thumb|Muzika II dalmatinske brigade, dirigent [[Silvije Bombardelli]] na čelu kolone.]] Borci Druge dalmatinske brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Niko Anđus]], politički komesar Drugog bataljuna * [[Savo Burić]], zapovjednik brigade * [[Miro Višić]], zamjenik političkog komesara Prvog bataljuna * [[Ljubo Vučković]], prvi zapovjednik brigade * [[Savo Drljević]], zapovjednik brigade * [[Branko Dude]], zapovjednik Drugog bataljuna * [[Jošo Durbaba]], zapovjednik bataljuna * [[Milinko Đurović]], član Politodjela brigade * [[Obrad Egić]], zapovjednik brigade * [[Boško Žunić]], zapovjednik čete u Drugom bataljunu * [[Radisav Jugović]], načelnik Štaba brigade * [[Jovo Kapičić]], zamjenik političkog komesara brigade * [[Vojo Kovačević]], rukovoditelj Politodjela brigade * [[Drago Marković]], politički komesar čete * [[Slobodan Macura Bondo]], politički komesar Prvog bataljuna * [[Stevo G. Opačić]], zapovjednik Treće čete Prvog bataljuna * [[Stevo J. Opačić]], zamjenik zapovjednika Druge čete Trećeg bataljuna * [[Srećko Reić]], zapovjednik bataljuna * [[Ante Roje]], politički komesar brigade * [[Ratko Sofijanić]], zamjenik zapovjednika brigade * [[Ljubo Truta]], operativni časnik brigade * [[Mate Ujević (narodni heroj)|Mate Ujević]], politički komesar brigade * [[Milovan Čelebić]], zamjenik političkog komesara bataljuna == Priznanja i odlikovanja == [[File:Spomenik drugoj dalmatinskoj brigadi.jpg|thumb|Spomenik 2. dalmatinskoj brigadi na Barama]] Ukazom Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] [[12. 7.|12. srpnja]] 1944. godine proglašena je ''proleterskom''. Za zasluge tijekom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], odlikovana je: * [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[29. 7.|29. srpnja]] 1944. * [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], [[3. 7.|3. srpnja]] [[1958]]. * [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva sa zlatnim vijencem]], [[22. 12.|22. prosinca]] [[1961]]. * [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnom zvijezdom]], [[27. 4.|27. travnja]] [[1978]]. godine. == Literatura == * ''Vojna enciklopedija'' (svezak drugi). Beograd 1971. godina * ''Narodni heroji Jugoslavije''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * [https://www.znaci.org/00001/33.htm ''Druga dalmatinska proleterska brigada'', Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982. godina] * ''Druga dalmatinska proleterska brigada, sjećanja boraca'', Koordinacioni odbor sekcija Druge dalmatinske NOU brigade, Split, 1989. godina * [https://www.znaci.org/00001/161.htm Ljubo Vučković: ''DALMATINSKI PROLETERI'', Narodna armija, Beograd 1968] * [https://www.znaci.org/00001/129_21.pdf '''DRUGA DALMATINSKA BRIGADA'''] u: [https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: ''BORCI SUTJESKE''] (poimenični popis po postrojbama s osnovnim biografskim podatcima) - Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1995. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Vanjske veze == {{commonscat|2nd Dalmatian Proletarian Brigade}} * [https://www.znaci.org/00001/33_1.htm Popis boraca brigade] * [https://web.archive.org/web/20110315211207/http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ Crtice iz ratnog puta brigade] (arhivirano) {{Dalmatinske brigade}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*02]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 4izirfef1yb0xpghkxdnobfq0ymhh32 42606137 42605985 2026-06-05T22:49:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606137 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''2. dalmatinska brigada''' |deo= |slika=[[Datoteka:2. dalmatinska brigada verovatno u Dubrovniku, decembra 1944.jpg|300px|]] |o slici=''2. dalmatinska brigada oslobađa Dubrovnik, decembra 1944.'' |vreme=[[3. 10.|3. oktobar]] [[1942]]. |mesto=[[Uništa (Bosansko Grahovo)|Uništa]], kod [[Bosansko Grahovo|Bos. Grahova]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina= 836 vojnika i oficira |komandant='''[[Ljubo Vučković]]''' |politički komesar='''[[Ante Jurlin Marko]]''' |zamenik komandanta='''[[Jovo Martić]]''' |zamenik komesara='''[[Jovo Kapičić]]''' |ref saniteta='''[[Tomislav Kronja|dr Tomislav Kronja]]''' |bitke=[[Borbe za Livno 1942.]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Forsiranje Neretve marta 1943.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Bitka na Barama juna 1943.]]<br />[[Bitka za Ivanjicu januara 1944.]]<br />[[Mostarska operacija 1945.]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva<br />sa zlatnim vencem]]<br />[[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod<br />sa zlatnom zvezdom]] }} '''Druga dalmatinska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila jedna od elitnih [[brigada]] [[NOVJ]], poznata po mnogim ratnim podvizima. Ova brigada je noću 6/7. marta 1943. [[Bitka na Neretvi|forsirala Neretvu]] i otvorila prolaz za ranjenike. Ona je 6. aprila 1943. uspešno [[Bitka na Drini (1943)|forsirala Drinu]] protiv jakih italijanskih i četničkih snaga, i zaslužila javnu pohvalu Vrhovnog štaba "hrabrim sinovima plavog Jadrana".<ref>{{Cite web |title=Goran Despotović, 1829 nepovratnih veza |url=http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ |access-date=2011-03-15 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315211207/http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ }}</ref> U [[bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] je izgubila 715 boraca,<ref>https://www.znaci.org/00001/129_21.pdf</ref> a ostala je upamćena po legendarnoj izjavi "računajte na nas kao da smo u punom sastavu", datoj u trenutku kad su bataljoni spali na pedesetak ljudi, i kad je od brigade zavisilo izvlačenje preko deset hiljada saboraca iz obruča. Tokom celog rata, u Drugoj dalmatinskoj brigadi se borilo 5548 boraca - uglavnom sa područja Dalmacije ali i drugih krajeva - Hrvata, Crnogoraca, Srba, Italijana... Ukupno, poginulo je, umrlo od ranjavanja i tifusa 1829 boraca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/33_1.htm Popis boraca brigade]</ref> == Osnivanje brigade == [[File:Vicko Krstulović za vreme obilaska 2. dalmatinske brigade, na dan formiranja 20. septembra 1942. godine, u selo Dobro pod Dinarom.jpg|thumb|Vicko Krstulović za vreme obilaska 2. dalmatinske brigade, na dan formiranja 20. septembra 1942. godine, u selo Dobro pod Dinarom]] Druga dalmatinska brigada formirana [[3. 10.|3. listopada]] [[1942]]. u selu [[Uništa (Bosansko Grahovo)|Uništa]], kod [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]. Odluku o njenom formiranju izdao je Štab Četvrte operativne zone Hrvatske, u dogovoru sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom NOP i DVJ]], u rujnu 1942. godine. U brigadi se borilo 5548 boraca, od kojih je 209 bilo stranih državljana (188 [[Italijani|Talijana]]). Od toga je poginulo 1829 boraca. Njenih 23 boraca je proglašeno za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]. Po formiranju, u sastav brigade ušla su četiri dalmatinska partizanska bataljuna - Bataljun „Branko Vladušić“, Dinarski bataljun „Jerko Ivančić“, Vaganjski bataljun „Nikola Vrančić“ i Primorski bataljun „[[Branko Vladušić]]“. Na dan formiranja brigada je imala 836 boraca, a u siječnju [[1945]]. godine 2363 borca. Odlukom Vrhovnog štaba određen je zapovjedni sastav brigade - za zapovjednika je bio postavljen [[Ljubo Vučković]], za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Ante Jurlin Marko]], za zamjenika zapovjednika [[Jovo Martić]], za zamjenika političkog komesara [[Jovo Kapičić]], za operativnog časnika [[Ljubo Truta]], za šefa saniteta [[Tomislav Kronja|dr. Tomislav Kronja]] i za intendanta brigade [[Nikola Ćaće]]. Od osnivanja do [[1. 11.|1. studenog]] 1942. godine brigada je bila podređena Štabu Četvrte operativne zone Hrvatske. U sastavu [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]], nalazila se od 1. studenog 1942. do [[23. 2.|23. veljače]] [[1944]]. godine, a zatim u sastavu [[Primorska operativna grupa|Primorske operativne grupe]] [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]], do [[5. 1.|5. siječnja]] 1945. godine i [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete divizije]] [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalamtinskog korpusa]], do kraja rata. == Ratni put brigade == Druga dalmatinska brigada sudjelovala je u napadima [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] na [[Bosansko Grahovo]] u listopadu 1942., Livno i Tomislavgrad decembra 1942. i [[Imotski]] u veljači 1943. === Bitka na Neretvi === {{main|Bitka na Neretvi|Forsiranje Neretve}} [[File:Partizani neretva most.jpg|thumb|Borci II proleterske brigade prelaze preko porušenog mosta na Neretvi.]] Druga dalmatinska borila se i u [[Bitka na Neretvi|bitci na Neretvi]]. Upamćeno je njeno uspješno [[forsiranje Neretve]] 6./7. ožujka 1943. godine. Uveče [[6. mart]]a jedna desetina dobrovoljaca bombaša, na čelu sa [[Stevo J. Opačić|Stevom Opačićem]] iz druge dalmatinske, počela je da se puže preko čelične konstrukcije porušenog železničkog mosta na Neretvi kod Jablanice.<ref name="Milovanović33">[https://www.znaci.org/00001/11_33.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NOVI PORAZ]</ref> Četničke straže su bile u bunkeru kod mosta na levoj obali. Partizanski bombaši su uništili bunker i dva puškomitraljeza čijom su vatrom četnici pokušavali da ih zaustave. Potom se preko reke prvo prebacio jedan bataljon, a zatim, kada je oko ponoći na porušenom skeletu starog postavljen viseći most, na levu obalu reke prešla su još tri bataljona Druge dalmatinske i tri bataljona [[2. proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]]. Do zore [[7. mart]]a, ove su jedinice zašle iza četničkih položaja. Do zore [[7. mart]]a, ove su jedinice su napadom s fronta i iz pozadine, razbile četnike na mostobranu i odbacile ih ka istoku, nanevši im velike gubitke.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> {{izdvojeni citat|Prema prikupljenim podacima jačina komunista koji nas napadaju iznosi dve proleterske brigade... U borbama su odlični. Naoružani automatskim oružjem i pikavcima. '''Napadaju smelo, brzo i mangupski: "Hopa Miko!" i "Hopa Seko!" to su im komande koje zbunjuju naše vojnike'''...<ref name="Milovanović32">[https://www.znaci.org/00001/11_32.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POGREŠNE PROCENE]</ref>|Izveštaj četničkog majora Radulovića glavnokomandujućem Zahariju Ostojiću o borbama na Neretvi}} === Forsiranje Drine === [[File:Đuro Tiljak - DRUGA DALMATINSKA BRIGADA PRELAZI DRINU (tuš).jpg|thumb|[[Đuro Tiljak]], ''Druga dalmatinska brigada prelazi Drinu'', ratna grafika.]] Ujutro [[6. april]]a 1943. godine, kod sela Kopilovi, 2. dalmatinska brigada je prva izvršila [[Forsiranje Drine (1943)|forsiranje Drine]], iz BiH ka Crnoj Gori.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> Najpre je, pod vrlo teškim uslovima, prebačen jedan bataljon koji je, nakon jednočasovne borbe, razbio četničku odbranu i formirao mali mostobran.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a"/> Zatim je odmah počelo prebacivanje i ostalih jedinica 2. dalmatinske brigade, koje su do predvečerja proširile mostobran. Do večeri 7. aprila, cela [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]], osim komore, bila je na desnoj obali Drine.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a">[https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE (knjiga 1), Četvrti deo - OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a]</ref> Pohvaljena je ukazom Vrhovnog štaba NOVJ za forsiranje [[Drina|Drine]] 9. travnja 1943. godine. === Bitka na Sutjesci === {{main|Bitka na Sutjesci}} U [[Bitka na Sutjesci|bitci na Sutjesci]] 2. dalmatinska brigada odigrala je ključnu ulogu u kritičnom trenutku uspješnom obranom položaja na Barama. Bolničarka Ivanka Vrtlar, prisjeća se bitke: {{citiranje|Prva noć relativno je prošla mirno, a sutradan, po izlasku sunca i kada se magla razišla, s litica i uzvišenja, s njemačkih položaja otvorena je po našima paklena mitraljeska, minobacačka i puščana vatra. Uslijedili su juriši i protivjuriši, borba prsa u prsa, koja je pred noć nešto jenjala ... Tada se popravi poneki zaklon..., malo se odmorilo, pokušalo se nabaviti trave crijemuše, jer je preko dana to opasno, nalazila se između nas i Nijemaca .. . Četa se prorijedila, lakši ranjenici ostaju u streljačkom stroju, bore se dok mogu ... Borci nestaju u jurišu ... Ranjen je i politički komesar Oblak..., nestao je Bajić s pomoćnikom i »šarcem« raznesoše ih topovske granate ... Tko zna koliko to sve traje? ... Hrane dugo nema, usta se osušila. Sreća, što oko nas ima vode i bobica na bukovom lišću ... A tko ima džepni nož prolazi bogovski: oljušti bukovu koru i pošteno se naliže njenog soka ... Šapatom se pronose vijesti, sada znamo tko je ranjen, tko poginuo, a znamo i našu situaciju ... Hrabrimo se. Važno je izdržati ...<ref>https://znaci.org/00001/33_7.pdf</ref>}} U trenutku kad su bataljoni 2. proleterske brigade spali na pedesetak boraca, tada su Vrhovnom štabu poslali svoju legendarnu poruku: {{izdvojeni citat|Nijemci nadiru sve jačim snagama i sve upornije. '''Mi smo izgubili dvije trećine svoga ljudstva, ali računajte na nas kao da smo u punom sastavu.'''<ref name="Švarm">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]</ref>|Poruka Druge dalmatinske brigade Vrhovnom štabu tokom Bitke na Sutjesci}} Od svih 16 brigada NOVJ koje su sudjelovale u bitci na Sutjesci Druga dalmatinska brigada imala je najveće gubitke. Tijekom jednomjesečne operacije poginula su 833 borca ove brigade. === Nastavak borbi === {{main|Prvi prodor NOVJ u Srbiju}} [[File:Ratni put 2. dalmatinskae brigade.jpg|thumb|Ratni put 2. dalmatinskae brigade]] Sudjelovala je u borbama za Kolašin u listopadu 1943., a zatim u borbama protiv njemačkog 21. armijskog korpusa i četnika u Crnoj Gori i Hercegovini u sastavu [[Primorska operativna grupa NOVJ|Primorske operativne grupe]]. 9. januara 1944. godine Druga proleterska divizija je [[Prvi prodor NOVJ u Srbiju|prodrla u Srbiju]] i izvršila [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|napad na Ivanjicu]], koju je branio bugarsko-nemačko-nedićevsko-četnički garnizon. U napadu je ključnu ulogu imala Druga dalmatinska. To je bila najistočnija tačka borbenog puta Brigade. Druga dalmatinska brigada oslobodila je s postrojbama [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačke divizije]] [[Dubrovnik]] [[18. 10.|18. listopada]] 1944. godine. U [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]] oslobodila je [[Široki Brijeg]] i Mostar. Zatim u operacijama [[Četvrta armija JA|4. armije JA]] sudjelovala je u oslobođenju [[Karlobag]]a, [[Rab]]a, [[Cres]]a, [[Lošinj]]a i [[Istra|Istre]]. Borbeni put završila je sudjelovanjem u oslobođenju [[Trst]]a i [[Rijeka (grad)|Rijeke]]. Krajnja i najzapadnija tačka ratnog puta brigade bila je kod Ilirske Bistrice, gde je učestvovala u uništavanju nemačkog [[97. armijski korpus|97. armijskog korpusa]], koji se predao 7. maja 1945. == Komandni sastav brigade == [[Datoteka:Ljubo Vučković.jpg|200p|mini|desno|Ljubo Vučković, prvi komandant brigade]] {{Div col|2}} * '''Komandanti brigade''': ** [[Ljubo Vučković]] – od formiranja brigade do 10. juna 1943. ** [[Savo Drljević]] – od 10. juna do 18. avgusta 1943. ** [[Savo Burić]] – od septembra do decembra 1943. ** [[Obrad Egić]] – od decembra 1943. do 31. decembra 1944. ** [[Bruno Vuletić]] – od 31. decembra 1944. do aprila 1945. ** [[Ivan Gaće]] – od aprila 1945. do kraja rata * '''Politički komesari brigade''': ** [[Ante Jurlin]] – od formiranja brigade do 11. maja 1943. godine ** [[Mate Ujević]] – od 11. maja 1943. do 26. juna 1944. godine ** [[Ante Roje]] – vršilac dužnosti tokom leta 1943. ** [[Zlatan Sažunić]] – od 26. juna 1944. do februara 1945. ** [[Ante Jerkin]] – od februara do marta 1945. ** [[Branko Milinković]] – od marta 1945. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade''': ** [[Ljubo Truta]] – od formiranja brigade do kraja 1942. ** [[Stevo Perić]] – od februara do maja 1943. ** [[Periša Grujić]] – od maja do juna 1943. ** [[Radislav Jugović Bako]] – od juna do avgusta 1943. ** [[Mirko Šćepanović]] – od avgusta do decembra 1943. ** [[Đuro Četnik Jovanović]] – od aprila 1944. do decembra 1944. ** [[Branko Mirković]] – od decembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade''': ** [[Jovo Martić]] – od formiranja brigade do decembra 1942. ** [[Ratko Sofijanić]] – od februara do 18. avgusta 1943. ** Obrad Egić – od 18. avgusta do decembra 1943. ** Bruno Vuletić – od februara do 31. decembra 1944. ** [[Andrija Mijanić]] – od februara 1945. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara brigade''': ** [[Jovo Kapičić]] – od formiranja brigade do septembra 1943. ** [[Tihomir Janjić]] – od septembra 1943. do februara 1944. ** [[Nikola Mihaljević]] – od februara do decembra 1944. ** [[Nikola Sinbad]] – od februara do aprila 1945. ** [[Stevo Bjedov]] – od aprila 1945. do kraja rata * '''Referenti saniteta brigade''': ** [[Tomislav Kronja]] – od formiranja brigade do decembra 1943. ** [[Mila Ćetković-Kapičić]] – od decembra 1943. do aprila 1943. ** [[Čedomir Iličković]] – od aprila do novembra 1943. ** [[Ratko Viličić]] – od novembra 1943. do februara 1944. ** [[Vojislav Franović]] – od februara do aprila 1944. ** [[Karmela Milošević]] – od aprila do novembra 1944. ** [[Ivanka Vrtlar-Medić]] – od novembra 1944. do februara 1945. ** [[Marija Bilić]] – od februara 1945. do kraja rata {{Div col end}} == Narodni heroji Druge dalmatinske brigade == [[File:Silvije Bombardelli i muzika druge dalmatinske.jpg|thumb|Muzika II dalmatinske brigade, dirigent [[Silvije Bombardelli]] na čelu kolone.]] Borci Druge dalmatinske brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Niko Anđus]], politički komesar Drugog bataljuna * [[Savo Burić]], zapovjednik brigade * [[Miro Višić]], zamjenik političkog komesara Prvog bataljuna * [[Ljubo Vučković]], prvi zapovjednik brigade * [[Savo Drljević]], zapovjednik brigade * [[Branko Dude]], zapovjednik Drugog bataljuna * [[Jošo Durbaba]], zapovjednik bataljuna * [[Milinko Đurović]], član Politodjela brigade * [[Obrad Egić]], zapovjednik brigade * [[Boško Žunić]], zapovjednik čete u Drugom bataljunu * [[Radisav Jugović]], načelnik Štaba brigade * [[Jovo Kapičić]], zamjenik političkog komesara brigade * [[Vojo Kovačević]], rukovoditelj Politodjela brigade * [[Drago Marković]], politički komesar čete * [[Slobodan Macura Bondo]], politički komesar Prvog bataljuna * [[Stevo G. Opačić]], zapovjednik Treće čete Prvog bataljuna * [[Stevo J. Opačić]], zamjenik zapovjednika Druge čete Trećeg bataljuna * [[Srećko Reić]], zapovjednik bataljuna * [[Ante Roje]], politički komesar brigade * [[Ratko Sofijanić]], zamjenik zapovjednika brigade * [[Ljubo Truta]], operativni časnik brigade * [[Mate Ujević (narodni heroj)|Mate Ujević]], politički komesar brigade * [[Milovan Čelebić]], zamjenik političkog komesara bataljuna == Priznanja i odlikovanja == [[File:Spomenik drugoj dalmatinskoj brigadi.jpg|thumb|Spomenik 2. dalmatinskoj brigadi na Barama]] Ukazom Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] [[12. 7.|12. srpnja]] 1944. godine proglašena je ''proleterskom''. Za zasluge tijekom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], odlikovana je: * [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[29. 7.|29. srpnja]] 1944. * [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], [[3. 7.|3. srpnja]] [[1958]]. * [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva sa zlatnim vijencem]], [[22. 12.|22. prosinca]] [[1961]]. * [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnom zvijezdom]], [[27. 4.|27. travnja]] [[1978]]. godine. == Literatura == * ''Vojna enciklopedija'' (svezak drugi). Beograd 1971. godina * ''Narodni heroji Jugoslavije''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * [https://www.znaci.org/00001/33.htm ''Druga dalmatinska proleterska brigada'', Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982. godina] * ''Druga dalmatinska proleterska brigada, sjećanja boraca'', Koordinacioni odbor sekcija Druge dalmatinske NOU brigade, Split, 1989. godina * [https://www.znaci.org/00001/161.htm Ljubo Vučković: ''DALMATINSKI PROLETERI'', Narodna armija, Beograd 1968] * [https://www.znaci.org/00001/129_21.pdf '''DRUGA DALMATINSKA BRIGADA'''] u: [https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: ''BORCI SUTJESKE''] (poimenični popis po postrojbama s osnovnim biografskim podatcima) - Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1995. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Vanjske veze == {{commonscat|2nd Dalmatian Proletarian Brigade}} * [https://www.znaci.org/00001/33_1.htm Popis boraca brigade] * [https://web.archive.org/web/20110315211207/http://blog.b92.net/text/12580/1829-nepovratnih-veza/ Crtice iz ratnog puta brigade] (arhivirano) {{Dalmatinske brigade}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*02]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 593cp6vo1snvfu7uzm6hwnz96xwvny1 0 188865 42605934 42421597 2026-06-05T22:07:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605934 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''3. krajiška udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Smotra boraca Treće krajiške proleterske brigade.jpg |o slici=''Smotra boraca Treće krajiške proleterske brigade,1944.u Srbiji.'' |vreme=[[22. 8.|22. avgust]] [[1942]]. |mesto=[[Kamenica (Drvar)|Kamenica]], kod [[Drvar]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=1.000 boraca |komandant='''[[Nikola Karanović]]''', '''[[Vlado Bajić]]''' |politički komesar='''[[Simo Tadić]]''' |bitke=[[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs II]]<br />[[Bitka na Neretvi]] <br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Bitka za Srbiju 1944.|Prodor u Srbiju]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Završne operacije u Jugoslaviji 1945.|Završne operacije]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Treća krajiška proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila elitna [[partizanska brigada]] sa teritorije [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]], formirana [[22. 8.|22. avgusta]] [[1942]]. godine. Za svoje zasluge tokom borbi protiv neprijatelja Treća krajiška brigada je [[13. 9.|13. septembra]] [[1943]]. godine proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]. A od Štaba [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] za postignute borbene uspehe dobila je naziv „uzor-brigada“. Tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] pohvaljivana je pet puta od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a više puta od drugih štabova. Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Devet boraca Treće krajiške brigade proglašeno je za [[Orden narodnog heroja|narodne heroje]]. == Formiranje == {{main|Ustanak u NDH|Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Osnovu brigade sačinjavalo je devet kompletnih ustaničkih četa sa teritorije drvarsko-petrovačkog sreza.<ref name="Despotović">{{Cite web |title=Crtice iz ratnog puta brigade |url=http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ |access-date=2011-03-17 |archive-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317150112/http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ }}</ref> Brigada je formirana [[22. 8.|22. avgusta]] [[1942]]. godine u selu [[Kamenica (Drvar)|Kamenici]] kod [[Drvar]]a, od Drvarskog i Petrovačkog bataljona [[Peti krajiški partizanski odred|Petog krajiškog partizanskog odreda]]. Krajem oktobra u sastav brigade je ušao i samostalni bataljon [[Zdravko Čelar]], posle čega je brigada preformisana u četiri bataljona sa oko 1.000 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Nikola Karanović]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Simo Tadić]]. Do [[14. 11.|14. novembra]] [[1942]]. godine brigada je bila pod komandom Operativnog štaba za Bosansku krajinu, a potom do kraja rata se nalazila u sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]]. == Borbeni put Treće krajiške brigade == === 1941: Borbe pre formiranja brigade === Početkom juna 1941., u Bosanskom Petrovcu su hrabri ustanici iz Krnjeuše zaplenili nemački top, i ta mala pobeda petrovačkih partizana se odvila pre zvaničnog početka ustanka, na šta su borci bili veoma ponosni. U zoru 27. jula 1941. otpočeo je napad na Drvar, i to je bio prvi zvanični ustanički okršaj u Bosni i Hercegovini, gde su Drvarčani, borci prve čete, slomili otpor ustaša. Nakon toga usledile su mnogobrojne akcije partizanskih odreda na području Drvara, Bosanskog Petrovca i Vakufa, pri čemu su napadane neprijateljske jedinice: nemačke i italijanske vojske, domobrana i ustaša. Zbog velikog odziva ustanika, došlo je vreme da se od odreda formiraju brigade. === 1942: Stvaranje Bihaćke republike === {{main|Bihaćka republika}} [[Datoteka:Treca krajiska proleterska brigada.jpg|mini|Drug Tito vrši smotru jednog bataljona 3. krajiške brigade posle [[Bihaćka operacija 1942.|oslobođenja Bihaća]] 1942. godine.]] Brigada je osnovana 22. avgusta 1942. godine, u Kamenici kod [[Drvar]]a. Sastojala se prvo iz tri bataljona: Drvarskog, Petrovačkog i samostalnog bataljona „ Zdravko Čelar“, da bi nedugo zatim od delova ovih nastao i četvrti bataljon. Brigada je u septembru [[1942]]. godine zauzela [[Cazin]] i četrnaest sela u njegovoj okolini. Od [[2. 11.|2.]] do [[4. 11.|4. novembra]] učestvovala je u [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćkoj operaciji]] i oslobođenju ovog grada. Do kraja novembra delovala je na planini [[Manjača|Manjači]], oko [[Ključ (grad)|Ključa]], [[Vrpolje|Vrpolja]] i [[Sanski Most|Sanskog Mosta]]. Od pristizanja u sastav [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]], [[14. 11.|14. novembra]], pa sve do kraja [[1942]]. godine učestvovala je u uništenju četničkog uporišta [[Čađavica (Ribnik)|Čađavica]] i u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], pa u borbama oko [[Kotor-Varoš|Kotor Varoši]] i [[Teslić]]a. Zajedno s [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom udarnom brigadom]], [[1. 1.|1]]/[[2. 1.|2. januara]] [[1943]]. godine zauzela je [[Teslić]], koji je branilo više od 2.000 vojnika. Od tada do početka [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] delovala je u gornjem toku [[vrbas (rijeka)|reke Vrbasa]]. Od 1943. godine pridružuje se brigadi veliki broj boraca italijanske nacionalnosti, prebeglih iz Musolinijeve vojske. Pokazali su se kao odlični borci, i sprijateljili su se sa svojim dojučerašnjim neprijateljima - partizanima. Od ovih dobrovoljaca formiran je poseban odred Mateoti, formiran 5. decembra 1943. godine, u sklopu Treće krajiške brigade. === 1943: Bitka na Neretvi === {{glavni članak|Bitka na Neretvi}} U vreme bitke na Neretvi, od sredine februara [[1943]]. godine, vodila je višednevne žestoke obrambene borbe na pravcu [[Bugojno]]-[[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]]. Učestvovala je s [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom proleterskom crnogorskom udarnom brigadom]] u borbi na [[Vilića Guvno|Vilića Guvnu]], [[2. 3.|2. marta]] [[1943]]. godine. U protivudaru Glavne operativne grupe [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], kod Gornjeg Vakufa, od [[3. 3.|3.]] do [[5. 3.|5. marta]] vodila je žestoke borbe sa snagama 717. i 718. nemačke divizije. Dvadeset pet dana zatvarala je pravac [[Bugojno]]-[[Prozor (BiH)|Prozor]] i [[Kupres]]-[[Ravno]]-Prozor. Bila je jedna od glavnih zaštitnica povlačenja ranjenika na pravcu [[Glavatičevo]], [[Bjelinići]] i [[Kalinovik]]. Od [[31. 3.|31. marta]] do [[19. 4.|19. aprila]] [[1943]]. godine bila je angažovana u žestokim borbama u bici na [[Drina|Drini]] ([[Čelebić]], [[Ifsar]]). Narednih tridesetak dana učestvovala je u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih]] i [[Italijani|italijanskih]] snaga u [[Sandžak]]u, [[Tomaševo|Šahovićima]], [[Bijelo Polje|Bijelom Polju]] i [[Mojkovac|Mojkovcu]]. === 1943: Bitka na Sutjesci === {{glavni članak|Bitka na Sutjesci}} U vreme bitke na Sutjesci do [[20. 5.|20. maja]] [[1943]]. godine vodila je borbu s Prvom brdskom nemačkom divizijom na širem sektoru [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]] i [[Mojkovac|Mojkovca]]. Kada su snage 118. nemačke divizije i Sedme ustaško-domobranske brigade ostvarile dubok prodor od [[Foča|Foče]] prema [[Čelebić]]u i ugrozile [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnu bolnicu]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je na ovaj sektor prebacio grupu brigada, među kojima i Treću krajišku. S Drinskom operativnom grupom ove snage prvo su zadržale neprijatelja, a zatim u saradnji s [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom udarnom brigadom]] potisnule ga prema Foči i do [[26. 5.|26. maja]] pokušale da ostvare proboj obruča jugoistočno od Foče. {{izdvojeni citat|Treća Krajiška je opkolila pet grupa Nemaca i potpuno uništila četiri. Ubijeno je preko dve stotine Nemaca. Krajišnici su mrtve Nemce umetrili sve po osam na gomilu i tako ih ostavila. Neka se zna da ih je pobila slavna brigada iz Drvara.<ref>DNEVNIK, druga knjiga -Vladimir Dedijer</ref>}} Posle ovih borbi, do [[3. 6.|3. juna]] brigada je branila prelaze na [[Drina|Drini]] kod [[Šćepan polje|Šćepan-polja]] i [[Uzlupe|Uzlupa]], a zatim je angažovana u borbi između reka [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i Drine. [[8. jun]]a na Sutjesci, u sklopu priprema za proboj, brigada je morala zakopati sva teška oružja, i tu su se borci "teška srca" rastali od minobacača i "breda". Nišandžije i posluge oružja su obeležili mesta gde su zakopana, a neki članovi štaba su to naneli na karte, kako bi posle ofanzive bila nađena.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/31_106.htm Jovo Grubor: RAFAL U GVOZDENU PTIČURINU]</ref> [[9. jun]]a borci su pešadijskim naoružanjem oborili jedan nemački avion na Sutjesci: {{citiranje|Avioni i dalje nadleću, bacaju bombe i mitraljiraju. Ne daju mira ni "pozadini", ni onima na frontu. Postoji naređenje da se ne sme otvarati vatra na njih. Pre svega treba štedeti municiju za žive Švabe, a i ne dozvoliti da se na taj način otkrivaju položaji. Posle nekoliko "henšlova" nadvila se i jedna "roda", koja skoro nečujno kruži iznad naših položaja. Osmatra, prkosi, a mi ne otvaramo vatru, iako u bataljonu ima odličnih strelaca. Strpljenju nema više kraja. Prvi koji je "prekršio" naređenje i otvorio vatru bio je komandant 2. bataljona Nikola Pećanac. To je bilo dovoljno da po ugledu na njega otvore vatru i neki puškomitraljesci, mada to nije bilo ni potrebno. Pećanac je već sam rešio sa "rodom", naslonio "šarca" i držeći avion na nišanu, opalio. Na veliko iznenađenje čuo se samo jedan pucanj. Posle prvog ispaljenog metka "šarac" je zatajio. Brzo se potvrdilo da je to bilo dosta. Posle manjeg polukruga koji je uspela načiniti, "roda" se našla skrhana u kotlini Hrčavke. Raspoloženju nije bilo kraja.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/31_106.htm Jovo Grubor: RAFAL U GVOZDENU PTIČURINU]</ref>|Jovo Grubor}} U proboju na [[Zelengora|Zelengori]], 3. krajiška brigada prvo je podržala proboj Prve proleterske udarne brigade na [[Balinovac|Balinovcu]], a potom je nastavila nastupanje prema komunikaciji [[Kalinovik]]-[[Foča]]. Njen komandant [[Nikola Karanović]] opisuje borbe za proboj od 11. juna uveče: {{izdvojeni citat| Posle nekoliko časova borbe prsa u prsa, neprijatelj je delimično uništen, a potom i sasvim razbijen. U ovome je naročito značajna bila uloga 3. bataljona, koji je, energično napadajući neprijatelju u leđa, načinio pravi rusvaj u njegovim redovima. Pritisnuti s fronta i iz pozadine, mnogi Nemci, u opštoj panici i pometnji, koje je mrak činio još užasnijim, nisu pronašli boljeg puta, sem da glavačke skaču niz strme stene, naročito na odseku k. 1397 i k. 1371, ostajući tako razmrskani u podnožju tih stena ili viseći na drveću što je iz pukotina ovih izraslo. Ličili su, ti Nemci, na stada divokoza, koje, pritešnjene sa svih strana, goničima, rađe skaču u provaliju nego da se "predaju" progoniteljima. Žao nam je samo što zbog noći nismo mogli da posmatramo te smrtonosne akrobacije Hitlerovih "nadljudi".<ref>[https://znaci.org/00001/31_80.htm Nikola Karanović: TREĆA KRAJISKA BRIGADA U BICI NA SUTJESCI]</ref>|[[Nikola Karanović]]}} [[14. 6.|14. juna]] [[1943]]. godine probila se preko ovog puta i nastavila nastupanje prema istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. === Borbe u zapadnoj, centralnoj Bosni i Dalmaciji === {{main|Šesta neprijateljska ofanziva|Sedma neprijateljska ofanziva|}} Krajem juna i tokom jula [[1943]]. godine brigada je učestvovala u više borbi u istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. U avgustu, po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], prebačena je u [[bosanska Krajina|zapadnu Bosnu]]. Do sredine septembra vodila je borbe za [[Turbe]], oslobodila [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]] i istakla se u borbama za [[Bugojno]], u kome je probila neprijateljski obruč sačinjen od ustaša i domobrana, ušla u grad, evakuisala radnike i potom raznela fabriku oružja. Time je i srušen mit, odnosno propaganda koja je vladala, da „ako Paveliću postane nesigurno i u Zagrebu da se može skloniti u Bugojno“. Za ove poduhvate pohvaljena je od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a [[13. 9.|13. septembra]] [[1943]]. godine proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]]. [[Datoteka:Borci i ranjenici 3. krajiške brigade.jpg|minijatura|Borci i ranjenici 3. krajiške brigade prelaze reku za vreme Sedme neprijateljske ofanzive, u leto 1944.]] U drugoj polovini septembra 3. krajiška proleterska brigada oslobodila je [[Tomislavgrad|Duvno]] i vodila žestoke borbe u [[Dalmacija|Dalmaciji]], u koju je dobijeno naređenje da se prebace iz rejona [[Travnik]]a. Sredinom septembra 1943. brigada je prodrla do [[Sinj]]a u [[Dalmacija|Dalmaciji]], gde se borila protiv združenih ustaških jedinica i nemačkog Vermahta. Do kraja godine najviše je delovala u dolini [[vrbas (rijeka)|reke Vrbasa]] i centralnoj Bosni; u oktobru je zauzela [[Kupres]] i izvršila diverziju u [[Zenica|Zenici]]; u novembru je vodila borbe u dolini Vrbasa, u decembru je delovala na sektoru [[Šujica|Šujice]]. {{izdvojeni citat|Ko će umeti zamisliti, opisati kako je 3. krajiška nedelju dana vodila borbu, tučena artiljerijom i pritiskivana tenkovima — »naslonjena« na puste, hladne padine Cincara i Malovana? Neprijatelj se, kažu tužio što mu dajemo bitku na svakom koraku, a želi »samo« da prođe.<ref>[https://www.znaci.org/00001/29_5.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]</ref>|Ratni dnevnik [[Koča Popović|Koče Popovića]] od 17. XII 1943.}} Brigada je učestvovala u [[Prva banjalučka operacija|Prvoj banjalučkoj operaciji]] ([[31. 12.|31. decembra]]/[[1. 1.|1. januara]] [[1944]]), prodrla u grad i zarobila 408 neprijateljskih vojnika. Od tada do kraja maja brigada je izvela brojne akcije i učestvovala u više borbi. U [[drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|drvarskoj operaciji]] od [[25. 5.|25.]] do [[27. 5.|27. maja]] [[1944]]. godine razbila je jake neprijateljske snage koje su nadirale pravcem [[Livno]]-[[Glamoč]]. Posle toga, vodila je žestoke borbe na pravcu Lisina-Milinište (na Crnom vrhu slomila je dvadeset neprijateljskih juriša). === 1944: Prodor u Srbiju === {{glavni članak|Prodor NOVJ u Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Reparto sanitario Terza brigata Craina.jpg|minijatura|Sanitetska ekipa 3. krajiške brigade [[1945]].]] U sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]], brigada je počela prodor na istok i pod borbom prešla put: [[Zec-planina]]-[[Planinica]]-[[Bitovnja]]-[[Kalinovik]]-[[Foča]]-[[Čajniče]]-[[Brodarevo]]. Učestvovala je u [[Durmitorska operacija|Durmitorskoj operaciji]]. S ove teritorije, krajem avgusta počeo je njen prodor u [[Srbija|Srbiju]]. Od kraja avgusta do polovine oktobra učestvovala je u borbama za oslobođenje zapadne Srbije i [[Šumadija|Šumadije]]; učestvovala je u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] na [[Zlatibor]]u i [[Bugari|Bugara]] na [[Palisad]]u i u oslobođenju [[Ivanjica|Ivanjice]], [[Arilje|Arilja]], [[Požega (Srbija)|Užičke Požege]] i [[Kosjerić]]a; Treća krajiška je dejstvovala oko Užica i reke Moravice. Zadatak je bio razbijanje nedićevskih i četničkih formacija, što je i učinjeno severno od Požege i Užica, a potom je neutralisana nemačka kolona, koja je pokušala intervenisati iz pravca Užica. Nakon toga, 5. septembra oslobađaju Kosjerić. Šestog septembra kod Kadinjače pobeđuju jedinicu Ljotićevaca, jačine oko 600 vojnika. Posle toga učestvovala je u razbijanju četnika na Ravnoj i Jelovoj gori i u oslobođenju [[Valjevo|Valjeva]], koje je oslobođeno od Nemaca, Ljotićevaca i Četnika. Potom su oslobođene Mionica i [[Loznica]]. Veliki broj mladih ljudi, koji su zarobljeni kao pripadnici četničkih formacija, su se svojevoljno priključili partizanskom pokretu, i nakon kratkotrajne obuke i provere se dokazali kao dobri borci. Učestvovala je u [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], pa u borbama na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. U [[završne operacije u Jugoslaviji 1945.|završnim operacijama]] za oslobođenje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] učestvovala je u proboju Sremskog fronta i oslobođenju dela [[Slavonija|Slavonije]], a [[8. 5.|8. maja]] u oslobođenju [[Zagreb]]a. == Narodni heroji i istaknuti borci Treće krajiške brigade == [[Datoteka:Jelka Bulajić i Dragica Kačar.jpg|minijatura|Jelka Bulajić i Dragica Kačar, žene borci 3. krajiške brigade.]] * '''[[Nikola Karanović]]''', komandant brigade, narodni heroj * '''[[Vlado Bajić]]''', komandant brigade, narodni heroj * '''[[Miladin Zorić]] Garača''', komandir čete, narodni heroj * '''[[Milan Bosnić]]''', komandant Štaba Trećeg bataljona „Zdravko Čelar“ * '''[[Mirko Jević Mića]]''', obaveštajni oficir i zamenik komesara Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Milenko Stupar]]''', komandant bataljona * '''[[Marko Jokić]]''', komandir Prve čete, narodni heroj * '''[[Milan Kerkez Ujko]]''', komandir Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Branko Kecman]]''', zamenik političkog komesara Prve čete * '''[[Đuran Kovačević]]''', komandant Drugog bataljona, narodni heroj * '''[[Nikola Vojvodić]]''', zamjenik komandanta Drugog bataljona, narodni heroj * '''[[Anđelko Rodić Buđoni]]''' * '''[[Nikola Stupar]]''', zamenik komandira Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Milan Ćup]]''', politički komesar Četvrtog bataljona, narodni heroj * '''[[Dušan Babić - Bačkonja]]''', komandir treće čete * '''[[Boro Kecman]]''', član štaba drugog bataljona * '''[[Pepa Kačar]]''', politički komesar druge čete * '''[[Mile Latinović]]''', komadant petog bataljona, narodni heroj * '''[[Milan Vaso Bodroza]]''' Radak, komandant treceg bataljona == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina * '''[https://www.znaci.org/00001/31.htm Treća krajiška brigada - zbornik sjećanja]''' (knjiga prva, knjiga druga), Beograd 1969. godina * '''[https://www.znaci.org/00001/224.htm Savo Trikić: TREĆA KRAJIŠKA PROLETERSKA BRIGADA]''', Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1989. == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=3-krajiska-proleterska-udarna-brigada 3. krajiška proleterska udarna brigada] (znaci.org) * [https://www.znaci.org/00001/31.htm Treća krajiška brigada - sjećanja boraca] * [https://www.znaci.org/00001/31_263.htm Sastav Treće krajiške brigade sredinom novembra 1942.] * [https://web.archive.org/web/20110317150112/http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ Crtice iz ratnog puta brigade] {{Krajiške brigade NOVJ}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 03]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] jepoopyso3209ha4vh91fr3v9iypn6c 42606143 42605934 2026-06-05T22:49:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606143 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''3. krajiška udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Smotra boraca Treće krajiške proleterske brigade.jpg |o slici=''Smotra boraca Treće krajiške proleterske brigade,1944.u Srbiji.'' |vreme=[[22. 8.|22. avgust]] [[1942]]. |mesto=[[Kamenica (Drvar)|Kamenica]], kod [[Drvar]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina=1.000 boraca |komandant='''[[Nikola Karanović]]''', '''[[Vlado Bajić]]''' |politički komesar='''[[Simo Tadić]]''' |bitke=[[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs II]]<br />[[Bitka na Neretvi]] <br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Prva banjalučka operacija]]<br />[[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Bitka za Srbiju 1944.|Prodor u Srbiju]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Završne operacije u Jugoslaviji 1945.|Završne operacije]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Treća krajiška proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je bila elitna [[partizanska brigada]] sa teritorije [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]], formirana [[22. 8.|22. avgusta]] [[1942]]. godine. Za svoje zasluge tokom borbi protiv neprijatelja Treća krajiška brigada je [[13. 9.|13. septembra]] [[1943]]. godine proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]. A od Štaba [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] za postignute borbene uspehe dobila je naziv „uzor-brigada“. Tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] pohvaljivana je pet puta od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a više puta od drugih štabova. Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Devet boraca Treće krajiške brigade proglašeno je za [[Orden narodnog heroja|narodne heroje]]. == Formiranje == {{main|Ustanak u NDH|Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Osnovu brigade sačinjavalo je devet kompletnih ustaničkih četa sa teritorije drvarsko-petrovačkog sreza.<ref name="Despotović">{{Cite web |title=Crtice iz ratnog puta brigade |url=http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ |access-date=2011-03-17 |archive-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110317150112/http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ }}</ref> Brigada je formirana [[22. 8.|22. avgusta]] [[1942]]. godine u selu [[Kamenica (Drvar)|Kamenici]] kod [[Drvar]]a, od Drvarskog i Petrovačkog bataljona [[Peti krajiški partizanski odred|Petog krajiškog partizanskog odreda]]. Krajem oktobra u sastav brigade je ušao i samostalni bataljon [[Zdravko Čelar]], posle čega je brigada preformisana u četiri bataljona sa oko 1.000 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Nikola Karanović]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Simo Tadić]]. Do [[14. 11.|14. novembra]] [[1942]]. godine brigada je bila pod komandom Operativnog štaba za Bosansku krajinu, a potom do kraja rata se nalazila u sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]]. == Borbeni put Treće krajiške brigade == === 1941: Borbe pre formiranja brigade === Početkom juna 1941., u Bosanskom Petrovcu su hrabri ustanici iz Krnjeuše zaplenili nemački top, i ta mala pobeda petrovačkih partizana se odvila pre zvaničnog početka ustanka, na šta su borci bili veoma ponosni. U zoru 27. jula 1941. otpočeo je napad na Drvar, i to je bio prvi zvanični ustanički okršaj u Bosni i Hercegovini, gde su Drvarčani, borci prve čete, slomili otpor ustaša. Nakon toga usledile su mnogobrojne akcije partizanskih odreda na području Drvara, Bosanskog Petrovca i Vakufa, pri čemu su napadane neprijateljske jedinice: nemačke i italijanske vojske, domobrana i ustaša. Zbog velikog odziva ustanika, došlo je vreme da se od odreda formiraju brigade. === 1942: Stvaranje Bihaćke republike === {{main|Bihaćka republika}} [[Datoteka:Treca krajiska proleterska brigada.jpg|mini|Drug Tito vrši smotru jednog bataljona 3. krajiške brigade posle [[Bihaćka operacija 1942.|oslobođenja Bihaća]] 1942. godine.]] Brigada je osnovana 22. avgusta 1942. godine, u Kamenici kod [[Drvar]]a. Sastojala se prvo iz tri bataljona: Drvarskog, Petrovačkog i samostalnog bataljona „ Zdravko Čelar“, da bi nedugo zatim od delova ovih nastao i četvrti bataljon. Brigada je u septembru [[1942]]. godine zauzela [[Cazin]] i četrnaest sela u njegovoj okolini. Od [[2. 11.|2.]] do [[4. 11.|4. novembra]] učestvovala je u [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćkoj operaciji]] i oslobođenju ovog grada. Do kraja novembra delovala je na planini [[Manjača|Manjači]], oko [[Ključ (grad)|Ključa]], [[Vrpolje|Vrpolja]] i [[Sanski Most|Sanskog Mosta]]. Od pristizanja u sastav [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]], [[14. 11.|14. novembra]], pa sve do kraja [[1942]]. godine učestvovala je u uništenju četničkog uporišta [[Čađavica (Ribnik)|Čađavica]] i u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], pa u borbama oko [[Kotor-Varoš|Kotor Varoši]] i [[Teslić]]a. Zajedno s [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom udarnom brigadom]], [[1. 1.|1]]/[[2. 1.|2. januara]] [[1943]]. godine zauzela je [[Teslić]], koji je branilo više od 2.000 vojnika. Od tada do početka [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] delovala je u gornjem toku [[vrbas (rijeka)|reke Vrbasa]]. Od 1943. godine pridružuje se brigadi veliki broj boraca italijanske nacionalnosti, prebeglih iz Musolinijeve vojske. Pokazali su se kao odlični borci, i sprijateljili su se sa svojim dojučerašnjim neprijateljima - partizanima. Od ovih dobrovoljaca formiran je poseban odred Mateoti, formiran 5. decembra 1943. godine, u sklopu Treće krajiške brigade. === 1943: Bitka na Neretvi === {{glavni članak|Bitka na Neretvi}} U vreme bitke na Neretvi, od sredine februara [[1943]]. godine, vodila je višednevne žestoke obrambene borbe na pravcu [[Bugojno]]-[[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]]. Učestvovala je s [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom proleterskom crnogorskom udarnom brigadom]] u borbi na [[Vilića Guvno|Vilića Guvnu]], [[2. 3.|2. marta]] [[1943]]. godine. U protivudaru Glavne operativne grupe [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], kod Gornjeg Vakufa, od [[3. 3.|3.]] do [[5. 3.|5. marta]] vodila je žestoke borbe sa snagama 717. i 718. nemačke divizije. Dvadeset pet dana zatvarala je pravac [[Bugojno]]-[[Prozor (BiH)|Prozor]] i [[Kupres]]-[[Ravno]]-Prozor. Bila je jedna od glavnih zaštitnica povlačenja ranjenika na pravcu [[Glavatičevo]], [[Bjelinići]] i [[Kalinovik]]. Od [[31. 3.|31. marta]] do [[19. 4.|19. aprila]] [[1943]]. godine bila je angažovana u žestokim borbama u bici na [[Drina|Drini]] ([[Čelebić]], [[Ifsar]]). Narednih tridesetak dana učestvovala je u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih]] i [[Italijani|italijanskih]] snaga u [[Sandžak]]u, [[Tomaševo|Šahovićima]], [[Bijelo Polje|Bijelom Polju]] i [[Mojkovac|Mojkovcu]]. === 1943: Bitka na Sutjesci === {{glavni članak|Bitka na Sutjesci}} U vreme bitke na Sutjesci do [[20. 5.|20. maja]] [[1943]]. godine vodila je borbu s Prvom brdskom nemačkom divizijom na širem sektoru [[Bijelo Polje|Bijelog Polja]] i [[Mojkovac|Mojkovca]]. Kada su snage 118. nemačke divizije i Sedme ustaško-domobranske brigade ostvarile dubok prodor od [[Foča|Foče]] prema [[Čelebić]]u i ugrozile [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnu bolnicu]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je na ovaj sektor prebacio grupu brigada, među kojima i Treću krajišku. S Drinskom operativnom grupom ove snage prvo su zadržale neprijatelja, a zatim u saradnji s [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom udarnom brigadom]] potisnule ga prema Foči i do [[26. 5.|26. maja]] pokušale da ostvare proboj obruča jugoistočno od Foče. {{izdvojeni citat|Treća Krajiška je opkolila pet grupa Nemaca i potpuno uništila četiri. Ubijeno je preko dve stotine Nemaca. Krajišnici su mrtve Nemce umetrili sve po osam na gomilu i tako ih ostavila. Neka se zna da ih je pobila slavna brigada iz Drvara.<ref>DNEVNIK, druga knjiga -Vladimir Dedijer</ref>}} Posle ovih borbi, do [[3. 6.|3. juna]] brigada je branila prelaze na [[Drina|Drini]] kod [[Šćepan polje|Šćepan-polja]] i [[Uzlupe|Uzlupa]], a zatim je angažovana u borbi između reka [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i Drine. [[8. jun]]a na Sutjesci, u sklopu priprema za proboj, brigada je morala zakopati sva teška oružja, i tu su se borci "teška srca" rastali od minobacača i "breda". Nišandžije i posluge oružja su obeležili mesta gde su zakopana, a neki članovi štaba su to naneli na karte, kako bi posle ofanzive bila nađena.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/31_106.htm Jovo Grubor: RAFAL U GVOZDENU PTIČURINU]</ref> [[9. jun]]a borci su pešadijskim naoružanjem oborili jedan nemački avion na Sutjesci: {{citiranje|Avioni i dalje nadleću, bacaju bombe i mitraljiraju. Ne daju mira ni "pozadini", ni onima na frontu. Postoji naređenje da se ne sme otvarati vatra na njih. Pre svega treba štedeti municiju za žive Švabe, a i ne dozvoliti da se na taj način otkrivaju položaji. Posle nekoliko "henšlova" nadvila se i jedna "roda", koja skoro nečujno kruži iznad naših položaja. Osmatra, prkosi, a mi ne otvaramo vatru, iako u bataljonu ima odličnih strelaca. Strpljenju nema više kraja. Prvi koji je "prekršio" naređenje i otvorio vatru bio je komandant 2. bataljona Nikola Pećanac. To je bilo dovoljno da po ugledu na njega otvore vatru i neki puškomitraljesci, mada to nije bilo ni potrebno. Pećanac je već sam rešio sa "rodom", naslonio "šarca" i držeći avion na nišanu, opalio. Na veliko iznenađenje čuo se samo jedan pucanj. Posle prvog ispaljenog metka "šarac" je zatajio. Brzo se potvrdilo da je to bilo dosta. Posle manjeg polukruga koji je uspela načiniti, "roda" se našla skrhana u kotlini Hrčavke. Raspoloženju nije bilo kraja.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/31_106.htm Jovo Grubor: RAFAL U GVOZDENU PTIČURINU]</ref>|Jovo Grubor}} U proboju na [[Zelengora|Zelengori]], 3. krajiška brigada prvo je podržala proboj Prve proleterske udarne brigade na [[Balinovac|Balinovcu]], a potom je nastavila nastupanje prema komunikaciji [[Kalinovik]]-[[Foča]]. Njen komandant [[Nikola Karanović]] opisuje borbe za proboj od 11. juna uveče: {{izdvojeni citat| Posle nekoliko časova borbe prsa u prsa, neprijatelj je delimično uništen, a potom i sasvim razbijen. U ovome je naročito značajna bila uloga 3. bataljona, koji je, energično napadajući neprijatelju u leđa, načinio pravi rusvaj u njegovim redovima. Pritisnuti s fronta i iz pozadine, mnogi Nemci, u opštoj panici i pometnji, koje je mrak činio još užasnijim, nisu pronašli boljeg puta, sem da glavačke skaču niz strme stene, naročito na odseku k. 1397 i k. 1371, ostajući tako razmrskani u podnožju tih stena ili viseći na drveću što je iz pukotina ovih izraslo. Ličili su, ti Nemci, na stada divokoza, koje, pritešnjene sa svih strana, goničima, rađe skaču u provaliju nego da se "predaju" progoniteljima. Žao nam je samo što zbog noći nismo mogli da posmatramo te smrtonosne akrobacije Hitlerovih "nadljudi".<ref>[https://znaci.org/00001/31_80.htm Nikola Karanović: TREĆA KRAJISKA BRIGADA U BICI NA SUTJESCI]</ref>|[[Nikola Karanović]]}} [[14. 6.|14. juna]] [[1943]]. godine probila se preko ovog puta i nastavila nastupanje prema istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. === Borbe u zapadnoj, centralnoj Bosni i Dalmaciji === {{main|Šesta neprijateljska ofanziva|Sedma neprijateljska ofanziva|}} Krajem juna i tokom jula [[1943]]. godine brigada je učestvovala u više borbi u istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. U avgustu, po naređenju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], prebačena je u [[bosanska Krajina|zapadnu Bosnu]]. Do sredine septembra vodila je borbe za [[Turbe]], oslobodila [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]] i istakla se u borbama za [[Bugojno]], u kome je probila neprijateljski obruč sačinjen od ustaša i domobrana, ušla u grad, evakuisala radnike i potom raznela fabriku oružja. Time je i srušen mit, odnosno propaganda koja je vladala, da „ako Paveliću postane nesigurno i u Zagrebu da se može skloniti u Bugojno“. Za ove poduhvate pohvaljena je od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a [[13. 9.|13. septembra]] [[1943]]. godine proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]]. [[Datoteka:Borci i ranjenici 3. krajiške brigade.jpg|minijatura|Borci i ranjenici 3. krajiške brigade prelaze reku za vreme Sedme neprijateljske ofanzive, u leto 1944.]] U drugoj polovini septembra 3. krajiška proleterska brigada oslobodila je [[Tomislavgrad|Duvno]] i vodila žestoke borbe u [[Dalmacija|Dalmaciji]], u koju je dobijeno naređenje da se prebace iz rejona [[Travnik]]a. Sredinom septembra 1943. brigada je prodrla do [[Sinj]]a u [[Dalmacija|Dalmaciji]], gde se borila protiv združenih ustaških jedinica i nemačkog Vermahta. Do kraja godine najviše je delovala u dolini [[vrbas (rijeka)|reke Vrbasa]] i centralnoj Bosni; u oktobru je zauzela [[Kupres]] i izvršila diverziju u [[Zenica|Zenici]]; u novembru je vodila borbe u dolini Vrbasa, u decembru je delovala na sektoru [[Šujica|Šujice]]. {{izdvojeni citat|Ko će umeti zamisliti, opisati kako je 3. krajiška nedelju dana vodila borbu, tučena artiljerijom i pritiskivana tenkovima — »naslonjena« na puste, hladne padine Cincara i Malovana? Neprijatelj se, kažu tužio što mu dajemo bitku na svakom koraku, a želi »samo« da prođe.<ref>[https://www.znaci.org/00001/29_5.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]</ref>|Ratni dnevnik [[Koča Popović|Koče Popovića]] od 17. XII 1943.}} Brigada je učestvovala u [[Prva banjalučka operacija|Prvoj banjalučkoj operaciji]] ([[31. 12.|31. decembra]]/[[1. 1.|1. januara]] [[1944]]), prodrla u grad i zarobila 408 neprijateljskih vojnika. Od tada do kraja maja brigada je izvela brojne akcije i učestvovala u više borbi. U [[drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|drvarskoj operaciji]] od [[25. 5.|25.]] do [[27. 5.|27. maja]] [[1944]]. godine razbila je jake neprijateljske snage koje su nadirale pravcem [[Livno]]-[[Glamoč]]. Posle toga, vodila je žestoke borbe na pravcu Lisina-Milinište (na Crnom vrhu slomila je dvadeset neprijateljskih juriša). === 1944: Prodor u Srbiju === {{glavni članak|Prodor NOVJ u Srbiju 1944.}} [[Datoteka:Reparto sanitario Terza brigata Craina.jpg|minijatura|Sanitetska ekipa 3. krajiške brigade [[1945]].]] U sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]], brigada je počela prodor na istok i pod borbom prešla put: [[Zec-planina]]-[[Planinica]]-[[Bitovnja]]-[[Kalinovik]]-[[Foča]]-[[Čajniče]]-[[Brodarevo]]. Učestvovala je u [[Durmitorska operacija|Durmitorskoj operaciji]]. S ove teritorije, krajem avgusta počeo je njen prodor u [[Srbija|Srbiju]]. Od kraja avgusta do polovine oktobra učestvovala je u borbama za oslobođenje zapadne Srbije i [[Šumadija|Šumadije]]; učestvovala je u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] na [[Zlatibor]]u i [[Bugari|Bugara]] na [[Palisad]]u i u oslobođenju [[Ivanjica|Ivanjice]], [[Arilje|Arilja]], [[Požega (Srbija)|Užičke Požege]] i [[Kosjerić]]a; Treća krajiška je dejstvovala oko Užica i reke Moravice. Zadatak je bio razbijanje nedićevskih i četničkih formacija, što je i učinjeno severno od Požege i Užica, a potom je neutralisana nemačka kolona, koja je pokušala intervenisati iz pravca Užica. Nakon toga, 5. septembra oslobađaju Kosjerić. Šestog septembra kod Kadinjače pobeđuju jedinicu Ljotićevaca, jačine oko 600 vojnika. Posle toga učestvovala je u razbijanju četnika na Ravnoj i Jelovoj gori i u oslobođenju [[Valjevo|Valjeva]], koje je oslobođeno od Nemaca, Ljotićevaca i Četnika. Potom su oslobođene Mionica i [[Loznica]]. Veliki broj mladih ljudi, koji su zarobljeni kao pripadnici četničkih formacija, su se svojevoljno priključili partizanskom pokretu, i nakon kratkotrajne obuke i provere se dokazali kao dobri borci. Učestvovala je u [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], pa u borbama na [[Sremski front|Sremskom frontu]]. U [[završne operacije u Jugoslaviji 1945.|završnim operacijama]] za oslobođenje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] učestvovala je u proboju Sremskog fronta i oslobođenju dela [[Slavonija|Slavonije]], a [[8. 5.|8. maja]] u oslobođenju [[Zagreb]]a. == Narodni heroji i istaknuti borci Treće krajiške brigade == [[Datoteka:Jelka Bulajić i Dragica Kačar.jpg|minijatura|Jelka Bulajić i Dragica Kačar, žene borci 3. krajiške brigade.]] * '''[[Nikola Karanović]]''', komandant brigade, narodni heroj * '''[[Vlado Bajić]]''', komandant brigade, narodni heroj * '''[[Miladin Zorić]] Garača''', komandir čete, narodni heroj * '''[[Milan Bosnić]]''', komandant Štaba Trećeg bataljona „Zdravko Čelar“ * '''[[Mirko Jević Mića]]''', obaveštajni oficir i zamenik komesara Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Milenko Stupar]]''', komandant bataljona * '''[[Marko Jokić]]''', komandir Prve čete, narodni heroj * '''[[Milan Kerkez Ujko]]''', komandir Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Branko Kecman]]''', zamenik političkog komesara Prve čete * '''[[Đuran Kovačević]]''', komandant Drugog bataljona, narodni heroj * '''[[Nikola Vojvodić]]''', zamjenik komandanta Drugog bataljona, narodni heroj * '''[[Anđelko Rodić Buđoni]]''' * '''[[Nikola Stupar]]''', zamenik komandira Druge čete Trećeg bataljona * '''[[Milan Ćup]]''', politički komesar Četvrtog bataljona, narodni heroj * '''[[Dušan Babić - Bačkonja]]''', komandir treće čete * '''[[Boro Kecman]]''', član štaba drugog bataljona * '''[[Pepa Kačar]]''', politički komesar druge čete * '''[[Mile Latinović]]''', komadant petog bataljona, narodni heroj * '''[[Milan Vaso Bodroza]]''' Radak, komandant treceg bataljona == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina * '''[https://www.znaci.org/00001/31.htm Treća krajiška brigada - zbornik sjećanja]''' (knjiga prva, knjiga druga), Beograd 1969. godina * '''[https://www.znaci.org/00001/224.htm Savo Trikić: TREĆA KRAJIŠKA PROLETERSKA BRIGADA]''', Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1989. == Izvori == {{Izvori|2}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=3-krajiska-proleterska-udarna-brigada 3. krajiška proleterska udarna brigada] (znaci.org) * [https://www.znaci.org/00001/31.htm Treća krajiška brigada - sjećanja boraca] * [https://www.znaci.org/00001/31_263.htm Sastav Treće krajiške brigade sredinom novembra 1942.] * [https://web.archive.org/web/20110317150112/http://blog.b92.net/text/11734/Treca-krajiska/ Crtice iz ratnog puta brigade] {{Krajiške brigade NOVJ}} {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 03]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Bosanski Petrovac u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 05l2d4jfaf149agb1nh9ffaiw1t1ic3 0 189144 42605935 42133857 2026-06-05T22:07:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605935 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Šesta krajiška brigada''' |deo= [[NOVJ]] |slika= Izviđačka grupa VI krajiške brigade.jpg |o slici= ''Izviđačka grupa boraca VI krajiške NOU brigade u reonu Travnik - Vlašić 1944''. |vreme=[[14. oktobar]] [[1942]]. |mesto= |formacija=4 bataljona |jačina= 1.460 vojnika i oficira [[14. oktobra]] [[1942]]. <br />2.259 vojnika i oficira [[1. novembra]] [[1942]]. |komandant= Od [[14. oktobar]] [[1942]]. [[Uroš Bogunović]] Roca |oficir2= politički komesar [[Avdo Afirović]] |oficir3= zamenik komandanta [[Rade Brkić]] |oficir4= zamenik političkog komesara [[Petar Vojinović]] |bitke= [[Bihaćka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Bosanski Novi novembra 1942.|Bosanski Novi novembra 1942.]] <br /> [[Napad NOVJ na Sanski Most decembra 1942.|Sanski Most decembra 1942.]]<br />[[Operacija Vajs I|Vajs I]]<br />[[Napad NOVJ na Glamoč juna 1943.|Glamoč juna 1943.]]<br />[[Odbrana Splita septembra 1943|Odbrana Splita 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Sanski Most oktobra 1943.|Sanski Most oktobra 1943.]]<br />[[Prva banjalučka operacija NOVJ|Prva banjalučka operacija]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Napad NOVJ na Prijedor septembra 1944.|Prijedor septembra 1944.]]<br />[[Druga banjalučka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Travnik oktobra 1944.|Travnik oktobra 1944.]]<br />[[Operacija lavina]] |odlikovanja=[[Orden zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom<br />[[Orden partizanske zvezde]] sa zlatnim vencem<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem }} '''Šesta krajiška brigada''' formirana je [[14. oktobra]] [[1942]]. od jedinica Prvog krajiškog NOP odreda. Brigada je bila pod komandom Operativnog štaba za Bosansku Krajinu od [[9. septembra]] do [[9. novembra]] [[1942]]. Pri formiranju [[Četvrta krajiška divizija NOVJ|Četvrte krajiške divizije]] [[9. novembra]] [[1942]]. brigada je ušla u njen sastav, u kojem je ostala do kraja rata. == Sastav štaba brigade tokom rata == Komandanti brigade: * [[Uroš Bogunović]] Roca * Petar Vojnović * Mićo Kolundžija * Milorad Mijatović * Milan Miljević Milančić Komesari Brigade: * Avdo Afirović * Sveta Aleksić * Dimitrije Bajalica Baja * Rade Bašić * Ratko Novaković Zamenici komandanta Brigade: * Rade Brkić * Petar Vojnović * Mićo Koluncija * Buro Milinović * Milan Miljević Milančić * Milan Miljuš Zamenici komesara Brigade: * Uroš Bogunović Roca * Radoman Jakšić * Hajro Kapetanović * Savo Popović Načelnici štaba Brigade: * Vinko Menard * Milovan Milovac * Mirko Simić Obaveštajni oficiri: * Mile Davidović * Vojin Danko * Moric Levi * Esad Redžić * Đuro Rašeta * Mile Crnomarković * Vilim Šolc<ref>ŠESTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA - RATNA SJEĆANjA, str. 739</ref> == Narodni heroji Šeste krajiške == [[Datoteka:Borci VI krajiške brigade.jpg|minijatura|Borci II bataljona VI krajiške NOU brigade u reonu Vlašiča, januar 1945.]] * [[Šefket Maglajlić]] * [[Uroš Bogunović]] Roca * [[Kosta Bosnić]] * [[Rade Brkić]] * [[Mirko Vejinović]] * [[Dušan Gavran]] * [[Dušan Košutić]] * [[Cvijo Kukolj]] * [[Milan Ličina]] * [[Milan Miljević - Milančić]] * [[Petar Škundrić]]<ref>ŠESTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA - RATNA SJEĆANjA, str. 713-718</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/147.htm ŠESTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA - RATNA SJEĆANjA], Beograd 1985. * [https://www.znaci.org/00001/83_1.pdf RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE], Beograd 1988. {{Krajiške brigade NOVJ}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|06]] 4pg6vbg30nsrgt916vaxv1kvvqwawfp 0 189240 42605949 42421323 2026-06-05T22:11:43Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hercegovačke brigade NOVJ]] → [[Kategorija:Hercegovačke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 42605949 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''10. hercegovačka udarna brigada''' |slika=[[Datoteka:10. Brigate erzegovese, 1942.jpg|300px]] |o slici=''Borci 10. hercegovačke brigade kod Travnika 1942.'' |vreme=[[10. 8.|10. avgust]] [[1942]]. |mesto=[[Šujica]], kod [[Tomislavgrad|Duvna]] |formacija=tri [[bataljon]]a |jačina=620 boraca |komandant=[[Vlado Šegrt]] |politički komesar=[[Čedo Kapor]] |bitke=[[Bitka za Kupres 1942.|Napad na Kupres]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Operacija Gama]]<br />[[Borbe za Trebinje 1944.]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija]]<br />[[Sarajevska operacija]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Deseta hercegovačka narodno-oslobodilačka udarna brigada''' bila je [[Brigade NOVJ|brigada Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] formirana od partizanskih [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanika]] i boraca sa područja [[Hercegovina|Hercegovine]]. Deseta hercegovačka brigada je imala veliki značaj za razvoj [[Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|narodnooslobodilačke borbe u Hercegovini]], stvaranje [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačke divizije]], stvaranje narodne vlasti, razvoj organizacija [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] i učvršćenje [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]] u [[Hercegovina|Hercegovini]]. Bila je jedina [[Brigade NOVJ|brigada NOVJ]] koja je narasla na 11 bataljona. U njenim redovima borili su se, pored [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]] i [[Muslimani (narod)|Muslimana]] iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Dalmacija|Dalmatinci]], [[Crnogorci]] i drugi.{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} == Formiranje == Deseta hercegovačka narodno-oslobodilačka brigada je formirana odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#10. avgust|10. avgusta 1942]]. u [[Šuica (Tomislavgrad)|Šujici]] kod [[Tomislavgrad|Duvna]], od [[Hercegovački partizanski odred|Hercegovačkog partizanskog odreda]] i Mostarskog partizanskog bataljona. Na dan formiranja imala je tri bataljona sa oko 620 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Vlado Šegrt]], a [[politički komesar]] [[Čedo Kapor]].{{sfn|Zbornik NOR|1949|p=171}}{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} Do stupanja u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], 9. novembra 1942. bila je pod neposrednom komandom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i DVJ]].{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}} == Borbeni put brigade == === 1942 === [[File:Grupa Gačana iz 1. bataljona 10. hercegovačke brigade avgusta 1942.jpg|thumb|Grupa Gačana iz 1. bataljona 10. hercegovačke brigade avgusta 1942]] Avgusta [[1942]]. godine učestvovala je u [[bitka za Kupres 1942.|borbama za Kupres]], zatim u borbama oko [[Tomislavgrad|Duvna]] i [[Posušje|Posušja]], pa u Prozorskoj operaciji. Posle toga delovala je oko [[Travnik]]a i na sektoru [[Livno]]-[[Glamoč]]. Od ulaska u sastav [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]] do početka [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] vodila je više borbi u dolini reka [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], [[Lašva (rijeka)|Lašve]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. U novembru je učestvovala u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], a u decembru u njegovoj odbrani. === 1943 === Do [[17. 1.|17. januara]] [[1943]]. godine brigada je delovala u zahvatu komunikacije Jajce-Travnik i na [[Vlašić planina|Vlašić planini]]; [[17. 1.|17. januara]] [[1943]]. godine učestvovala je u oslobođenju [[Žepče|Žepča]]; potom je desetak dana delovala u zahvatu komunikacije Brod-[[Sarajevo]]. U bici na Neretvi [[15. 2.|15]]/[[16. 2.|16.]] i [[16. 2.|16]]/[[17. 2.|17. februara]] učestvovala je u oslobođenju [[Prozor (BiH)|Prozora]]; potom je oslobodila [[Rama|Ramu]] i [[Ostrožac]], pa je učestvovala u borbama na [[Neretva|Neretvi]] i napadima na [[Konjic]]. U protivofanzivi Glavne operativne grupe [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] sa Neretve na istok učestvovala je u brojnim poduhvatima: u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] u severnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] (od [[14. 3.|14.]] do [[22. 3.|22. marta]]), oslobođenju [[Nevesinje|Nevesinja]] (u martu), u oslobođenju i odbrani [[Gacko|Gacka]] (april-maj) i [[Ljubinje|Ljubinja]] i Stoca (u aprilu). U maju je vodila borbe na pravcima [[Mostar]]-[[Nevesinje]]-[[Ulog (Kalinovik)|Ulog]] i [[Bileća]]-[[Gacko]], što je imalo veliki značaj za oživljavanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u Hercegovini i za stvaranje slobodne teritorije. [[File:Borci desete hercegovačke brigade prelaze Sutjesku kod Priboja 8 juna 1943.jpg|thumb|Borci 10. hercegovačke prelaze Sutjesku kod Priboja 8. juna 1943]] Za vreme [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], do [[6. 6.|6. juna]] [[1943]]. godine, vodila je teške borbe na pravcima [[Nikšić]]-Piva i [[Gacko]]-Piva i u dolini Pive. Potom je bila angažovana na [[Volujak|Volujku]], pa u presudnim operacijama u dolini reke [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i na [[Zelengora|Zelengori]]. U ovoj operaciji imala je ogromne gubitke - oko 400 poginulih, ranjenih i nestalih. Vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]] je [[14. 6.|14. juna]] uputio brigadu u [[Hercegovina|Hercegovinu]] sa zadatkom da snažnije utiče na razvoj [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, izgradnju narodne vlasti i dr. Već [[19. 6.|19. juna]] brigada je kod [[Ulog (Kalinovik)|Uloga]] uništila Četnički štab za istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]] i [[Hercegovina|Hercegovinu]]. U avgustu je oslobodila [[Ljubinje]], a kasnije [[Kalinovik]], [[Avtovac]], [[Gacko]] i dr. U oktobru je ponovo oslobodila Ljubinje i [[Bileća|Bileću]], a u novembru Kulu Fazlagića. Oslobodila je i deo teritorije u zapadnoj Crnoj Gori. U zimskim operacijama 1943/44. godine vodila je žestoke borbe sa [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačkom Sedmom SS divizijom Princ Eugen]]. === 1944 === [[File:Vukašin Mićunović sa borcima 10 hercegovačke brigade 29. divizije, 1944.jpg|thumb|[[Vukašin Mićunović]] sa borcima 10 hercegovačke brigade 1944.]] U borbama do kraja proleća [[1944]]. godine težila je da prodre prema [[Boka Kotorska|Bokokotorskom zalivu]] i vodila borbe u istočnoj i južnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] ([[Bileća]], [[Gacko]], [[Trebinje]], [[Nevesinje]], [[Korita (Bileća)|Korita]], Trusina i [[Popovo polje]]). U julu i avgustu vodila je borbe oko Bileće i ometala prodor [[Treći rajh|nemačkih]] snaga iz istočne Hercegovine u zapadnu [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Od oktobra [[1944]]. do početka marta [[1945]]. godine vodila je više borbi za konačno oslobođenje [[Hercegovina|Hercegovine]], dela [[Boka Kotorska|Boke Kotorske]] i južne [[Dalmacija|Dalmacije]]: u oktobru je oslobodila [[Bileća|Bileću]], [[Dubrovnik]] i Hercegovinu. === 1945 === Brigada je do početka [[1945]]. učestvovala je u borbama oko [[Lištica|Širokog brijega]] i [[Nevesinje|Nevesinja]]; u [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]] oslobodila je Nevesinje i Jablanicu, a učestvovala je i u oslobođenju Ostrošca i [[Konjic]]a. Naročito je bitna njena uloga u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] grupe „nacionalnog otpora“ u mostarskoj operaciji. Posle ovoga vodila je jednomesečne borbe na Ivan-planini. Učestvovala je i u [[Sarajevska operacija|Sarajevskoj operaciji]]. Posle marša od [[Sarajevo|Sarajeva]] do [[Postojna|Postojne]], dugog 610 kilometara, učestvovala je u [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]] i u oslobođenju [[Gorenjsko]]g i [[Ljubljana|Ljubljane]], gde je završila svoj ratni put. == Narodni heroji brigade == [[Datoteka:Vlado Segrt EPLJ.JPG|desno|mini|[[Vlado Šegrt]], prvi komandant brigade]] * '''[[Miloš Bajović]]''', zamenik političkog komesara Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Mladen Balorda]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Karlo Batko]]''', političkog komesara čete u Petom bataljonu * '''[[Kosta Bjelogrlić]]''', komandant Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Risto Vreća]]''', politički komesar bataljona * '''[[Pavle Vukoje]]''', komandant Petog bataljona * '''[[Hasan Zahirović Laca]]''', borac-mitraljezac u Trećem (mostarskom) bataljonu * '''[[Asim Zupčević]]''', politički komesar čete u Trećem (mostarskom) bataljonu * '''[[Miloš Kovačević (narodni heroj)|Miloš Kovačević]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Vaso Miskin Crni]]''', partijski rukovodilac brigade * '''[[Šefik Obad]]''', politički komesar Treće čete Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Mileta Okiljević]]''', borac Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Dušan Pajić-Dašić]]''', komandir artiljerije brigade * '''[[Žarko Papić]]''', komandir Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Ahmed Pintul]]''', komandir Druge čete Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Srećko Reić]]''', komandant bataljona * '''[[Vlado Tomanović]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Radovan Šakotić]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Danilo Šarenac]]''', komandant Četvrtog bataljona * '''[[Ante Šarić Rade Španac]]''', komandir čete u bataljonu Vojin Zirojević * '''[[Vlado Šegrt]]''', prvi komandant brigade * '''[[Obren Šupić]]''', komandir čete u Prvom (gatačkom) bataljonu * '''[[Boriša Kovačević]]''', rukovodilac politodjela brigade == Komandni sastav brigade == [[File:Vlado Tomanović i Iilija Stanišić kod Posušja 1942.jpg|thumb|[[Vlado Tomanović]], zamenik komandanta Desete hercegovačke brigade i [[Iilija Stanišić]], komesar bataljona kod Posušja, 1942.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Vlado Šegrt]] – od formiranja brigade do septembra 1943. ** [[Rade Hamović]] – od septembra do novembra 1943. ** [[Nikola Ljubibratić]] – od novembra 1943. do decembar 1944. ** Radomir Mirković Rako – od decembra 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** [[Čedo Kapor]] – od formiranja brigade do aprila 1944. ** Živko Jošilo – od aprila do avgusta 1944. ** Neđo Ilić – od avgusta do decembra 1944. ** Sveto Kovačević – od decembra 1944. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** Rade Hamović – od formiranja brigade do septembra 1943. ** Mustafa Dizdarević – od septembra 1943. do septembra 1944. ** Antun Mratovič – od septembra do novembra 1944. ** Hrvoje Tičinović – od novembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** [[Vlado Tomanović]] – od formiranja brigade do juna 1943. (poginuo na dužnosti) ** [[Vojin Popović (general)|Vojin Popović]] – od juna 1943. do oktobra 1943. ** [[Petar Bogdan Peko|Peko Bogdan]] – od oktobra 1943. do aprila 1944. ** [[Nikola Radošević (general)|Nikola Radošević]] – od aprila do septembra 1944. ** Radomir Mirković Rako – od septembra do decembra 1944. ** Milan Papić – od decembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara:''' ** [[Vaso Miskin Crni]] – od formiranja brigade do jula 1943. ** Slobodan Šakota – od jula 1943. do avgusta 1944. ** Savo Mitrović – od avgusta 1944. do marta 1945. ** Miljo Milatović – od marta 1945. do kraja rata == Priznanja == U toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], više puta je pohvaljivana od strane Vrhovnog štaba NOV i POJ i drugih pretpostavljenih štabova. Za ratne zasluge, brigada je odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice bitke na Sutjesci 3. jula 1958. odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Brigada je 11. jula 1952. proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]] i preimenovana u 17. proletersku.{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} == Literatura == {{Portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina * {{Cite book|last= Seferović|first=Mensur |authorlink=|coauthors=|title=ISTOČNO I ZAPADNO OD NERETVE (DESETA HERCEGOVAČKA PROLETERSKA BRIGADA)|year=1981|url=https://www.znaci.org/00003/533.htm|publisher=Narodna armija|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Komnenović|first=Danilo |authorlink=|coauthors=, Muharem Kreso|title=29. HERCEGOVAČKA DIVIZIJA|year=1979|url=https://www.znaci.org/00001/39.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Ćemalović|first=Enver |authorlink=|coauthors=|title=MOSTARSKI BATALJON|year=1986|url=https://www.znaci.org/00001/182.htm|publisher=Skupština opštine Mostar|location=Mostar|id=|ref=harv}} == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=10-hercegovacka-udarna-brigada 10. hercegovačka udarna brigada] (znaci.org) {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Hercegovačke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] k7y9vg0zh7yg33j75oh49t1k44sremm 42606148 42605949 2026-06-05T22:49:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606148 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''10. hercegovačka udarna brigada''' |slika=[[Datoteka:10. Brigate erzegovese, 1942.jpg|300px]] |o slici=''Borci 10. hercegovačke brigade kod Travnika 1942.'' |vreme=[[10. 8.|10. avgust]] [[1942]]. |mesto=[[Šujica]], kod [[Tomislavgrad|Duvna]] |formacija=tri [[bataljon]]a |jačina=620 boraca |komandant=[[Vlado Šegrt]] |politički komesar=[[Čedo Kapor]] |bitke=[[Bitka za Kupres 1942.|Napad na Kupres]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Operacija Gama]]<br />[[Borbe za Trebinje 1944.]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija]]<br />[[Sarajevska operacija]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Deseta hercegovačka narodno-oslobodilačka udarna brigada''' bila je [[Brigade NOVJ|brigada Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] formirana od partizanskih [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanika]] i boraca sa područja [[Hercegovina|Hercegovine]]. Deseta hercegovačka brigada je imala veliki značaj za razvoj [[Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|narodnooslobodilačke borbe u Hercegovini]], stvaranje [[29. hercegovačka divizija NOVJ|29. hercegovačke divizije]], stvaranje narodne vlasti, razvoj organizacija [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] i učvršćenje [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]] u [[Hercegovina|Hercegovini]]. Bila je jedina [[Brigade NOVJ|brigada NOVJ]] koja je narasla na 11 bataljona. U njenim redovima borili su se, pored [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]] i [[Muslimani (narod)|Muslimana]] iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Dalmacija|Dalmatinci]], [[Crnogorci]] i drugi.{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} == Formiranje == Deseta hercegovačka narodno-oslobodilačka brigada je formirana odlukom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#10. avgust|10. avgusta 1942]]. u [[Šuica (Tomislavgrad)|Šujici]] kod [[Tomislavgrad|Duvna]], od [[Hercegovački partizanski odred|Hercegovačkog partizanskog odreda]] i Mostarskog partizanskog bataljona. Na dan formiranja imala je tri bataljona sa oko 620 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Vlado Šegrt]], a [[politički komesar]] [[Čedo Kapor]].{{sfn|Zbornik NOR|1949|p=171}}{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} Do stupanja u sastav [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], 9. novembra 1942. bila je pod neposrednom komandom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i DVJ]].{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}} == Borbeni put brigade == === 1942 === [[File:Grupa Gačana iz 1. bataljona 10. hercegovačke brigade avgusta 1942.jpg|thumb|Grupa Gačana iz 1. bataljona 10. hercegovačke brigade avgusta 1942]] Avgusta [[1942]]. godine učestvovala je u [[bitka za Kupres 1942.|borbama za Kupres]], zatim u borbama oko [[Tomislavgrad|Duvna]] i [[Posušje|Posušja]], pa u Prozorskoj operaciji. Posle toga delovala je oko [[Travnik]]a i na sektoru [[Livno]]-[[Glamoč]]. Od ulaska u sastav [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]] do početka [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] vodila je više borbi u dolini reka [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], [[Lašva (rijeka)|Lašve]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. U novembru je učestvovala u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], a u decembru u njegovoj odbrani. === 1943 === Do [[17. 1.|17. januara]] [[1943]]. godine brigada je delovala u zahvatu komunikacije Jajce-Travnik i na [[Vlašić planina|Vlašić planini]]; [[17. 1.|17. januara]] [[1943]]. godine učestvovala je u oslobođenju [[Žepče|Žepča]]; potom je desetak dana delovala u zahvatu komunikacije Brod-[[Sarajevo]]. U bici na Neretvi [[15. 2.|15]]/[[16. 2.|16.]] i [[16. 2.|16]]/[[17. 2.|17. februara]] učestvovala je u oslobođenju [[Prozor (BiH)|Prozora]]; potom je oslobodila [[Rama|Ramu]] i [[Ostrožac]], pa je učestvovala u borbama na [[Neretva|Neretvi]] i napadima na [[Konjic]]. U protivofanzivi Glavne operativne grupe [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] sa Neretve na istok učestvovala je u brojnim poduhvatima: u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] u severnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] (od [[14. 3.|14.]] do [[22. 3.|22. marta]]), oslobođenju [[Nevesinje|Nevesinja]] (u martu), u oslobođenju i odbrani [[Gacko|Gacka]] (april-maj) i [[Ljubinje|Ljubinja]] i Stoca (u aprilu). U maju je vodila borbe na pravcima [[Mostar]]-[[Nevesinje]]-[[Ulog (Kalinovik)|Ulog]] i [[Bileća]]-[[Gacko]], što je imalo veliki značaj za oživljavanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u Hercegovini i za stvaranje slobodne teritorije. [[File:Borci desete hercegovačke brigade prelaze Sutjesku kod Priboja 8 juna 1943.jpg|thumb|Borci 10. hercegovačke prelaze Sutjesku kod Priboja 8. juna 1943]] Za vreme [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], do [[6. 6.|6. juna]] [[1943]]. godine, vodila je teške borbe na pravcima [[Nikšić]]-Piva i [[Gacko]]-Piva i u dolini Pive. Potom je bila angažovana na [[Volujak|Volujku]], pa u presudnim operacijama u dolini reke [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] i na [[Zelengora|Zelengori]]. U ovoj operaciji imala je ogromne gubitke - oko 400 poginulih, ranjenih i nestalih. Vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]] je [[14. 6.|14. juna]] uputio brigadu u [[Hercegovina|Hercegovinu]] sa zadatkom da snažnije utiče na razvoj [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, izgradnju narodne vlasti i dr. Već [[19. 6.|19. juna]] brigada je kod [[Ulog (Kalinovik)|Uloga]] uništila Četnički štab za istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]] i [[Hercegovina|Hercegovinu]]. U avgustu je oslobodila [[Ljubinje]], a kasnije [[Kalinovik]], [[Avtovac]], [[Gacko]] i dr. U oktobru je ponovo oslobodila Ljubinje i [[Bileća|Bileću]], a u novembru Kulu Fazlagića. Oslobodila je i deo teritorije u zapadnoj Crnoj Gori. U zimskim operacijama 1943/44. godine vodila je žestoke borbe sa [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačkom Sedmom SS divizijom Princ Eugen]]. === 1944 === [[File:Vukašin Mićunović sa borcima 10 hercegovačke brigade 29. divizije, 1944.jpg|thumb|[[Vukašin Mićunović]] sa borcima 10 hercegovačke brigade 1944.]] U borbama do kraja proleća [[1944]]. godine težila je da prodre prema [[Boka Kotorska|Bokokotorskom zalivu]] i vodila borbe u istočnoj i južnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] ([[Bileća]], [[Gacko]], [[Trebinje]], [[Nevesinje]], [[Korita (Bileća)|Korita]], Trusina i [[Popovo polje]]). U julu i avgustu vodila je borbe oko Bileće i ometala prodor [[Treći rajh|nemačkih]] snaga iz istočne Hercegovine u zapadnu [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Od oktobra [[1944]]. do početka marta [[1945]]. godine vodila je više borbi za konačno oslobođenje [[Hercegovina|Hercegovine]], dela [[Boka Kotorska|Boke Kotorske]] i južne [[Dalmacija|Dalmacije]]: u oktobru je oslobodila [[Bileća|Bileću]], [[Dubrovnik]] i Hercegovinu. === 1945 === Brigada je do početka [[1945]]. učestvovala je u borbama oko [[Lištica|Širokog brijega]] i [[Nevesinje|Nevesinja]]; u [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]] oslobodila je Nevesinje i Jablanicu, a učestvovala je i u oslobođenju Ostrošca i [[Konjic]]a. Naročito je bitna njena uloga u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] grupe „nacionalnog otpora“ u mostarskoj operaciji. Posle ovoga vodila je jednomesečne borbe na Ivan-planini. Učestvovala je i u [[Sarajevska operacija|Sarajevskoj operaciji]]. Posle marša od [[Sarajevo|Sarajeva]] do [[Postojna|Postojne]], dugog 610 kilometara, učestvovala je u [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]] i u oslobođenju [[Gorenjsko]]g i [[Ljubljana|Ljubljane]], gde je završila svoj ratni put. == Narodni heroji brigade == [[Datoteka:Vlado Segrt EPLJ.JPG|desno|mini|[[Vlado Šegrt]], prvi komandant brigade]] * '''[[Miloš Bajović]]''', zamenik političkog komesara Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Mladen Balorda]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Karlo Batko]]''', političkog komesara čete u Petom bataljonu * '''[[Kosta Bjelogrlić]]''', komandant Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Risto Vreća]]''', politički komesar bataljona * '''[[Pavle Vukoje]]''', komandant Petog bataljona * '''[[Hasan Zahirović Laca]]''', borac-mitraljezac u Trećem (mostarskom) bataljonu * '''[[Asim Zupčević]]''', politički komesar čete u Trećem (mostarskom) bataljonu * '''[[Miloš Kovačević (narodni heroj)|Miloš Kovačević]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Vaso Miskin Crni]]''', partijski rukovodilac brigade * '''[[Šefik Obad]]''', politički komesar Treće čete Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Mileta Okiljević]]''', borac Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Dušan Pajić-Dašić]]''', komandir artiljerije brigade * '''[[Žarko Papić]]''', komandir Prve čete Prvog (gatačkog) bataljona * '''[[Ahmed Pintul]]''', komandir Druge čete Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Srećko Reić]]''', komandant bataljona * '''[[Vlado Tomanović]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Radovan Šakotić]]''', komandant Trećeg (mostarskog) bataljona * '''[[Danilo Šarenac]]''', komandant Četvrtog bataljona * '''[[Ante Šarić Rade Španac]]''', komandir čete u bataljonu Vojin Zirojević * '''[[Vlado Šegrt]]''', prvi komandant brigade * '''[[Obren Šupić]]''', komandir čete u Prvom (gatačkom) bataljonu * '''[[Boriša Kovačević]]''', rukovodilac politodjela brigade == Komandni sastav brigade == [[File:Vlado Tomanović i Iilija Stanišić kod Posušja 1942.jpg|thumb|[[Vlado Tomanović]], zamenik komandanta Desete hercegovačke brigade i [[Iilija Stanišić]], komesar bataljona kod Posušja, 1942.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Vlado Šegrt]] – od formiranja brigade do septembra 1943. ** [[Rade Hamović]] – od septembra do novembra 1943. ** [[Nikola Ljubibratić]] – od novembra 1943. do decembar 1944. ** Radomir Mirković Rako – od decembra 1944. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** [[Čedo Kapor]] – od formiranja brigade do aprila 1944. ** Živko Jošilo – od aprila do avgusta 1944. ** Neđo Ilić – od avgusta do decembra 1944. ** Sveto Kovačević – od decembra 1944. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** Rade Hamović – od formiranja brigade do septembra 1943. ** Mustafa Dizdarević – od septembra 1943. do septembra 1944. ** Antun Mratovič – od septembra do novembra 1944. ** Hrvoje Tičinović – od novembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici komandanta brigade:''' ** [[Vlado Tomanović]] – od formiranja brigade do juna 1943. (poginuo na dužnosti) ** [[Vojin Popović (general)|Vojin Popović]] – od juna 1943. do oktobra 1943. ** [[Petar Bogdan Peko|Peko Bogdan]] – od oktobra 1943. do aprila 1944. ** [[Nikola Radošević (general)|Nikola Radošević]] – od aprila do septembra 1944. ** Radomir Mirković Rako – od septembra do decembra 1944. ** Milan Papić – od decembra 1944. do kraja rata * '''Zamenici političkog komesara:''' ** [[Vaso Miskin Crni]] – od formiranja brigade do jula 1943. ** Slobodan Šakota – od jula 1943. do avgusta 1944. ** Savo Mitrović – od avgusta 1944. do marta 1945. ** Miljo Milatović – od marta 1945. do kraja rata == Priznanja == U toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], više puta je pohvaljivana od strane Vrhovnog štaba NOV i POJ i drugih pretpostavljenih štabova. Za ratne zasluge, brigada je odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice bitke na Sutjesci 3. jula 1958. odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Brigada je 11. jula 1952. proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]] i preimenovana u 17. proletersku.{{sfn|Leksikon NOR 1|1980|p=}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=418}} == Literatura == {{Portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina * {{Cite book|last= Seferović|first=Mensur |authorlink=|coauthors=|title=ISTOČNO I ZAPADNO OD NERETVE (DESETA HERCEGOVAČKA PROLETERSKA BRIGADA)|year=1981|url=https://www.znaci.org/00003/533.htm|publisher=Narodna armija|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Komnenović|first=Danilo |authorlink=|coauthors=, Muharem Kreso|title=29. HERCEGOVAČKA DIVIZIJA|year=1979|url=https://www.znaci.org/00001/39.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod|location=Beograd|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last= Ćemalović|first=Enver |authorlink=|coauthors=|title=MOSTARSKI BATALJON|year=1986|url=https://www.znaci.org/00001/182.htm|publisher=Skupština opštine Mostar|location=Mostar|id=|ref=harv}} == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=10-hercegovacka-udarna-brigada 10. hercegovačka udarna brigada] (znaci.org) {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Hercegovačke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 1htm4ypr4msiviins5dera9ueumkb5v 0 189655 42606373 42395589 2026-06-06T11:37:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606373 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije = Alias |slika = [[Datoteka:Alias-logo.png|256px]] |format=[[akcioni žanr|akciona]] [[triler]] [[science fiction]] [[dramska serija]] |trajanje = 40 – 42 min. po epizodi |kreator= [[J. J. Abrams]] |kompozitor = [[Michael Giacchino]] |nastupaju=[[Jennifer Garner]]<br />[[Michael Vartan]]<br />[[Ron Rifkin]]<br />[[Bradley Cooper]]<br />[[Merrin Dungey]]<br />[[Carl Lumbly]]<br />[[Kevin Weisman]]<br />[[David Anders]]<br />[[Greg Grunberg]]<br />[[Melissa George]]<br />[[Mía Maestro]]<br />[[Rachel Nichols (glumica)|Rachel Nichols]]<br />[[Élodie Bouchez]]<br />[[Balthazar Getty]]<br />[[Amy Acker]]<br />[[Lena Olin]]<br />[[Victor Garber]] |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |lokacija=[[Walt Disney Studios (Burbank)|Walt Disney Studios]], [[Burbank (Kalifornija)|Burbank]] (primarno snimanje) |kompanija = [[Bad Robot Productions]]<br />[[ABC Studios|Touchstone Television]] |mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] |početak = {{start date|2001|9|30|df=y}} |kraj = {{end date|2006|5|22|df=y}} |status = završena<ref>{{cite news | url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1136279,00.html | work=Entertainment Weekly | first=Dan | last=Snierson | title=Ex-Spy-Ration – EW.com | date=December 2, 2005 | access-date=2012-11-30 | archivedate=2011-12-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211082513/http://www.ew.com/ew/article/0,,1136279,00.html | deadurl=yes }}</ref> |br_sezona = 5 |br_epizoda = 105 ([[The Animated Alias: Tribunal|+ 1 animirani kratki film]]) |lista_epizoda = Popis epizoda Alias }} '''ALIAS''' je akciona američka TV serija koju je napisao [[Džej-Džej Ejbrams]] koja je prvi put emitovana na američkoj televiziji [[ABC]]. Emitovano je svih pet sezona od 30. septembra 2001. do 22. maja 2006. Glavnu ulogu igra [[Dženifer Garner]] kao [[Sidni Bristou]] agent [[CIA]]. Glavnu temu vodi Sidnina obaveza da sakrije njen pravi posao od svojih prijatelja i porodice. Ove teme najviše prevladjuju u prve dve sezone serije. Veliki zaplet ove serije je traženje antikviteta napravljenih od strane izumitelja i proroka iz doba renesanse [[Mila Rambaldija]]. Ovaj zaplet i većinu tehnologije stavlja Alijas u kategoriju naučne fantastike. == Opis == Glavnu temu vodi Sidnina obaveza da sakrije njen pravi posao od svojih prijatelja i porodice. Ove teme najviše prevladjuju u prve dve sezone serije. Veliki zaplet ove serije je traženje antikviteta napravljenih od strane izumitelja i proroka iz doba renesanse [[Milo Rambaldi|Mila Rambaldija]]. Ovaj zaplet i većinu tehnologije stavlja Alijas u kategoriju naučne fantastike. == Glavni likovi == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Dženifer Garner]] || [[Sidni Bristou]] |- |[[Viktor Garber]] || [[Džek Bristou]] |- |[[Ron Rifkin]] || [[Arvin Sloun]] |- |[[Majkl Vartan]] || [[Majkl Von]] |- |[[Bredli Kuper]] || [[Vil Tipin]] |- |[[Merrin Dungey]] || [[Francie Calto]] |- |[[Carl Lumbly]] || [[Marcus Dixon]] |- |[[Kevin Weisman]] || [[Marshall Flinkman]] |- |[[Greg Grunberg]] || [[Eric Weiss]] |- |[[Lena Olin]] || [[Irina Derevko]] |- |[[David Anders]] || [[Julian Sark]] |- |[[Melissa George]] || [[Lauren Reed]] |- |[[Mia Maestro]] || [[Nadia Santos]] |- |[[Rachel Nichols (glumica)|Rachel Nichols]] || [[Rachel Gibson (Alias)|Rachel Gibson]] |- |[[Élodie Bouchez]] || [[Renée Rienne]] |- |[[Balthazar Getty]] || [[Thomas Grace (Alias)|Thomas Grace]] |- |[[Amy Acker]] || [[Kelly Peyton]] |} == Proizvodnja i ekipa == Proizveden od strane [[Touchstone Television]] i [[Bad Robot Productions]],[[film production]] prvenstveno uzeto mesto u najvecem delu [[Los Anđeles]]a u [[Kalifornija]]i. Studio snimanje prvenstveno na mestu [[Walt Disney Studios (Burbank)|Walt Disney Studios]] u [[Burbank, California]], kao i poneko spoljašnje snimanje blizu poznatih zgrada (kao sto je Animation Building ili ABC zgrada, kao što se pojavila zgrada u [[Hong Kong]]u u sezoni 1 epizode ''The Coup''). Uprkos svetskim lokacijama, samo je jedna epizoda ikada snimljena izvan Los Anđelesa u [[Las Vegas]]u, [[Nevada]]. * [[J. J. Abrams]]-Producent * [[John Eisendrath]]-Producent (Sezona 1-3) * [[Alex Kurtzman]]-Producent (Sezona 2-3) * [[Roberto Orci]]-Producent (Sezona 2-3) * [[Jeff Pinkner]]-Producent (Sezona 5) * [[Jesse Alexander]]—Producent (Sezona 5) * [[Ken Olin]]—Producent * [[Michael Giacchino]]—Kompozitor * Michael Haro—Koordinacioni producent == Pojavljivanje gostiju == Alijas uključuje veliki broj A-liste zvezda koji se pojavljuju kao specijalni gosti u seriji. Neki imaju isti ponovljeni lik, kao Isabella Rossellini, dok su ostali bili u jednoj ili dve epizode. U oba slučaja, poznati su bili vazan lik u temi serije. Neki od najuglednijih gostiju bili su: * [[David Cronenberg]] kao Dr. Brezzel * [[Ethan Hawke]] kao James Lennox * [[Christian Slater]] kao Neil Caplan * [[Isabella Rossellini]] kao [[Katya Derevko]] * [[Quentin Tarantino]] kao [[McKenas Cole]] * [[Djimon Hounsou]] kao Kazari Bomani * [[Peggy Lipton]] kao Olivia Reed * [[Amy Irving]] kao [[Emily Sloane]] * [[Ricky Gervais]] kao Daniel Ryan * [[Peter Berg]] kao Noah Hicks * [[Patricia Wettig]] kao CIA psycho-terapeut Dr. Judy Barnett * [[David Carradine]] kao Conrad * [[Faye Dunaway]] kao Ariana Kane * [[Roger Moore]] kao Edward Poole * [[Rutger Hauer]] kao Anthony Geiger * [[Gina Torres]] kao [[Anna Espinosa]] * [[Sonia Braga]] kao [[Elena Derevko]] * [[Vivica A. Fox]] kao Toni Cummings * [[Angela Bassett]] kao CIA Direktor Hayden Chase * [[Terry O'Quinn]] kao FBI Direktor Kendall * [[John Hannah]] kao Martin Shepard * [[Richard Lewis (zabavljac)|Richard Lewis]] kao obavještajni analitičar Mitchell Yaeger * [[Jason Segel]] kao Sam Hauser == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|0285333|Alias}} * [http://www.alias-tv.com/index.html Alias-TV] * http://alias.energy51.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318135557/http://alias.energy51.com/ |date=2013-03-18 }} | Complete Episode Guide {{J.J. Abrams}} {{Alex Kurtzman Roberto Orci}} {{TVSvijek|2001|2006}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] 06htbxt47r0fcc4peictft10wwgx14m 0 189795 42606181 42292367 2026-06-05T22:51:13Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606181 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=FANA KOČOVSKA-CVETKOVIĆ |slika=[[Datoteka:Fana Kočovska - Cvetkovik.jpg|200px]] |opis slike=Fana Kočovska-Cvetković |datum rođenja=[[27. 7.|27. jul]] [[1927]]. |mesto rođenja=[[Lavci]], kod [[Bitola|Bitolja]] |država rođenja = <br />{{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti=[[17. 4.|17. april]] [[2004]]. ('''77''' god.) |mesto smrti=[[Skoplje]] |država smrti={{zastava|Makedonija}} |profesija=društveno-politički radnik |KPJ= |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[9. 10.|9. oktobra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Fana Kočovska''' ([[1927]] — [[2004]]), s pseudonimom '''Cvetković''', je bila makedonska [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanka]], učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[Socijalistička Republika Makedonija|SR Makedonije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Nosilac je mnogih visokih jugoslovenskih odlikovanja. Bila je najmlađi živi narodni heroj Jugoslavije u trenutku odlikovanja [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Predratna biografija == Rođena je [[27. 7.|27. jula]] 1927. godine u selu [[Lavci]] kod [[Bitola|Bitolja]], u siromašnoj porodici [[Makedonci|makedonskog]] pečalbara. Nije imala ni tri godine kada joj je otac otišao u pečalbu u [[Amerika|Ameriku]]. Još u detinjstvu morala je da pomaže svojoj majci u obavljanju teških poslova na njivi, da bi obezbedila svoju egzistenciju, jer pečalbarska zarada nije bila sigurna ni stalna. == Drugi svetski rat == Posle [[Aprilski rat|okupacije Jugoslavije]], [[april]]a [[1941]]. godine, u selu Lavci postojala je jaka partijska organizacija, pod čijim je okriljem radio skojevski aktiv čiji je član bila i mlada Kočovska. [[Bugari|Bugarskim]] [[fašizam|fašističkim]] okupatorima uspelo je da uhvate jednog člana skojevskog aktiva, koji se loše držao pred policijom, odavši rad organizacije i njene članove. Fana je uspela da se skloni pred fašističkom policijom, koja je došla u selo da ju pronađe, pretresajući kuću i maltretirajući njenu majku i baku. [[Datoteka:Fana Kočovska i drugarica.jpg|minijatura|Fana Kočovska (levo) i saborkinja.]] Fana je nastavila ilegalno da radi. Ubrzo zatim otišla je u [[Partizanski odred Goce Delčev|partizanski odred]] „[[Goce Delčev]]“. Tada nije imala ni punih petnaest godina. U [[proljeće|proleće]] [[1944]]. godine, Fana je bila deo grupe od sedam boraca, koja je trebala da prekine proizvodnju u [[rudnik]]u [[olovo|olova]] kod [[Zletovo|Zletova]] uništenjem njegovih postrojenja. Zadatak je bio da napadnu bunkere koje su držali [[Nemci|nemački]] i bugarski fašisti. Zadatak je bio izvršen, ali je Fana bila ranjena. Drugovi su je jedva spasli od neprijateljskih rafala. Štab brigade odlučio je da je ostavi na lečenju u selu, sa ostalim ranjenicima. Fana je odbila boravak u selu i ostala i dalje u brigadi. Istakla se prilikom borbi kod sela Lavci [[1943]]. godine, kada su poginuli [[komandant]] odreda Tošo Angelovski Daskalot, mladi bombaš Pande Hajze i još nekoliko drugova. Skrivajući se po okolini sela Lavci, oko mesec i po dana sa jednom grupom [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], Fana je jednom četiri dana ostala sama, okružena bugarskim patrolama, koji su danonoćno vršili pretrese i potere, znajući da se partizani nalaze u blizini. Fana je bila učesnik dvadesetodnevnog [[Februarski pohod|Februarskog pohoda]] 1944. godine, od [[Kožuf]]a do [[Kozjak (Kumanovo)|Kozjaka]]. Tada je bila omladinski rukovodilac bataljona „[[Stiv Naumov]]“. == Period SFRJ == Neposredno posle oslobođenja je bila na odgovornim funkcijama u omladinskim forumima. Bila je član Oblasnog komiteta [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|Narodne omladine]] u Bitolju, član [[Politbiro|Biroa]] [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] Narodne omladine Makedonije, predsednik Sekcije žena zadrugara Makedonije, te član ove sekcije za Jugoslaviju. Zatim je bila predsednik Komisije za društveni nadzor SR Makedonije. Birana je za člana Glavnog odbora Predsedništva [[SUBNOR]] Makedonija, člana stalnog dela Konferencije [[Komunistička partija Jugoslavije|SKJ]], a na [[Deseti kongres SKJ|Desetom kongresu]] i za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta SKJ]]. Umrla je [[17. 4.|17. aprila]] 2004. godine u [[Skoplje|Skoplju]]. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941. godine]] i mnogih drugih odlikovanja. [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]] odlikovana je dvaput. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[9. 10.|9. oktobra]] [[1953]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Vanjske veze == * [http://217.16.70.245/?pBroj=1451&stID=12814&pR=3 Utrinski Vesnik: Vest o smrti Fane Kočovske-Cvetković]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} {{Narodni heroji-Makedonija}} {{DEFAULTSORT:Kočovska-Cvetković, Fana}} [[Kategorija:Rođeni 1927.]] [[Kategorija:Umrli 2004.]] [[Kategorija:Biografije, Bitolj]] [[Kategorija:Makedonci]] [[Kategorija:Makedonski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Makedonije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] 2qxt3v0rlziwwemg2k6r0dhb827zbkj 0 189804 42606197 42490755 2026-06-05T22:51:19Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606197 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |slika=[[Datoteka:Lepa Radić.jpg|200px]] |didaskalija=LEPA RADIĆ |opis slike=Lepa Radić |datum rođenja=[[19. 12.|19. decembar]] [[1925]]. |mesto rođenja=[[Gašnica]], kod [[Gradiška|Gradiške]] |država rođenja=<br />{{zas|SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[februar]]a [[1943]]. ('''17''' god.) |mesto smrti=[[Bosanska Krupa]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija= |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[20. 12.|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Lepa Radić''' ([[1925]]–[[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == [[Datoteka:Lepa Radić na vešalima.jpg|minijatura|Lepa Radić, narodni heroj na vešalima. Obešena je u Bosanskoj Krupi, februara 1943. godine, kada je imala 17 godina.]] Lepa Radić rođena je [[19. 12.|19. decembra]] [[1925]]. u porodici [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskohercegovačkih Srba]] u [[Gašnica|Gašnici]], selu u blizini [[Gradiška|Gradiške]] gde je završila zanatsku školu. Bila je aktivista [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] i član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] od [[1941]]. godine Iz ustaškog zatvora pobegla je [[23. 12.|23. decembra]] [[1941]]. godine i stupila u partizane. Bila je borac Grbavačke čete Kozarskog odreda do proboja obruča na [[Kozara|Kozari]], [[jul]]a [[1942]], a u [[august|avgustu]] [[1942]]. godine s borcima Odreda prešla je u [[Podrgmeč]]. U kozarskoj ofanzivi su joj poginuli otac Svetozar, 15-ogodišnji brat Milan, i stric Vlado. Lepa je bila upućena na terenski rad sa omladinom. Postala je član Opštinskog komiteta KPJ. Išla je i kao borac u akcije. U [[Bitka na Neretvi|Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi]], februara [[1943]]. godine bila je zadužena za prenos ranjenika i organizaciju zbjega u [[Grmeč]]u. Na partizane je tada napala [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačka 7. SS divizija „Princ Eugen“]]. Zbjeg je bio opkoljen. Na [[Nemci|Nijemce]] je ispucala sve metke iz svog oružja. Borila se do posljednjeg metka hvatajući se u koštac sa Nijemcima. Nijemci su je savladali udarcima kundaka i vezali. Obratila se svezana zbjegu da se bori. S narodom je iz Grmeča provedena u [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]]. Prije nego su joj natakli omču na vrat, uzviknula je: »''Živjela Komunistička partija i partizani! Bori se, narode, za svoju slobodu, ne daj se zlikovcima u ruke! Mene neka ubiju, imaće ko da me osveti!''« Na gubilištu su joj govorili da će joj pokloniti život ako kaže ko su rukovodioci i komunisti među zarobljenim narodom. Lepa im je odgovorila: »''Ja nisam izdajnik svoga naroda. Oni će se sami otkriti kad budu uništavali zlikovce kao što ste vi''!« Imala je svega 17 godina kad su je objesili. Lepa Radić je bila najmlađi narodni heroj iz Potkozarja. Za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] je proglašena [[20. 12.|20. decembra]] [[1951]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Kozara}} {{DEFAULTSORT:Radić, Lepa}} [[Kategorija:Rođeni 1925.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Biografije, Gradiška]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] d561tlomsai6safdih5lcrx5cgglg6l 0 189945 42606338 41818265 2026-06-06T11:32:54Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606338 wikitext text/x-wiki {{Other people|Daniel Wilson}} {{Infokutija pisac | ime = Daniel H. Wilson | slika = Marcin Wichary - Daniel H. Wilson’s talk (2678726874).jpg | širina_slike = 230px | opis = Daniel H. Wilson | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1978|3|6}} | mjesto_rođenja = [[Tulsa (Oklahoma)|Tulsa]] | zanimanje = pisac | nacionalnost = Amerikanac | etnicitet = [[Domoroci Amerika|Indijanac]] | alma_mater = [[Carnegie Mellon University]] [[University of Tulsa]] | period = 2005 – | znamenita_djela = ''[[How to Survive a Robot Uprising]]'', ''[[Robopocalypse]]'' | website = http://www.danielhwilson.com/ }} '''Daniel H. Wilson''' ([[Tulsa (Oklahoma)|Tulsa]], 6. mart 1978 - )<ref>Dean, C: [http://www.nytimes.com/2006/02/14/science/14robo.html If Robots Ever Get Too Smart, He'll Know How to Stop Them]. ''[[The New York Times]]'', Feb 14, 2006.</ref>) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] pisac, [[televizijski voditelj]] i stručnjak za [[robotika|robotiku]]. Wilson je jedan od urednika časopisa ''[[Popular Mechanics]]'', gdje je poznat po nadimkom "Resident Roboticist".<ref>Wilson, D: [http://www.popularmechanics.com/technology/gadgets/4211938?click=main_sr Top 5 Robots That Own ''You''], ''[[Popular Mechanics]]'', October 1, 2009.</ref> Najpoznatiji je po romanu ''[[Robocalypse]]'' koji je postao bestseler, i koji bi trebao poslužiti kao predložak za istoimeni igrani film. == Bibliografija == === Romani === * ''A Boy and His Bot'', middle reader (New York: Bloomsbury Children's, 2011) * [[Datoteka:Bookbits - 2011-06-20 Daniel H Wilson-Robococalypse.vorb.oga|thumb|right|Daniel H. Wilson on Bookbits radio talking about Robopocalypse.]] ''[[Robopocalypse]]'', techno thriller (New York: Doubleday, 2011) * ''AMPED'', techno thriller (New York: Doubleday, 2012) * ''Robogenesis'', techno thriller (New York: Doubleday, 2014) === Novele === * [http://www.tor.com/index.php?option=com_content&view=story&id=48128 "The Nostalgist"] (Tor.com, 2009) * "Parasite" (in ''21st Century Dead: A Zombie Anthology'', edited by [[Christopher Golden]], St. Martin's Press, 2012) * "Helmet" (in ''Armored'', edited by [[John Joseph Adams]], Baen Books, 2012) * "Freshee's Frogurt" (in ''Diverse Energies'', edited by Tobias S. Buckell and Joe Monti, Tu Books, 2012) * "The Executor" (in ''The Mad Scientist Guide to World Domination'', edited by [[John Joseph Adams]], Tor, 2013) === Grafički romani === * "Spooky Shit" (in "Zombies Vs. Robots: Seasons of War", illustrated by [[Sam Kieth]] and edited by [[Chris Ryall]], IDW, 2012) === Publicistika === * ''[[How To Survive a Robot Uprising]]: Tips on Defending Yourself Against the Coming Rebellion'', humor (New York: Bloomsbury, 2005) * ''[[Where's My Jetpack?]]: A Guide to the Amazing Science Fiction Future That Never Arrived'', humor (New York: Bloomsbury, 2007) * ''[[How To Build a Robot Army]]: Tips on Defending Planet Earth Against Aliens, Ninjas, and Zombies'', humor (New York: Bloomsbury, 2008) * ''[[The Mad Scientist Hall of Fame]]: Muwahahaha!'', humor (New York: Citadel, 2008) * ''Bro-Jitsu: The Martial Art of Sibling Smackdown'', humor (New York: Bloomsbury Children's, 2010) === Anthologies Edited === * ''Robot Uprisings'', co-edited with [[John Joseph Adams]] (New York: Vintage, 2014) == Film Adaptations == == Izvori == <references /> == Vanjske veze == * [http://www.danielhwilson.com/ Daniel H. Wilson Official Blog] * [http://www.robotuprising.com/ ''How to Survive a Robot Uprising'' Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040904054427/http://www.robotuprising.com/ |date=2004-09-04 }} * [http://www.history.com/videos/the-works-how-the-works-works#the-works-how-the-works-works History Channel's ''The Works'' Official Website] * [http://www.nytimes.com/2006/02/14/science/14robo.html If Robots Ever Get Too Smart, He'll Know How to Stop Them] book review in ''[[The New York Times]]'' February 14, 2006 * [http://www.variety.com/article/VR1117942119?cs=1&s=h&p=0 Par leads 'Uprising'] ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' April 26, 2006 * [http://www.variety.com/article/VR1117942143.html?cs=1 Myers leads Par 'Uprising'] ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' April 26, 2006 * [http://www.twis.org/audio/2006/07/25/ Survive a Robot Attack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928173040/http://www.twis.org/audio/2006/07/25/ |date=2006-09-28 }} interview on ''[[This Week in Science]]'' July 25, 2006 * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=10022946 'Where's My Jetpack?' Looks for the Missing Future] interview on ''[[Weekend Edition|NPR Weekend Edition with Scot Simon]]'' May 5, 2007 * [http://www.salon.com/books/feature/2007/05/12/jetpack/?source=rss Back to the Future]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} book review in ''[[Salon.com]]'' May 12, 2007 * [http://www.variety.com/article/VR1117965100.html?categoryid=2431&cs=1 Nickelodeon strikes 'Bro-Jitsu" deal] ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' May 16, 2007 * [http://www.nypost.com/p/news/opinion/books/required_reading_KE7iEsc0obZJ6HqKg4uaLO Required Reading] book review in ''[[New York Post]]'' January 13, 2008 * [http://www.coasttocoastam.com/guest/wilson-daniel/6947 Robots, Today and Tomorrow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020092009/http://www.coasttocoastam.com/guest/wilson-daniel/6947 |date=2012-10-20 }} interview on ''[[Coast to Coast AM]]'' February 10, 2008 * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=106783639 What Happened to our Moonbases and Jetpacks?] interview on ''[[Weekend Edition|NPR Weekend Edition with Liane Hansen]]'' July 19, 2009 * [http://www.imdb.com/name/nm2257498/ Daniel H. Wilson at IMDb.] {{Lifetime|1978||Wilson, Daniel Howard}} {{commonscat|Daniel H. Wilson}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki inženjeri]] p673sz4cxntx24j8yyxw4kimjwp3htf 0 190004 42606194 42422798 2026-06-05T22:51:18Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606194 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=KATARINA PATRNOGIĆ |slika=[[Datoteka:Katarina Patrnogić.jpg|250px]] |opis slike=Katarina Patrnogić |datum rođenja=[[1921]]. |mesto rođenja=[[Prizren]] |država rođenja={{zas|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[1971]]. ('''50''' god.) |mesto smrti=[[Priština]], [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|SAP Kosovo]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] |država smrti=<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=društveno-politička radnica |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva2}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde3}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Katarina Patrnogić – Cica''' ([[1921]] – [[1971]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]] i [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|SAP Kosova]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 1921. godine u [[Prizren]]u, u zanatlijskoj porodici. Završila je gimnaziju [[1939]]. godine, posle čega je upisala [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet u Beogradu]]. [[Februar]]a [[1941]]. godine, postala je kandidat, a uskoro i članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. === Narodnooslobodilačka borba === Okupatorskom podelom Kosova 1941. godine, Prizren je pripao italijanskoj okupacionoj zoni. [[Karabinjeri]] su uhapsili Katarinu u novembru iste godine i mučili ju da oda imena saradnika [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]. Pošto nije ništa priznala, puštena je iz zatvora. Karabinjeri su nastavili da ju potajno prate u nadi da će ih odvesti do svojih saradnika. Neko je vreme ilegalno radila u Prizrenu, a zatim je prešla u [[Orahovac]] da bi radila na organizovanju NOP-a. [[Avgust]]a [[1942]]. godine, policija je saznala da se Katarina vratila u Prizren, pa su ju ponovno uhapsili. Mučili su ju i ispitivali, ali nije ništa priznala. Neko vreme je boravila u prizrenskom zatvoru, nakon čega su ju prebacili u [[Tirana|tiranski]] zatvor. Po dolasku u zatvor, uključila se u pripreme grupe komunista za bekstvo. [[Januar]]a [[1943]]. godine, tokom bega, imala je zadatak da onesposobi čuvarku, vezavši ju, a zatim pobegla zajedno s ostalim zatvorenicama. [[April]]a 1943. godine, postala je borac [[Šarplaninski partizanski odred|Šarplaninskog partizanskog odreda]]. Avgusta 1943, bila je postavljena za zamenicu [[Politički komesar|političkog komesara]] čete. Dana [[8. avgust]]a, postala je politički komesar Trećeg bataljona [[Osma preševska brigada|Osme preševske brigade]]. Dana [[9. septembra]], prilikom formiranja [[Druga kosovsko-metohijska brigada|Druge kosovsko-metohijske brigade]], postala je zamenicom političkog komesara brigade. Od [[decembar|decembra]] [[1944]], do kraja rata bila je zamenica političkog komesara [[Četvrta kosovsko-metohijska brigada|Četvrte kosovsko-metohijske brigade]]. === Posleratna karijera === Posle rata, bila je poslanica šarplaninsko-gorskog izbornog sreza u [[Skupština SFRJ|Narodnoj skupštini Jugoslavije]], [[Skupština SR Srbije|Skupštini Srbije]] i [[Skupština SAP Kosova|Skupštini Kosova]]. Vršila je dužnosti sekretarice Sreskog komiteta KPJ u Prizrenu, članice Oblasnog komiteta i [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Srbije|SK Srbije]], članice Oblasnog odbora [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|Socijalističkog saveza radnog naroda za Kosovo i Metohiju]] i Glavnog odbora SSRN Srbije i ostalo. Umrla je tokom vršenja dužnosti potpredsednice Skupštine Kosova, 1971. godine. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941. godine]] i više drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * ''Jugoslovenski savremenici: ko je ko u Jugoslaviji''. „Sedma sila“, Beograd 1957. godina. * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga šesta). Beograd 1973. godina. * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd, „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina. {{Narodni heroji-Kosovo i Metohija}} {{DEFAULTSORT:Patrnogić, Katarina}} [[Kategorija:Rođeni 1921.]] [[Kategorija:Umrli 1971.]] [[Kategorija:Biografije, Prizren]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SAP Kosova]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Kosovo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] a6lcvofj3ruzv2ehzp6a53djhv5xu94 0 190025 42605933 42133854 2026-06-05T22:07:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605933 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Druga krajiška udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = [[Datoteka:Dio 2. krajiške brigade u Trnavi 1944.jpg|300px]] |o slici = ''Treća četa 3. bataljona 2. krajiške brigade u Trnavi, 17. oktobra 1944'' |vreme=[[2. 8.|2. avgust]] [[1942]]. |mesto=[[Bošnjaci (Sanski Most)|Bošnjaci]], kod [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] |formacija=tri [[bataljon]]a |jačina=1.135 boraca |komandant=[[Ratko Martinović]] |politički komesar=[[Niko Jarinić]] |bitke=[[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br />[[Napad NOVJ na Bosanski Novi 1942.|Bosanski Novi decembra 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Sanski Most 1942.|Sanski Most decembra 1942.]]<br />[[Operacija Weiss|Operacija Vajs I]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Prva tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Bitka na Kopaoniku avgusta 1944]]<br />[[Operacija Mostobran Kraljevo|Kraljevački mostobran]]<br />[[Završne operacije u Jugoslaviji 1945.|Završne operacije]] |odlikovanja=[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Druga krajiška narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[2. 8.|2. avgusta]] [[1942]]. godine u selu [[Bošnjaci (Sanski Most)|Bošnjacima]] kod [[Sanski Most|Sanskog Mosta]], od Udarnog i Četvrtog bataljona [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog partizanskog odreda]] i Udarnog bataljona [[Prvi krajiški partizanski odred|Prvog krajiškog partizanskog odreda]]. Septembra [[1942]]. godine imala je tri bataljona, četu pratećih opužija i protivtenkovski vod, sa ukupno 1.135 boraca. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] dva puta je pohvaljena od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. == Borbeni put Druge krajiške brigade == Druga krajiška brigada se na samom početku svog ratnog puta istakla u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], [[25. 9.|25. septembra]] [[1942]]. godine, a za postignute uspehe pri [[bihaćka operacija 1942.|oslobođenju Bihaća]], od [[2. 11.|2.]] do [[4. 11.|4. novembra]], pohvaljena je od Vrhovnog komnadanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] - [[6. 11.|6. novembra]] [[1942]]. godine. Od [[9. 11.|9. novembra]] se nalazila u sastavu [[Četvrta krajiška divizija NOVJ|Četvrte krajiške divizije]]. Istakla se u borbama u rejonu [[Ljubija (Prijedor)|Ljubije]], od [[18. 11.|18.]] do [[23. novembra]] i za [[Novi Grad]], [[26. 11.|26]]/[[27. 11.|27. novembra]]. Tada je sa [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prvom krajiškom udarnom brigadom]] zarobila bataljon [[Domobrani|domobrana]]. U [[Bitka na Neretvi|Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi]] vodila je teške borbe na planini [[Grmeč]]u kada je promrzlo oko 250 boraca. Potom je kraće vreme bila u sastavu [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]], a od juna [[1943]]. godine u [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaestoj krajiškoj diviziji]]. U pokretu prema srednjoj [[Bosna (regija)|Bosni]] oko 40% sastava brigade je obolelo od pegavog [[trbušni tifus|tifusa]]. Zajedno sa [[Peta krajiška (kozarska) udarna brigada|Petom krajiškom udarnom brigadom]] učestvovala je u oslobođenju [[Prnjavor]]a [[10. 7.|10. jula]] i u borbama oko [[Teslić]]a, [[Tešnja]], i Novog Šehera, krajem jula. Iz sastava Jedaneste divizije izašla je [[12. 9.|12. septembra]] i severno od [[Doboj]]a prelazi u istočnu Bosnu, gde je sa [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaestom istočnobosanskom divizijom]] učestvovala u napadu [[Gradačac]] i [[Šamac]], u oslobođenju i odbrani [[Tuzla|Tuzle]], od [[29. 9.|29. septembra]] do [[7. 10.|7. oktobra]] [[1943]]. godine, kada je po drugi put pohvaljena od strane Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Od [[10. 10.|10. oktobra]] [[1943]]. godine brgada se nalazila u sastavu [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. itočnobosanske divzije]]. Krajem oktobra dejstvovala je na području [[Romanija|Romanije]] i [[Sokolac|Sokoca]]; [[21. 10.|21. oktobra]] je u selu Sijercima razbila [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničku]] Azbukovačku brigadu. U novembru [[1943]]. godine borila se na području [[Jahorina|Jahorine]], kada je zauzela [[Goražde]] i [[Foča|Foču]]. Od tada u svom sastavu je imala i jedan italijanski bataljon. U decembru je bila zahvaćena nemačkom ofanzivom u istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]], a potom je [[9. 1.|9. januara]] [[1944]]. godine zauzela [[Vareš]], vodila borbe oko [[Rogatica|Rogatice]], [[Srebrenica|Srebrenice]], [[Renovica|Renovice]], [[Foča|Foče]], [[Kalinovik]]a i [[Trnovo|Trnova]], ispod [[Jahorina|Jahorine]], [[Treskavica|Treskavice]] i [[Bjelašnica|Bjelašnice]], u gornjem toku reke [[Neretva|Neretve]] i ponovo na [[Romanija|Romaniji]]. Od [[6. 5.|6. maja]] [[1944]]. godine nalazila se ponovo u sastavu [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanske divizije]]. U junu je brigada dejstvovala u [[Sandžak]]u. Posebno se istakla u borbama na Kacuberu, [[Turjak (Višegrad)|Turjaku]] i Smiljevici [[22. 7.|22.]] i [[23. 7.|23. jula]], potom odlazi u [[Srbija|Srbiju]] i zauzima: [[Jošanica|Jošanicu]], [[1. 8.|1. avgusta]]; [[Aleksandrovac]], [[10. 8.|10. avgusta]]; prešla [[Ibar]] [[7. 9.|7. septembra]], potom i [[Zapadna Morava|Zapadnu Moravu]] i izbila u rejon [[Čačak|Čačka]] i [[Požega (Srbija)|Užičke Požege]], gde je u oktobru i novembru zajedno s jedinicama [[Crvena armija|Crvene armije]], vodila oštre borbe s nemačkim jedinicama. [[Datoteka:Partizanke II krajiške brigade.jpg|minijatura|[[Partizanke]] II krajiške brigade koje su pohađale sanitetski kurs u selu Lišju kod Prnjavora, avgusta 1943.]] Posle borbi istočno od [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]], kod Kondera, jelovika i Zaglavka od [[4. 12.|4.]] do [[6. 12.|6. decembra]], u kojima je imala 147 izbačenih iz stroja, brigada je [[15. 12.|15. decembra]] prešla južno od Janje preko [[Drina|Drine]] u istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]]. U [[Semberija|Semberiji]] i [[Majevica|Majevici]] bila je angažovana u neprekidnim borbama sa [[Treći rajh|nemačkim]], [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranskim]] i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkim]] snagama. Posebno se istakla u borbama kod Janje [[18. 12.|18. decembra]]; Čelića [[21. 12.|21. decembra]] i [[2. 1.|2. januara]]; [[Bijeljina|Bijeljine]] od [[26. 1.|26.]] do [[29. 1.|29. januara]]; oko [[Drinjača (Zvornik)|Drinjače]] i [[Zvornik]]a u februaru; kod sela Trnova i Čengića i dr. U tim borbama imala je oko 500 boraca izbačenih iz stroja. Krajem marta i početkom aprila [[1945]]. godine dejstvovala je oko Srebrenika, u dolini reke Tinje i na planini Trebavi. [[11. 4.|11. aprila]] prešla je reku [[Sava|Savu]] kod [[Brčko]]g i učestvovala u oslobođenju [[Županja|Županje]], [[13. 4.|13. aprila]]; [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]], [[20. 4.|20. aprila]] i gonjenju neprijatelja preko [[Virovitica|Virovitice]], [[Bilogora|Bilogore]], [[Križevci|Križevaca]], [[Krapina|Krapine]] i [[Rogaška Slatina|Rogaške Slatine]] do Slovenj-Gradeca, gde je [[15. 5.|15. maja]] [[1945]]. godine zarobila grupu od 830 neprijateljskih vojnika. == Narodni heroji Druge krajiške brigade == Neki od boraca Druge krajiške udarne brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * '''[[Petar Borojević]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona * '''[[Mihailo Đurić (narodni heroj)|Mihailo Đurić]]''', komandir Treće čete Trećeg bataljona * '''[[Dragutin Stanić]]''', komandant brigade * '''[[Ranko Šipka]]''', komandant Prvog bataljona == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga četvrta). Beograd 1972. godina * [https://www.znaci.org/00001/133.htm Milorad Gončin: DRUGA KRAJIŠKA UDARNA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/288.htm DRUGA KRAJIŠKA BRIGADA - RATNA SJEĆANjA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1988. {{Krajiške brigade NOVJ}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 70fsdb9yhotf0bq6gii9xav41pnw4oe 0 190154 42605924 42604542 2026-06-05T22:05:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605924 wikitext text/x-wiki [[File:Nemačka operacija u Istri, Gorskom kotaru i primorju, 24. septembra - 15. oktobra 1943.jpg|thumb|Nemačka operacija u Istri, Gorskom kotaru i primorju, 24. septembra - 15. oktobra 1943.]] [[Datoteka:Operacija Wolkenbruch.jpg|minijatura|Njemačka ofanziva u Istri oktobra 1943.]] '''Romelova ofanziva''' je bila nemačka ofanziva protiv partizana u Istri i Sloveniji, koju je vodio proslavljeni general [[Ervin Romel]], komandant [[Armijska grupa B|Armijske grupe B]]. Poznata je i kao '''Oktobarska ofanziva''', budući izvođena u oktobru [[1943]]. godine. Nemačko kodno ime operacije je '''Provala oblaka''' ({{jez-nem|Wolkenbruch}}, izgovor: Volkenbruh). Cilj operacije bio je ponovo okupirati [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnu teritoriju]] i ugušiti masovni ustanak u slovenskom primorju, Istri, Hrvatskom primorju, Gorskom kotaru, Ljubljanskoj pokrajini i Žumberku, posjednuti luke na sjevernim obalama Jadrana (spriječiti eventualni saveznički desant) te obezbijediti komunikacije [[Italijanska Socijalna Republika|severne Italije]] sa Balkanom.<ref name="Radošević"/> Vođena je, u nekoliko etapa, od 24. septembra do 12. novembra [[1943]]. godine:<ref name="Radošević">[https://znaci.org/00001/69.htm Todor Radošević: TRINAESTA PROLETERSKA BRIGADA "RADE KONČAR" (Događaji i borbe u Žumberku za vrijeme i poslijekapitulacije fašističke Italije)]</ref> * I etapa: Slovenačko primorje (24. septembra - oktobra) * II etapa: [[Operacija Istra|Istra]] (24. septembra - 15. oktobra) * III etapa: Kvarner i Gorski kotar * IV etapa (15. oktobra do 12. novembra): Žumberak, Doljensko i Notranjsko. Postoje različita tumačenje obima ove ofanzive. Neki Volkenbruhom nazivaju sve četiri etape ofanzive,<ref name="Radošević"/> a neki samo prvu.<ref name="vojska.net">[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/istrien-1943/ Operation Istrien]</ref> U jugoslovenskoj istoriografiji, Romelova ofanziva se smatra delom [[šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofanzive]].<ref name="Radošević"/> == Pozadina == {{main|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji}} === Razoružanje italijanskih snaga i uspon NOP === [[Italijanska kapitulacija]] iskorišćena je za razoružavanje italijanskih okupacionih snaga koje su delovale na teritoriji Slovenije. Narodnooslobodilačka vojska u Sloveniji je zaplenila velike količine naoružanja, opreme, municije i eksploziva. Italijanske jedinice, poput pešadijskih divizija "Izonco" i "Mačerata", bile su razoružane od strane slovenačkih partizana, a vojnici su dostojanstveno ispraćeni natrag u Italiju.<ref name="Klanjšček"/> Ovaj čin ne samo da je doprineo vojnom jačanju partizana, već je predstavljao i moralni trijumf nad fašističkim okupatorom.<ref name="Klanjšček">[https://znaci.org/00002/418.htm Zdravko Klanjšček, NARODNOOSLOBODILAČKI RAT U SLOVENIJI 1941-1945.]</ref> Tokom ovog procesa, partizanski pokret u Sloveniji doživeo je skokovit rast. Slobodne teritorije, koje su partizani uspeli da oslobode, proširile su se na gotovo polovinu Slovenije. Ove teritorije su se povezale sa oslobođenim delovima Hrvatske, uključujući Istru i [[Gorski kotar]], što je omogućilo koordinaciju između jedinica Narodnooslobodilačke vojske i Organa [[Osvobodilna fronta|Osvobodilne fronte]] Slovenije.<ref name="Klanjšček"/> === Masovni ustanak === [[Datoteka:Bela krajina.jpg|mini|Partizanska diverzija na mostu Otavec, [[Bela krajina]], [[Slovenija]], septembar 1943.]] Vest o kapitulaciji Italije izazvala je masovni ustanak slovenačkog stanovništva, posebno u Slovenačkom primorju, koje je bilo pod italijanskom okupacijom od 1920-ih godina. Ovaj ustanak bio je rezultat dugotrajne političke aktivnosti Komunističke partije Slovenije i Osvobodilne fronte. Ustanak je omogućio nagli porast borbenih kapaciteta partizanskih jedinica u tim oblastima.<ref name="Klanjšček"/> [[Bela garda (Slovenija)|Bela]] i [[plava garda]], kvislinške formacije koje su sarađivale s Italijanima, bile su suočene s ozbiljnim porazom nakon kapitulacije Italije. Bez italijanske podrške, mnoge od tih jedinica su bile razoružane ili uništene, dok su se preostali borci priklonili nemačkim okupacionim vlastima, dodatno kompromitujući svoj položaj u narodu.<ref name="Klanjšček"/> === Nemačka reakcija === {{main|Operacija Osovina}} Nemački okupator, iako unapred pripremljen za kapitulaciju svog saveznika Italije, nije bio u mogućnosti da brzo nadomesti gubitak. Nemci su uspeli da osiguraju kontrolu nad ključnim komunikacionim linijama, kao što su železničke pruge koje vode iz Slovenije prema Italiji. Međutim, zbog nedostatka snaga, njihova kontrola bila je ograničena na određene gradove i saobraćajnice.<ref name="Klanjšček"/> U italijanskim delovima Slovenije, poput [[Ljubljanska pokrajina|Ljubljanske pokrajine]], nemački okupator je naišao na snažan partizanski otpor. Zbog toga je Nemačka morala da se oslanja na domaće kolaboracioniste elemente, ali bez mogućnosti uspostavljanja potpune kontrole, kao što je to bilo u severnim delovima zemlje (Gorenjska i Štajerska).<ref name="Klanjšček"/> Usled takve situacije, Nijemci su odlučili da jakim snagama preduzmu operacije u sjeverozapadnom dijelu Jugoslavije kako bi ugušili ustanak u Slovenačkom primorju, uništili partizanske snage u Istri, Hrvatskom primorju i Gorskom kotaru, obezbijedili komunikacije kroz Slovenačko primorje i Ljubljansku pokrajinu, posjeli luke i gradove na sjevernim obalama Jadrana od Trsta do Crikvenice, i spriječili eventualni saveznički desant na sjeverni Jadran.<ref name="Petar Kleut: JEDANAESTI KORPUS NOVJ">[https://www.znaci.org/00001/157.htm Petar Kleut: JEDANAESTI KORPUS NOVJ]</ref> Naređenje je izdao lično nemački vođa Hitler: {{izdvojeni citat|Očekujem da će neprijatelj usmeriti svoju glavnu operaciju iz Italije, a u datom momentu i sa delimičnim snagama iz Afrike, prema području Jugoistoka. Međutim, još se ne može sagledati da li će protivnik krenuti iz južne Italije, koju je zaposeo, prema Albaniji, Crnoj Gori, južnoj Hrvatskoj, ili nastoji da najpre potisne nemačke snage u Italiji dalje na sever, da bi time stvorio u srednjoj Italiji polaznu bazu za napad na severnu Hrvatsku i Istru.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_146.htm Zbornik NOR, tom XII, knjiga 3], dok. 146.</ref>|Hitlerovo naređenje od 4. oktobra 1943. komandantu Juga i Grupi armija "B" za organizaciju odbrane Italije, Istre i Slovenije}} == Tok operacije == === Ofanziva u Istri i slovenskom primorju === {{main|Operacija Istra}} Nijemci su, dovukavši iz Italije [[2. SS oklopni korpus]] 22. septembra, preduzeli operaciju »Volkenbruh« (»Wolkenbruch«) u sjeverozapadnom dijelu Jugoslavije.<ref name="Radošević"/> Iz Gorice, Tržiča i Trsta, ojačani njemački [[2. SS oklopni korpus]] otpočeo je prvu fazu ove operacije kojom je, zahvatajuči područje Krasa i Vipavske doline, trebalo uništiti jedinice Primorske operativne zone NOV i PO Slovenije.<ref>https://www.znaci.org/00001/122_2.pdf</ref> U oštrim borbama do 30. septembra, jedinice Primorske operativne zone povukle su se glavninom na plato Trnovskog gozda, dok su nadmoćne nemačke snage uspostavile svoja uporišta u Vipavskoj dolini i na Krasu.<ref>HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945, str. 561.</ref> Dijelovi [[1. SS oklopna divizija Telesna garda Adolfa Hitlera|1. SS oklopne SS divizije »Adolf Hitler«]], 44. i 71. pješadijske i oklopne divizije »Herman Gering« krenuli su 2. oktobra u nastupanje pravcima: [[Trst]]—[[Poreč]]—[[Rovinj]]—[[Pula]]—[[Pazin]], zatim Hrpelje—Buzet—Roč—Lupoglav i Trst—Rijeka, obuhvatajući Vodice, Mune i Zejane. === Ofanziva u Žumberku i Sloveniji === [[File:Nemačka ofanziva u Žumberku i Sloveniji 1943.jpg|thumb|Nemačka ofanziva u Žumberku i Sloveniji od 15. oktobra do 12. novembra 1943.]] {{proširiti}} == Ishod == Tek formirane istarske jedinice, sastavljene isključivo od novomobiliziranih boraca, nisu mogle zadržati elitne njemačke divizije. U sedmodnevnim borbama, početkom oktobra, istarske jedinice su rasturene i imale su preko 2.000 poginulih.<ref name="Petar Kleut: JEDANAESTI KORPUS NOVJ"/> == Literatura == * [https://znaci.org/00002/418.htm Zdravko Klanjšček, NARODNOOSLOBODILAČKI RAT U SLOVENIJI 1941-1945.] * [https://www.znaci.org/00001/157.htm Petar Kleut: JEDANAESTI KORPUS NOVJ], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1987. * {{Cite book | last= Giron | first=Antun | title=ZAPADNA HRVATSKA U DRUGOM SVJETSKOM RATU | trans_title= | year=2004 | url=https://www.znaci.org/00003/689.pdf | publisher=Adamić | location=Rijeka | isbn=9532191895 | ref=harv }} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Istra]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/wolkenbruch-1943/ Operation "Wolkenbruch"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Istra u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Slovenija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] rg1r6k5q7pvwdc7th9i9pnlv7nzdh50 0 190298 42605916 42604512 2026-06-05T22:05:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605916 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-09, Balkan, leichte Feldhaubitze in Feuerstellung.jpg|minijatura|Nemačka artiljerija u borbi protiv partizana, decembra 1943.]] '''Operacija Panter''' (nem. ''Panther'') je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na [[Kordun]]u i [[Banija|Baniji]], posebno u oblasti Gline i [[Petrova gora|Petrove gore]]. Vođena je od 7. do 20. decembra [[1943]]. godine. Dio je [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Pozadina == Početkom decembra [[1943]]. okupator je koncentrisao snage oko slobodne teritorije Korduna, Banije i Cazinske krajine. Na liniji [[Sisak]]–[[Petrinja]]–[[Gline|Glina]] nalazila se [[1. kozačka divizija (Nemačka)|1. kozačka divizija]], a duž željezničke pruge Sunja–Bihać [[373. legionarska divizija]] »Tigar«. Ta koncentracija snaga bila je u vezi sa širim strategijsko-operativnim planom [[druga oklopna armija (Nemačka)|2. njemačke oklopne armije]], koja je imala zadatak da poslije posjedanja Jadranske obale obezbijedi pozadinu, posebno komunikacije koje iz doline Save vode prema moru.<ref>[https://www.znaci.org/00001/82.htm Dušan Baić: ČETVRTI KORPUS NOV JUGOSLAVIJE odnosno PRVI KORPUS NOV HRVATSKE]</ref> Neprijatelj je imao namjeru da prvo razbije i uništi snage [[Osma kordunaška divizija NOVJ|8. kordunaške divizije]] i Kordunaški NOP odred na Kordunu i Petrovoj gori, a potom 7. banijsku diviziju i Banijski NOP odred na Baniji i Šamarici.<ref>[https://www.znaci.org/00001/63.htm Ljuban Ðurić: SEDMA BANIJSKA BRIGADA]</ref> == Tok operacije == [[6. 12.]] 1943. godine na Kordunu i u Baniji otpočela operacija "Panter". S linije Karlovac – Ogulin ka Petrovoj gori i Šamarici nastupala je nemačka 371. pešadijska divizija, a s komunikacija Glina – Petrinja – Sunja i Sunja – Kostajnica – Bihać nastupali su glavnina nemačke 1. kozačke konjičke divizije i delovi nemačke 373. legionarske divizije i domobranske 2. lovačke brigade. Do 20. decembra neprijatelj je gotovo na svim pravcima slomio otpor jedinica 4. korpusa NOVJ i prodro na slobodnu teritoriju, pustošeći naselja i pljačkajući stanovništvo.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/53_36_4.htm</ref> == Gubici == Četvrti korpus je imao oko 200 boraca izbačenih iz stroja, dok su gubici neprijatelja nepoznati.<ref name="znaci.org"/> {{Mrva-bitka}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/82.htm Dušan Baić: ČETVRTI KORPUS NOV JUGOSLAVIJE odnosno PRVI KORPUS NOV HRVATSKE], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/63.htm Ljuban Ðurić: SEDMA BANIJSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1981. == Povezano == * [[Napad NOVJ na Glinu 1943.]] * [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7515 Operation "Panther"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_5.htm Izveštaj Operativnog odseka Komande 373. legionarske divizije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o dejstvima u operaciji »Panter«] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 2z68vdaaknl3ziimzl9h1xivkwk9u7m 0 190302 42605923 42604524 2026-06-05T22:05:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605923 wikitext text/x-wiki '''Operacija Božićno drvce''' (njem. ''Tannenbaum'') je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti rijeke [[Una|Une]]. Vođena je od 23. do 30. decembra [[1943]]. godine. == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7518 Operation "Tannenbaum"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 6rmyk92v2rws0zmasasdhv77kivllwa 0 190332 42605918 42604517 2026-06-05T22:05:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605918 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Izviđači 6. krajiške brigade.jpg|minijatura|Izviđačka grupa boraca VI krajiške NOU brigade u zimu 1943/44.]] '''Operacija Ristow''' (Ristov) je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti zapadne Bosne. Vođena je od 24. do 28. decembra [[1943]]. godine. Dio je [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Pozadina == Zbog povećane aktivnosti [[Četvrta krajiška divizija NOVJ|4. krajiške divizije]] u dolini donjeg toka [[Sana (Jemen)|Sane]], Štab [[373. legionarska divizija|373. legionarske divizije]] [[Wehrmacht|Vermahta]], posle [[operacija Panter|operacije »Panter«]] u Kordunu i Baniji, izveo je sa 383. pukom obimnu akciju (pod kodnim nazivom »Ristov«) na prostoriji južno od Sane, između Bosanskog Novog, Suhače, Volara i Prijedora, radi pročešljavanja zemljišta, odbacivanja jedinica NOVJ s komunikacije Bosanski Novi–Prijedor i uništenja baza za snabdevanje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2]</ref> == Tok operacije == Za obezbeđenje radova na ponovnom osposobljavanju železničke pruge [[Novi Grad|Bosanski Novi]] – [[Prijedor]] upućena je 24.12. 43. borbena grupa pod komandom majora Ristova da očisti rejon Blagaj – Suhača – Prijedor. Na toj prostoriji nalazile su se 6. i 8. krajiška brigada 4. divizije NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_4.htm Izveštaj 373. legionarske divizije »Tigar« od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o rezultatima i toku operacije »Ristov«]</ref> U oštroj petodnevnoj borbi (od 24. do 29. decembra) 8. brigada 4. divizije NOVJ slomila je napad neprijatelja i prinudila ga da se povrati u [[Novi Grad|Bosanski Novi]] i [[Prijedor]]. U ovoj borbi neprijatelj je, prema vlastitom priznanju, imao 22 mrtva, 53 ranjena i 13 nestalih, dok su gubici 8. brigade nepoznati.<ref>Arhiv VII, k.8, br.reg. 17/7a.</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7519 Operation "Ristow"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_4.htm Izveštaj 373. legionarske divizije »Tigar« od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o rezultatima i toku operacije »Ristov«] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] bl504t6enfdxhicupaih8oqnuv50xn3 0 190336 42605904 42604483 2026-06-05T22:05:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605904 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-204-1727-09, Balkan, leichte Feldhaubitze in Feuerstellung.jpg|minijatura|Nemačka artiljerija u borbi protiv partizana, decembra 1943.]] '''Operacija Božić Bata''' (njem. ''Weihnachtsmann'', izgovor: Vajnahtsman) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Hrvatskoj, u oblasti između Kupe i Save. Vođena je od 25. do 30. decembra [[1943]]. godine, u cilju uništenja jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u Pokuplju i Turopolju. Operacija „Weihnachtsmann" je imala zadatak da prostoriju jugoistočno od [[Zagreb]]a (Sisak – Glina – Gradac – Jastrebarsko – južna ivica Zagreba – tok reke Save do Siska) očisti od partizana i da obezbjedi saobraćajnice.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_182.htm OBAVEŠTENJE OPERATIVNOG ODELJENJA 2. OKLOPNE ARMIJE OD 26. DECEMBRA 1943. KOMANDANTU JUGOISTOKA O PREDUZIMANJU OPERACIJE „VAJNAHTSMAN"]</ref> Operacija je propala, jer je [[28. slavonska divizija NOVJ|28. udarna divizija]] na vrijeme napustila to područje i prebacila se preko Save u Moslavinu i dalje ka Slavoniji. Operacija »Božić Bata« predstavlja dio [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. Vođena je na [[Božić]] [[1943]]. godine, po čemu je i dobila naziv. == Pozadina == Uspješnim dejstvom jedinica [[Četvrti hrvatski korpus NOVJ|Četvrtog korpusa]] osujećena je nemačka [[Operacija Panter|ofanziva „Panter"]] na [[Kordun]]. Da bi obezbedio komunikaciju [[Zagreb]] – [[Sisak]] i [[Zagreb]] – [[Karlovac]], Štab 15. brdskog armijskog korpusa je odlučio da odmah po završetku dejstava u Kordunu i Baniji preduzme novu operaciju „Božić Bata" s ciljem da uništi jedinice NOVJ između Kupe i Save, u Pokuplju i Turopolju.<ref>https://www.znaci.org/00001/153_1.pdf</ref> Partizanska obavještajna služba je otkrila namjere okupatora. [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]] je [[23. 12.]] 1943. godine uputio depešu 28. diviziji da se odmah prebaci preko Save i da preko Moslavine krene u Slavoniju, u sastav Šestog korpusa. Na osnovi toga, štab divizije je izdao [[24. 12.]] naređenje za pokret. Maršruta divizije je imala tri etape. Sedamnaesta brigada je bila u prethodnici, a Dvadeset prva sa dijelovima divizije činila je glavninu i zaštitnicu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/254.htm Bogdan Bosiočić:: 21. SLAVONSKA NOU BRIGADA]</ref> == Angažovane snage == Poduhvat »Božić-Bata« je izvršila [[371. pješadijska divizija]] Vermahta kojoj je po naređenju [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. korpusa]] pridat 4. kubanski konj. puk [[1. kozačka divizija (Nemačka)|1. kozačke konjičke divizije]]. == Tok operacije == 4. kubanski konj. puk je počevši od [[22. 12.]] premješten iz prostora Kostajnica – Sunja u prostor Petrinja – 8&nbsp;km sjev.- zap. Siska na pripremni položaj za poduhvat »Božić-Bata«. [[25. 12.]] snage nemačke 371. pešadijske divizije i 4. kubanski puk nemačke [[1. kozačka divizija (Nemačka)|1. kozačke konjičke divizije]] otpočele operaciju "Vajnahtsman". Na dan 25. 12. je 4. koz. konj. puk prodro u planine zapadno od pruge Sisak – Zagreb i poslije slamanja slabijeg neprijateljskog otpora dostigao [[Cerje]]. Svi nenasuti putevi, a naročito okolni teren, su uslijed velikih kiša bili potpuno raskvašeni i gliboviti. Nemačka komorska vozila, a naročito Pleskau II, stajala su na raskaljanim putevima i često su mogla da se kreću tek sa četvornom i šestornom zapregom. Uprkos znatnim terenskim teškoćama i nedovoljnoj odjeći i obući, odjeljenja puka su prodrla do partizanske oslone tačke [[Kravarsko]].<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/zb/4_4_21_2.pdf</ref> Međutim, pošto se [[28. slavonska divizija NOVJ]], po naređenju GŠ NOV i PO za Hrvatsku, 26. decembra povukla iz Turopolja preko Save u Moslavinu, neprijateljske jedinice su, ne nailazeći na otpor, do 30. decembra prokrstarile ovu oblast pljačkajući.<ref>https://www.znaci.org/00001/53_36_4.htm</ref> 4. koz. konj. puk je upućen na prelaze preko Save radi napada na partizane, ali uslijed raskaljanih puteva i iscrpljenosti konja ostao u blatu i nije mogao da spriječi njihovo povlačenje ka istoku. Poslije ovoga, [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdski armijski korpus]] je 30. 12. naredio prekid poduhvata »Božić-Bata« i dao 4. koz. konj. puku nov zadatak. Puk je preduzeo obezbjeđenje aerodroma Vel. Gorica i Plesmo, kao i osiguranje pruge [[Turopolje]] – [[Zagreb]].<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/254.htm Bogdan Bosiočić:: 21. SLAVONSKA NOU BRIGADA] == Povezano == * [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7529 Operation "Weihnachtsmann"] * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/weihnachtsmann-1943/ Operation "Weihnachtsmann"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_182.htm Obaveštenje Operativnog odeljenja 2. oklopne armije od 26. decembra 1943. komandantu Jugoistoka o preduzimanju operacije "Vajnahtsman"] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] l7ejrw500z59dmzroc36cs1w2pzjvnz 0 190339 42605909 42604635 2026-06-05T22:05:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605909 wikitext text/x-wiki '''Operacija Lov na zečeve''' (njem. ''Hasenjagd'', Hazenjagd) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti Dalmacije, za čišćenje rejona [[Zelevo]] – [[Kladnjice]] – [[Prgomet]] – [[Brštanovo]]. Vođena je od 2. do 8. januara [[1944]]. godine. U operaciji su angažovani i lokalni [[četnici]].<ref>{{Cite web |title=Naređenje Komande 264. pešadijske divizije od 29. decembra 1943. potčinjenim jedinicama za operaciju "Hasenjagd" |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_3_184.htm |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028175035/https://znaci.org/00001/4_12_3_184.htm }}</ref> Operacija pod istim nazivom »Hasenjagd« je ponovo preduzeta u martu [[1944]]. == Druga operacija Hasenjagd == Druga operacija »Hazenjagd« je u stvari bila opšti naziv za čitav niz operacija na celom području 2. oklopne armije. Cilj operacije bio je: da se obezbedi odbrana jadranske obale od eventualnog savezničkog iskrcavanja; da se spreči dotur materijala i hrane partizanima; da se sprečavaju partizanska dejstva; da akcije teku kontinuirano i da se izvode na nivou divizije, u jačini najmanje 1 ojačanog bataljona, i na nivou korpusa – u jačini najmanje 1 ojačanog puka (kao što je slučaj u operaciji »Fen«); da se mesečno izvedu najmanje po dve takve višednevne akcije.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_38.htm |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028175139/https://znaci.org/00001/4_12_4_38.htm }}</ref> U okviru opšte operacije »Hazenjagd«, izvedena je [[operacija Dombas]] protiv jedinica Primorske operativne grupe NOVJ. U operaciji su učestvovale dve borbene grupe: Sevema i Južna, obe jačine oko 4 bataljona Nemaca i četnika (od toga i 1 1/2 bataljon Nemaca i 750 četnika, žandarma i milicije). Počela je 27. a završila se 31. marta.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_40.htm |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028175140/https://znaci.org/00001/4_12_4_40.htm }}</ref> [[Ginter Herman]], [[potpukovnik]] [[SS]]-a i šef [[Einsatzgruppen|''Ajnzacgrupe E'']], koja je obuhvaćala područje [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], tokom operacije "Lov na zečeve" poklonio je posebnu pažnju četnicima. Krajem marta 1944. pozvao je na razgovor u Prijedor komandanta 4. bataljona 1. krajiške četničke brigade, Vasu Mijatovića. Njegovom bataljonu tad je dodijelio južnu periferiju grada [[Prijedor]]a, da taj dio grada brani od partizana. Vaso Mijatović se tada odvojio iz sastava 1. krajiške četničke brigade i formirao Timarski četnički odred. Štab tog odreda se sa zaštitnicom i pratećom četom smjestio u Prijedor. U Timarskom odredu bilo je 450 četnika, od kojih je Vaso Mijatović formirao 3 bataljona. Formirao je, također, i "Crnu ruku", čiji je zadatak bio je ubijanje istaknutih rukovodilaca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], kao i [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a.<ref>{{Cite web |title=Drago Karasijević: ČETVRTA KRAJIŠKA NOU DIVIZIJA |url=http://www.znaci.org/00001/83_7.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022060807/https://www.znaci.org/00001/83_7.pdf }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7530 Operation "Hasenjagd"] * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/hasenjagd-1943/ Operation "Hasenjagd"] * [http://www.znaci.org/00001/4_12_3_184.htm Naređenje Komande 264. pešadijske divizije od 29. decembra 1943. potčinjenim jedinicama za operaciju "Hasenjagd"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221028175035/https://znaci.org/00001/4_12_3_184.htm |date=2022-10-28 }} * [http://www.znaci.org/00001/4_12_4_26.htm Naređenje Lotara Rendulica za drugu operaciju "Hasenjagd"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221028175027/https://znaci.org/00001/4_12_4_26.htm |date=2022-10-28 }} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 9hjkucs9zxsy6h2ntvqvvh047resfy4 0 190342 42605917 42604664 2026-06-05T22:05:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605917 wikitext text/x-wiki '''Operacija Pogača''' (njem. ''Napfkuchen'', izgovor: Napfkuhen) je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i [[četnik]]a protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Bosni. Vođena je od 3. do 6. januara 1944. godine.<ref>[http://www.axishistory.com/index.php?id=7531 Operation "Napfkuchen"]</ref> Cilj je bio razbijanje snaga NOVJ između Save i linije [[Doboj]] — [[Banja Luka|Banjaluka]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_183.htm</ref> odnosno uništenje 11. krajiške divizije, koja se nalazila u srednjoj Bosni.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/4_12_4_13.htm</ref> Operacija Napfkuchen je bila deo velike [[Operacija Waldrausch|ofanzive Waldrausch]], a nastavljena je kao [[Operacija Brandfackel]]. == Angažovane snage == Izvođenje operacije bilo je povereno Komandi 5. SS-brdskog armijskog korpusa. Prvobitnim planom komandanta Jugoistoka i Komande 2. oklopne armije, pored 187. napadne grupe, 2. kozačke konjičke brigade (3, 5. i 6. puk) i domobranskog 1. lovačkog zdruga (4. i 6. lovačka pukovnija), bilo je predviđeno i učešće 92. motorizovanog grenadirskog puka i 901. oklopnog grenadirskog puka.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_180.htm ZAPOVEST KOMANDANTA 5. SS-BRDSKOG KORPUSA OD 23. DECEMBRA 1943. POTCINJENIM KOMANDAMA ZA OPERACIJU „NAPFKUHEN"]</ref> Međutim, zbog borbi kod Banje Luke i početka [[operacija Waldrausch|operacije »Valdrauš«]], 92. i 901. puk su prebačeni u rejon Banje Luke. == Tok operacije == Istovremeno dok su glavne nemačke snage vodile u zapadnoj Bosni [[operacija Waldrausch|operaciju Waldrausch]], pomoćna borbena grupa »Brauner«, sastava: 2. kozačka konjička brigada, 1. hrv. lovačka brigada, 187. napadna gupa, angažovana je radi uništenja partizana u rejonu Sava — Derventa — Doboj — Teslić — Kotor-Varoš — Vrbas.<ref name="znaci.org"/> Do [[1. 1.]] 1944. godine 2. kozačka brigada se pripremila sa svojim 5. i 6. pukom i predatim 5. hrvat, lovač. pukom u prostoru Bos. Dubovac — Derventa — Kladari za izvršenje poduhvata »Pogača«. [[3. 1.|3. januara]] od Dervente preko [[Prnjavor]]a krenula je pomoćna grupa, sastavljena od borbene grupe njemačke 187. rezervne divizije i 2. kavkaske brigade 1. kozačke divizije, ukupno oko 15.000 ljudi.<ref>https://www.znaci.org/00001/83_7.pdf</ref> 2. kozačka brigada je imala zadatak da širokim frontom pročešlja planine juž. od Save, "partizanska sela uništiti, sve zalihe marve i hrane konfiskovati".<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/zb/4_4_21_2.pdf</ref> Pristizanjem u rejon Banjaluke, pomoćna borbena grupa se odvaja i pod komandom njemačkog 15. korpusa priprema napad na slobodnu teritoriju područja Kozare pod šifrovanim nazivom [[operacija Brandfackel]]. == Gubici == Prema kozačkom izveštaju, samo u toku jednog okršaja je "izbrojano 150 neprijateljskih leševa".<ref name="ReferenceA"/> Po nemačkom izveštaju, gubici neprijatelja su: 272 poginula izbrojano, 20 zarobljenih, dok su sopstveni gubici: 5 poginulih (1 oficir), 12 ranjenih.<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/158.htm Drago Karasijević: PETI UDARNI KORPUS NOVJ] == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7531 Operation "Napfkuchen"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_180.htm ZAPOVEST KOMANDANTA 5. SS-BRDSKOG KORPUSA OD 23. DECEMBRA 1943. POTCINJENIM KOMANDAMA ZA OPERACIJU „NAPFKUHEN"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] b328sqt6t6hcz3s12ofa3makw3z30bd 0 190343 42605910 42604638 2026-06-05T22:05:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605910 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J16445, Bosnien, Pak im Einatz gegen Partisanen.jpg|mini|Nemački vojnici u borbi protiv partizana u Bosni, zima 1943/44.]] '''Operacija Huk šume''' (njem. '''''Waldrausch''''', izgovor: Valdrauš) je bila velika ofanziva [[Wehrmacht|Vermahta]], snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i lojalnih [[Četnici|četnika]]<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=754&rec=314&roll=558 NARA, T314, Roll 558, frame no. 000745.]</ref> protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u zapadnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]]. Nastavak je strateške [[Operacija Schneesturm|operacije »Snežna oluja«]]. Vođena je od 4. do 20. januara 1944. godine. Osnovni zadatak operacije bio je razbijanje partizanskih jedinica na prostoru južno od Banje Luke, zapadno od Travnika i u rejonu Glamoča i Livna. Istovremeno, kao sastavni deo ofanzive »Valdrauš«, pomoćnim snagama je preduzeta [[Operacija Napfkuchen|operacija »Napfkuhen«]] između rijeke Save i severno od linije [[Doboj]] – [[Teslić]] – [[Banja Luka]]. Dio je [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Pozadina == {{main|Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Operacija Snežna oluja}} [[Datoteka:Jajce 1943.jpg|minijatura|[[Jajce]] u vrijeme II zasjedanja AVNOJ-a.]] [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugo zasedanje AVNOJ-a]] je održano [[29. 11.|29. novembra]] [[1943]]. u [[Jajce|Jajcu]]. Na zasedanju je [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]] konstituisan u zakonodoavno i izvršno predstavničko telo Jugoslavije, i uspostavljen je [[Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije]]. Za predsednik Nacionalnog komiteta je izabran [[Josip Broz Tito|Josip Broz]], a za predsenika Predsedništva AVNOJ-a dr [[Ivan Ribar]]. == Angažovane snage == Ukupno brojno stanje okupatorsko-kvislinških jedinica angažovanih za nastavak operacije "Šnešturm" u Bosanskoj krajini bilo je oko 116.000 vojnika.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref> == Plan operacije == Izvođenje operacije »Valdrauš« Komanda 2. OkA poverila je Komandi 5. SS-brdskog armijskog korpusa, pa je u tom smislu Komanda 5. SS-BAK-a izdala zapovest 29. decembra 1943.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=726&rec=314&roll=558 AVII, NAV-T-314 r. 558, s. 717—24.]</ref> Zadaci potčinjenih jedinica bili su sledeći: 92. motorizovani grenadirski puk i 901. oklopni grenadirski nastavni puk upućuju se 2. januara 1944. iz istočne Bosne, preko Slavonskog Broda, radi prikupljanja na komunikacija Staro Petrovo Selo – Nova Gradiška – Kozarac. Po izbijanju na određenu prostoriju, 92. puk iz Banje Luke prodire preko Sitnice u Mrkonjić-Grad i Jajce, gde dolazi u dodir sa 1. brd. divizijom, sa kojom potom produžava nadiranje ka Glamoču. U isto vreme 901. puk iz Banje Luke, sa jednim bataljonom 383. p.&nbsp;373. pd, nastupa ka Kotor-Varošu u cilju sadejstva 1. brdskoj diviziji, a potom dolinom Vrbasa prodire do Krupe radi sadejstva sa 92. pukom. [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] nastupa sa linije Doboj – Žepče na zapad, a potom izbija na liniju Jajce – Torbe, odakle, preko komunikacija Jajce – Travnik i Jajce – Bugojno, vrši prodor prema Glamoču. [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS-brdska dobrovoljačka divizija »Princ Eugen«]] nastupa sa linije Žepče – Zenica prema liniji Travnik – Busovača – Klokoti, odakle dalje vrši prodor prema Ku-presu i Livnu. [[369. legionarska divizija|369. legionarska divizija »Vražja«]] nastupa sa linije Bojnica – Kreševo – Ivan-Sedlo – Konjic – Jablanica prema Čelinskoj planini i sa odsdka Ostrožac – Raima izbija u dolinu Rame i Doljanke. Delovi [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] zatvaraju odsek Posušje – Studenci, dok Borbena grupa »Mostar« zatvara dolinu Drežanke, a domobranska 2. gorska pukovnija zatvara odsek u rajonu Ostrovače.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_6.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 4. januara 1944. potčinjenim jedinicama za dejstva u operaciji »Valdrauš« na pravcu Banja Luka — Kotor-Varoš]</ref> Kao posebna mjera operativnog maskiranja predviđeno je da pomoćne snage krenu u napad jedan dan prije glavnih snaga, radi obmane Vrhovnog štaba NOVJ u vezi sa glavnim pravcem napada. Predviđeno je da operacija pomoćne grupe, "Napfkuhen", počne 11. januara, a operacija glavne grupe, "Valdrauš", 12. januara 1944. Međutim, zbog [[Prva banjalučka operacija|Prve banjalučke operacije]] je njemačka komanda Jugoistoka bila primorana da operacije "Napfkuhen" i "Valdrauš" otpočne prije predviđenog vremena, prvu 3. januara, a drugu 4. januara.<ref name="znaci.org"/> == Tok operacije == Operacija je počela [[4. 1.|4. januara]] 1944. Iz Doboja je krenula u napad njemačka 1. brdska divizija jačine od oko 20.000 ljudi pravcem [[Teslić]] – planina [[Borja]] – planina [[Vlašić]] – [[Jajce]].<ref>https://www.znaci.org/00001/83_7.pdf</ref> Komanda 2. oklopne njemačke armije naredila je komandi 15. brdskog armijskog korpusa da 92. i 901. motorizovani puk, podržani njemačkim snagama iz rejona Banjaluke, odmah otpočnu prodor ka Jajcu. Četvrtog januara u prodor prema [[Kotor-Varoš]]u krenuo je 901. motorizovani njemački puk, ojačan 1. bataljonom 383. puka [[373. legionarska divizija|373. njemačke "Tiger" divizije]]. Drugi, 92. motorizovani njemački puk, sa jedinicom "Bekel", [[4. 1.|4. januara]] počinje prodor od Banjaluke, preko [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]], prema Jajcu, sa zadatkom da spriječi povlačenje vrhovnog rukovodstva [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a iz [[Jajca]] prema zapadu, preko Mrkonjić-Grada, a potom da zajedno sa jedinicom "Bekel", 1. brdskom divizijom i ostalim snagama i [[četnici]]ma kao vodičima pronađe partizansko vodstvo i uništi ga.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T314_558/759.htm NAW T314, Roll. 558, fr. 750]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U pokretu iz Banjaluke 92. motorizovani puk je naišao na porušenu cestu i mostove, zbog čega je njegovo nadiranje bilo usporeno.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T314_558/760.htm NAW T314, Roll. 558, fr. 751]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U pokretu prema Bronzanom Majdanu radi bočnog udara, grupa tenkova praćena pješadijom na kamionima 5 kilometara istočno od Bronzanog Majdana sustigla je kolonu 3. ličke brigade, koja se kretala iz sela Bistrice prema Sanskom Mostu. U kratkom okršaju, uz gubitke, tenkovi su pobjegli nazad sa pješadijom. U toj borbi poginuo je jedan i ranjen je jedan borac 3. ličke brigade.<ref>AVII, k. 797, reg. br. 2/2. Knjiga "Uz Vrhovnog komandanta", str. 172.</ref> [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je na osnovu već ispoljenih pravaca nastupanja procijenio stvarne namjere njemačke komande. Zaključio je da im je glavni cilj okruženje rejona Jajca i likvidiranje vrhovnog rukovodstva NOP-a. Partizansko vodstvo napustilo je Jajce [[7. 1.|7. januara]], 1944. a posljednje partizanske jedinice krenule su iz Jajca prema Janju [[8. 1.|8. januara]]. Istog dana 92. motorizovani njemački puk je prodro u Mrkonjić-Grad, a 3. krajiška proleterska i 3. lička brigada su se povukle prema Mliništima. Jedinice 92. motorizovanog puka i jedinica "Bekel" ušle su u Jajce [[9. 1.|9. januara]]. Istovremeno su prodrle u širi rejon Jajca i Bugojna 1. brdska i [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija "Princ Eugen"]]. Operacija "Valdrauš" završena je [[10. 1.|10. januara]]. == Gubici == Prema nemačkim podacima, u ovoj operaciji Nemci su ubili 1162, a zarobili 295 partizana.<ref>AVII, NAV-T-77, r. 781, s. 5507484—5</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta sumirani su rezultati [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimskih operacija]]: {{izdvojeni citat|Posle "Kugelblica" sledila je operacija "Šnešturm" ("Snežna oluja"), koju smo započeli 18. decembra 1943, i to na prostoru severozapadne Bosne. U decembru smo pripremili i akciju čišćenja terena na prostoru Zagreb—Sisak—Bjelovar. To područje jeste veoma važno za hrvatsku vojsku. Akcija, međutim, nije ostvarena, zbog nedovoljne spremnosti Hrvata da učestvuju u toj akciji. Posle toga vodili smo na prostoru Doboj—Banja Luka operaciju "Napfkuhen" (vrsta suvog, okruglog nemačkog kolača) i ona je okončana 8. januara 1944. Posle toga sledila je na prostoru Travnik—Kupres—Glamoč operacija "Valdrauš". Pored naših jedinica, u toj akciji učestvovala je i 369. (hrvatska) pešadijska divizija. Ova operacija završena je 20. januara 1944. Neprijatelj je imao 1.162 mrtva i 295 zarobljena vojnika.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U toku operacije »Valdrauš«, neke jedinice Vermahta činile su takva nasilja i pljačke da su se i same vlasti NDH žalile na takve postupke.<ref>Zbornik NOR-a, tom IV, knj. 21, dok. br. 49 i 68</ref> == Ishod == Predviđanja komandanta 2. oklopne armije da će se vrhovno rukovodstvo NOP-a, kao i u operaciji "Vajs", povući na jug, gdje ga je trebalo okružiti i uništiti, nije se obistinilo. Njemački komandant Jugoistoka, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], je konstatovao da je operacija pretrpjela neuspjeh, pa je naredio da se u zapadnoj Bosni obustave sve operacije sem [[operacija Brandfackel|operacije "Brandfakel"]] na Kozari.<ref name="znaci.org"/> Već narednog dana po okončanju nemačke operacije, 11. januara, štab 5. korpusa NOVJ je izdao naređenje potčinjenim jedinicama za raspored i dejstvo na komunikacijama Mrkonjić-Grad - Mliništa i Čađavica - Ključ.<ref>AVII, k. 458-a, reg. br. 4/1-1.</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7532 Operation "Waldrausch"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_3.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za sprovođenje operacije »Valdrauš«] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_6.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 4. januara 1944. potčinjenim jedinicama za dejstva u operaciji »Valdrauš« na pravcu Banja Luka — Kotor-Varoš] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] al089z4xhkohjixk3eanpfqp6mbkftt 0 190345 42605912 42604642 2026-06-05T22:05:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605912 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jajce 1943.jpg|minijatura|[[Jajce]] u vrijeme II zasjedanja AVNOJ-a.]] '''Operacija Jajce''' je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Bosni. Vođena je od 4. do 9. januara [[1944]]. godine. Deo je velike nemačke [[Operacija Waldrausch|ofanzive Waldrausch]]. == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7533 Operation "Jajce"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] b16vkp9av73jiread3i55r0l8dv9trg 0 190346 42605913 42604656 2026-06-05T22:05:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605913 wikitext text/x-wiki '''Operacija Jutarnji vjetar''' (njem. ''Morgenwind'', Morgenvind) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Dalmaciji ([[Brač]] i [[Šolta]]). Prva etapa, '''Morgenvind I''' je vođena od 6. do 15. januara [[1944]]. godine za zauzimanje [[Brač]]a. Druga faza, '''Morgenvind II''' je vođena je od 7. do 15. januara [[1944]]. godine za zauzimanje Šolte (ranija šifra je bila »[[Operacija Herbstgewitter|Herbstgeviter V]]« za Brač a »[[Operacija Herbstgewitter|Herbstgeviter VI]]« za Šoltu). Nemci su preduzeli operaciju za zauzimanje Brača i Šolte da bi se na taj način obezbedili od eventualnog iskrcavanja jedinica NOV i POJ i saveznika na kopno. Skoro u isto vreme, nemačke jedinice su se iskrcale 19. januara na [[Hvar]] ([[operacija Herbstgewitter|operacija Herbstgeviter IV]]). == Pozadina == [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica 1944.]] Odbrana Brača, kao i Šolte, bila je poverena 12. brigadi 26. NOU divizije i Bračko-šoltanskom NOP odredu. Međutim, 29. decembra naređeno je prebacivanje svih jedinica (osim jednog manjeg dela) na Vis, pošto se saznalo za planove neprijatelja posle njegovog iskrcavanja na Korčulu 22. decembra 1943 (operacija »Herbstgeviter II«) i teškog poraza jedinica Operativnog štaba za odbranu Korčule. Glavnina jedinica NOVJ je napustila Brač i Šoltu u noći između 31. decembra 1943. i 1. januara 1944. == Morgenvind I == Nemci su se iskrcali, skoro bez otpora, [[13. 1.|13. januara]] na tri mesta: kod Povije, Pučišća i u Konopljikovoj vali (zatonu), i celo ostrvo zauzeli za tri dana. U iskrcavaniju su učestvovali 738. lovački puk (bez ojačanog 1. bataljona) 118. lovačke divizije, Bataljon obalskih lovaca »Brandenburg« i 2. č 118. linžb. Kod Povije se tom prilikom iskrcao ojačani 3. bataljon 738. lov. puka, dok se ojačani 2. bataljon istog puka iskrcao kod Pučišća, a Bataljon obalskih lovaca »Brandenburg« u Konopljikovoj vali. Iskrcavanje su podržavali 3. ad 668. bap iz rejona Lokve, 7&nbsp;km istočno od Omiša, i 12. i. 13. baterija obalske artiljerije iz rejona Baške Vode. Prva baterija 668. bap i 1 vod 105. SS-tenkovskog bataljona bili su spremni za dajstva na odseku Baške Vode – Makarska. Zaštitu iz vazduha obezbeđivali su po jedan vod 7. paad u rajonu Omiša, odnosna Makarske. Organizaciju veza obezbeđivali su dolovi 118. bataljona za vezu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_8.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 6. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za zauzimanje ostrva Brača (operacija »Morgenvind«) i Šolte (operacija »Morgenvind II«)]</ref> == Morgenvind II == Ojačani 2. bataljion 893. pp 264. pd se iskrcao na ostrvo 11/12. januara i zaposeo ga, uz neznatan otpor, do 16. januara 1944. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7534 Operation "Morgenwind I"] * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7535 Operation "Morgenwind II"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_8.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 6. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za zauzimanje ostrva Brača (operacija »Morgenvind«) i Šolte (operacija »Morgenvind II«)] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 99mwb3dg6l662cc3couuauj7cjcndsi 0 190350 42605915 42604657 2026-06-05T22:05:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605915 wikitext text/x-wiki '''Operacija Putovanje Nibelunga''' (njem. ''Nibelungenfahrt'', Nibelungenfart) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] poduzeta radi premeštanja [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] iz severne Dalmacije i Gorskog kotara u Istru.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_11.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 10. januara 1944. godine 114. lovačkoj diviziji za smenu u severnoj Dalmaciji i Gorskom kotaru]</ref> Tokom putovanja, 114. divizija je vodila borbe protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti [[Krbavsko polje|Krbavskog polja]]. Operacija je vođena od 13. do 23. januara [[1944]]. godine.<ref>[http://www.axishistory.com/index.php?id=7537 Operation "Nibelungenfahrt"]</ref> Tokom ovog marša, 114. lovačka divizija je trebalo da specijalnom akcijom iznenadno likvidira "crveni komandni centar" za koji se pretpostavljalo da se nalazi u Drežnici, što je dobilo kodno ime [[Operacija Drežnica]]. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7537 Operation "Nibelungenfahrt"] * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/nibelungenfahrt-1944/ Operation "Nibelungenfahrt"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_11.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 10. januara 1944. godine 114. lovačkoj diviziji za smenu u severnoj Dalmaciji i Gorskom kotaru] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] oh7mouesmzk3fq64lmdu592rs55ml60 0 190354 42605905 42604619 2026-06-05T22:05:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605905 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Dreznica-hrvaska-1.jpg|minijatura|Spomenik palim borcima [[NOB]]-a ispred pravoslavne crkve u Drežnici.]] '''Operacija Drežnica''' je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u širem području [[Drežnica (Ogulin)|Drežnice]]. Cilj je bio iznenadno likvidirati "Crveni komandni centar", za koji se pretpostavljalo da se nalazi u Drežnici.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_11.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 10. januara 1944. godine 114. lovačkoj diviziji za smenu u severnoj Dalmaciji i Gorskom kotaru]</ref> Operacija je vođena od 23. do 31. januara [[1944]]. godine. U operaciji »Drežnica« su učestvovali delovi 114. i 392. divizije i ustaško-domobranske i četničke snage. Operacija Drežnica je bila deo šire [[operacija Adler|operacije »Adler«]], povezana je i sa [[Operacija Nibelungenfahrt|operacijom Nibelungenfahrt]]. == Tok operacije == Operacija je počela 23, a završila se 29. januara 1944. Plan operacije bio je da se napad na širi rejon Drežnice izvrši sa dve borbene grupe: Severnom iz sastava [[392. legionarska divizija|392. legionarske divizije]], i Južnom, iz sastava [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]]. Severna grupa (ojačani 847. puk) imala je zadatak da nastupa pravcem Ogulin – Jasenak – Drežnica, a Južna pravcem Oštarije – Jezerane. Cilj im je bio da se obe spoje kod Jezerana (koje je 114. divizija trebalo da zauzme do 25. januara), a potom da preko Brinja produže za Senj. Rezerva (392. izviđački bataljon) nalazila se u [[Ogulin]]u.<ref name="znaci.org"/> U cilju zauzimanja oslobođene teritorije Gorskog kotara i Hrvatskog primorja, glavnina nemačke [[392. legionarska divizija|392. legionarske divizije]] otpočela nastupanje iz [[Ogulin]]a pravcima: [[Jezerane]] - [[Brinje]] - [[Senj]] i [[Jasenak]] - [[Drežnica (Ogulin)|Drežnica]] - [[Brinje]]. Od [[25. 1.|25. januara]] sadejstvovale su joj i snage nemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] iz rejona Žute Lokve ka Jezeranima i Drežnici. U višednevnim borbama neprijatelj je odbacio jedinice 13 divizije NOVJ na svim pravcima i do 31. januara zaposeo Drežnicu i uspostavio garnizone duž komunikacije Ogulin - Brinje - Senj, Nemačke jedinice su u ovoj akciji bile vrlo okrutne. Na prostoriji Drežnice palile su sve kuće, a dobar deo stanovništva streljale. Uništile su 20 uređenih partizanskih brvačnih prostorija i spalile partizansku bolnicu u Mošunama sa 50 kreveta.<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7541 Operation "Drežnica"] {{Mrva-bitka}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Gorski kotar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 7cdh3ka9ornmio4eq9oidxeufli3jt5 0 190355 42605908 42604631 2026-06-05T22:05:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605908 wikitext text/x-wiki '''Operacija Proljetno vrijeme''' (njem. ''Frühlingswetter'', Frilingsveter) ili '''Operacija Prolećna oluja''' (njem. ''Frühlingsgewitter'', Frilingsgeviter) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na prostoru [[Knin]] – [[Kistanje]]. Vođena je od 23. do 25. januara [[1944]]. godine. Ova operacija, koju su izveli delovi 264. peš. divizije, 92. motorizovani grenadirski puk i 3. bataljon 98. brdskog lovačkog puka 1. brdske divizije, uz učešće [[četnici|četnika]], imala je za cilj čišćenje prostora Knin – Kistanje. Počela je 25. a završena 26. januara 1944. Nemci su u ovoj operaciji, vodeći borbe protiv delova [[devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. divizije NOVJ]], uspeli da iznenade njene jedinice na tome sektoru i da u dvodnevnim akcijama ovladaju prostorom zapadno od Knina, pri čemu su zauzeli [[Ervenik]], [[Radučić]], Bratiškovce i [[Kistanje]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter«]</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7542 Operation "Frühlingswetter"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_21.htm Izveštaj 264. pešadijske divizije od 25. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o sopstvenim i neprijateljskim gubicima u operaciji »Frilingsgeviter«] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] cjgnm59k62ecmqsjyh15k4gp89d5csg 0 190358 42605906 42604611 2026-06-05T22:05:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605906 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kozara 6 ofenziva.jpg|minijatura|Partizanski antitenkovski top na Kozari, u vreme [[Šesta neprijateljska ofanziva|6. neprijateljske ofenzive]].]] '''Operacija Buktinja''' (njem. '''''Brandfackel''''', Brandfakel) je bila posljednja ofanziva [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na području [[Kozara|Kozare]]. Vođena je od 11. do 16. januara [[1944]]. godine. "Buktinja" nije bio samo simboličan naziv već je izražavao suštinu operacije kojom je trebalo uništiti bazu partizanima za snabdijevanje, odnosno opljačkati stanovništvo i popaliti kuće u rejonu Kozare.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref> Operacija "Buktinja" je bila nastavak [[operacija Napfkuchen|operacije »Napfkuchen«]]. == Pozadina == U okviru velike nemačke ofanzive "[[Operacija Waldrausch|Valdrauš]]" u zapadnoj Bosni, izvedena je i operacija na području Kozare pod šifrom "Brandfakel" ("Buktinja"). Komanda 15. brdskog njemačkog armijskog korpusa naredila je da se pali, pljačka i ubija. U zapovijesti komande 15. brdskog njemačkog korpusa za izvođenje te operacije kaže se: {{izdvojeni citat|Borbena grupa "Eberth" (2. kozačka brigada i 187. napadna grupa pod komandom pukovnika Eberta) čisti ovo područje i konfiskuje postojeće rezerve svih vrsta koje služe bandama za snabdijevanje, odnosno uništava ih.<ref>AVII, NAV-N-T-314, Roll. 561/181.</ref>}} Zbog situacije u rejonu Bosanske Kostajnice, gdje su snage Kozarskog odreda i dijelovi 11. brigade danonoćno izvodili napade na komunikacije u dolini Une, iz sastava 2. kavkaske brigade, upućen je u Kostajnicu neposredno prije početka napada, 6. terečki puk. == Angažovane snage == Za ofanzivu Brandfakel je bila angažovana Borbena grupa pukovnika Ebertha, sastava: 2. koz. konj. brig. i 187. napadna grupa.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_13.htm</ref> U ofanzivi su učestvovali 3. i 5. puk 2. kavkaske brigade 1. kozačke divizije, sa ukupno oko 5.000 ljudi, i borbena grupa njemačke 187. rezervne divizije sa oko 7.000 ljudi. == Tok operacije == [[Datoteka:Germans burning villages in Bosnia.jpg|minijatura|Nemci pale selo u Bosni.]] Prodor dviju borbenih grupa okupatora izvođen je iz dva pravca: od Bosanske Gradiške sjevernim padinama Kozare napadale su jedinice 2. kavkaske brigade, jer je na ravničarsko-brežuljkastom zemljištu konjica mogla najbolje doći do izražaja; od Klašnica – Ivanjske – Bistrice, s juga na sjever, preko najvišeg vrha Kozare Lisine, napadala je borbena grupa njemačke 187. rezervne divizije da bi se u selu Vojskovi, na sjevernim obroncima Kozare, spojila sa jedinicama 2. kavkaske brigade.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/83_7.pdf NEUSPJEH NOVE NJEMAČKE OFANZIVE NA KOZARU]</ref> Borbena grupa 2. kavkaske brigade počela je sa napadom [[8. 1.|8. januara]], a borbena grupa njemačke 187. rezervne divizije [[12. 1.|12. januara]] 1944. Štab 11. brigade 4. divizije NOVJ na osnovu koncentracije heprijateljevih snaga, zaključio je da je njegov cilj opkoliti 11. brigadu, te postepenim stezanjem obruča, sa deset puta jačim snagama, uništiti je. Na osnovu te procjene Štab donosi odluku da prema Bosanskoj Gradiški isturi [[Gradiško-ljevčanski partizanski odred]], sa zadatkom da izvođenjem manevarske odbrane postepeno se povlači prema selu Vojskovi, a glavne snage 11. brigade koncentrisao je na zapadnim obroncima Kozare, na visu zvanom Maslin Bair. Na jug prema Gugunovoj glavici, iznad Ivanjske, raspoređen je 2. bataljon sa zadatkom da izvodi manevarsku odbranu i postepeno se povlači prema glavnini snaga 11. brigade. Dok je Gradiško-ljevčanski odred vodio borbe sa 30 puta brojno jačim neprijateljem, i 11. brigada je izvela nekoliko napada prije napada borbene grupe njemačke 187. rezervne divizije.<ref name="ReferenceA"/> Noću 9/10. januara, 4. bataljon je na Gugunovoj glavici uništio jednu satniju [[ustaše|ustaša]], koju su Nijemci postavili prije ofanzive da im posluži kao otporna tačka i obavještajni punkt. Noću 10/11. januara 1. i 3. bataljon napali su 1. bojnu 11. gorske pukovnije u Donjoj Dragotinji. Ubijeno je i ranjeno 8 [[domobrani|domobrana]], a jedan partizan je poginuo. Noću 10/11. januara 1944. godine 1. i 3. bataljon 11. krajiške brigade napali su uporišta u Donjoj Dragotinji kod Prijedora, koje je branila 1. bojna 3. gorskog ustaško-domobranskog zdruga. U žestokoj borbi uporište nije zauzeto.<ref>AVII, 59, reg. br. 11/5-5.</ref> [[11. 1.|11. januara]] prvi bataljon 11. brigade odbio je napad 1. bojne 11. gorske pukovnije, koja je napala iz sela Brezičana na slobodnu teritoriju Kozare, i izgubio jednog borca, a imao ranjenih 6. Borbena grupa njemačke 187. rezervne divizije krenula je 12. januara preko Mrakovice prema selu Vojskovi. Na Bešića poljani, iz zasjede, 2. bataljon ubio je 5 Nijemaca, a veći broj ranio.<ref>AVII, k. 766-A, reg. br. 3/4.</ref> Okupator je za dva dana prešao preko Kozare i već 14. januara 11. brigada sa Kozarskim odredom napala je neprijateljeve snage s leđa i gonila ih do obližnjih uporišta u Bosanskoj Dubici i Kostajnici. == Ratni zločini == U operaciji Brandfakel, 2. kavkaska brigada počinila je velike zločine nad narodom, naročito na terenu Bosanske Gradiške. Najviše je stradao narod sela Gornji Podgradci, a posebno su zvjerski postupili prema 13 [[savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevki]] iz sela [[Grbavci (Gradiška)|Grbavci]], koje su, silovali, a potom masakrirali. U Mlječanici su pronašli 3 žene i 6 djece, koje su poubijali. Barake [[partizanske bolnice]] u Jablanici su spalili. U selima na sjevernim padinama Kozare pohvatali su više žena i djece i poubijali ih, a kuće popalili.<ref name="ReferenceA"/> == Ishod == Nemačke jedinice nisu uspale da nanesu poraz 8. i 11. krajiškoj NOU brigadi, koje su uspele da se pravovremeno izvuku i da nemačke jedinice potom napadnu s leđa.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_10.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 8. januara 1944. Prvoj kozačkoj i 373. legionarskoj diviziji za dejstva u operaciji »Brandfakel«]</ref> U mnogobrojnim borbama na čitvom prostoru Kozare, Potkozarja i južnije, rasplinule su se jedinice 15. njemačkog brdskog armijskog korpusa i u roku od svega desetak dana ofanziva je slomljena. Njemačka zimska ofanziva u zapadnoj Bosni je završena kontraofanzivom snaga NOVJ, u prvom redu jedinica 1, 5. i 8. korpusa.<ref name="znaci.org"/> Sredinom januara ponovno je uspostavljena [[slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodna teritorija]] na Kozari, a neprijatelj se zadržao samo u uporištima u dolinama Sane, Gomjenice i Une. == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/158.htm Drago Karasijević: PETI UDARNI KORPUS NOVJ] == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7536 Operation "Brandfackel"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_10.htm Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 8. januara 1944. Prvoj kozačkoj i 373. legionarskoj diviziji za dejstva u operaciji »Brandfakel«] * [https://www.znaci.org/00001/83_7.pdf NEUSPJEH NOVE NJEMAČKE OFANZIVE NA KOZARU] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 6dqym89x9mx3hzw874osdqdrjmgv582 0 190361 42605907 42604620 2026-06-05T22:05:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605907 wikitext text/x-wiki '''Operacija Emil''' je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], snaga [[NDH]] i [[četnici|četnika]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Dalmaciji. Vođena je od 3. do 6. februara 1944. godine. Zamisao štaba [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog nemačkog korpusa]] je bila da obuhvatnim manevrom okruži [[Devetnaesta sjevernodalmatinska divizija NOVJ|19. diviziju NOVJ]] i da je uništi. Posle neuspeha nemačke operacije „Emil", 19. divizija NOVJ se probila iz Dalmacije i prešla u Liku. == Pozadina == {{main|Operacija Ziethen}} Pošto komanda [[druga oklopna armija (Nemačka)|2. nemačke oklopne armije]] nije bila zadovoljna ishodom [[Operacija Ziethen|operacije „Ziethen"]] naredila je [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskom korpusu]] da organizuje novi napad na partizanske snage u severnoj Dalmaciji i da ih uništi. U tom cilju navedeni korpus je prebacio iz srednje Bosne u severnu Dalmaciju svoju prvu brdsku diviziju i 92. motorizovanu brigadu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/105.htm Danilo Damjanović: ŠESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA]</ref> == Angažovane snage == Brojno stanje okupatora pred ovu operaciju bilo je oko: * 13.000 Nemaca, * 3.000 ustaša, * 3.000 četnika * i oko 700 Italijana (koji su ostali uz Nemce), što je ukupno iznosilo oko 20.000 osovinskih vojnika. == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/105.htm Danilo Damjanović: ŠESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA] == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Zimske operacije 1943/1944 u centralnom delu Jugoslavije]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7544 Operation "Emil"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] nqcsqz38su0jqvihk33n083pf9fi580 0 190382 42606201 42424232 2026-06-05T22:51:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606201 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vida Tomšič |slika=[[Datoteka:Vida Tomšič.jpg|200px|Vida Tomšič]] |opis slike=Vida Tomšič |datum rođenja=[[26. 6.|26. jun]] [[1913]]. |mesto rođenja=[[Ljubljana]] |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[10. 12.|10. decembar]] [[1998]]. ('''85''' god.) |mesto smrti=[[Ljubljana]] |država smrti={{zastava|Slovenija}} |suprug=[[Anton Tone Tomšič]] |profesija=[[Pravo|pravnica]] |KPJ=[[1934]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. 11.|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja={{{!}} style="background:transparent"{{!}} {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Vida Tomšič''' rođena '''Bernot''', ([[1913]] – [[1998]]), je bila slovenska komunistkinja i [[žene u Narodnooslobodilačkoj borbi|partizanka]], jedna od organizatora ustanka u Sloveniji, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Posle oslobođenja je nosila odgovorne društvene funkcije [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]], između ostalih: predsednica Narodne skupštine Republike Slovenije, predsednica Veća građana Savezne skupštine Jugoslavije. Od [[1948]]. bila je na čelu [[Antifašistički front žena|AFŽ]]-a Jugoslavije. Njeni stavovi o ženskom pitanju u socijalističkom društvu pripadaju jugoslovenskoj [[Feminizam|feminističkoj]] baštini.<ref>[http://www.rosalux.rs/en/artikl.php?id=45 Partizanke - Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Biografija == Rođena je [[26. 6.|26. juna]] [[1913]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Tu je završila osnovnu školu i gimnaziju. Godine [[1931]]. upisala je Filozofski fakultet, ali je kasnije prešla na Pravni, na kom je diplomirala [[1941]]. godine. U toku studija se pridružila naprednom studentskom pokretu i učestvovala u mnogim štrajkovima. Godine [[1934]]. postala je član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Iste godine se upznala i sa svojim budućim mužem [[Anton Tone Tomšič|Antonom Tonetom Tomšičem]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem]]. Novembra [[1934]]. godine je uhapšena i pred ljubljanskim Okružnim sudom osuđena na devet meseci zatvora. Posle izlaska iz zatvora, nastavila je ilegalni rad u partijskoj organizaciji i učešće u studentskom pokretu. Učestvovala je u štampanju i širenju ilegalnih i legalnih listova i brošura. Izvesno vreme radila je kao instruktor [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]] na Dolenjskoj i Beloj Krajini. Juna [[1940]]. godine je na Pokrajinskoj konferenciji izabrana za člana [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]], a zatim je bila u partijskoj školi pri [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] u [[Makarska|Makarskoj]]. Na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]], oktobra [[1940]]. godine, izabrana je za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]]. Od prvih dana okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], učestvovala je u pripremama za oružani ustanak, i radila na učvršćivanju partijskih organizacija na području Ljubljanske pokrajne. Početkom [[1941]]. godine učestvuje u osnivanju legalnog partijskog lista za žene „Naša žena“. U avgustu iste godine je, kao ilegalac, za kojim je bila izdata poternica, rodila sina. Na dojavu jednog izdajnika, [[Italijani]] su je [[10. 12.|10. decembra]] [[1941]]. godine uhapsili, zajedno sa suprugom [[Anton Tone Tomšič|Tonetom]], pod ilegalnim imenom Marija Pevec. U zatvoru je mučena da bi priznala ilegalni rad i rad svog supruga, za kojeg su znali da je jedan od glavnih vođa ustanka. Nije ništa priznala, čak ni svoje pravo ime. Zatim je, zajedno sa suprugom, [[Miha Marinko|Mihom Marinkom]] i [[Pepca Kardelj|Pepcom Kardelj]], odvedena u gestapov zatvor u Begunjama, na Gorenjskom. Ali ih je [[Gestapo]] posle dva meseca vratio italijanskim vlastima. [[16. 5.|16. maja]] [[1942]]. godine, italijanski vojni sud ju je, na procesu protiv [[Anton Tone Tomšič|Toneta Tomšiča]] i ostalih, osudio na 25 godina zatvora. Kada su njenog supruga streljali, nju su, juna [[1942]]. godine, odveli u zatvor u [[Venecija|Veneciju]], zatim u [[Ankona|Ankonu]], pa u Kampoboso i u Tranu. Posle kapitulacije [[Kraljevina Italija|Italije]] je, zajedno sa drugim zatvorenicima, dovedena u logor anglo-američke vojne uprave u [[Karbonari]], kod [[Bari]]ja. Tu je organizovala partijsku organizaciju u logoru i bila među osnivačima Prve prekomorske brigade, u kojoj je jedno vreme bila zamenik [[Politički komesar|političkog komesara]]. Januara [[1944]]. godine vratila se u [[Slovenija|Sloveniju]], i u februaru izabrana u SNOS. Od aprila do oktobra 1944. uređivala je partijsko glasilo „Ljudska pravica“, i obavljala organizacione poslove u [[Centralni komitet|Centralnom komitetu]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]]. Početkom [[1945]]. godine poslata je u [[Primorska|Primorsku]] na politički rad u vojsci, gde je od [[18. 1.|18. januara]], kao član Politbiroa [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KPS]], pomagala u radu Oblasnog komiteta KPS za Slovensko primorje i jedinicama [[Deveti korpus NOVJ|Devetog slovenačkog korpusa]]. [[5. 5.|5. maja]] [[1945]]. godine postala je ministar za socijalnu politiku u prvoj slovenačkoj vladi. U danima oslobođenja ju je [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]] poslao na politički rad u tek oslobođenu [[Koruška|Korušku]], u [[Klagenfurt|Celovec]], gde je ostala do povlačenja jedinica [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]]. Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]] Vida Tomšič vršila je značajne funkcije. U organima vlasti je bila ministar za socijalnu politiku vlade [[Socijalistička Republika Slovenija|NR Slovenije]], predsednik Kontrolne komisije NR Slovenije i član Izvršnog veća NR Slovenije. Bila je poslanik Savezne i Republičke skupštine i u njenim organima obavljala dužnost sekretara Narodne skupštine FNRJ, predsednika Skupštine [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]], predsednika Veća naroda Skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], bila je član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]], a od [[1974]]. godine i član Predsedništva SR Slovenije. Vida Tomšič je bila član mnogih parlamentarnih delegacija, dva puta član jugoslovenske delegacije na zasedanju Generalne skupštine [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih nacija]]. U dva mandata je bila predstavnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] u Komisiji za socijalni razvoj pri OUN, a jedne godine i predsednik te Komisije. Uporedo sa državnim funkcijama, vršila je i mnoge odgovorne partijske funkcije. Bila je organizacioni sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|Saveza komunista Slovenije]] i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. U Socijalističkom savezu je bila predsednik Glavnog odbora SSRN Slovenije i član Predsedništva [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRN Jugoslavije]]. U godinama posle [[drugi svjetski rat|rata]] bila je predsednik [[Antifašistički front žena|AFŽ Jugoslavije]]. Jugoslovenske društveno-političke organizacije zastupala je na mnogim kongresima, konferencijama i posetama u raznim krajevima sveta. Značajna je i njena uloga u okviru Saveznog saveta za planiranje porodice; nekoliko godine bila je predsednik tog Saveta. Učestvovala je na sastancima eksperata [[Ujedinjeni narodi|OUN]] o socijalnim akspektima planiranja porodice i o ulozi žena u privrednom i društvenom razvoju. Od [[1978]]. godine bila je redovni profesor za porodično pravo na Pravnom fakultetu u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Godine [[1979]]. promovisana je za počasnog doktora [[Ljubljanski univerzitet|Ljubljanskog univerziteta]] „[[Edvard Kardelj]]“. Od [[1979]]. bila je član Saveta Međunarodnog instituta za istraživanje i obuku za unapređivanje žena [[Ujedinjeni narodi|OUN]]-a. Umrla je [[10. 12.|10. decembra]] [[1998]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]] odlikovana je [[27. 11.|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'', „Mladost“, Beograd 1975. godina * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Ljubljana}} {{Lifetime|1913|1998|Tomšič, Vida}} [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Slovenije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Jugoslavenske feministkinje‎]] [[Kategorija:Biografije, Ljubljana]] 801p1mp9dcn02x3hc7i8let1ohene28 0 190389 42606162 41953112 2026-06-05T22:51:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606162 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Zena heroj detalj.JPG|desno|mini|„Žena heroj“ - detalj reljefa sa [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblja oslobodilaca Beograda 1944.]]]] U [[NOVJ|Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]] borilo se preko sto hiljada žena, od kojih je oko 25.000 poginulo. Od oko 40.000 žena, koliko je ranjeno tokom [[NOB]]-a, preko 3.000 su postali teški invalidi. Za [[Narodni heroj|narodne heroje]] proglašena je 91 žena, a njih 3.344 dobilo je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizansku spomenicu 1941]]. Više od 2.000 žena postale su [[oficir]]i Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Žene-borci su bile: delegati, [[politički komesar]]i, komandiri i komandanti, referenti saniteta, bolničarke, borci, puškomitraljesci, bombaši, [[KPJ|partijski]] i [[SKOJ|skojevski]] rukovodioci i odbornici Narodnooslobodilačkih odbora. Od oko 1.700.000 [[Jugosloveni|Jugoslovena]], koliko je stradalo tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], oko 620.000 su žene, a samo u [[Koncentracioni logor|logorima]] ih je ubijeno više od 282.000. Od 91 žene, koliko je proglašeno za [[narodni heroj|narodne heroja]], njih 73 je poginulo tokom [[NOB]]-a, dok je samo njih 17 odlikovano za života. Za prvog narodnog heroja proglašena je, [[15. oktobra]] [[1943]]. godine, [[Marija Bursać]], [[Bombaši u NOB-u|borac-bomabaš]] [[Desta krajiška brigada|Desete krajiške brigade]]. Prva žena koja je za života odlikovana [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] je [[Spasenija Cana Babović]], koja je odlikovana [[5. jul]]a [[1952]]. godine. == Spisak žena narodnih heroja Jugoslavije == * '''[[Jelisaveta Andrejević Aneta]]''' (1923–1943), za narodnog heroja proglašena 9. oktobra 1953. godine * '''[[Vera Aceva]]''' (1919–2006), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Spasenija Cana Babović]]''' (1908–1977), Ordenom narodnog heroja odlikovana 5. jula 1952. godine * '''[[Rajka Baković]]''' (1920–1941), za narodnog heroja proglašena 24. jula 1953. godine * '''[[Olga Ban]]''' (1926–1943), za narodnog heroja proglašena 26. septembra 1973. godine * '''[[Malči Belič]]''' (1908–1943), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Anka Berus]]''' (1903–1991), Ordenom narodnog heroja odlikovana 24. jula 1953. godine * '''[[Vera Blagojević]]''' (1920–1942), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Persa Bosanac]]''' (1922–1943), za narodnog heroja proglašena 23. jula 1952. godine * '''[[Milka Bosnić]]''' (1928–1944), za narodnog heroja proglašena 17. maja 1974. godine * '''[[Marija Bursać]]''' (1921–1943), za narodnog heroja proglašena 15. oktobra 1943. godine * '''[[Anka Butorac]]''' (1905–1942), za narodnog heroja proglašena 14. decembra 1949. godine * '''[[Marija Vidović Abesinka]]''' (1924–1942), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Rada Vranješević]]''' (1918–1944), za narodnog heroja proglašena 5. jula 1951. godine * '''[[Đina Vrbica]]''' (1913–1943), za narodnog heroja proglašen 24. jula 1953. godine * '''[[Majda Vrhovnik]]''' (1922–1945), za narodnog heroja proglašena 5. jula 1951. godine * '''[[Milica Vučetić]]''' (1920–1944), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Milica Vučinić]]''' (1921–1943), za narodnog heroja proglašena 13. jula 1953. godine * '''[[Ljubica Gerovac]]''' (1919–1942), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Božidarka Damjanović-Marković Kika]]''' (1920–1996), Ordenom narodnog heroja odlikovana 9. oktobra 1953. godine * '''[[Nada Dimić]]''' (1923–1942), za narodnog heroja proglašena 7. jula 1951. godine * '''[[Đuka Dinić|Đurđelina Đuka Dinić]]''' (1913–1943), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1945. godine * '''[[Rezeka Dragar]]''' (1913–1941), za narodnog heroja proglašena 15. jula 1952. godine * '''[[Dara Dragišić]]''' (1921–1944), za narodnog heroja proglašena 9. oktobra 1953. godine * '''[[Andreana Družina]]''' (1920–2021), Ordenom narodnog heroja odlikovana 22. jula 1953. godine * '''[[Kata Dumbović-Kovačić]]''' (1903–1941), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Ovadija Estreja Mara]]''' (1922–1944), za narodnog heroja proglašen 11. oktobra 1953. godine * '''[[Savka Javorina-Vujović]]''' (1918–2002), Ordenom narodnog heroja odlikovana 9. oktobra 1953. godine * '''[[Vida Janežić Vilma Lučka]]''' (1914–1944), za narodnog heroja proglašena 22. jula 1953. godine * '''[[Ravijojla Janković Rava]]''' (1919–1944), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Lizika Jančar Majda]]''' (1919–1943), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Olga Jovičić]]''' (1920–1942), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Vera Jocić]]''' (1923–1944), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Elpida Karamandi]]''' (1920–1942), za narodnog heroja proglašena 11. oktobra 1951. godine * '''[[Milka Kerin Pohorska]]''' (1923–1944), za narodnog heroja proglašena 21. jula 1953. godine * '''[[Slava Klavora]]''' (1921–1941), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Milanka Kljajić]]''' (1924–1943), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Dragica Končar]]''' (1915–1942), za narodnog heroja proglašena 23. jula 1952. godine * '''[[Fana Kočovska-Cvetković]]''' (1927–2004), Ordenom narodnog heroja odlikovana 9. oktobra 1953. godine * '''[[Danila Kumar]]''' (1921–1944), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Milka Kufrin]]''' (1921–2000), Ordenom narodnog heroja odlikovana 23. jula 1953. godine * '''[[Antonija Kuclar]]''' (1896–1942), za narodnog heroja proglašena 21. jula 1953. godine * '''[[Radojka Lakić]]''' (1917–1941), za narodnog heroja proglašena 8. avgusta 1945. godine * '''[[Vahida Maglajlić]]''' (1907–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembar 1951. godine * '''[[Zaga Malivuk|Zagorka Zaga Malivuk]]''' (1919–1942), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Albina Mali-Hočevar]]''' (1925–2001), Ordenom narodnog heroja odlikovana 13. septembra 1952. godine * '''[[Sonja Marinković]]''' (1916–1941), za narodnog heroja proglašena 25. oktobra 1943. godine * '''[[Danica Materić]]''' (1921–1943), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Anka Matić Grozda]]''' (1918–1944), za narodnog heroja proglašena 2. oktobra 1953. godine * '''[[Nada Matić]]''' (1924–1944), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Jelica Mašković Jeja]]''' (1924–1942), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Pavla Mede Katarina]]''' (1919–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Danica Milosavljević]]''' (1925–2018), Ordenom narodnog heroja odlikovana 6. jula 1953. godine * '''[[Rada Miljković]]''' (1917–1942), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Vukica Mitrović]]''' (1912–1941), za narodnog heroja proglašena 9. maja 1945. godine * '''[[Vukosava Mićunović]]''' (1921–2016), Ordenom narodnog heroja odlikovana 10. jula 1952. godine * '''[[Vera Miščević]]''' (1925–1944), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Nada Naumović]]''' (1922–1941), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Mara Naceva]]''' (1920–2013), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Ljubica Odadžić]]''' (1913–1942), za narodnog heroja proglašena 26. septembra 1953. godine * '''[[Dobrila Ojdanić]]''' (1919–1995), Ordenom narodnog heroja odlikovana 10. jula 1953. godine * '''[[Drinka Pavlović]]''' (1919–1943), za narodnog heroja proglašena 06. jula 1953. godine * '''[[Milica Pavlović Dara]]''' (1915–1944), za narodnog heroja proglašena 14. decembra 1949. godine * '''[[Anka Pađen]]''' (1924–1945), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Ibe Palikuća]]''' (1927–1944), za narodnog heroja proglašena 8. oktobra 1953. godine * '''[[Katarina Patrnogić]]''' (1921–1971), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Kata Pejnović]]''' (1899–1966), za narodnog heroja proglašena 3. juna 1968. godine * '''[[Olga Petrov]]''' (1921–1942), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Smilja Pokrajac]]''' (1920–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Ljubica Popović]]''' (1921–1942), za narodnog heroja proglašena 12. jula 1949. godine * '''[[Dragica Pravica]]''' (1919–1942), za narodnog heroja proglašena 8. juna 1945. godine * '''[[Nada Purić]]''' (1903–1941), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Jovanka Radivojević]]''' (1922–1943), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Lepa Radić]]''' (1925–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Darinka Radović]]''' (1896–1943), za narodnog heroja proglašena 9. oktobra 1953. godine * '''[[Vera Radosavljević Nada]]''' (1922–1943), za narodnog heroja proglašena 5. jula 1951. godine * '''[[Anđa Ranković]]''' (1909–1942), za narodnog heroja proglašena 6. jula 1953. godine * '''[[Zorka Regancin]]''' (1921–1944), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Sofija Ristić]]''' (1900–1944), za narodnog heroja proglašena 9. oktobra 1953. godine * '''[[Mira Svetina]]''' (1915–2007), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Silvira Tomazini]]''' (1913–1942), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Vida Tomšič]]''' (1913–1998), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Radmila Trifunović]]''' (1919–1943), za narodnog heroja proglašena 27. novembra 1953. godine * '''[[Ivanka Trohar]]''' (1923–1944), za narodnog heroja proglašena 24. jula 1953. godine * '''[[Jelena Ćetković]]''' (1916–1943), za narodnog heroja proglašena 5. jula 1952. godine * '''[[Tončka Čeč Olga]]''' (1896–1943), za narodnog heroja proglašena 21. jula 1953. godine * '''[[Lidija Šentjurc]]''' (1911–2000), Ordenom narodnog heroja odlikovana 27. novembra 1953. godine * '''[[Majda Šilc]]''' (1923–1944), za narodnog heroja proglašena 19. juna 1945. godine * '''[[Radmila Šišković]]''' (1923–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine * '''[[Mihaela Škapin]]''' (1924–1943), za narodnog heroja proglašena 4. septembra 1953. godine * '''[[Milka Šobar]]''' (1922–1943), za narodnog heroja proglašena 20. decembra 1951. godine == Statistika == * '''ukupno proglašenih''': '''91''' * iz [[Srbija|Srbije]]: '''28''' ** iz centralne Srbije: ''20'' ** iz [[Vojvodina|Vojvodine]]: ''6'' ** iz [[KiM|Kosova i Metohije]]: ''2'' * iz [[Hrvatska|Hrvatske]]: '''17''' * iz [[Slovenija|Slovenije]]: '''16''' * iz [[BiH|Bosne i Hercegovine]]: '''10''' * iz [[Crna Gora|Crne Gore]]: '''8''' * iz [[Republika Makedonija|Makedonije]]: '''8''' * van [[SFRJ|Jugoslavije]]: '''4''' * '''poginule u toku rata''': '''73''' * poginule [[1941]]. godine: '''9''' * poginule [[1942]]. godine: '''18''' * poginule [[1943]]. godine: '''25''' * poginule [[1944]]. godine: '''19''' * poginule [[1945]]. godine: '''2''' == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina * '''Žene Srbije u NOB-u''', „Nolit“, Beograd 1975. godina * Špiro Lagator i Milorad Čikuć „'''Partizanke Prve proleterske'''“, NIP „Eksport-pres“ i Konferencija za pitanja društvenog polžaja žena u Jugoslaviji, Beograd 1978. godina {{Spisak narodnih heroja}} [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije| ]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije| ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene u ratu]] 6bkotffqiy4et68dfv11r03thejmmvh 0 190457 42606121 42590017 2026-06-05T22:47:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606121 wikitext text/x-wiki {| align="right" class="infobox" style="border-spacing: 1px; padding: 0px 0px; text-align:center; width: 300px; font-size:85%; line-height:130%;" cellspacing="1px" |colspan=2 | <center> '''<big>Spomenici Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941—1945</big>''' </center> |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Zena heroj detalj.JPG|300px|Detalj sa reljefa sa spomenika na Groblju oslobodilaca Beograda 1944, rad vajara Radeta Stankovića]]</center> |- |[[Datoteka:Tito spomenik1.JPG|120px|Spomenik „Maršal Tito“ u Kumrovcu, rad vajara Antuna Augustinčića]] |[[Datoteka:Bakicev Bjelovarac - Borik 2010.jpg|120px|Spomenik „Poziv na ustanak“ u Bjelovaru, rad vajara Vojina Bakića]] |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Ploca Ivan Milutinovic 1.JPG|300px|Spomen ploča narodnom heroju Ivanu Milutinoviću na zgradi preduzeća „PIM Ivan Milutinović“ u ulici Gavrila Principa, u Beogradu]]</center> |- |<center>[[Datoteka:Bombas Gradski park Zemun.jpg|120px|Spomenik „Bombaš“ u Gradskom parku u Zemunu, rad vajara Vanje Radauša]]</center> |[[Datoteka:Spomenik Z Car Dramalj 0907.jpg|120px|Spomenik „Palim borcima“ u selu Damalju, kod Vrbovskog, rad vajara Zvonka Cara]] |- | colspan=2 | |- |[[Datoteka:Spomenik žrtvama racije.jpg|120px|Spomenik „Žrtvama racije“ u Novom Sadu, rad vajara Jovana Soldatovića]] |[[Datoteka:KZ-Jasenovac-Denkmal-Zugang.JPG|120px|Spomenik „Kameni cvet“ u memorijalnom centru „Jasenovac“ u Jasenovcu, rad vajara Bogdana Bogdanovića]] |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Sloboda monument (detail).jpg|300px|Deo spomenika „Sloboda“ na Iriškom vencu, rad vajara Sretena Stojanovića]]</center> |- |<center>[[Datoteka:Viskovo spomenik 2 svj rat 160309.jpg|120px|Spomenik „Palima u Narodnooslobodilačkoj borbi“ u Viškovu]]</center> |<center>[[Datoteka:Skopje kale spomenik.jpg|120px|Spomenik „Narodnooslobodilačkoj borbi“, na tvrđavi Kale u Skoplju]]</center> |- | colspan=2 | <center>[[Datoteka:Liberators Skopje NOB.JPG|300px|Spomenik „Oslobodiocima Skoplja“ u Skoplju, rad vajra Ivana Mirkovića]]</center> |- |- | colspan=2 |[[File:Dinko Vranković - Spomenik u Svirčima.jpg|135px|Spomenik palim borcima Svirče, rad Dinka Vrankovića]]</center> |- | | <center>[[Datoteka:Kosmaj spomenik1.jpg|160px|Spomenik „Kosmajskom NOP odredu“, rad vajara Vojina Stojića]]</center> |- | colspan=2 | |- | <center> [[Datoteka:Spomenik partizanima, Grabuloski-Belcista.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima NOB-a“ kod sela Belčišta, rad vajara Jordana Grabuloskog]] </center> | <center> [[Datoteka:Spomenik palim borcima Zagreb.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima Ciglenice“ u Zagrebu, rad vajara Tomislava Ostoje]] </center> |- | colspan=2 | |- | <center> [[Datoteka:Spomenik Sisackom odredu-Brezovica.jpg|160px|Spomenik Sisačkom partizanskom odred u šumi Brezovici kod Siska, rad vajara Želimira Janeša]] </center> | <center> [[Datoteka:Струга spomenik.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima“ u Strugi, rad vajara Vojislava Vasiljevića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomenik Streljanje talaca02.jpg|300px|Spomenik „Streljanje talaca“ u Zagrebu, rad vajara Frane Kršinića]] </center> |- | | <center> [[Datoteka:Sloboda Vardarski Rid.jpg|150px|Spomenik „Slobodi“ kod Đevđelije, rad vajara Jordana Grabuloskog]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Veles Memorial Ossuary 03.jpg|300px|Spomen-kosturnica u Velesu, rad arhitekte Save Subotina]] </center> |- | <center> [[Datoteka:Spomenik Borcima Z Car 0907.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima“ u Crikvenici, rad vajara Zvonka Cara]] </center> | <center> [[Datoteka:Rovinj006.jpg|160px|Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“ u Rovinju, rad vajara Ivana Sabolića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Kosovska Mitrovica monument.jpg|300px|Spomenik „Rudarima palim u NOB-u“ iznad Kosovske Mitrovice, rad vajara Bogdana Bogdanovića]] </center> |- | | <center> [[Datoteka:Spomenik ustanku naroda Hrvatske-Srb.JPG|160px|Spomenik „Ustanku naroda Hrvatske 1941“ u Srbu, rad vajara Vanje Radauša]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|300px|Spomenik „Revoluciji“ u Podgariću, rad vajara Dušana Džamonje]] </center> |- | <center> [[Datoteka:Ostra 01.jpg|160px|Spomenik „Hrabrima“ kod Popine, rad vajara Miodraga Živkovića i arhitekte Svetislava Ličine]] </center> | <center> [[Datoteka:Spomenik "ZVEZDA" cacalica.jpg|150px|Spomenik „Zvezda“ u spomen-parku „Čačalica“ kod Požarevca, rad arhitekte Branislava Stojanovića i vajara S. Mišića]] </center> |- | colspan=2 | <center> [[Datoteka:Spomen park NOB, Leskovac 02.jpg|300px|Spomen-park „Revolucije“ kod Leskovca, rad arhitekte Bogdana Bogdanovića]] </center> |- | colspan=2 | |} '''[[Spomenik|Spomenici]] posvećeni [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] ([[1941]]—[[1945]])''' postavljeni su širom [[Jugoslavija|Jugoslavije]] u vidu figuralno-umetničkih dela, arhitektonskih objekata, [[mauzolej|spomen-mauzoleja]], skulptura, spomen-bisti, spomen-ploča, spomen-zgrada, spomen-groblja i dr. Najviše impresionira apstraktnost jugoslavenskih spomenika, njihov futuristički izgled i umjetnička kvaliteta netipična za socrealizam. Prema nepotpunim podacima u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]] podignuto je oko 15.000 spomenika posvećenih Narodnooslobodilačkom ratu. Većina spomenika podignuta je šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog stoljeća, na lokacijama značajnih historijskih bitaka iz Drugog svjetskog rata ili na mjestima velikih stradavanja civila i partizana od okupatorske ruke i ruke domaćih izdajnika. Mnogi ovi spomenici srušeni su ili oštećeni tokom [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] [[1990e|devedesetih godina]]. == Istorijat == Tokom [[Raspad SFRJ|građanskog rata na području bivše Jugoslavije]], uništeni su ili izmešteni mnogi spomenici posvećeni [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Na području [[Hrvatska|Hrvatske]] uništeno je preko 3.000 spomenika<ref name="Služen parastos za stradale u ustaškom logoru Jadovno">{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=60528 |title=Služen parastos za stradale u ustaškom logoru Jadovno |author= |authorlink= |coauthors= |date=27. 4. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=28. 4. 2012. }}</ref>, a među njima se ističu: Spomenik „[[Spomenik pobjedi naroda Slavonije|Pobjede naroda Slavonije]]“ u selu [[Kamenska]], rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]], srušen [[1991]]. godine; spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stjepan Stevo Filipović|Stjepanu Filipoviću]] u [[Opuzen]]u, rad Mira Vuča, srušen [[1991]]. godine; spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“ na [[Vis (ostrvo)|Visu]], rad [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]] iz [[1964]], uklonjen [[1994]]. godine; Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nikola Miljanović Karaula|Nikoli Miljanoviću Karauli]] u [[Podravska Slatina|Podravskoj Slatini]], srušen [[1991]]. godine i dr. Na području [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] srušeni su spomenici: „Palim borcima“ u [[Livno|Livnu]], rad [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]] iz [[1952]], srušen [[1992]]. godine; „Palim borcima“ na [[Makljen]]u, kod [[Prozor (grad)|Prozora]], rad [[Boško Kućanski|Boška Kućanskog]] iz [[1978]]. godine, srušen [[1995]]. godine, spomenik u [[Drvar]]u, spomen-park sa 22 biste narodnih heroja[[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]], srušen 1995. godine i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. Dosad je u Hrvatskoj vlada finansirala obnavljanje samo Titove biste u [[Kumrovec|Kumrovcu]], spomenika „Poziv na ustanak“ u [[Bjelovar]]u i spomenik ustanku u [[Srb (grad)|Srbu]]. Lokalne vlasti obnovile su dosad oko 300 spomenika manje umetničke vrednosti. [[Avgust]]a [[2011]]. godine, [[SUBNOR|Savez antifašističkih boraca i antifašista Hrvatske]] pokrenuo je „Apel za obnovu sedam kapitalnih spomenika NOB-u“. Inicijativni odbor apela predvodi bivši hrvatski predsednik [[Stjepan Mesić]]. Apel je dosada potpisalo oko 150 osoba iz kulturnog i političkog života Hrvatske.<ref>[http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=144899 Glas-slavonije. hr]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 15.10. 2011.</ref> == Spisak autora značajnijih spomenika == * '''[[Antun Augustinčić]]''' ** '''''Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“, 1947. godina''''' - posvećen brocima [[Crvena armija|sovjetske Crvene armije]], pogunlim u [[Batinska bitka|Batinskoj bici]], postavljen u [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|memorijalnom kompleksu „Batinska bitka“]]. ** '''''Spomenik „Maršal Tito“, 1946. godina''''' - najpoznatiji spomenik [[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]], izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: u [[Kumrovec|Kumrovcu]], ispred [[Titova rodna kuća|Titove rodne kuće]], [[1948]]. godine; u [[Velenje|Titovom Velenju]], [[1977]]. godine; u muzeju „Prve proleterske brrigade“ u [[Rudo]]m (danas se nalazi u [[Užice|Užicu]]); u dvorištu [[Muzej istorije Jugoslavije|muzeja Istorije Jugoslavije]] (ispred [[Kuća cveća|Kuće cveća]]) i na još nekoliko lokacija. ** '''''[[Nošenje ranjenika (skulptura)|Spomenik „Nošenje ranjenika“]], 1952. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: U [[Livno|Livnu]], [[1952]]. godine (nazivan i ''Spomenik „Palim borcima“'', srušen [[1992]]. godine od strane [[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO-a]]); u [[Imotski|Imotskom]] (teško oštećen); u [[Vukovar]]u (oštećen propucavanjem); na Veterinarskom fakultetu u [[Zagreb]]u [[1953]]. godine; u [[Derventa|Derventi]], [[1966]]. godine (u malo izmenjenom obliku); u [[Krapinske Toplice|Krapinskim Toplicama]], [[1973]]. godine; i na Medicinskom fakultetu u [[Zagreb]]u [[1983]]. godine.<ref>[http://www.mdc.hr/augustincic/hr/augustincic/spomenici.html Mdc.hr:] Popis izvedenih spomenika Antuna Augustinčića</ref> ** '''''Spomenik „Crvenoarmejac“, 1954. godina''''' - postavljen na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda 1944.]] u [[Beograd]]u. ** '''''[[Spomenik palim Krajišnicima|Spomenik „Palim Krajišnicima“]], 1961. godina''''' - nalazi se na [[Banj brdo|Banj brdu]] (ranije ''Šehitluci''), kod [[Banja Luka|Banja Luke]]. ** '''''Spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“, 1964. godina''''' - postavljen na [[Vis (ostrvo)|ostrvu Visu]], uništen i uklonjen [[1994]]. godine. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1965. godina''''' - podignut u [[Sisak|Sisku]]. ** '''''Spomenik [[Vlada Zečević|Vladi Zečeviću]], 1973. godina''''' - postavljen u [[Loznica|Loznici]]. * '''[[Borka Avramova]]''' ** '''''Spomenik „Pobedi“ (poznat i pod imenom „Žena borac“), 1961. godina''''' - postavljen u [[Tetovo|Tetovu]]. * '''[[Kosta Angeli Radovani]]''' ** '''''Spomenik „Ustanka u Drežnici“, 1949. godina''''' - postavljen u [[Drežnica|Partizanskoj Drežnici]]. ** '''''Spomenik „Radi Končaru i drugovima“, 1961. godina''''' - podignut u [[spomen park Šubićevac|spomen parku Šubićevac]] u [[Šibenik]]u. Posvećen [[Rade Končar|Radi Končaru]] i ostalih 25 [[antifašizam|antifašista]] koje su u parku Šubićevac streljali italijanski [[fašizam|fašisti]] [[22. maj]]a [[1942]]. godine. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Zdenko Kolacio]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Kumanovo|Kumanovu]]. * '''[[Đorđe Andrejević Kun]]''' ** '''''Spomenik-mozaik „Revoluciji“, 1957. godina''''' - postavljen u [[Ivanjica|Ivanjici]]. U izgradnji spomenika učestvovali su i Nada Hude, Miloš Gvozdenović i Ljuba Lah. * '''[[Vojin Bakić]]''' ** '''''Spomenik „Poziv na ustanak“, 1946. godina''''' - izliven u tri primerka, koji su postavljeni: u [[Spomen-park Borik|spomen-parku Borik]] u [[Bjelovar]]u (poznat i pod nazivom „''Bjelovarac''“, postavljen [[1947]], srušen [[1991]], obnovljen [[2010]]); u [[Beograd]]u, ispred [[Muzej 4. juli|Muzeja „4. juli“]] i u [[Vojni muzej Beograd|Vojnom muzeju]] u [[Beograd]]u. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1947. godina''''' - podignut u [[Kolašin]]u. ** '''''Spomenik „Pred streljanje“ (poznat i pod nazivom „Gudovčan“), 1955. godina''''' - postavljen u selu [[Gudovac|Gudovcu]], kod [[Bjelovar]]a (srušen [[1991]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). ** '''''Spomenik [[Ivan Goran Kovačić|Ivanu Goranu Kovačiću]], 1960. godina''''' - postavljen u [[Lukovdol]]u. ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Stjepan Stevo Filipović|Stevanu Filipoviću]], 1960. godina''''' - podignut na brdu Vidaku, kod [[Valjevo|Valjeva]]. ** '''''[[Spomenik pobedi naroda Slavonije|Spomenik „Revoluciji“]] (poznat i pod nazivom Spomenik „Pobede naroda Slovenije“), 1968. godina''''' - podignut u selu [[Kamenska]], na raskrsnici puteva [[Slavonska Požega]]-[[Pakrac]]-[[Voćin]] (srušen februara [[1992]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). ** '''''Skulpture u Spomen-parku „Dotrščina“, 1968. godina''''' - autor je centralnog spomenika „Palim žrtvama“ i 6-7 skulptura, koje su postavljene u [[Spomen-park Dotrščina|spomen-parku „Dotrščina“]], kod [[Zagreb]]a. Tokom [[1990e|1990]]-ih su bile oštećene, ali su kasnije obnovljene. ** '''''[[Spomenik ustanku naroda Banije i Korduna|Spomenik na Petrovoj gori]], 1981. godina''''' - podignut na najvišem vrhu Velikom Petrovcu. Posvećen [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] i žrtvama fašističkog terora na [[Kordun]]u. U periodu posle [[1995]]. godine oštećen i devastiran. * '''[[Stojan Batič]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina''''' - postavljen u [[Donji Logatec|Donjem Logatecu]]. ** '''''Spomenik revolucionaru [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1963. godina''''' - podignut u [[Maribor]]u. ** '''''[[Spomenik Dražgoškoj bici]], 1977. godina''''' - podignut kod [[Dražgoše|Dražgoša]]. Stojan Batič je autor skulptura boraca, [[Boris Kobe]] autor arhitektonske konstrukcije spomenika, a [[Ivo Šubic]] autor mozaika na spomeniku. * '''[[Ana Bešlić]]''' ** '''''Spomenik „Streljanim partizanima“, 1961. godina''''' - podignut kod [[Zlatibor (Čajetina)|Partizanskih Voda]]. Posvećen streljanim partizanskim ranjenicima [[novembar|novembra]] i [[decembar|decembra]] [[1941]]. godine. U izgradnji spomenika je učestvovala i [[Jovanka Jeftanović]]. * '''[[Bogdan Bogdanović]]''' ** '''''Spomenik „Jevrejskim žrtvama fašizma i palim borcima“, 1952. godina''''' - postavljen na [[Jevrejsko groblje (Beograd)|Jevrejskom groblju]] u [[Beograd]]u. ** '''''[[Spomen groblje u Sremskoj Mitrovici|Spomen-groblje u Sremskoj Mitrovici]], 1960. godina.''''' ** '''''[[Mogila nepobeđenih]], 1961. godina''''' - postavljen u spomen-parku „Revolucije“ u [[Prilep]]u. ** '''''Spomen-park [[Slobodište]], 1964. godina''''' - na brdu Bagdala, kod [[Kruševac|Kruševca]]. ** '''''„Partizanska nekropola“, 1961-65. godina''''' - [[Partizansko groblje u Mostaru|Partizansko spomen-groblje]] u [[Mostar]]u. ** '''''[[Kameni cvet (spomenik)|Spomenik „Kameni cvet“]], 1966. godina''''' - [[Spomen područje Jasenovac|memorijalni kompleks Jasenovac]], kod [[Jasenovac|Jasenovca]]. ** '''''[[Spomenik „Revolucije“, 1964-71. godina]]''''' - postavljen u [[Leskovac|Leskovcu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima Revolucije“, 1973-75. godina''''' - postavljen u [[Vlasotince|Vlasotincu]]. ** '''''[[Memorijalni kompleks palim borcima Revolucije|Spomen-kompleks „Palih boraca Revolucije“]], 1974. godina''''' - kod [[Štip]]a. ** '''''[[Spomen-park Dudik|Spomen-park „Dudik“]], 1980. godina''''' - kod [[Vukovar]]a. ** '''''Spomen-park „Borbe i pobede“, 1970-80. godina''''' - kod [[Čačak|Čačka]]. ** '''''Spomen-park „Popina“, 1978-81. godina''''' - kod [[Trstenik]]a. Posvećen borcima [[Kraljevački partizanski odred|Kraljevačkog partizanskog odreda]] poginulim u borbi sa [[Nemci]]ma [[13. oktobar|13. oktobra]] [[1941]]. godine. * '''[[Stevan Bodnarov]]''' ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Janko Čmelik|Janku Čmeliku]], 1949. godina''''' - postavljen u [[Stara Pazova|Staroj Pazovi]]. ** '''''[[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu|Grobnica narodnih heroja]], 1949. godina''''' - biste: [[Đuro Đaković|Đure Đakovića]], [[Ivan Milutinović|Ivana Milutinovića]] i [[Ivo Lola Ribar|Ive Lole Ribara]] na Grobnici narodnih heroja na [[Kalemegdan]]u. ** '''''Spomenik streljanima u Jajincima, 1951. godina''''' - postavljen u [[Strelište u Jajincima|spomen-parku Jajinci]], u [[Jajinci]]ma, kod [[Beograd]]a. ** '''''Spomenik „Partizanski kurir“, 1955. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koji su posavljeni: ispred kuće (u kojoj je održano [[Savetovanje u Stolicama|savetovanje Glavnog štaba]]) u [[Stolice|Stolicima]], kod [[Krupanj|Krupnja]], [[1955]]. godine; ispred sportskog centra „Šumice“ u [[Beograd]]u i dr. * '''[[Janez Boljka]]''' ** '''''Spomenik borcima Gorice i Beneškog kraja, 1962. godina''''' - postavljen u [[Goriška Brda|Goriškim Brdima]]. ** '''''Spomenik „Taocima i borcima“, 1965. godina''''' - postavljen u [[Žele|Želama]] kod [[Ljubljana|Ljubljane]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Feđa Košir]]. * '''[[Branko Bon]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Žabljak]]u. * '''[[Vojislav Vujisić]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1967. godina''''' - podignut u [[Andrijevica|Andrijevici]]. * '''[[Šime Vulas]]''' ** '''''Spomenik „Podhumskim žrtvama“, 1970. godina''''' - podignut na mestu nekadašnjeg sela Podhum kod [[Rijeka (grad)|Rijeke]], čije su stanovništvo [[1942]]. godine italijanski [[fašizam|fašisti]] u celosti pobili, a selo spalili. * '''[[Nandor Glid]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima u NOR-u“, 1953. godina''''' - podignut u [[Trebinje|Trebinju]]. ** '''''Spomenik „Balada o vešanima“, 1967. godina''''' - postavljen u [[Subotica|Subotici]]. ** '''''Spomenik „Sto za jednog“, 1980. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. * '''[[Jordan Grabuloski]]''' ** '''''[[Spomen kosturnica u Kičevu|Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“]], 1954. godina''''' - podignut u [[Kičevo|Kičevu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina''''' - podignut kod [[Belčišta]]. ** '''''Memorijalni kompleks Butel, 1961. godina''''' - u [[Skoplje|Skoplju]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Dušan Pecovski]]. ** '''''Spomenik „Streljanim omladincima“, 1962. godina“''''' - podignut u [[Vataša|Vataši]]. ** '''''[[Spomenik Ilinden|Spomenik „Ilinden“]] (poznat i pod nazivom „Makedonium“), 1974. godina''''' - podignut u [[Kruševo|Kruševu]]. Posvećen je palim borcima [[Ilindanski ustanak|Ilindanskog ustanka]] i [[Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačke borbe]]. U izgradnji spomenika učestvovala je i [[Iskra Grabuloska]]. * '''[[Ante Gržetić]]''' ** '''''Spomenik „Bola i Prkosa“, 1959. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Posvećen [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nada Naumović|Nadi Naumović]], jedinoj ženi streljanoj tokom [[Kragujevački masakr|masovnog streljanja u Kragujevcu]], oktobra [[1941]]. godine. ** '''''Spomenim „Otpora i slobode“, 1966. godina''''' - postavljen u [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. ** '''''Spomenik „Majci i kćerkama“, 1967. godina''''' - postavljen u [[Topola|Topoli]]. Posvećen [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Darinka Radović|Darinki Radović]] i njenim ćerkama Radmili i Stanki, koje su [[četnici]] zaklali maja [[1943]]. godine, u selu [[Rajkovac (Topola)|Rajkovcu]], kod Topole. * '''[[Lojze Dolinar]]''' ** '''''[[Spomenik Prijepoljskoj bici|Spomenik „4. decembar“]], 1953. godina''''' - podignut u [[Prijepolje|Prijepolju]]. Posvećen je borcima poginulim u [[Prijepoljska bitka|Prijepoljskoj bici]], [[4. decembar|4. decembra]] [[1943]]. godine. ** '''''Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1955. godina''''' - postavljen u [[Kraljevo|Kraljevu]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Kranj]]u. * '''[[Drago Đurović]]''' ** '''''[[Spomenik Partizanu-borcu|Spomenik „Partizanu-borcu“]], 1957. godina''''' - izgrađen na brdu Gorica u [[Podgorica|Titogradu]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Vojislav Đokić]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina''''' - podignut u [[Danilovgrad]]u. ** '''''Spomenik „Streljanim omladincima“, 1959. godina''''' - podignut u [[Lazine|Lazinama]] kod [[Danilovgrad]]a. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Vojislav Đokić. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1960. godina''''' - podignut u [[Pljevlja|Pljevljima]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Mirko Đokić]]. * '''[[Miodrag Živković (vajar)|Miodrag Živković]]''' ** '''''Spomenik „Hrabrima“, 1960. godina''''' - postavljen na Oštroj, kod [[Čačak|Čačka]]. Posvećen je poginulim borcima [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]], u borbi s [[Nemci]]ma, [[3. mart]]a [[1943]]. godine. ** '''''Spomenik „Palim borcima u Narodnooslodboilačkom ratu“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Priština|Prištini]]. ** '''''Spomenik „Streljanim đacima“, 1963. godina''''' - postavljen u [[spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parku „Kragujevački oktobar“]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. ** '''''[[Memorijalni kompleks Tjentište|Spomenik „Bici na Sutjesci“]] 1971. godina''''' - postavljen u [[Dolina heroja|Dolini heroja]], na [[Tjentište|Tjentištu]]. ** '''''Spomen-park „Ustanka i Revolucije“, 1978. godina''''' - [[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]], kod [[Nikšić]]a. ** '''''Spomenik „Kadinjača“, 1979. godina''''' - postaljven u [[Spomen kompleks Kadinjača|Spomen kompleksu „Kadinjača“]], na [[Kadinjača|Kadinjači]] kod [[Užice|Užica]]. * '''[[Aleksandar Zarin]]''' ** '''''Spomenik „Otporu“, 1961. godina''''' - postavljen u [[Ada (mesto)|Adi]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ratnici“), 1965. godina''''' - postavljen u [[Novi Kneževac|Novom Kneževcu]]. * '''[[Boris Kalin]]''' ** '''''Spomenik „Gramozna jama“, 1947. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''[[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani|Grobnica narodnih heroja]], 1952. godina''''' - podignuta u [[Ljubljana|Ljubljani]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Edo Mihevc]]. ** '''''Spomenik „Palium borcima i taocima“, 1949. godina''''' - postavljen u [[Begunje|Begunjama]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Edo Ravnikar]]. * '''[[Zdenko Kalin]]''' ** '''''Spomenik „Palima na Urhu“, 1955. godina''''' - postavljen na [[Urh]]u, kod [[Ljubljana|Ljubljane]]. ** '''''Spomenik narodnom heroju [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1960. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''Spomenik „Pionirima palim u NOB-u“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Ljubljana|Ljubljani]]. * '''[[Joko Knežević]]''' ** '''''[[Spomenik palim borcima Mimice]], 1963. godina''''' - podignut u tehnici mozaika u selu [[Mimice]], nedaleko [[Omiš]]a. * '''[[Zdenko Kolacio]]''' ** '''''Spomen-kosturnica [[Vladimir Gortan|Vladimiru Gortanu]], 1952. godina''''' - podignuta u [[Beram|Bermu]]. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Zdenko Sila]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama fašizma“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Kamenski Vučjak|Kamenskom Vučjaku]] (srušen [[1990e|1990]]-ih). * '''[[Marijan Kocković]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“,1955. godina''''' - postavljen u [[Gacko|Gacku]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“''''' - postavljen u [[Glamoč]]u. * '''[[Frano Kršinić]]''' ** '''''Spomenik „Streljanje talaca“, 1951. godina''''' - postavljen u [[Zagreb]]u. Posvećen žrtvama fašizma streljanim u [[Maksimir]]u, [[Spomen-park Dotršćina|Dotršćini]] i [[Rakov Potok|Rakovom Potoku]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ranjeni kurir“), 1953. godina''''' - izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na [[Vis (ostrvo)|Visu]]; u [[Bakar (grad)|Bakru]], [[1953]]. godine; i u [[Muzej istorije Jugoslavije|Muzeju istorije Jugoslavije]] u [[Beograd]]u. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1954. godina''''' - posvećen palim borcima i žrtvama fašizma kotara [[Sisak]], izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na Trgu slobode u Sisku (srušen [[1991]]. godine); u [[Spomen-šuma Brezovica|spomen-šumi Brezovica]], na mestu osnutka [[Sisački partizanski odred|Sisačkog partizanskog odreda]] (neznatno oštećen). ** '''''Spomenik „[[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]]“, 1961. godina''''' - postavljen u na Trgu partizana u [[Užice|Titovom Užicu]], povodom dvadesetogišnjice ustanka. Avgusta [[1991]]. godine premešten u dvorište Narodnog muzeja. * '''[[Bogoljub Kurpjel]]''' ** '''''Spomenik [[Prva proleterska udarna brigada|Prvoj proleterskoj brigadi]], 1961. godina''''' - podignut u [[Rudo]]m, gde je [[21. decembar|21. decembra]] [[1941]]. godine formirana Prva proleterska brigada. * '''[[Boško Kućanski]]''' ** '''''[[Spomenik bitke na Neretvi|Spomenik „Bitke za ranjenike“]], 1978. godina''''' - podignut na [[Makljen]]u, kod [[Prozor (grad)|Prozora]]. Posvećen borcima poginulim u bici za ranjenike, tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], marta [[1943]]. godine. Uništen [[1995]]. godine od strane [[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO-a]]. * '''[[Janez Lenasi]]''' ** '''''Spomenik „[[Prekomorske brigade NOVJ|Prekomorskim brigadama]]“, 1965. godina''''' - podignut u [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]]. * '''[[Svetislav Ličina]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1961. godina''''' - podignut na spomen-groblju palih boraca NOB-a u [[Priština|Prištini]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Prvoslav Janković]]. * '''[[Mirko Ostoja]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1956. godina''''' - podignut u [[Bileća|Bileći]]. ** '''''Spomenik [[Ivo Lola Ribar|Ivi Loli Ribaru]], 1961. godina''''' - postavljen u [[Suho Polje (Glamoč)|Suhom Polju]]. * '''[[Tomislav Ostoja]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima Ciglenice“, 1972. godina''''' - podignut u [[Zagreb]]u. * '''[[Vanja Radauš]]''' ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1950. godina''''' - podignut u [[Pula|Puli]]. ** '''''[[Spomenik ustanku naroda Hrvatske|Spomenik „Ustanku naroda Hrvatske 1941“]], 1951. godina''''' - postavljen u selu u [[Srb (grad)|Srbu]], u [[Lika|Lici]], povodom desetogodišnjeice ustanka. Srušen avgusta [[1995]]. godine od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]], obnovljen jula [[2010]]. godine. ** '''''Spomenik „Žrtvama fašizma“ (poznat i pod nazivom „Vešala“), 1956. godina''''' - posvećen žrtvama fašizma u [[Logor Jadovno|logoru Jadovno]], podignut u [[Gospićki Jasikovac|Gospićkom Jasikovcu]] (srušen nakon [[Operacija Medački džep|operacije „Medački džep“]] od strane [[Hrvatska vojska|Hrvatske vojske]]). * '''[[Rajko Radović]]''' ** '''''[[Krila galebova|Spomenik „Krila galebova“]], 1962. godina''''' - podignut u [[Podgora|Podgori]]. Posvećen osnivanju [[Mornarica NOVJ|Partizanske mornarice]], [[1942]]. godine * '''[[Ivan Sabolić]]''' ** '''''Spomenik „Husinskim rudarima“, 1956. godina''''' - postavljen u [[Tuzla|Tuzli]]. Posvećen husinskim rudarima poginulim u [[Husinska buna|Husinskoj buni]] [[1920]]. i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[1941]]-[[1945]]. godine. ** '''''Spomenik „Tri pesnice“, 1963. godina''''' - postavljen u [[Spomen park Bubanj|spomen-parku Bubanj]], kod [[Niš]]a. * '''[[Jakob Savinšek]]''' ** '''''Spomenik „Taocu“, 1953. godina''''' - postavljen u [[Novo Mesto|Novom Mestu]]. ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina''''' - postavljen u [[Kvasica|Kvasici]] ([[Bela krajina]]). * '''[[Jovan Soldatović]]''' ** '''''Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Žabalj|Žablju]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama racije“, 1971. godina''''' - postavljen u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. ** '''''Spomenik „Žrtvama racije“''''' - postavljen u [[Čurug]]u. * '''[[Rade Stanković]]''' ** '''''Spomen-reljef „Oslobodiocima Beograda“, 1954. godina''''' - postavljen na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda]] u [[Beograd]]u. * '''[[Ratimir Stojadinović]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1955. godina''''' - podignut u [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]]. * '''[[Slobodan Stojanović (vajar)|Slobodan Stojanović]]''' ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1977. godina''''' - postavljen u [[Paraćin]]u. U izgradnji je učestvovao i arhitekta [[Radomir Prokić]]. * '''[[Sreten Stojanović]]''' ** '''''Spomenik „[[Sloboda (spomenik)|Sloboda]]“, 1951. godina''''' - postavljen na [[Iriški venac|Iriškom vencu]], na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. ** '''''Spomenik „Ustanku“, 1952. godina''''' - podignut u [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]]. ** '''''Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“, 1957. godina“''''' - podignut u [[Kumanovo|Kumanovu]]. * '''[[Vojin Stojić]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina''''' - podignut u [[Petrovac na Moru|Petrovcu na Moru]]. ** '''''Spomenik Kosmajskom NOP odredu, 1982. godina''''' - podignut na vrhu planine [[Kosmaj]] i posvećen borcima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog partizanskog odreda]]. * '''[[Slavko Tihec]]''' ** '''''Spomenik [[Pohorski bataljon|Pohorskom bataljonu]], 1959. godina''''' - postavljen kod [[Osankarica|Osankarice]] na [[Pohorje|Pohorju]]. ** '''''Spomenik „Narodnooslobodilačkoj borbi“, 1975. godina''''' - podignut u [[Maribor]]u. * '''[[Luka Tomanović]]''' ** '''''Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1954. godina''''' - podignut u [[Herceg-Novi|Herceg-Novom]]. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta [[Nikola Dobrović]]. ** '''''Spomenik „Palima za slobodu“, 1954. godina''''' - podignut u [[Kotor]]u. U izgradnji spomenika je učestvovao i arhitekta [[Vojislav Đokić (arhitekta)|Vojislav Đokić]]. * '''[[Drago Tršar]]''' ** '''''Spomenik „Učesnicima revolucije“, 1962. godina''''' - postavljen u [[Kamnik]]u. ** '''''Spomenik „Revolucije“, 1975. godina''''' - postavljen na Trgu Republike u [[Ljubljana|Ljubljani]]. ** '''''Spomenik „Revoluciji“, 1985. godina''''' - postavljen u [[Spomen-groblje u Vukosavcima|spomen parku Vukosavci]] kod [[Lopare|Lopara]] (BiH). * '''[[Dinko Vranković]]''' ** '''''[[Spomenik palim borcima Svirče]], 1981. godina''''' - postavljen u [[Svirče|Svirču]]. * '''[[Dušan Džamonja]]''' ** '''''Spomenik „Prosinačkim žrtvama“, 1960. godina''''' - postavljen na Trgu Prosinačkih žrtava u [[Dubrava (kvart)|Dubravi]], [[Zagreb]]. Posvećen [[Prosinačke žrtve 1943.|16-orici antifašista]] koje su [[ustaše]] obesile [[20. decembar|20. decembra]] [[1943]]. godine. Prvi javno izloženi apstraktni spomenik na području [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. ** '''''[[Spomenik revolucije naroda Moslavine|Spomenik „Revoliciji“]], 1967. godina''''' - podignut u [[Podgarić]]u u [[Moslavina|Moslavini]]. ** '''''[[Spomenik Revoluciji na Kozari|Spomenik „Revoluciji“]], 1967. godina''''' - podignut na [[Mrakovica|Mrakovici]], na planini [[Kozara|Kozari]]. ** '''''Spomenik „Pobede i žrtvama“, 1974. godina''''' - postavljen u memorijalnom kompleksu „[[Sremski front]]“ u [[Adaševci]]ma, kod [[Šid]]a. <br /> [[Datoteka:Споменик Стјепану Филиповићу.jpg|centar|mini|1000px|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stjepan Stevo Filipović|Stjepanu Stevi Filipoviću]] ([[1916]]-[[1942]]) na brdu Vidraku, kod [[Valjevo|Valjeva]]. Podignut [[28. oktobar|28. oktobra]] [[1969]]. godine, rad vajara [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]].]] == Galerija == === Bosna i Hercegovina === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5"> Datoteka:Sarajevo-eternalflame.JPG|[[Vječna vatra (Sarajevo)|Spomenik „Vječna vatra“]], [[Sarajevo]], [[1946]]. |[[Partizansko groblje u Mostaru|Partizansko groblje Mostar]]. [[Bogdan Bogdanović]], [[1965]]. </gallery></center> === Makedonija === <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Могила на непобедените.jpg|[[Spomenik Nepobeđeni|Spomenik „Nepobeđeni“]], spomen-park „Revolucije“ [[Prilep]]. <br /> [[Bogdan Bogdanović]], [[1961]]. Datoteka:Spomen kosturnica-Kicevo01.jpg|[[Spomen kosturnica u Kičevu|Spomen kosturnica]], [[Kičevo]]. <br /> [[Jordan Grabuloski]], [[1968]]. Datoteka:Padnati borci Skopje.JPG|Spomenik „Palim borcima“, [[Skoplje]]. Datoteka:Spomenik na Revolucijata.JPG|Spomenik „Revoluciji“, [[Kumanovo]]. <br /> [[Kosta Angeli Radovani]], [[1962]]. Datoteka:Spomenik na Revolucijata vo Bitola.JPG|Spomenik „Revoluciji“, [[Bitolj]]. Datoteka:Споменик на револуција во Струмица.jpg|Spomenik „Revoluciji“, [[Strumica]]. Datoteka:Zena borec Tetovo.JPG|Spomenik „Ženi borcu“, [[Tetovo]]. Datoteka:Skopje momument 01.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Vera Jocić|Veri Jocić]], [[Skoplje]]. Datoteka:Stiv Naumov Bitola spomenik.JPG|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Stevan Naumov Stiv|Stevanu Naumovu]], [[Bitolj]]. Datoteka:Cede Filipovski Dame.JPG|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Čede Filipovski|Čedi Filipovskom]], [[Gostivar]]. </gallery></center> === Slovenija === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Belo Slovenia - Plaque.JPG|Spomen-ploča na kući u kojoj je ubijena ilegalka [[Lizika Jančar]]. Datoteka:Bičkova skala, bojni položaj v dražgoški bitki 9.-11. januarja 1942.jpg|[[Spomenik Dražgoškoj bici]]. Datoteka:Pohorski bataljon-spomenik.jpg|Spomenik [[Pohorski bataljon|Pohorskom bataljonu]]. Datoteka:Grobisce muzej talcev.JPG|[[Memorijalni kompleks Begunje]], stradalim u koncentracionom logoru od 1941. do 1945. Datoteka:Septic ZG.Hrastnik.JPG|[[Partizanska bolnica Zgornji Hrastnik]]. Datoteka:FranjaPartizanskaBolnisnica1.jpg|[[Partizanska bolnica Franja]]. Datoteka:Krvavec WW2 memorial.jpg|Spomenik palim borcima, [[Krvavec]]. </gallery></center> === Srbija === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Grob narodnih heroja.JPG|[[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu|Grobnica narodnih heroja]], [[Kalemegdan]], [[Beograd]]. <br /> [[Stevan Bodnarov]] [[1949]]. Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|[[Spomen kompleks Kadinjača|Spomen kompleks „Kadinjača“]], [[Kadinjača]], kod [[Užice|Užica]]. <br /> [[Miodrag Živković]], [[1979]]. Datoteka:Groblje oslobodilaca beograda 1944.JPG|[[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblje oslobodilaca Beograda 1944]], [[Beograd]]. <br /> [[Rade Stanković]]. Datoteka:Kosmaj spomenik2.jpg|Spomenik „[[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskom NOP odredu]]“, [[Kosmaj]]. <br /> [[Vojin Stojić]], [[1982]]. Datoteka:Spomenik prijepoljskoj bici.jpg|Spomenik „4. decembar 1943“, [[Prijepolje]]. <br /> [[Lojze Dolinar]], 1953. Datoteka:Poziv na ustanak.JPG|Spomenik „Poziv na ustanak“, [[Beograd]]. <br /> [[Vojin Bakić]]. Datoteka:Zikica Jovanovic Spanac Radanovci ADM 5986.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Žikica Jovanović Španac|Žikici Jovanoviću Špancu]], [[Radanovci]], kod [[Kosjerić]]a. [[Miroslav Protić]], [[1981]]. Datoteka:Monument of Brotherhood and Unity in Pristina.jpg|Spomenik „Palim borcima“, [[Priština]]. <br /> [[Miodrag Živković]], [[1961]]. </gallery></center> ==== Vojvodina ==== <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Petrovaradin i žrtve racije.JPG|Spomenik „Žrtvama racije“, [[Novi Sad]]. <br /> [[Jovan Soldatović]], [[1971]]. Datoteka:Sloboda monument.jpg|Spomenik „[[Sloboda (spomenik)|Sloboda]]“, <br /> [[Iriški venac]]. <br /> [[Sreten Stojanović]], [[1961]]. Datoteka:Zarko Zrenjanin monument.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Žarko Zrenjanin|Žarku Zrenjaninu]], [[Zrenjanin]]. [[Rade Stanković]], [[1952]]. Datoteka:Pancevo-Olga Petrov bust.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] <br /> [[Olga Petrov|Olgi Petrov]], [[Pančevo]]. Datoteka:Sremski front Memorial.jpg|Spomen-kompleks „[[Sremski front]]“, [[Adaševci]] kod [[Šid]]a. </gallery></center> === Hrvatska === <center><gallery widths="160" heights="150" perrow="5" showfilename="yes"> Datoteka:Batina1.jpg|Spomenik „Pobeda“, [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|mem. kompleks „Batinska bitka“]]. [[Antun Augustinčić]], [[1947]]. Datoteka:Jasenovac 1-09.JPG|[[Spomenik „Kameni cvet“]], <br /> [[Jasenovac|mem. kompleks „Jasenovac“]]. <br /> [[Bogdan Bogdanović]], [[1966]]. Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|[[Spomenik revolucije naroda Moslavine|Spomenik „Revoluciji“]] u [[Podgarić]]u, [[Moslavina]]. [[Dušan Džamonja]], [[1967]]. Datoteka:Grobnica narodnih heroja Zagreb.JPG|[[Grobnica narodnih heroja u Zagrebu|Grobnica narodnih heroja]] na [[Mirogoj]]u, [[Zagreb]]. <br /> [[Đuro Kavurić]], [[1968]]. Datoteka:Spomenik slobodi Donji Miholjac.jpg|Spomenik „Slobode“, [[Donji Miholjac]]. <br /> [[Stjepan Brlošić]], [[1968]]. Datoteka:Rijeka NOB railway workers' monument.JPG|Spomenik „Palim železničarima 1941-1945“, [[Rijeka (grad)|Rijeka]]. Datoteka:Nikola Car Crni Ck 0508.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Nikola Car Crni|Nikoli Caru]], [[Crikvenica]]. <br /> [[Zvonko Car]], [[1976]]. Datoteka:Rovinj007.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Đuzepe Budicin Pino|Pinu Budicinu]], [[Rovinj]]. Datoteka:Ivo Lola Ribar Ilok.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] <br /> [[Ivo Lola Ribar|Ivi Loli Ribaru]], [[Ilok]]. Datoteka:Vitomir Sirola Pajo Viskovo spomenik 160309.jpg|Spomenik [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnom heroju]] [[Vitomir Širola|Vitomiru Široli]], [[Viškovo]]. Datoteka:Spomenik palim borcima - Sv. Ivan Zelina, detalj, 1955.jpg|[[Sveti Ivan Zelina]], detalj, [[1955]]. Datoteka:Spomenik palim borcima u Svetom Ivanu Zelini.jpg|Pogled sa zapada, stanje 21. 3. 2021. </gallery></center> == Povezano == * '''[[Partizanska spomen-groblja]]''' * '''[[Muzeji Narodnooslobodilačke borbe]]''' * [[Memorijalni kompleks Tjentište]] * [[Sloboda (spomenik)|Spomenik „Sloboda“ na Iriškom vencu]] * [[Spomenik palim Krajišnicima|Spomenik „Palim Krajišnicima“ na Banj brdu]] * [[Memorijalni kompleks Batinska bitka|Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“ u Batini]] == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Miloš Bajić, ur. '''Spomenici revoluciji: Jugoslavija'''. „SUBNOR Jugoslavije“ Beograd, „Svjetlost“ Sarajevo 1968. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * Milenko Patković, Dušan Plećaš. '''Vodič uz kartu. Izbor spomen-obilježja Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije'''. „Glas Slavonije“, Osijek 1975. godina. * Drago Zdunić, ur. '''Revolucionarno kiparstvo'''. „Spektar“, Zagreb 1977. godina. == Vanjske veze == {{Commonscat|World War II memorials in Yugoslavia}} {{Portal NOB}} * [http://www.cracktwo.com/2011/04/25-abandoned-soviet-monuments-that-look.html 25 napuštenih partizanskih spomenika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130906230901/http://www.cracktwo.com/2011/04/25-abandoned-soviet-monuments-that-look.html |date=2013-09-06 }} * [http://www.lupiga.com/vijesti/index.php?id=6180 Lupiga.com: ZABORAVLJENA POVIJEST] * [http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%BE/713728/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8+%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B5.html RTS: Zaboravljeni spomenici revolucije, 24. maj 2010.] * [http://lupiga.com/vijesti/zaboravljena-povijest-nekada-vazna-remekdjela-simboli-kojih-se-danas-svi-stide Remek djela kojih se svi stide] {{Spomenici Narodnooslobodilačke borbe}} {{Narodnooslobodilačka borba}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] mia6ejogpovg3w7a8haxncwn2p7xk36 14 190460 42606129 42604856 2026-06-05T22:47:44Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] na [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604856 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} ''Glavni članci u ovoj kategoriji su '''[[Spomenici Narodnooslobodilačke borbe|Spomenici]]''' i '''[[Muzeji Narodnooslobodilačke borbe]]''''' [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Vojni muzeji|NOB]] [[Kategorija:Kultura Narodnooslobodilačke borbe]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] [[Kategorija:Nasleđe Jugoslavije]] fpichbx6ny7f4c32yqi9fj6h7ockkx0 42606130 42606129 2026-06-05T22:48:08Z Aca 108187 42606130 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Vojni muzeji|NOB]] [[Kategorija:Kultura Narodnooslobodilačke borbe]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] [[Kategorija:Nasleđe Jugoslavije]] k7wlimdpbronucemxei4ddi1o0y61xt 0 190748 42605921 42604521 2026-06-05T22:05:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605921 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J16445, Bosnien, Pak im Einatz gegen Partisanen.jpg|mini|Protivtenkovski top 1. brdske divizije za vreme uličnih borbi protiv partizana u Bosni.]] [[Datoteka:Izviđači 6. krajiške brigade.jpg|minijatura|Izviđačka grupa boraca VI krajiške NOU brigade u reonu Travnik - Vlašić 1944.]] '''Operacija Snježna oluja''' (njem. ''Schneesturm'', izgovor: Šnešturm) je bila strategijska operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Bosni. Vođena je zimskim uslovima, od 21. do 29. decembra [[1943]]. godine. U jugoslovenskoj historiografiji prva etapa operacije je poznata kao '''Krivajska operacija''', jer je vođena u dolini rijeke [[Krivaja (rijeka)|Krivaje]].<ref>https://www.znaci.org/00001/53_36_2.htm</ref> Cilj joj je bio okružiti i uništiti [[treći bosanski korpus NOVJ|3. udarni korpus NOVJ]]. Dio je [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. Nakon prve etape operacije "Snešturm" u istočnoj Bosni, druga etapa operacije je nastavljena u zapadnoj Bosni. Cilj druge etape bio je prilično ambiciozan, uništiti vrhovno rukovodstvo [[NOP|narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije]], koje se tada nalazilo u rejonu [[Jajce|Jajca]], i vođu pokreta, Josipa Broza Tita.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/158_6.htm</ref> U okviru druge etape operacije Snježna oluja, januara [[1944]]. godine, izvedene su dve korpusne operacije: [[Operacija Waldrausch]] ("Huk šume") i [[Operacija Napfkuchen]] ("Pogača").<ref name="znaci.org"/> == Pozadina == {{main|Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944}} Poslije neuspjele [[operacija Kugelblitz|operacije »Kugelblic«]], čijim izvođenjem nije ostvarena zamisao o uništenju jedinica Narodnooslobodilačke vojske u istočnoj Bosni, štab 5. njemačkog armijskog brdskog korpusa preduzeo je novu operaciju »Šnešturm« da opkoli i uništi snage u sastavu [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg korpusa]] narodnooslobodilačke vojske: [[Peta krajiška divizija NOVJ|Petu krajišku udarnu]], [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaestu udarnu]] i [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|Dvadesetsedmu udarnu diviziju]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/133.htm Milorad Gončin: DRUGA KRAJIŠKA UDARNA BRIGADA]</ref> Njemački plan opkoljavanja i uništenja zamišljen je ovako: da [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. njemačka SS divizija »Princ Eugen«]], 1. rezervni puk i dijelovi [[369. legionarska divizija|369. njemačke legionarske divizije]] preduzmu žestok napad s juga, od Vareša, planine Zvijezde i gradića Olova, a [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. njemačka brdska divizija]] sa jugoistoka, od Han-Pijeska, preko Kladnja i planine Konjuha, zatim od Vlasenice preko Šekovića i dolinom Spreče. Nijemci su smatrali da će istovremenim kordiniranim napadom, uz podršku aviona, tenkova i artiljerije, primorati jedinice Trećeg korpusa, da se nađu na dosta uskom prostoru u rejonu rijeke [[Krivaja (Prijedor)|Krivaje]] da tu budu izložene odlučnom napadu i uništenju.<ref name="ReferenceA"/> == Snežna oluja I == [[File:Krivajska operacija (18. - 31. decembar 1943).jpg|thumb|Krivajska operacija (18. - 31. decembar 1943)]] === Tok operacije === Nastupajući s linije [[Sarajevo]] — [[Vlasenica]] i [[Tuzla]] — [[Doboj]], nemačka 1. brdska divizija, 7. SS divizija "Princ Eugen", delovi 369. legionarske divizije i 1. rezervni lovački puk otpočeli krivajsku operaciju ("Šnešturm"). 20.12. 1943. krenula je Borbena grupa »Brauner«, sastava: 187. napadna grupa, 901. okl. gren. nast. puk, 92. gren. puk (mot.), 2 (mot.) diviz. 51. art. puka i 3. bat. 5. SS-policijskog puka, iz rejona Zvornika na čišćenje rejona između Drine — Save — Bosne i Spreče i tom prilikom pre svega razbila partizanske snage koje su se nalazile na planini Majevici i odbacila ih prema zapadu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_13.htm</ref> Operacija je završena 28. decembra probijanjem jedinica NOVJ iz okruženja. === Gubici === Po nemačkom izveštaju, sopstveni gubici grupe Brauner, bili su: 3 poginula, 5 ranjenih, dok su o gubicima protivnika, tj NOVJ, izvestili: 212 poginulih izbrojano, veći broj poginulih prema proceni, 129 ranjenih, 86 zarobljenih, 16 prebeglih.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_13.htm Izveštaj komandanta 42. lovačke divizije od 14. januara 1944, arhivska oznaka T315, roll 1556, frames 454-459, prevod u Zbornik NOR-a XII/4, dokument 13]</ref> === Ishod === Nemačke snage do 29. decembra 1943. nisu postigle operativni cilj - razbijanje snaga 3. korpusa NOVJ i njegovog odbacivanja dalje od granice sa Srbijom, odnosno od doline Drine.<ref name="znaci.org"/> Pošto istovremene operacije na zapadu Bosne ([[Operacija Panter|Operacija Panther]]) nisu bile uspešne, [[5. korpus NOVJ]] je u cilju rasterećenja pritiska na 3. udarni korpus izveo napad na Banja Luku ([[Prva banjalučka operacija]]). Kada je 2. oklopna armija prenela težište operacije na područje [[Prvi proleterski korpus|1.]] i 5. korpusa, 3. udarni korpus je 16. januara 1944. pokrenuo opsežnu operaciju na Tuzlansku oblast ([[Druga tuzlanska operacija]]). == Snježna oluja II == {{main|Operacija Waldrausch|Operacija Napfkuchen}} Njemački komandant Jugoistoka, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], 29. decembra 1943. obavijestio je Vrhovnu komandu [[Wehrmacht|Vermahta]] da se druga etapa operacije "Šnešturm" nastavlja u zapadnoj Bosni, južno od Banjaluke, do linije Travnik - Livno - Glamoč. Operacija „Šnešturm" je nastavljena u zapadnoj Bosni pod nazivom [[Operacija Waldrausch|„Valdrauš"]] a trajala je od 4. do 20. januara 1944. Cilj je bio razbijanje partizanskih grupacija u rejonu južno od Banjaluke — zapadno od linije [[Travnik]] — [[Livno]] — [[Glamoč]].<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_3_183.htm</ref> === Angažovane snage === U drugoj etapi operacije “Snežna oluja“ u Bosanskoj krajini angažovane su znatne nemačke i kvislinške snage, ukupne jačine oko 116.000 vojnika.<ref name="znaci.org"/> Glavne snage pod komandom 5. SS brdskog armijskog korpusa sačinjavale su:<ref name="znaci.org"/> * [[1. brdska divizija]] iz doline Bosne, od Doboja i Tešnja, preko planine Borja i Skender-Vakufa, prodire sa istoka u rejon Jajca; * [[7. SS divizija "Princ Eugen"]] iz rejona Zenice, preko Travnika, prodire u rejon Bugojna, Donjeg Vakufa i Kupresa; * [[369. legionarska divizija]] prodire iz šireg rejona Sarajeva, preko planine Bitovnje, ka Prozoru u Duvnu; * istovremeno kada krenu glavne snage kreću i [[114. lovačka divizija]], 105. SS izviđački bataljon, 5. SS korpus i 4. puk "Brandenburg", preko Kupresa i planine Vitorog, prema rejonu Jajca. Operacija glavnih snaga u zapadnoj Bosni šifrovano je nazvana "[[Operacija Huk šume|Valdrauš]]" (Huk šume). Pomoćne snage pod komandom 69. njemačkog rezervnog armijskog korpusa činile su: * borbena grupa 187. rezervne njemačke divizije 69. armijskog korpusa, * 2. kozačka brigada 1. kozačke divizije, * 901. i 92. motorizovani puk i * 1. lovački ustaško-domobranski zdrug * četnici Srednjobosanskog četničkog korpusa. Operacija pomoćnih snaga šifrovano je nazvana "[[Operacija Napfkuchen|Napfkuchen]]" (Pogača). == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]]. * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7517 Operation "Schneesturm"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_178.htm NAREĐENJE OPERATIVNOG ODELJENJA 2. OKLOPNE ARMIJE OD 18. DECEMBRA 1943. KOMANDI 5. SS-BRDSKOG KORPUSA ZA PRODUŽENJE OPERACIJE „KUGELBLIC" POD NAZIVOM „ŠNEŠTURM"] * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_179.htm ZAPOVEST KOMANDANTA 5. SS-BRDSKOG KORPUSA OD 18. DECEMBRA 1943. POTCINJENIM KOMANDAMA ZA OPERACIJU „ŠNEŠTURM" PROTIV PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Authority control}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 2zval8aeb2i7770xxe2eukmoq5yv5to 0 190749 42605914 42604500 2026-06-05T22:05:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605914 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0015-14, Jugoslawien, Polizeieinsatz, Truppentransport.jpg|minijatura|Nemci na Jadranu u jesen 1943.]] [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.]] '''Operacija Jesenja oluja''' (njem. ''Herbstgewitter'') je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti Dalmacije u jesen i zimu [[1943]]. Odvijala se u nekoliko faza. ''Jesenja oluja I'' je započela 23. oktobra [[1943]]. godine. ''Jesenja oluja II'' je vođena je od 20. do 27. decembra [[1943]]. godine. Nakon toga je operacija produžena pod nazivom [[operacija Morgenwind|Morgenwind]] (»Jutarnji vetar«). Operacija »Jesenja oluja« je vođena za zauzimanje grupe južnodalmatiniskih ostrva: Korčule, Mljeta, Hvara, Brača i Šolte, a koja su branili defovi 26. NOU divizije. Cilj operacije je bio da se zauzimanjem ovih ostrva obezbedi deo jadranske obale na odseku Split – Dubrovnik od eventualnog savezničkog iskrcavano a u sadejstvu sa jedinicama NOVJ. U jugoslovenskoj istoriografiji je nazivana opisnim imenom '''''Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)'''''.<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Vojni istoriski Institut JNA, Beograd 1957.</ref> Ponekad se smatra delom [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Planovi == Cilj operacije „Herbstgewitter I" bio je zauzimanje poluostrva Pelješca. Komandovanje operacijom je imala SS-div. „Princ Eugen". Snage koje će izvoditi operacije: 2 ojačana bataljona. Vreme izvođenja operacije: 22–25. 10.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453682-3}}{{sfn|ZBORNIK NOR-A XII/3|1985|pp=dok. 155}} Komanda 5. SS-brdskog korpusa izdala je 13. decembra 1943. zapovest kojom je predviđeno da se izvrši iskrcavanje na Korčulu 16. decembra pod šifrom »Hsrbstgevitar II«, na Mljet 24. decembra 1943. pod šifrom »Herbstgeviter III«, na Hvar 3. januara 1944. pod šifrom »Herbstgeviter IV«, na Brač 9. januara pod šifrom »Herbstgevitar V« i na ostrvo Šoltu, takođe 9. januara, pod šifrom »Herbstgevitar VI«.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} U operaciji je, prema navedenoj zapovesti, predviđeno učešće sledećih jedinica: 750. puk 118. lovačke diviziije sa 3 bataljona, Brdski artiljerijski divizion 668 ap, 1 inž. četa 118. inžb, 2 voda 118. paač, 5 oklopnih automobila 1. č 105. SS tb, 2 baterije 7. SS paad, Bataljon obalskih lovaca »Brandenburg«, 1. bat. 738. puka 118. lovačke divizije, mornarički delovi (2 skele, 8 borbenih čamaca, 2 torpedna čamca, krstarica »Cattaro«, 1 topovnjača, 1 parobrod) i vazduho-plovstvo: 1 avio-izviđačka eskadrila, 1 eskadrila jurišnih bombardera »štuka« i 1 lovačka eskadrila.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} == Tok operacije == [[File:Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943).jpg|thumb|Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)]] Operacija je počela [[23. oktobra]] [[1943]]. sa dva ojačana bataljona [[7. SS divizija|7. SS divizije]]. Njihov zadatak bio je da prepadom zauzmu [[Pelješac]] na kome se nalazila [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|13. dalmatinska brigada]], dok su drugi delovi 7. SS divizije istovremeno operacijom Landsturm imali zadatak da zauzmu susedne položaje na kopnu. Međutim, nakon početnog uspeha napredovanje je zaustavljeno snažnim otporom partizana. Usled važnosti ovog položaja, obe strane su dovele pojačanja. Kad je u Crnoj Gori, izvršena smena [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] novopristiglom [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pešadijskom]], snage [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke]] počev od [[1. novembra]] uvedene su po delovima u napad u sklopu [[operacija Landsturm]] i Herbstgewitter. Pristizanje [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]] u severnu i srednju Dalmaciju počev od poslednjih dana oktobra omogućilo je oslobađanje delova [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] za [[Operacija Haifisch|operaciju Haifisch]], i preostalih delova [[7. SS divizija|7. SS divizije]] za operacije Landsturm i Herbstgewitter. Tako se [[13. novembra]] na Pelješcu našao ceo 2. (14.) SS puk sa trećim bataljonom 1. (13.) SS puka (borbena grupa Smidhuber), i 750. lovački puk, svi sa odgovarajućim artiljerijskim i drugim pripadnim delovima divizija{{sfn|NAW T313 roll 485||pp=360}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=725}}. Sa druge strane, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]] pojačao je odbranu Pelješca [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvom dalmatinskom brigadom]]. Usled sve veće koncentracije i rastućeg pritiska Nemaca, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi korpus]] bio je prinuđen da nakon tri nedelje, [[13. novembra]] odustane od odbrane Pelješca, koji je evakuisan. [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|Trinaesta dalmatinska brigada]] prebacila se na Korčulu, a Prva dalmatinska na kopno, u Podbiokovlje, gde je još trajala operacija Landsturm. Prema izveštaju komande [[Peti SS brdski korpus|Petog SS korpusa]] komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] od 17. novembra, Nemci su u borbama na Pelješcu imali 348 izbačenih iz stroja (7 oficira, 26 podoficira i 315 vojnika){{sfn|NAW T313 roll 485||pp=324}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=736}}. Trinaesta dalmatinska pretrpela je gubitke od 45 mrtvih i 185 ranjenih{{sfn|Ferenca|1975|pp=31}}, dok je Prva dalmatinska imala 29 poginulih{{sfn|Novović, Petković|1985|pp=}}. Pelješac je posednut od 750 lovačkog puka, koji je otpočeo pripreme za napad na [[Korčula|Korčulu]] ([[Operacija Herbstgewitter II|Herbstgewitter II]]). Nemci su, prema sopstvenom izveštaju, imali 52 mrtva (3 oficira i 7 podoficira), 264 ranjena (3 oficira i 18 podoficira) i 32 nestala (1 oficir i 1 podoficir).<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?broj=327&rec=313&roll=485 Izveštaj 5. SS korpusa od 16.11.1943, arhivska oznaka T313, roll 485, frame 324]</ref> Ni dalja iskrcavanja nisu tekla po planu usled otpora i teškoća u prebacivanju jedinica i materijala, pa je tako iskrcavanje na Korčulu izvršeno 22. decembra 1943, na Mljet – 30/31. decembra 1943, na Hvar – 21. januara 1944, na Brač nešto ranije, 31. decembra 1943. na 1. januar 1944, i na ostrvo Šoltu – 13. januara 1944. godine.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_3.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za sprovođenje operacije »Valdrauš«]</ref> U međuvremenu, akcija na Brač dobila je novu šifru [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind]] (»Morgenwind« – »Jutarnji vetar«), a na ostrvo Šoltu – [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind II]], mada su je nazivali i operacija »Šolta« (Unternehmen Šolta).<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * {{Cite book|last= Novović|first=Mirko |authorlink=|coauthors=Petković, Stevan |title=PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA|year=1985|url=https://www.znaci.org/00001/108.htm|publisher=Vojnoizdavački Zavod|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Ferenca|first=Ivo |authorlink=|coauthors=|title=PARTIZANI JUŽNE DALMACIJE (TRINAESTA JUŽNODALMATINSKA NARODNOOSLOBODILAČKA UDARNA BRIGADA)|year=1975|url=https://www.znaci.org/00001/128.htm|publisher=»Narodna armija«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=NARODNOOSLOBODILAČKA BORBA U DALMACIJI 1941-1945, ZBORNIK DOKUMENATA - knjiga 9, studeni-prosinac 1943.|year=1986|url=https://www.znaci.org/zb/4_21_9.htm|publisher=Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije|location=Split|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom XII - NEMAČKI DOKUMENTI, KNJIGA 3 - godina 1943. (ZBORNIK NOR-a XII/3)|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_12_3.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 20 - listopad 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_20.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 21 - studeni 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_21.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 192 (NAW T313 roll 192)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_192/T313_192.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 484 (NAW T313 roll 484)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_484/T313_484.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 485 (NAW T313 roll 485)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_485/T313_485.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Povezano == * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/herbstgewitter-1943/ Operation "Herbstgewitter"] * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7516 Operation "Herbstgewitter II"] * [http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ povijest.net: Slomljena Osovina (5) – njemačke operacije u Dalmaciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708062314/http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ |date=2013-07-08 }} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] nage3jzv7bfkhn0z8v8g03wpymml1it 42605970 42605914 2026-06-05T22:16:42Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605970 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0015-14, Jugoslawien, Polizeieinsatz, Truppentransport.jpg|minijatura|Nemci na Jadranu u jesen 1943.]] [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.]] '''Operacija Jesenja oluja''' (njem. ''Herbstgewitter'') je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti Dalmacije u jesen i zimu [[1943]]. Odvijala se u nekoliko faza. ''Jesenja oluja I'' je započela 23. oktobra [[1943]]. godine. ''Jesenja oluja II'' je vođena je od 20. do 27. decembra [[1943]]. godine. Nakon toga je operacija produžena pod nazivom [[operacija Morgenwind|Morgenwind]] (»Jutarnji vetar«). Operacija »Jesenja oluja« je vođena za zauzimanje grupe južnodalmatiniskih ostrva: Korčule, Mljeta, Hvara, Brača i Šolte, a koja su branili defovi 26. NOU divizije. Cilj operacije je bio da se zauzimanjem ovih ostrva obezbedi deo jadranske obale na odseku Split – Dubrovnik od eventualnog savezničkog iskrcavano a u sadejstvu sa jedinicama NOVJ. U jugoslovenskoj istoriografiji je nazivana opisnim imenom '''''Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)'''''.<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Vojni istoriski Institut JNA, Beograd 1957.</ref> Ponekad se smatra delom [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Planovi == Cilj operacije „Herbstgewitter I" bio je zauzimanje poluostrva Pelješca. Komandovanje operacijom je imala SS-div. „Princ Eugen". Snage koje će izvoditi operacije: 2 ojačana bataljona. Vreme izvođenja operacije: 22–25. 10.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453682-3}}{{sfn|ZBORNIK NOR-A XII/3|1985|pp=dok. 155}} Komanda 5. SS-brdskog korpusa izdala je 13. decembra 1943. zapovest kojom je predviđeno da se izvrši iskrcavanje na Korčulu 16. decembra pod šifrom »Hsrbstgevitar II«, na Mljet 24. decembra 1943. pod šifrom »Herbstgeviter III«, na Hvar 3. januara 1944. pod šifrom »Herbstgeviter IV«, na Brač 9. januara pod šifrom »Herbstgevitar V« i na ostrvo Šoltu, takođe 9. januara, pod šifrom »Herbstgevitar VI«.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} U operaciji je, prema navedenoj zapovesti, predviđeno učešće sledećih jedinica: 750. puk 118. lovačke diviziije sa 3 bataljona, Brdski artiljerijski divizion 668 ap, 1 inž. četa 118. inžb, 2 voda 118. paač, 5 oklopnih automobila 1. č 105. SS tb, 2 baterije 7. SS paad, Bataljon obalskih lovaca »Brandenburg«, 1. bat. 738. puka 118. lovačke divizije, mornarički delovi (2 skele, 8 borbenih čamaca, 2 torpedna čamca, krstarica »Cattaro«, 1 topovnjača, 1 parobrod) i vazduho-plovstvo: 1 avio-izviđačka eskadrila, 1 eskadrila jurišnih bombardera »štuka« i 1 lovačka eskadrila.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} == Tok operacije == [[File:Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943).jpg|thumb|Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)]] Operacija je počela [[23. oktobra]] [[1943]]. sa dva ojačana bataljona [[7. SS divizija|7. SS divizije]]. Njihov zadatak bio je da prepadom zauzmu [[Pelješac]] na kome se nalazila [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|13. dalmatinska brigada]], dok su drugi delovi 7. SS divizije istovremeno operacijom Landsturm imali zadatak da zauzmu susedne položaje na kopnu. Međutim, nakon početnog uspeha napredovanje je zaustavljeno snažnim otporom partizana. Usled važnosti ovog položaja, obe strane su dovele pojačanja. Kad je u Crnoj Gori, izvršena smena [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] novopristiglom [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pešadijskom]], snage [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke]] počev od [[1. novembra]] uvedene su po delovima u napad u sklopu [[operacija Landsturm]] i Herbstgewitter. Pristizanje [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]] u severnu i srednju Dalmaciju počev od poslednjih dana oktobra omogućilo je oslobađanje delova [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] za [[Operacija Haifisch|operaciju Haifisch]], i preostalih delova [[7. SS divizija|7. SS divizije]] za operacije Landsturm i Herbstgewitter. Tako se [[13. novembra]] na Pelješcu našao ceo 2. (14.) SS puk sa trećim bataljonom 1. (13.) SS puka (borbena grupa Smidhuber), i 750. lovački puk, svi sa odgovarajućim artiljerijskim i drugim pripadnim delovima divizija{{sfn|NAW T313 roll 485||pp=360}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=725}}. Sa druge strane, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]] pojačao je odbranu Pelješca [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvom dalmatinskom brigadom]]. Usled sve veće koncentracije i rastućeg pritiska Nemaca, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi korpus]] bio je prinuđen da nakon tri nedelje, [[13. novembra]] odustane od odbrane Pelješca, koji je evakuisan. [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|Trinaesta dalmatinska brigada]] prebacila se na Korčulu, a Prva dalmatinska na kopno, u Podbiokovlje, gde je još trajala operacija Landsturm. Prema izveštaju komande [[Peti SS brdski korpus|Petog SS korpusa]] komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] od 17. novembra, Nemci su u borbama na Pelješcu imali 348 izbačenih iz stroja (7 oficira, 26 podoficira i 315 vojnika){{sfn|NAW T313 roll 485||pp=324}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=736}}. Trinaesta dalmatinska pretrpela je gubitke od 45 mrtvih i 185 ranjenih{{sfn|Ferenca|1975|pp=31}}, dok je Prva dalmatinska imala 29 poginulih{{sfn|Novović, Petković|1985|pp=}}. Pelješac je posednut od 750 lovačkog puka, koji je otpočeo pripreme za napad na [[Korčula|Korčulu]] ([[Operacija Herbstgewitter II|Herbstgewitter II]]). Nemci su, prema sopstvenom izveštaju, imali 52 mrtva (3 oficira i 7 podoficira), 264 ranjena (3 oficira i 18 podoficira) i 32 nestala (1 oficir i 1 podoficir).<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?broj=327&rec=313&roll=485 Izveštaj 5. SS korpusa od 16.11.1943, arhivska oznaka T313, roll 485, frame 324]</ref> Ni dalja iskrcavanja nisu tekla po planu usled otpora i teškoća u prebacivanju jedinica i materijala, pa je tako iskrcavanje na Korčulu izvršeno 22. decembra 1943, na Mljet – 30/31. decembra 1943, na Hvar – 21. januara 1944, na Brač nešto ranije, 31. decembra 1943. na 1. januar 1944, i na ostrvo Šoltu – 13. januara 1944. godine.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_3.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za sprovođenje operacije »Valdrauš«]</ref> U međuvremenu, akcija na Brač dobila je novu šifru [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind]] (»Morgenwind« – »Jutarnji vetar«), a na ostrvo Šoltu – [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind II]], mada su je nazivali i operacija »Šolta« (Unternehmen Šolta).<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * {{Cite book|last= Novović|first=Mirko |authorlink=|coauthors=Petković, Stevan |title=PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA|year=1985|url=https://www.znaci.org/00001/108.htm|publisher=Vojnoizdavački Zavod|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Ferenca|first=Ivo |authorlink=|coauthors=|title=PARTIZANI JUŽNE DALMACIJE (TRINAESTA JUŽNODALMATINSKA NARODNOOSLOBODILAČKA UDARNA BRIGADA)|year=1975|url=https://www.znaci.org/00001/128.htm|publisher=»Narodna armija«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=NARODNOOSLOBODILAČKA BORBA U DALMACIJI 1941-1945, ZBORNIK DOKUMENATA - knjiga 9, studeni-prosinac 1943.|year=1986|url=https://www.znaci.org/zb/4_21_9.htm|publisher=Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije|location=Split|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom XII - NEMAČKI DOKUMENTI, KNJIGA 3 - godina 1943. (ZBORNIK NOR-a XII/3)|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_12_3.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 20 - listopad 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_20.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 21 - studeni 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_21.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 192 (NAW T313 roll 192)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_192/T313_192.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 484 (NAW T313 roll 484)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_484/T313_484.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 485 (NAW T313 roll 485)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_485/T313_485.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Povezano == * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/herbstgewitter-1943/ Operation "Herbstgewitter"] * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7516 Operation "Herbstgewitter II"] * [http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ povijest.net: Slomljena Osovina (5) – njemačke operacije u Dalmaciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708062314/http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ |date=2013-07-08 }} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] 1yo9a83noe14znmcp87nmvy23pvg1oj 42605975 42605970 2026-06-05T22:17:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Prva dalmatinska proleterska brigada]] to [[Category:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605975 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0015-14, Jugoslawien, Polizeieinsatz, Truppentransport.jpg|minijatura|Nemci na Jadranu u jesen 1943.]] [[Datoteka:Partizanska mornarica 1944.jpg|minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.]] '''Operacija Jesenja oluja''' (njem. ''Herbstgewitter'') je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti Dalmacije u jesen i zimu [[1943]]. Odvijala se u nekoliko faza. ''Jesenja oluja I'' je započela 23. oktobra [[1943]]. godine. ''Jesenja oluja II'' je vođena je od 20. do 27. decembra [[1943]]. godine. Nakon toga je operacija produžena pod nazivom [[operacija Morgenwind|Morgenwind]] (»Jutarnji vetar«). Operacija »Jesenja oluja« je vođena za zauzimanje grupe južnodalmatiniskih ostrva: Korčule, Mljeta, Hvara, Brača i Šolte, a koja su branili defovi 26. NOU divizije. Cilj operacije je bio da se zauzimanjem ovih ostrva obezbedi deo jadranske obale na odseku Split – Dubrovnik od eventualnog savezničkog iskrcavano a u sadejstvu sa jedinicama NOVJ. U jugoslovenskoj istoriografiji je nazivana opisnim imenom '''''Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)'''''.<ref>Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, Vojni istoriski Institut JNA, Beograd 1957.</ref> Ponekad se smatra delom [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Planovi == Cilj operacije „Herbstgewitter I" bio je zauzimanje poluostrva Pelješca. Komandovanje operacijom je imala SS-div. „Princ Eugen". Snage koje će izvoditi operacije: 2 ojačana bataljona. Vreme izvođenja operacije: 22–25. 10.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453682-3}}{{sfn|ZBORNIK NOR-A XII/3|1985|pp=dok. 155}} Komanda 5. SS-brdskog korpusa izdala je 13. decembra 1943. zapovest kojom je predviđeno da se izvrši iskrcavanje na Korčulu 16. decembra pod šifrom »Hsrbstgevitar II«, na Mljet 24. decembra 1943. pod šifrom »Herbstgeviter III«, na Hvar 3. januara 1944. pod šifrom »Herbstgeviter IV«, na Brač 9. januara pod šifrom »Herbstgevitar V« i na ostrvo Šoltu, takođe 9. januara, pod šifrom »Herbstgevitar VI«.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} U operaciji je, prema navedenoj zapovesti, predviđeno učešće sledećih jedinica: 750. puk 118. lovačke diviziije sa 3 bataljona, Brdski artiljerijski divizion 668 ap, 1 inž. četa 118. inžb, 2 voda 118. paač, 5 oklopnih automobila 1. č 105. SS tb, 2 baterije 7. SS paad, Bataljon obalskih lovaca »Brandenburg«, 1. bat. 738. puka 118. lovačke divizije, mornarički delovi (2 skele, 8 borbenih čamaca, 2 torpedna čamca, krstarica »Cattaro«, 1 topovnjača, 1 parobrod) i vazduho-plovstvo: 1 avio-izviđačka eskadrila, 1 eskadrila jurišnih bombardera »štuka« i 1 lovačka eskadrila.{{sfn|T313 roll 193||pp=7453762-7}} == Tok operacije == [[File:Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943).jpg|thumb|Operacije u Srednjoj Dalmaciji (oktobar - novembar 1943)]] Operacija je počela [[23. oktobra]] [[1943]]. sa dva ojačana bataljona [[7. SS divizija|7. SS divizije]]. Njihov zadatak bio je da prepadom zauzmu [[Pelješac]] na kome se nalazila [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|13. dalmatinska brigada]], dok su drugi delovi 7. SS divizije istovremeno operacijom Landsturm imali zadatak da zauzmu susedne položaje na kopnu. Međutim, nakon početnog uspeha napredovanje je zaustavljeno snažnim otporom partizana. Usled važnosti ovog položaja, obe strane su dovele pojačanja. Kad je u Crnoj Gori, izvršena smena [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke divizije]] novopristiglom [[181. pešadijska divizija (Nemačka)|181. pešadijskom]], snage [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. lovačke]] počev od [[1. novembra]] uvedene su po delovima u napad u sklopu [[operacija Landsturm]] i Herbstgewitter. Pristizanje [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pešadijske divizije]] u severnu i srednju Dalmaciju počev od poslednjih dana oktobra omogućilo je oslobađanje delova [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačke divizije]] za [[Operacija Haifisch|operaciju Haifisch]], i preostalih delova [[7. SS divizija|7. SS divizije]] za operacije Landsturm i Herbstgewitter. Tako se [[13. novembra]] na Pelješcu našao ceo 2. (14.) SS puk sa trećim bataljonom 1. (13.) SS puka (borbena grupa Smidhuber), i 750. lovački puk, svi sa odgovarajućim artiljerijskim i drugim pripadnim delovima divizija{{sfn|NAW T313 roll 485||pp=360}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=725}}. Sa druge strane, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]] pojačao je odbranu Pelješca [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvom dalmatinskom brigadom]]. Usled sve veće koncentracije i rastućeg pritiska Nemaca, [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi korpus]] bio je prinuđen da nakon tri nedelje, [[13. novembra]] odustane od odbrane Pelješca, koji je evakuisan. [[Trinaesta dalmatinska brigada NOVJ|Trinaesta dalmatinska brigada]] prebacila se na Korčulu, a Prva dalmatinska na kopno, u Podbiokovlje, gde je još trajala operacija Landsturm. Prema izveštaju komande [[Peti SS brdski korpus|Petog SS korpusa]] komandi [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]] od 17. novembra, Nemci su u borbama na Pelješcu imali 348 izbačenih iz stroja (7 oficira, 26 podoficira i 315 vojnika){{sfn|NAW T313 roll 485||pp=324}}{{sfn|NOB U DALMACIJI, ZBORNIK 9|1985|pp=736}}. Trinaesta dalmatinska pretrpela je gubitke od 45 mrtvih i 185 ranjenih{{sfn|Ferenca|1975|pp=31}}, dok je Prva dalmatinska imala 29 poginulih{{sfn|Novović, Petković|1985|pp=}}. Pelješac je posednut od 750 lovačkog puka, koji je otpočeo pripreme za napad na [[Korčula|Korčulu]] ([[Operacija Herbstgewitter II|Herbstgewitter II]]). Nemci su, prema sopstvenom izveštaju, imali 52 mrtva (3 oficira i 7 podoficira), 264 ranjena (3 oficira i 18 podoficira) i 32 nestala (1 oficir i 1 podoficir).<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?broj=327&rec=313&roll=485 Izveštaj 5. SS korpusa od 16.11.1943, arhivska oznaka T313, roll 485, frame 324]</ref> Ni dalja iskrcavanja nisu tekla po planu usled otpora i teškoća u prebacivanju jedinica i materijala, pa je tako iskrcavanje na Korčulu izvršeno 22. decembra 1943, na Mljet – 30/31. decembra 1943, na Hvar – 21. januara 1944, na Brač nešto ranije, 31. decembra 1943. na 1. januar 1944, i na ostrvo Šoltu – 13. januara 1944. godine.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_3.htm Naređenje Komande 2. oklopne armije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za sprovođenje operacije »Valdrauš«]</ref> U međuvremenu, akcija na Brač dobila je novu šifru [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind]] (»Morgenwind« – »Jutarnji vetar«), a na ostrvo Šoltu – [[operacija Morgenwind|operacija Morgenvind II]], mada su je nazivali i operacija »Šolta« (Unternehmen Šolta).<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * {{Cite book|last= Novović|first=Mirko |authorlink=|coauthors=Petković, Stevan |title=PRVA DALMATINSKA PROLETERSKA BRIGADA|year=1985|url=https://www.znaci.org/00001/108.htm|publisher=Vojnoizdavački Zavod|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= Ferenca|first=Ivo |authorlink=|coauthors=|title=PARTIZANI JUŽNE DALMACIJE (TRINAESTA JUŽNODALMATINSKA NARODNOOSLOBODILAČKA UDARNA BRIGADA)|year=1975|url=https://www.znaci.org/00001/128.htm|publisher=»Narodna armija«|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=NARODNOOSLOBODILAČKA BORBA U DALMACIJI 1941-1945, ZBORNIK DOKUMENATA - knjiga 9, studeni-prosinac 1943.|year=1986|url=https://www.znaci.org/zb/4_21_9.htm|publisher=Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije|location=Split|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom XII - NEMAČKI DOKUMENTI, KNJIGA 3 - godina 1943. (ZBORNIK NOR-a XII/3)|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_12_3.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 20 - listopad 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_20.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - BORBE U HRVATSKOJ, KNJIGA 21 - studeni 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_21.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 192 (NAW T313 roll 192)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_192/T313_192.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 484 (NAW T313 roll 484)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_484/T313_484.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=German WW2 documents: T313, roll 485 (NAW T313 roll 485)|year=|url=https://www.znaci.org/NARA/T313_485/T313_485.php|publisher=National archive|location=Washington|id=|ref=harv}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Povezano == * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/herbstgewitter-1943/ Operation "Herbstgewitter"] * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7516 Operation "Herbstgewitter II"] * [http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ povijest.net: Slomljena Osovina (5) – njemačke operacije u Dalmaciji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708062314/http://povijest.net/v5/hrvatska/hrvatska-2-svjetski-rat/2011/slomljena-osovina-5/ |date=2013-07-08 }} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] n3dd4wfr3d1b8ftx1i7zwwwrzaqdtt0 14 190758 42605795 42604776 2026-06-05T21:44:30Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po područjima|Narodnooslobodilačka borba po područjima]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605795 wikitext text/x-wiki {{kat}} {{Portal NOB}} [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Istorija Srema]] sp94n4b1kfnzdgpezu93ps1n0qv4jyz 0 190909 42605814 42459285 2026-06-05T22:02:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605814 wikitext text/x-wiki [[File:Grupa boraca prvog voda prve čete fruškogorskog odreda, jula 1942.jpg|thumb|Grupa boraca prvog voda prve čete fruškogorskog odreda na Maloj Testeri u Fruškoj Gori, jula 1942]] [[File:Sremski partizani na Fruškoj gori 1943.jpg|thumb|Sremski partizani na Fruškoj gori 1943.]] '''Fruškogorski narodnooslobodilački odred''' je bio [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanski]] odred formiran 9. septembra [[1941]]. godine na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Fruškogorski partizanski odred je bila prva gerilska formacija u [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Sremu]] (tada [[NDH]]). == Pozadina == Početkom avgusta 1941. godine, prva odmetnička grupa se oformila kad su ustaše uhapsile i zatvorile u Bešenovački manastir Slavka Nikšića, Kaju Relić i Živka Bjegojevića, poznatog borca radničkog pokreta. Sima Relić je sa Gazibarićem i Žicarem napao i razoružao stražare ispred manastira i oslobodio zatvorenike, nakon čega su se odmetnuli na Frušku goru.<ref name="Veselinov">Jovan Veselinov, Svi smo mi jedna partija (str. 243-250), Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980.</ref> U noći 21/22. avgusta 1941. godine iz zavoda u Sremsko Mitrovici [[beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941|pobegla su 32 politička zatvorenika]], većinom članovi KPJ. Bekstvo su organizovali kaznionički komiteti KPJ i OK SKOJ-a za Srem.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15226&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakon par dana odbegli komunisti su se spojili sa oružanom grupom koja se već nalazila na Fruškoj gori.<ref name="Veselinov"/> Spektakularno bekstvo, organizovano od sremskih omladinaca, je imalo veliki mobilizacioni značaj u celoj oblasti. 24. avgusta u Bešenovačkom Prnjavoru (kod Iriga) Iriška partijska organizacija doturila 15 pušaka i 2 sanduka municije fruškogorskim partizanima.<ref name="znaci.org"/> 26. avgusta na Čerevićkoj karlici (blizu s. Čerevića, kod Petrovaradina) jača grupa ustaša i žandarma okružila logor fruškogorskih partizana, ali su ovi, posle duže borbe, uspeli da se prebace u novi logor na Hajdučkom bregu.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15240&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 28. avgusta iz Iriga, po odluci OK KPJ za Srem jedna desetina boraca stigla na Frušku goru i priključila se komunistima oslobođenim iz kaznione u Sremskoj Mitrovici.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15259&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nekoliko dana posle velikog bekstva komunista, na Fruškoj gori se našlo preko 60 partizana.<ref name="Veselinov"/> == Osnivanje odreda == [[9. septembra]] [[1941]]. godine, na Hajdučkom bregu na Fruškoj gori, po odluci OK KPJ za Srem, formiran je Fruškogorski NOP odred.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15664&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Prvi komandant Fruškogorskog odreda bio je [[Sima Relić]], za njegovog zamenika postavljen je omladinac [[Boško Palkovljević|Boško Palkovljević Pinki]], a za političkog komesara odbegli robijaš-komunista [[Stanko Paunović|Stanko Paunović Veljko]]. Tom prilikom je položena zakletva boraca odreda. U prvom borbenom stroju bilo je 65 partizana, naoružanih sa 50 pušaka, tri [[puškomitraljez]]a i oko 100 bombi.<ref>[http://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/godisnjica-formiranja-fruskogorskog-partizanskog-odreda_272244.html Godišnjica formiranja Fruškogorskog partizanskog odreda]</ref> U partizanskom kampu je bio organizovan ideološki rad po grupama, koji su uglavnom rukovodili odbegli politički zatvorenici.<ref>[https://www.znaci.org/00002/344.pdf Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (Bura Matić, Odlazak u odred), Beograd 1964.]</ref> 9. septembra se pojavio i prvi broj prvog ustaničkog lista „Fruškogorski partizan", koji je uredio [[Marijan Stilinović]]. On je napisao i „Pesmu sremskih partizana", a [[Radovan Vuković]] „Partizanku", pajpopularniju partizansku pesmu, koju su kasnije pevali u mnogim krajevima Jugoslavije.<ref name="Veselinov"/> 11. 9. 1941. na Hajdučkom bregu (na Fruškoj gori) delovi Fruškogorskog NOP odreda odbili napad žandarma iz s. Grgurevaca (kod Rume).<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15678&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U septembru 1941. godine, po odluci CK KPJ, iz Fruškogorskog NOP odreda, sa teritorije NDH prešlo je u ustaničku Srbiju 25 oslobođenih robijaša.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15697&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Opisi savremenika == Član britanske misije [[Basil Davidson]] je ostavio zanimljivo svedočanstvo o partizanskom odredu na Fruškoj gori. On beleži da je Fruškogorski odred bio direktan izraz volje naroda na pobunu, da se sastojao skoro do poslednjeg čoveka od seljaka rođenih i odraslih u Sremu, da je bio u svakodnevnom kontaktu sa seljacima koji su ga podržavali, obaveštavali, snabdevali, nalazili utočište kod njega, ponosili se njime, umirali za njega.<ref name=autogenerated1>[https://www.znaci.org/00001/3_2_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE]</ref> Dejvidson zaključuje: {{izdvojeni citat|Nigde nije bilo boljeg dokaza o suštinski narodnom karakteru partizanskog pokreta.<ref name=autogenerated1 />|[[Basil Davidson]]}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] * [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] * [[Operacija Fruška gora]] == Vanjske veze == * [http://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/godisnjica-formiranja-fruskogorskog-partizanskog-odreda_272244.html Godišnjica formiranja Fruškogorskog partizanskog odreda] * [https://www.znaci.org/00001/3_2_4.htm Basil Davidson: FRUSHKA GORA] [[Kategorija:Partizanski odredi iz Srbije]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 264ier0bhjqvpjyir8v3esvp8973feb 0 190914 42605821 42417726 2026-06-05T22:02:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605821 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=STANKO PAUNOVIĆ VELjKO |slika=Stanko Paunović Veljko 04.jpg |opis slike=Stanko Paunović Veljko |datum rođenja=[[1907]]. |mesto rođenja=[[Brestovac (Negotin)|Brestovac]], kod [[Negotin]]a |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[avgust]] [[1942]]. ('''35''' god.) |mesto smrti=[[Fruška gora]], [[Srem]] |država smrti=<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=metalski radnik |KPJ=pre rata |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[25. oktobra]] [[1943]]. }} [[Datoteka:Bista Stanka Paunovića Veljka.JPG|mini|desno|250p|Bista u Beočinu]] '''Stanko Paunović Veljko''' ([[1907]] — [[1942]]) je bio politički komesar [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog partizanskog odreda]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[1907]]. godine u selu [[Brestovac (Negotin)|Brestovcu]] kod [[Negotin]]a i pošto je praktično ostao bez roditelja, odrastao je u dečjem domu. Nakon dva razreda gimnazije, otišao je u [[Niš]], gde je završio mašinsko-železničku školu i u tom gradu se zaposlio kao [[metalurgija|metalurški]] radnik. Kao mladić je pristupio revolucionarnom radničkom pokretu i bio je aktivan kao član [[SKOJ]]-evskih organizacija, a bio je i prvotimac fudbalskog tima [[FK Radnički Niš|Radnički]]. Godine [[1928]]. je uhapšen i od [[Sud za zaštitu države|Suda za zaštitu države]] osuđen na 14 godina zatvora, koje je izdržavao u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] i [[Lepoglava|Lepoglavi]]. S obzirom da su [[Aprilski rat|Aprislki rat]] i okupacija [[Jugoslavija|Jugoslavije]] otpočeli dok je bio u zatvoru, u avgustu [[1941]]. je bio jedan od organizatora i učesnik [[Beg iz Sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega robijaša-komunista]] iz zatvora u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Tako je pristupio [[NOB]]-u i u Sremu je rukovodio partizanskim akcijama i bio član Okružnog komiteta KPJ za tu oblast. Poginuo je u avgustu [[1942]]. za vreme neprijateljske ofanzive na [[Fruška gora|Frušku goru]]. Sahranjen je na Spomen groblju u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], koje je podignuto 1960. prema projektu beogradskog arhitekte [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]]. Na ovom groblju su sahranjene još neke znamenite ličnosti; narodni heroji poput Paunovića i slikar [[Sava Šumanović]].<ref>[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/na_meti_lovaca_na_bakar.14.html?news_id=168307 Danas: „Na meti lovaca na bakar“]; autor: Jovanka Zurković, 3.8.2009.</ref> Odlukom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], a na predlog [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodog heroja]], [[25. oktobar|25. oktobra]] [[1943]]. godine, zajedno sa drugim istaknutim borcima iz [[Vojvodina|Vojvodine]] - [[Sonja Marinković|Sonjom Marinković]], [[Radivoj Ćirpanov|Radivojem Ćirpanovim]] i drugima. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. == Reference == {{izvori}} {{Narodni heroji-Vojvodina}} {{Lifetime|1907|1942|Paunović, Stanko}} [[Kategorija:Biografije, Negotin]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Fudbaleri Radničkog Niš]] bxuvn8hbqxlz7phpizvoucwgv2u4lyr 14 192614 42605929 1564676 2026-06-05T22:07:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605929 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Krajiška 2]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Krajiška 2]] 4l716isva760w3wr2mzmywfwhlhy2kf 42605944 42605929 2026-06-05T22:10:04Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Druge krajiške brigade]] na [[Kategorija:Borci 2. krajiške udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605929 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Krajiška 2]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Krajiška 2]] 4l716isva760w3wr2mzmywfwhlhy2kf 0 193789 42606206 42454297 2026-06-05T22:51:23Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606206 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=RADA VRANjEŠEVIĆ |slika=[[Datoteka:Rada Vranješević ZAVNOBiH.jpg|250px]] |opis slike=''Rada Vranješević na Prvom zasedanju [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine|ZAVNOBiH]]-a'' |didaskalija=RADA VRANjEŠEVIĆ |datum rođenja=[[25. 5.|25. maj]] [[1918]]. |mesto rođenja=[[Rekavice]], kod [[Banja Luka|Banjaluke]] |država rođenja=<br />{{zas|SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[25. 5.|25. maj]] [[1944]]. ('''26''' god.) |mesto smrti=[[Drvar]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=službenica |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=član Biroa Okružnog komiteta <br />KPJ za [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]] |narodni heroj=[[27. 7.|27. jula]] [[1951]]. }} '''Radojka Rada Vranješević''' ([[1918]] – [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Predratna biografija == Rođena je [[25. 5.|25. maja]] [[1918]]. godine u selu [[Rekavice]], kod [[Banja Luka|Banjaluke]]. Potiče iz svešteničke porodice, njen otac Đorđe je bio [[Svećenik|pravoslavni sveštenik]]. Osnovnu školu je završila u selu Glogovac, kod [[Prnjavor]]a, a nižu gimnaziju u [[Derventa|Derventi]] i Banjaluci. Potom je najprije upisala Učiteljsku školu u Banjaluci, iz koje je izbačena [[1932]]. godine, zbog svojih ljevičarskih shvatanja. Dalje školovanje je nastavila u Trgovačkoj akademiji, u kojoj je [[1933]]. godine pristupila jednoj omladinskoj grupi koja je radila pod rukovodstvom [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Zbog ovoga je [[1934]]. godine ponovo izbačena iz škole. Od [[1936]]. do [[1938]]. godine je živjela u [[Skoplje|Skoplju]], gdje je nastavila školovanje. Za to vrijeme je politički radila sa srednjoškolskom omladinom. Po završetku Trgovačke akademije, [[1939]]. godine, nije mogla se zaposliti, pa je jedno vrijeme bila kod svojih roditelja u Glogovcu. Početkom [[1939]]. godine dobila je posao u Savezu nabavljačkih zadruga državnik činovnika u [[Beograd]]u. Odmah po dolasku u Beograd, povezala se sa sindikalnom organizacijom privatnih nameštenika „Botič“ i aktivno radila u njoj. Pored rada u „Botiču“ Rada je učestvovala u raznim partijskim akcijama u [[Beograd]]u: na decembarskim demonstracijama [[1939]]. godine, u nekoliko štrajkova radnika fabrike aviona, u rasturanju partijskih letaka, u prikupljanju pomoći i dr. U [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ) je primljena [[1940]]. godine. Krajem [[1940]]. godine, posle štrajka u Savezu činovničkih zadruga, uhapsili su je, a posle toga i izbacili iz službe. Od tada pa do rata, nastavila je da radi u „Botiču“ i u partijskoj organizaciji. Pod ličnim rukovodstvom [[Svetozar Vukmanović|Svetozara Vukmanovića Tempa]] radila je na prebacivanju partijskog materijala za [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Nekoliko puta je nosila velike količine partijskog materijala iz [[Beograd]]a za [[Nikšić]] - iz [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]] za Pokrajinski komitet KPJ za Crnu Goru. == Drugi svjetski rat == Maja [[1941]]. godine napustila je [[Beograd]] i povezala se sa banjalučkom partijskom organizacijom. Do jula je bila član Mesnog komiteta SKOJ-a, a od jula do septembra član Mesnog komiteta KPJ u Banjaluci. Potom je po odluci Partije otišla na [[Slobodne teritoeije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnu teritoriju]] [[Podgrmeč]]a. Kada je formiran prvi Okružni komitet KPJ za Podgrmeč, Rada je postala njegov član i istovremeno bila sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a za Podgrmeč. Novembra [[1942]]. godine bila je izabrana za člana Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku krajinu. Radila je najviše u partijskim organizacijama i bila član Centralnog odbora [[Antifašistički front žena|Antifašističkog fronta žena Jugoslavije]] (AFŽ). Radila je i na stvaranju omladinskih partijskih organizacija i organizacija [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Jugoslavije]] (USAOJ), naročito u [[Novi Grad|Novskom]] i [[Bihać]]skom srezu. Učestvovala je na Prvom zasijedanju [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine|ZAVNOBiH]]-a, u [[Mrkonjić Grad]]u, [[25. 11.|25. novembra]] [[1943]]. godine. U vrijeme njemačkog [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]], Rada se nalazila u Okružnom komitetu SKOJ za Drvar, gdje je došla po zadatku Okružnog komiteta KPJ za Bosansku krajinu. Ujutru [[25. 5.|25. maja]] [[1944]]. godine, na njen 26. rođendan, uhvatili su je nemački padobranci. Sprovedena je u logor na groblju i poslije osmočasovnog mučenja, pokušala je da pobjegne, ali je u bjekstvu ubijena. Poslije oslobođenja, njeni posmrtni ostaci su preneseni i sahranjeni na [[Partizansko spomen-groblje u Banjaluci|Partizansko spomen-groblje]] u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[27. 7.|27. jula]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Banja Luka}} {{DEFAULTSORT:Vranješević, Rada}} [[Kategorija:Rođeni 1918.]] [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Desant na Drvar]] n2dpe0iqoomepfpez76e9rsc5w7r3u2 0 193863 42606145 42604878 2026-06-05T22:49:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606145 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''5. crnogorska proleterska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Quinta montenegrina dicembre 1944.jpg |o slici=''Peta crnogorska brigada prolazi kroz Kolašin i nastavlja gonjenje Nemaca ka Mojkovcu, decembra 1944.'' |vreme=[[12. jun]] [[1942]]. |mesto=[[Smriječno]] u Pivi |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina= 845 vojnika i oficira |komandant='''[[Sava Kovačević]]''' |politički komesar='''[[Radomir Babić]]''' |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Borbe za Jajce 1942.]]<br />[[Operacija „Vajs II"]]<br />[[Napad na Prozor februara 1943.]]<br />[[Bitka na Neretvi]] <br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Opkoljavanje 21. armijskog korpusa]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Peta proleterska crnogorska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je formirana odlukom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] [[12. jun]]a [[1942]]. godine u selu Smriječu, kod Pive, od tri bataljona Nikšićkog partizanskog odreda i jednog bataljona Zetskog partizanskog odreda. Imala je četiri bataljona sa oko 900 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Sava Kovačević]], [[politički komesar]] [[Radomir Babić]], a rukovodilac Politodjela (političkog odeljenja) [[Blažo Jovanović]], narodni heroji. Komandant 4 bataljona bio je Andrija Simanić. Brigada je u toku rata tri puta pohvaljena od strane Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], a 46 njenih boraca je proglašeno za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]], Odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Pete proleterske == === 1942 === Odmah po formiranju brigada je stavljena pod neposrednu komandu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] i angažovana je u borbama u [[Piva|Pivi]], na [[Volujak]]u i [[Maglić (planina)|Magliću]]. Kada je počeo [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|pohod proleterskih brigada]] iz rejona [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], [[24. jun]]a [[1942]]. godine, brigada je ostavljena na [[Zelengora|Zelengori]] i Sutjesci, gde je provela trideset teških dana. Pod pritiskom jakih [[Italijani|italijansko]]-[[JVuO|četničkih]], a kasnije i [[Treći rajh|nemačkih]] snaga, brigada se, zajedno s [[Hercegovački partizanski odred|Hercegovačkim partizanskim odredom]], kombinovanim dragačevsko-čelebićkim bataljonom, zbegom i [[Centralna bolnica NOVJ|bolnicom]], u borbama od [[22. jul]]a do [[2. avgust]]a, probila iz rejona Zelengore do [[Prozor (grad)|Prozora]]. Teške borbe vodila je kod Trebičine na Treskavici, Zabrđu i Bitovnji. Od tada do ulaska u sastav [[Treća udarna divizija|Treće udarne divizije]] ([[9. novembra]] [[1942]]) vodila je borbe oko [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]], [[Bugojno|Bugojna]], [[Fojnica|Fojnice]], [[Prozor (grad)|Prozora]] i [[Travnik]]a, i imala značajnu ulogu u stvaranju novih partizanskih jedinica. Od [[9. novembra]] [[1942]]. do kraja januara [[1943]]. godine bila je angažovana u borbama u dolini [[Vrbas (reka)|reke Vrbasa]] i centralnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]]: u novembru je učestvovala u oslobođenju [[Jajce|Jajca]], a u decembru u njegovoj odbrani. === 1943 === [[17. januar]]a je učestvovala u oslobođenju [[Žepče|Žepča]], a potom u drugim akcijama u centralnoj Bosni. ==== Bitka na Neretvi ==== {{main|Bitka na Neretvi|Prodor NOVJ u Hercegovinu (1943)}} Za vreme [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]] vodila je borbe oko [[Tešanj|Tešnja]] i [[Gornji Vakuf|Gornjeg Vakufa]], u borbama [[15. februar|15]]/[[16. februar|16]]. i [[16. februar|16]]/[[17. februar]]a zajedno sa [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|Desetom hercegovačkom]] i [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvom dalmatinskom brigadom]] zauzela jako utvrđeno uporište [[Prozor (grad)|Prozor]]. Posle uspeha kod Prozora, vodila je dvadesetodnevne borbe u dolini reka [[Rama|Rame]] i [[Neretva|Neretve]]. Pored ostalog, u napadima na [[Konjic]] ([[22. februar|22]]/[[23. februar|23]], [[24. februar|24]]/[[25. februar|25]]. i [[25. februar|25]]/[[26. februar]]a) učinila je ogromne napore da zauzme ovo najvažnije i najbolje branjeno mesto na pravcu nastupanja Glavne operativne grupe u [[Hercegovina|Hercegovini]]. U teškim borbama od [[7. mart|7]]. do [[9. mart]]a odbacila je jake snage [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]] u [[Konjic]]; potom je uspešno bila zaštitnica snagama koje su nastupale prema [[Nevesinje|Nevesinju]]. [[23. mart]]a 1943. godine, vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]] pohvalio je jedinice 5. crnogorske brigade za pokazanu hrabrost i upornost u borbi protiv neprijatelja kod Prozora, Konjica, Nevesinja i drugih mesta.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7084</ref> U [[Prodor NOVJ u Hercegovinu (1943)|protivofanzivi Glavne operativne grupe]] sa Neretve na istok boreći se prešla je put od [[Prenj]]a do [[Nikšić]]a i [[Podgorica|Podgorice]]. Najpre je učestvovala u obrambenim borbama na levoj obali reke [[Neretva|Neretve]] i štitila nastupanje glavnih snaga. Vodila je teške borbe za oslobođenje i obranu [[Nevesinje|Nevesinja]] (marta i aprila), pa izvršila napad na Planu. U boju na Javorku ([[1. maj|1]]-[[2. maj]]a), zajedno sa [[Druga proleterska udarna brigada|Drugom proleterskom]] i [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtom crnogorskom brigadom]], razbila je nekoliko bataljona italijana i četnika. Posle toga delovala je oko Nikšića i Podgorice. Njena dva bataljona učestvovala su u borbama sa jakim četničkim snagama u [[Piperi]]ma, a u boju kod [[Bioče|Bioča]] u razbijanju 383. italijanskog puka. ==== Bitka na Sutjesci ==== {{main|Bitka na Sutjesci}} [[File:Deo kolone pete crnogorske brigade u pokretu negde kod Maglića, jun 1943 (Ž. Skrigin).jpg|thumb|Deo kolone pete crnogorske brigade u pokretu negde kod Maglića, jun 1943.]] U [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] na pravcu [[Nikšić]]-[[Šavnik]] vodila je ogorčene borbe sa snagama [[7 SS divizija|7. SS divizije „Princ Eugen“]], pa iscrpljujuće borbe na reci [[Komarnica (reka)|Komarnici]] i na [[Durmitor]]u. Od [[4. jun|4.]] do [[13. jun]]a njeni zadaci postali su naročito teški: zajedno sa [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvom dalmatinskom]] i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Trećom sandžačkom brigadom]] obrazovala je zaštitnicu snaga Glavne operativne grupe, osiguravala [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnu bolnicu]] i imala za zadatak da se na pogodnom mestu probije iz okruženja. Tokom odstupanja iz Crne Gore, 5. crnogorska brigada je pokazala veliku izdržljivost u operacijama na pravcu Nikšić – Šavnik prema 7. SS diviziji, a potom na pravcu Durmitor – Crkvice prema 1. brdskoj diviziji.<ref name="Oslobodilački rat">[https://znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, knjiga 2]</ref> Najteže borbe vodila je [[11. jun|11]], [[12. jun|12.]] i [[13. jun]]a. U teškim borbama [[11. jun|11]]. i [[12. jun]]a na [[Vučevo|Vučevu]] pod [[Maglić (planina)|Maglićem]], kod Borovna, odbijeni su jaki neprijateljevi udari. Istovremeno je deo snaga pokušao da uspostavi mostobran na levoj obali reke [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]]. Brigada je, u sastavu [[Treća udarna divizija|Treće udarne divizije]], [[13. jun]]a prešla Sutjesku i uz herojski napor pokušala da probije neprijateljev obruč. U sudaru s neusporedivo jačim snagama [[7. SS divizija|7. SS divizije]], [[118. lovačka divizija (Nemačka)|118. divizije]] i drugih neprijateljskih jedinica, bila je razbijena. Izgubila je oko 600 boraca. ==== Razdvajanje brigade ==== {{citiranje|[Posle Sutjeske], kretao sam se zajedno sa političkim komesarom [[3. udarna divizija NOVJ|divizije]] i povećom grupom boraca 5. crnogorske brigade prema Crnoj Gori, preko Perućice, Volujaka, Maglića, Trnovačkog jezera i Golije. Veliki fizički napori, glad, žeđ i dejstva četnika, koji su nas iz zaseda dočekivali, nisu više dovodili do apatije; sve je bilo usmereno jednom cilju — što pre stići na određenu prostoriju, koliko-toliko se odmoriti, a odmah zatim uključiti se u jedinice i nastaviti borbu. Krećući se pod najtežim uslovima, preko još zaleđenih planinskih vrhova i prevoja, borci 5. brigade bili su po dolasku u Crnu Goru raspoređeni: Bjelopavlićima, Piperima i Nikšićkoj župi, gde su, posle kraćeg odmora, grupisani i ponovo uključeni u borbene akcije na terenu. Ni jedan preživeli borac nije izostao.<ref name="Primorac III">[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]</ref>|[[Rudolf Primorac]], načelnik štaba [[3. udarna divizija NOVJ|3. udarne divizije]]}} Od [[13. jun]]a do [[11. septembar|11. septembra]] [[1943]]. godine snage ove brigade delovale su razdvojeno - dva bataljona bila su u sastavu brigade u istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]] (dolina [[Krivaja (reka u Bosni i Hercegovini)|Krijave]], [[Ozren (planina u BiH)|Ozren]], [[Konjuh]], [[Zvijezda]], [[Podromanija]], [[Foča]]), pa u severnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] i zapadnoj [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a ostali delovi bili su stalno u Crnoj Gori. Od septembra do kraja [[1943]]. godine brigada je imala značajnu ulogu u stvaranju i odbrani slobodne teritorije u zapadnoj Crnoj Gori, dolini [[Zeta (reka)|Zete]] i [[Stara Crna Gora|staroj Crnoj Gori]], kao i u razoružavanju italijanskih snaga i prelasku delova divizije „Taurinenze“ na stranu [[NOVJ]]. Od naročitog je značaja bila borba za uništenje Glavnog četničkog štaba za Crnu Goru, Boku i Sandžak i četničkog štaba južnog fronta (od [[14. oktobar|14.]] do [[18. oktobra]]). === 1944 === Od januara do sredine aprila [[1944]]. godine brigada je bila angažovala delom snaga u dolini [[Zeta (reka)|Zete]], a delom u severnoj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Početkom aprila, pored ostalog, učestvovala je u borbama na sektoru [[Podgorica]]-[[Danilovgrad]]. U aprilu i maju vodila je teške borbe za obranu slobodne teritorije u severoistočnoj Crnoj Gori. Istakla se u [[Mojkovačka operacija 1944.|Mojkovačkoj operaciji]], na [[Jadovnik]]u i u prihvatu [[Druga proleterska divizija|Druge proleterske]] i [[Peta krajiška divizija|Pete krajiške divizije]] koje su se povlačile iz [[Srbija|Srbije]]. U [[Andrijevička operacija 1944.|Andrijevičkoj]] i [[Durmitorska operacija 1944.|Durmitorskoj operaciji]] vodila je žestoke borbe u dolini Zete i bila na težištu odbrane u borbama na pravcu [[Podgorica]]-[[Kolašin]]-[[Mojkovac]]. === 1945 === Januara [[1945]]. godine brigada je prešla u istočnu [[Bosna (oblast)|Bosnu]] i učestvovala u borbama na pravcu [[Kalinovik]]-[[Sarajevo]], a potom do [[6. april]]a u [[Sarajevska operacija 1945.|Sarajevskoj operaciji]]. Od oslobođenja Sarajeva do kraja rata najpre je delovala u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]], zatim je bila angažovana u [[Karlovačka operacija 1945.|Karlovačkoj operaciji]], pa u likvidaciji snaga nemačke grupe armija „E“ u [[Slovenija|Sloveniji]]. Kao jedna od prvih šest [[Proleterske brigade|proleterskih brigada]], kao jedinica koja je tri puta imala veoma značajnu ulogu u zaštiti ranjenika, niza vojnih uspeha i značajnog političkog rada dva puta je popunjavana borcima iz drugih republika ([[1942]]. iz [[Dalmacija|Dalmacije]] i [[Bosna (oblast)|Bosne]], a [[1945]]. iz [[Srbija|Srbije]]); [[1942]]. u njenom sastavu je bio Zijametski bataljon iz Bosne, a [[1944]]/[[45]]. bataljon sastavljen od građana [[SSSR]]-a koji su pobegli iz nemačkog zarobljeništva. U jedinicama ove brigade bilo je i dosta [[Italijani|Italijana]], [[Albanci|Albanaca]] i pripadnika drugih narodnosti. == Narodni heroji Pete proleterske brigade == [[Datoteka:Sveti Sava Kovačević.png|minijatura|[[Sava Kovačević]], prvi komandant brigade]] Neki od 46 boraca Pete proleterske crnogorske udarne brigade, koji su proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * '''[[Veljko Aleksić]]''', komandir Prve čete Prvog bataljona * '''[[Radomir Babić]]''', prvi [[politički komesar]] brigade * '''[[Marko Baletić]]''', referent saniteta brigade * '''[[Aleksa Backović]]''', politički komesar Drugog bataljona * '''[[Stevo Boljević]]''', politički komesar Drugog bataljona * '''[[Dušan Bojović]]''', politički komesar Prvog bataljona * '''[[Zarija Vujošević]]''', komandir voda u Prvoj četi Četvrtog bataona * '''[[Milica Vučinić]]''', politčki delegat voda u Prvoj četi Prvog bataljona * '''[[Blažo Jovanović]]''', rukovodilac Politodjela brigade * '''[[Sava Kovačević]]''', prvi komandant brigade * '''[[Nikola Martinović]]''', načelnik Štaba brigade * '''[[Radisav Nedeljković Raja]]''', rukovodilac Politodjela brigade == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina == Vanjske veze == {{commonscat|5th Proletarian Montenegrin Brigade}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=5-proterska-crnogorska-udarna-brigada 5. proterska (crnogorska) udarna brigada] {{Proleterske brigade}} {{Crnogorske brigade NOVJ}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Crnogorske brigade NOVJ]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Crne Gore]] [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] qp407pv14ovqblyplyh8p607rkqmw0d 0 194366 42606150 42193923 2026-06-05T22:49:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606150 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''13. proleterska udarna brigada „Rade Končar“''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Borci 13. proleterske brigade u Livnu 1943.jpg |o slici=''Borci 13. proleterske brigade u Livnu 1943.'' |vreme=[[7. 11.|7. novembar]] [[1942]]. |mesto=[[Sjeničak|Gornji Sjeničak]], kod [[Vrginmost]]a |formacija= |jačina= '''684''' vojnika i oficira |komandant=[[Rade Bulat]] |oficir2=[[politički komesar]] [[Božo Spaček]] |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Napad na Krašić decembra 1942.]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Završne operacije Prve armije JA]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Trinaesta proleterska udarna brigada „Rade Končar“''' je formirana [[7. 11.|7. novembra]] [[1942]]. godine u selu [[Sjeničak|Gornjem Sjeničaku]], kod [[Vrginmost]]a, od Prvog bataljona Hrvatske i Žumbersko-pokupskog NOP odreda. Imala je tri bataljona, četu za vezu i mitraljesku četu, s oko 684 borca. [[8. 10.|8. oktobra]] [[1943]]. brigada je brojala 1240, [[9. 10.|9. oktobra]] [[1944]]. oko 1800 boraca, a [[13. 5.|13. maja]] [[1945]]. oko 2.500. Od formiranja [[7. 11.|7. novembra]] [[1942]]. do [[11. 12.|11. decembra]] [[1942]]. godine zvala se '''Trinaesta hrvatska brigada „[[Josip Kraš]]“''', kada je, na predlog [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] i po odobrenju [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab|Vrhovnog štaba]], naredbom [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]], proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]] i dobila naziv „[[Rade Končar]]“. Prvi komandant brigade bio je [[Rade Bulat]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] Božo Spaček. Brigada je, na svom ratnom putu, prešla oko 17.000 kilometara. U njenim jedinicama borilo se više od 9.000 boraca (oko 4.300 iz Hrvatske, 3.000 iz Srbije, 600 iz Slovenije, oko 360 iz Bosne i Hercegovine). Tokom rata poginulo je oko 2.100 njenih boraca. Odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]], Ordenom narodnog oslobođenja, Ordenom partizanske zvezde i Ordenom bratstva i jedinstva. == Narodni heroji Trinaeste proleterske brigade == * [[Ante Banina]] * [[Marijan Badel]] * [[Rade Bulat]] * [[Ivan Denac]] * [[Vojislav Ivetić]] * [[Milan Mraović]] * [[Milan Žeželj]] * [[Bogdan Mamula]] * [[Dušan Pekić (narodni heroj)|Dušan Pekić]] * [[Dinko Šurkalo]] * [[Ilija Popović]] * [[Simo Vučinić]] * [[Miloš Vučković]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Todo Radošević: '''Trinaesta proleterska brigada „Rade Končar"''', - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1984. godina * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', „Mladost“ Beograd, 1975. godina {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] 8i8ic16upck4kwqadkxkvndw3e281y3 0 194370 42606102 42602811 2026-06-05T22:45:14Z Aca 108187 Moving from [[Category:Vojvođanske brigade NOVJ]] to [[Category:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606102 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Vojvođanske jedinice u Bosni.jpg|minijatura|300px|Pokret vojvođanskih jedinica kroz Bosnu.]] Tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|oslobodilačkog rata]], od [[1941]]. do [[1945]]. godine, u okviru [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Juguoslavije]] formirano je ukupno 15 [[brigada]] koje su nosile naziv '''vojvođanske'''. [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prva]] i [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druga vojvođanska brigada]] su formirane u [[Bosna (oblast)|Bosni]] od boraca iz [[Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Vojvodine]] (uglavnom iz [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|Srema]]), koji su odlazili tamo da se bore protiv [[okupator]]a zbog otežane mogućnosti borbe u ravničarskim predelima. Kasnije vojvođanske brigade su formirane na teritoriji Vojvodine i one su se uglavnom nalazile u okviru [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste]], [[36. vojvođanska divizija NOVJ|Tridesetšeste]] i [[51. vojvođanska divzija NOVJ|51. vojvođanske divizije]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. vojvođanskog korpusa NOVJ]]. U vojvođanskim brigadama se borio i veliki broj pripadnika [[nacionalne manjine|nacionalnih manjina]], a [[1944]]. godine su formirane [[Četrnaesta vojvođanske brigada|Četrnaesta vojvođanske (slovačka) brigada]] i [[Petnaesta vojvođanska brigada]] „[[Šandor Petefi]]“, sastavljene uglavnom od pripadnika [[Slovaci|slovačke]] i [[Mađari|mađarske nacionalnosti]]. [[Datoteka:Spomenik_kod_manastira_Tavna_posvecen_osnivanju_Prve_i_Druge_Vojvodjanske_NOU_brigade.jpg|mini|Spomenik kod [[Manastir Tavna|manastira Tavna]], na [[Majevica|Majevici]], posvećen osnivanju Prve i Druge Vojvođanske NOU brigade]] == Spisak vojvođanskih brigada == {| class="wikitable" |- ! '''naziv''' ! '''datum formiranja''' ! '''mesto formiranja''' ! '''odlikovanja''' |- | '''[[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada]]''' | [[11. april]] [[1943]]. | [[Brđani (Tuzla)|Brđani]], na [[Majevica|Majevici]] | [[Orden narodnog heroja|ONH]], [[Orden narodnog oslobođenja|ONO]], [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] i [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Druga vojvođanska udarna brigada]]''' | [[20. april]] [[1943]]. | [[Manastir Tavna]], na [[Majevica|Majevici]] | [[Orden narodnog oslobođenja|ONO]] i [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] |- | '''[[Treća vojvođanska udarna brigada]]''' | [[2. jun]] [[1943]]. | [[Fruška gora]] | [[Orden narodnog oslobođenja|ONO]] i [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] |- | '''[[Četvrta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[7. novembar]] [[1943]]. | [[Višnjićevo]], kod [[Šid]]a | [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] i [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Peta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[17. novembar]] [[1943]]. | Ratkovići, na [[Majevica|Majevici]] | [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] i [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Šesta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[17. januar]] [[1944]]. | [[Sremska Rača]] | [[Orden partizanske zvezde|OPZ]] |- | '''[[Sedma vojvođanska udarna brigada]]''' | [[2. jul]] [[1944]]. | okolina [[Batrovci|Batrovaca]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Osma vojvođanska udarna brigada]]''' | [[11. septembra]] [[1944]]. | [[Fruška gora]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Deveta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[11. septembar]] [[1944]]. | [[Morović]], kod [[Šid]]a | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Deseta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[11. septembar]] [[1944]]. | [[Karlovčić]], kod [[Pećinci|Pećinaca]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Jedanaesta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[11. septembar]] [[1944]]. | [[Manđelos]], kod [[Sremska Mitrovica|S. Mitrovice]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Dvanaesta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[8. oktobar]] [[1944]]. | [[Vojlovica]], kod [[Pančevo|Pančeva]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Trinaesta vojvođanska udarna brigada]]''' | [[14. oktobar]] [[1944]]. | [[Zrenjanin|Petrovgrad]] | [[Orden zasluga za narod|OZN]] |- | '''[[Četrnaesta vojvođanska udarna brigada|Četrnaesta vojvođanska (slovačka) brigada]]''' | [[11. novembar]] [[1944]]. | [[Bački Petrovac]] | [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |- | '''[[Petnaesta vojvođanska udarna brigada|Petnaesta vojvođanska brigada „Šandor Petefi“]]''' | [[31. decembar]] [[1944]]. | [[Kiščanje]], [[Mađarska]] | [[Orden bratstva i jedinstva|OBJ]] |} {{Brigade NOVJ}} == Literatura == {{Portal NOB}} {{Vojvodina u NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', „Mladost“ Beograd, 1975. godina [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 0]] [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] tldpsqca2uw7q13ohihcmbx45y2i35x 0 194371 42606104 42159884 2026-06-05T22:45:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Vojvođanske brigade NOVJ]] to [[Category:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606104 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''4. vojvođanska udarna brigada''' |slika = [[Datoteka:4. vojvođanska brigada.jpg|300px]] |o slici = ''Ulazak boraca 4. vojvođanske brigade u Kladanj, 4. maja 1944.'' |vreme= [[7. oktobar]] [[1943]]. |mesto=Bosutske šume |formacija=tri bataljona |jačina=700 vojnika i oficira |komandant='''[[Marko Milanović]]''' |zamenik komandanta=[[Dušan Vukasović]] |politički komesar=Milorad Mitrović Rade |zamenik komesara=[[Bogdan Vujošević]] |načelnik štaba=Svetislav Todorović Triša |bitke=[[Operacija Šnešturm|Šnešturm]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Napad NOVJ na Morović februara 1944.|Morović februara 1944.]]<br />[[Napad NOVJ na Kladanj maja 1944.|Kladanj maja 1944.]]<br />[[Operacija Kamerjeger]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Virovitički mostobran]] |odlikovanja= [[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden zasluga za narod]] }} '''Četvrta vojvođanska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[7. oktobra]] [[1943]]. godine u Bosutskim šumama, u blizini sela [[Višnjićevo|Višnjićeva]], kod [[Šid]]a. Odluku o formiranju brigade doneo je [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine]], [[27. septembar|27. septembra]]. Brigada je formirana od boraca iz Prvog i Drugog sremskog partizanskog odreda, kao i novih boraca. Iz Prvog sremskog odreda u brigadu je ušao kompletan Drugi bataljon i po jedna četa iz Prvog i Trećeg bataljona, a iz Drugog sremskog odreda kompletan Drugi bataljon. Na dan formiranja brigada je imala tri [[bataljon]]a sa oko 700 boraca. Prvi Štab brigade sačinjavali su - komandant [[Marko Milanović]], [[politički komesar]] Milorad Mitrović Rade, zamenik komandanta [[Dušan Vukasović]], zamenik političkog komesara [[Bogdan Vujošević]], načelnik štaba Svetislav Todorović Cviša, intendant Svetozar Panić Brile, obaveštajni oficir Dimitrije Šešerinac Gedža (''ubrzo ga zamenio Aleksandar Bakić Baco''), referent saniteta Rosa Dmitrić i omladinski rukovodilac Nada Vidicki Zlata. Od svog formiranja, oktobra 1943, pa do kraja rata, maja [[1945]]. godine, brigada se nalazila u sastavu [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojovođanske divizije]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]]. == Ratni put Četvrte vjvođanske brigade == == Narodni heroji Četvrte vjvođanske brigade == Troje boraca brigade je odlikovano [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: * '''[[Bogdan Vujošević]]''', zamenik političkog komesara brigade * '''[[Dušan Vukasović]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Marko Milanović]]''', prvi komandant brigade == Literatura == {{Portal NOB}} * '''Petnaest vojvođanskih brigada'''. Pokrajinski odbor Saveza boraca Vojvodine, Novi Sad 1953. godina. * [https://www.znaci.org/00001/230.htm Špiro Lagator: ČETVRTA VOJVOĐANSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deseta). Beograd 1975. godina. * '''Staze crveno obojene''' - knjiga boraca Četvrte vojvodjanske brigade. {{Vojvođanske brigade}} {{DEFAULTSORT:Vojvođanska, 04}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 04]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] lf77fltwqqznazmjft4u471s2zsnu5b 0 194918 42606075 42604699 2026-06-05T22:42:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606075 wikitext text/x-wiki '''Operacija Žitni cvet'''<ref name="VE"/> (njem. ''Kornblume'', modri ili njivski [[različak]]) je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti Fruške gore i čitavog [[Srem]]a. Vođena je u četiri faze, od [[14. 6.|14. juna]] do [[6. 8.|6. avgusta]] [[1944]]. godine. U ovoj operaciji je angažovano između 10.000 i 15.000 osovinskih vojnika.<ref>[http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kornblume-1944/ Operation "Kornblume"]</ref> == Tok operacije == Zbog stalne aktivnosti [[srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|sremskih partizana]] na prugama [[Beograd]]-[[Zagreb]], [[Vinkovci]]-[[Brčko]], [[Šid]]-[[Sremska Mitrovica]], [[Vrdnik]]-[[Ruma]] i [[Ruma]]-[[Klenak (Ruma)|Klenak]] i ometanja okupatora u prikupljanju letine, Nemci su [[14. 6.|14. juna]] preduzeli operaciju pod nazivom „Žitni cvet“ ({{Jez-nem|Kornblune}}).<ref name="VE">''Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi'', [[Vojna enciklopedija]]. Beograd 1975. godina</ref> === I faza === [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine]] je pravovremeno saznao za nemačku operaciju i prebacio Šestu vojvođansku brigadu u bosutske šume, a deo Prvog sremskog odreda u jugoistočni deo Srema. Do [[30. 6.|30. juna]] okupator je završio pretres [[Fruška gora|Fruške gore]], na kojoj nije zatekao jače partizanske snage, već je samo uspeo da otkrije nekoliko partizanskih baza i u njima pohvata oko 100 boraca. === II faza === Od [[1. 7.|1]]. do [[11. 7.|11. jula]] okupator je iz rejona [[Vrdnik]]a i [[Jarak|Jarka]] produžio s akcijama i u severnoistočnom delu Srema u selima: [[Maradik]]u, [[Čortanovci]]ma, [[Beška|Beški]], [[Krčedin]]u, [[Novi Slankamen|Novom]] i [[Stari Slankamen|Starom Slankamenu]], [[Surduk]]u i [[Belegiš]]u, terorisao je i opljačkao stanovništvo. Za to vreme Šesta vojvođanska brigada, Prvi i Drugi sremski odred napali su u pozadini neprijatelja: [[7. 7.|7]]/[[8. 7.|8. jula]] napali su posadu u selu [[Čalma|Čalmi]] i izvršili sedam diverzija na pruzi [[Beograd]]-[[Zagreb]]. === III faza === Od [[12. 7.|12. jula]] okupator je preneo akciju na jugoistočni i južni deo Srema, gde je pobio oko 100 i odveo u logore oko 250 ljudi.<ref name="VE"/> Nemci su potom [[17. 7.|17. jula]] s jednom borbenom grupom, od oko 4.000 ljudi, s pravca [[Ruma]]-[[Bešanovački Prnjavor]], a zatim sa drugom, jačine oko 2.000 ljudi iz [[Šid]]a i [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]] preduzeli koncentrično dejstvo prema Fruškoj gori rotiv Šeste vojvođanske brigade i Prvog sremskog NOP odreda. Borbe su vođene [[17. 7.|17]]. i [[18. 7.|18. jula]], a naročito kod sela [[Divoš (Sremska Mitrovica)|Divoša]], na Vetrenjači i Crvenom čotu, kod [[Bešanovo|Bešanova]] i Bešanovačkog Prnjavora. === IV faza === Nemci su [[26. 7.|26. jula]], s istim snagama, izveli operaciju u Bosutskim šumama protiv [[Sedma vojvođanska brigada|Sedme vojvođanske brigade]], Drugog sremskog i Majevičkog NOP odreda. Zbog nadmoćnosti neprijatelja Glavni štab Vojvodine je povukao jedinice iz Bosutskih šuma u [[Slavonija|Slavoniju]], na Dilj-planinu, gde su do [[9. 9.|9. septembra]] dejstvovale sa slavonskim partizanima. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Narodnooslobodilačka borba u Vojvodini]] * [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=7639 Operation "Kornblume"] * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/kornblume-1944/ Operation "Kornblume"] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] 3va2pg04pot9pxaawia6vr6y3ffm5sk 0 195526 42606011 42169093 2026-06-05T22:23:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ličke brigade NOVJ]] to [[Category:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606011 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. lička udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Bataljon Pekiša Vuksan.jpg |opis_slike=''Formiranje bataljona "Pekiša Vuksan" kod Divosela, maj 1942.'' |vreme= [[8. juli]] [[1942]]. |mesto= Tobolić, kod [[Slunj]]a |formacija= 1. bataljon "[[Marko Orešković]]"<br /> 2. bataljon "[[Vuksan Pekiša]]"<br /> 3. bataljon "[[Božidar Adžija]]"<br /> 4. bataljon "[[Matija Gubec]]"|jačina= 1.100 vojnika i oficira |komandant='''[[Stevan Opsenica]]''' |politički komesar= ''' [[Uroš Krunić]] ''' |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Operacija Mühlensturm]] |odlikovanja= [[19. marta]] [[1944]]. proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]<br /> [[Orden narodnog heroja]]<br /> [[Orden narodnog oslobođenja]]<br /> [[Orden partizanske zvezde]] prvog reda<br /> [[Orden bratstva i jedinstva]] prvog reda }} ''Alternativni nazivi'':<br />'''Udarna brigada Prve operativne zone Hrvatske<br />Prva udarna brigada Hrvatske<br />Prva udarna brigada Šeste ličke divizije ---- '''Prva lička proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada „Marko Orešković“''' je formirana [[8. jula]] [[1942]]. godine u selu Toboliću kod [[Slunj]]a, na [[Kordun]]u, kao Prva udarna brigada Prve operativne zone [[Hrvatska|Hrvatske]], od ličkih bataljona "[[Marko Orešković]]" i "[[Vuksan Pekiša]]", Drugog bataljona Prvog kordunaškog NOP odreda i Udarnog bataljona Banijskog NOP odreda. Tada je imala nešto preko 1.100 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Stevan Opsenica]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Uroš Krunić]], [[narodni heroj]]. Prva lička brigada, udarna i [[Proleterske brigade|proleterska]], iako je ime teritorijalno određuje, nije samo lička. Lika je u tu brigadu, kad je osnivana, u junu [[1942]]. godine, dala svoja dva bataljona. U prvoj fazi borbenih dejstava 1. brigade, koja je najpre bila 1. brigada 1. operativne zone, a zatim 1. hrvatska brigada, do formiranja divizija u Hrvatskoj, od juna do novembra [[1942]]. godine, u njenom sastavu su bili i po jedan batljon iz Banije i sa Korduna. U završnim operacijama, posle borbe za Valjevo, septembra 1944. godine, sastav brigade je gotovo izmenjen: najpre dobrovoljci (do decembra 1944.), a zatim novomobilisani borci iz Srbije, čine oko 90 procenata sastava starih ličkih bataljona - "[[Marko Orešković]]", "[[Pekiša Vuksan]]", "[[Božidar Adžija]]" i "[[Matija Gubec]]", a brigada je imala i Peti bataljon, makedonski, „Jane Sandanski“. Pre toga je u dva navrata imala po pet bataljona - od decembra [[1942]]. do sredine maja [[1943]]. Peti mitraljeski i u proleće [[1944]]. Peti ruski. Prva lička narodnooslobodilačka udarna brigada, je u drugoj fazi rata preuzela ime od svog 1. bataljona ime slavnog ličkog revolucionara i junaka [[Marko Orešković|Marka Oreškovića Krntije]]. Delovala je od [[Karlovac|Karlovca]] do [[Sisak|Siska]] na severu, od [[Senj]]a i [[Karlobag]]a na zapadu, do [[Knin]]a na jugu. Osiguravala je i Prvo i [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]]. Od [[22. novembar|22. novembra]] [[1942]]. godine pa do kraja rata '''Prva lička brigada''' bila je u sastavu [[Šesta lička divizija|Šeste ličke divizije]]. U sastavu [[Šesta lička divizija|Šeste ličke proleterske divizije]] "[[Nikola Tesla]]" izvela je pohod od [[Drvar]]a do [[Zlatibor]]a. Oslobađala je zapadnu Srbiju, [[Valjevo]] i [[Beograd]], prva prešla [[zemun]]ski most [[20. oktobra]] [[1944]]. godine i krenula na [[Sremski front]]. Od početka ofanzive [[5. aprila]] [[1945]]. do oslobođenja [[Zagreb]]a, nije imala ni dana odmora. Tokom rata u '''Prvoj ličkoj brigadi''' borilo se oko 12.000 boraca, od kojih je preko 2.500 poginulo, a 28 boraca brigade odlikovano je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. [[19. mart]]a [[1944]]. godine Prva lička brigada je proglašena '''[[Proleterske brigade|proleterskom]]'''. Povodom tridesetpetogodišnjice formiranja [[Šesta lička divizija|Šeste ličke proleterske divizije „Nikola Tesla“]], [[21. jul]]a [[1977]]. godine odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. == Narodni heroji Prve ličke proleterske brigade == * [[Milan Antončić Velebit]] * [[Bogdan Bolta]] * [[Uroš Krunić]] * [[Stevan Opsenica]] == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', „Mladost“ Beograd, 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/137.htm Jovo Popović: PRVA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA „MARKO OREŠKOVIĆ“], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1988. {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] o0o0l13udwrahf8mwc56zqm8qxlb8tr 42606133 42606011 2026-06-05T22:49:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606133 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. lička udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = Bataljon Pekiša Vuksan.jpg |opis_slike=''Formiranje bataljona "Pekiša Vuksan" kod Divosela, maj 1942.'' |vreme= [[8. juli]] [[1942]]. |mesto= Tobolić, kod [[Slunj]]a |formacija= 1. bataljon "[[Marko Orešković]]"<br /> 2. bataljon "[[Vuksan Pekiša]]"<br /> 3. bataljon "[[Božidar Adžija]]"<br /> 4. bataljon "[[Matija Gubec]]"|jačina= 1.100 vojnika i oficira |komandant='''[[Stevan Opsenica]]''' |politički komesar= ''' [[Uroš Krunić]] ''' |oficir3= |oficir4= |bitke= [[Operacija Mühlensturm]] |odlikovanja= [[19. marta]] [[1944]]. proglašena [[Proleterske brigade|proleterskom]]<br /> [[Orden narodnog heroja]]<br /> [[Orden narodnog oslobođenja]]<br /> [[Orden partizanske zvezde]] prvog reda<br /> [[Orden bratstva i jedinstva]] prvog reda }} ''Alternativni nazivi'':<br />'''Udarna brigada Prve operativne zone Hrvatske<br />Prva udarna brigada Hrvatske<br />Prva udarna brigada Šeste ličke divizije ---- '''Prva lička proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada „Marko Orešković“''' je formirana [[8. jula]] [[1942]]. godine u selu Toboliću kod [[Slunj]]a, na [[Kordun]]u, kao Prva udarna brigada Prve operativne zone [[Hrvatska|Hrvatske]], od ličkih bataljona "[[Marko Orešković]]" i "[[Vuksan Pekiša]]", Drugog bataljona Prvog kordunaškog NOP odreda i Udarnog bataljona Banijskog NOP odreda. Tada je imala nešto preko 1.100 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Stevan Opsenica]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Uroš Krunić]], [[narodni heroj]]. Prva lička brigada, udarna i [[Proleterske brigade|proleterska]], iako je ime teritorijalno određuje, nije samo lička. Lika je u tu brigadu, kad je osnivana, u junu [[1942]]. godine, dala svoja dva bataljona. U prvoj fazi borbenih dejstava 1. brigade, koja je najpre bila 1. brigada 1. operativne zone, a zatim 1. hrvatska brigada, do formiranja divizija u Hrvatskoj, od juna do novembra [[1942]]. godine, u njenom sastavu su bili i po jedan batljon iz Banije i sa Korduna. U završnim operacijama, posle borbe za Valjevo, septembra 1944. godine, sastav brigade je gotovo izmenjen: najpre dobrovoljci (do decembra 1944.), a zatim novomobilisani borci iz Srbije, čine oko 90 procenata sastava starih ličkih bataljona - "[[Marko Orešković]]", "[[Pekiša Vuksan]]", "[[Božidar Adžija]]" i "[[Matija Gubec]]", a brigada je imala i Peti bataljon, makedonski, „Jane Sandanski“. Pre toga je u dva navrata imala po pet bataljona - od decembra [[1942]]. do sredine maja [[1943]]. Peti mitraljeski i u proleće [[1944]]. Peti ruski. Prva lička narodnooslobodilačka udarna brigada, je u drugoj fazi rata preuzela ime od svog 1. bataljona ime slavnog ličkog revolucionara i junaka [[Marko Orešković|Marka Oreškovića Krntije]]. Delovala je od [[Karlovac|Karlovca]] do [[Sisak|Siska]] na severu, od [[Senj]]a i [[Karlobag]]a na zapadu, do [[Knin]]a na jugu. Osiguravala je i Prvo i [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]]. Od [[22. novembar|22. novembra]] [[1942]]. godine pa do kraja rata '''Prva lička brigada''' bila je u sastavu [[Šesta lička divizija|Šeste ličke divizije]]. U sastavu [[Šesta lička divizija|Šeste ličke proleterske divizije]] "[[Nikola Tesla]]" izvela je pohod od [[Drvar]]a do [[Zlatibor]]a. Oslobađala je zapadnu Srbiju, [[Valjevo]] i [[Beograd]], prva prešla [[zemun]]ski most [[20. oktobra]] [[1944]]. godine i krenula na [[Sremski front]]. Od početka ofanzive [[5. aprila]] [[1945]]. do oslobođenja [[Zagreb]]a, nije imala ni dana odmora. Tokom rata u '''Prvoj ličkoj brigadi''' borilo se oko 12.000 boraca, od kojih je preko 2.500 poginulo, a 28 boraca brigade odlikovano je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. [[19. mart]]a [[1944]]. godine Prva lička brigada je proglašena '''[[Proleterske brigade|proleterskom]]'''. Povodom tridesetpetogodišnjice formiranja [[Šesta lička divizija|Šeste ličke proleterske divizije „Nikola Tesla“]], [[21. jul]]a [[1977]]. godine odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]]. == Narodni heroji Prve ličke proleterske brigade == * [[Milan Antončić Velebit]] * [[Bogdan Bolta]] * [[Uroš Krunić]] * [[Stevan Opsenica]] == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''Narodni heroji Jugoslavije''', „Mladost“ Beograd, 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/137.htm Jovo Popović: PRVA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA „MARKO OREŠKOVIĆ“], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1988. {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] ael3esqb5tkh0vffr9636fmolvcv1er 0 196510 42605961 42602844 2026-06-05T22:16:10Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605961 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''19. dalmatinska divizija NOVJ''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika= [[Datoteka:Artiljerija 19. severnodalmatinske divizije.jpg|300px]] |o slici= Artiljerija 19. severnodalmatinske udarne divizije tuče položaje neprijatelja u toku Riječke bitke. |vreme= [[8. 10.|8. oktobar]] [[1943]]. |mesto= |formacija=. *[[Peta dalmatinska brigada NOVJ|Peta dalmatinska brigada]] *[[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|Šesta dalmatinska brigada]] *[[Sedma dalmatinska brigada]] (do januara [[1944]].) *[[Četrnaesta dalmatinska brigada NOVJ|Četrnaesta dalmatinska brigada]] (od juna [[1944]].) |jačina=. *[[8. 10.|8. oktobra]] [[1943]]. 3.599 boraca *[[31. 10.|31. oktobra]] [[1943]]. 6.053 boraca *[[31. 8.|31. avgusta]] [[1944]]. 4.212 boraca *[[30. novembra]] [[1944]]. 5.200 boraca *[[31. 12.|31. decembra]] [[1944]]. 7.777 boraca *[[28. 2.|28. februara]] [[1944]]. 10.074 boraca *[[31. 3.|31. marta]] [[1945]]. 10.299 boraca *[[30. 4.|30. aprila]] [[1945]]. 9.835 boraca |komandant=. *potpukovnik [[Milan Kuprešanin]] (oktobar 1943.) *potpukovnik [[Milan Šakić Mićun]] (novembar 1943 - januar 1944.) |politički komesar= [[Petar Babić]] |bitke=[[Operacija Ziethen|Operacija Citen]]<br />[[Operacija Emil]]<br />[[Operacija Dombas]]<br />[[Operacija Bergrutsch]]<br />[[Oslobađanje Dalmacije 1944]]<br />[[Borbe za Benkovac 1944]]<br />[[Kninska operacija|Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija 1945]]<br />[[Ličko-primorska operacija 1945]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=novembra [[1944]]. proglašena udarnom }} '''Devetnaesta dalmatinska divizija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]''' formirana je u prvoj polovini listopada [[1943|1943.]] u [[Biovičino Selo|Biovičinom Selu]] u Bukovici. U njen sastav su ušle [[Peta dalmatinska brigada NOVJ|Peta]], [[Šesta dalmatinska brigada NOVJ|Šesta]] i [[Sedma dalmatinska brigada NOVJ]] sa oko 3 600 boraca. Pod zapovjedništvom štaba divizije djelovala je i Grupa sjevernodalmatinskih NOP odreda. U siječnju [[1944|1944.]], Sedma dalmatinska brigada prešla je u [[Lika|Liku]] i taktički je potčinjena [[35. lička divizija NOVJ|35. diviziji]]. Nakon njenog službenog ulaska u sastav 35. divizije, lipnja 1944., u [[Dalmacija|Dalmaciji]] je formirana [[Četrnaesta dalmatinska brigada NOVJ]] radi formacijske popune Devetnaeste divizije. Od osnivanja, pa do kraja rata, divizija je bila u sastavu [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]]. Oblast sjeverne Dalmacije bila je dio oblasti koju je pokrivao njemački [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdski korpus]] [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]]. Do početka prosinca [[1943|1943.]] oblast je držala [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. lovačka divizija]], a zatim [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. pješadijska divizija]], [[Divizija Brandenburg|1. puk Brandenburg]] i 92. motorizirani puk. Devetnaesta divizija vodila je ofenzivne akcije protiv njemačkih i kvislinških pozicija u sjevernoj Dalmaciji, kao i u graničnim dijelovima sa [[Lika|Likom]], [[Bosna|Bosnom]] i u srednjoj Dalmaciji, u suradnji sa drugim snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Protiv jedinica divizije njemačko zapovjedništvo organiziralo je više desetina većih i manjih operacija, koristeći pri tom osim njemačkih snaga i dijelove [[6. ustaški zdrug|6.]] i [[7. ustaški zdrug|7. ustaškog zdruga]] i [[Dinarska četnička divizija|Dinarske divizije JVuO]]. Početkom rujna 1944. uslijed krize u [[Srbija|Srbiji]] [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] bila je prinuđena da sa područja Devetnaeste divizije izvuče 1. puk Brandenburg i 92. motorizirani puk. Time je došlo do promjene odnosa snaga i 19. divizija je prešla u ofenzivu protiv [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizije]], ustaša i četnika. U sklopu tih borbi divizija je zauzela [[Benkovac]] [[9. 9.|9. rujna]], potukavši njemački ojačani [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|2. bataljun 891. puka]], četničku Benkovačku brigadu i 5. ustašku bojnu. S obzirom da je Benkovac predstavljao ključnu točku za obranu sjeverne Dalmacije, Nijemci su ga nakon trodnevne borbe uspjeli ponovno zauzeti. Nakon jednomjesečnih borbi za okolna uporišta, 19. divizija je [[10. 10.|10. listopada]] konačno oslobodila Benkovac. Nakon koncentriranja ostalih snaga [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] pokrenuta je [[Kninska operacija]], kojom je likvidirana osnovna uporišna točka na desnom krilu njemačke "zelene linije" fronte i uništena [[264. pešadijska divizija (Nemačka)|264. divizija]]. Od [[20. 3.|20. ožujka]] [[1945|1945.]] divizija je, u sastavu [[Četvrta armija JA|4. armije]], sudjelovala u [[Ličko-primorska operacija 1945.|Ličko-primorskoj]] i [[Tršćanska operacija 1945.|Tršćanskoj operaciji]] protiv njemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15.]] i [[97. brdski korpus (Njemačka)|97. brdskog korpusa]], koji su u ovim operacijama uništeni. == Literatura == * ''Vojna enciklopedija'', Beograd 1975. godina. * Nikola Anić. ''Osmi dalmatinski korpus NOVJ'', Split 2005. godina. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 19]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Hrvatske]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ruossr6wa7texsp4fa7gz0qco1a6swf 0 196517 42606105 42421313 2026-06-05T22:45:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Vojvođanske brigade NOVJ]] to [[Category:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606105 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. vojvođanska udarna brigada''' |slika=[[Datoteka:Prva vojvođanska brigada 1945.jpg|300px|]] |o slici=''Prva vojvođanska udarna brigada na položaju kod Bolmana,marta 1945.godine.'' |vreme=[[11. april]] [[1943]]. |mesto=[[Brđani]], na [[Majevica|Majevici]] |formacija=tri bataljona |jačina=568 boraca [[11. april]]a [[1943]].<br />1.280 boraca [[24. avgust]]a [[1943]].<ref>Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ, strana 37</ref> |komandant='''[[Marko Peričin Kamenjar]]''' |politički komesar='''[[Slobodan Bajić Paja]]''' |bitke=[[Napad NOVJ na Vlasenicu juna 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Zvornik jula 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Bijeljinu avgusta 1943.|Bijeljina avgusta 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Vlasenicu avgusta 1943.|Vlasenica avgusta 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Brčko septembra 1943.|Brčko septembra 1943.]] <br />[[Prva tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Operacija Šnešturm|Šnešturm]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Operacija Kamerjeger]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Virovitički mostobran]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden zasluga za narod]] }} '''Prva vojvođanska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[11. april]]a [[1943]]. godine u selu [[Brđani]]ma, na padinama planine [[Majevica|Majevice]], od boraca iz Prve grupe vojvođanskih udarnih bataljona. Na dan formiranja imala je tri bataljona sa ukupno 568 boraca, od kojih su njih 160 bili članovi [[Savez komunista Jugoslavije|KP Jugoslavije]], a oko 200 članovi [[SKOJ]]-a. Treći bataljon je bio sastavljen od omladinaca i skojevaca pa je nosio naziv Omladinski bataljon. Prvi komandant brigade bio je [[Marko Peričin Kamenjar]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Slobodan Bajić Paja]], [[narodni heroj]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]]. Povodom desetogodišnjice formiranja brigade, [[10. april]]a [[1953]]. proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]], a povodom tridesetogodišnjice, 6. aprila 1973. odlikovana je Ordenom narodnog heroja.<ref>{{Cite web|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/92006251D9DC47A9B2FBC19F4DC5169C.pdf|title=Službeni list SFRJ 54/73|website=slvesnik.com.mk|date=18. 11. 1973.|pages=1661}}</ref> == Borbeni put Prve vojvođanske brigade == Odmah po formiranju razbila je neprijateljsku kolonu na putu [[Brčko]]-[[Tuzla]], a potom je u području Jelice razbila četničku grupu jačine oko 400 vojnika. Zajedno sa [[Druga vojvođanska udarna brigada|Drugom vojvođanskom brigadom]] i [[Majevički partizanski odred|Majevičkim partizanskim odredom]], vodila je borbe sa snagama Treće ustaške divizije i Tuzlanske brigade NDH, koje su iz [[Bosanska Rača|Bosanske Rače]] i Tuzle napadale prema [[Bijeljina|Bijeljini]]. Njen Drugi bataljon je tada, u zasedi kod sela Branjeva, zarobio više od 200 domobrana. [[Datoteka:Spomenik_kod_manastira_Tavna_posvecen_osnivanju_Prve_i_Druge_Vojvodjanske_NOU_brigade.jpg|mini|Spomenik kod [[Manastir Tavna|manastira Tavna]] posvećen osnivanju Prve i [[Vojvođanske brigade NOVJ|Druge Vojvođanske NOU brigade]]]] U neprijateljskoj ofanzivi na [[Birač]], u prvoj polovini juna [[1943]]. godine, brigada je vodila žestoke borbe na Tepenu, Borogovu, Jelaču i Rudištu, i noću [[11. jun|11]]/[[12. jun]]a, posle marš-manevra dugog 50 kilometara, oslobodila [[Srebrenica|Srebrenicu]]. Krajem juna [[1943]]. godine sadejstvovala je snagama Glavne operativne grupe [[NOVJ]] u zauzimanju [[Vlasenica|Vlasenice]] i [[Zvornik]]a. Na dan formiranja [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojvođanske divizije NOVJ]], ušla je u njen sastav. U avgustu je učestvovala u oslobođenju [[Janja (Bijeljina)|Janje]], [[7. avgust|7.]] i [[8. avgust]]a i [[Bijeljina|Bijeljine]], od [[10. avgust|10.]] do [[13. avgust]]a, a u septembru i oktobru vodila je borbe u rejonu Papraće, za oslobođenje [[Vlasenica|Vlasenice]], [[Caparde (Osmaci)|Caparda]], Bijeljine i [[Tuzla|Tuzle]] i borbe oko [[Brčko]]g. U drugoj polovini novembra [[1943]]. godine vodila je više borbi u Sremu. Pošto se, pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga, povukla u istočnu [[Bosna (oblast)|Bosnu]], dejstvovala je u Posavini i prema Trebavi, i noću [[19. decembar|19]]/[[20. decembra]] oslobodila je [[Bosanski Šamac]]. Od [[16. januar|16.]] do [[19. januar]]a [[1944]]. godine učestvovala je u napadu na Tuzlu i pretrpela teške gubitke od oko 220 ranjenih i poginulih. Tokom februara i marta istakla se borbama protiv [[Treći rajh|Nemaca]] i [[JVuO|četnika]] kod Čelića, Ratkovića i Koraja, na [[Majevica|Majevici]]. Krajem aprila, vršila je pripreme za forsiranje [[Drina|Drine]] i prelazak u [[Srbija|Srbiju]] i u rejonu [[Drinjača|Drinjače]], [[Vlasenica|Vlasenice]], [[Šekovići|Šekovića]] i na Betnju vodila borbe sa nemačkom [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|Sedmom SS divizijom „Princ Eugen“]] i [[13. oružana brdska SS divizija „Handžar“|Trinaestom SS divizijom „Handžar“]] i razbila njihov obruč. U prvoj polovini maja najpre je oslobodila Živince, [[11. maj|11]]/[[12. maj]]a izvela obuhvatno-obilazni marš-manevar prema [[Srebrenica|Srebrenici]], pa vodila borbe na komunikaciji [[Tuzla]]-[[Lopare]]. Uspešno je učestvovala u opštoj ofanzivi [[16. vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[36. vojvođanska divizija NOVJ|36. vojvođanske divizije]] u istočnoj Bosni, juna [[1944]]. godine i postigla značajne uspehe u borbama kod Lopara, Zajednica i Brezovače, u kojima je neprijatelj imao više od 400 izbačenih iz stroja, a zaplanjena je i velika količina ratnog materijala. U julu i prvoj polovini avgustu brigad je vodila više borbe za prihvat [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke proleterske divizije]], koja je nastupala iz [[Bosanska krajina|zapadne Bosne]]. U avgustu [[1944]]. godine brigada je učestvovala u [[Durmitorska operacija|Durmitorskoj operaciji]] i vodila borbe u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], posle čega je ponovo vraćena u istočnu Bosnu. U noći [[5. septembar|5]]/[[6. septembra]] forsirala je reku [[Drina|Drinu]] kod Starog Broda i prešla u [[Srbija|Srbiju]]. Od tada je vodila niz izuzetno teških borbi protiv [[treći rajh|nemačkih]] i [[JVuO|četničkih]] snaga, i učestvovala u oslobođenju zapadne Srbije: [[Krupanj|Krupnja]], [[21. septembra]]; rudnika [[Zajača|Zajače]], [[22. septembra]]; [[Loznica|Loznice]] i [[Banja Koviljača|Banje Koviljače]], [[24. septembra]]. Posle razbijanja jakih snaga jedinica četnička, rsuog zaštitnog korpusa i ljotiljevaca na [[Cer (planina)|Ceru]], [[26. septembra]], brigada je prodrla u [[Mačva|Mačvu]] i Pocerinu, i krajem septembra blokirala [[Šabac]]. U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], učestvovala je u borbama za oslobođenje [[Obrenovac|Obrenovca]], od [[11. oktobar|11.]] do [[13. oktobra]] i oslobođenje [[Beograd]]a. Krajem okotobra [[1944]]. godine vodila je borbe u [[Srem]]u. Napala je [[Ruma|Rumu]], [[27. oktobra]], a od [[28. oktobra]] do [[1. novembra]] vodila borbu za oslobođenje [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]]. Početkom decembra [[1944]]. godine, smenila je snage [[Crvena armija|Crvene armije]] na levoj obali [[Dunav]]a od [[Sentborbaš]]a do [[Torjanci|Torjanaca]]; [[9. decembra]] forsirala je [[Drava|Dravu]] na odseku [[Moslavina]]-[[Čađavica]], i do kraja decembra vodila borbe za [[virovitički mostobran]]. U martu [[1945]]. godine učestvovala je u razbijanju neprijatelja na [[Bolmanski mostobran|bolmanskom mostobranu]]. Noću [[11. april|11]]/[[12. april]]a 1945. godine učestvovala je u forsiranju [[Drava|Drave]] i u završnim operacijama do [[Celje|Celja]], Etendorfa i Galicina, u [[Austrija|Austriji]]. Istakla se u oslobođenju niza mesta, među kojima su [[Virovitica]], [[Bjelovar]], [[Križevci]], Celje, i u zarobljavanju neprijateljskih snaga u [[Slovenija|Sloveniji]] i Austriji. == Komandni sastav brigade == {{Div col|2}} * Komandanti brigade: ** [[Marko Peričin Kamenjar]] – od formiranja brigade do marta 1944. ** Ilija Bogdanović Čiča – od marta do oktobra 1944. ** Žika Stojšić – od oktobra 1944. do kraja rata * Politički komesari brigade: ** [[Slobodan Bajić Paja]] – od formiranja brigade do juna 1943. ** Božo Radunović – v.d. tokom juna i jula 1943. ** [[Paško Romac]] – tokom jula 1943. ** [[Jovan Štokovac]] – od jula 1943. do kraja rata * Načelnici Štaba brigade: ** Voja Ilić – od formiranja brigade do jula 1943. ** Mileta Đukić – od jula 1943. do marta 1944. ** Periša Grujić – od marta do jula 1944. ** Eduard Rebula – od jula do oktobra 1944. ** Gavra Kresojević – tokom oktobra i novembra 1944. ** Nikola Milošević – od novembra 1944. do početka 1945. ** Stojan Ivić – od početka 1945. do kraja rata * Zamenici komandanta brigade: ** Ilija Bogdanović Čiča – od formiranja brigade do septembra 1943. ** Stevan Bikić – od septembra 1943. do novembra 1943. ** Đorđe Bikicki – od novembra 1943. marta 1943. ** Niko Đurašević – od aprila do oktobra 1944. ** Žika Stojišić – tokom oktobra 1944. ** Dušan Ćosić – od novembra 1944. do aprila 1945. ** Glišo Opačić – od aprila 1945. do kraja rata * Zamenici političkog komesara: ** [[Luka Mrkšić]] – od formiranja brigade do juna 1943. ** [[Ljubomir Momčilović]] – od juna 1943. do jula 1944. ** Joža Štemberger – od jula do avgusta 1944. ** Milovan Vujović – od avgusta 1944. do aprila 1945. ** Branko Branković – tokom aprila 1945. ** Dragan Tadić – od aprila 1945. {{Div col end}} == Narodni heroji Prve vojvođanske brigade == * '''[[Slobodan Bajić Paja]]''', prvi politički komesar brigade * '''[[Dušan Vukasović]]''', politički komesar bataljona * '''[[Marko Peričin Kamenjar]]''', prvi komandant brigade * '''[[Paško Romac]]''', politički komesar brigade * '''[[Jovan Štokovac|Jovan Štokovac Džoja]]''', politički komesar == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/132.htm MLADOST SLOBODI DAROVANA (sećanja boraca Prve vojvođanske brigade)], Institut za istoriju, Novi Sad 1991. * Đorđe Vasić: Prva vojvođanska brigada - Institut za istoriju, Novi Sad 1979. * 15 vojvođanskih brigada, Pokrajinski odbor Saveza boraca Vojvodine, Novi Sad 1953. * Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ - Beograd, Vojno delo, 1959. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina == Reference == {{izvori}} {{Vojvođanske brigade}} {{Proleterske brigade}} {{DEFAULTSORT:Vojvođanska, 01}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] bge371a2uzda7tc37igli28gi4kx57u 42606160 42606105 2026-06-05T22:49:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606160 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. vojvođanska udarna brigada''' |slika=[[Datoteka:Prva vojvođanska brigada 1945.jpg|300px|]] |o slici=''Prva vojvođanska udarna brigada na položaju kod Bolmana,marta 1945.godine.'' |vreme=[[11. april]] [[1943]]. |mesto=[[Brđani]], na [[Majevica|Majevici]] |formacija=tri bataljona |jačina=568 boraca [[11. april]]a [[1943]].<br />1.280 boraca [[24. avgust]]a [[1943]].<ref>Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ, strana 37</ref> |komandant='''[[Marko Peričin Kamenjar]]''' |politički komesar='''[[Slobodan Bajić Paja]]''' |bitke=[[Napad NOVJ na Vlasenicu juna 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Zvornik jula 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Bijeljinu avgusta 1943.|Bijeljina avgusta 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Vlasenicu avgusta 1943.|Vlasenica avgusta 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Brčko septembra 1943.|Brčko septembra 1943.]] <br />[[Prva tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Operacija Šnešturm|Šnešturm]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Operacija Kamerjeger]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Virovitički mostobran]] |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden zasluga za narod]] }} '''Prva vojvođanska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[11. april]]a [[1943]]. godine u selu [[Brđani]]ma, na padinama planine [[Majevica|Majevice]], od boraca iz Prve grupe vojvođanskih udarnih bataljona. Na dan formiranja imala je tri bataljona sa ukupno 568 boraca, od kojih su njih 160 bili članovi [[Savez komunista Jugoslavije|KP Jugoslavije]], a oko 200 članovi [[SKOJ]]-a. Treći bataljon je bio sastavljen od omladinaca i skojevaca pa je nosio naziv Omladinski bataljon. Prvi komandant brigade bio je [[Marko Peričin Kamenjar]], [[narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Slobodan Bajić Paja]], [[narodni heroj]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]]. Povodom desetogodišnjice formiranja brigade, [[10. april]]a [[1953]]. proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]], a povodom tridesetogodišnjice, 6. aprila 1973. odlikovana je Ordenom narodnog heroja.<ref>{{Cite web|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/92006251D9DC47A9B2FBC19F4DC5169C.pdf|title=Službeni list SFRJ 54/73|website=slvesnik.com.mk|date=18. 11. 1973.|pages=1661}}</ref> == Borbeni put Prve vojvođanske brigade == Odmah po formiranju razbila je neprijateljsku kolonu na putu [[Brčko]]-[[Tuzla]], a potom je u području Jelice razbila četničku grupu jačine oko 400 vojnika. Zajedno sa [[Druga vojvođanska udarna brigada|Drugom vojvođanskom brigadom]] i [[Majevički partizanski odred|Majevičkim partizanskim odredom]], vodila je borbe sa snagama Treće ustaške divizije i Tuzlanske brigade NDH, koje su iz [[Bosanska Rača|Bosanske Rače]] i Tuzle napadale prema [[Bijeljina|Bijeljini]]. Njen Drugi bataljon je tada, u zasedi kod sela Branjeva, zarobio više od 200 domobrana. [[Datoteka:Spomenik_kod_manastira_Tavna_posvecen_osnivanju_Prve_i_Druge_Vojvodjanske_NOU_brigade.jpg|mini|Spomenik kod [[Manastir Tavna|manastira Tavna]] posvećen osnivanju Prve i [[Vojvođanske brigade NOVJ|Druge Vojvođanske NOU brigade]]]] U neprijateljskoj ofanzivi na [[Birač]], u prvoj polovini juna [[1943]]. godine, brigada je vodila žestoke borbe na Tepenu, Borogovu, Jelaču i Rudištu, i noću [[11. jun|11]]/[[12. jun]]a, posle marš-manevra dugog 50 kilometara, oslobodila [[Srebrenica|Srebrenicu]]. Krajem juna [[1943]]. godine sadejstvovala je snagama Glavne operativne grupe [[NOVJ]] u zauzimanju [[Vlasenica|Vlasenice]] i [[Zvornik]]a. Na dan formiranja [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojvođanske divizije NOVJ]], ušla je u njen sastav. U avgustu je učestvovala u oslobođenju [[Janja (Bijeljina)|Janje]], [[7. avgust|7.]] i [[8. avgust]]a i [[Bijeljina|Bijeljine]], od [[10. avgust|10.]] do [[13. avgust]]a, a u septembru i oktobru vodila je borbe u rejonu Papraće, za oslobođenje [[Vlasenica|Vlasenice]], [[Caparde (Osmaci)|Caparda]], Bijeljine i [[Tuzla|Tuzle]] i borbe oko [[Brčko]]g. U drugoj polovini novembra [[1943]]. godine vodila je više borbi u Sremu. Pošto se, pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga, povukla u istočnu [[Bosna (oblast)|Bosnu]], dejstvovala je u Posavini i prema Trebavi, i noću [[19. decembar|19]]/[[20. decembra]] oslobodila je [[Bosanski Šamac]]. Od [[16. januar|16.]] do [[19. januar]]a [[1944]]. godine učestvovala je u napadu na Tuzlu i pretrpela teške gubitke od oko 220 ranjenih i poginulih. Tokom februara i marta istakla se borbama protiv [[Treći rajh|Nemaca]] i [[JVuO|četnika]] kod Čelića, Ratkovića i Koraja, na [[Majevica|Majevici]]. Krajem aprila, vršila je pripreme za forsiranje [[Drina|Drine]] i prelazak u [[Srbija|Srbiju]] i u rejonu [[Drinjača|Drinjače]], [[Vlasenica|Vlasenice]], [[Šekovići|Šekovića]] i na Betnju vodila borbe sa nemačkom [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|Sedmom SS divizijom „Princ Eugen“]] i [[13. oružana brdska SS divizija „Handžar“|Trinaestom SS divizijom „Handžar“]] i razbila njihov obruč. U prvoj polovini maja najpre je oslobodila Živince, [[11. maj|11]]/[[12. maj]]a izvela obuhvatno-obilazni marš-manevar prema [[Srebrenica|Srebrenici]], pa vodila borbe na komunikaciji [[Tuzla]]-[[Lopare]]. Uspešno je učestvovala u opštoj ofanzivi [[16. vojvođanska divizija NOVJ|16.]] i [[36. vojvođanska divizija NOVJ|36. vojvođanske divizije]] u istočnoj Bosni, juna [[1944]]. godine i postigla značajne uspehe u borbama kod Lopara, Zajednica i Brezovače, u kojima je neprijatelj imao više od 400 izbačenih iz stroja, a zaplanjena je i velika količina ratnog materijala. U julu i prvoj polovini avgustu brigad je vodila više borbe za prihvat [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke proleterske divizije]], koja je nastupala iz [[Bosanska krajina|zapadne Bosne]]. U avgustu [[1944]]. godine brigada je učestvovala u [[Durmitorska operacija|Durmitorskoj operaciji]] i vodila borbe u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], posle čega je ponovo vraćena u istočnu Bosnu. U noći [[5. septembar|5]]/[[6. septembra]] forsirala je reku [[Drina|Drinu]] kod Starog Broda i prešla u [[Srbija|Srbiju]]. Od tada je vodila niz izuzetno teških borbi protiv [[treći rajh|nemačkih]] i [[JVuO|četničkih]] snaga, i učestvovala u oslobođenju zapadne Srbije: [[Krupanj|Krupnja]], [[21. septembra]]; rudnika [[Zajača|Zajače]], [[22. septembra]]; [[Loznica|Loznice]] i [[Banja Koviljača|Banje Koviljače]], [[24. septembra]]. Posle razbijanja jakih snaga jedinica četnička, rsuog zaštitnog korpusa i ljotiljevaca na [[Cer (planina)|Ceru]], [[26. septembra]], brigada je prodrla u [[Mačva|Mačvu]] i Pocerinu, i krajem septembra blokirala [[Šabac]]. U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], učestvovala je u borbama za oslobođenje [[Obrenovac|Obrenovca]], od [[11. oktobar|11.]] do [[13. oktobra]] i oslobođenje [[Beograd]]a. Krajem okotobra [[1944]]. godine vodila je borbe u [[Srem]]u. Napala je [[Ruma|Rumu]], [[27. oktobra]], a od [[28. oktobra]] do [[1. novembra]] vodila borbu za oslobođenje [[Sremska Mitrovica|Sremske Mitrovice]]. Početkom decembra [[1944]]. godine, smenila je snage [[Crvena armija|Crvene armije]] na levoj obali [[Dunav]]a od [[Sentborbaš]]a do [[Torjanci|Torjanaca]]; [[9. decembra]] forsirala je [[Drava|Dravu]] na odseku [[Moslavina]]-[[Čađavica]], i do kraja decembra vodila borbe za [[virovitički mostobran]]. U martu [[1945]]. godine učestvovala je u razbijanju neprijatelja na [[Bolmanski mostobran|bolmanskom mostobranu]]. Noću [[11. april|11]]/[[12. april]]a 1945. godine učestvovala je u forsiranju [[Drava|Drave]] i u završnim operacijama do [[Celje|Celja]], Etendorfa i Galicina, u [[Austrija|Austriji]]. Istakla se u oslobođenju niza mesta, među kojima su [[Virovitica]], [[Bjelovar]], [[Križevci]], Celje, i u zarobljavanju neprijateljskih snaga u [[Slovenija|Sloveniji]] i Austriji. == Komandni sastav brigade == {{Div col|2}} * Komandanti brigade: ** [[Marko Peričin Kamenjar]] – od formiranja brigade do marta 1944. ** Ilija Bogdanović Čiča – od marta do oktobra 1944. ** Žika Stojšić – od oktobra 1944. do kraja rata * Politički komesari brigade: ** [[Slobodan Bajić Paja]] – od formiranja brigade do juna 1943. ** Božo Radunović – v.d. tokom juna i jula 1943. ** [[Paško Romac]] – tokom jula 1943. ** [[Jovan Štokovac]] – od jula 1943. do kraja rata * Načelnici Štaba brigade: ** Voja Ilić – od formiranja brigade do jula 1943. ** Mileta Đukić – od jula 1943. do marta 1944. ** Periša Grujić – od marta do jula 1944. ** Eduard Rebula – od jula do oktobra 1944. ** Gavra Kresojević – tokom oktobra i novembra 1944. ** Nikola Milošević – od novembra 1944. do početka 1945. ** Stojan Ivić – od početka 1945. do kraja rata * Zamenici komandanta brigade: ** Ilija Bogdanović Čiča – od formiranja brigade do septembra 1943. ** Stevan Bikić – od septembra 1943. do novembra 1943. ** Đorđe Bikicki – od novembra 1943. marta 1943. ** Niko Đurašević – od aprila do oktobra 1944. ** Žika Stojišić – tokom oktobra 1944. ** Dušan Ćosić – od novembra 1944. do aprila 1945. ** Glišo Opačić – od aprila 1945. do kraja rata * Zamenici političkog komesara: ** [[Luka Mrkšić]] – od formiranja brigade do juna 1943. ** [[Ljubomir Momčilović]] – od juna 1943. do jula 1944. ** Joža Štemberger – od jula do avgusta 1944. ** Milovan Vujović – od avgusta 1944. do aprila 1945. ** Branko Branković – tokom aprila 1945. ** Dragan Tadić – od aprila 1945. {{Div col end}} == Narodni heroji Prve vojvođanske brigade == * '''[[Slobodan Bajić Paja]]''', prvi politički komesar brigade * '''[[Dušan Vukasović]]''', politički komesar bataljona * '''[[Marko Peričin Kamenjar]]''', prvi komandant brigade * '''[[Paško Romac]]''', politički komesar brigade * '''[[Jovan Štokovac|Jovan Štokovac Džoja]]''', politički komesar == Literatura == {{Portal NOB}} * [https://www.znaci.org/00001/132.htm MLADOST SLOBODI DAROVANA (sećanja boraca Prve vojvođanske brigade)], Institut za istoriju, Novi Sad 1991. * Đorđe Vasić: Prva vojvođanska brigada - Institut za istoriju, Novi Sad 1979. * 15 vojvođanskih brigada, Pokrajinski odbor Saveza boraca Vojvodine, Novi Sad 1953. * Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ - Beograd, Vojno delo, 1959. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“ Beograd, 1975. godina == Reference == {{izvori}} {{Vojvođanske brigade}} {{Proleterske brigade}} {{DEFAULTSORT:Vojvođanska, 01}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] eh80qvf1143idoluh7skqqnssn9dl51 0 196520 42606157 42603265 2026-06-05T22:49:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606157 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Prateći bataljon Vrhovnog štaba.jpg|minijatura|Prateći bataljon Vrhovnog štaba, posle desanta na Drvar, prolazi kroz selo Šćit na putu za Foču, juna 1944.]] '''Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOVJ''', formiran pod nazivom '''Straža Glavnog štaba NOPOJ-a''' septembra [[1941]]. godine, poznat i kao '''Titova garda''',<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref> je bila jedinica koja je pratila i obezbeđivala [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]]. == Nazivi == Od formiranja, septembra [[1941]], pa do uključivanja u sastav [[Gardijska brigada JNA|Gardijske brigade]], oktobra [[1944]]. godine, menjao je nekoliko imena: * '''Straža Glavnog štaba NOPOJ''', septembra [[1941]]. * '''Straža Vrhovnog štaba NOPOJ''', od septembra do decembra [[1941]]. * '''Prateći vod Vrhovnog štaba NOPOJ''', od decembra [[1941]]. do marta [[1942]]. * '''Prateća četa Vrhovnog štaba NOP i DVJ''', od marta do novembra [[1942]]. * '''Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOV i POJ''', od novembra [[1942]]. do oktobra [[1944]]. godine Povodim petnaestogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, bataljon je odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Hronologija == Septembra [[1941]]. godine u Stolicama je obrazovana posebna jedinica za obezbeđivanje, članova [[Vrhovni štab NOVJ|Glavnog štaba NOPOJ-a]], kao i delegata koji su došli na savetovanje - '''Straža Glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije'''. To je bila grupa od 10-12 boraca iz [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]]. Posle [[Savetovanje u Stolicama|savetovanja u Stolicama]], [[26. septembra]] [[1941]]. godine, promenila je naziv u '''Straža glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije''' i pojačana je na 15-20 boraca. Posle [[Užička republika|oslobođenja Užica]] i prelaska Vrhovnog štaba, straža je povećana na jačinu voda i preduzela je i obezbeđenje radio-stanice [[CK KPJ]] u [[Užička Požega|Užičkoj Požegi]]. U eksploziji u Fabrici oružja u [[Užice|Užicu]], poginula je skoro polovina ove jedinice. Sredinom decembra [[1941]]. godine, u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], formiran je '''Prateći vod Vrhovnog štaba'''. [[Vrhovni štab]] je, polovinom marta [[1942]]. godine, u [[Foča|Foči]] formirao '''Prateću četu'''. Ova jedinica bila je uglavnom sačinjena od boraca Valjevskog NOP odreda iz [[Srbija|Srbije]]. U vreme [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće neprijateljske ofanzive]] i [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu|pohoda proleterskih brigada u Bosansku krajinu]], obezbeđivala je Vrhovni štab i druge organe [[NOP]]-a. Posle dolaska u [[Bosanska krajina|Bosansku krajinu]], tokom avgusta i septembra, popunjena je borcima iz bosanskih, hrvatskih i crnogorskih jedinica. Krajem novembra [[1942]]. godine četa je reorganizovana u '''Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOV i POJ''', u čijem su se sastavu nalazile dve pešadijske i jedna inžinjerijska četa sa ukupno oko 180 boraca. Prateći bataljon je imao naročito važnu ulogi tokom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte]] i [[Peta neprijateljska ofanziva|Pete neprijateljske ofanzive]]. Njegove pešadijske čete uspešno su obezbeđivale [[Vrhovni štab]], Izvršni odbor [[AVNOJ]]-a i razne druge ustanove, a inženjerijska četa je izvršila brojne zadatke u rušenju i postavljanju mostova i obezbeđivanju prelaza na [[Rama|Rami]] i [[Neretva|Neretvi]], [[Piva|Pivi]], [[Tara (reka)|Tari]] i [[Sutjeska (reka)|Sutjesci]]. Prateći bataljon je bio angažovan u borbama tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] i istakao se u borbama: na Presjaci, pod [[Maglić (planina)|Maglićem]], [[3. jun]]a; [[Milinklade|Milinkladama]], [[9. jun]]a; u rejonu Lučkih, Vrbničkih i Mrčin koliba na [[Zelengora|Zelengori]], od [[10]]. do [[12. jun]]a. U drugoj polovini juna [[1943]]. godine bataljon je reorganizovan - izdvojena je inženjerijska četa, koja je reorganizovana u inženjerijski bataljon, a zbog gubitaka, umesto tri, ostale su samo dve pešadijske čete. Avgusta [[1943]]. godine u sastavu Pratećeg bataljona formiran je konjički eskadron i poseban vod za obezbeđenje [[SAD|američke]] i [[Velika Britanija|britanske]] Vojne misije pri [[NOVJ]]. U proleće [[1944]]. godine bataljon je imao i protivavionsku mitraljesku četu, a vod za obezbeđenje misija je preformisan u četu. Prateći bataljon se naročito istakao u odbrani članova [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], toko [[Treći rajh|nemačkog]] [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]], [[25. maj]]a [[1944]]. godine. Zajedno s Oficirskom školom i delovima prvog inženjerijskog bataljona, imao je odlučujuću ulogu u odbijanju nemačkog napada na [[Titova pećina u Drvaru|pećinu u Drvaru]], a kasnije i u obezbeđivanju zaštite i evakuaciji centralnih ustanova [[NOP]]-a i savezničkih misija. Prema nemačkom izveštaju, tada je "Titova garda gotovo desetkovana".<ref name="Živković"/> Posle evakuacije iz [[Drvar]]a, bataljon je razdvojen - njegov konjički eskadron prešao je na [[Vis (ostrvo)|ostrvo Vis]], a pešadijske čete su stavljene pod komandu Štaba [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] i pod borbom prešle iz zapadne [[Bosna (oblast)|Bosne]] u [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde su stavljene pod komandu [[Drugi udarni korpus NOVJ|Drugog udarnog korpusa]] i ostale sve do oktobra [[1944]]. godine, vodeći borbe s [[četnici]]ma i [[Nemci]]ma. Oktobra [[1944]]. godine Prateći bataljon je prešao u [[Beogradska operacija|oslobođeni Beograd]] i ušao u sastav Gardijske jedinice. == Narodni heroji Pratećeg bataljona == * '''[[Đuro Vujović Španac]]''' ([[1911]]—[[1943]]), lični pratilac Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Poginuo [[9. jun]]a [[1943]]. godine, za vreme [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], kada je prilikom nemačkog bombardovanja ranjen Josip Broz Tito. Za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[4. jul]]a [[1946]]. godine. * '''[[Milorad Mića Stanojlović]]''' ([[1919]]—[[1942]]), desetar. Poginuo [[30. septembar|30. septembra]] [[1942]]. godine, prilikom upada u četničku zasedu, koja se nalaila u neposrednoj blizini logora Vrhovnog štaba u [[Mlinište|Mliništima]]. Za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[7. jul]]a [[1953]]. godine. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''', „Mladost“, Beograd 1975. godina [[Kategorija:Bataljoni NOVJ]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] tpysmuhurovuxaw32axh6ww2lz8ofl0 14 196639 42605799 42604773 2026-06-05T21:46:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] to [[Category:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605799 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Historija Severne Makedonije]] [[Kategorija:Makedonija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] gomrvj48o1mf0lt6l881qhhzaoswfew 0 196671 42605962 42602387 2026-06-05T22:16:13Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605962 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''20. dalmatinska divizija NOVJ''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika=Artiljerija 20. dalmatinske divizije.jpg|300px |o slici=Artiljerija 20. dalmatinske divizije u borbama za Gospić, marta 1945. |vreme= [[10. oktobar]] [[1943]]. |mesto= [[Vrdovo]] na [[Dinara|Dinari]] |formacija=. *[[Osma dalmatinska brigada|Osma dalmatinska brigada NOVJ]] *[[Deveta dalmatinska brigada|Deveta dalmatinska brigada NOVJ]] *[[Deseta dalmatinska brigada|Deseta dalmatinska brigada NOVJ]] |jačina=. *[[10. oktobar|10. oktobra]] [[1943]]. 3.110 boraca *[[31. decembar|31. decembra]] [[1943]]. 4.001 borac *[[31. avgust]]a [[1944]]. 4.385 boraca *[[30. novembar|30. novembra]] [[1944]]. 6.723 boraca *[[31. decembar|31. decembra]] [[1944]]. 7.856 boraca *[[28. februar]]a [[1944]]. 11.106 boraca *[[31. mart]]a [[1945]]. 11.345 boraca *[[30. april]]a [[1945]]. 9.134 boraca |komandant= '''[[Velimir Knežević]]''' |politički komesar= '''[[Živko Živković (narodni heroj)|Živko Živković]]''' |bitke=[[Operacija „Citen“|Operacija Citen]]<br />[[Aprilska ofanziva u Dalmaciji 1944]]<br />[[Oslobađanje Dalmacije 1944]]<br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945]]<br />[[Ličko-primorska operacija 1945]]<br />[[Tršćanska operacija 1945]] |odlikovanja=novembra [[1944]]. proglašena udarnom }} '''Dvadeseta dalmatinska divizija [[NOVJ]]''' formirana je [[10. listopada]] [[1943.]] u [[Vrdovo|Vrdovu]] na [[Dinara|Dinari]]. U njen sastav su ušle [[Osma dalmatinska brigada|Osma (šibenska)]], [[Deveta dalmatinska brigada NOVJ|Deveta (trogirska)]] i [[Deseta dalmatinska brigada NOVJ|Deseta (cetinska) brigada]] sa oko 3 100 boraca. U periodu od veljače do travnja 1944. u sastavu divizije bila je i [[Peta prekomorska brigada NOVJ|Peta prekomorska brigada]]. Od osnivanja, pa do kraja rata, divizija je bila u sastavu [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa]]. Osnovno operativno područje divizije bila je srednja Dalmacija s osloncem na [[Dinara|Dinaru]], [[Svilaja|Svilaju]] i Dalmatinsku zagoru. Srednja [[Dalmacija]] jednim dijelom spadala je u zonu njemačkog [[15. brdski korpus (Njemačka)|15. brdskog korpusa]], a drugim [[5. SS korpus]] [[Druga oklopna armija (Njemačka)|Druge oklopne armije]]. Na teritoriju Dvadesete divizije operirao je dio njemačke [[264. pješadijska divizija (Njemačka)|264. divizije]], dio [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačke divizije]] i snage [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija "Prinz Eugen"|7. SS divizije]]. Pored njemačkih, u borbama sa snagama 20. divizije sudjelovale su i četničke, ustaške i domobranske snage. Najznačajnije borbe bile su protiv njemačkih snaga na pravcu [[Sinj]]-[[Livno]] tijekom [[operacija Zitten|operacije Zitten]]. Kao protutežu njemačkim operacijama divizija je u prosincu [[1943.]] napala i oslobodila [[Vrlika|Vrliku]]. [[Datoteka:XX divizija NOVJ.jpg|mini|XX divizija kreće iz Obrovca kroz Liku za Gračac.]] Divizija je vodila teške borbe u obrani slobodnog teritorija na Dinari prilikom [[Travanjska ofenziva u Dalmaciji 1944.|ofenzive njemačkih, ustaških i četničkih snaga travnja 1944.]] Tijekom protuakcija u svibnju 1944. oslobodila je [[Aržano]] u kome je uništila bojnu ustaša. Tijekom rujna [[1944.]] počela je [[Oslobađanje Dalmacije 1944.|ofenziva NOVJ za oslobođenje Dalmacije]], u kojoj je sudjelovala i Dvadeseta divizija. Nakon koncentriranja ostalih snaga [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog korpusa]] pokrenuta je [[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija]], kojom je likvidirana osnovna uporišna točka na desnom krilu njemačke "zelene linije" fronte u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i uništena [[264. pješadijska divizija (Njemačka)|264. divizija]]. Od [[20. ožujka]] [[1945.]], divizija je, u sastavu [[Četvrta jugoslavenska armija|4. armije]], sudjelovala u [[Ličko-primorska operacija 1945.|Ličko-primorskoj]] i [[Tršćanska operacija 1945.|Tršćanskoj operaciji]] protiv njemačkog [[15. brdski korpus (Njemačka)|15.]] i [[97. brdski korpus (Njemačka)|97. brdskog korpusa]], koji su u ovim operacijama uništeni. == Literatura == * ''Vojna enciklopedija'', Beograd 1975. godina. * Nikola Anić. ''Osmi dalmatinski korpus NOVJ'', Split 2005. godina. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 20]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Hrvatske]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] cyfntrznjxcmma740r8yfdaha6g7831 0 197570 42606074 42604670 2026-06-05T22:42:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606074 wikitext text/x-wiki '''Operacija Ružica''' (njem. ''Röslein'', izgovor: Rezlajn) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], uz podršku [[ustaše|ustaša]] i [[četnici|četnika]], protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblasti istočne Bosne. Vođena je sredinom jula [[1944]]. godine. Operacija "Röslein" u istočnoj Bosni je vođena istodobno kad i [[Andrijevička operacija|operacija Draufgenger]] u Crnoj Gori. Obe su vođena radi sprečavanja [[bitka za Srbiju 1944.|prodora NOVJ u Srbiju]]. == Angažovane snage == Nemci su u ovoj operaciji angažovali delove 7. SS i 13. SS-divizije i četnike, s ciljem da se spreči prodor jedinica NOVJ iz istočne Bosne u Srbiju.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_96.htm</ref> Za operaciju »Rezlajn«, koja se izvodila pod komandom 5. SS korpusa, okupator je obrazovao tri borbene grupe: »Jug« - u sastavu dva bataljona 7. SS i jedan bataljon 13. SS divizije, koja je napadala od Sokoca ka Vlasenici; »Istok« - 2. i 3. bataljon 28. puka 13. SS divizije, koja je dejstvovala na pravcu Zvornik-Šekovići; i »Sjever« – 1. i 3. bataljon 27. puka 13. SS divizije, koja je nastupala iz doline Spreče ka Prnjavoru i Živinicama. Svakoj od tih borbenih grupa bile su pridodate kvislinške snage ([[ustaše]], [[domobrani]], [[četnici]] i [[zeleni kadar]]) iz rejona iz kojih su one krenule u napad.<ref name="Đonlagić"/> == Tok operacije == [[15. 7.]] 1944. godine započeta su dejstva sa dve borbene grupe u operaciji »Rezlajn«. Sa severa su dejstvovala tri bataljona a sa juga jedan bataljon 7. SS-brdske divizije.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm</ref> Čim je počela operacija, štab [[treći bosanski korpus NOVJ|3. korpusa NOVJ]] je nastojao da koordiniranim dejstvima svojih divizija i jedinica 12. korpusa, koji mu je operativno bio potčinjen, zaustavi neprijateljev prodor u [[Birač]] i potisne osovinske snage koje su upale u dolinu Drinjače.<ref name="Đonlagić"/> [[18. 7.|18. jula]] je počela nemačka akcija na prostoru [[Kladanj]] – [[Vlasenica]] – [[Sokolac]] protiv jedinica 3. korpusa NOVJ. [[20. 7.|20. jula]] u [[Birač]] su prodrli 2. i 3. bataljon 28. puka 13. SS divizije, ojačani sa 2.000 do 3.000 četnika (Majevičkog korpusa) i oko 1.500 zelenokadrovaca iz doline Spreče.<ref name="Đonlagić"/> Od 20. do [[22. 7.|22. jula]] 1944. godine vođen je [[boj na Bačkovcu]], koji spada među uspješnije borbe jedinica NOVJ u istočnoj Bosni protiv 13. SS divizije. Uspjeh je postignut prvenstveno zbog ostvarenog iznenađenja. Dobro je iskorišćeno šumom i drugim rastinjem pokriveno zemljište, pa su bataljoni [[16. muslimanska brigada|16. muslimanske brigade]] izišli pred okupatora a da ih nije primjetio. Na Stolici i Bačkovcu okupator je imao jedan ojačani bataljon, 600 do 1.000 vojnika. Napadalo gaje osam četa 16. muslimanske brigade, u kojima nije bilo više od 250 do 300 boraca. Kasniji napadi - pred svanuće 21. i uveče 21/22. jula - iako je u njima izjednačen brojni odnos snaga, nisu dali veće rezultate. Prema partizanskim procenama, 13. SS divizija je u toku bitke pretrpela gubitke od oko 200 mrtvih i ranjenih, najviše prvog dana napada.<ref name="Đonlagić">[https://www.znaci.org/00001/150 Ahmet Đonlagić: 27. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/roselein-1944/ Operation "Röslein"] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe četnika i NDH]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] 8r42swgks7b24kb5uwj9fx9st2grhno 0 197593 42606068 42183818 2026-06-05T22:42:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606068 wikitext text/x-wiki '''Operacija Cirkus''' (njem. ''Zirkus'') je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i [[četnici|četnika]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Srbiji. Vođena je od 24. septembar – 30. septembar [[1944]]. godine. Cilj operacije bio je ovlađivanje [[kolubara (reka)|kolubarskim]] pobrđem. Operacija je počela 24. septembra 1944, uz učešće 7. SS-divizije »Princ Eugen«, 1. puka »Brandenburg« (bez 1. bataljona), 202. tenkovskog bataljona, delova 5. policijskog puka i četnika Šumadijske i Kolubarske grupe korpusa.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf |access-date=2023-07-30 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819134531/https://znaci.org/00001/4_12_4_168.pdf |dead-url=yes }}</ref> To su ipak bile nedovoljne snage da bi omele ofanzivna dejstva 1. armijske grupe NOVJ, pa su nemačke jedinice, i pored izvesnih početnih rezultata, odustale od daljih operacija zbog pojave trupa Crvene armije na jugoslovenskoj granici.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_2_14.pdf |access-date=2023-07-30 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819134529/https://znaci.org/00001/4_2_14.pdf |dead-url=yes }}</ref> == Pozadina == Prodorom 1. proleterskog i 12. udarnog korpusa u zapadnu Srbiju i Šumadiju za Nijemce se znatno pogoršala situacija u Srbiji. Zauzimanjem područja Bukulje, Venčaca i Rudnika, snage 1. proleterskog korpusa direktno su ugrozile komunikaciju [[Kraljevo]]—[[Kragujevac]]—[[Beograd]], kojom su Nijemci [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačili trupe Grupe armija »E« iz Grčke]], radi njihovog upućivanja na front u istočnu Srbiju, u Podunavlje i Banat i za odbranu Beograda. Jedinice 5. divizije NOVJ su već u toku 21. i 22. septembra izvele nekoliko uspješnih akcija na dijelu komunikacije [[Topola]]—[[Opština Mladenovac|Mladenovac]]. Noću 20/21. septembra na r. Milatovici srušile su most i zajedno sa mostom digle u vazduh 2 kamiona sa vojskom i jedan tenk, uništile još 4 kamiona i izbacile iz stroja dosta Nijemaca; kod Badžakove ćuprije iz zasjede napale su njemačku motorizovanu kolonu, nanijele joj gubitke u ljudstvu i spalile 3 kamiona, a a jedan bataljon zauzeo je Topolu, protjeravši slabu njemačku posadu. Pojavljivanjem jake njemačke motorizovane kolone cestom iz Kragujevca, bataljon je napustio gradić. Slijedeće noći dvije zasjede NOVJ napale su njemačke kolone, spalile 4, a oštetile 6 kamiona i izbacile iz stroja oko 60 vojnika.<ref name="Morača">[https://www.znaci.org/00001/253_12.pdf Milutin Morača: PETA KRAJIŠKA DIVIZIJA]</ref> == Tok operacije == Da bi kolonama obezbijedio slobodan prolaz cestom Kragujevac—Beograd, i odbacio jedinice 1. proleterskog korpusa na zapad, general [[Hans Felber]] je preduzeo protivnapad na pravcima Čačak—Gornji Milanovac—Donja Šatornja i Topola—Aranđelovac. U tom protivnapadu, koji je dobio naziv »Cirkus« (»Zirkus«) učestvovali su: 1. puk »Brandenburg«, 14. brdski puk 7. SS divizije »Princ Eugen«, četničke snage Šumadijske grupe korpusa i manje Nedićeve jedinice.<ref name="Morača"/> U toku 21. i 22. septembra 14. brdski puk u napadu od Čačka ovladao je komunikacijom Čačak—Gornji Milanovac—Rudnik i izbio u Donju Satornju. Ne upuštajući se u teže frontalne borbe, jedinice 21. divizije vodile su manevarsku odbranu. Istovremeno (21. septembra) dva bataljona 4. krajiške brigade uz sadejstvo dijelova 1. krajiške brigade, kod sela Misače (sjeverno od Aranđelovca), razbili su 2. ravnogorski četnički korpus, jačine oko 500 ljudi. Poginulo je 30, a zarobljeno 60 četnika, zaplijenjena su 4 puškomitraljeza, laki bacač, 35 pušaka i druga oprema.<ref name="Morača"/> Zbog nastupanja Nijemaca cestom Gornji Milanovac—Šatornja, a da bi im spriječila prodor preko Belanovice ka Ljigu i Lazarevcu, [[peta krajiška divizija NOVJ|5. divizija NOVJ]] je noću 22/23. septembra izvršila novi raspored jedinica: 1. krajiška brigada u Jelovik i Dragolj, da zatvori pravac prema Belanovici; 10. krajiška brigada u rejon Venčac—s. Vukosavci, za dejstvo na komunikaciju Donja Šatornja—Belanovica; 21. šumadijska brigada u rejon Bukulja—s. Bukovik, a sa manjim snagama da kontroliše Preseku i Aranđelovac; 4. krajiška brigada u rejon s. Zivkovci (sjeverno od Belanovice), kao opšta rezerva.<ref name="Morača"/> Prvi jači napad Nijemci su izveli 24. septembra kada su zauzeli [[Venčac]] i selo Banju. Slijedećeg dana bili su neaktivni. Ocijenivši da Nijemci nemaju snaga za ozbiljniji prodor prema Ljigu i Darosavi, Štab 5. divizije je 25. septembra izvršio novi raspored brigada koji je omogućavao izvođenje akcija lakim jedinicama na komunikacije [[Topola]]—[[Kosmaj]] i Topola—Donja Šatornja, i angažovanje na širem prostoru radi mobilizacije ljudstva. Kako nisu imali dovoljno snaga za prodor ka [[Ljig]]u i Lazarevcu, Nijemci su bili uporni da i po cijenu gubitaka u borbama sa jedinicama 21. i 5. divizije NOVJ prebace 7. SS diviziju »Princ Eugen« cestom Čačak—Gornji Milanovac—Rudnik—Topola koja je hitala u rejon Niša i da drugim trupama obezbijede slobodan prolaz cestom Kragujevac—Beograd.<ref name="Morača"/> Na napad 1. krajiške brigade noću 27/28. septembra na Banju, Venčac i Donju Šatornju, Nijemci su ujutro 28. septembra odgovorili napadom na cijeloj liniji od Preseke do Gornje Trešnjevice. Oni su u početku uspjeli da zauzmu dio Preseke i da uđu u predgrađe Aranđelovca, ali su protivnapadom jedinica 4. krajiške i 21. srpske brigade odbačeni prema Banji. I na ostalim pravcima jedinice 1. i 10. krajiške brigade primorali su Nijemce da se povuku na polazne položaje. U toj borbi Nijemci su imali 47 poginulih, a jedinice NOVJ 18 ranjenih, od kojih 3 teže.<ref name="Morača"/> Okupator je 30. septembra ponovo izvršio napad na sektoru 5. divizije, ali ovoga puta sa znatno jačim snagama. U napadu su učestvovali: 14. brdski puk, jedinice 1. puka »Brandenburg« i 202. tenkovskog bataljona i [[srpska državna straža|nedićevci]]. Napad je podržavala avijacija. Neprijatelj je zauzeo Preseku i Kapetanove stanove i ušao u [[Aranđelovac]]. Na pravcu Belanovice, kod 10. krajiške brigade, stanje je ostalo nepromijenjeno. Noću između 30. septembra i 1. oktobra i u toku 1. oktobra, 1. i 10. krajiška brigada izvršile su nekoliko protivnapada i potisnule Nijemce na Venčac i od Gornje Trešnjevice prema Šatornji. == Ishod == [[Datoteka:Topola 1944.jpg|minijatura|Zbor u oslobođenoj Topoli oktobra 1944.]] Prvog oktobra Nijemci su napustili Preseku i Aranđelovac, a sljedećeg dana Venčac i Donju Šatornju. Cijeli 14. brdski puk povukao se u Topolu, a jedinice puka »Brandenburg« pošle su za istočnu Srbiju. Pošto su noću 27/28. septembra napustili Gornji Milanovac, a noću 1/2. oktobra Donju Šatornju, Nijemci nisu više pokušavali da koriste komunikaciju Čačak—Gornji Milanovac—Topola.<ref name="Morača"/> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.]] * [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] 0tb94a3xybf5trd42tk27fijs5o87q7 0 200564 42606134 42193935 2026-06-05T22:49:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606134 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''1. makedonsko-kosovska udarna brigada''' |deo=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] | slika = Borci I makedonsko-kosovske brigade.jpg | opis_slike =''Borci I makedonsko-kosovske brigade nakon uspešno izvedene akcije.'' | vreme_postojanja =[[11. novembar]] [[1943]] — [[24. jun]] [[1944]]. | mesto =[[Slivovo]] | formacija = | jačina = 700 vojnika i oficira |komandant=[[Petar Brajović]] | politički_komesar =Mita Miljković | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Februarski pohod]] <br /> [[Prolećna ofanziva (1944)|Prolećna ofanziva]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]] }} '''Prva makedonsko-kosovska proleterska udarna brigada''' je formirana [[11. novembra]] [[1943]]. godine u selu [[Slivovo|Slivovu]] kod [[Ohrid]]a. Sastojala se od boraca [[Prvi bataljon Mirče Acev|bataljona]] „[[Mirče Acev]]“, Kičevskog bataljona, Prvog kosovsko-metohijskog bataljona „[[Ramiz Sadiku]]“ i Drugog kosovsko-metohijskog bataljona "[[Boro Vukmirović]]". Imala je oko 700 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Petar Brajović]], narodni heroj, a [[politički komesar]] Mita Miljković. Brigada je bila višenacionalnog sastava i u njenim redovima zajedno zajedno su se borili [[Makedonci]], [[Albanci]], [[Turci]], [[Srbi]], [[Crnogorci]], [[Slovenci]] i [[Italijani]]. == Borbeni put brigade == Odmah posle formiranja, brigada je vodila borbe protiv nemačkih i balističkih jedinica na terenu [[Kičevo|Kičeva]] i protiv bugarskih okupacionih jedinica na području [[Kruševo|Kruševa]], [[Resan]]a i [[Ohrid]]a. Početkom decembra, vodila je odbrambene borbe protiv nemačko-balističkih jedinica koje su koncentrično napadale iz Kičeva, [[Debar|Debra]] i [[Struga|Struge]] na slobodnu teritoriju [[Debarca]], na kojoj su se nalazili [[Centralni komitet]] [[Savez komunista Makedonije|KP Makedonije]] i [[Glavni štab NOV i PO Makedonije]]. Pod pritiskom nadmoćnijih nemačko-balističkih jedinica, brigada je zajedno s Glavnim štabom i CK KPM izvršila [[marš]] preko [[Galičica|Galičice]] i albanske teritorije u [[Grčka|Grčku]], gde je 13. decembra 1943. stigla u [[Karadžova|Karadžovu]]. U vreme pokreta, u sastav brigade ušao je bataljon „[[Stiv Naumov]]“, ali je već u januaru 1944. izašao iz njenog sastava i s [[Bugarski bataljon Hristo Botev|bataljonom „Hristo Botev“]] formirao Treću grupu bataljona. Prema operativnom planu GŠ Makedonije, 1. makedonsko-kosovska s [[Druga makedonska brigada|Drugom makedonskom brigadom]] i Trećom grupom bataljona vodila je do kraja januara 1944. uspešne borbe protiv nemačkih i bugarskih snaga na [[Meglen]]u, [[Marijovo|Marijovu]] i rejonu planine [[Kožuf]] i ugrožavala komunikacije [[Solun]]–[[Đevđelija]]–[[Skoplje]]. U [[Februarski pohod|Februarskom pohodu]] posebno se istakla u teškim borbama koje je u prvoj polovini februara 1944. vodila protiv znatno brojnijih i opremljenijih bugarskih jedinica. Brigada je po velikom snegu, mrazu i hladnoći prešla preko 300 kilometara. U sukobu s bugarskim jedinicama, brigada je olakšala prolaz 3. grupe bataljona s Glavnim štabom Makedonije i izbijanje na teren [[Kumanovo|Kumanova]]. Za iskazanu hrabrost i upornost tokom Februarskog pohoda, brigada je pohvaljena od GŠ Makedonije [[26. mart]]a 1944. godine. U [[Prolećna ofanziva (1944)|Prolećnoj ofanzivi]], brigada je bila podeljena na dve grupe bataljona (makedonsku i kosovsko-metohijsku), učestvovala u ofanzivi ka zapadnoj Makedoniji i od 8. maja do 4. juna razbila protivofanzivu 297. nemačke divizije i balističkih snaga u Debarcima i vodila borbe na komunikaciji Struga–Debar. Od grupe makedonskih bataljona formirana je [[8. jun]]a [[1944]]. [[Prva makedonska brigada]], a od kosovsko-metohijskih, [[24. jun]]a [[1944]]. godine [[Prva kosovsko-metohijska brigada]]. Odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja Jugoslavije]] 2. novembra 1951. godine (pod imenom 15. proleterska brigada), Ordenom narodnog oslobođenja, i Ordenom bratstva i jedinstva. == Narodni heroji Prve makedonsko-kosovske proleterske brigade == [[Datoteka:Spomenik partizanima, Grabuloski-Belcista.jpg|desno|mini|270p|Spomenik Prvoj makedonsko-kosovskoj brigadi u blizini [[Belčišta]], centra slobodne partizanske teritorije [[Debarca]] 1943. godine.]] Neki od boraca Prve makedonsko-kosovske proleterske brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]], su: * [[Petar Brajović]], prvi komandant brigade * [[Čede Filipovski]], zamenik komandanta brigade * [[Vera Aceva]], zamenica političkog komesara brigade * [[Ilija Jovanovski Cvetan]], zamenik komandira bataljona * [[Miho Mihajlovski]], zamenik komandira bataljona * [[Đore Damevski]], pomoćnik političkog komesara brigade * [[Manču Matak]], komandir Prilepske čete * [[Dara Dragišić]], politički komesar Drugog bataljona * [[Mirko Arsenijević]], politički komesar Prvog bataljona * [[Dževdet Doda]], komandir Prvog bataljona * [[Atanas Zabaznovski]], borac-mitraljezac * [[Zlate Mihajlovski]], borac-puškomitraljezac == Literatura == {{portal|NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'', Beograd 1975. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Proleterske brigade}} {{Makedonske brigade}} [[Kategorija:Brigade NOV Makedonije|1]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Kosovo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] qpy8ufdpnb0cv3thqktf9vwrmzj4pmp 0 200630 42606311 42571896 2026-06-06T11:31:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606311 wikitext text/x-wiki {{Other people2|Alex Jones (razvrstavanje)}} {{Infokutija biografija |ime=Alex Jones |slika=Alex Jones portrait.jpg|220px |opis=Jones 2006. |ime_po_rođenju=Alexander Emerick Jones |datum_rođenja={{birth date and age|1974|2|11|df=y}} |mjesto_rođenja =[[Dallas]], SAD |prebivalište=[[Austin (Teksas)|Austin]], SAD |alias=Alexander Jones<br />Emerick Jones |zanimanje=[[Filmski producent]]<br />[[Talk radio|radio voditelj]] |poznat_po=zalaganju za američki nacionalni [[suverenitet]]; protivljenju stvaranju [[svjetska vlada|svjetske vlade]]; teorijama o [[Novi svjetski poredak (teorija zavjere)|Novom svjetskom poretku]] i drugim [[teorija zavjera|teorijama zavjere]]. |stranka=[[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]] (2000)<ref name="Scott S. Greenberger 10&p_sort=YMD_date:D&xcal_useweights=no">{{Cite news|newspaper=[[Austin American-Statesman]]|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AASB&p_theme=aasb&p_action=search&p_maxdocs=200&s_hidethis=no&s_dispstring=%22to%20be%20a%20watchdog%20on%20the%20inside%22&p_field_advanced-0=&p_text_advanced-0=(%22to%20be%20a%20watchdog%20on%20the%20inside%22)&xcal_numdocs=20&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&xcal_useweights=no|date=January 4, 2000|page=B1|format=fee required|title=Nine to seek Greenberg's House seat|author=Scott S. Greenberger|archive-date=2011-08-09|access-date=2012-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809032927/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AASB&p_theme=aasb&p_action=search&p_maxdocs=200&s_hidethis=no&s_dispstring=%22to%20be%20a%20watchdog%20on%20the%20inside%22&p_field_advanced-0=&p_text_advanced-0=(%22to%20be%20a%20watchdog%20on%20the%20inside%22)&xcal_numdocs=20&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&xcal_useweights=no|url-status=dead}}</ref> |religija=[[kršćanstvo]] |supružnik=Kelly Rebecca Nichols aka Violet Jones |website=[http://infowars.com/ InfoWars.com], [http://prisonplanet.tv/ PrisonPlanet.TV] |footnotes= }} '''Alexander Emerick "Alex" Jones''' ([[Dallas]], [[Teksas]], [[11. veljače]] [[1974]].) je [[SAD|američki]] voditelj radio emisije "''The Alex Jones Show''", te povremeni glumac i filmaš. Njegove najpoznatije [[internet]] stranice su Infowars.com i PrisonPlanet.com. Otac mu je bio zubar a majka domaćica. Pohađao je srednju školu Anderson u Austinu. Karijeru je isprva započeo kao novinar da bi kasnije dobio svoju vlastitu radio emisiju. 8. lipnja 2006., na putu u [[Kanada|Kanadu]] kako bi izvjestio o oklupljanju [[družba Bilderberg|družbe Bilderberg]], Jones je zadržan na aerodromu jer je odbio skeniranje prstiju. Poznat je po "žilavim" stavovima o [[teorija zavjere|teorijama zavjere]],<ref>{{cite web| url=http://www.rollingstone.com/politics/news/talk-radios-alex-jones-the-most-paranoid-man-in-america-20110302| publisher=Rolling Stone| title=Meet Alex Jones, the Talk Radio Host Behind Charlie Sheen's Crazy Rants|author=Alexander Zaitchik| date=02-05-2011|accessdate=18-05-2011}}</ref><ref>{{cite web| url=http://movies.nytimes.com/2009/05/22/movies/22orde.html?scp=6&sq=alex%20jones%20radio&st=cse| publisher=New York Times| title=Conspiracy Theorists Examined |author=Nathan Lee| date=22-05-2009|accessdate=18-05-2011}}</ref> među kojima su i da su [[napadi 11. rujna 2001.]] bili namiješteni jer je otmičare obučavala američka vojska a tornjevi su uništeni kontroliranim eksplozijama,<ref>{{cite web|url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2007/05/16/rosie-odonnells-911-question/?scp=5&sq=alex%20jones%20radio&st=cse|title=Rosie O’Donnell’s 9/11 Question|author=Mike Nizza|date=16-05-2007|publisher=[[New York Times]]|accessdate=18-05-2011|quote=Mr. Jones set forth the central tenets of 9/11 Truth: that the military command that monitors aircraft “stood down” on the day of the attacks; that President Bush addressed children in a Florida classroom instead of being whisked off to the White House; that the hijackers, despite what the authorities say, were trained at American military bases; and that the towers did not collapse because of burning fuel and weakened steel but because of a “controlled demolition” caused by pre-set bombs.}}</ref> da se polako razvija [[Novi svjetski poredak]] te da se [[Osama bin Laden]] samo iskoristio od američke vlade kako bi se opravdali rigorozni novi zakoni i [[rat u Iraku]]. Još 2002., izjavio je da mu je jedan tajni izvor objavio kako je bin Laden umro od zatajenja [[bubreg]]a ali da je CIA "smrznula njegovo tijelo" kako bi ga izvadila prije izbora. Nakon objave smrti svjetski poznatog terorista 2011., godinu dana prije američkih predsjedničkih izbora, samo je pojačao svoje uvjerenje u [[teorije zavjere oko smrti Osame bin Ladena]].<ref>{{cite web| url=http://www.infowars.com/red-alert-government-had-osama-bin-laden-frozen-for-years/| publisher=InfoWars| title=Red Alert: Government Had Osama bin Laden Frozen for Years| author=Kurt Nimmo, Alex Jones| date=01-05-2011| accessdate=18-05-2011| archive-date=2018-08-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20180818222302/https://www.infowars.com/red-alert-government-had-osama-bin-laden-frozen-for-years/| url-status=dead}}</ref> On sam se opisao ovako: "''Ja sam politički ateist. Kršćanin sam, ali sam politički ateist''."<ref>{{cite web| url=http://www.youtube.com/watch?v=F49vg7P48Lw| publisher=YouTube| title=Alex Jones Special Broadcast on The Bin Laden Hoax 1/6 (1:33) |author=| date=02-05-2011|accessdate=18-05-2011}}</ref> Zalaže se za slobodu medija i odbijanje američkih intervencija po svijetu. == Izabrana filmografija == * [[2001]]. - [[Probuđeni život]] * [[2006]]. - [[Replikator]] * [[2007]]. - [[Loose Change: Final Cut]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Alex Jones}} * [http://www.infowars.com/ Infowars.com] * [http://www.prisonplanet.com/ PrisonPlanet.com] * [http://www.imdb.com/name/nm1093953/ ''Alex Jones''] na [[Internet Movie Database]] {{Lifetime|1974||Jones, Alex}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Teoretičari zavjere]] 6z2uo8x0x1jlri7szn8e25ya9wos828 14 200982 42606161 42604866 2026-06-05T22:49:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] na [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604866 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije|*]] egvo8qhqk3sy2n941bn5t1q7681lyzt 14 201309 42605803 1564705 2026-06-05T21:49:25Z Aca 108187 dodana kategorija [[:Kategorija:Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačka borba]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605803 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Oblici borbenih dejstava NOVJ]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] sr2l3m96cn1y9heywttu7xqg4xlf0ux 0 201412 42606103 41446822 2026-06-05T22:45:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Vojvođanske brigade NOVJ]] to [[Category:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606103 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Treća vojvođanska udarna brigada''' |slika = [[Slika:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|220px]] |o slici = ''Jugoslovenska partizanska zastava'' |vreme= [[2. 6.|2. juna]] [[1943]]. |mesto=[[Fruška gora]] |formacija=tri bataljona |jačina=550 vojnika i oficira |komandant='''[[Petar Matić Dule]]''' |politički komesar='''[[Bora Ivanišević]]''' |bitke= [[Zaseda kod Neština avgusta 1943.]] |odlikovanja=[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]] }} '''Treća vojvođanska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[2. 6.|2. juna]] [[1943]]. godine na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Odluku o formiranju brigade doneo je [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Operativni štab NOV i PO Vojvodine]]. Brigada je formirana od dotadašnje Treće grupe vojvođanskih udarnih bataljona, koja je bila formirana u maju iste godine. Od jula [[1943]]. godine nalazila se u sastavu [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste]], a od marta [[1944]]. u sastavu [[36. vojvođanska divizija NOVJ|Tridesetšeste vojvođanske divizije]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]]. == Ratni put Treće vojvođanske brigade == == Narodni heroji Treće vojvođanske brigade == Petoro boraca brigade je odlikovano [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: * '''[[Dušan Vukasović]]''', komandant brigade * '''[[Milan Korica Kovač]]''', komandant Trećeg bataljona * '''[[Petar Matić Dule]]''', komandant brigade * '''[[Vera Miščević]]''', referent saniteta Trećeg bataljona * '''[[Sulejman Omerović]]''', politički komesar brigade == Literatura == {{Portal NOB}} * Petnaest vojvođanskih brigada. Pokrajinski odbor Saveza boraca Vojvodine, Novi Sad 1953. godina. * Treća vojvođanska udarna brigada. Sremske novine, Ruma 1973. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deseta). Beograd 1975. godina. * [https://www.znaci.org/00001/70.htm Radovan Panić '''Treća vojvođanska udrana brigada''']. Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980. godina. {{Vojvođanske brigade}} {{DEFAULTSORT:Vojvođanska, 03}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 03]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ehawbiocutxt6pmsl59n5avsjwpq5df 42606107 42606103 2026-06-05T22:45:45Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Treća vojvođanska udarna brigada]] na [[3. vojvođanska udarna brigada]] 42606103 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica NOVJ |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Treća vojvođanska udarna brigada''' |slika = [[Slika:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|220px]] |o slici = ''Jugoslovenska partizanska zastava'' |vreme= [[2. 6.|2. juna]] [[1943]]. |mesto=[[Fruška gora]] |formacija=tri bataljona |jačina=550 vojnika i oficira |komandant='''[[Petar Matić Dule]]''' |politički komesar='''[[Bora Ivanišević]]''' |bitke= [[Zaseda kod Neština avgusta 1943.]] |odlikovanja=[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvijezde|Orden partizanske zvezde]] }} '''Treća vojvođanska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[2. 6.|2. juna]] [[1943]]. godine na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Odluku o formiranju brigade doneo je [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Operativni štab NOV i PO Vojvodine]]. Brigada je formirana od dotadašnje Treće grupe vojvođanskih udarnih bataljona, koja je bila formirana u maju iste godine. Od jula [[1943]]. godine nalazila se u sastavu [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste]], a od marta [[1944]]. u sastavu [[36. vojvođanska divizija NOVJ|Tridesetšeste vojvođanske divizije]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden partizanske zvijezde|Ordenom partizanske zvezde]]. == Ratni put Treće vojvođanske brigade == == Narodni heroji Treće vojvođanske brigade == Petoro boraca brigade je odlikovano [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]: * '''[[Dušan Vukasović]]''', komandant brigade * '''[[Milan Korica Kovač]]''', komandant Trećeg bataljona * '''[[Petar Matić Dule]]''', komandant brigade * '''[[Vera Miščević]]''', referent saniteta Trećeg bataljona * '''[[Sulejman Omerović]]''', politički komesar brigade == Literatura == {{Portal NOB}} * Petnaest vojvođanskih brigada. Pokrajinski odbor Saveza boraca Vojvodine, Novi Sad 1953. godina. * Treća vojvođanska udarna brigada. Sremske novine, Ruma 1973. godina. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deseta). Beograd 1975. godina. * [https://www.znaci.org/00001/70.htm Radovan Panić '''Treća vojvođanska udrana brigada''']. Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980. godina. {{Vojvođanske brigade}} {{DEFAULTSORT:Vojvođanska, 03}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 03]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ehawbiocutxt6pmsl59n5avsjwpq5df 0 201414 42605958 42604404 2026-06-05T22:14:55Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Sedma banijska divizija NOVJ]] → [[Kategorija:7. banijska divizija]] 42605958 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Napad NOVJ na Kostajnički Majur | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Franjo Mraz - NOĆNI NAPAD KOD SUNJE (drvorez).jpg | veličina_slike = | opis_slike = [[Franjo Mraz]] - Noćni napad kod Sunje (drvorez) | datum = | lokacija = | uzrok = | teritorija = | rezultat = | strana1 = {{zastava|NOVJ}} | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}}<br>{{zas|NDH}} [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|Hrvatsko domobranstvo]] | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijska divizija]] | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} '''Napad NOVJ na Majur decembra 1942.''', poznat i kao '''Noćni napad kod Sunje''', je bio partizanski noćni napad molotovljevim koktelima [[Napadi na garnizone NDH|na garnizon NDH]] [[Majur]], kod [[Sunja|Sunje]], na [[Banija|Baniji]]. Tokom noći [[28. 12.|28]]/[[29. 12.|29. decembra]] [[1942]]. dva bataljona [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme]] i jedan bataljon [[Osma banijska udarna brigada|Osme banijske brigade]] napali su posadu Kostajničkog [[Majur]]a, koju su sačinjavali ojačana četa 369. izviđačkog bataljona i domobrani. Partizani su postigli iznenađenje, razbili posadu i zauzeli mesto, ali su se još tokom noći morali povući zbog pristizanja tenkovima ojačane nemačke kolone iz [[Kostajnica (Hrvatska)|Kostajnice]]. U borbi su poginula 22 borca banijskih bataljona, dok ih je 48 ranjeno<ref>Hronologija NOR-a, decembar 1942.</ref>. Delovi [[369. legionarska divizija|369. divizije]] pretrpeli su, prema vlastitom izveštaju, gubitke od 15 poginulih, 18 ranjenih i 5 nestalih<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/NARA/T315_2154/80.htm KTB Nr. 1. 369. (kroat) Inf. Div., p. 13]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, NAW, T315, roll 2154, frame 75</ref>. Partizani su se domogli plena u oružju i opremi, a najznačajniji deo plena bila su 2 protivtenkovska topa 50&nbsp;mm. == Prethodne okolnosti == === Banijski bataljoni === Jedinice NOVJ na Baniji bile su pod komandom GŠ NOVH, i primenjivale su ofanzivnu strategiju. U drugoj polovini 1942. stvorili su veliku slobodnu teritoriju, spojenu sa slobodnom teritorijom Korduna. U oktobru je pokušan [[napad NOVJ na Glinu 1942.|napad na Glinu]], a u novembru je Osma banijska brigada učestvovala u [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćkoj operaciji]]. Za sve to vreme banijske jedinice nastojale su da manjim napadima na rubne posade i sabotažama na komunikacijama drže inicijativu u rukama, uznemiravaju osovinske snake, osvajaju ratni plen i podrivaju funkcionisanje NDH i okupacione strukture. Kostajnički Majur do tada je uspešno napadan 6 puta<ref>Ljuban Đurić: SEDMA BANIJSKA BRIGADA, strana 92</ref>. U poslednjem od tih napada tokom noći [[21. 12.|21]]/[[22. 12.|22. decembra]] banijske jedinice NOVJ zarobile su u Majuru kompletnu posadu od 60 domobrana sa oružjem. Pošto je garnizon ponovo uspostavljen, napravljen je plan novog napada za noć [[28. 12.|28]]/[[29. 12.|29. decembra]]. === 369. divizija === 369. pešadijska divizija formirana je u Austriji u drugoj polovini 1942. Tokom decembra divizija je po delovima transportovana u Hrvatsku, na pozicije sa kojih je trebalo da učestvuje u predstojećoj [[operacija Weiss|operaciji Vajs I]] protiv NOVJ. U sklopu ovog raspoređivanja jedinica, jedna ojačana četa ({{jez-nem|Radfahrschwadron}}) 369. izviđačkog bataljona ({{jez-nem|Aufklärung Abteilung 369}}) tokom poslepodneva 28. decembra prispela je u Kostajnički Majur. == Plan napada i angažovane snage == Napad na uporište u neposrednoj blizini jačih osovinskih garnizona zahtevao je znatne snage u cilju brzog lomljenja otpora posade i obezbeđenja napada. Štab Sedme banijske divizije za ovu akciju odredio je 1. i 3. bataljon Sedme banijske brigade i jedan bataljon novoformirane 16. banijske brigade napadne dio sela. Pošto je Komanda [[Četvrti korpus NOVJ|Prvog hrvatskog korpusa]] preuzela 16. brigadu za akciju na [[Kordun]]u, njen bataljon zamenjen je 1. bataljonom 8. banijske brigade. Obezbeđenje napada od Kostajnice vršila je Osma banijska brigada sa 2. i 3. bataljonom Banijskog odreda, jer je raspolagala protivtenkovskim topom zaplenjenim na Bihaću. Uz to, Osma brigada je ojačana diverzantima [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedme banijske divizije]], sa zadatkom da zapreče cestu postavljanjem mina. Za obezbeđenje od Sunje i Petrinje i, ujedno za rezervu divizije, određen je 2. bataljon 7. banijske brigade. Prikupljanje delova [[369. legionarska divizija|369. divizije]] u Kostajničkom Majuru uočeno je kad su jedinice već krenule na polazne položaje, pa je odlučeno da se akcija nastavi prema planu. Početak napada planiran je za 23 časa [[28. 12.|28. decembra]]. == Tok borbe == Napad je počeo u predviđeno vreme. Postignuto je iznenađenje, pa je napad vrlo brzo napredovao. Posle kratkog vremena, zauzete su sve kuće u mestu osim jedne čvrsto zidane u sredini sela, gde su Nemci organizovali odbranu. Uz pomoć flaša za benzinom, nakon kraćeg vremena i ovo uporište je likvidirano. Ostatak jedinice 369. divizije se, koristeći noć, u neredu povukao prema [[Kostajnica|Kostajnici]], dok su partizani pristupili evakuaciji bogatog ratnog plena. Međutim, usledila je brza nemačka intervencija iz svega 3–4&nbsp;km udaljene Kostajnice, Obezbeđenje prema Kostajnici je podbacilo, pa je nemačka kolona predvođena sa dva tenka Hočkis ({{jez-fr|Hotchkiss}}) zaobišla mine i zasede, i pojavila se u Majuru. Time su se tri partizanska bataljona našla u teškoj situaciji. S obzirom da jedinice nisu imale iskustva u borbi sa tenkovima, došlo je do naglog povlačenja. Prvi bataljon [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme]] i Prvi bataljon [[Osma banijska udarna brigada|Osme brigade]] izvukli su se pod borbom, prebacujući se preko ceste pod vatrom nemačkih tenkova. Treći bataljon [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme brigade]] prikrio se u neposrednoj blizini ceste, čekajući pogodan trenutak, i pred zoru se izvukao na slobodn teritoriju.<ref>Ljuban Đurić: SEDMA BANIJSKA BRIGADA, strane 92-96</ref> == Kasniji razvoj == Delovi [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedme banijske divizije]] nastavili su sa napadima na osovinske komunikacije i mesta prikupljanja delova 369. divizije. [[Osma banijska udarna brigada|Osma banijska brigada]] je u noći 3/4. januara 1943. godine, izvela sabotažu i napad na železničku prugu Sunja - Sisak kod Blinjskog Kuta, kad je uništen jedan teretni i jedan oklopni voz. 15. januara 1943. delovi [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme]] i [[Osma banijska udarna brigada|Osme brigade]] napali su u selima Bijelniku i Blinji ojačani 369. protivtenkovski bataljon, nanevši mu gubitke i zaplenivši veću količinu oružja, municije i ratne opreme. 19. januara 1943. započeo je opšti napad 369. pešadijske divizije ojačane delovima 187. rezervne divizije, Trećim gorskim zdrugom NDH i Petom ustaškom bojnom na [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedmu banijsku diviziju]] i slobodnu teritoriju Banije. Time je započela [[operacija Weiss|operacija Vajs I]]. Prema podatku iz Ratnog dnevnika divizije, [[369. legionarska divizija|369. divizija]] imala je u ovim borbama u periodu do 19. januara ukupne gubitke od 51 poginulog, 99 ranjenih i 8 nestalih<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T315_2154/196.htm KTB Nr. 1. 369. (kroat) Inf. Div., p. 93]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, NAW, T315, roll 2154, frame 191</ref>. == Rezultat napada == Prema sopstvenim podacima, partizanske jedinice pretrpele su gubitke od 22 poginula i 48 ranjenih, dok je [[369. legionarska divizija|369. divizija]] imala, prema sopstvenom izveštaju zabeleženom u ratnom dnevniku divizije 15 poginulih, 18 ranjenih i 5 nestalih<ref name="znaci.org"/>. Pored brojnog pešadijskog naoružanja, [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedma divizija]] je u napadu na Kostajnički Majur zaplenila i dva protivtenkovska topa 50&nbsp;mm duge cevi (treći su Nemci uspeli da preotmu). Pošto je divizija u napadu u Bijelniku i Blinji zaplenila još dva protivtenkovska topa Škoda 37&nbsp;mm i tri protivtenkovske puške, formiran je Protivtenkovski vod, koji je odigrao značajnu ulogu u dugotrajnim odbrambenim borbama divizije tokom narednih meseci. U izveštajima 369. divizije o napadu mogu se zapaziti i seksističke predrasude prema učešću žena-borkinja u NOVJ. U Ratnom dnevniku divizije zabeležena je izjava da su u napadu učestvovale i naoružane žene (Flintenweiber), te kako je jedan oficir koji je pao šaka partizanima, brutalno masakriran od strane tih žena<ref>Unter den angreifenden Partisanen befanden sich auch mehrere Flintenweiber. Ein Leutnant der Schwadron, der vorübergehend den Partisanen in die Hände gefallen war, wurde von diesen viehisch massakriert. [https://www.znaci.org/NARA/T315_2154/77.htm KTB Nr. 1. 369. (kroat) Inf. Div., p. 11]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, NAW, T315, roll 2154, frame 72</ref>. == Povezano == * [[Napadi na garnizone NDH]] * [[7. banijska divizija NOVJ]] == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=napad-novj-na-majur-decembra-1942 Napad NOVJ na Majur decembra 1942.] * [https://www.znaci.org/00001/63.htm Ljuban Đurić: SEDMA BANIJSKA BRIGADA] - Vojnoizdavački zavod, Beograd 1981. * [https://www.znaci.org/00001/53.htm HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA 1941-1945], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1964, [https://www.znaci.org/00001/53_24.pdf decembar 1942.] * [https://www.znaci.org/NARA/T315_2154/60.htm Kriegstagebuch Nr. 1, 369. (kroat) Inf. Div.]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://www.znaci.org/NARA/T315_2154/T315_2154.php publication T315, roll 2154]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, National Archive and Record Administration, Washington {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1942.]] [[Kategorija:7. banijska divizija]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 9rimot6iyncs2ls7prih0qasdx3c261 0 201644 42606073 42604671 2026-06-05T22:42:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606073 wikitext text/x-wiki '''Operacija Šnicla od repe''' (njem. ''Rübenschnitzel'', Ribenšnicel) je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]], uz pomoć [[četnici|četnika]] i drugih kvislinga, protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na tromeđi Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Srbije. Vođena je [[28. 8.|28. avgusta]] do septembra [[1944]]. godine, kao nastavak [[Durmitorska operacija|operacije Ribecal]].<ref>{{Cite web |title=IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm |access-date=2023-05-24 |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524055009/https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm }}</ref> == Pozadina == {{izdvojeni citat|Jedan od čvornih zadataka Komande [[Druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]] i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka jeste i taj da odmah sve četničke jedinice u Srbiji i Crnoj Gori dovedu u borbeni dodir sa crvenim snagama i da se staraju da se taj dodir održava. Na ovaj način ne dopustiti četnicima da sami dođu do inicijative, kako bi se, s obzirom na opštu situaciju, mogla okrenuti i protiv Nemačke. Odbijanje četnika da stupe u borbu protiv komunista smatrati kao opasan simptom i odmah o tome izvestiti.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/4_12_4_115.htm NAREĐENJE KOMANDANTA JUGOISTOKA OD 26. AVGUSTA 1944. KOMANDI 2. OKLOPNE ARMIJE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=13&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000007.] <br /> ({{jez-njem|"Eine wesentl. Aufgabe Pz.AOk 2 und Mil.Befh.Südost ist ab sofort sämtl. in Serbien und Montenegro stehenden Cetnikverbände in Gefechtsberührung mit roten Kräften zu bringen und zu halten, um sie nicht zu einer eigenen Initiative die in Auswirkung der Gesamtlage auch gegen Deutschland gerichtet sein könnte gelangen zu lassen. Weigerung, dem Kampf gegen den Komm. aufzunehmen, ist als bedrohliches Symptom sofort zu melden."}})</ref>|Naređenje komandanta Jugoistoka od 26. avgusta 1944. Komandi 2. oklopne armije za angažovanje četnika u Crnoj Gori i Srbiji za borbu protiv NOVJ}} Ova operacija je zapravo produženje [[operacija Rübezahl|operacije »Ribecal«]] pod šifrom »Ribenšnicel«. Vođena je protiv jedinica [[dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpusa NOVJ]] i [[šesta lička divizija|6. ličke divizije]], uz učešće 7. SS-brdske divizije »Princ Eugen«, 2. puka »Brandenburg«, delova 297. peš. divizije, 12. tenkovskog bataljona z.b.V., 696. bataljona Feldžandarmerije, 1. i 2. puka [[SDK (razvrstavanje)|SDK]] i Muslimanske legije »fon Krempler«.<ref name="znaci.org">{{Cite web |title=NAREĐENJE KOMANDANTA JUGOISTOKA OD 26. AVGUSTA 1944. KOMANDI 2. OKLOPNE ARMIJE |url=http://www.znaci.org/00001/4_12_4_115.htm |access-date=2023-05-24 |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524085033/https://znaci.org/00001/4_12_4_115.htm }}</ref> == Tok operacije == Tokom poduhvata »Ribenšnicel« su 7. SS izviđački bataljon, 2. i 3. bataljon 13. SS puka i 3. bataljon 14. SS puka vodili borbe protiv 12. korpusa NOVJ na području [[Gacko]] – [[Čemerno (planina)|Čemerno]], 1. bataljon 13. SS puka se nalazio u dodiru sa 6. ličkom divizijom na prostoriji [[Čelebić]] – [[Pljevlja]], dok se 14. SS puk bez 3. bataljona nalazio oko Priboja. U isto vrijeme u Doboju se do 10. septembra nalazio 7. SS samohodni (jurišni) protivtenkovski divizion, dok su se neki djelovi 7. SS brdske dobrovoljačke divizije »Princ Eugen« (vjerovatno 7. SS poljski dopunski bataljon) nalazili na prostoriji Jajce – Bugojno.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/zb/4_4_30_1.pdf |access-date=2023-05-24 |archive-date=2023-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525083904/https://znaci.org/zb/4_4_30_1.pdf }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] tlmbaoq3su574qscklodd9462ddcs5t 0 201655 42606059 42604572 2026-06-05T22:42:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606059 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Borbe za Aranđelovac septembra 1944. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Borci Prve krajiške kod Aranđelovca 1944.jpg | veličina_slike = 300p | opis_slike = '' Artiljerija 5. divizije na padinama Bukulje u borbama za Aranđelovac, 19. septembar 1944.g. '' | datum = [[19. septembar]]—[[10. oktobar]] [[1944]]. | lokacija = [[Aranđelovac]] | uzrok = | teritorija = | rezultat = Pobeda NOVJ i Crvene armije | strana1 = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]<br />{{zas|Sovjetski Savez}} [[Crvena armija]] | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}}<br />{{zastava|JVuO}} | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} U sklopu opšte ofanzive u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] i [[Šumadija|Šumadiji]], [[Peta krajiška divizija]] NOVJ uz učešće [[21. srpska brigada NOVJ|21. srpske brigade NOVJ]] izvela je [[19. septembra]] [[1944]]. obuhvatan napad na [[Aranđelovac]]. Nakon jednodnevne borbe protiv 1. bataljona [[Divizija Brandenburg|1. puka Brandenburg]] i oko 1200 četnika i pripadnika SDS, [[20. septembra]] posle podne snage NOVJ zaposele su [[Aranđelovac]]. Nakon zauzimanja [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Peta krajiška divizija]] nastojala je da prenese dejstva prema komunikaciji [[Topola]] - [[Mladenovac]]. Nakon pristizanja nemačkog [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|14. SS puka]] iz pravca [[Čačak|Čačka]] i ponovnog ovladavanja [[Gornji Milanovac|Gornjim Milanovcem]], Nemci su preuzeli inicijativu i nastojali da ponovo zauzmu [[Aranđelovac]]. Borbe su bile naročito intenzivne nakon [[24. septembra]], a [[29. septembar|29.]] ujutro Nemci su prodrli do prvih kuća, da bi tokom popodneva bili potisnuti nazad. Zbog nepovoljnog razvoja po Nemce na istočnim granicama [[Srbija|Srbije]], početkom oktobra 1. puk Brandenburg prebačen je u južni [[Banat]], a [[7. SS divizija]] u južnu i istočnu Srbiju. Odbranu komunikacije [[Kragujevac]] - [[Beograd]] preuzeli su delovi [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačke divizije]] privučene iz [[Grčka|Grčke]], ojačane drugim pristiglim delovima, a snage NOVJ vršile su snažan pritisak na [[Topola|Topolu]], [[Smederevska Palanka|Smederevsku Palanku]] i [[Mladenovac]]. [[10. oktobra]] u to područje probio se [[4. gardijski mehanizovani korpus Crvene armije|4. gardijski mehanizovani korpus]] i 93. divizija [[Crvena armija|Crvene armije]], čime je ostvarena potpuna nadmoć nad Nemcima i otvorena mogućnost za nastupanje prema [[Beograd]]u. Prema ratnom dnevniku komandanta divizije [[Milutin Morača|Milutina Morače]], tokom borbi za oslobođenje [[Aranđelovac|Aranđelovca]] ubijeno 140 Nemaca (od čega četiri oficira), i 406 četnika, nedićevaca i ljotićevaca. Zarobljenih je bilo 420. Jedinice divizije i pridružene jedinice pretrpele su gubitke od 26 poginulih i 66 ranjenih.<ref>[https://www.znaci.org/00001/2_12_22.htm Stevo Rauš: OSLOBOĐENJE ARANĐELOVCA I OKOLINE], PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SEćANJA</ref> == Prethodne okolnosti == U svojim nastojanjima da zadrže [[Srbija|Srbiju]] pod kontrolom, Nemci su tokom leta [[1944]]. pretrpeli dva neuspeha. Najpre na [[Ibar|Ibru]] početkom avgusta, kad nisu uspeli da dovođenjem [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] spreče prodor operativne grupe NOVJ ([[Druga proleterska divizija NOVJ|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] i [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|17. divizija]]), i zatim tokom avgusta u [[Operacija Ribecal avgusta 1944|operaciji Ribecal]], kad nisu uspeli da razbiju [[Prvi proleterski korpus NOVJ|1.]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|12. korpus]] u [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Počev od 20. avgusta njihovu situaciju komplikovao je poraz u Jaško-Kišinjevskoj operaciji, praćen izlaskom Rumunije iz Trojnog pakta i objavom rata Nemačkoj. Usled toga, [[Armijska grupa F|Komanda Jugoistoka]] bila je prinuđena da [[26. avgusta]] izvuče [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdsku diviziju]] iz operacija u [[Sandžak]]u i naredi joj prebacivanje u istočnu Srbiju. Do sredine septembra, 8 divizija [[NOVJ]] prebačenih iz [[Sandžak]]a i istočne [[Bosna|Bosne]], zajedno sa 7 formiranih u [[Srbija|Srbiji]], preuzelo je inicijativu u Srbiji potpuno u svoje ruke. Pošto je u Srbiji raspolagali samo slabim policijskim i teritorijalnim snagama (landesšicen bataljonima), [[Armijska grupa F|Komanda Jugoistoka]] bila je prinuđena da glavni teret borbi u Srbiji prebaci na [[7. SS divizija|7. SS diviziju]] koja je pratila i ometala nastupanje NOVJ iz Sandžaka i istočne Bosne, i na snage koje su hitno i bezobzirno izvlačene sa drugih sektora radi raspoređivanja u Srbiji (1. puk Brandenburg i 92. motorizovani puk iz [[Dalmacija|Dalmacije]], [[Divizija Brandenburg|2. puk Brandenburg]] iz Sandžaka, 191. brigada jurišnih oruđa iz Bosne, delovi [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. lovačke divizije]] koja se probijala iz [[Grčka|Grčke]]...). U Srbiji su bile raspoređene kvislinške snage: [[SDS]] sa SGS, [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]. SDS i SGS su početkom septembra stupile pod komandu [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]]. Mihailovićevi četnici, odnosno [[JVuO]], bili su najbrojnija lokalna formacija. Imajući zajedničkog neprijatelja (NOVJ), i zajednički cilj - sprečavanje prodora [[NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]] - Mihailovićeve snage su sadejstvovale sa Nemcima tokom važnih borbi, poput [[Operacija Kamerjeger|prolećnog prodora NOVJ 1944.]] i [[Operacija Trumpf|operacije Trumpf]]. Usled daljeg pogoršanja situacije za Nemce i četnike, ovo sadejstvo nastavilo se i tokom septembra, uz neke izuzetke. S obzirom na očigledno bliženje raspleta, neki četnički lideri smatrali su da je krajnji čas za otpočinjanje operacija protiv Nemaca radi potvrđivanja savezničkog položaja. Došlo je do nekih sukoba u severoistočnoj Srbiji, a sredinom oktobra i u centralnoj Srbiji. {{izdvojeni citat|Rus[ke] i srpske, kao i pol.[icijske] dobr.[ovoljačke] jedinice i četničke jedinice, koje su se do tada, uprkos svih razočarenja, borile na strani nemačkog Vermahta, postale su nesigurne, poslednje čak i delom neprijateljske.<ref name=autogenerated1>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe Srbija od 4. novembra 1944.], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, dokument 168, Vojnoistorijski institut, Beograd</ref>}} Tokom septembra međutim, u centralnoj i zapadnoj Srbiji Nemci i četnici su i dalje sadejstvovali, što je konstatovano na sastanku na najvišem nivou u Beogradu 8. oktobra 1944:<ref>[https://www.znaci.org/00002/T311_175/359_1220.htm Zabeleška sa sastanka feldmaršala fon Vajhsa, ministra Nojbahera, SS i policijskih komandanata Kamerhofera i Berendsa u Beogradu 8. oktobra 1944]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Nacionalna arhiva Vašington, mikrofilm T311, rolna 194, frejmovi 45-47</ref> {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa nemačkim jedinicama (pukovnik fon Jungfeld, general Miler ({{jez-nem|Friedrich-Wilhelm Müller}}))}} Nemce je posebno zabrinjavalo prikupljanje [[Prva armijska grupa NOVJ|Prve armijske grupe NOVJ]] južno i jugozapadno od Beograda. Ove snage su izvele napad na Kruševac 10. septembra, Požegu 13. septembra, Užice 13. septembra, Gornji Milanovac je oslobođen 17. septembra, Krupanj 17. septembra, a Valjevo 18. septembra. Usled toga je i Komanda Jugoistoka, kao protivmeru, formirala štab Armijske grupacije Srbija ({{jez-nem|Armee-Abteilung Serbien}}), potčinivši joj dolazeće jedinice. „Za razbijanje jakih crvenih trupa, koje su se pojavile na prostoriji Užice — Čačak — Topola — Ub — Valjevo"<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik Grupe armija F, 21. septembar 1944.], Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 4, prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd</ref> ovaj štab naredio je nastupanje [[Divizija Brandenburg|1. i 2. puka Brandenburg]] sa severa, a [[7. SS divizija|7. SS divizije]] sa juga. == Aranđelovac i okolina == Aranđelovac je tokom noći [[11. septembra|11]]/[[12. septembra]] napala [[21. srpska brigada NOVJ|Druga šumadijska (21. srpska) brigada NOVJ]]. Tada se u Aranđelovcu nalazio sreski odred SDS (oko 120 stražara) u stanici SDS (kod stare pijace), Jurišna (oko 200 četnika) i 2. brigada korpusa Korpusa gorske garde (oko 300 četnika) u hotelima „Staro zdanje“ i „Šumadija" (u gradskom parku) i lokalna nemačka komanda sa neposrednim obezbeđenjem. Oko stanice SDS i hotela u parku bili su iskopani rovovi i postavljene prepreke od bodljikave žice. Pošto, usled nedostatka teških oruđa nije uspela da savlada otpor iz utvrđenih objekata, [[21. srpska brigada NOVJ|Druga šumadijska brigada]] je oko 5 časva ujutro obustavila napad i izvukla se iz grada.<ref>Isidor Đuković: DRUGA ŠUMADIJSKA - 21. SRPSKA BRIGADA, strana 290</ref> == Tok napada == [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]], koja je bila na desnom krilu grupe divizija NOVJ koje su nastupale prema [[Beograd]]u, po pristizanju u ovu oblast, obavila je izviđanje, i njen štab je [[18. septembra]] izdao zapovest za napad na Aranđelovac. Po prikupljenim podacima, [[Aranđelovac]] je branilo oko 1350-1400 ljudi, od kojih je 1200 bilo raspoređeno na Bukulji, a 150-200 u samom gradu. Prema obaveštajnim podacima [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizije]], to su bili četnici ([[Drugi ravnogorski korpus JVuO|Drugi ravnogorski korpus]]), uz manji broj bivših pripadnika [[SDS]]. Prema drugim podacima radilo se o Gorskoj gardi, a komandant Drugog kosmajskog korpusa Gorske garde, kapetan Bojović Dragutin-Mlađa poginuo je tokom borbe za Aranđelovac<ref>{{Cite web |title=Formacija JVuO |url=http://www.pogledi.rs/dm/fcp.pdf |access-date=2013-01-03 |archivedate=2012-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417160341/http://www.pogledi.rs/dm/fcp.pdf |deadurl=yes }}</ref>. Po zapovesti za napad, [[Prva krajiška brigada|1. krajiška brigada]] trebalo je da, nastupajući sa juga i jugozapada, likvidira spoljnu odbranu i obuhvati grad sa juga, istoka i zapada, dok je dva bataljona [[Četvrta krajiška brigada NOVJ|4. krajiške]] trebalo da nastupe sa severa. [[Deseta krajiška brigada NOVJ|Deseta krajiška brigada]] imala je zadatak da nastupi na komunikaciju [[Aranđelovac]] - [[Topola]] i blokira Topolu, a dva bataljona četvrte da kontrolišu puteve sa severoistoka. Napad je trebalo da počne [[19. septembra]] u 12:00. Međutim, 18. septembra u [[Aranđelovac]] je iz [[Topola|Topole]] stigao 1. bataljon [[Divizija Brandenburg|1. motorizovanog puka Brandenburg]] radi učešća u planiranom napadnu na snage [[NOVJ]]. Ovaj bataljon je tokom prepodneva [[19. septembra]] krenuo iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] moto-maršem prema Šatornji, odakle je trebalo da nastupi prema [[Rudnik (Gornji Milanovac)|Rudniku]] i [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]], na položaje [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpske divizije NOVJ]]. Tako je došlo do neplaniranog susreta na Travnom polju između desne kolone [[Prva krajiška brigada|Prve krajiške brigade]], koju je sačinjavao 1. bataljon, brigadna atriljerija, štab i štapske jedinice, pa za njima 3. bataljon, i 1. bataljona [[Divizija Brandenburg|1. motorizovanog puka Brandenburg]]. Krajišnici su se bolje snašli u iznenadnom susretu, i prvi se razvili za napad. nemačka kolona uhvaćena je na putu i bila izložena pešadijskoj, minobacačkoj i topovskoj vatri. Nakon kratkotrajne snažne vatre, krajiški bataljoni prešli su na juriš. Pokolebani Nemci pokušali su da se vrate prema Aranđelovcu, ali su čete 1. bataljona [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške]] to sprečile, presekavši taj pravac. Nemci su se nakon toga naglo i neorganizovano povukli preko Ribničke reke i Zabrežja prema [[Topola (grad)|Topoli]], napuštajući motorizaciju i borbenu tehniku. {{izdvojeni citat|Posle zauzeća Valjeva, banditske snage vršile su pritisak jednim delom u pravcu severa prema Savi, a pretežnim delom u pravcu Topola — Aranđelovac, gde su ugrožavale glavni magistralni drum Beograd — Niš. Vojnoupr. k-t Jugoistoka imao je nameru da tuče tamo koncentrisane glavne Titove snage napadom sa s.[evera] sa dva, tenkovima ojačana, bataljona „Brandenburg“, a s j[uga] jednim pukom SS-div. „Princ Eugen“. Ispostavilo se, međutim, da su angažovane snage bile preslabe i naročito su mot. bata[ljoni] „Brandenburg“ imali znatne gubitke u planini Rudnik, od ogorčenog i borbenog neprijatelja.<ref name=autogenerated1 />}} Došlo je do još jednog neplaniranog susreta. Naime, [[21. srpska brigada NOVJ|21. srpska brigada]] imala je takođe u planu napad na uporišta u okolini [[Aranđelovac|Aranđelovca]], a da pre toga nije uspostavila kontakt sa [[Peta krajiška divizija NOVJ|Petom krajiškom divizijom]]. Pri iznenadnom susretu sa Desetom krajiškom brigadom došlo je do kratkotrajnog međusobnog puškaranja. Po uspostavljanju kontakta, 21. srpska se uklopila u plan štaba Pete divizije i sadejstvovala [[Deseta krajiška brigada NOVJ|Desetoj krajiškoj]] u oslobođenju Venčaca, sela Banje i prostorije između sela Banje i Šatornje, kao i u odbijanju napada Nemaca da prema Šatornji. Nakon toga [[21. srpska brigada NOVJ|21. srpska]] je i formalno uključena u [[Peta krajiška divizija NOVJ|Petu krajišku diviziju]]. Za to vreme 2. i 4. bataljon [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prve krajiške]], zajedno sa dva bataljona Četvrte krajiške, upali su u grad Aranđelovac. NJima se priključio i Prvi šumadijski NOP odred, na koji su naišli u [[Darosava|Darosavi]]. Među četnicima je došlo do izvesnog kolebanja i osipanja. Rovovi na [[Bukulja|Bukulji]] bili su napušteni bez borbe. Glavnina se povukla u sam grad, spremna na upornu odbranu iz tvrdo građenih objekata. Nakon 16 časova, po okončanju sukoba sa Nemcima, napadu na grad pridružili su se i 1. i 3. bataljon Prve krajiške. Borba za sam grad bila je dugotrajna. Borba se vodila za svaku kuću, a otpor je bio jak i uporan. Branioci su sabijeni u zgradu žandarmerije i zgradu hotela „Staro zdanje“. Posle nekoliko neuspelih noćnih juriša, štab pete divizije odlučio je da obustavi napade do zore i da drži branioce u blokadi. [[20. septembra]] u zoru opsada je nastavljena. Zgrade iz kojih je pružan otpor tučene su topovima, minobacačima i [http://en.wikipedia.org/wiki/PIAT bacačima PIAT], ali otpor nije prestajao. Oko 9. časova slomljen je otpor iz žandarmerijske stanice, tako da je zgrada hotela „Staro zdanje“ ostala poslednje uporište. Do konačnog sloma otpora iz ove zgrade došlo je tek kad je minerska grupa minirala zid hotela. Eksplozija je nanela braniocima teške gubitke, a kroz stvorenu rupu u zidu upali su borci NOVJ i likvidirali poslednji otpor. Iz podruma zgrade je oslobođeno oko 50 zatvorenika. Poslednji otpor u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]] okončan je [[20. septembra]] oko 16 časova. == Odbrana Aranđelovca == [[20. septembra]] [[1944]]. počeo je napad [[7. SS divizija|7. SS divizije]] sa juga. U toku [[21. septembra]] Nemci su odbacili delove [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpske divizije]] i ušli u Gornji Milanovac, odakle su nastavili nastupanje prema [[Rudnik (Gornji Milanovac)|Rudniku]]. [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]] je postavila odbranu radi sprečavanja prodora prema [[Aranđelovac|Aranđelovcu]] i [[Lazarevac|Lazarevcu]]. [[22. septembra]] [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpska divizija]] ponovo je oslobodila [[Gornji Milanovac]]. [[23. septembra]] nemački [[7 SS divizija|14. SS puk]] probio se sa Rudnika do [[Topola (grad)|Topole]]. Do direktnog nastupanja prema [[Aranđelovac|Aranđelovcu]] došlo je 24. septembra iz [[Topola (grad)|Topole]]. Uz oštre borbe, Nemci su postepeno napredovali, i zauzeli su Banju i Venčac. Noću [[27. septembra|27]]/[[28. septembra]] [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prva krajiška]] napadala je nemačke pozicije od Banje i venčaca do Šatornje, nastoječi da ih zauzme i potisne Nemce. Tokom dana Nemci su krenuli u protivnapad, i odbacili [[Prva krajiška proleterska udarna brigada|Prvu krajišku]]. Najoštrije i najdramatičnije borbe vođene su [[29. septembra]] tokom celog dana, kada su Nemci uspeli da se domognu prvih kuća u Aranđelovcu. U protivnapadu istog dana predveče, delovi [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] uspeli su da ih odbace i odbrane [[Aranđelovac]]. Nakon ovih borbi došlo je do slabljenja nemačkih pozicija. Još u toku [[29. septembra]] [[7 SS divizija|13. SS puk]] dobio je naređenje da se, zbog komplikovanja tamošnje situacije, prebaci u južnu [[Srbija|Srbiju]]. 2. oktobra naređen je pokret i [[7 SS divizija|14. SS puku]]. Uprkos pristizanju delova [[117. lovačka divizija (Nemačka)|117. divizije]], Nemci više nisu raspolagali snagama za nastavak napada, pa su snage NOVJ ponovo preuzele punu inicijativu. Istovremeno je počelo nastupanje NOVJ na širokom frontu od [[Šabac|Šapca]] do [[Topola (grad)|Topole]] prema [[Beograd]]u. Slabe nemačke i preostale četničke snage potisnute su delom u [[Beograd]]. Četničku [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|4. grupu jurišnih korpusa]], Gorsku gardu i pridružene snage Nemci su između [[3. oktobra|3.]] i [[5. oktobra]] transportovali vozovima iz [[Beograd]]a u oblast [[Kraljevo|Kraljeva]].<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref><ref>Ratko Parežanin: MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Nova iskra, Beograd 1991</ref> Noću 4/5. oktobra počeo je napad [[Peta krajiška divizija NOVJ|5. divizije]] na [[Topola (grad)|Topolu]], gde se 1. bataljon [[7 SS divizija|14. SS puka]] zadržao sve do [[7. oktobra]]. [[10. oktobra]] počeo je prelazak [[4. gardijski mehanizovani korpus Crvene armije|4. gardijskog mehanizovanog korpusa]] i 93. streljačke divizije [[Crvena armija|Crvene armije]]. Ove snage povezale su se sa [[Prva armijska grupa NOVJ|Prvom armijskom grupom NOVJ]]. Ove snage brzo su likvidirale preostala nemačka uiporišta južno od Beograda, i otpočele su napad na [[Beograd]]. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * [https://www.znaci.org/00001/236.htm Petar Višnjić: BITKA ZA SRBIJU (knjiga 1)], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/56.htm Slobodan Špegar Špego: ILUSTROVANA MONOGRAFIJA PRVE KRAJIŠKE BRIGADE], Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/2.htm PRVA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEćANJA] * [https://www.znaci.org/00001/94.htm Rade Zorić: ČETVRTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1980. * [https://www.znaci.org/00001/197.htm Isidor Đuković: DRUGA ŠUMADIJSKA - 21. SRPSKA BRIGADA], Narodna knjiga, Beograd * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u]], [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.htm tom I, knjiga 12, Borbe u Srbiji 11-30. septembra 1944.] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Zapovest Štaba Pete NOU divizije od 18 septembra 1944 god. štabovima brigada za napad na Bukulju i Aranđelovac] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izveštaj štaba prve krajiške udarne brigade od 20. septembra 1944 god. štabu Pete NOU divizije o napadu na Aranđelovac] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izveštaj štaba Prve krajiške udarne brigade od 21. septembra 1944 god. štabu prvog proleterskog korpusa NOVJ o borbama za oslobođenje Aranđelovca] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izveštaj Štaba Pete NOU divizije od 23. septembra 1944 god. Štabu Prvog proleterskog korpusa NOVJ o borbama protiv Nemaca i četnika na prostoriji Aranđelovac — Topola — Rudnik] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izveštaj Štaba Pete NOU divizije od 29 septembra 1944. Štabu Prvog proleterskog korpusa NOVJ o borbama na prostoru Venčac — Bukulja — Aranđelovac] == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/56_167.htm skica napada na Aranđelovac] * [https://www.znaci.org/00001/56_168.htm izveštaj Prve krajiške brigade o napadu na Aranđelovac] * [https://www.znaci.org/00001/56_169.htm slika artiljeraca Prve krajiške pri napadu na Aranđelovac i slika uništene nemačke tehnike] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na utvrđene gradove u Narodnooslobodilačkoj borbi]] sc4a7a0ob5plvdivf3vprvfkhah6dv4 0 201657 42606060 42604567 2026-06-05T22:42:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606060 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Oslobođenje Valjeva septembra 1944. | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] i [[Bitka za Srbiju|Bitke za Srbiju]] | slika = Zbor u oslobođenom Valjevu, septembra 1944.jpg | veličina_slike = 300p | opis_slike = Zbor u oslobođenom Valjevu, septembra 1944. | datum = [[14. septembar|14]]—[[18. septembar]] [[1944]]. | lokacija = [[Valjevo]] | uzrok = | teritorija = | rezultat = Pobeda NOVJ | strana1 = {{zas|SFRJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] | strana2 = {{zastava|Nacistička Nemačka}}<br />{{zastava|JVuO}} | zapovednik1 = | zapovednik2 = | jedinice1 = | jedinice2 = | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} Nastupajući opštim pravcem prema [[Beograd]]u, snage [[NOVJ]] napale su [[14. septembra]] [[1944]]. osovinski garnizon [[Valjevo]]. Sam grad branile su nemačke snage, delovi [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] i grupe četnika, dok su okolni prostor branile jake snage [[JVuO]]. Nakon razbijanja četnika, [[14. septembra]] uveče počeo je napad delova [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve]] i [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šeste proleterske divizije]] su na sam grad [[Valjevo]]. Borbe sa Nemcima, [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]], [[Srpska državna straža|SDS]] i četnicima trajale su do [[18. septembra]]. Tog dana su blokirane nemačke snage uspele da se probiju i evakuišu iz [[Valjevo|Valjeva]], čime je grad konačno oslobođen. == Pozadina == {{main|Bitka za Srbiju}} [[File:Captured Germans near Valjevo 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Njemci u blizini Valjeva.]] Tokom avgusta [[1944]]. nemačke snage nastojale su da operacijama u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] ([[Operacija Ribecal avgusta 1944|Ribecal]]) i istočnoj [[Bosna|Bosni]] spreče prelazak jačih snaga [[NOVJ]] u [[Srbija|Srbiju]]. Ove operacije okončane su neuspehom. [[26. avgust]]a je, zbog situacije u Rumuniji, naređeno prebacivanje [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] u istočnu [[Srbija|Srbiju]]. Tako je u borbi sa grupacijom NOVJ ([[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi]] i [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaesti korpus]]) ostala [[7. SS divizija]] i 2. puk Brandenburg. S obzirom na opšti pravac nastupanja snaga NOVJ ka severu i severoistoku, ove snage našle su se u njihovoj pozadini, dok su se ispred snaga NOVJ nalazile slabe nemačke snage sa potčinjenim delovima [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]] i glavnina [[JVuO]]. Posle nekoliko pobeda nad [[JVuO]] ([[Bitka na Jelovoj gori|Jelova Gora]]), grupacija [[NOVJ]] je ovladala prostorom zapadne Srbije. Grupacija [[NOVJ]] je, zajedno sa grupacijom iz južne Srbije ([[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta]], [[Sedamnaesta istočnobosanska divizija NOVJ|Sedamnaesta]] i [[21. srpska divizija NOVJ|21. divizija]]) dobila zadatak da, pod objedinjenom komandom štaba [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]], ovlada područjem između Topole i Šapca kao osnovicom za predstojeći napad na Beograd. Tako je [[17. septembra]] oslobođen [[Gornji Milanovac]], [[19. septembra]] [[Krupanj]], a [[20. septembra|20.]] [[Aranđelovac]]. Nemački štab je oformio borbenu grupu od delova [[7. SS divizija|7. SS divizije]], divizije Brandenburg, 5. policijskog puka, delova SDK i RZK pod komandom pukovnika fon Jungenfelda. Ova grupa dobila je zadatak da napadom razbije koncentraciju NOVJ u zapadnoj Srbiji. Međutim, te snage su se pokazale nedovoljnim. Napad delova [[7. SS divizija|7. SS divizije]] iz doline [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]] prema [[Valjevo|Valjevu]] nije mogao da se ispolji, jer su njeni delovi bili napadnuti i prisiljeni na odbranu u [[Požega|Požegi]] i [[Užice|Užicu]]. [[21. septembra]] Nemci su uspeli da nakratko ovladaju [[Gornji Milanovac|Gornjim Milanovcem]], ali su bili prisiljeni da ga napuste, i potisnuti su u odbranu [[Topola (grad)|Topole]]. Tako su snage u [[Valjevo|Valjevu]] postale izolovane i bile izložene napadu. {{izdvojeni citat|Početkom septembra počele su Titove snage I i XII crvenog korpusa pokrete iz j. i jz. Srbije u opštem severnom pravcu. U upornim borbama bilo je oslobođeno Užice, koje je od njih bilo danima opkoljeno. Međutim, delom jako izmorene naše jedinice (pol.[icijske], SDK i RZK), nisu mogle da spreče dalji prodor u dolinu Kolubare i ka Valjevu. Valjevo je bilo opkoljeno. Pošto se moralo računati s daljim prodiranjem crvenih prema Savi, to je 14. 9. štabnom oficiru za protivoklopnu odbranu vojnoupr. k-ta Jugoistoka, pukovniku f. Jungenfeldu, povereno komandovanje u s[evero] z[apadnoj] Srbiji. NJemu su isprva potčinjeni 5. pol. puk i delovi 1. i 3. srp. dobr. puka, kao i 2. puk RZK. Usled zaoštravanja situacije u srednjoj i z[apadnoj] Srbiji, Grupa armija "F" je stavila na raspolaganje 14. SS-puk 7. SS-brd. div. ("Princ Eugen"). NJegovo nastupanje od Uba prema Valjevu odužilo se, međutim, zbog teškoća u snabdevanju. Za deblokadu posade Valjeva, koja se nalazila u teškim borbama, Grupa armija "F" je uputila 1 bat. 1. puka "Brandenburg", koji se nalazio u prebacivanju, i jednu četu 202. tenk. bataljona, a koji su potčinjeni pukovniku f. Jungenfeldu, i koji su posadu, koja je bila sabijena u policijskoj kasarni u Valjevu, 16. 9. u poslednji čas deblokirali i narednog dana, posle žestoke borbe, uspeli da je prebace u Lajkovac. Držanje Valjeva nije bilo moguće, pošto su snage za deblokadu bile stavljene na raspolaganje samo za kratko vreme.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm Izveštaj komandanta Armijske grupe „Srbija“ od 4. novembra 1944.], Nacionalna arhiva Vašington, T77, rolna 780, frejmovi 5506951-5506983, prevod u: [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII, knjiga 4], dokument 168</ref>}} Cela borbena grupa fon Jungenfeld, i uopšte sve nemačke snage u Srbiji pod komandom generala Felbera, kao i [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage, bile su potisnute u defanzivu u prisiljene na povlačenje. == Osovinske snage == [[File:Nemački major zarobljen u borbama za oslobođenje Valjeva, septembra 1944.jpg|thumb|Nemački major zarobljen u borbama za oslobođenje Valjeva, septembra 1944]] U [[Valjevo|Valjevu]] i neposrednoj okolini nalazili su se 2. i 3. bataljon 5. nemačkog policijskog puka, dva oklopna voza, delovi Dopunske komande [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]], Štab 1. puka sa 3. bataljonom i 3. bataljon 3. puka ovoga korpusa, delovi [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i četnici Valjevskog korpusa - ukupno oko 4.000 vojnika.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA "Nikola Tesla"], strana 426</ref> Zapadno od Valjeva prema [[Drina|Drini]] nalazila se glavnina [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa]], a severno, u široj oblasti Šapca i Obrenovca ostatak snaga borbene grupe fon Jungenfeld: ostali delovi 5. policijskog puka, 696. motorizovani policijski bataljon, glavnina [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] i delovi RZK. Kasnije, zbog krize valjevskog garnizona, grupa fon Jungenfeld ojačana je 1. bataljonom 1. puka Brandenburg i 202. oklopnim bataljonom. == Tok borbe == [[File:Nemački tenk uništen u selu Divcima kod Valjeva, početkom oktobra 1944.jpg|thumb|Nemački tenk uništen u selu Divcima kod Valjeva, početkom oktobra 1944]] [[File:Bataljon »Garibaldi« na maršu prema Beogradu poslije borbi za oslobođenje Valjeva i Uba, oktobra 1944.jpg|thumb|[[Bataljun Garibaldi|Bataljon »Garibaldi«]] na maršu prema Beogradu poslije borbi za oslobođenje Valjeva i Uba, oktobra 1944]] Brigade [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve]] i [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šeste divizije NOVJ]] nakon [[Bitka na Jelovoj gori|razbijanja glavnine JVuO na Jelovoj gori]] zadržale su inicijativu u rukama, energično goneći četničke delove na sever. [[11. septembra]] u neposrednoj opasnosti se našla [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] komanda na Ravnoj gori, pa su dva bataljona [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] iz [[Valjevo|Valjeva]] nastupila prema [[Mionica|Mionici]] da bi obezbedili izvlačenje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevog]] štaba prema [[Koceljeva|Koceljevu]]. Načelnik štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa]] kapetan Neško Nedić pokušao je da organizuje odbranu uključujući u grupu Valjevski korpus JVuO kao Sedmi jurišni, i dajući mu naređenje da se poveže sa Nemcima u Valjevu: {{izdvojeni citat|Tvoj [kapetan Vojislav Marković] korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<br />Radi ovoga izvršićeš marš sutra — 14-og septembra t.g. u 6 časova pravcem selo Grabovica, gde ćeš stupiti u dodir sa nemačkim Komandantom u Valjevu, kome ćeš dati pismeno naređenje štaba četvrte grupe za neposredno snabdevanje municijom za saradnju sa njima. Pored ovoga zadatka ti ćeš obratiti pažnju na to da se sa korpusom nađeš u rejonu Valjeva da brzo prigrabiš vlast ako bi Nemci napustili Valjevo odnosno da se naslonom na njih u ovoj gužvi naoružaš izvlačeći od svakog sve što se može.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm tom XIV, knjiga 4], dokument 69</ref>}} Brigade NOVJ su [[12. septembra]] odbacile ispad Nemaca i [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] prema Mionici, potisnuvši njihove snage preko Kolubare u [[Divci (Valjevo)|Divce]]. Istog dana štab [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa]] je, ocenivši raspored i stanje svojih i neprijateljskih snaga, doneo odluku o napadu na [[Valjevo]]. U večernjem izvještaju Obavještajnog odjeljenja [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] za 16. IX 1944. konstatovano je teško stanje na prilazima Valjevu, kao i prisustvo jedinicâ [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] u okupatorsko-kvislinškom taboru: {{izdvojeni citat|Borbe RSK i četnika protiv NOVJ s. i z. od Valjeva; kao pojačanje dolazi 2000 [[Stevan Leko Damjanović|Damjanovićevih]] četnika iz Bosne.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=652&rec=311&roll=193 NARA, T311, Roll 193, frame no. 000649.] <br /> ({{jez-njem|"Kämpfe von vermut. weiteren Teilen 1.Div. 10 N und 7 W Valjevo mit Cetniks und RSK. Zuführung von Cetnik–Verstärkungen aus Bosnien (Damjanovic, 2 000)."}})</ref>|Večernji izvještaj Ic za 16. septembar 1944.}} Pojedine jake zgrade u centru grada nemačke jedinice su pretvorile u snažne otporne tačke. Nemačka Feldžandarmerija posela je zgradu Okružnog suda, pomoćna policija poretka ({{jez-nem|Schutzpolizei}}) držala je kuću dr Miloša Pantića, a Okružna teritorijalna komanda (Kreiskomandantur) zgradu Sreskog suda. Nedićevsko-četničke snage organizovale su odbranu prilaza južnom delu grada, između reka Jablanice i Kolubare i u rejonu Pivare, dok su u gradu držale tri odvojene otporne tačke: Oficirski dom, hotel Brankovina i artiljerijsku kasarnu na ulazu u istočni deo grada, između Kolubare i beogradskog puta. Na obližnje pogodne visove na prilazima gradu istureni su slabiji osiguravajući delovi. Najjače utvrđenje predstavljala je kasarna 5. pešadijskog puka na Krušiku, gde su se nalazile snage nemačkog 5. policijskog puka. == Oslobođenje == [[Datoteka:Valjevo 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Valjevu 21. septembra 1944 godine. S desna na levo: 2. [[Života Đermanović]] 3. [[Vaso Jovanović]], komandant I prol. div 4. [[Peko Dapčević]] 5. [[Sreten Žujović]] 6. [[Mijalko Todorović]].]] Član Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije i Vrhovnog štaba NOVJ, general-lajtnant [[Milovan Đilas]] hitao je ka prestonici. Zanoćio je u Valjevu koji je nekoliko dana ranije oslobodila Šesta lička proleterska divizija Nikola Tesla. O tome je ostavio sledeće beleške: {{izdvojeni citat|Nametnulo mi se zamišljanje da su nas u Valjevu dočekali kao što su dočekivali srpske generale koji su se krajem Prvog svetskog rata vraćali sa Solunskog fronta: zasebna, supružnička soba u uglednoj građanskoj kući, hodanje na prstima da nas ne probude, a kada se probudimo – slatko i rakija i nutkanja uz doručak. Tako je svu našu vojsku dočekala Srbija – ratnička, izmučena i državotvorna.<ref>http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=891549</ref>}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/236.htm Petar Višnjić: BITKA ZA SRBIJU (knjiga 1)], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2] - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963 * [https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA „Nikola Tesla“], Vojnoizdavački i novinski centar Beograd, 1990. * Šesta proleterska divizija - Epoha, Zagreb 1964. * [https://www.znaci.org/00001/98.htm PRVA PROLETERSKA BRIGADA - ZBORNIK SEćANJA (knjiga 3)], Vojnoistorijski institut, Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/54.htm PRVA PROLETERSKA BRIGADA - ILUSTROVANA MONOGRAFIJA], Globus, Zagreb. * [https://www.znaci.org/00001/137.htm Jovo Popović: PRVA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA "MARKO OREŠKOVIć"], Vojnoistorijski institut, Beograd 1988. * [https://www.znaci.org/00001/160.htm Ðorde Orlović: DRUGA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/110.htm DRUGA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA - SJEćANJA BORACA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1988. * [https://www.znaci.org/00001/224.htm Savo Trikić: TREćA KRAJIŠKA PROLETERSKA BRIGADA], Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1990. * [https://www.znaci.org/00001/31.htm TREćA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEćANJA], Beograd 1986. * [https://www.znaci.org/00001/227.htm TREćA LIČKA BRIGADA - SJEćANJA BORACA], Beograd 1991. * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * Borivoje M. Karapandžić: GRAĐANSKI RAT U SRBIJI 1941-1945, Valjevo 2010. * [https://www.znaci.org/00001/69.htm Todor Radošević: TRINAESTA PROLETERSKA BRIGADA "RADE KONČAR"], Vojnoistorijski institut, Beograd 1984. * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u]], [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.htm tom I, knjiga 12, Borbe u Srbiji 11-30. septembra 1944.] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Naređenje Štaba Prve proleterske divizije od 12 septembra 1944. štabovima brigada za napad na Valjevo] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izveštaj Štaba Treće proleterske brigade od 19 septembra 1944. Štabu Šeste proleterske divizije o borbama od 5 do 18 septembra] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Operativni izveštaj Štaba Trinaeste proleterske brigade od 27 septembra 1944. Štabu Prve proleterske divizije o borbama od 1 do 26 septembra] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Operativni izveštaj Štaba Treće proleterske brigade Prve proletereke divizije od 28 septembra 1944 god. o borbama od 1 do 28 septembra] ** [https://www.znaci.org/00001/4_1_12.pdf Izvod iz Operaciskog dnevnika Štaba Prvog proleterskog korpusa NOVJ od 11 do 30 septembra 1944 godine] * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII - nemački dokumenti, knjiga 4 - godina 1944. i 1945], Vojnoistorijski institut, Beograd 1975. ** Izveštaj komandanta Armijske grupe „Srbija“ od 4. novembra 1944., Nacionalna arhiva Vašington, T77, rolna 780, frejmovi 5506951-5506983, prevod u: [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII, knjiga 4], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_168.htm dokument 168] ** Ratni dnevnik Komande Armijske grupe F - Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 190, frejmovi 763-1007, i rolna 191, frejmovi 191-278, prevod u: [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4.htm tom XII, knjiga 4], [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Prilog 1] == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Napadi na utvrđene gradove u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] l3ouh5ml1yni0o5o00c750jv2va22cx 0 202889 42605881 42585251 2026-06-05T22:04:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605881 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:342. divisione, Serbia 1941.jpg|minijatura|Nemačka kaznena ekspedicija u Mačvi.]] [[File:Prva neprijateljska ofanziva (prva faza).jpg|thumb|Prva neprijateljska ofanziva (I faza)]] '''Operacija Mačva''' ili '''Čišćenje luka Sava-Drina''' je bila velika nemačka operacija protiv ustaničkog žarišta u oblasti [[Mačva|Mačve]] i [[Šabac|Šapca]], tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] godine.<ref>Desetodnevni izveštaj 342. Pešadijske divizije od 30. septembra 1941. Opunomoćenom komandantu u Srbiji, Zbornik NOR, tom XII, knjiga 1 (nemački dokumenti), dokument br. 173</ref> Operacija je trajala od 26. septembar do 10. oktobar 1941. godine. Radi gušenja ustanka, u Šabac je iz Francuske prebačena [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijska divizija]] [[Wehrmacht|Vermahta]].{{sfn|Čitaković|1988|p=36}} Ova nemačka divizija se iz Šapca do blokiranog Valjeva probijala čitavih mesec dana, od 25. septembra do 26. oktobra 1941. godine, vodeći svakodnevne borbe sa mačvanskim i valjevskim partizanima.{{sfn|Čitaković|1988|p=36}} Nemci su operaciju provodili sa besprimernom surovošću i bezobzirnošću, a [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizija]] je u svom nastupanju bezobzirno uništavala civilno stanovništvo. Operacija Mačva se smatra prvom fazom [[prva neprijateljska ofanziva|prve neprijateljske ofanzive]].<ref>Istorijski atlas oslobodilačkog rata naroda Jugoslavije, Beograd, 1952.</ref> == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Bitka za Šabac 1941.}} Dok su ustaničke snage napadale [[Šabac]] i držale Mačvansku Mitrovicu u blokadi, Nemci su vršili pripreme za svoju prvu ofanzivu u Srbiji i dovukli jake snage prema Šapcu i Mitrovici. 13. septembra 1941. godine zapovednik nemačkih oružanih snaga na Jugoistoku, feldmaršal [[Wilhelm List|Vilhelm List]], poslao je telegram nemačkoj vrhovnoj komandi o uznemiravajućem razvoju situacije u Srbiji i zahteva energične mere. Predlaže »čvrsto i jedinstveno vođenje operacija« kao i da sva izvršna vlast, uključujući i komandovanje nemačkim trupama, bude objedinjena u jednom čoveku. Kao najpogodniju ličnost za to predlaže generala pešadije [[Franz Böhme|Franc Bemea]] koji je »odličan poznavalac prilika na Balkanu«. On kaže: {{izdvojeni citat|Za izvođenje borbenih operacija ni u kom slučaju nisu dovoljne nemačke snage u Srbiji, pa ni dovođenje ojačanog 125. peš(adijskog) puka... Stoga sam prisiljen, iako sam svestan opšte situacije, da predložim hitno dodeljivanje najmanje jedne efikasne operativne divizije pojačane tenkovima.<ref>Zbornik I/l, str. 422 i 423.</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J21813, Franz Böhme.jpg|minijatura|175px|[[Franz Böhme|Franc Beme]], »opunomoćeni general za Srbiju«.]] Na ovaj zahtev, [[Adolf Hitler|Hitler]] odgovara naredbom od 16. septembra 1941. godine: {{izdvojeni citat|»1) Stavljam u dužnost zapovedniku oružane sile na Jugoistoka general-feldmaršalu Listu da uguši ustanički pokret na prostoru Jugoistoka. Pre svega radi se o tome da se u srpskoj oblasti osiguraju saobraćajne linije i objekti važni za nemačku ratnu privredu, a potom da se najoštrijim merama za duže vremena uspostavi poredak... 2) Za sve vreme sprovođenja ovih zadataka stavljaju se sve vojne jedinice, koje se nalaze u krajevima ustanka i one koje će se naknadno dovesti, pod komandu komandanta XVIII arm(ijskog) korpusa generala pešadije Böhmea. Jedino on ima izvršnu vlast u krajevima ustanka, u duhu uputstva zapovednika oružane sile na Jugoistoku. 3) Vrhovna komanda vojske uputiće na srpsku teritoriju, sem daljih posadnah trupa (isto kao i u Hrvatskoj), najpre jednu pešadijsku diviziju, oklopne žel(ezničke) vozove i trofejne tenkove, a izvršiće preme za dovođenje, u slučaju potrebe, još jedne divizije, čim takva jedna bude slobodna na Istočnom frontu...«<ref>Zbornik I/l, str. 427 i 428.</ref>}} General [[Franz Böhme|Franc Beme]] »opunomoćeni general za Srbiju« izdaje 24. septembra 1941. godine »Zapovest za čišćenje luka Save«, koji predviđa uništavanje naselja i stanovništva: {{izdvojeni citat|Sva lica koja učestvuju u borbi ma u kom vidu, imaju se smatrati za gerilce i kao takve tretirati. Imaju se spaliti sva naselja iz kojih se, ili iz čije se okoline puca na nemačke trupe, ili u čijoj se blizini bude našlo oružje ili municija. Sve muško stanovništvo od 15—60 god(ina) pohvatati i za prvi mah uputiti u sabirne logore za zarobljenike koje će urediti' divizija. Ono će se docnije upotrebiti po otsecima za radove, naročito za sečenje kukuruza po poljima duž drumova, kao i za prikupljanje letine. Celokupno žensko stanovništvo od prvog dana koristiti za iste radove ili prisiliti za druge radove. Po naročitom naređenju imaju se zarobljenici otpraviti u naročite koncentracione logore severno od Save koje će ustrojiti zapovednik Srbije; žensko stanovništvo potisnuti prema jugu ka Ceru, a sela i salaše spaliti, čuvajući pri tome prikupljenu žetvu. Sva stoka ima se stalno prikupljati u tovare koje će urediti divizija neposredno na obema obalama Save.<ref>Zbornik, I/l, str. 451.</ref>}} Beme je za cilj operacio odredio posedanje Šapca. == Tok operacije == === Posedanje Šapca === [[Datoteka:Streljanje Šabac 1941.jpg|minijatura|Zločin Nemaca u Šapcu 1941.]] Nemci su na prostoru Šapca, Sremske i Mačvanske Mitrovice imali [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pešadijsku diviziju]] sastava: 687, 688. i 689. pešadijski puk, 342. artiljerijski puk, 342. izviđački bataljon i druge prištapske i dopunske jedinice. Uz to su bili pojačani bataljonom 100. tenkovske brigade i sa oko 20 štuka. Nemci su imali oko 40 000 vojnika. Brojni odnos nemačkih snaga prema [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskim]] bio je 20:1 u korist Nemaca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/37_11_12.htm POVLAČENJE ODREDA KA CERU]</ref> Šabac je zatvoren za svaki civilni saobraćaj od početka akcije do daljeg naređenja, a dolazak u Šabac trebalo je sprečiti oružjem. Beme je odobrio da se muškarcima prilikom hvatanja i sprovođenja dozvoli da ponesu ogrtač, ćebe, porciju s kašikom i svoju hranu, a novac i ostali predmeti da se oduzmu. Prethodno je stanovništvu Šapca, okupljenom lupanjem u doboše i kante na pojedinim mestima u gradu, saopšteno nemačko naređenje, da se svi muškarci od 14 do 70 godina iskupe na određenim mestima, radi prijavljivanja okupacionim vlastima; ko ne dođe i ne prijavi se – biće ubijen kao odmetnik. U isto vreme su nemački vojnici u pratnji ustaša, folksdojčera i belogardejaca počeli od periferije grada da vrše pretres, ulicu po ulicu, kuću po kuću. Pri tome su izvršili mnogobrojna ubistva, ne samo muškaraca, nego i žena i dece, palili kuće, pljačkali i pustošili. Opljačkano je, spaljeno i porušeno 780 domova. Ubijeno je oko 50 lica. Uhvaćeno je oko 4.000 ljudi, koji su privremeno smešteni u sabirni logor zapadno od šabačkog mosta.<ref name="Parmaković 48">[https://www.znaci.org/00001/48_48.htm КАЗНЕНА ЕКСПЕДИЦИЈА РАСЕЉАВА И ЧИСТИ ШАБАЦ]</ref> {{izdvojeni citat|„Pri posedanju hemiske fabrike nije se naišlo na neprijatelja, a isto tako u početku ni pri pretresu fabričke kolonije. Sa prikrivene poljane južno i jugozapadno od kolonije neprijatelj je u 16,00 č. otvorio živu puščanu vatru na trupe u koloni, na koju je odgovoreno jakom artiljeriskom, protivtenkovskom, mitraljeskom i puščanom vatrom. Sad držimo Šabac, hemisku fabriku i koloniju; akcija će se sutra produžiti".<ref name="Parmaković 48"/>|Nemački izveštaj o toku operacije}} Odmah po prijemu izveštaja 342. divizije o čišćenju Šapca general Beme je poslao izveštaj feldmaršalu Listu: {{izdvojeni citat|„Bezobzirnim merama protiv glavne ustaničke oblasti u luku Save ponovo je vraćen ugled nemačke oružane sile. Stvoren zastrašujući primer... Šabac se od 24. IX „raseljava".<ref name="Parmaković 48"/>}} Po izveštajima Štaba 342. divizije sopstveni gubici trupe bili su 5 ranjenih i 1 „folksdojčer" ubijen. Stanovnika Šapca, prema nemačkim izvorima, ukupno je streljano 47, a 4.410 uhapšeno. U borbama oko Šapca i u povlačenju poginulo je i ranjeno preko 50 partizana.<ref name="Parmaković 50">[https://www.znaci.org/00001/48_50.htm УДАР КАЗНЕНЕ ЕКСПЕДИЦИЈЕ И ПОВЛАЧЕЊЕ ПОДРИНСКОГ НОП ОДРЕДА ИЗ МАЧВЕ]</ref> === Krvavi marš === {{main|Krvavi marš}} [[Datoteka:Šabac internment camp.jpg|minijatura|Nemci i ustaše sprovode narod Šapca u koncentracioni logor.]] Do 26. septembra 342. divizija je ustrojila koncentracioni logor kod sela Jarka u Sremu. Na kraju sela, levo od puta Šabac – Ruma, jedna čista poljana ograđena je bodljikavom žicom, sa nekoliko kula-osmatračnica na uglovima, na kojima su bili postavljeni stražari sa mitraljezima. Šapčani su postrojeni u kolonu po 5 i usiljenim maršem sprovedeni za Jarak. Put od 23 kilometra pređen je za 4 časa, te je skoro cela kolona, a, naročito začelje, prešla ovaj put u trku. Nemački vojnici i ustaše-sprovodnici kolone išli su na kolima, konjima ili biciklima. Iznemogle, bolesne i nesposobne Šapčane, koji su padali od umora ili zaostajali, eprovodnici su usput sve poubijali. Posle višednevnog mučenja žeđu, glađu i batinanjem, Nemci su „raseljene" Šapčane vratili u Šabac 30. septembra, ali ponovo u logor u šabačkoj južnoj kasarni.Meštani sela Jarka su izdejstvovali kod komande koncentracionog logora da pohapšenim Šapčanima mogu pružiti pomoć. Voda, koju su im seljaci iz Jarka na kolima donosili od 28. septembra, bila je namučenim ljudima dragocena kao krv, kao sam život. === Čišćenje Mačve === U petak, 26. septembra, manji delovi 342. divizije su oko 16 časova krenuli u napad u cilju nasilnog izviđanja iz Šapca, prema Majuru i Tabanoviću, dok je eskadrila štuka bombardovala i mitraljirala Bogosavac, Varnu, Culjković, Slatinu, Vranjsku i kotu 105 južno od Šapca. Usput su imali manje sukobe sa borcima [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog odreda]]. U nedelju, 28. septembra, nemačka 342. pešadijska divizija, ojačana tenkovskim jedinicama, uz podršku avijacije, otpočela je „čišćenje luka Save". Oko pet časova ujutru eskadrila od 12 „štuka" prvi put je nadletela partizanske položaje oko Mačvanske Mitrovice i sela Salaš Noćajski, Noćaj i Zasavicu. Ista eskadrila nadletala je u nekoliko navrata put Šabac – Prnjavor, bombardovala i mitraljirala sela na drumu, zatim Lipolist, Bogosavac i Pocerski Dobrić. Bombardovanjem su nanesene velike materijalne štete i izazvan užasan strah i pometnja u selima. Stanovništvo se razbeglo u polja i šume, noseći malu decu i nešto najneophodnijih stvari. U ranu zoru iz Rume je krenuo operativni deo Štaba 342. divizije i u 6,15 časova stigao u Šabac. Tačno u 6,45 časova, neposredno iza prvih talasa avijacije, pošle su u napad grupe 698. i 699. puka, u više pravaca. Sa tenkovima na čelu jedinice 698. puka udarile su pravcem Kamičak – Tabanović. Posle prodora 698. puka u Tabanović, jedna kolona se odvojila i od Majurskih livada udarila preko polja Belajevca prema Štitaru. U „maloj hronici" Štitara zapisano je da je neka partizanska jedinica vodila borbu s Nemcima ispred Štitara i da je „tom prilikom uništen jedan nemački tenk", a takođe i u izveštaju 342. divizije stoji da su ustanici pružili otpor kod Štitara.<ref name="Parmaković 50"/> [[Datoteka:Streljanje u Bari.jpg|minijatura|Streljanje civila u Šapcu u Benskoj Bari 1941.]] Treći bataljon 698. puka, koji je tog jutra predao obezbeđenje Šapca 2. bataljonu 750. puka, imao je zadatak da zauzme Majur. Iza motorizovane prethodnice, jedna četa 3. bataljona uputila se preko Kamička prema Majuru. Ispred seoskog raskršća čelni motocikli i tenk naleteli su na minu. Motocikl je odleteo u vazduh, a tenk oštećen. Po sećanju Pavla Micića, neke četničke i partizanske jedinice pružile su Nemcima otpor kod majurskog groblja i tu su „u borbi sa njima (Nemcima) izginuli mnogi četnici i mnogi partizani".<ref name="Parmaković 50"/> Nemačka kolona, sa oko 20 tenkova na čelu, iza kojih je nastupala pešadija, izbila je oko 10 časova pred selo Slepčević, u pravcu ulice koja od druma Loznica – Šabac produžava pravo na istok. Neke jedinice Cerskog četničkog odreda takođe su odstupale pred neprijateljem od majurskog groblja i Livada u pravcu Slepčević – Duvanište. Vukošićka četa Cerskog četničkog odreda je odstupala do Duvaništa i tu je imala prvo puškaranje s Nemcima". I [[četnici]] su se u toku dana povukli na [[Cer]]. U odstupanju od Majura do Slepčevića, i posle borbe u Slepčeviću, pojedinci i manje grupe partizana iz četa Mačvanskog bataljona odvajali su se i povlačili u raznim pravcima. Neki su napuštali Odred i odlazili da traže svoje porodice. Prvog dana akcije čišćenja Mačve jedinice 342. divizije dostigle su i zaposele sela na izlomljenoj liniji: Ravnje – Radenković – Glušci – Uzveće – Ševarice – M. Pričinović – Belotić – Duvaiište – Bogosavac – Jevremovac. Posle dva i po dana akcije, Štab 342. divizije konstatovao je da je poduhvat u operativnom smislu bio udarac u prazno: {{izdvojeni citat|„Prema izjavama zarobljenika, a što potvrđuju i zaplenjene komunističke zapovesti, neprijatelj se već pre nekoliko dana povukao k jugozapadu, pri čemu je izvukao hranu i zlostavljao stanovništvo."<ref name="Parmaković 50"/>}} 1. oktobra nemačke jedinice 342. divizije ušle su u Badovince, Dublje i Drenovac. 2. oktobra, delovi 699. puka prodrli su u Čokešinu, 3. oktobra u Novo Selo a 4. oktobra u Petkovicu i Belu Reku, ali su u tim selima samo vršili „čišćenje" i vraćali se u Prnjavor i Lipolist. Štab divizije je zaključio da je 4. oktobra „poduhvat Mačva" završen. Posle toga su trupe ostale na dotadašnjem smeštajnom prostoru i vršile čišćenje teritorije sve do 10. oktobra.<ref name="Parmaković 50"/> == Literatura == * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Šabac 1941.]] * [[Krvavi marš]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Drugom svjetskom ratu]] ix1pkt6nq3o6laa8ozuie0v1m44gcv7 0 203288 42606053 42602381 2026-06-05T22:42:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606053 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''16. vojvođanska divizija''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Artiljerija 16. vojvođanske divizije za vrijeme napada na neprijateljski garnizon u Bijeljini, septembra 1943.jpg |o slici = Artiljerija 16. vojvođanske divizije za vrijeme napada na neprijateljski garnizon u Bijeljini, septembra 1943. |vreme= [[2. jul]] [[1943]]. |mesto= istočna [[Bosna (oblast)|Bosna]] |formacija= [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prva vojvođanska brigada]]<br />[[Druga vojvođanska udarna brigada|Druga vojvođanska brigada]]<br />[[Treća vojvođanska udarna brigada|Treća vojvođanska brigada]] |jačina= 1.550 vojnika i oficira |komandant=[[Danilo Lekić]] |politički komesar= |bitke=[[Prva tuzlanska operacija NOVJ|Prva tuzlanska operacija]]<br />[[Operacija Ferkel]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ|Druga tuzlanska operacija]]<br />[[Durmitorska operacija]]<br />[[Prodor NOVJ u Srbiju 1944.|Prodor u Srbiju]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]]<br />[[Batinska bitka]] <br />[[Virovitički mostobran]] <br />[[Završne operacije JA|Završne operacije]] |odlikovanja= }} '''Šesnaesta vojvođanska divizija''' [[NOVJ]] je formirana [[2. jul]]a [[1943]]. godine u istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]] od [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prve]], [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druge]] i [[Treća vojvođanska udarna brigada|Treće vojvođanske udarne brigade]]. Oktobra [[1943]]. u njen sastav ušla je [[Četvrta vojvođanska brigada|Četvrta]], a u novembru i [[Peta vojovođanska brigada]]. Marta [[1944]]. godine iz sastava divizije izašle su Treća i Peta vojvođanska brigada, a u sastavu divizije bile su još i [[Artiljerijska brigada Šesnaeste divizije NOVJ|Artiljerijska brigada]] (od [[18. novembra]] [[1944]]) i [[Petnaesta vojvođanska brigada]] [[Šandor Petefi]] (od [[1. januar]]a [[1945]]). Prilikom formiranja divizija je imala 1.550 boraca, krajem novembra 1943. narasla je na 6.123, a sredinom februara 1945. imala je 8.598 boraca. Popuna divizije vršena je najpre iz [[Srem]]a, a kasnije i iz ostalih delova [[Vojvodina|Vojvodine]]. Od formiranja do [[1. jul]]a [[1944]]. divizija je bila pod komandom [[Glavni štab NOV i PO Vojvodine|Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine]], od [[1. jul]]a [[1944]]. do [[1. januar]]a [[1945]]. je bila u sastavu [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog vojvođanskog korpusa]], a od [[1. januar]]a [[1945]]. do kraja u sastavu [[Treća jugoslovenska armija|Treće armije JA]]. == Borbeni put 16. divizije == Tokom završne faze [[Peta neprijateljska ofanziva|Pete neprijateljske ofanzive]], jula [[1943]]. godine, jedinice Šesnaeste vojvođanske divizije dejstvovale su u pravcu proboja [[Prva proleterska divizija|Prve proleterske divizije]] i vodile teške borbe protiv jakih [[Treći rajh|nemačkih]], [[Ustaše|ustaških]] i [[Domobrani|domobranskih]] snaga na komunikaciji [[Zvornik]]-[[Tuzla]] i u rejonu [[Šekovići|Šekovića]]. U sadejstvu sa [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom udarnom brigadom]] delovi Šesnaeste divizije razbili su [[5. jul]]a jedan bataljon nemačke 369. legionarske divizije, delove razbijene ustaške Prve brigade i 15. domobranske pukovije i oslobodile [[Zvornik]]. Noću [[30. jul|30]]/[[31. jul]]a, [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prva vojvođanska brigada]] i delovi [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]] razbili su kod [[Lopare|Lopara]] grupu od 450 [[JVuO|četnika]], a noću [[7. avgust|7]]/[[8. avgust]]a Prva vojvođanska brigada je zauzela [[Janja (Bijeljina)|Janju]]. Šesnaesta vojvođanska divizija je [[9. avgust|9]]/[[10. avgust]]a oslobodila [[Bijeljina|Bijeljinu]], ali ju je napustila [[16. avgust]]a. Noću [[10. septembra|10]]/[[11. septembra]] posle oštre tročasovne borbe protiv ustaške 22. bojne, jedinice [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druge vojvođanske brigade]] oslobodile su [[Vlasenica|Vlasenicu]], [[14. septembar|14]]/[[15. septembra]] zauzele su [[Caparde (Osmaci)|Caparde]], a [[16. septembra]] oslobodile [[Bosanska Rača|Bosansku Raču]], [[24. septembra]] ponovo Bijeljinu i [[29. septembra]] Zvornik. Početkom oktobra [[1943]]. godine jedinice Šesnaeste divizije učestvovale su u oslobođenju sela Puračića i Lukavca odbijajući neprijatelja iz pravca [[Doboj]]a i goneći ga prema [[Gračanica (BiH)|Gračanici]]. Zatim se divizija vratila u [[Semberija|Semberiju]] i [[Posavina|Posavinu]] i [[19. oktobra]] izvršila neuspeli napad na [[Treći rajh|nemačko]]-[[Ustaše|ustaški]] garnizon u [[Brčko]]m. U novembru su [[Druga vojvođanska udarna brigada|Druga]] i [[Četvrta vojvođanska brigada]] uspešno odolevale napadima nemačke 187. divizije i 5. i 8. domobranske pukovije iz Brčkog prema Gračanici, [[Tuzla|Tuzli]] i [[Bijeljina|Bijeljini]]. U teškim borbama do [[15. novembra]] one su prinudile neprijatelja da se povuče u Brčko. zatim su čistile [[Majevica|Majevicu]] i [[Trebava|Trebavu]] od [[JVuO|četnika]], a [[Prva vojvođanska brigada]] se noću [[20. novembar|20]]/[[21. novembra]] prebacila u [[Srem]], gde je narednih dana napala [[Grgurevci|Grgurevce]] i krajem novembra se ponovo vratila u [[Bosna (oblast)|Bosnu]]. U decembru [[1943]]. godine Šesnaesta divizija je nastavila dejstva u rejonu Gračanice, a [[15. decembar|15]]/[[16. decembra]] napala je ustaško-domobransko uporište u Sokolu i posle teške borbe zauzela ga. Zatim je vodila borbe protiv nadmoćnijih nemačkih snaga na [[Majevica|Majevici]] i u [[Semberija|Semberiji]]. Od [[17]]. do [[20. januar]]a [[1944]]. godine učestvovala je sa jedinicama [[Treći bosanski korpus NOVJ|Trećeg bosanskog korpusa]] u ponovnom napadu na [[Tuzla|Tuzlu]] koju su branili 5. i 8. pukovija Treće domobranske lovačke brigade i nemačka borbena grupa Švarc i užurbano radile na utvrđivanju mesta. Borbe za Tuzlu su prekinute [[20. januar]]a jer je neprijatelju pristiglo pojačanje. Zatim je čistila od [[JVuO|četnika]] Trebavu, Majevicu, dolinu [[Spreča|reke Spreče]] i napadala komunikaciju [[Tuzla]]-[[Doboj]]. Noću [[16. februar|16]]/[[17. februar]]a napala je Gračanicu, zauzela celo mesto, sem bolnice iz koje se branila do zore 5. domobranska brigada i 3. bojna 2. domobranske brigade. Divizija se povukla iz Gračanice, ali ju je [[18. februar]]a zauzela, razbivši njenu posadu, zatim je porušila most na reci Spreči kod sela Karanovca. Posebno teške borbe Šesnaesta divzija je vodila aprila [[1945]]. godine protiv [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|nemačke 7. SS]] i [[13. oružana brdska SS divizija „Handžar“|13. SS divizije]] i 3. domobranskog lovačkog zdruga na prostoru Gajece, Čelića, Koraja, Zabrđe, zatim u rejonu [[Šekovići|Šekovića]] i [[Vlasenica|Vlasenice]], [[4. maj]]a pri oslobođenju [[Kladanj|Kladnja]], a [[11. maj]]a - pošto nije uspela da pređe preko [[Drina|Drine]] za [[Srbija|Srbiju]] - vraćena je prema [[Tuzla|Tuzli]] i [[Olovo (grad)|Olovu]]. U drugoj polovini maja dejstvovala je na [[Majevica|Majevici]], oko [[Lopare|Lopara]] i na planini [[Konjuh]]u, a u junu je ponovo vodila borbe oko Lopara i zauzela neprijateljska uporišta duž pruge Olovo-[[Zavidovići]]. Zatim je razbila [[JVuO|četničke]] snage na [[Ozren (planina u BiH)|Ozrenu]], a u drugoj polovini jula za vreme nemačke ofanzive u istočnoj [[Bosna (oblast)|Bosni]], učestvovala je u odbrani slobodne teritorije [[Brčko]]g i [[Šehovići|Šehovića]], a posle napornog marša iz istočne u srednju Bosnu, prihvatila je [[28. jul|28]]/[[29. jul]]a [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šestu ličku proletersku diviziju]] koja je forsirala [[Bosna (reka)|reku Bosnu]] na odseku sela Begov Han-Nemila. Pošto je početkom avgusta [[1944]]. godine ponovo bio osujećen pokušaj prelaska [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog vojvođanskog korpusa]] u [[Srbija|Srbiju]], Šesnaesta vojvođanska divizija je u njegovom sastavu izvršila pokret u pravcu [[Foča|Foče]], vodeći uz put teške borbe pri prelasku komunikacija [[Han-Pijesak]]-[[Sokolac]], Sokolac-[[Rogatica]], [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] i [[Foča]]-[[Kalinovik]]; zatim se uz stalne borbe prebacila preko [[Zelengora|Zelengore]], [[Maglić (planina)|Maglića]] i [[Vučevo|Vučeva]] u [[Crna Gora|Crnu Goru]], na područje [[Durmitor]]a, gde je učestvovala u [[Durmitorska operacija|Durmitorskoj operaciji]]. Odatle se, početkom septembra, preko [[Golija (Crna Gora)|Golije]] i [[Hercegovina|Hercegovine]], ponovo vratila i istočnu [[Bosna (oblast)|Bosnu]], gde se [[5. septembar|5]]/[[6. septembra]] [[1944]]. godine, kod Starog Broda priručnim sredstvima prebacila preko [[Drina|Drine]] u Srbiju. Posle razbijanja [[JVuO|četničkih]] snaga i jedinica [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] na [[Tara (planina)|Tari]], [[Povlen]]u i [[Medvednik]]u u prvoj polovini septembra, jedinice Šesnaeste vojvođanske divizije su oslobodile [[Krupanj]], [[21. septembra]]. Sutradan, na položaju Cerje, Beleg, Glavica, Lisina kod Krupnja jedinice Šesnaeste divizije su slomile otpor tri četničke brigade 4. jurišnog korpusa, odbacile ih prema [[Gučevo (planina)|Gučevu]] i [[Cer (planina)|Ceru]], i zauzele rudnik antimona Zajaču. Posle oštre borbe protiv četnika, pripadnika [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|Srpskog doborovoljačkog korpusa]] i [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] Šesnaesta divizija je oslobodila [[Loznica|Loznicu]] i [[Banja Koviljača|Banju Koviljaču]] [[24. septembra]], a krajem septembra i početkom oktobra razbila je na [[Cer (planina)|Ceru]] ostake 4. grupe četničkih jurišnih korpusa, korpus gorske garde, delove puka RZK, bataljon SDK i bataljon nemačkog policijskog puka, zauzela Lešnicu, prodrla u [[Mačva|Mačvu]] i [[Pocerina|Pocerinu]] i prišla [[Šabac|Šapcu]] sa zapadne, južne i istočne strane. Zajedno sa [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaestom krajiškom divizijom]] izvršila je od [[9. oktobar|9]]. do [[10. oktobra]] napad na [[Obrenovac]], koji nije uspela da zauzme, a zatim učestvuje u [[Beogradska operacija|borbama za oslobođenje Beograda]]. U blizini sela [[Skela (Obrenovac)|Skela]], kod Obrenovca, razbila je veću grupu nemačkih vojnika, koji su se probijali od [[Avala|Avale]]. Na odseku sela Skela, [[Kupinovo]] i kod [[Umka|Umke]] jedinice Šesnaeste i [[36. vojvođanska divizija NOVJ|Tridesetšeste vojvođanske divizije]], 117. i 374. protivavionski pukovi, 144. i 563. minobacački pukovi i 221. haubički puk [[Crvena armija|Crvene armije]] forsirali su [[21. oktobar|21]]/[[22. oktobra]] reku [[Sava|Savu]] i otpočeli operacije u [[Srem]]u. Sa delovima Tridesetšeste divizije razbila je nemačku odbranu na kanalu Jarlina [[26. oktobra]] i narednog dana oslobodila [[Ruma|Rumu]], a [[1. novembra]] i [[Sremska Mitrovica|Sremsku Mitrovicu]]. Narednih dana Šesnaesta divizija oslobađa sela [[Manđelos]], [[Ležimir]], [[Divoš (Sremska Mitrovica)|Divoš]] i [[Bingul]]u, a [[10. novembra]] je prebačena u [[Novi Sad]] i zatim u [[Sombor]], radi odmora, popune i preoružanja. Početkom decembra [[1944]]. godine Šesnaesta divizija smenjuje jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]] na levoj obali reke [[Drava|Drave]], od Sentborbaša do Torjanaca, a [[9. decembra]] forsira Dravu na odseku [[Moslavina]]-[[Čađavica]] gde do kraja decembra vodi vrlo oštre borbe na [[Virovitički mostobran|Virovitičkom mostobranu]]. Zatim je, braneći odsek reka Drava-selo Noskovci-selo Vranješevac-Čađavica-selo Crnac, odolevala napadima jakih nemačkih snaga više od mesec dana, za koje je vreme pretrpela znatne gubitke. Nakon toga se tokom [[9. februar|9]]. i [[10. februar]]a povukla na levu obalu reke Drave, na odsek od Torjanaca do [[Bolman]]a. Marta [[1945]]. godine učestvovala je u borbama za likvidaciju nemačkog mostobrana na levoj obali Drave, severno od [[Valpovo|Valpova]] i noću [[22. mart|22]]/[[23. mart]]a, s ostalim jedinicama [[Dvanaesti vojvođanski korpus NOVJ|Dvanaestog vojvođanskog korpusa]], izbila na [[Drava|Dravu]] na odseku Gatski rid-Sveta Ana, a narednog dana, posle stvaranja mostobrana na desnoj obali Drave, oslobodila je, u sadejstvu sa [[36. vojvođanska divizija NOVJ|Tridesetšestom divizijom]] - [[Valpovo]], a [[15. april]]a u sadejstvu sa bugarski 24. pešadijskim pukom 3. divizije - [[Donji Miholjac]]. U drugoj polovini aprila učestvovala je u oslobođenja [[Našice|Našica]], [[Podravska Slatina|Podravske Slatine]], [[Virovitica|Virovitice]], a od [[4. maj|4]]. do [[9. maj]]a - [[Bjelovar]]a, [[Križevci|Križevaca]] i [[Krapina|Krapine]]. Potom je učestvovala u gonjenju neprijatelja u pravcu [[Celje|Celja]] i razoružavanju jedinica nemačke 22. i 181. divizije u rejonu severoistočno od Celja. U toku [[14. maj]]a Šesnaesta vojvođanska divizije je kamionima prevezena iz Celja u [[Ljubljana|Ljubljanu]] i sutradan preko [[Tržič]]a u [[Austrija|Austriju]], u rejon Ederdorf, Zankt Fajt, gde je ostala do [[20. maj]]a, a zatim vraćena u [[Slovenija|Sloveniju]], na prostor [[Tržič]], [[Bled]], [[Jesenice]], Podkoren gde je završila svoj ratni put. == Literatura == {{Portal NOB}} * Periša Grujić: Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ - Beograd, Vojno delo, 1959. * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga deveta). Beograd, 1975. godina. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 16]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] ojtf53j50h1lln4frihbz4d4zn44kiy 0 203737 42606051 42602383 2026-06-05T22:42:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606051 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Sedamnaesta istočnobosanska NOU divizija''' |deo= '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]''' |slika = Sedamnaesta istočnobosanska divizija 1944.jpg |o slici = ''Borci 17. istočnobosanske divizije u maršu 1944. godine.'' |vreme=[[2. juli]] [[1943]]. |mesto= |formacija=[[6. istočnobosanska udarna brigada]]<br />[[15. majevička NOU brigada]]<br />[[Majevički NOP odred]] |jačina=3.000 vojnika i oficira |komandant=[[Gligo Mandić]] |politički komesar= [[Branko Petričević]] |bitke= [[Prva tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br /> [[Operacija Draufgenger]]<br />[[Bitka na Kopaoniku 1944.]]<br />[[Kraljevački mostobran]]<br />[[Bitka na Drini decembra 1944.]]<br />[[Bitka na Drini februara 1945.]]<br />[[Borbe u dolini Bosne februara i marta 1945.]]<br />[[Završne operacije 2. armije JA]] |odlikovanja=}} '''17. istočnobosanska narodnooslobodilačka udarna divizija''' formirana je naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ od [[2. juli|2. jula]] [[1943]]. godine. U sastav 17. istočnobosanske NOU divizije ušle su: [[Šesta proleterska NOU brigada|6. istočnobosanska NOU brigada]], [[15. majevička NOU brigada]] i [[Majevički NOP odred]]. Istom naredbom formiran je Štab '''17. divizije''' sa sledećim rukovodiocima: * komandant [[Gligo Mandić]], do tada komandant [[Prva dalmatinska NOU brigada|Prve dalmatinske NOU brigade]] * politički komesar [[Branko Petričević]], do tada rukovodilac Politodela [[Četvrta proleterska NOU brigada|4. crnogorske NOU brigade]] * zamenik komandanta [[Pero Kosorić]], do tada komandant [[15. majevička NOU brigada|15. majevičke NOU brigade]] * načelnik Štaba Siniša Nikolajević, do tada komandant bataljona u [[Druga proleterska NOU brigada|2. proleterskoj brigadi]]. * na mesto sekretara divizijskog partijskog komiteta KPJ postavljen je tadašnji zamenik političkog komesara [[Šesta proleterska NOU brigada|6. istočnobosanske brigade]] [[Cvijetin Mijatović]] Majo. Nakon formiranja [[21. septembar|21. septembra]] [[1943]], [[16. muslimanska brigada NOVJ|16. muslimanska brigada]] uključena je u sastav Divizije. Divizija je imala izviđačku četu, svaka brigada izviđački brigada vod, a svaki bataljon izviđačko odeljenje. Posle [[Prva tuzlanska operacija NOVJ|prvog oslobođenja Tuzle]] u oktobru [[1943]], nakon zaplene veće količine oružja i opreme i pristupanja većeg broja kadrova, pri Štabu divizije formirane su: artiljerijska baterija, protivtenkovska baterija, pionirska četa i četa za vezu; pri intendanturi intendantska i sanitetska četa, a pri Štabu [[Šesta proleterska NOU brigada|6. istočnobosanske brigade]] baterija brdskih topova 75&nbsp;mm, protivtenkovski vod, pionirski vod i vod za vezu. Štab divizije imao je radio-vezu neposredno sa Vrhovnim štabom do septembra [[1943]]. godine, a od tada sa Štabom [[Treći udarni korpus NOVJ|3. korpusa]]. Do oktobra [[1943]]. veza sa potčinjenim brigadama održavana je preko kurira, a od tada su se u radio-mrežu uključile i brigade. U martu [[1944]]. [[16. muslimanska brigada NOVJ|Šesnaesta muslimanska brigada]] je prešla u [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. diviziju]], a u sastav '''17. divizije''' ušla je [[Druga krajiška brigada|2. krajiška NOU brigada]]. Divizija je od [[2. juli|2. jula]] do [[20. septembar|20. septembra]] [[1943]]. godine potčinjena neposredno Vrhovnom štabu NOV i POJ, a od [[20. septembar|20. septembra]] [[1943]]. do polovine maja [[1944]]. godine nalazila se u sastavu [[Treći udarni korpus NOVJ|3. korpusa]] i borila se u istočnoj [[Bosna|Bosni]]. Od polovine maja do sredine juna [[1944]]. godine '''17. divizija''' je ponovo pod neposrednom komandom Vrhovnog štaba izvodila borbena dejstva u sadejstvu sa [[Peta krajiška NOU divizijom|5. udarnom divizijom]] u [[Sandžak]]u, a od polovine juna do konca oktobra u sastavu je [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] i Operativne grupe divizija ([[Druga proleterska divizija|2]], [[Peta krajiška NOU divizija|5.]] i '''17''') za prodor u [[Srbija|Srbiju]]. Od novembra [[1944]]. godine do početka decembra nalazila se pod komandom [[Glavni štab NOV i POJ za Srbiju|Glavnog štaba za Srbiju]], a od decembra [[1944]]. do [[1. april]]a [[1945]]. godine u sastavu je [[Južna operativna grupa NOVJ|Južne operativne grupe]] i [[Druga armija JA|2. armije]]. Od [[1. april|1.]] do [[23. april]]a ponovo je (sa [[Druga proleterska divizija|2]], [[Peta krajiška divizija NOVJ|5.]] divizijom) u Operativnoj grupi divizija (borbe u [[Srem]]u i [[Posavina|Posavini]]) i pod komandom [[Prva armija JA|1. armije]], a od [[23. april]]a do konca rata u sastavu je [[Treća armija JA|3. armije]]. Divizija je u oktobru [[1943]]. brojala oko 3.000 boraca, da bi u maju 1944. spala na oko 1.800 boraca. Nakon oslobođenja [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] septembra [[1944]]. popunjena je do brojnog stanja od oko 10.000 boraca. Oktobra 1944. u sastav Sedamnaeste divizije ušla je i [[Artiljerijska brigada Sedamnaeste divizije NOVJ|Artiljerijska brigada]]. == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * [https://www.znaci.org/00001/75.htm Gligo Mandić: '''17. ISTOČNOBOSANSKA NOU DIVIZIJA'''], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1976. {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 17]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] 71v9i9u329gndrwnnnywk33zezf90wg 0 204591 42605922 42604532 2026-06-05T22:05:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605922 wikitext text/x-wiki '''Operacija Vuk''' (nem. ''Wolf'') je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u oblastima [[Kordun]]-[[Banija]]-[[Pokuplje]]-[[Turopolje]]. U jugoslovenskim izvorima je poznata kao ''Kordunaško-Banijsko-Pokupsko-Turopoljska operacija''. Vođena je od 7. do 29. decembra [[1943]]. godine. Deo je [[zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|šeste neprijateljske ofanzive]]. == Povezano == * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/wolf-1943/ Operation "Wolf"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] 64pagvd3cgve0okt52t6b7b6gem7b0k 14 204595 42605927 42604553 2026-06-05T22:05:59Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] na [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604553 wikitext text/x-wiki {{portal NOB}} {{kat}} {{Sedam neprijateljskih ofanziva-kategorije}} [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] o0iwsvrhlglklaewim0nrjvarrc21n5 0 204602 42605919 42604519 2026-06-05T22:05:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Zimske operacije 1943/1944. u centralnom delu Jugoslavije]] to [[Category:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605919 wikitext text/x-wiki '''Operacija Srebrna obloga''' (nem. ''Silberstreifen'', Zilberštrajfen) je bila zajednička operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] i snaga [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na [[Kordun]]u i [[Banija|Baniji]]. Vođena je decembra [[1943]]. godine. Deo je [[operacija Panter|operacije Panter]]. Ova operacija je, u stvari, bila prisilna [[deportacija]] muškog stanovništva. Štab [[druga oklopna armija (Nemačka)|2. oklopne armije]] naredio je da se izvrši evakuacija sposobnog muškog stanovništva.<ref>https://www.znaci.org/00001/153_1.pdf</ref> U tu svrhu organizovana su [[koncentracioni logor|sabirni logori]] u Sisku i Karlovcu i trebalo je ovom merom da bude obuhvaćeno oko 6.000 ljudi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_5.htm</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Zimske antipartizanske operacije u Jugoslaviji 1943/1944]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/silberstreifen-1943/ Operation "Silberstreifen"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Njemačka zimska ofanziva u Jugoslaviji (1943–1944)]] [[Kategorija:Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] abmm7j3wbrw75tfmfghhwjv9mlxrigi 0 204611 42606069 42604637 2026-06-05T22:42:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606069 wikitext text/x-wiki '''Operacija Jež''' (nem. ''Igel'') je bila vojna operacija [[Wehrmacht|Vermahta]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u južnoj Srbiji, u okolini Leskovca. Povela ju je [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] 15. septembra radi čišćenja planine Kruševica (20&nbsp;km istočno od Leskovca), ali je već 16. septembra prekinuta.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == * [[Spisak antipartizanskih operacija u NDH]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] == Vanjske veze == * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/operation/eisbar-1944/ Operation "Eisbär"] {{Mrva-bitka}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] 4sz7g8kazhpjfg9qa19y0ygf1nc2qwz 0 204924 42605882 42604333 2026-06-05T22:04:25Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605882 wikitext text/x-wiki [[File:Blokada Kosmaja avgusta 1941.jpg|thumb|Blokada Kosmaja 8. i 9. avgusta 1941.]] '''Operacija Kosmaj''', poznata i kao '''blokada Kosmaja''' ili ''Operacija Bader'', je bila prva [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji|antigerilska operacija]] [[Wehrmacht|Vermahta]] u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]], preduzeta protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] na planini [[Kosmaj]], u blizini [[Beograd]]a. Vođena je od 7. do 9. avgusta [[1941]]. godine, na samom početku [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]]. Ukupan broj angažovanih nemačkih trupa u ovoj operaciji iznosio je, prema grubim procenama, između 3000 i 8000 [[vojnik]]a i [[oficir]]a, uz podršku [[tenk]]ova.<ref name="Beli"/> Nasuprot njima, [[Kosmajski partizanski odred]] krajem jula imao je oko 94 borca.<ref name="Vojna"/> == Pozadina == {{main|Okupacija Jugoslavije|Ustanak u Srbiji 1941.|Kosmajski partizanski odred}} {{izdvojeni citat|Za osiguranje železničkih linija na području Srbije bila je upotrebljena naoružana srpska žandarmerija. Veća aktivnost ustanika, naročito otkad su 25. VII 1941. srušeni vijadukti oko 30 km južno i jugoistočno od Beograda, iziskuje potrebu da se pojača zaštita železničkih objekata na linijama Beograd—Palanka—Niš i Beograd—Osipaonica.<ref>Mesečni izveštaj komandnog štaba Komandanta Srbije od 5. avgusta 1941. Komandantu oružanih snaga na Jugoistoku, NAW, T312, roll 454, fs 8040055-7 (objavljeno u [https://www.znaci.org/00001/4_12_1.htm Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 1])</ref>|Mesečni izveštaj Komandanta Srbije Komandantu oružanih snaga na Jugoistoku od 5. avgusta 1941.}} [[Datoteka:Koča_Popović.jpg|minijatura|175px|[[Koča Popović]], komandant kosmajskih partizana.]] [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajsko-posavski odred]], formiran na planini [[Kosmaj]] 1-2. jula [[1941]]. godine, je bio jedan od prvih partizanskih odreda na području okupirane Jugoslavije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/25_5.htm ALEKSANDAR NENADOVIĆ: RAZGOVORI S KOČOM]</ref> Prilikom osnivanja odreda, za komandanta je imenovan [[španski borci|španski borac]] i [[oficir]] jugoslovenske kraljevske vojske [[Koča Popović]], a za njegovog zamenika [[Radovan Jovanović|Rade Jovanović]].<ref>Rade Jovanović, u ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'', Mladost, Beograd, 1975.</ref> U prvim danima [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], od početka jula do početka avgusta, [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] se neko vreme nalazio na [[Kosmaj]]u. Kosmajski odred je [[25. 7.|25. jula]] izveo istovremene sabotaže na [[vijadukt]]ima kod [[Beli Potok|Belog Potoka]] i kod [[Ralja|Ralje]]. Most kod Belog Potoka raznet je eksplozijom, a most kod Ralje je bio značajno oštećen. Obe sabotaže prouzrokovale su prekid saobraćaja na neko vreme. Početkom avgusta, kosmajski partizani su intenzivirali napade na opštinske uprave i žandarmerijske stanice, držali zborove po selima, i pozivali narod na ustanak.<ref name="Beli">[https://www.znaci.org/00001/246_3.pdf Dragoslav Dimitrijević - Beli: KOSMAJSKI PARTIZANI]</ref> [[3. 8.|3. avgusta]] partizani su ušli su u selo [[Stojnik]], razoružali žandarmerijsku stanicu i održali zbor u prisustvu velikog broja seljaka. Tokom govora, pred okupljenom masom su se zaustavila dva kamioneta puna nemačkih vojnika i žandarma. Sa njima je bio i upravnik grada Beograda, [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]]. Tada je došlo do kraćeg puškaranja, nakon čega su se partizani povukli iz sela. Cilj nemačke jedinice i grupe žandarma sa upravnikom Beograda, Dragim Jovanovićem, bio je izviđanje prilika na terenu i prikupljanju podataka radi blokade planine Kosmaj, koja je i izvršena nekoliko dana kasnije.<ref name="Beli"/> == Plan operacije == [[Datoteka:Bundesarchiv_Bild_146-1973-139-24,_Paul_Bader.jpg|mini|General [[Paul Bader]] proučava kartu, leta 1941. godine u okupiranoj Srbiji.]] Krajem jula i početkom avgusta Nemci su dobili od svojih špijuna izveštaje da se „na planini Kosmaj, u neposrednoj blizini Beograda, nalaze [[komunizam|komunisti]]", da je „njihov glavni logor sa emisionom stanicom kod [[Manastir Tresije|manastira Tresije]], blizu izvora Hladna voda", da „u logoru ima oko dvadeset komunista kod kojih je zapažen veći broj automatskog oružja i paklenih mašina", da je „komunistima cilj da prikupe mlađe ljude, studente, trezvene seljake da bi na taj način preko njih podmetali paklene mašine na železničke pruge, mostove i tunele", da „komunisti planiraju da osujete odvoz pšenice za Nemačku" i da će „komunisti svoj logor premestiti na ogranak Kosmaja — Lupoglav, gde je šuma manje isečena".<ref name="Beli"/> Na osnovu toga, nemački general artiljerije [[Paul Bader]] odlučio je da se planina Kosmaj opkoli jakim snagama i kosmajski partizani unište pre nego što njihova aktivnost na ovom značajnom prostoru dobije veće razmere.<ref name="Beli"/> General [[Paul Bader]] je [[5. 8.|5. avgusta]] 1941. u Beogradu održao sastanak sa potčinjenim mu komandantima [[104. lovačka divizija (Nemačka)|704]], [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714.]] i [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. divizije]]. Tom prilikom sačinjen je plan opkoljavanja i uništenja partizana na Kosmaju i određeno da ga izvrše snage u jačini: sedam bataljona, dve baterije i dvadeset pet [[tenk]]ova, kao i neke dodatne jedinice.<ref name="Beli"/> Za komandanta ove operacije, šifrovano nazvane "Bader", određen je komandant [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714. pešadijske divizije]], general-major [[Fridrih Štal]]. U operaciju je bio uključen i šef kvislinške Komesarske uprave [[Milan Aćimović]], pa je u blokadi Kosmaja okupatoru pomagalo i nekoliko stotina žandarma.<ref>Arhiv VII, K-44-H f.l.d. 7/4</ref> == Tok operacije == [[Datoteka:Kosmaj_spomenik2.jpg|mini|desno|Spomenik palim borcima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog odreda]] na vrhu [[Kosmaj]]a.]] [[7. 8.|7. avgusta]] 1941. godine Nemci su pokrenuli veliku akciju za uništenje kosmajskih partizana. Delovi 734. i 724. pešadijskog puka i 654. artiljerijskog diviziona iz [[104. lovačka divizija (Nemačka)|704. pešadijske divizije]], delovi 749. pešadijskog puka i 670. artiljerijskog diviziona iz [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. pešadijske divizije]] i delovi 721. i 741. pešadijskog puka i 661. artiljerijskog diviziona iz [[114. lovačka divizija (Nemačka)|714. pešadijske divizije]] formirani u sedam marševskih kolona započeli su pokret sa polaznih mesta za prilaženje Kosmaju. * Marševska grupa "A" sastava: Prvi bataljon 734. pešadijskog puka, Prva baterija 661. artiljerijskog diviziona, jedan vod pionirske čete 714. pešadijske divizije, kretala se od železničke stanice [[Ralja]] prema Kosmaju prilazeći mu s njegove zapadne strane; * Marševska grupa "V" sastava: Drugi bataljon 741. pešadijskog puka, Pionirska četa 714. pešadijske divizije kretala se pravcem: [[Mala Ivanča]]–Ropočevo–severoistočna ivica Kosmaja; * Marševska grupa "S" sastava: Drugi bataljon 749. pešadijskog puka, 1. vod Pionirske čete 717. pešadijske divizije, 1 vod tenkova iz 717. p. divizije, kretala se pravcem: [[Opština Mladenovac|Mladenovac]]-Amerić–jugoistočna ivica Kosmaja; * Marševska grupa "B" sastava: Treći bataljon 749. pešadijskog puka i 1. vod 670. artiljerijskog diviziona kretala se pravcem [[Opština Mladenovac|Mladenovac]]–južni deo Kosmaja; * Marševska grupa "E" sastava: Drugi bataljon 721. pešadijskog puka kretala se pravcem: Mladenovac–[[Crkvine]]–Kosmaj; * Marševske grupe "R" i "S" iz Darosave i Baroševca kretale su se pravcima: [[Darosava]]–Ranilović–Kosmaj i [[Baroševac]]– –Venčane–Kosmaj.<ref>Arhiv VII, NAV — NT — 314 F-2237/593 i NAV — N — T — 314 1531/230-35</ref> [[8. 8.|8.]] avgusta snage [[Wehrmacht|Vermahta]] su opkolile planinu Kosmaj sa svih strana. U početku je bio prikriven pravi cilj, pa je operacija počela kao prikupljanje konja od seljaka, što su partizani čak pokušali da spreče. U noći između 8. i 9. avgusta, kod Velike Ivanče, prethodnica desetine Četvrte čete naišla na nemačku zasedu i izginula.<ref name="Beli"/> [[9. 8.|9. avgusta]] ujutro Nemci su počeli pretraživanje planine. Raspoređeni u manje grupe, a mestimično i u streljački stroj, obrazovali su obruč oko Kosmaja i kretali se prema njegovim vrhovima, gde su izbili nešto pre podne. U okruženju je ostala Mladenovačka partizanska četa, sa ukupno 27 boraca.<ref name="Vojna"/> Na Srednjem Kosmaju, gde se danas nalazi spomenik Kosmajskom partizanskom odredu, oružani otpor im je pružilo desetak partizana Druge mladenovačke čete na čelu sa svojim komandirom, Milanom Milisavljevićem Žućom, koji su svi izginuli.<ref name="Beli"/> U neravnopravnoj borbi protiv [[Treći rajh|Nemaca]], poginulo je 13 partizana, a ostatak je uspeo da se probije iz obruča. Među poginulim partizanima nalazio se i [[Branko Krsmanović]], [[Španski borci|španski borac]] i član [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba Srbije]].<ref name="Vojna">Kosmajski partizanski odred, u ''Vojna enciklopedija (knjiga četvrta)''. Beograd 1972. godina.</ref> == Gubici == {{izdvojeni citat|Ukupno je ubijeno: 18 bandita, zarobljeno 13 bandita; zaplenjeno: 1 laki puškomitraljez, 6 pušaka, 3 pištolja, 1 bajonet, ručne bombe i municija. Sopstveni gubici: mrtav 1 čovek iz 8 čete 749 pešadijskog puka; ranjeno: 4 čoveka (1 čovek iz 724 p. puka i 3 čoveka iz 721 p. puka).<ref>Arhiv VII: NAV-N-T-314, f-1531.</ref>|Završni izveštaj štaba 714. divizije o operaciji Kosmaj}} Prema nemačkim izveštajima poginulo je 18 a zarobljeno 13 partizana. Dragoslav Dimitrijević navodi da je u blokadi Kosmaja poginulo oko trinaest partizana, a da je samo jedan zarobljen. Gubitke Nemaca on procenjuje na oko deset mrtvih i ranjenih. Prema sećanju jednog od partizana, ubijen je i jedan nemački [[oficir]].<ref name="Beli"/> Uprkos temeljitog opkoljavanja planine Kosmaj, jednom delu partizana je uspelo da se iščupa iz neprijateljskog obruča. == Posledice == {{main|Apel srpskom narodu|Vešanje ustanika na Terazijama}} [[Datoteka:Prvo javno vešanje na Terazijama, 1941. godina.jpg|minijatura|[[Vešanje ustanika na Terazijama]] u [[Beograd]]u, [[17. 8.|17. avgusta]] [[1941]]. godine.]] Leševe većine poginulih partizana, po naređenju Nemaca oterali su seljaci u [[Opština Sopot|Sopot]], gde su radi prepoznavanja i zastrašivanja meštana bili izloženi nekoliko dana. Kasnije su leševi poginulih partizana, koji su doneti u Sopot, sahranjeni u zajedničku grobnicu na sopotskom groblju. [[13. 8.|13. avgusta]] je objavljen [[Apel srpskom narodu]] kojim se osuđuje [[Ustanak u Srbiji 1941.|partizanski ustanak]] u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] i stanovništvo poziva na borbu protiv komunista i slušanje okupatora. [[17. 8.|17. avgusta]] okupacione vlasti su obesile petoricu uhvaćenih komunista na Terazijama, u centru [[Beograd]]a. Među uhapšenima su dvojica bili zarobljeni partizani, seljaci iz kosmajskog sreza. Vešanje na Terazijama upriličeno je u cilju zastrašivanja stanovnika glavnog grada, ali i zbog ohrabrivanja okupatora i saradnika usled sve učestalijih atentata, [[Diverzije u Narodnooslobodilačkoj borbi|diverzija]] i sabotaža koje su vršili pripadnici [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]]. Organizator vešanja u centru Beograda bio je SS-major Karl Kraus, šef beogradskog [[Gestapo]]-a, dok mu je glavni pomagač bio šef Uprave grada Beograda, [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]]. Egzekuciju je načelno odobrio general [[Heinrich Dankelmann|Hajnrih Dankelman]], vojni zapovednik Srbije. Dankelman je napomenuo da „žrtve odmazde treba jasno označiti kao krivce iz komunističkih redova, kako se ne bi izazvao opšti revolt i uzburkala nacionalna osećanja stanovništva“.<ref name="Божовић"/> U ranim jutarnjim časovima zatvorenici su pojedinačno izvođeni u unutrašnje dvorište zatvora [[Gestapo]]a gde su pogubljeni iz revolvera. Potom su tela ubijenih prevezena na Terazije i obešena na električne stubove. Nedelja 17. avgusta 1941. osvanula je za stanovnike Beograda jezivim prizorom. Petorica obešenih, odevenih u pocepanu odeću, izobličenih lica, visila su na banderama na kojima su mirnodopski transparenti pozivali na konjske trke, dok je na jednom transparentu stajala parola: „Kraft durch Freude“ (Snaga kroz radost).<ref name="Божовић">Бранислав Божовић, Београд под комесарском управом 1941, Београд, 1998, стр. 290-304.</ref> Uprkos ovim merama okupatora, ustanak je nastavio da se razija. Kosmajski partizanski odred operacijom "Bader" nije uništen, a već početkom septembra je narastao na oko 250 boraca.<ref name="Vojna"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/246.htm Dragoslav Dimitrijević - Beli: KOSMAJSKI PARTIZANI (knjiga I)] == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Kosmajski partizanski odred]] * [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Kosmaj]] h4fniz9mhpc5g7sr1s4o3mgx7kv76mk 0 205050 42605862 42397192 2026-06-05T22:04:18Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605862 wikitext text/x-wiki '''Heinrich Dankelmann''' (izgovor: Hajnrih Dankelman; [[1889]]-[[1947]]) je bio [[general]] [[Luftvafe]], vojni zapovednik okupirane Srbije od jula do oktobra [[1941]]. godine. General Hajnrih Dankelman je odobrio vešanje rodoljuba na Terazijama [[17. avgust]]a 1941. godine, koje je izveo njegov podređeni SS-major Karl Kraus, šef beogradskog [[Gestapo]]a. Dankelman je tada napomenuo da „žrtve odmazde treba jasno označiti kao krivce iz komunističkih redova, kako se ne bi izazvao opšti revolt i uzburkala nacionalna osećanja stanovništva“.<ref name="Божовић">Бранислав Божовић, Београд под комесарском управом 1941, Београд, 1998, стр. 290-304.</ref> Osuđen je na smrt zbog ratnih zločina, u [[Beograd]]u [[1947]]. godine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.smrtnakazna.rs/DesktopModules/ModulPrikazOsudjenika/FajloviOsudjenika/Hajnrih%20Dankelman_4009.pdf |access-date=2013-01-21 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127171041/http://www.smrtnakazna.rs/DesktopModules/ModulPrikazOsudjenika/FajloviOsudjenika/Hajnrih%20Dankelman_4009.pdf }}</ref> == Reference == {{reflist}} {{klica-biografija}} [[Kategorija:Rođeni 1889.]] [[Kategorija:Umrli 1947.]] [[Kategorija:Njemački generali]] [[Kategorija:Njemački vojskovođe]] [[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 16weqensuuxv6ogstuah2vteqc6xk0e 0 205858 42606218 42283752 2026-06-06T09:44:28Z ~2026-25301-51 362139 42606218 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Mirjana Joković |slika = Mirjana Jokovic.JPG |alt = Mirjana Joković u Moskvi (Jun 2010.) |opis = |datum_rođenja = {{Birth date|1967|11|24|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Užice]], [[Jugoslavija]], sadašnja [[Srbija]] |datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> |mjesto_smrti = |ostala_imena = |poznat_po = |zanimanje = Glumica |nacionalnost = Srpkinja }}'''Mirjana Joković''' ([[Užice]], [[24. 11.|24. novembar]] [[1967]]) je [[srpska glumica]]. == Život == Mirjana je svoje rane godine provela u [[Zambija|Zambiji]], gde je njen otac radio kao industrijski inženjer. Diplomirala je na Akademiji dramskih umetnosti u Beogradu i počela da glumi u [[Narodno pozorište u Beogradu|Narodnom pozorištu]] i Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu, kao i u filmovima i na televiziji. Poznata je po ulogama kao što su: Dina, u televizijskom serijalu i filmu ''[[Zaboravljeni (film)|Zaboravljeni]]'' i Adrijana u filmu ''[[Stršljen (film)|Stršljen]]''. Od [[1993]]. godine živi i radi u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Trenutno je zaposlena kao direktor glumačke performanse, a ujedno radi i kao nastavnik glume na Kalifornijskom fakultetu umetnosti, u blizini [[Los Angeles|Los Anđelesa]].Mirjana opusteno cekam te sada == Uloge == {{Filmografija-domaći|glumice=Mirjane Joković}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1970.-te |- | 1979. || [[Poslednja trka]] || Zrna |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1982. || [[Tesna koža]] || učenica |- | 1983. || [[Poslednje sovuljage i prvi petli]] || |- | 1984. || [[Kamiondžije opet voze]] || Jaretova unuka |- | 1984. || [[Kamiondžije 2]] || Jaretova unuka |- | 1986. || [[Priče sa kraja hodnika]] || |- | 1986. || [[Sivi dom]] || Kalifornija |- | 1988. || [[Zaboravljeni (film)|Zaboravljeni]] || Dina |- | 1988. || [[Journey to the South]] || Jana/Anita |- | 1989. || [[Vreme čuda (serija)|Vreme čuda]] || Marija |- | 1989. || [[Vreme čuda (film)|Vreme čuda]] || Marija |- | 1989. || [[Songlines]] || |- | 1989. || [[Eversmile, New Jersey]] || Estela |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1990. || [[Zaboravljeni (TV serija)|Zaboravljeni]] || Dina |- | 1990. || [[Baal]] || |- | 1990. || [[Granica (film)|Granica]] || Etel |- | 1991. || [[Srpkinja (film)|Srpkinja]] || Dobrila Korić |- | 1991. || [[Mala (film)|Mala]] || Milica |- | 1994. || [[Vukovar, jedna priča]] || Ana |- | 1995. || [[Podzemlje]] || Natalija Zovkov |- | 1995. || [[Liability Crisis]] || Dunja |- | 1996. || [[Bila jednom jedna zemlja]] || Natalija Zovkov |- | 1997. || [[Tri letnja dana]] || Sonja |- | 1998. || [[Stršljen (film)|Stršljen]] || Adrijana |- | 1998. || [[Bure baruta]] || Ana |- | 1998. || [[Side Streets]] || Elena Iskovesku |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2000. || [[A Better Way to Die]] || Salvi |- | 2002. || [[Private Property]] || Tes |- | 2002. || [[Maid in Manhattan]] || sobarica |- | 2007-2008. || [[Vratiće se rode]] || Sanja |- | 2009. || [[Rode u magli]] || Sanja |} == Vanjske veze == {{Commonscat|Mirjana Joković}} * {{IMDb ime|id=427066|name=Mirjana Joković}} {{Lifetime|1967||Joković, Mirjana}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srpske filmske glumice]] [[Kategorija:Srpske televizijske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske filmske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske teatarske glumice]] sf375oyiadqedh9zalji5mto7sxv9m4 42606219 42606218 2026-06-06T09:44:57Z ~2026-25301-51 362139 42606219 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Mirjana Joković |slika = Mirjana Jokovic.JPG |alt = Mirjana Joković u Moskvi (Jun 2010.) |opis = |datum_rođenja = {{Birth date|1967|11|24|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Užice]], [[Jugoslavija]], sadašnja [[Srbija]] |datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> |mjesto_smrti = |ostala_imena = |poznat_po = |zanimanje = Glumica |nacionalnost = Srpkinja }}'''Mirjana Joković''' ([[Užice]], [[24. 11.|24. novembar]] [[1967]]) je [[srpska glumica]]. == Život == Mirjana je svoje rane godine provela u [[Zambija|Zambiji]], gde je njen otac radio kao industrijski inženjer. Diplomirala je na Akademiji dramskih umetnosti u Beogradu i počela da glumi u [[Narodno pozorište u Beogradu|Narodnom pozorištu]] i Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu, kao i u filmovima i na televiziji. Poznata je po ulogama kao što su: Dina, u televizijskom serijalu i filmu ''[[Zaboravljeni (film)|Zaboravljeni]]'' i Adrijana u filmu ''[[Stršljen (film)|Stršljen]]''. Od [[1993]]. godine živi i radi u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Trenutno je zaposlena kao direktor glumačke performanse, a ujedno radi i kao nastavnik glume na Kalifornijskom fakultetu umetnosti, u blizini [[Los Angeles|Los Anđelesa]].Mirjana opusteno cekam te sada == Uloge == == Vanjske veze == {{Commonscat|Mirjana Joković}} * {{IMDb ime|id=427066|name=Mirjana Joković}} {{Lifetime|1967||Joković, Mirjana}} [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srpske filmske glumice]] [[Kategorija:Srpske televizijske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske filmske glumice]] [[Kategorija:Jugoslavenske teatarske glumice]] 64g8f0obmi99vkftxdltld24obijtzb 0 206501 42605590 40906737 2026-06-05T15:19:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605590 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine |naslov= San Francisco Examiner |slika = Sfexaminer logo.png |tip = [[besplatne novine|besplatne dnevne novine]] |format = [[Tabloid (novinski format)|tabloid]] |osnivanje = 1863, pod naslovom ''Democratic Press'' |vlasnik = San Francisco Newspaper Company LLC (nezavisno poduzeće) |sjedište = 225 Bush Street<br />[[San Francisco]], California 94104 |izdavač = Todd Vogt |urednik = Stephen Buel |tiraž = 75.009 pondjeljkom, utorkom, srijedom; <br /> 190.088 četvrtkom <br /> 101.369 petkom <br /> 255.527 nedjeljom<br />[http://www.sfexaminer.com/files/blog_files/sf_examiner_print_media_kit_2010_12_0.pdf] |ISSN = |website = [http://www.sfexaminer.com sfexaminer.com] | }} '''''The San Francisco Examiner''''' su [[sjedinjene Američke Države|američke]] [[besplatne novine|besplatne]] dnevne [[novine]] koje se distribuiraju u [[San Francisco|San Franciscu]] i okolici. Osnovane su za vrijeme [[američki građanski rat|građanskog rata]] 1863. pod naslovom ''Democratic Press'' te predstavljale glasilo [[Demokratska stranka SAD|demokrata]], odnosno zagovornika [[Konfederativne Američke Države|Konfederacije]] i [[ropstvo|ropstva]] u tadašnjoj [[Kalifornija|Kaliforniji]]; zbog toga je nakon vijesti od atentatu na [[Abraham Lincoln|Lincolna]] sjedište lista 1865. uništeno od strane pristaša [[Unija (SAD)|Unije]]. Nakon toga je preimenovan u ''Daily Examiner'', a 1880. ih je otkupio poduzetnik [[George Hearst]]. Sedam godina kasnije je upravljanje listom preuzeo njegov sin [[William Randolph Hearst]]; pod njegovim vodstvom su angažirani književni i novinarski talenti kao što su [[Ambrose Bierce]], [[Mark Twain]] i [[Jack London]]. Dijelom zahvaljujući tome je Examiner postao temelj budućeg Hearstovog izdavačkog imperija, i s vremenom stekao reputaciju "monarha dnevnih listova". Nakon što je [[Hearst Corporation]] 2000. preuzela njegov glavni konkurent ''[[San Francisco Chronicle]]'', u svrhu izbjegavanja [[antitrust]]ovskih zakona je prodan porodici Fang. Besplatnim je postao 2003. a od 2004. postao vlasništvo tvrtke Clarity Media. Od 2011. je u vlasništvu San Francisco Newspaper Company LLC. == Vanjske veze == {{Commonscat|San Francisco Examiner}} * [http://www.sfexaminer.com/ ''San Francisco Examiner'' website] * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/hb6t1nb85b/ Guide to the Fang Family ''San Francisco Examiner'' photograph archive, circa 1930-2000], at [[The Bancroft Library]] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:San Francisco Examiner}} [[Kategorija:Nastanci 1863.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Mediji u San Franciscu]] 3kcf9c7xclub221utv3mc6ttg9vyt1s 0 206508 42605613 41557508 2026-06-05T15:20:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bivše novine u SAD]] → [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605613 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naslov = New York Journal-American | logo = [[Datoteka:JournalAmericanLogo.svg|200px]] | slika = Stanford White 33.jpg | opis = Naslovnica ''New York Americana'' od 26. juna 1905. godine (prije spajanja) na kojoj je objavljena vijest o ubistvu [[Stanford White|Stanforda Whitea]] | tip = dnevne [[novine]] | format = [[broadsheet]] | osnivanje = 1882<br />1937 <small>(spajanje)</small> | ceased publication = | cijena = USD 0.20 grad i predgrađe <small>1957</small> | vlasnik = [[William Randolph Hearst]]<br /><small>(1895-1951)</small><br />[[William Randolph Hearst, Jr.]] <small>(1951-1966)</small> | izdavač = [[Hearst Corporation]] | sjedište = [[New York]] }} '''''New York Journal''''' su bile [[sjedinjene Američke Države|američke]] dnevne [[novine]] koje su izlazile u [[New York]]u od [[1882]]. do [[1966]]. godine. Osnovao ih je [[Albert Pulitzer]], brat mnogo pozadnijeg izdavača [[Joseph Pulitzer|Josepha Pulitzera]] pod imenom ''New York Morning Journal''. Godine [[1895]]. ih je otkupio [[William Randolph Hearst]]; s njima, kao i s listom ''New York Evening Journal'' koga je otkupio sljedeće godine, Hearst je nastavio graditi svoj izdavački imperij, te ih učinio jednim od najtiražnijih i najuticajnijih novina u SAD. Istovremeno se razvilo i žestoko suparništvo sa Pulitzerovim novinama ''[[New York World]]'' koje je poticalo [[senzacionalizam|senzacionalistički]] pristup vijestima. U ''Journalu'' je [[1896]]. objavljen ''[[The Yellow Kid]]'' (Žuti klinac), koji će kasnije biti proglašen prvim [[strip]]om; upravo od toga potiče današnji pežorativni izraz [[žuto novinarstvo]]. ''New York Journal'', koji je od [[1901]]. promijenio ime u ''New York American'', izlazio je ujutro, a ''Evening Journal'' popodne. Godine 1937. su oba lista spojena u jedan pod naslovom '''''New York Journal American'''''. Godine [[1966]]. je ugašen, što se najčešće tumači slabom prilagodbom na nove socio-ekonomske okolnosti, odnosno dolazak [[televizija|televizije]] kao glavnog sredstva informiranja kod ciljane publike. == Vanjske veze == {{Commonscat|New York Journal}} * [http://blogs.villagevoice.com/runninscared/archives/2009/12/clip_job_when_a.php Mr. Hearst's Flagship Sank Like the Maine] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130105112541/http://blogs.villagevoice.com/runninscared/archives/2009/12/clip_job_when_a.php |date=2013-01-05 }} by [[Stan Fischler]] for the [[Village Voice]] April 28, 1966 * [http://research.hrc.utexas.edu/nyjadc/index.cfm#navtop Database for the photographic morgue] at the [[Harry Ransom Center]] at the [[University of Texas at Austin]] * [http://www.cah.utexas.edu/services/finding_items/newspapers_nymorgues.php Information on the clippings morgue at the Dolph Briscoe Center for American History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806073739/http://www.cah.utexas.edu/services/finding_items/newspapers_nymorgues.php |date=2012-08-06 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1882.]] [[Kategorija:Prestanci 1966.]] [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Dnevne novine]] [[Kategorija:Mediji u New Yorku]] [[Kategorija:Historija New Yorka]] mj434l5f3lwk0wyv850vhtgsct19yx4 0 206892 42605602 41106358 2026-06-05T15:20:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605602 wikitext text/x-wiki {{Other people|William Mays}} {{Infokutija biografija | slika = Billy Mays Portrait Cropped.jpg | ime = Billy Mays | opis = Mays u [[Flatiron District]]u,, jun 2009. | ime_po_rođenju = William Darrell Mays, Jr. | alias = Billy Mays, King of the Pitch ("Billy Mays, kralj prodaje") | datum_rođenja = {{Birth date|1958|7|20|df=y}}<ref name="Fox Bio">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,529329,00.html|title=Raw Data: Billy Mays Biography|date=June 28, 2009|publisher=[[Fox News]]|accessdate=29. VI 2009}}</ref> | mjesto_rođenja = [[McKees Rocks (Pensilvanija)]], [[Pennsylvania|Pensilvanija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{death date and age |2009|6|28|1958|7|20|df=y}} | mjesto_smrti = [[Tampa (Florida)|Tampa]], [[Florida]], SAD | uzrok_smrti = bolest srca | nacionalnost = Amerikanac | počivalište = Beth Hamedrash Hagodal Cemetery, McKees Rocks, Pensilvanija | obrazovanje = [[Sto-Rox High School]] | prebivalište = Tampa, Florida | rodni_grad = McKees Rocks, Pennsylvania | alma_mater = [[West Virginia University]] | period = 1993–2009 | poslodavac = [[Home Shopping Network]] | odbori = Mays Promotions, Inc. | televizija = ''[[PitchMen]]'' | roditelji = Billy Mays, Sr.<br />Joyce Palm | djeca = Billy Mays III<br />Elizabeth Mays | supružnik = Dolores "Dee Dee" Mays<ref name="tbo"/><br />Deborah Mays<ref name="tbo">{{cite web |url=http://www2.tbo.com/content/2009/jun/28/281143/tv-pitchman-billy-mays-found-dead-tampa-home/news-breaking |title=TV pitchman Billy Mays found dead in Tampa home |work=Tampa Bay Online |accessdate=28. VI 2009 |date=June 28, 2009 |archivedate=2009-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630085315/http://www2.tbo.com/content/2009/jun/28/281319/tv-pitchman-billy-mays-found-dead-tampa-home/news-breaking/ |deadurl=yes }}</ref> | zanimanje = televizijski akviziter }} '''William Darrell "Billy" Mays, Jr.''' (20. jul 1958&nbsp;– 28. jun 2009)<ref name="foxnews">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,529328,00.html|title=Report: 'Infomercial King' Billy Mays Found Dead in Home|work=FoxNews.com|accessdate=28. VI 2009|date=June 28, 2009}}</ref> bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[direct-response marketing|direct-response]] akviziter, najpoznatiji po promoviranju [[OxiClean]]a, Orange Glo, Kabooma i drugih proizvoda za čišćenje kroz kanal [[Home Shopping Network]] i vlastitu kompaniju Mays Promotions, Inc. On i njegov poslovni partner [[Anthony Sullivan (trgovac)|Anthony Sullivan]] su također nastupili i u ''[[PitchMen]]'', TV-seriji koja je prikazivala njihov rad. Specifična brada i strastveno promoviranje proizvoda su ga učinili poznatima televizijskim gledateljima širom [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Kanada|Kanade]].<ref name="segal">{{cite news |title= Shill Game: With His Booming Voice, Billy Mays Projects That Sales Will Rise | first=David |last=Segal |url= http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/18/AR2008081802508.html |accessdate= 28. VI 2009|date=August 19, 2008|work=Washington Post }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20090628/mays_obit_090628/20090628?hub=CTVNewsAt11 |title= Infomercial pitchman Billy Mays found dead |date= June 28, 2009 |work= CTV News At 11 |publisher= CTV.ca |access-date= 2013-02-05 |archivedate= 2012-07-31 |archiveurl= https://archive.today/20120731035147/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20090628/mays_obit_090628/20090628?hub=CTVNewsAt11 |deadurl= yes }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Billy Mays}} * {{IMDb name|id=3398712}} * {{twitter|realBillyMays}} * {{Find a Grave|38836224}} {{Lifetime|1958| |Billy Mays}} [[Kategorija:Američki poslovni ljudi]] [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 55edg13b2s7xloss7fx190z4uc1rghi 0 206894 42606306 42332372 2026-06-06T11:31:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606306 wikitext text/x-wiki {{redirect|Huell|lik iz TV-serije ''Breaking Bad''|Huell (Breaking Bad)}} {{Infokutija biografija |ime = Huell Howser |slika = Huell Howser Nisei Week Grand Parade 2007.jpg |opis = Howser na [[Nisei Week|Velikoj paradi tjedna Niseija]], [[2007]]. |ime_po_rođenju = Huell Burnley Howser |datum_rođenja = {{birth date|1945|10|18}} |mjesto_rođenja = [[Gallatin (Tennessee)|Gallatin]], [[Tennesse]], [[SAD]] |datum_smrti = {{death date and age|2013|1|7|1945|10|18}} |mjesto_smrti = [[Palm Springs (Kalifornija)|Palm Springs]] |zanimanje = TV-voditelj, putopisac, videograf |alma mater = [[University of Tennessee]] |period = 1985 - 2012 |potpis = Huell Howser signature.svg |website = [http://www.calgold.com/ www.calgold.com] }} '''Huell Burnley Howser''' ([[18. oktobra]] [[1945.]] - [[7. januara]] [[2013.]]) bio je [[SAD|američki]] TV-voditelj i putopisac, najpoznatiji po ''[[California's Gold]]'', putopisnoj TV-seriji posvećenoj egzotičnim lokacijama, kulturi i stanovnicima [[Kalifornija|Kalifornije]]. [[Matt Groening]] je bio njegov poklonik, te mu je odao počast iskoristivši ga kao lik u dvije epizode popularne TV-serije ''[[The Simpsons]]'', a početkom 2013. mu je posthumno odana počast kratkom montažom u epizodi ''[[A Test Before Trying]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|Huell Howser}} * [http://blogs.chapman.edu/huell-howser-archives/ Huell Howser Archive at Chapman University] * {{IMDb name|1260764}} * [http://www.calgold.com/ Huell Howser Productions] * [http://www.kcet.org/shows/huell_howser/wheres-huell/huell-howsers-california.html Interactive map of places Huell visited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713172352/http://www.kcet.org/shows/huell_howser/wheres-huell/huell-howsers-california.html |date=2015-07-13 }} * [http://www.kvie.org/programs/kvie/viewfinder/californias_dreamer/ Huell Howser - California's Dreamer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928041927/http://www.kvie.org/programs/kvie/viewfinder/californias_dreamer/ |date=2007-09-28 }}, from the [[KVIE]] website * [http://www.pasadenaweekly.com/cms/story/detail/lunch_with_huell/6292/ PBS host Huell Howser on life, death and an unscheduled visit with ‘The Simpsons’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916141900/http://www.pasadenaweekly.com/cms/story/detail/lunch_with_huell/6292/ |date=2008-09-16 }} * [http://www.pasadenaweekly.com/cms/story/detail/lunch_with_huell/6292 Lunch With Huell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916141900/http://www.pasadenaweekly.com/cms/story/detail/lunch_with_huell/6292/ |date=2008-09-16 }} Q&A with Huell Howser by [[Aaron Proctor]], [[Pasadena Weekly]] August 20, 2008. {{Normativna kontrola}} {{lifetime|1945|2013|Howser, Huell}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki putopisci]] [[Kategorija:Biografije, Los Angeles]] 8ivee8lnc5ya4pxcxa8bep25dasejzu 0 207103 42605642 41221280 2026-06-05T15:25:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605642 wikitext text/x-wiki {{other people|James Ward}} {{Infokutija biografija | ime = Jim Ward | datum_rođenja = {{Birth date and age|1959|5|19|df=y}} | mjesto_rođenja = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | ime_po_rođenju = James Kevin Ward | period = 1984– | zanimanje = glumac (glasovni)<br />radio voditelj | nagrade = '''Daytime Emmy Awards''' <br /> 2009 Outstanding Performer in an Animated Program <br />''[[Biker Mice from Mars (TV serija, 2006)|Biker Mice from Mars]]'' }} '''James Kevin''' "'''Jim'''" '''Ward''' ([[19. 5.|19. maj]] [[1959]] -) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[glumci|glumac]], najpoznatiji po [[glasovna gluma|posuđivanju glasa]] likovima u animiranim TV-serijama i [[videoigra|video igrama]]. Poznat je i po [[imitacija (predstava)|imitacijama]] poznatih američkih političara koje predstavljaju dio njegovog redovnog nastupa u radijskoj TV-emisiji ''[[The Stephanie Miller Show]]''. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Young, Steve. "[http://www.americanpolitics.com/20060430Young.html The Lord of Loud Laughs: Meet Jim Ward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403220642/http://www.americanpolitics.com/20060430Young.html |date=2007-04-03 }}", ''American Politics Journal'', April 30, 2006. == Vanjske veze == * [http://jim-ward.com/ Official Web Site] * [http://twitter.com/JimWardVoices Twitter Site] * [http://www.voicedeity.com/ Apocryphal but true] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022060655/http://voicedeity.com/ |date=2008-10-22 }} * {{IMDb name|id=0911616|name=Jim Ward}} * [http://www.stephaniemiller.com/ The Stephanie Miller Show] * [http://www.jimwardfc.com Jim Ward Fan Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207161016/http://jimwardfc.com/ |date=2011-02-07 }} {{Lifetime|1959||Ward, Jim}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 9oqovbm5t4buuzcrm3gauaa1dldcga7 0 207771 42605587 41286626 2026-06-05T15:19:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605587 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naslov = Daily News | slika = NYDailyNews.jpg | opis = naslovnica od 7. augusta 2010. | tip = dnevne [[novine]] | format = [[Tabloid (novinski format)|Tabloid]] | osnivanje = {{Start date|1919}} | vlasnik = Daily News, L.P. | sjedište = 4 New York Plaza<br />[[Manhattan]], New York 10004, United States | urednik = [[Colin Myler]] | tiraž = 579.636 radnim danom<br />479.370 subotom<br />660.918 nedjeljom (2012)<ref>{{cite web |url=http://abcas3.accessabc.com/ecirc/newsform.asp|title=FAS-FAX Report: Circulation Averages for the Six Months Ended March 31, 2012 |location=Arlington Heights, Ill.|publisher=[[Audit Bureau of Circulations (North America)|Audit Bureau of Circulations]] |accessdate=21. V 2012}}</ref> | izdavač = [[Mortimer Zuckerman]] | ISSN = | oclc = 9541172 | website = [http://www.nydailynews.com/ nydailynews.com] }} '''''Daily News''''' ({{jez-sh|Dnevne novosti}}) ili '''''New York Daily News''''' su dnevne [[novine]] koje izlaze u [[New York]]u. Osnovane su [[1919]]. kao rezultat kompromisa između [[Joseph Medill Patterson|Josepha Medilla Pattersona]] i [[Robert R. McCormick|Roberta R. McCormicka]], vlasnika novina ''[[Chicago Tribune]]'' kojim je riješen dotadašnji spor o uređivačkoj politici; Patterson je odlučio pokrenuti novine u New Yorku koje bi bile u vlasništvu matične kuće [[Tribune Company]]. Patterson je nakon susreta s britanskim izdavačem [[Alfred Harmsworth, 1st Viscount Northcliffe|Alfredom Harmsworthom]] list modelirao prema [[Daily Mirror]]u, jednom od tada najuspješnijih londonskih tabloida. Usprkos početnih problema s niskom tiražom, orijentacija na slike i ilustracije, kao i [[tabloid (novinski format)|tabloidni]] format koji je bio pogodniji za čitanje u [[podzemna željeznica|podzemnoj željeznici]] mu je omogućio postepeni porast čitateljstva. U vlasništvu Tribune Company je bio do 1991. godine. Od 1993. je u vlasništvu trgovca nekretninama [[Mortimer Zuckerman|Mortimera Zuckermana]]. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|New York Daily News}} * {{Official website|http://www.nydailynews.com}} * [http://www.fundinguniverse.com/company-histories/New-York-Daily-News-Company-History.html History of ''New York Daily News'' at Lendio FundingUniverse] * [http://www.waltlockley.com/dailynews/dailynews.htm Photographic essay on the Daily News Building on 42nd Street] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705022844/http://www.waltlockley.com/dailynews/dailynews.htm |date=2008-07-05 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1919.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Dnevne novine]] [[Kategorija:Mediji u New Yorku]] sxg2hu7mxkkmfwonu2kvybyvzypgbew 0 209035 42606404 42241384 2026-06-06T11:44:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606404 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Infokutija TV |naziv_emisije = Blue Bloods |slika = [[Datoteka:Blue Bloods 2010 Intertitle.png|250px]] |žanr = [[policijski žanr|policijska]] TV-serija |kreator = [[Robin Green]]<br />[[Mitchell Burgess]] |nastupaju = [[Tom Selleck]]<br />[[Donnie Wahlberg]]<br />[[Bridget Moynahan]]<br />[[Will Estes]]<br />[[Len Cariou]] |uvodna_tema = "Reagan's Theme"; Rob Simonsen |kompozitor = Rob Simonsen (1.1, 1.2, 1.3, 1.4)<br />[[Mark Snow]] |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |br_sezona = 14 |br_epizoda = 293 |lista_epizoda= Popis epizoda Blue Bloods |izvršni_producent = [[Leonard Goldberg]]<br />[[Michael Cuesta]]<br />Mitchell Burgess<br />Robin Green |pridruženi_producent = [[Robyn Alain Feldman]] |ko-producent = [[Thomas Kelly]] |producent = [[Frederick King Keller|Fred Keller]]<br />Jane Raab |montaža = Charles McClelland |lokacija = New York<br />[[Manhattan]]<br />[[Brooklyn]]<br />[[Staten Island]]<br />[[Queens]]<br />[[Bronx|The Bronx]] |fotografija = Craig Dibona, ASC |kamera = više kamera |trajanje = 45 min. po epizodi |kompanija = [[Leonard Goldberg|Panda Productions]]<br />Paw In Your Face Productions<br />[[CBS Productions]] (sezone 1–2)<br />[[CBS Television Studios]] (sezona 3) |kanal = [[CBS]] |slika_format = [[1080i]] [[16:9]] ([[HDTV]]) |audio_format = [[Dolby Digital|Dolby Digital 5.1]] |početak = {{Start date|2010|9|24}} |kraj = |website = http://www.cbs.com/shows/blue_bloods/ }} '''''Blue Bloods''''' ({{jez-sh|Plavokrvni}}) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[policijski žanr|policijska]] [[dramska serija|TV-serija]] koja se od 2010. emitira na programu TV-mreže [[CBS]]. Protagonisti serije su pripadnici porodice Reagan, čiji su sinovi generacijama radili kao pripadnici [[New York|njujorške]] [[policija New Yorka|policije]], koju vodi Frank Reagan (čiji lik tumači [[Tom Selleck]]). Serija uživa veliku gledanost, te se na programu zadržala šest sezona, ne računajući sedmu čij je početak najavljen za jesen 2016. Također je dobila brojne pohvale kako zbog korištenja autentičnih njujorških lokacija, tako i zbog Selleckove uloge koja je nagrađena [[Primetime Emmy Award za najboljeg glumca u dramskoj seriji|Emmyjem]]. Na prostoru bivše Jugoslavije je dostupna preko kablovskog kanala [[Universal Channel]]. == Izvori == {{Reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == * {{official|http://www.cbs.com/shows/blue_bloods/}} * {{IMDb title|1595859|Blue Bloods}} {{TVSvijek|2010|TRAJE|Blue Bloods}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Kriminalističke TV-serije]] cu5ofzxqwcnon1oh5oeagqew7cq0l04 0 210341 42605740 42538613 2026-06-05T15:40:24Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605740 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Aleksa Šantić (razvrstavanje)}} {{Infokutija TV | naziv_emisije = Aleksa Šantić | žanr = [[biografski film|biografska]] [[dramska serija|serija]] | format = [[dramska serija]] | kompanija = [[Radio televizija Srbije]] <br /> [[RTV Ljubljana]] <br /> [[TV Sarajevo]] | scenario = [[Đorđe Lebović]] <br /> [[Josip Lešić]] prema Lešićevom romanu | režija = [[Aleksandar Jevđević]] | uloge = [[Branislav Lečić]] | kompozitor = Ranko Rihtman | zemlja = {{flag|SFR Jugoslavija}} | jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]] | br_epizoda = 8. | montaža = Kristel Tanović | fotografija = [[Mustafa Mustafić]] | trajanje = 50-55 [[minut]]a | početak = [[5. april]] [[1992.]] | kraj = [[24. maj]] [[1992.]] | srodna = [[Moj brat Aleksa]] }} '''Aleksa Šantić''' je [[SFRJ|jugoslovenska]] [[TV serija|televizijska serija]], jedna od poslednjih snimljenih pred [[raspad SFRJ|raspad Jugoslavije]] 1991. i originalno emitovana [[1992]]. godine na programu [[RTS|Televizije Beograd]]. Po žanru je [[biografski film|biografska]] i bavi se životom bosanskohercegovačkog pesnika [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]] čiji lik tumači [[Branislav Lečić]]. [[Scenario]] za seriju napisali su [[Đorđe Lebović]] i [[Josip Lešić]] prema Lešićevom romanu „Aleksa Šantić-roman o pjesnikovom životu“. Dramaturgiju su radili [[Abdulah Sidran]], [[Tarik Haverić]] i [[Bojana Andrić]], dok je direktor serije bila [[Olja Varagić]]. Režiju je potpisao [[Aleksandar Jevđević]]. Pesme Alekse Šantića otpevao je pevač [[Dragan Stojnić]]. == Spisak epizoda == {| class="wikitable" |- ! width="200" style="background:#ccccff"|Epizoda ! width="20" style="background:#ccccff"|Trajanje ! width="20" style="background:#ccccff"|Prvo prikazivanje |- | '''1. Ljudevit''' | align=center|50 min. | align=center|5 april 1992. |- | '''2. Risto''' | align=center|59 min. | align=center|12 april 1992. |- | '''3. Anka''' | align=center|60 min. | align=center|19 april 1992. |- | '''4. Emina''' | align=center|55 min. | align=center|26 april 1992. |- | '''5. Zorka''' | align=center|55 min. | align=center|3 maj 1992. |- | '''6. Pero''' | align=center|55 min. | align=center|10 maj 1992. |- | '''7. Radojka''' | align=center|50 min. | align=center|17 maj 1992. |- | '''8. Aleksa''' | align=center|50 min. | align=center|24 maj 1992. |} == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Branislav Lečić]] || [[Aleksa Šantić]] |- |[[Aleksandar Berček]] || Pero Šantić |- |[[Miralem Zupčević]] || [[Svetozar Ćorović]] |- |[[Uroš Kravljača]] || Miho Šantić „Adžo“ |- |[[Dragana Varagić]] || Sestra Persa |- |[[Svetislav Goncić]] || Savo Šantić |- |[[Nada Đurevska]] || Majka Mara Šantić |- |[[Miodrag Krivokapić]] || Otac Risto Šantić |- |[[Irina Dubnik]] || Ljubica Kujundžić Ćorović |- |[[Dragan Jovičić]] || [[Jovan Dučić]] |- |[[Dubravko Jovanović]] || Jakov Šantić |- |[[Gojko Šantić]] || Atanasije „Ata“ Šola |- |[[Miodrag Krstović]] || Pop Jovan Protić |- |[[Branka Bajić]] || Radojka |- |[[Snežana Bogdanović]] || Anka Tomlinović |- |[[Alma Prica]] || Zorka Šola |- |[[Tanasije Uzunović]] || [[Ljudevit Vuličević]] |- |[[Ante Vican]] || Jova Šola |- |[[Igor Pervić]] || [[Osman Đikić]] |- |[[Vladan Dujović]] || Mladi Pero |- |[[Boris Milivojević]] || Mladi Aleksa |- |Slaven Juričić || Mladi Ćorović |- |[[Slobodan Negić]] || Mladi Jeftan |- |[[Jozo Lepetić]] || Arsenije |- |[[Darinka Đurašković]] || Arsenijeva žena |- |[[Vasja Stanković]] || Todor Aničić |- |[[Boro Stjepanović]] || Lazaro Aničić |- |[[Predrag Laković]] || Lemajić |- |[[Zaim Muzaferija]] || Sluga Jovan/Lazar |- |[[Mustafa Nadarević]] || Komesar Pihl |- |[[Ranko Kovačević]] || Komesar Galantaj |- |[[Velimir Životić]] || [[Jovan Skerlić]] |- |[[Tomo Kuruzović|Toma Kuruzović]] || Musliman |- |Nikola Jurin || Tast Pere Šantića |- |[[Ranko Gučevac]] || Austrougarski policijski činovnik |- |[[Zoran Bečić]] || Mihajlo Marković |- |[[Zvonko Lepetić]] || Austrougarski zapovednik |- |[[Adnan Palangić]] || Alijaga Hamzić |- |Jakuo Naziri || Dečak Aleksa |- |[[Žarko Mijatović]] || Prota |- |[[Maja Dimitrijević]] || Stojičeva |- |[[Vlado Kerošević]] || Upravnik zatvora |- |[[Branko Cvejić]] || Šmita |- |[[Tonko Lonza]] || Advokat Retul |- |[[Davor Dujmović]] || Učenik u [[Ljubljana|Ljubljani]] |- |[[Vlado Jokanović]] || Sudija |- |[[Nikola Bilbija]] || Vojno lice |- |[[Senad Bašić]] || Osvald |- |[[Božidar Bunjevac]] || Glumac 1 |- |[[Jasmin Geljo]] || Glumac 2 |- |[[Olivera Viktorović]] || Prostitutka |- |[[Jasna Beri]] || Žena u beloj spavaćici |- |[[Mirko Vlahović]] || Svat sa fesom |- |[[Branimir Popović]] || |- |[[Tanja Feher]] || |- |[[Miodrag Trifunov]] || |- |[[Muharem Osmić]] || |- |[[Dana Kurbalija]] || |- |[[Vanja Drač]] || |- |[[Nada Pani]] || |- |[[Hranislav Rašić]] || |- |[[Ramiz Šekić]] || |- |[[Zdravko Biogradlija]] || |- |[[Ina Gogalova]] || |- |[[Mihajlo Mrvaljević]] || |- |[[Aleksandar Sibinović]] || |- |[[Velimir Pšeničnik Njirić]] || |- |[[Aleksandar Stojanović (producent)|Aleksandar Stojanović]] || |- |[[Emina Muftić]] || |- |Nenad Pervan || |- |Predrag Jokanović || |- |Boris Radmilović || |- |Maja Tica || |- |Jakov Selak || |- |Zvonko Zrnčić || |- |Ivica Kukić || |- |Josipa Mauer || |- |Faruk Sofić || |- |Nenad Indžić || |- |Tomislav Krstić || |- |Ivana Legin || |- |Marko Stanić || |- |Sučrija Bojčić || |- |Dena Divljan Haidl || |- |Šerif Aljić || |- |Josip Bilić || |- |Vinko Bošnjak || |- |Aleksandar Džuverović || |- |Lea Obradović || |- |Marko Ratić || |- |Igor Serdar || |- |Maja Tica || |- |Marija Buljan || |- |Denis Pudar || |- |Pavle Ilić || |- |Radojko Malbaša || |- |Husnija Rizvanbegović || |- |Ahmet Fetahović || |- |Dušan Nikolić || |- |Adrijano Šuković || |- |Jevrem Urošević || |- |Mirzeta Jakšić || |- |Sanda Krgo || |- |Ostoja Vučijak || |- |Tatjana Stojić || |} == Kaskader == * [[Milan Mitić]] == Zanimljivosti == * Serija je snimana 282 dana. U njoj je bilo angažovano 126 glumaca, 47 epizodista i 7453 statista. Snimano je 23 dana, na preko 170 objekata. == Povezano == * [[Moj brat Aleksa]] == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=0203246|title=Aleksa Šantić}} {{TVSvijek|1992|1992}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenske TV-serije]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] 1dgyir0ar3kjylkpnyxhgjfkhrs1mgw 0 213527 42606020 42604597 2026-06-05T22:25:39Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borbe u Slavoniji 1941-1945]] → [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] 42606020 wikitext text/x-wiki Snage [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog korpusa NOVJ]] izvele su [[22. 1.|22]]-[[24. 1.|24. januara]] [[1944]]. napadnu operaciju na ustaško-nemačka uporišta [[Čaglin]], Poreč i Kulu. Likvidacijom ovih utvrđenja štab [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog korpusa]] nameravao je da poveže delove slobodne teritorije, dok su za osovinske snage ova utvrđenja bila značajna zbog kontrole komunikacije [[Našice]] - [[Slavonski Brod]]. Napad je počeo tokom noći [[21. 1.|21]]/[[22. 1.|22. januara]] [[1944]]. Poreč je osvojen brzo, dok je za [[Čaglin]] kao glavni cilj napada vođena ogorčena dvodnevna borba sa Šestom ustaškom bojnom. Poslednji otpor likvidiran je tokom poslepodneva [[23. 1.|23. januara]]. Čim je napad počeo, iz okolnih garnizona [[Našice|Našica]], [[Pleternica|Pleternice]] i [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]] upućene su nemačke i ustaško-domobranske jedinice u napad prema Čaglinu u cilju pomoći napadnutom garnizonu. Borbe sa ovim nastupajućim kolonama snage [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog korpusa]] vodile su tokom celog 22. i 23. januara, a 24. januara borbe su vođene u samom mestu [[Čaglin]]. Tokom večeri tog dana štab korpusa odlučio je da napusti odbranu mesta. [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šesti korpus]] uspeo je da likvidira ustaški garnizon i zauzme Čaglin, ali nije uspeo da ga zadrži u svojim rukama. Tom prilikom osovinskim snagama naneti su teški gubici, a u Čaglinu je uništena glavnina Šeste ustaške bojne sa štabom i zapovednikom, i sa trojicom komandira satnija (četa). Jedinice [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog korpusa]] i same su u oštrim borbama pretrpele visoke gubitke. == Angažovane snage == === NOVJ === [[Šesti slavonski korpus NOVJ]]: * [[Sedamnaesta slavonska brigada NOVJ|Sedamnaesta slavonska brigada]] * [[Osamnaesta slavonska brigada NOVJ|Osamnaesta slavonska brigada]] * [[21. slavonska brigada NOVJ|21. slavonska brigada]] * [[25. slavonska (brodska) brigada NOVJ|25. slavonska (brodska) brigada]] * Istočna grupa NOP odreda šestog korpusa ** Požeški NOP odred ** Diljski NOP odred ** Osječki NOP odred * Vod brdskih topova 75&nbsp;mm * Vod brdskih topova 65&nbsp;mm * 1 protivtenkovski top 37&nbsp;mm. * 2 odeljenja teških bacača == Gubici == === Osovina === Najteže gubitke pretrpela je posada mesta Čaglin, koju je sačinjavala glavnina Šeste ustaške bojne. NJeni gubici iznosili su 264 poginula<ref>Zdravko Cvetković: 17. slavonska brigada, strana 136</ref>, među kojima i zapovednik bojne nadsatnik dr Zvonimir Dončević, kao i zapovednik druge satnije nadporučnik Ivan Todorović, i zapovednik 4. satnije nadporučnik Stanko Pandurović. O sudbini bojne u "izvještaju Zapovjedništva Glavnog stožera domobranstva od 26. siječnja 1944" zabeleženo je: {{izdvojeni citat|Ustaški častnici posade Čaglina poslie junačke obrane izcrpivši sva sredstva obrane ubili su sebe i članove obitelji, a zarobljeni su na najgrozniji način ubijeni i dijelom spaljeni od part.<ref name=autogenerated1>Izvještaj Zapovjedništva Glavnog stožera domobranstva od 26 siječnja 1944 [https://www.znaci.org/zb/4_5_23.htm Zbornik V/23, dokument 30/II], strana 731</ref>}} === NOVJ === Jedinice NOVJ su u ovim borbama pretrpele gubitke od 114 mrtvih, 227 ranjenih, 2 zarobljena i 1 nestalog<ref>Izvještaj štaba Šestog korpusa NOVJ od 12. februara 1944, [https://www.znaci.org/zb/4_5_24.htm Zbornik V/24], dokument 47/I, strana 236</ref>. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|last= Cvetković|first= Zdravko|authorlink= |coauthors= |title= 17. slavonska brigada|year= 1978|url= https://www.znaci.org/00001/131.htm|publisher= Vojnoizdavački zavod|location= Beograd|id=}} * {{Cite book|last= Roksandić|first= Rade|authorlink= |coauthors= Cvetković, Zdravko B.|title= 18. SLAVONSKA BRIGADA|year= 1974|url= https://www.znaci.org/00001/101.htm|publisher= Vojnoizdavački zavod|location= Beograd|id=}} * {{Cite book|last= Bosiočić|first= Bogdan|authorlink= |coauthors= |title= 21. slavonska udarna brigada|year= 1981|url= https://www.znaci.org/00001/254.htm|publisher= Vojnoizdavački zavod|location= Beograd|id=}} * {{Cite book|last= Redžić|first= Nail|authorlink= |coauthors= |title= DVADESET PETA BRODSKA BRIGADA|year= 1976|url= https://www.znaci.org/00001/262.htm|publisher= Vojnoizdavački zavod|location= Beograd|id=}} * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik dokumenata i podataka NOR-a]] tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 23, Vojnoistorijski institut, Beograd. ** dokumenti broj 59, 66, 75, 115, 128, 129 171, 172, 174, 177, 178, 180 i 181. * [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije|Zbornik dokumenata i podataka NOR-a]] tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 24, Vojnoistorijski institut, Beograd. ** dokument broj 47 == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php/axis-nations/croatia/379-croatia-ustasha/croatia-ustasha-units/8064-vi-ustasha-battalion VI Ustasha Battalion (axishistory.com)] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Borbe u Slavoniji (1941–1945)]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Napadi na garnizone NDH]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] m197ffzaq30gs1lzfpu0zltyka0xes2 0 213638 42606337 42555068 2026-06-06T11:32:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606337 wikitext text/x-wiki {{other people|Michael Wallace}} {{Infokutija biografija | ime = Mike Wallace | slika = Mike Wallace Interviews 1957 (4).jpg | opis_slike = Wallace 1957. godine | ime_po_rođenju = Myron Leon Wallace | datum_rođenja = {{birth date|1918|05|9|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Brookline, Massachusetts]] | datum_smrti = {{death date and age|2012|04|7|1918|05|9|df=y}} | mjesto_smrti = [[New Canaan (Connecticut)|New Canaan]] | uzrok_smrti = | obrazovanje = [[Brookline High School]] | alma_mater = [[University of Michigan]]<br />([[Bachelor of Arts|BA]]) | zanimanje = novinar, TV-voditelj, glumac | godine_aktivnosti = 1939–2011 | supružnik = Norma Kaphan <br />(vj. 1940-1948; razvod; 2 djece) <br />[[Buff Cobb]] <br />(vj. 1949-1955; razvod) <br />Lorraine Perigord <br />(vj. 1955-1986; razvod) <br />Mary Yates <br />(vj. 1986-2012; njegova smrt) | djeca = Peter Wallace (u. 1962) <br />[[Chris Wallace (novinar)|Chris Wallace]] | roditelji = Frank Wallace<br />Zina Sharfman | rođaci = | etnicitet = | religija = [[judaizam]] | plata = | neto_vrijednost = | zasluge = ''[[60 Minutes]]'' (1968–2006; 2008) }} '''Myron Leon "Mike" Wallace''' (9. maj 1918 &ndash; 7. april 2012) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] novinar, TV-voditelj i glumac, najpoznatiji po tome što je tokom duge novinarske karijere intervjuirao niz najvažnijih ličnosti svog vremena. Bio je jedan od originalnih dopisnika [[CBS]]-ove emisije ''[[60 Minutes]]'' za koju je redovno snimao priloge od 1968. do 2006. == Vanjske veze == {{commonscat|Mike Wallace (journalist)|Mike Wallace}} * {{IMDb name|908794|Mike Wallace}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/W/htmlW/wallacemike/wallacemike.htm The Museum of Broadcast Communications profile] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090725023707/http://www.museum.tv/archives/etv/W/htmlW/wallacemike/wallacemike.htm |date=2009-07-25 }} * [http://www.mrc.org/Profiles/wallace/welcome.asp Media Research Center, a conservative website, criticism of Wallace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609233936/http://www.mrc.org/Profiles/wallace/welcome.asp |date=2007-06-09 }} * [http://vimeo.com/40252066 http://vimeo.com/40252066 Mike Wallace - 1986 interview by "The Vineyard Voice" host, William Waterway Marks] * [http://www.hrc.utexas.edu/collections/film/holdings/wallace/ The Mike Wallace Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190211160226/https://www.hrc.utexas.edu/collections/film/holdings/wallace/ |date=2019-02-11 }} archives of his New York interview show from the late 1950s. Hosted by the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin. * [http://www.mrpopculture.com/files/March%208,%201959.pdf Mike Wallace begins "NewsBeat" program over WNTA-TV March/1959] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119174635/http://mrpopculture.com/files/March%208,%201959.pdf |date=2019-01-19 }} * [http://www.emmytvlegends.org/interviews/people/mike-wallace/ The Mike Wallace Interview] at the [[Archive of American Television]] * {{Worldcat id|lccn-n81-35566|Mike Wallace}} * [http://onpoint.wbur.org/2012/04/09/remembering-mike-wallace Mike Wallace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050141/http://onpoint.wbur.org/2012/04/09/remembering-mike-wallace |date=2016-03-04 }} on ''[[On Point]]'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4992445 Mike Wallace] on ''[[Fresh Air]]'' * [http://www.saturdayeveningpost.com/2012/04/09/archives/then-and-now/from-our-archives-one-on-one-with-mike-wallace.html One-on-One with Mike Wallace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531044303/http://www.saturdayeveningpost.com/2012/04/09/archives/then-and-now/from-our-archives-one-on-one-with-mike-wallace.html |date=2012-05-31 }} from ''[[The Saturday Evening Post]]'' * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=88215913 findagrave.com] {{Lifetime|1918|2012|Wallace, Mike}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] m6onsfoigrejm3z3hlswz0t6bwg10yp 14 214091 42605793 42604772 2026-06-05T21:44:10Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po područjima|Narodnooslobodilačka borba po područjima]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605793 wikitext text/x-wiki {{Portal NOB}} {{kat}} {{Kategorije NOB-Republike}} [[Kategorija:Historija Kosova]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ns2f0d46i9fp4ilmgil7g9ewnqmejmi 14 214400 42605960 41964019 2026-06-05T22:16:09Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] na [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 41964019 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Hrvatske]] [[Kategorija:Korpusi NOVJ]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] qdgffstdgh311n8rg9fkt7n0u9g1p91 0 217022 42605887 42604331 2026-06-05T22:04:27Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605887 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vojni sukob | bitka = Napad četnika na Užičku Republiku | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]] | slika = Ustanak u Jugoslaviji 1941.png | veličina_slike = 250px | opis_slike = [[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] 1941. godine, kojim je stvorena najveća slobodna teritorija u Evropi. | datum = [[1. novembar|1.]]-[[8. novembra]] [[1941]]. | lokacija = {{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} [[Užička republika]] | rezultat = Pobeda partizana * Primirje partizana i četnika * [[Sastanak u Divcima|Dražina ponuda Nemcima]] * [[Gušenje ustanka u Srbiji|Nemačko gušenje ustanka]] * Početak [[Četničko-partizanski sukob|bratoubilačkog rata]] | uzrok = Četnički pokušaj preuzimanja vlasti | teritorija = | civilne_žrtve = | strana1 = {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} Četnički odredi pukovnika Mihailovića | strana2 = {{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} Partizanski NOP odredi Srbije | komandant1 = {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Vučko Ignjatović]]<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miloš Glišić]]<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miloš Marković]]<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Neško Nedić]]<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Jovan V. Deroko]]{{KIA}}<br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Zvonimir Vučković]] | komandant2 = {{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} [[Radivoje Jovanović Bradonja]]<ref name="U VRHOVNOM ŠTABU">[https://www.znaci.org/00001/9_6.htm U VRHOVNOM ŠTABU]</ref><br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} [[Dušan Jerković]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} [[Momčilo Radosavljević]]{{Executed}}<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1943-1946, 3-2).svg}} [[Milan Blagojević]]{{Executed}} | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = | podaci = | koordinate = }} '''Napad četnika na Užice novembra 1941.''' je bio napad [[četnik]]a pod komandom pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] na [[partizan]]sku [[slobodna teritorija|slobodnu teritoriju]] u [[Šumadija i zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji i Šumadiji]], poznatu kao [[Užička republika]]. Opšti napad četnika na partizansku teritoriju sa središtem u [[Užice|Užicu]] usledio je nakon [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|dogovora pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem]] početkom septembra i njegove [[Sastanak u Divcima|ponude Nemcima]] za saradnju u borbi protiv partizana krajem oktobra. Neposredno uoči napada, 26. oktobra 1941. godine pukovnik Mihailović je sklopio [[Sastanak u Brajićima|sporazum u Brajićima]] sa partizanskim vođom [[Tito]]m, o nenapadanju i zajedničkoj borbi protiv okupatora. Četnički u noći 1/2. novembra napadaju Užice ali su partizani ih odbijaju. Četnici se povlače u Požegu, a partizani ih gone. Dok se vodile borbe oko Požege, Mihailović naređuje napad na partizane u Čačku i drugim mestima. Posebno dramatičan karakter su poprimile borbe oko Čačka i Ljubovije.{{sfn|Jovanović|1998|p=161}} 7-8. novembra 1941. usledio drugi pokušaj četničkog napada na Užice koji se takođe okončao neuspehom. [[Borbe za Čačak 1941.|Borbe oko Čačka]] okončane su 8. novembra 1941. četničkim porazom. Istovremeno, 7-8. novembra četnici su uspeli da preuzmu [[Borbe za Gornji Milanovac 1941.|kontrolu nad Gornjim Milanovcem]]. Ovi događaji karakteristični su po prvim zabeleženim masovnim [[Zločini četnika prema partizanima u Srbiji 1941.|zločinima četnika]] nad zarobljenim partizanima i simpatizerima [[NOP|pokreta otpora]]. Nakon što su glavne četničke kolone poražene, partizanske snage produžavaju gonjenje četnika ka [[Ravna gora (visoravan)|Ravnoj gori]], gde se nalazi Mihailovićev štab sa četničkim ostacima.{{sfn|Jovanović|1998|p=161}} 11. novembra 1941. godine pukovnik Mihailović se [[Sastanak u Divcima|sastao sa predstavnicima Vermahta]] nudeći se kao saradnik u "zavođenju reda" i predajući veliki broj [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|zarobljenih partizana Nemcima]], ali je odbijen zbog učešća njegovih ljudi u [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanku]]. Usled [[Operacija Užice|velike nemačke ofanzive]], partizanski [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] je obustavio akcije protiv četnika, a 20. novembra u Čačku je potpisano primirje i dogogovoreno zajedničko suprotstavljanje [[Vermaht]]u. Do zajedničkog suprotstavljanja okupatoru nije došlo. Prva i najvažnija posledica četničko-partizanskog sukoba bila je ubrzani slom ustanka. Nemci su neočekivano lako pregazili razjedinjene ustaničke snage, koje su do tada imale znatne uspehe. Nakon [[Operacija Užice|slamanja partizanskog ustanka u Srbiji]] krajem novembra, nemačke snage su početkom decembra 1941. preduzele akciju [[Operacija Mihailović|protiv Mihailovićevog štaba]]. [[Četničko-partizanski sukob]], koji je počeo u Srbiji, ubrzo se proširio na sve krajeve [[okupirana Jugoslavija|okupirane Jugoslavije]], i besneo je sve do kraja [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|drugog svetskog rata]] i četničkog [[bitka na Zelengori|poraza na Zelengori]]. Istoričar [[Branko Petranović]] ocenjuje da je napadom četnika na [[Užice]], [[Ivanjica|Ivanjicu]], [[Čačak]], [[Gornji Milanovac]] i druga mesta slobodne teritorije početkom novembra 1941. godine u Srbiji započeo "[[građanski rat]] u senci nemačke ofanzive".<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 265.</ref> == Pozadina == === Ustanak u Srbiji 1941. === [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji i Evropa 1941.png|thumb|Ustanak u Jugoslaviji i Evropa 1941.]] {{main|Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|Ustanak u Srbiji 1941.|Užička republika}} [[Komunistička partija Jugoslavije]] je započela dizanje [[ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|ustanka u okupiranoj Jugoslaviji]] jula [[1941]]. godine. U roku od par meseci, veliki deo porobljene Jugoslavije je bio pod kontrolom ustanika. Kada je partizanski ustanak uzeo maha, pukovnik [[Dragoljub Mihailović]], koji se sa svojim štabom skrivao na [[Ravna gora (visoravan)|Ravnoj gori]], započeo je formiranje četničkih odreda. Mihailović je sebe proglasio komandantom ostataka [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. On je smatrao da ima isključivo pravo da silom mobilišu ljude u svoje jedinice, dok su partizani bili za dobrovoljnu mobilizaciju.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Njegovi odredi nisu vodili nikakve borbe, već su uspostavljali kontakte sa organima kvislinške uprave.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_4.htm</ref> Pukovnik Mihailović je cenio da je okupator jači u svakom pogledu, te bi borba protiv njega bila kontraproduktivna. Nakon formiranja prvih [[Partizanski odredi u Srbiji|partizanskih odreda u Srbiji]], sve se više naroda pridruživalo partizanima. Neki od seljaka su uskratili izdržavanje oficirima koji "leže" na Ravnoj gori.<ref name="ReferenceA"/> Pukovnik Mihailović je preko [[Neško Nedić|Neška Nedića]] stavio komunistima do znanja da niko nema pravo da organizuje ma kakvu vojsku sem njegovih oficira, koji su jedini ovlašćeni za to. Zabranio je da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode sabotaže.<ref name="ReferenceA"/> Krajem juna ili početkom jula, Draža Mihailović je stupio u pregovore sa kvislinzima [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]] i [[Milan Aćimović|Milanom Aćimovićem]] za suzbijanje ustanka.<ref name="ReferenceA"/> U avgustu 1941. godine pukovnik Mihailović je naredio da se "formiraju čete od vojnih obaveznika" mlađih godišta od 20–30 godina. Zadatak ovih četa je "krstarenje po okolini u patrolama ili atarom sela u cilju sprečavanja pljačke i nasilja" i da jačim organizovanjem onemoguće "razornim elementima da uzimaju maha", odnosno da onemoguće [[KPJ]] da organizuje borbu protiv okupatora. U slučaju opšteg ustanka, zadatak ovih četa je preduzimanje vlasti u svoje ruke.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_2.htm</ref> 9. septembra 1941. Mihailović je izdao uput o formiranju četničkih odreda. Ove jedinice imale su zadatak da „krstare po okolini u cilju sprečavanja pljačke i nasilja". Naloženo je da se "sukobi sa Nemcima i Italijanima da se izbegavaju dok je god to moguće", a isto tako i sa "komunistima".<ref>https://www.znaci.org/00001/114.htm Uputstvo Draže Mihailovića o mobilizaciji i odnosu prema okupatorima</ref> Mihailović se proglasio legitimnim predstavnikom [[jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i na osnovu ratnih zakona tražio odazivanje vojnih obveznika. === Ponuda Mihailovića Nediću === {{main|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom}} Razvojem partizanskog ustanka, nekoliko četničkih vođa se samoinicijativno priključilo borbi protiv okupatora. Istovremeno sa prilaskom njegovih oficira ustanku, pukovnik Mihailović početkom septembra 1941. šalje delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem u Beograd radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović, potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]]. Po odobrenju nemačkog generala [[Harold Turner|Turnera]], general [[Milan Nedić]] je dogovorio saradnju sa pukovnikom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Otprilike 3 dana posle stupanja na dužnost predsednika vlade pojavio se kod njega pukovnik Aleksandar Mišić sa još 2 oficira po nalogu Mihailovića i izjavio da bi ovaj želeo da se sa predsednikom Nedićem bori protiv komunista, te moli naoružanje i opremu za 2000 ljudi, a posebno obuću. Nedić je izjavio pukovniku Mišiću da mu ne može nabaviti cipele i predložio upotrebu opanaka. Između ostalog ostavio je Mihailoviću da očisti oblast zapadno od Morave. Ovde treba naglasiti da je Nedić ove pregovore vodio uz moje odobrenje, pošto je u to vreme postojala nada da bi Nedić raspolagao velikim delom oficira koji se nalaze ne samo u Beogradu nego i u šumama. 10. septembra vratio se Mišić sa izjavom da je Mihailović saglasan sa tim zadatkom posle čega mu je Nedić uputio 200 000 dinara.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm</ref>|Izveštaj Harolda Turnera od 6. novembra 1941. o pokušajima Draže Mihailovića da pregovorima sa Nedićem i Nemcima ojača svoj položaj za borbu protiv komunista}} Nakon dogovora sa Nedićem, Mihailovićeva delegacija se vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je krenuo i major Marko Olujević, pomoćnik komandanta Nedićeve žandarmerije. Njega su na putu za Ravnu goru 8. septembra 1941. uhvatili partizani, pronašavši kod njega plan komande žandarmerije za napad sa četnicima na partizane sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> === Sporazum Mihailovića sa partizanima === {{main|Sastanak u Brajićima}} [[Datoteka:Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg|desno|thumb|175px|Partizanski vođa [[Tito]]]] U toku [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], i pored međusobne saradnje na području zapadne Srbije i Šumadije, između partizanskih i četničkih odreda dolazilo je do neslaganja, sporova, pa i sukoba. Tokom oktobra 1941. na terenu je održano nekoliko sastanaka između predstavnika dva pokreta koji su rezultirali delimičnim uspehom. U međuvremenu nemački okupator je pojačao vlastite snage usmerene prema zapadnoj Srbiji ([[Užička republika]]) i otpočeo snažne napade na slobodnu teritoriju. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] nastojao je da se u borbi protiv okupatora ujedine sve antiokupatorske snage u Srbiji, zbog čega je ulagao napore da se izglade nesporazumi i otklone sukobi sa pokretom pukovnika Mihailovića, u cilju postizanja čvršćeg dogovora o budućoj saradnji dva pokreta. Nakon dvadesetodnevnih pokušaja da ugovore sastanak sa najvišim četničkim vođstvom, predstavnici partizanskog Vrhovnog štaba, uspeli su da izdejstvuju sastanak na kome su prisustvovali Josip Broz Tito i Draža Mihailović. Sastanak je [[Sastanak u Brajićima|održan u Brajićima]], u blizini [[Ravna Gora|Ravne gore]] 26. oktobra 1941. godine.<ref>Живота Марковић, Партизанско-четнички односи и привремена сарадња у Србији 1941. године, Ужице, 2010, стр. 310-312.</ref> Osnova za pregovore bilo je pismo sa 12 tačaka koje je Tito 20. oktobra 1941. uputio Mihailoviću, sa predlogom o sklapanju sporazuma i zajedničkoj saradnji.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_2_2_1.pdf Zbornik NOR-a, II/2, Beograd, 1954.]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 78.</ref> Na sastanku je postignut delimičan sporazum koji je načelno garantovao održavanje ''statusa qou'' u međusobnim odnosima i sugerisao izbegavanje sukoba, dok se partizanska strana obavezala da je ispuniti određene isporuke četničkoj strani (1.200 pušaka, municiju i izvesna novčana sredstva).<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 244.</ref> Partizanska strana se pridržavala odredbi sporazuma i isporučila je poslednjih dana oktobra 500 pušaka i 24.000 metaka četničkom štabu na Ravnoj Gori i oko 5 tona žita požeškim četnicima.<ref name="Venceslav Glišić 1986">[https://www.znaci.org/00001/85.pdf Venceslav Glišić, Užička republika, Beograd, 1986.], str. 204.</ref> Ovu isporuku potvrdio je i Draža Mihailović na suđenju 1946: "Što se tiče pušaka i municije, dobio sam sve kako je Tito obećao."<ref>Дража Михаиловић, Рат и мир ђенерала. Изабрани ратни списи, I-II, (пр. Милан Весовић, Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић), Београд, 1998, стр. II/386.</ref> Komandant opsade Kraljeva major [[Radoslav Đurić]], na suđenju Draži Mihailoviću 1946. svedočio je da su četnici Vučka Ignjatovića u Požegi, tokom poslednjih dana opsade Kraljeva, krajem oktobra 1941, oduzimali naoružanje i municiju koja je iz Užica dopremana na front prema Kraljevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1407.</ref> === Ponuda Mihailovića Nemcima === {{main|Sastanak u Divcima}} {{izdvojeni citat|Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Dragoljuba Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића]</ref>|Ponuda Draže Mihailovića Nemcima od 28. oktobra 1941.}} Mihailović je krajem oktobra 1941. obavešten da će Nemci krenuti u veliku ofanzivu i da je to najbolji način da "komunistički rival bude slomljen".<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 263.</ref> Prema svedočenju [[Branislav Pantić|Branislava Pantića]], Draža Mihailović je 27. oktobra 1941, dan nakon održanog sastanka sa partizanskim predstavnicima u Brajićima, održao sastanak sa najbližim saradnicima u kući majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]] u [[Struganik]]u. Sastanku su pored Mihailovića i Mišića prisustvovali i [[Dragiša Vasić]], potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], pukovnik Branislav Pantić i kapetan Nenad Mitrović. Govoreći o unutrašnjoj situaciji i stanju u četničkom pokretu, Mihailović je istakao da četničke jedinice nemaju dovoljno oružja, ni municije, za razliku od partizana, koji svakim danom postaju sve snažniji. Mihailović je stoga saopštio da je odlučio da se obrati za pomoć Nemcima i ponudi im svoje odrede na uslugu u borbi protiv partizana, s tim da ih Nemci naoružaju i snabdeju municijom. Na kraju je naglasio da je to jedini način da se suzbije narastanje i omasovljavanje partizanskih snaga ili, čak, da se one unište. Neki od učesnika sastanka smatrali su da se, bar za neko vreme, ne bi trebalo obraćati Nemcima, već da bi oružje i municiju trebalo tražiti od Milana Nedića. Tome su se suprotstavili Mihailović i Mišić. Branislav Pantić je upamtio sledeće Mihailovićeve reči: [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Četnički vođa, pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] {{izdvojeni citat|Kad je situacija takva da moram da pregovaram, onda ću da pregovaram sa neprijateljem. Na to me ovlašćuje i međunarodno ratno pravo. Uostalom, šta mi možemo da dobijemo od Nedića? Sve što nam treba, oružje i municija, Nedić mora tražiti od Nemaca... Zašto ići posredno kad možemo neposredno?<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knj. I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 138.</ref>|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]}} Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Pantiću i kapetanu Mitroviću. Oni su sutradan, 28. oktobra 1941, krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]]. Na sastanku sa Matlom izneta je ponuda Draže Mihailovića za saradnju sa nemačkim okupatorom u cilju suzbijanja partizanskog pokreta. "''Opšti cilj je da se uspostavi stanje mira i reda kakvi su u okupiranoj Srbiji bilo pre 28.6.41.''"<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857-859.</ref> Predstavnici nemačkog okupatora 30. oktobra 1941. pozvali su Mihailovića na sastanak u Beograd radi pregovora, uz garancije lične bezbednosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_239.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 860.</ref> Prema mišljenju istoričara Žarka Jovanovića, "kako bi dokazao Nemcima da je uistinu ogorčeni protivnik komunista, odnosno partizanskog pokreta, i stvorio povoljnije uslove za pregovore, Mihailović je naredio svojim odredima da izvrše napad na partizane."<ref>Žarko Jovanović, "Draža Mihailović i Nemci u Srbiji 1941. godine", Jugoslovenski istorijski časopis, 2/1997, Beograd, 1997, str. 90.</ref> Zbog otpočinjanja otvorenih sukoba između četnika i partizana, početkom novembra, Mihailović je, kako navodi u odgovoru nemačkim vojnim predstavnicima u Srbiji, od 3. novembra 1941, bio sprečen da lično dođe u Beograd.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_241.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 862.</ref> Ovo je rezultiralo nešto kasnijim susretom Mihailovića sa predstavnicima nemačkog okupatora, 11. novembra 1941. u Divcima. === Mihailovićev plan napada === Štab Draže Mihailovića je krajem oktobra 1941. izradio detaljan plan za napad na partizanske snage i preuzimanje Užica,<ref name="Plan napada">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_13.htm PLAN ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD KRAJA OKTOBRA 1941. ZA NAPAD NA PARTIZANSKE SNAGE I VŠ NOPOJ U UŽICU]</ref><ref>Kopija originala u Arhivu VII, Ča, k. 50, reg. br. 6/1 (S-V-5629/1).</ref> verovatno oko 26. ili 27. oktobra. Kapetan [[Miloš Glišić]], načelnik Štaba Požeškog četničkog odreda, na posleratnom saslušanju je izjavio da ga je sa planom napada upoznao kapetan [[Vučko Ignjatović]]. Nakon toga, Glišić je otišao u Štab Draže Mihailovića, koji mu je lično pojasnio: {{izdvojeni citat|'''Vi ćete izvršiti napad po predviđenom planu na Užice, ako se od ovoga bude docnije pravilo pitanje od strane partizana, ja ću izjaviti da ja nemam veze sa Požegom, da je to stvar Požege i Požeški odred nije moj odred'''.<ref name="Plan napada"/><ref>Arhiv VII, Ča, k. 262, reg. br. 13/1</ref>|[[Draža Mihailović]]}} Planirano je da četnici brzim udarima zauzmu ključne tačke u gradu i preuzmu Užice od partizana. U toku noći 1. novembra 1941. bi se četnici sa raznih strana privukli Užicu da bi izjutra 2. novembra opkolili grad, presekli komunikacije i blikirali Užice ("''Nikoga ne puštati ni u varoš ni iz varoši''"). Četnički napad na Užice planiran je iz četiri pravca: <ref name="Plan napada"/>{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} # '''Čajetina-Užice''': jugozapadnim pravcem, sa Zlatibora, od Čajetine preko Mačkata ka Užicu # '''Mokra Gora-Stapari-Užice''': zapadni pravac, od Kremana i Bioske preko Stapara ka gradu # '''Kosjerić-Užice''': severoistočnim pravcem, od planine Crnokose preko Karana ka gradu # '''Požega-Užice''': istočnim pravcem, od Požege preko brda Trešnjica ka Užicu. Iz samog Užica trebalo je da krene napad [[Peta kolona|pete kolone]], odnosno gradskog četničkog odreda pod komandom žandarmerijskog potpukovnika Stanjakovića, koji se dugotrajno i na miru pripremao za taj zadatak.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Glavni udari trebalo je da budu izvedeni, pre svega, sa požeškog i kosjerićkog pravca.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Planirano je da pojedine čete zauzmu fabriku koža, slagalište municije, železničku stanicu i fabriku tkanina, dok je Požeškom četnikom odredu poveren glavni zadatak zauzimanja partizanske fabrike oružja u Krčagovu i strateški važnih zgrada Narodne banke, Učiteljske škole i gimnazije, u kojima su se nalazili partizani.<ref name="Plan napada"/> Najjača je bila požeška grupacija pod komandom tri kapetana: Markovića, Ignjatovića i Glišića.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Mihailović je predvideo još dve grupe od po 2000 četnika kao rezervne za napad na Užice.{{sfn|Jovanović|1998|p=161}} Grupa kapetana [[Dragoslav Račić|Račića]], koja se dotada nalazila na pravcu Šabac-Valjevo, i grupa [[Neško Nedić|Neška Nedića]] iz okoline Valjeva.{{sfn|Jovanović|1998|p=161}} Četnički napad je bio predviđen za 1. novembar 1941. u 3,00 časa noću.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} === Ubistvo Milana Blagojevića === {{main|Milan Blagojević}} [[Datoteka:Milan Blagojević Španac.jpg|mini|[[Milan Blagojević Španac]], partizanski komandant ubijen uoči napada na Užice.]] Uoči planiranog napada na Užice, četnici kapetana [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] su mučki ubili [[Milan Blagojević|Milana Blagojevića]], [[španski borci|španskog borca]] i komandanta [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog partizanskog odreda]]. Noću između [[28. 10.|28.]] i [[29. 10.|29. oktobra]] [[1941]]. godine, kad se vraćao iz [[Užice|Užica]], na putu za Šumadiju, požeški [[četnici]] su ga silom izvukli iz voza na železničkoj stanici u [[Požega (Srbija)|Požegi]], zarobili i posle tri dana mučenja ubili u selu [[Glumač]].{{sfn|Narodni heroji 1|1982|p=83}}<ref>Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији, 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 130.</ref> === Mihailovićeva objava namera === Pukovnik Mihailović je najavio obračun sa partizanima svim uključenim akterima, jugoslovenskoj vladi, britanskoj misiji i nemačkoj komandi. U radio-depeši predsedniku izbegličke jugoslavenske vlade [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]], od 28. oktobra 1941, Draža Mihailović je najavio skori napad na Užice, iznoseći svoje motive: {{izdvojeni citat|Izmirio sam se sa komunistima. Mir ne može dugo trajati, jer oni neće da nam ustupe Čačak i Užice. Fabrika oružja u Užicu je od ogromne važnosti za naše odrede. Bojim se da ćemo morati to mesto silom zauzeti što pre. Ne sme se dozvoliti da komunistički pokret ojača."<ref>Иван Матовић, Војсковођа са ореолом мученика. Повест о генералу Арсу Р. Јовановићу начелнику Врховног штана НОВЈ и његовој трагичној судбини, Београд, 2001, стр. 99.</ref>|[[Draža Mihailović]] u poruci izbegličkoj jugoslavenskoj vladi}} Mihailović je strahovao od dodatnog jačanja partizanskog pokreta, što bi za posledicu imalo marginalizaciju ravnogorskog četničkog pokreta u odnosu na partizanski, stoga je u depeši istakao nužnost zauzimanja dva najveća grada na slobodnoj teritoriji, osobito Užica zbog fabrike oružja koja se nalazila u ovom gradu. Prema posleratnom svedočenju kapetana Bila Hadsona ([[Duane Hudson]]), prvog šefa britanske vojne misije pri četničkoj Vrhovnoj komandi, neposredno pred otpočinjanje četničkog napada na partizansku teritoriju Mihailović ga je upozorio da je to isključivo njegova unutrašnja stvar: {{izdvojeni citat|Ovaj napad na partizane koji ću izvesti i moji odnosi s njima isključivo su jugoslovenska stvar, a ja sam legitimni predstavnik svoje vlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/40_36.htm Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Zagreb, 1979.], str. 36-37.</ref>|[[Draža Mihailović]] u poruci britanskoj misiji}} Takođe, Draža Mihailović je 1. novembra 1941. uputio pismo generalu Hinhoferu, komandantu [[342. nemačka divizija|342. nemačke divizije]], u Valjevo, kojim ga obaveštava da je organizacija četnika u stanju da uništi partizane i "održava red" na području zapadne Srbije, samo ako dobije "dovoljno naoružanja": {{izdvojeni citat|Komunistička opasnost će prestati od momenta kada se četničkoj organizaciji pruži mogućnost da neometano radi. [...] Uslov je: dovoljno naoružanja, koje nedostaje. [...] Oblast zapadne Srbije nema nikakav vojni značaj za nemačke jedinice, i trebalo bi da bude slobodna zona, u kojoj četnici održavaju red, pod uslovom da ih se u tome ne sprečava i da su dovoljno naoružani.<ref name="Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_240.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981], str. 861.</ref>|[[Draža Mihailović]] u poruci Nemcima}} U pismu nemačkom komandantu pukovnik Mihailović naglašava da "četnička akcija nije usmerena protiv nemačkih jedinica, ukoliko one ne napadaju četnike i narod".<ref name="Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981"/> Istoričar [[Venceslav Glišić]] ocenjuje da je [[Draža Mihailović]] odlučio da napadne partizanske jedinice u centru slobodne teritorije ohrabren uspostavljanjem veza sa britanskom i jugoslovenskom vladom, koje su mu obećale pomoć, i pregovorima koji su bili u toku sa nemačkom komandom u Beogradu.<ref name="Venceslav Glišić 1986"/> === Partizanska saznanja === Dan uoči napada, četnički kurir je obavestio partizane o predstojećem napadu na Užice.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Tako je komanda Užičkog partizanskog odreda imala samo jedan dan da izvrši pripreme.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Pored Užičkog odreda, u Užicu je bilo i delova drugih jedinica, od kojih je planirano stvaranje [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]].{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Partizanski štab je razradio plan koji je imao kontraofanzivan karakter, i to pre početka četničkog napada, sem na požeškom pravcu.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} Na požeškom pravcu je trebalo prvo biti u odbrani, a zatim bi se sve snage grupisale za protivudar protiv požeške grupacije.{{sfn|Jovanović|1998|p=160}} == Prvi četnički napad na Užice == [[Datoteka:Partizani u Srbiji, oktobra 1941.jpg|mini|Borci Takovskog bataljona Čačanskog partizanskog odreda na putu za Užice, oktobra 1941.]] Sve do napada na Užice, Mihailovićevi četnici kretali su se po slobodnoj teritoriji bez ikakvih smetnji, sem ukoliko su pljačkali po selima.<ref name="znaci.org"/> Zahvaljujući obaveznoj mobilizaciji koju su vršili na oslobođenoj teritoriji, četnički odredi su znatno narasli. Krajem oktobra, zapažena je koncentracija četničkih snaga oko Užica. Zlatiborsko-užički četnički odred prebacio se sa područja Višegrada u Užice, odakle je 31. oktobra 1941. prešao u Požegu gde se spojio sa glavninom četničkih snaga.<ref>Живота Марковић, Партизанско-четнички односи и привремена сарадња у Србији 1941. године, Ужице, 2010, стр. 363-367; Сергије Живановић, Трећи српски устанак, Крагујевац, 2000, стр. 422.</ref> Krajem oktobra na užičkom, požeškom i ivanjičkom području nalazio se veći broj četničkih grupacija, iako su na graničnim područjima vođene oštre borbe sa nemačkim snagama. Prema podacima četničkog hroničara [[Sergije Živanović|Sergija Živanovića]], četnička formacija u napadu na Užice brojala je oko 3.000 boraca.<ref>Сергије Живановић, н.д, стр. 421-422.</ref> Partizanski Vrhovni štab je imao pouzdanu dojavu da četnici planiraju napad na Užice.<ref name="Plan napada"/> S obzirom da je najveći broj boraca [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] bio angažovan u intenzivnim borbama sa nemačkim snagama na frontu, Vrhovni štab je pojedine jedinice koje su poslednjih dana oktobra dolazile u Užice da prime oružje i municiju stavio na raspolaganje štabu Užičkog odreda: Dragačevski bataljon [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog odreda]], Rudarska četa [[Kopaonički NOP odred|Kopaoničkog odreda]]. Sem toga, naređeno je da 2. užička i 2. požeška četa Užičkog odreda, na čelu sa [[Dušan Jerković|Dušanom Jerkovićem]], komandantom odreda, napuste položaj prema Valjevu i krenu ka Karanu (selo između Užica i Kosjerića).<ref>Живота Марковић, н.д, стр. 368.</ref> === Borbe na prilazima === Oružane borbe počele su 31. oktobra uveče kada su četnici iz [[Karan]]a i Ribaševine su u Trnavi kod Užica naleteli na partizane Dragačevskog bataljona [[Čačanski NOP odred|Čačanskog NOP odreda]], koje su povučene sa fronta ka rejonu Užica. Prema partizanskoj verziji, tada su četnici napali četu Dragačevskog bataljona Čačanskog NOPO i primorali je na povlačenje.<ref name="ReferenceC">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_14.htm</ref> Prema četničkoj verziji, partizani su napali njih. Kakogod, karanski i ribaševski četnici su u početku uspeli da potisnu partizane iz Trnave, ali su 1. novembra ujutro razbijeni zahvaljujući pristiglim pojačanjima Užičkog NOP odreda.<ref name="ReferenceC"/> 1. novembra partizanski agitatori su uspeli na terenu Zlatibora, Kremana i Bioske da ubede mobilisane seljake da četničke vođe planiraju napad na Užice, nakon čega se većina mobilisanih seljaka razišla kućama. U selu Bioska partizani su razoružali lokalni četnički odred. Takođe, u Užicu je pohapšeno osoblje četničke komande mesta i razoružano 20 četnika koji su pripadali straži.<ref>[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 199-202.</ref> Tako su neutralisane neke četničke grupe na području Užica pre glavnog napada. {{izdvojeni citat|Građanski rat započet je napadom četnika na Užice, Ivanjicu, Čačak, Gornji Milanovac i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. Mihailovićeva interpretacija uzroka sukoba razilazila se sa partizanskom, tvrdnjom da su partizani „mučki“ napali Požegu noću 31. oktobra 1941. godine, koju su uz velike žrtve zauzeli posle dvodnevne borbe. Radi napada na Čačak četnici su povukli glavninu svojih snaga sa opsade Kraljeva.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 265.</ref>|Profesor [[Branko Petranović]]}} Istovremeno, 1. novembra vođa napada kapetan [[Vučko Ignjatović]], komandant Požeškog četničkog odreda, je naredio raznim četničkim odredima u okolini Užica napad na partizane. U naređenju Ribaševskom četničkom odredu za napad na Karan, on navodi da "partizani svuda napuštaju položaje" i zato ih četnici "moraju po svaku cenu sprečiti u ovome".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_14.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981], str. 46-51.</ref> Istovremeno naređuje i komandiru Dobrodolake čete razoružavanje i hapšenje partizana,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_15.htm Naređenje komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. komandiru Dobrodolake čete za razoružavanje i hapšenje partizana]</ref> a poručniku Tankosiću da ovlada Trešnjicom, a potom "ceo odred krenuće večeras u tri kolone na Užice".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_17.htm Naređenje komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. poručniku Tankosiću za razoružavanje i hapšenje partizana i ovladavanje Trešnjicom]</ref> U naređenju Požeškom odredu za napad na Užice, Vučko Ignjatović objašnjava da su partizani "pod vidom borbe protiv okupatora težili da prikriveno sprovedu u delo svoja politička načela", da su u Užicu "u masama hapsili naše ljude i noću ih izvodili iz zatvora da se više nikada i nigde ne pojave", i da su prvi stupili u otvorenu borbu protiv četnika ("sinoć su napali naše odrede u Karanu i Ribaševini"). Pošto "ne mogu dalje gledati kako nestaju jedan po jedan srpski život u borbi za političku vlast koju žele da uzmu nekoliko ljudi", četnici će radi zaštite ljudi ući u Užice. U zapovesti Vučka Ignjatovića od 1. novembra 1941. za napad na Užice se naređuje: "U radu biti odlučan, hrabar i energičan kao što to dolikuje srpskim četnicima", a potom: :"'''U noćnim borbama najbolje je sve iznenadno i bez larme likvidirati'''."<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm</ref> === Bitka na Trešnjici === {{main|Bitka na Trešnjici}} Grupacija Vučka Ignjatovića je bila najbrojnija i najbolje organizovana četnička grupacija koja je učestvovala u napadu na Užice, i njoj je namenjen glavni udar. Prikupljena je u Požegi i brojala je oko 1.000 ljudi. U ovoj grupaciji, pored mobilisanih seljaka koji nisu znali pravu nameru svojih oficira (s obzirom da je pojedinim mobilisanim seljacima kazivano da idu na vojnu paradu u Užice, drugima da ih vode na položaje kod Višegrada), bili su zastupljeniji žandarmi, podoficiri i oficiri u odnosu na druge četničke odrede. Ignjatović je svoje trupe podelio u tri kolone. Desna kolona nastupala je iz pravca sela Zdravčići preko brda Trešnjica (uzvišenje koje dominira gradom), srednja kolona (kojom je komandovao major Manojlo Korać i koja je činila glavninu požeških četnika) nastupala je pravcem iz sela Visibaba, južnim delom uzvišenja Trešnjica, prema Sevojnu i Užicu, a leva kolona je nastupala iz pravca Visibabe dolinom Đetinje ka Sevojnu i Užicu. U noći između 1. i 2. novembra, četnici su krenuli ka Užicu. Nailaskom na partizanske položaje na brdu Trešnjevica i Čakarevom brdu, koje su držali borci 1. i 4. čete Užičkog odreda i manji broj boraca 6. ibarske čete Kopaoničkog odreda, došlo je do borbe. Na ovim položajima, istočno od Užica, nalazio se mali broj partizanskih boraca (oko 200). Međutim, jedan deo požeške četničke grupacije je bio prinuđen da nastupi ka Karanu, dolinom Lužnice, a deo četnika je pokušao da nastupi ka južnim prilazima gradu iz pravca sela Drežnik i Zbojištica, gde je takođe uspostavljena partizanska odbrana, pa napad četničke glavnine na brdo Trešnjicu nije rezultirao očekivanim uspehom. Takođe, partizani su imali prednost jer su bili na višem terenu od napadača, dobro obezbeđeni zaklonima, uključujući i rovove. Ubrzo je na položaje na Trešnjici pristiglo partizansko pojačanje iz Užica (delovi Dragačevskog bataljona Čačanskog odreda i Račanske čete Užičkog odreda), kojim je zapovedao poručnik [[Radivoje Jovanović|Radivoje Jovanović Bradonja]]. Položaj između Užica i Sevojna, na Mendinom brdu, uspešno su branili borci Železničke čete [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]] kao i naoružani radnici užičkih fabrika.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 211-221.</ref> U borbi na Trešnjici, 2. novembra 1941, požeški četnici su pretrpeli poraz, dok na drugim prilazima Užicu, nisu stigli dalje od Sevojna i Zabučja, što ih je skupa primoralo da se istog dana, nakon desetočasovne borbe, uz gubitke povuku na položaje prema Požegi.<ref name="ReferenceD"/> == Četnički napad na Ivanjicu == === Sporazum partizana i četnika === Na ivanjičkom području partizani su bili u odnosu koegzistencije sa četnicima Draže Mihailovića, dok su sa četnicima [[Božidar Ćosović Javorski|Bože Javorskog]], predstavnika vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] u ivanjičkom kraju, bili u otvorenom sukobu još od leta 1941. [[1. 11.|1. novembra]] [[1941]]. predstavnici Ariljskog bataljona Užičkog partizanskog odreda potpisali su sporazum sa ivanjičkim četnicima [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] ([[Moravički četnički odred]]), kojim bi rešili pitanje Bože Javorskog. Garantovano je da će Boža Javorski biti potčinjen četničkim odredima Jugoslovenske vojske koji stoje pod komandom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat| "Obzirom na odnose između odreda Božidara Ćosovića 'Javorskog' i partizana, saglasili smo se da se od strane partizanskih odreda prekine oružana akcija protiv 'Javorskog', u roku od 24 sata, a za daljih tri dana, zaključno sa 4. novembrom 1941. godine, likvidiraće se pitanje 'Javorskog', pošto je izjavio da želi da pristupi četničkim odredima Jugoslovenske vojske koji stoje pod komandom Draže Mihailovića. (...) Za slučaj da odred Bože 'Javorskog' ne bude primljen u četnički odred Jugoslovenske vojske i da se ne stavi pod četničku komandu u Srezu moravičkom ili da pojedini ili ceo njegov odred izvrše neki napad na partizane, Moravički četnički odred će se odmah staviti u kontakt sa partizanskim odredima i komandom radi zajedničke akcije protiv 'Javorskog' i njegovih ljudi."<ref>Живота Марковић, н.д, стр. 356-357.</ref>}} Sporazumu je prethodio i dolazak četničkog kapatana [[Milorad Mitić|Milorada Mitića]], izaslanika četničke Vrhovne komande, koji je lokalne partizane uverio u želju ravnogorskih četnika za saradnjom. Sporazumom je bilo predviđeno da u oslobođenoj [[Ivanjica|Ivanjici]] ravnopravno egzistiraju partizanska i četnička komanda uz minimalan broj naoružanih boraca, kao i da se svakom pojedincu ostavlja mogućnost slobodnog odabira kojim jedinicama će pristupiti. === Iznenadni četnički napad === Istog dana kada je sporazum potpisan, partizani u Ivanjici i okolini bili su zajednički napadnuti od četnika Moravičkog odreda i odreda Bože Javorskog. Smatra se da je sporazum bio samo paravan za lakši napad na partizane, s obzirom na ulogu moravičkih četnika u opštem četničkom napadu na Užice. Napadom na partizane u Ivanjici, moravički četnici su trebali da vežu deo partizanskih snaga, kako bi četnička glavnina u napadu na Užice naišla na što slabiji otpor.<ref name="ReferenceE">[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 206-210.</ref> Napad je usledio u ranim jutarnjim časovima 2. novembra 1941. godine. Iako iznenađeni, partizani su se u Ivanjici brzo organizovali i pružili otpor. Nakon poludnevnog pritiska partizani su uspeli da organizuju protivnapad i primoraju četnike na povlačenje. Prema partizanskim podacima u borbi je palo 14 partizanskih boraca uključujući i [[Stevan Čolović|Stevana Čolovića]], političkog komesara Ariljskog bataljona. Prema istim podacima u napadu na Ivanjicu palo je oko 30 četnika.<ref name="ReferenceE"/> == Partizanski protivnapad == Posle poraza u napadu na Užice, četnici su zaposeli položaje na prilazima Požegi, odlučivši da po svaku cenu ne dozvole partizanima da zauzmu grad i četnička uporišta u okolnim selima. Četnicima je područje Požege bilo važno ne samo zbog njenog strateškog položaja koji preseca saobraćajnu komunikaciju između Užica i Čačka koji su bili pod partizanskom kontrolom, već i zbog [[aerodrom]]a Tatojevica jer su očekivali vojnu pomoć od Britanaca. Nakon borbe na Trešnjici, Radivoje Jovanović Bradonja i komandant Užičkog NOP odreda [[Dušan Jerković]] 2. novembra otišli su u Užice da referišu Titu o protekloj borbi. Na sastanku je odlučeno da je nužno zauzeti Požegu kako bi se sprečila dalja koncentracija četnika i novi napad na Užice.<ref>Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији, 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 139.</ref> Detaljan plan za napad na Požegu načinjen je sutradan u Zdravčićima, selu udaljenom 5&nbsp;km od Požege, odakle je nastupala glavnina partizanskih snaga. Koliki značaj je Vrhovni štab pridavao zauzimanju Požege potvrđuje i činjenica da su na taj sektor upućena i dva člana Vrhovnog štaba, [[Sreten Žujović]] i [[Ivo Lola Ribar]]. === Partizansko zauzimanje Požege === {{Quote box | citat = »Pre nekoliko noći došlo je do borbe sa oko 500 četnika iz odreda Draže Mihailovića. Razbijeni su i oko 140 zarobljeno. Naši su likvidirali četnike u Požezi. U toj borbi su naši partizani imali strahovite žrtve. Poginuo je komandant bataljona drug Kapelan, dva komandira četa i mnogo partizana. [...] Dogodilo se to da umesto borbe protiv fašističkih razbojnika vodimo borbu sa braćom; umesto da prolivamo neprijateljsku krv, mi se međusobno krvimo. Umesto da ljudi Draže Mihailovića presreću neprijateljske kamione i otimaju, oni presreću naše kamione i otimaju ono što je srpski narod odvajao od svojih usta i davao za narodnu borbu; umesto da presreću Nemce i Nemce ubijaju, oni presreću naše ljude i ubijaju iz zasede.«<ref>Dudić, str. 240</ref> | izvor = Partizanski komandant [[Dragojlo Dudić]] u svom dnevniku | width = 40% | align = right}} Partizanske snage su nastupale prema Požegi u tri napadne grupe: 1) desno krilo, iz pravca Arilja i Gorobilja, sa zadatkom da preseče put Požega-Čačak, u slučaju četničkog izvlačenja iz varoši; 2) srednje krilo, iz pravca Užica i Rasne, sa obe strane puta Užice-Požega do puta Požega-Arilje; 3) levo krilo, iz pravca Zdravčića prema Glumču, selu na putu Požega-Kosjerić, koje su kontrolisali četnici, težeći da Požegu obuhvati sa severa. Delovi partizanskih snaga koji su trebali da nastupe iz pravca Arilja bili su onemogućeni da učestvuju u napadu zbog prethodnog četničkog napada na Ivanjicu. Nakon što su se levo i desno krilo približilo varoši, borci srednje kolone, prešli su nabujalu reku [[Skrapež]], koja ih je delila od četničkih položaja u Požegi, i izvršili juriš na varoš. Jurišom partizana četnici su bili primorani da se povuku prema Glumču i Prijanovićima. Obostrani gubici bili su veliki. Prema partizanskim podacima, u borbi za zauzimanje Požege poginulo je oko 30 partizanskih boraca, među kojima i [[Bogdan Kapelan]], komandant Dragačevskog bataljona [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]] (posthumno [[Orden narodnog heroja|narodni heroj]]) i [[Miladin Popović]], komandant Požeško-užičke čete [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]]. Među brojnim ranjenicima bio je i [[Sreten Žujović]].<ref>Јован Радовановић, н.д, стр. 137-142.</ref> === Primirje i četnički ultimatum === Nakon što su partizani ušli u Požegu, došao je četnički kapetan [[Milorad Mitić]], oficir za vezu četničke Vrhovne komande pri partizanskom Vrhovnom štabu, koji je prethodno boravio u Užicu. Mitić je u ime Draže Mihailovića tražio pregovore. Tokom dana, 3. novembra 1941, upućen je u Užice zajedno sa majorom [[Zaharije Ostojić|Zaharijem Ostojićem]]. Tito je prihvatio predlog o primirju. Dogovoreno je da [[primirje]] započne od 17 časova istog dana. Partizanski predlog podrazumevao je obrazovanje mešovite partizansko-četničke komisije koja bi ispitala događaje iz prethodnih dana i utvrdila krivce za otpočinjanje oružanih sukoba. Vrhovni štab je partizanskim jedinicama naredio obustavu vatre, a dvojica četničkih oficira su oslobođeni. U Požegi im je određen vozač, Ljubivoje Kovačević, koji ih je odvezao do četničkih položaja u selu Dobrinja, gde je zarobljen i potom predan Nemcima koji su ga zatvorili na Banjici u Beogradu, odakle je prebačen u Mathausen, gde je i umro 1943 godine. U večernjim časovima istog dana, četnička Vrhovna komanda uputila je [[ultimatum]] partizanima da moraju napustiti Požegu do ponoći, u protivnom će četnici obnoviti oružani sukob. Ultimatum je odbijen.<ref name="ReferenceF">[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 229-230.</ref> Istog dana 3. novembra Draža Mihailović je uputio pismo nemačkom komandantu Srbije, generalu [[Franz Böhme|Francu Bemeu]], u kom ističe da je voljan da se odazove pozivu na pregovore i lično dođe u Beograd, ali je trenutno sprečen usled borbe sa partizanima: {{izdvojeni citat|S obzirom na stvarnu situaciju u zemlji, koju već nekoliko dana karakterišu borbe većih razmera koje moje jedinice vode protiv komunističkih elemenata i koje se verovatno pretvaraju u opšti sukob, u ovom momentu je neophodno da ostanem na svom mestu dok se situacija ne raščisti. Ove borbe se vode u rejonu Užice-Požega-Kosjerić-Ivanjica. U vezi s napred izloženim neophodno je da vaše jedinice ne preduzimaju nikakve akcije na tom terenu. Tačan dan mog dolaska u Beograd javiću preko mog pregovarača.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_241.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981], str. 862.</ref>}} == Četnički napad na Čačak == {{main|Borbe za Čačak 1941.}} [[Datoteka:Čačak protest 1941.jpg|thumb|Protest protiv međusobnog ubijanja, Čačak novembar 1941.]] [[Datoteka:Cacak 1941.jpg|minijatura|Posle četničkog napada, građanke i građani Čačka protestuju noseći transparent sa natpisom: "Mi, majke, žene i sestre tražimo obustavu bratoubilačke borbe." Prema Dnevniku Vladimira Dedijera, četnici su pucali na kolonu.]] === Odbijanje naređenja za napad === Četnički napad na partizane u Čačku bio je predviđen da se izvrši u isto vreme kada četničke jedinice budu [[Operacija Užice|napadale Užice]]. Noću 1/2. novembra pukovnik [[Dragoljub Mihailović]] naredio je majoru [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]], komandantu četničkih snaga u opsadi Kraljeva, da "odmah u toku noći, pod okriljem mraka" napusti položaj prema Nemcima i napadne partizanske položaje u Čačku i okolini.<ref>Naređenje je citirano na suđenju D. Mihailoviću: »... 1) Odmah i u toku noći, pod okriljem mraka, povući glavninu naših snaga sa Kraljeva, ostavljajući najnužnije delove radi prikrivanja odsustva trupa pred neprijateljem. 2) Pravac kretanja Čačak. Raspored kretanja izvršiti lično, zauzeti Čačak i obezbediti ga sa užičkog pravca. Partizansku Komandu razoružati i poslati je na Ravnu Goru. 3) Drugi deo posade skinuti sledeće noći i rasporediti je tako, da razoruža partizansko osoblje i ljudstvo, ukoliko se ne bi dobrovoljno stavilo pod komandu Jugoslovenske vojske u Otadžbini...« Stenografske beleške, str. 407—409</ref> Trebalo je: {{izdvojeni citat|'''Zauzeti Čačak i obezbediti ga sa užičkog pravca. Partizansku komandu razoružati i poslati na Ravnu Goru.'''<ref>Живота Марковић, н.д, стр. 372.</ref>}} U to vreme, četnici i partizani su zajedno vodili borbe protiv Nemaca na frontu kod Kraljeva. Većina boraca četničkih odreda, kao i Đurić lično, bili su protiv ovakve Mihailovićeve odluke. Major Radoslav Đurić ovo naređenje nije izvršio, već je obavestio saborce iz Štaba [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] o tome. Na posleratnom suđenju Draži Mihailoviću, major Đurić je govorio o tome zašto nije mogao izvršiti Mihailovićevu naredbu: {{izdvojeni citat|Nije se moglo izvršiti kada smo vodili jednu veliku borbu sa okupatorom gde su bile i zajedničke kolone i zajedničke ambulante i zajednički lekari i izmešane jedinice. Nije se moglo nikako dopustiti da se u toku borbe sa okupatorom napadne jedna strana jer su borci i jedne i druge strane bili za saradnju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1399-1402.</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} Štab [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]] je o ovome odmah izvestio [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]], nakon čega je dogovoreno da major Đurić lično ode kod pukovnika Mihailovića i interveniše da povuče izdato naređenje. Mihailović je ostao pri svojoj odluci o napadu na Čačak. On nije bio zadovoljan ponašanjem majora Đurića, pa je u ličnoj belešci zapisao: {{izdvojeni citat|Đurić samo sa partizanima. Naređenje za deblokadu Kraljeva pokazao [[Momčilo Radosavljević|Molu]] i odgodio napad na Čačak za 3 dana pozivajući za to vreme komuniste na večeru. Posle toga oni napali. Jednoj četi partizana čak i vratio oružje. Da se više ne upotrebljava u srezu trnavskom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 1, reg. br. 17/3</ref>.|[[Draža Mihailović]]}} 3. novembra 1941. usledila je nova Mihailovićeva zapovest za napad na partizane u Čačku.<ref>Arhiv VII, Ča, mf. Lok. muz. 2/749—752</ref> Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović tražio je noću 3. novembra od poručnika Uroša Katanića da napadnu Čačak, ali on je izjavio da mu je ljudstvo umorno. Sutradan, 4. novembra poručnik Uroš Katanić je odbio još tri naređenja da zajedno sa kapetanom Bogdanom Marjanovićem povede svoje ljude u napad na Čačak.<ref name="ReferenceG">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_21.htm Izveštaj komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. Draži Mihailoviću o situaciji pred napad na Čačak]</ref> Konačno, pukovnik Mihailović je poverio zadatak napada na Čačak kapetanu [[Jovan V. Deroko|Jovanu Deroku]], komandantu artiljerije i načelniku Štaba četničkih snaga na kraljevačkom frontu.<ref>Stenografske beleške, str. 407—409</ref><ref>dr J. Marjanović, Prilozi, str. 212 i 312</ref> === Partizansko preuzimanje grada === [[Vrhovni štab NOPOJ]] je 4. novembra saopštio da su Draža Mihailović i njegov štab »povukli svoje trupe sa opsade Kraljeva i uputili na partizane«, i naredio svojim jedinicama da preduzmu čišćenje terena od četnika.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_25.htm</ref> Takođe, povučena su dva bataljona Čačanskog partizanskog odreda sa kraljevačkog fronta.<ref name="ReferenceH">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_26.htm</ref> Četničke snage, povučene sa kraljevačkog fronta, su usput napadali partizanska uporišta u selima između Kraljeva i Čačka. 4. novembra kod sela [[Samaila|Samaile]] četnici su napali partizanski tenkovski vod, zaplenili [[tenk]] i ubili komandira voda Srećka Nikolića. Istog dana napali su i posadu partizanskih topova kod Mrčajevaca, zaplenivši topove. Istovremeno, Trnavski bataljon Čačanskog partizanskog odreda, takođe povučen sa kraljevačkog fronta, sukobio se sa četničkim predstražama kod Čačka.<ref>Istorijski arhiv KPJ, tom I, knj. 1, str. 258</ref> Partizanske vođe su tom prilikom proglasili komandanta četničkih odreda Čačak Bogdana Marjanovića kao glavnog krivca i osudili ga na smrt (u odsustvu).<ref name="ReferenceG"/> U samom Čačku, partizani su razoružali četnike i preuzeli vlast (pre toga je postojala zajednička komanda mesta). [[Datoteka:Ratko Mitrović Čačak 1941.jpg|minijatura|Politički komesar Čačanskog odreda [[Ratko Mitrović]] govori borcima u Čačku.]] Četnička strana navodi da su 4. novembra partizani u Čačku razoružali odred od 100 četnika, neke ubivši, nakon čega su ovladali gradom. Istoga dana partizani su pohapsili porodice četnika u Čačku i 7 oficira koji su zaostali u gradu.<ref name="ReferenceI">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_22.htm Pismo komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. političkom komesaru Čačanskog NOP odreda povodom sukoba između četnika i partizana</ref> Partizanska strana navodi da je hapšenje "desetak četničkih oficira i njihovih porodica" usledilo kao reakcija na hapšenje [[Momčilo Radosavljević|Momčila Radosavljevića]], komandanta [[Čačanski NOP odred|Čačanskog partizanskog odreda]], koji je 5. novembra otišao u četnički štab na periferiji Čačka radi pregovora o smirivanju situacije.<ref>Opširnije, vidi istorijski arhiv KPJ, tom I, knj. 1, str. 257; Arhiv VII, ANOR, k. 1983, reg. br. 1—68/1.</ref> 6. novembra 1941. komandant čačanskih četnika [[Radoslav Đurić]] piše političkom komesaru čačanskih partizana Ratku Mitroviću: {{izdvojeni citat|Na dan 4. ov.m. zloupotrebivši poverenje Četnika, partizani u Čačku su razoružali odred od 100 ljudi (četnika), kojom prilikom je poginulo više naših ljudi i tom prilikom zauzeli Čačak. Istoga dana jedinice partizana otvorile su vatru iz mitraljeza na odred četnika koji je trebao da uđe u Čačak, kojom je prilikom teško ranjen 1 oficir i više vojnika. Istoga dana partizani su pohapsili sve porodice četnika u Čačku i 7 oficira koji su zaostali u gradu.<ref name="ReferenceI">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_22.htm Pismo komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. političkom komesaru Čačanskog NOP odreda povodom sukoba između četnika i partizana</ref>|Pismo komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. političkom komesaru Čačanskog NOP odreda}} U izveštaju Draži Mihailoviću od 6. novembra 1941. komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović takođe govori o međusobnim hapšenjima u Čačku: {{izdvojeni citat|U samoj varoši Čačku partizani su ponovo pohapsili viđenije trgovce i oficire koji nisu uspeli da se izvuku. Njihov glavni komandant trupe zvani »Molo« kao i Vuk Stojić i Đurakić, komesari i mračni tipovi pored još dosta njihovih vođa uhapšeni su. Zato oni su sinoć pohapsili sve oficirske porodice u varoši.<ref name="ReferenceG">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_21.htm Izveštaj komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. Draži Mihailoviću o situaciji pred napad na Čačak]</ref>|Izveštaj komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. Draži Mihailoviću o situaciji u Čačku}} === Četnički ultimatum === Ujutru 6. novembra 1941. godine je stiglo novo naređenje Draže Mihailovića za napad na Čačak, koji bi vodio [[Jovan V. Deroko]] uz podršku artiljerije: [[Datoteka:Jovan Deroko.jpg|minijatura|185px|Kapetan [[Jovan V. Deroko]], vođa četničkog napada na Čačak.]] {{izdvojeni citat|»Nastanite što pre da ovladate Čačkom i kapetanu Deroku prenesite potrebno za ovo. Kapetan Derok treba sa 2/3 svoga ljudstva sa topovima, bornim kolima skinutim sa položaja kod Kraljeva da odmah ovlada Čačkom. Sa 1/3 da obezbedi pravac prema Raškoj i pravac Kraljevo—Čačak prelazeći u najuporniju odbranu na rečenim pravcima. Vrlo hitno.« <ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_20.htm Naređenje Štaba četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku]</ref>|Naređenje Draže Mihailovića od 5. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku}} Partizani u Čačku su bili voljni da učine neke ustupke četnicima, sa željom da pregovaraju. Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović ovo je video kao znak slabosti, zaključivši da su "partizani obezglavljeni" i uplašeni pa je "''sve to odbio postavljajući im zahteve za koje sam bio siguran da neće prihvatiti, jer bi to značilo njihovu kapitulaciju i polaganje oružja''."<ref name="ReferenceG"/> 6. novembra, Radoslav Đurić je prosledio Ratku Mitroviću [[ultimatum]] kojim se, između ostalog, traži: {{izdvojeni citat| 1. Preformiranje partizanskih jedinica koje su dosada bazirale na političkoj osnovi u postojeće vojno-četničke odrede pod komandom pukovnika gosp. Draže Mihailovića, koji je zato naimenovan ukazom NJ.V. Kralja. <br /> 3. Ukidanje narodno-oslobodilačkih odbora. <br /> 4. Pošto je naša država monarhija, to svaki mora da prizna Nj. V. Kralja i da se za njega i otadžbinu bori protiv okupatora. <br /> 6. U vojničke redove ulazi se sa činom koji je imao u vojsci. <br /> 9. Rok odgovora do 16 časova danas.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_23.htm Ultimativni uslovi sporazuma komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. komandantu Čačanskog NOP odreda]</ref>}} Major Đurić se svim silama trudio da ubedi partizane da prihvate postavljene uslove. Istog dana on šalje pismo partizanskom komandantu [[Momčilo Radosavljević|Momčilu Radosavljeviću]] u kojem mu objašnjava da će partizani snositi odgovornost za bratoubilački rat i ostavlja rok do 18.30 časova: {{izdvojeni citat|Mi smo svi podanici Kraljevine Jugoslavije i Kralja Petra II. U našoj državi može da postoji samo jedna vojska okupljena oko onih delova vojske, koji se nisu predali okupatoru... Svi ste svesni date zakletve. [...] S toga odgovornost za bratoubilačka neprijateljstva pašće na ona lica koja hoće da podvoje ljude i da stvore novu vojsku koja nije priznata našim zakonima. [...] Prema svemu iznetom jedini način da se obustave neprijateljstva je da primite u potpunosti postavljene uslove koji su u interesu našeg naroda, a njihovo neprimanje je svesno guranje naroda u bratoubilački rat. To jasno pokazuje na koga pada odgovornost i prokletstvo za produženje neprijateljstva.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_24.htm Zahtev komandanta četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. komandantu Čačanskog NOP odreda da prihvati četničke uslove za prekid oružane borbe]</ref>|[[Radoslav Đurić]]}} === Četnički napad na Čačak === 6. novembra 1941. godine [[Jovan V. Deroko]] je poseo topovima položaj na [[Ljubić (Čačak)|Ljubiću]] u nameri da izvrši bombardovanje [[Čačak|Čačka]] kojeg su držali partizani. Partizanska izvidnica otkrila je Derokov položaj, nakon čega je došlo do borbe na Ljubiću u popodnevnim časovima. U borbi je poginuo četnički komandant [[Jovan V. Deroko]], nakon čega su partizani preoteli, odnosno povratili zaplenjene topove.<ref>Istorijski arhiv KPJ, »Borba« 1941, Beograd 1949 — dalje: Istorijski arhiv KPJ — tom I, knj. 1, str. 267 i 258</ref> {{izdvojeni citat|Neprijatelj se nalazi blokiran, u varoši Čačku, a njegovi delovi koji su se povlačili sa kraljevačkog položaja mestimično su potučeni i daju otpor, a pad Ljubića očekuje se svaki čas.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_26.htm Zapovest Štaba četničkih odreda Čačak od 7. novembra 1941. za napad na partizanske snage u Čačku]</ref>|Zapovest Štaba četničkih odreda Čačak od 7. novembra 1941. za napad na partizanske snage u Čačku}} Četnički napad na Čačak je počeo 7. novembra oko 16.00 sati. Do 03.00 sata sledećeg dana vođene su presudne borbe za grad, tokom kojih su partizani odbili nekoliko četničkih juriša. Posle žestokih okršaja u zoru 8. novembra, partizani su prinudili četničke snage na povlačenje prema planini Jelici i Ravnoj gori. Obe strane imale su značajne gubitke. U toku borbi partizani su zarobili veći broj četnika (obično se navodi 400 zarobljenika). Osim oficira i žandarma, svi su pušteni kućama, dok je manji broj pristupio partizanima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/51_8a.pdf Милојица Пантелић, Радован М. Маринковић, Владимир Никшић, Чачански НОП одред "Др. Драгиша Мишовић", Чачак, 1982], стр. 220-227.</ref> Ovakva odluka bila je u skladu sa naredbom Vrhovnog štaba NOPOJ od 8. novembra 1941. o zabrani odmazdi i mučenja: {{izdvojeni citat|U vezi sa poslednjim događajima, u kojima su vojno-četnički odredi istupili sa oružanim snagama protiv partizanskih odreda - događaju se mnogobrojne pojave zverskog mučenja, prebijanje i ubijanje naših partizana i kurira od strane raznih okorelih zlikovaca koji se nalaze u tim odredima, upućuje se sledeće naređenje svim našim odredima: I. Pod pretnjom smrtne kazne zabranjuje se odgovarati na te zločine postupcima koji nisu dozvoljeni u partizanskim redovima. a) maltretiranje, prebijanje ili bilo kakvo ispoljavanje lične mržnje prema zarobljenicima koji padaju u naše ruke. b) apsolutno je nedozvoljeno maltretiranje i zlostavljanje stanovništva na onim područjima gde se vode borbe, iako ono nije naklonjeno nama. Zarobljeni neprijateljski oficiri i vojnici imaju se stražarno sprovesti najbližim partizanskim komandama, koje će onda same preuzeti istragu protiv pojedinaca iz redova zarobljenika za koje se neophodno dokaže da su vršili bilo kakva zverstva ili nedela.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_2_2_1.pdf Zbornik NOR-a, II/2, Beograd, 1954]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 82.</ref>}} == Četnički napad na Gornji Milanovac == {{main|Borbe za Gornji Milanovac 1941.}} === Davanje "časne reči" === [[File:Zvonimir Vuckovic i Nemci.jpg|thumb|[[Zvonimir Zvonko Vučković]], vođa napada na partizane u G. Milanovcu, kasnije otvoreni saradnik Nemaca.]] 4. novembra 1941. godine u 16 časova poručnik [[Zvonimir Vučković]] se nalazio na sastanku povodom odbrane Gornjeg Milanovca sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem, kada ga je telefonom pozvao Načelnik Gorskog štaba potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]] i naredio da odmah napadne partizane i da ih razoruža. Lokalni četnički komandanti su tada odlučili da Zvonko Vučković ode lično u Vrhovnu komandu u [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajićima]] i obavesti potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje trenutno nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje, jer su baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostave relativno dobre odnose sa partizanima. Potpukovnik Pavlović je odbio ove razloge i naredio da u Milanovcu odmah postupe po izdatom naređenju.<ref name="Zbornik NOR-a 1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 375-376.</ref> U međuvremenu, partizani su posumnjali da se nešto sprema. Jedan deo četnika se izvukao iz grada, a drugi deo četnika su razoružali borci Takovskog bataljona Čačanskog NOP odreda u Gornjem Milanovcu. Po povratku u Milanovac, Vučković je našao četnike u Selu Brusnici, pored Milanovca, kako se pripremaju za napad. Poručnik Vučković se potom vratio u Milanovac kako bi uverio partizane da njihovo savezništvo neće biti prekršeno. Sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem se, dajući časnu oficirsku reč, sporazumeo da oružje vrate razoružanim četnicima, i da se ostali četnici mogu odmah vratiti u Milanovac.<ref name="Zbornik NOR-a 1981"/> {{izdvojeni citat|4. novembra 1941 godine u 16 čas. kada sam se nalazio na sastanku povodom pitanja odbrane Milanovca sa komunističkim komandantom bataljona Rakićem pozvat sam na telefon iz Brajića od Načelnika Gorskog štaba potpukovnika Pavlovića koji mi je tada kratko naredio da odmah napadnem komuniste i da ih razoružam. Kapetan Reljić komandant mesta i komandant odreda koji je tada stigao u Milanovac kapetan Stojanović rešili su da ja odem u Brajiće i lično obavestim potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje sada nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje jer smo baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostavimo relativno dobre odnose. Potpukovnik Pavlović odbio je ove moje razloge i naredio da mi u Milanovcu postupimo odmah po izdatom naređenju. (...) Sve ovo koštalo me je časne reči da neću komuniste napasti, koju je od mene tražio Rakić kao garanciju. Odmah sutradan sa Stojanovićem doneo sam odluku da napadnem komuniste no s tim da se ja privremeno sklonim kako bih održao časnu reč u koju su komunisti čvrsto verovali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_110.htm Relacija Takovskog četničkog odreda o dejstvima protiv partizanskih snaga u rejonu g. Milanovca od 4. do 10. novembra 1941, Zbornik NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, dokument 110]</ref>|Poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant Takovskog četničkog odreda}} Neposredno uoči napada na partizane u G. Milanovcu, i četnički kapetan Radovan Stojanović je uveravao partizane da ne želi sukob, iako je upravo on predvodio napad koji je usledio. Takovski partizani su dozvolili da četničke snage budu prisutne u gradu zahvaljujući uveravanju i "časnoj oficirskoj reči" Stojanovića i Vučkovića. Sve ovo se dešavalo uporedo sa [[Borbe za Čačak 1941.|napadom četnika na partizane u čačanskom kraju]]. === Napad na partizane u bolnici === {{main|Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.}} [[File:Dr Dionizije Đorović, upravnik partizanske bolnice na Savincu kod Gornjeg Milanovca 1941.jpg|thumb|Dr Dionizije Đorović, upravnik partizanske bolnice na Savincu kod Gornjeg Milanovca. Četnici su ga zarobili i predali Nemcima, koji su ga poslali u logor u Norvešku.]] Noću između 6. i 7. novembra četnici su iznenada napali na partizane u Gornjem Milanovcu. Glavnina partizanskih snaga bila je smeštena u dve zgrade. Takovski bataljon nalazio se u Zdravstvenom domu, a [[Prvi šumadijski partizanski odred|Šumadijski odred]] u bolnici. U toku noći, četnici Zvonka Vučkovića, koje je vodio narednik Kljajić, su iznenada opkolili bolnicu i napali partizane. Nakon kraće borbe, punih šest časova narednik Kljajić je pokušavao da ubedi opkoljene partizane da se predaju. Partizani koji su bili opkoljeni u zgradi bolnice (oko 125 boraca) predali su se nakon što im je garantovana bezbednost.<ref>[https://www.znaci.org/00002/400_8.pdf Миливоје Станковић, Први шумадијски партизански одред, Београд, 1983.], стр. 355-364; [https://www.znaci.org/00001/51_8a.pdf Милојица Пантелић, Радован М. Маринковић, Владимир Никшић, н.д.], стр. 230-234.</ref> {{izdvojeni citat|Međutim, u noći između 7 i 8 novembra 1941, u dva časa posle pola noći, oni su izvršili mučki prepad na nas. Ja sam se nalazio u bolnici na prvom spratu. Oni su divljački urlikali i pucali iz mitraljeza. Pohvatali su neke naše drugove na spavanju. Mi smo se držali od 2 sata do posle podne kad nam je ponestalo municije. Oni su nam, međutim, ponudili da pregovaramo o predaji. Mi smo bili protiv predaje, ali pošto se na prvom spratu iste bolnice nalazilo oko 50 do 60 pogorelaca iz Gornjeg Milanovca, to jest dece i žena, a oni su pretili da, ako mi ne odemo na pregovore i ako se ne predamo da će zapaliti bolnicu, što nikako nismo smeli dozvoliti...<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>|Ninko Sakić, komandant Drugog bataljona Prvog šumadijskog partizanskog odreda, jedan je od partizana zarobljenih u bolnici u Gornjem Milanovcu}} Istovremeno, četnički odred Radovana Stojanovića je napao Zdravstveni dom.<ref name="Zbornik NOR-a 1981"/> Većina partizana smeštenih u zdravstvenom domu uspela je da se probije iz grada i izbegne zarobljavanje. Iz te grupe ih je zarobljeno deset. Prema četničkim podacima, četnici su u Gornjem Milanovcu 8. novembra 1941. zarobili oko 135 partizana.<ref name="Zbornik NOR-a 1981"/> Partizani zarobljeni u gradu, zajedno sa borcima zarobljenim u okolnim selima, 8. novembra su sprovedeni u Mihailovićev štab na Ravnu goru, nakon čega su [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|zarobljeni partizani predati Nemcima]]. Nemci su većinu zarobljenih streljali, dok je samo manji broj uspeo da se spase. Uporedo sa četničkim napadom na partizane u G. Milanovcu, četnički štab je pripremao napad na Guču od koga je odustao zbog toga što je četnička Gučka četa odbila da učestvuje u napadu.<ref name="ReferenceH"/> Kasnije su četnici napali partizane u Guči 19. novembra.<ref name="ReferenceH"/> == Drugi četnički napad na Užice == Četnička Vrhovna komanda na Ravnoj gori našla se u vrlo složenoj situaciji - svi pokušaji da se savlada glavnina partizanskih snaga i zauzmu [[Užice]] i [[Čačak]], najveći gradovi na slobodnoj teritoriji i ključna partizanska uporišta, propali su. Mihailovićeva komanda naredila je novi napad na Užice sa severnog pravca, uvodeći u borbu protiv partizanske glavnine četničku grupaciju (oko 1.500 boraca) pod komandom kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], koja je povučena sa položaja prema Nemcima kod Valjeva i Krupnja. === Borba u Karanu === {{Quote box | citat = »U mešavini koja se tako stvorila bilo je nemoguće razlikovati jedne od drugih. Ista odela, iste psovke i komanda. U takvoj gužvi je uvek mnogo žrtava. Najgore je što ne znaš koga gađaš, a kad pucnjava počne, ne prestaje do mraka. Njihova petokraka zvezda i naša trobojna kokarda, i kad su bile na šajkačama, mogle su se osmotriti samo iz neposredne blizine. Ako se sukobimo u selu onda se tek stvori krkljanac. Jurimo se oko kuća i štala kao deca koja se igraju žmurke. Čas mi jurimo njih a čas oni nas. U takvoj igri gine sve od reda: i mi i oni, i žene i deca, i stoka i kokoške, i sve što je živo.«<ref>Zvonko Vučković, n.d., 164.</ref> | izvor = Četnički komandant [[Zvonko Vučković]] opisuje borbe četnika i partizana u Ovčaru | width = 40% | align = right}} Račićevi četnici stigli su 4. novembra u [[Kosjerić]], odakle su produžili ka [[Karan]]u, selu južno od Kosjerića. Oni su stigli u dolinu Lužnice 4. novembra, dok se glavnina partizanskih snaga još uvek nalazila u Požegi, koju su tek zauzeli. Dok se Račić pripremao za napad, deo partizanskih snaga je žurio iz Požege prema Karanu.<ref name="ReferenceJ">[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 234-243.</ref> Uoči napada četnika na [[Karan]], prispelo je partizansko pojačanje. Četnici su napali Karan u noći 7-8. novembra. Oni su uspeli da zauzmu naselje i zarobe veći broj partizanskih boraca, koji su položili oružje verujući da će im životi biti pošteđeni.<ref name="ReferenceF"/> Zarobljeni partizani su prvo sprovedeni u zatvor u Kosjeriću. Poznata su imena 115 zarobljenih partizana i simpatizera partizanskog pokreta koji su 9. novembra sprovedeni iz četničkog zatvora u Kosjeriću na Ravnu goru (neposredno pred partizansko zauzimanje Kosjerića), da bi 13. novembra bili [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predati Nemcima]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/242_10.pdf Раде Познановић, Милун Раонић, Милорад Радојчић, Трагом издаје: Сведочења о издаји четника и стрељању на Крушику у Ваљеву 1941, Ваљево, 1987], стр. 87-102.</ref> === Borba za Metaljku === Delovi [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] uspeli su da se konsoliduju na brdu Metaljka, između Karana i Užica. Takođe, iz Užica je uveče, 7. novembra, pristiglo partizansko pojačanje, zbog značaja ovog položaja za odbranu grada. U ovoj borbi učestvovali su i borci Slovenačke partizanske čete "Ivan Cankar", sastavljene mahom od slovenačkih izbeglica koje su bile koncentrisane u Užicu. Teška borba za Metaljku vođena je 8. novembra, celi dan, a lokacija je prelazila nekoliko puta iz jednih ruku u druge. Na kraju, partizani su uspeli da odbace četnike ka Karanu. Sutradan su partizani uspeli da potisnu četnike prema Kosjeriću, i kasnije istog dana zauzmu varoš. Četnici su odstupili prema Ražani, severno od Kosjerića i prema Vardi zapadno od Kosjerića. Uskoro je zauzeta i Ražana, tako da se glavnina četnika pod komandom Dragoslava Račića povukla ka Ravnoj gori. U ovim borbama, od kojih je najveću korist imao okupator, poginulo je na desetine četnika i partizana.<ref name="ReferenceJ"/> == Ostali napadi == [[File:Srećko Nikolić.jpg|thumb|Srećko Nikolić, komandir partizanske tenkovske čete; ubili ga četnici u Samaili kod Kraljeva 4. novembra 1941.]] 7. novembra 1941. Mihailovićevi i Pećančevi četnici zajedno napadaju [[Ljig]] i zarobljavaju 107 partizana.<ref name="Kosta Nikolić 1999">Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga II, Beograd 1999.,str. 39</ref> 13. novembra četnici i odredi [[Vlada nacionalnog spasa|kvislinške vlade]] pod komandom Milana Kalabića (oca Nikole Kalabića) napadaju 500 partizana između Lazarevca i Belanovice.<ref name="Kosta Nikolić 1999"/> == Mihailovićevi pozivi u pomoć == Pošto su odbile napad, partizanske snage su produžile gonjenje četnika ka Ravnoj gori, stežući obruč oko štaba Draže Mihailovića. Teška pozicija u koju je dospeo, primorala je pukovnika Mihailovića da traži pomoć na svim mogućim stranama. === Apel jugoslovenskoj vladi === 5. novembra 1941. pukovnik Mihailović predsedniku jugoslovenske vlade [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] iznosi svoju verziju događaja, insistirajući da Britanija ne šalje pomoć za partizane: {{izdvojeni citat|Borba komunista protiv Nemaca je prividna. Oni se snabdeli oružjem iz fabrike u Užicu. Napali su moje trupe u Ivanjici, Požegi, Arilju, Užicu, Gorjevnici, Ražani, Kosjeriću i drugim mestima. Borbu sam primio i verujem da će njen ishod biti u moju korist. [...] Budu li pomognuti od Engleske, ja pomoć odbijam. [...] Imajući fabriku oružja u Užicu, odakle mi nisu dali ništa, još treba da im vi dobavite englesko oružje, pa smo gotovi zauvek.<ref name="ReferenceK">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovdća poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine</ref><ref>https://www.znaci.org/00001/11_9.htm</ref>|Telegram Draže Mihailovdća izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 5. novembra 1941.}} 9. novembra 1941. pukovnik Mihailović javlja generalu Simoviću da samo hitna britanska pomoć njemu može popraviti situaciju: {{izdvojeni citat|Situacija zahteva najhitniju pomoć prvenstveno u automatskom oružju i municiji. Još noćas treba da stignu avioni a takođe i svake sledeće noći. Samo najbrža pomoć može da popravi situaciju.<ref name="ReferenceK">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovdća poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine</ref>|Telegram Draže Mihailovdća izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 9. novembra 1941.}} 10. novembra 1941. godine, dan uoči dogovorenog sastanka sa Nemcima, pukovnik Mihailović urgira generalu Simoviću da mu omogući borbu protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Hitna je pomoć u municiji, automatskom oružju i novcu... Hiljade organizovanih ljudi stoje bez oružja i očekuju momenat kada će im se omogućiti stupanje u borbu protiv krvoločnih okupatora.<ref name="ReferenceK">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovdća poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine</ref>|Telegram Draže Mihailovdća izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 10. novembra 1941.}} === Poziv bosanskim četnicima === 9. novembra 1941. Draža Mihailović se obratio četnicima iz istočne Bosne pod komandom majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]]. Mihailović je naredio Dangiću da sve četničke trupe iz Bosne odmah prebaci u Srbiju za napad na Užice i Kosjerić ("''najnužnije čete ostaviti samo u Bosni, ali samo najnužnije''"), da usput napada i razoružava partizane, i naoružava svoje ljude: {{izdvojeni citat|Situacija je takva da sve naše trupe iz Bosne najbržim načinom povučete na Bajinu Baštu, usput i kod Vas sve partizane razoružavati i naoružavati naše ljude, na koji način povećavati Vaše odrede. Čim dođete u Bajinu Baštu, jedan deo snaga uputite pravcem ka Užicu a drugi na Kosjerić, da napadaju na partizane, da ih razoružavaju i naoružavaju naše. Najnužnije čete ostaviti samo u Bosni, ali samo najnužnije.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>}} Još mu je naredio da pozove sve četničke komandante "na pravcu Višegrad—Sarajevo i na drugim pravcima" da mu se pridruže. U svom naređenju Mihailović navodi da su 31. oktobra noću "partizani napali mučki" njegove snage, "i sa koncentrisanim snagama gurnuli na Požegu". Na kraju naređenja on poručuje: {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981], str. 72-75.</ref>|Dragoljub Mihailović}} Međutim, Dangić nije postupio po naređenju, niti su bilo koje četničke jedinice iz Bosne došle u pomoć Mihailoviću. Četnici Draže Mihailovića su kasnije zbog toga krivicu za neuspeh borbi za Užice prebacili na majora Dangića.<ref>Живота Марковић, н.д, стр. 377.</ref> === Sastanak sa Nemcima === {{main|Sastanak u Divcima}} Dva dana nakon što je poslao poziv četnicima istočne Bosne, Draža Mihailović se 11. novembra 1941. [[Sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima]] u selu Divci. Pukovnik Mihailović je na sastanku ubeđivao Nemce da im nije neprijatelj i tražio je naoružanje kako bi nastavio borbu protiv [[partizani|partizana]]. Pukovnik Mihailović se nadao da će od Nemaca dobiti oružje, ili bar municiju, i da će četničke akcije usaglasiti sa Nemcima u [[Operacija Užice|predstojećoj operaciji]] za uništenje partizanskog pokreta.<ref name="ReferenceL">https://www.znaci.org/00001/5_3.htm</ref> U vreme sastanka, u obližnjem selu [[Slovac]] Nemcima je [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima novembra 1941.|predato oko 350 partizana]] zarobljenih od strane četnika. Nemci su njegove predloge kategorički odbili i zatražili bezuslovnu predaju četnika. === Saveznička podrška === {{main|Saveznici i Jugoslavija}} U danima kada se nudio Nemcima za borbu protiv partizana, pukovnik Mihailović je slao potpuno drugačije telegrame vladi i Saveznicima. 13. novembra [[Dušan Simović]] javlja [[Anthony Eden]]u da je primio sledeći telegram od pukovnika Mihailovića: {{izdvojeni citat|Komunisti su nas napali i prisilili da se istovremeno borimo protiv Nemaca, komunista, ustaša i drugih grupacija. Uprkos tome, ceo narod je uz kralja. Stotine hiljada naših ljudi nenaoružane, a oni koji jesu nemaju municije.<ref name="ReferenceL">https://www.znaci.org/00001/5_3.htm</ref>|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, [[Dušan Simović]] je intervenisao preko Poslanstva Kraljevine Jugoslavije u [[SSSR]]-u, tražeći da [[Moskva]] hitno izda uputstvo partizanima da se potčine Mihailoviću u zajedničkoj borbi protiv okupatora.<ref>ASSIP, Emigrantska vlada, F-IV, 1941/45.</ref> Sličnu intervenciju učinili su i Britanci, preko svog ambasadora u SSSR-u. Moskva nije zvanično naložila da se partizanski odredi stave pod komandu Mihailovića, ali je Radio-Moskva prenela propagandne poruke Radio-Londona u prilog Mihailovića.<ref name="Petranović">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf |title=Branko Petranović: Srpski narod u ustanku |format=PDF |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}</ref> General [[Dušan Simović]] je 15. novembra preko Radio-Londona promovisao pukovnika Dražu Mihailovića za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji". Mihailović je 16. novembra 1941. Proglasom Srbima, Hrvatima i Slovencima objavio da je postao Komandant celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.<ref name="Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78">Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78.</ref> {{izdvojeni citat|Tada je nastala i najčudnovatija faktička koalicija u drugom svetskom ratu, koju su sačinjavali u odnosu na narodnooslobodilački pokret, kao jedinstvenog protivnika, četnici, Nemci, Britanci, Nedić, ustaše.<ref name="Petranović"/>|Istoričar [[Branko Petranović]]}} Britanski oficir za vezu [[Bil Hadson]] je sredinom novembra 1941. prvi prozreo plan, da Mihailović nastoji da dobije britansko oružje da bi uništio komunističke suparnike, pod izgovorom da je potrebno da bi se borio protiv Nemaca. Hadsonovu preporuku Britancima da odlože avionske pošiljke dok se ne organizuje zajednička komanda [[pokret otpora|pokreta otpora]], Mihailović je proglasio sabotažom.<ref name="znaci2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}</ref> == Opkoljavanje četničkog štaba na Ravnoj gori == [[File:Valjevski odred 1942.jpg|thumb|Valjevski partizani na putu za [[Ravna gora (visoravan)|Ravnu goru]] početkom 1942.]] Partizanski odredi su sa manjim snagama relativno brzo potukli Dražine odrede.<ref name="dokument 30165"/> 13-14. novembra usledilo je opšte nastupanje partizanskih snaga prema Ravnoj gori, gde je primorana da se povuče glavnina četničkih snaga. Četnici su uskoro poraženi kod Dobrinja, Tometinog Polja, Leušića, Pranjana i partizanski odredi su opkolili Mihailovićev štab na Ravnoj gori: {{izdvojeni citat|Borbe s četnicima su se nastavljale. Naši su zauzeli Pranjane i mogli smo ih potpuno likvidirati za dan-dva, ali je Stari naredio da se to ne čini iz spoljnopolitičkih razloga. Inače Draža Mihailović je bio pred masom prilično razgolićen, fizički smo ga takođe dotukli. On je molio za pregovore preko kapetana Mitića. Mi smo ih prihvatili.<ref>[[Vladimir Dedijer]]: DNEVNIK, prva knjiga (str. 56). Rijeka 1981.</ref>|[[Vladimir Dedijer]]}} U takvoj situaciji Radio-London je uputio javni poziv apelujući na sporazum dva pokreta za zajedničku borbu protiv okupatora.{{sfn|Jovanović|1998|p=162}} [[15. 11.|15. novembra]] general [[Dušan Simović]] je preko [[BBC|radio Londona]] promovisao pukovnika Dragoljuba Mihailovića za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji". Mihailović je [[16. novembra]] izdao Proglas kojim obaveštava da ga je kralj, na predlog „slobodne jugoslovenske vlade u Londonu", imenovao za Komandanta celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.<ref name="Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78"/> {{izdvojeni citat|Naš Vrhovni Zapovednik Nj. V. Kralj Petar II potvrdio me, na predlog slobodne jugoslovenske Vlade u Londonu, za Komandanta celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Kraljevine Jugoslavije. Time su svi naoružani pokreti u celoj državi stavljeni pod moju komandu i podređeni starešinama koje ću naimenovati, kako vojni zakoni i disciplinski propisi naređuju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_28.htm Proglas Draže Mihailovića od 16. novembra 1941. Srbima, Hrvatima i Slovencima]</ref>|Proglas Draže Mihailovića od 16. novembra 1941. Srbima, Hrvatima i Slovencima}} Nakon toga Mihailović je poslao delegaciju partizanima sa pismenim uslovima da se stave pod njegovu komandu. Partizansko vodstvo je odbilo te uslove i rekli su da može biti samo međusobnog sporazuma. === Pregovori partizana i četnika === [[Datoteka:Hadson.jpg|thumb|Britanski oficir za vezu [[Bill Hudson]] koji je prisustvovao pregovorima]] Pregovore oko sklapanja sporazuma vodile su delegacije Vrhovnog štaba NOPOJ ([[Aleksandar Ranković]], [[Ivo Lola Ribar]] i [[Petar Stambolić]]) i Štaba Draže Mihailovića (majori [[Radoslav Đurić]] i [[Mirko Lalatović]]) 18. i 20. novembra 1941. u Čačku. Na prvom sastanku su četnički predstavnici zahtevali da se prihvate njihovi uslovi, tj. da se sve oružane snage stave pod komandu Draže Mhailovića, što je partizanska delegacija odbila.<ref name="ReferenceM">https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm</ref> Partizani su bili spremni da se stvori zajednički operativni štab, ali nikako nisu pristajali da prihvate komandu Mihailovića. Nakon toga, pukovnik Mihailović je naredio majoru Radoslavu Đuriću telefonom: „''Odmah se vratite natrag i napravite sporazum ma pod kojim uslovima''".<ref name="Ispitivanje"/> [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] je ponudio Mihailoviću da stupi u borbu protiv Nemaca, da se odrekne zahteva za potčinjavanjem partizana i da se pitanje jedinstvenog operativnog vodstva reši sporazumno. Vrhovni štab je ponudio Draži Mihailoviću sporazum na sledećoj osnovi: # da čete Draže Mihailovića stvarno i odmah stupe u borbu protiv okupatora; # da se partizani i četnici bore svako na svom sektoru protiv okupatora; # da se Draža Mihailović odrekne nemogućeg zahteva o uključenju partizanskih odreda u četničke grupe i pod komandom oficira Draže Mihailovića, jer to ne bi značilo likvidaciju partizanskih odreda već i oslobodilačke borbe protiv okupatora u Srbiji uopšte; # da će se o pitanju jedinstvenog operativnog vojnog vodstva i drugim problemima rešavati sporazumno odmah posle uspostavljanja mira.<ref name="ReferenceM"/> Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson]] je prisustvovao pregovorima, pokušavajući da ujedini [[pokret otpora]] pre nego što Nemci otpočnu s ofanzivom. U vreme sastanaka 20. novembra u Čačku, Hadson je obavestio Kairo: {{izdvojeni citat|'''Moje je mišljenje da Mihailović ima sve kvalifikacije izuzev snage. Partizani su sada jači, i on mora prvo njih da likvidira britanskim oružjem pre nego što se ozbiljno okrene Nemcima.''' Danas mi je rekao da će ga nedostatak municije prisiliti da se povuče s Ravne gore ako partizani nastave da ga napadaju. Prisustvovao sam jednoj četničko-partizanskoj konferenciji i izložio vaš stav. Partizani uporno traže da zadrže svoj identitet bez obzira u bilo kakvom dogovoru sa četnicima. Oni smatraju da Simovićeva neobaveštenost o partizanskoj vodećoj ulozi u ustanku pokazuje da jugoslovenska vlada ne poznaje situaciju. Partizani smatraju da je narod izgubio svako poverenje u bivše jugoslovenske oficire, koji su odgovorni za slom. Oni sumnjaju da Mihailović pomaže Nedića i druge proosovinske elemente u borbi protiv komunista. Partizani će nastaviti da se bore protiv Mihailovića ako ovaj ne pristane na njihove uslove.<ref name="znaci2"/>|Britanski oficir za vezu [[Bil Hadson]]}} === Primirje partizana i četnika === Partizanski delegati [[Aleksandar Ranković]] i [[Petar Stambolić]] postavili su sledeće uslove: da se obrazuje mešovita istražna komisija od ljudi iz redova četnika i partizana, koji će povesti istragu po pitanjima bratoubilačke borbe. Zatim da se obrazuje mešoviti sud, koji će suditi svim izazivačima [[Četničko-partizanski sukob|bratoubilačke borbe]]; i da će se produžiti pregovori po svima ostalim pitanjima dok se to ne svrši, a sutra u 12 sati, 21 novembra, prestaju neprijateljstva, sve jedinice ostaju gde su se zatekle i da se zarobljenici jedne i druge strane puste bez obzira na broj. Primirje je zaključeno na sastanku predstavnika dva štaba [[20. 11.|20. novembra]] 1941. u Čačku.<ref>Живота Марковић, н.д., стр. 384-388.</ref> Kad se Đurić vratio u Mihailovićev štab, sačekao ga je na vratima [[Dragiša Vasić]] i kad mu je rekao da je sporazum potpisan, on je skočio i rekao: „''Vi ste nas spasli''".<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Mihailović je odmah izvestio jugoslovensku vladu da je „uspeo da prekine bratoubilačku borbu koju izazvala druga strana", da nastoji da udruži sve snage za borbu protiv Nemaca i da mu je hitno potrebno oružje, municija i sve ostalo: {{izdvojeni citat|Učinio sve i uspeo da prekinem bratoubilačku borbu koju izazvala druga strana. U dosadašnjim borbama protiv jednih i drugih utrošio sam skoro svu municiju. Ulažem najviše napore da udružim sve narodne snage i izvršim reorganizaciju za odlučnu borbu protiv Nemaca. Potrebno najhitnije da dobijem oružje, municiju, zimsko odelo, obuću a zatim i ostalo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm IZ ZBIRKE TELEGRAMA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA POSLATIH IZBEGLICKOJ JUGOSLOVENSKOJ VLADI]</ref>|Telegram Draže Mihailovića jugoslovenskoj vladi u Londonu, 22. novembra 1941.}} Odmah nakon toga radio London je počeo slaviti Dražu Mihailovića kao vođu svih slobodoljubivih snaga u Jugoslaviji, što je prenosila i Moskva. Zbog toga, 25. novembra, generalni sekretar [[KPJ]] Josip Broz Tito, pod pseudonimom »Valter«, poslao je protesni radiogram za [[Moskva|Moskvu]], preko radio-stanice u [[Zagreb]]u: {{izdvojeni citat|Predaj hitno ovaj telegram gore, jer radio iz Moskve javlja užasnu glupost o D. Mihailoviću sa kojim smo mi vodili krvavu borbu već mjesec dana. On je komandant četnika, žandara i svega ostalog ološa. On nas je napao 2. XI i pokušao da nas razoruža, ali smo ga mi potpuno razbili, tako da mu je ostalo svega oko 500 ljudi – žandara. On je uspio na prevaru razoružati u Gornjem Milanovcu oko 360 naših ljudi i onda ih [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predao Nijemcima u Valjevo]], a prethodno ih je do košulje svukao i izuo i onako gole dao odvesti u Valjevo – gdje su većina postrijeljani, a ostali rade goli na aerodromu. U Mionici, kod Valjeva, Draža je dao ubiti 2. XI. 17 naših bolničarki i oko 20 drugova koji su išli prema Užicu u naš Štab. U Kosjeriću su njegovi ljudi strašno iznakazili oko 15 naših partizana i 2 učitelja. Mi smo ih našli i mrtve iskasapljene dovezli u Užice da ih gleda sav svijet. To su zvijeri u ljudskoj slici. Mi smo samo zbog Londona odustali da Dražu M. potpuno likvidiramo, ali ćemo teško moći zadržati naše partizane da to ne učine. Javi gore da prestanu davati gluposti koje širi londonski radio. Imamo sve dokaze da Draža otvoreno sarađuje sa Nijemcima u borbi protiv nas. Dražini ljudi nijednog metka ne ispaljuju protiv Nijemaca. Svu borbu vode samo partizani.<ref>Vladimir Dedijer, Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita, knjiga 1, Mladost/Liburnija/Spektar, Zagreb–Rijeka, 1980, str. 308–309.</ref>|[[Josip Broz Tito]]}} 29. novembra 1941. godine britanska vlada je čestitala Mihailoviću sporazum sa partizanima i najavila slanje pomoći u materijalu i novcu: {{izdvojeni citat|Vlada NJ. V. najsrdačnije čestita Mihailoviću zbog sporazuma postignutog s partizanima. Ona će biti zahvalna ako Mihailović prenese čestitanja jugoslovenskim rukovodiocima koji su doprineli sporazumevanju. Pomoć u materijalu i novcu uslediće u roku od jedne nedelje ukoliko to vreme dopusti. Namera je Vlade NJ. V. da nastavi slanje pomoći koju bude mogla poslati, ali on mora shvatiti da će ovo zavisiti od održavanja ujedinjenog fronta svih rodoljuba u Jugoslaviji pod Mihailovićevim rukovodstvom.<ref name="znaci2"/>|Poruka britanske vlade Draži Mihailoviću od 29. novembra 1941.}} == Posledice == === Demoralizacija ustanika === Kod srpskih seljačkih masa međusobna borba partizana i četnika Draže Mihailovića unela je veliku zabunu i potištenost.<ref name="dokument 30165">[https://znaci.org/dokument.php?br=30165 Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, DOKUMENTI KOMUNISTIČKE PARTIJE JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - avgust 1941-avgust 1942., tom 9 (strana 279.)]</ref> === Nemačka ofanziva i slom ustanka === {{main|Operacija Užice|Bitka na Kadinjači}} Nakon što je [[četničko-partizanski sukob]] iznurio srpske ustanike, Nemci su krenuli u završnu ofanzivu. Četnički napad imao je za jednu od posledica da nije bilo izvršeno odgovarajuće grupisanje partizanskih snaga za odbranu i njihovo utvrđivanje.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Nemačka ofanziva zatekla je partizanske jedinice zamorene borbom sa četnicima i daleko od najugroženijih tačaka fronta prema okupatoru.<ref name="dokument 30165"/> Prema Jovanoviću, najvažnija posledica je što je četnička operacija sprečila blagovremeno formiranje pokretnih jedinica tj. [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske]], a možda još takvih brigada.{{sfn|Jovanović|1998|p=164}} Za svega pet dana od početka ofanzive, nemačke divizije zauzele su većinu slobodne teritorije.<ref name="Petranović"/> [[Ljubovija]] je pala 25, a [[Čačak]] 28. novembra. Ujutro 29. novembra snage [[Vermaht]]a su ušle u Užice. Partizani su [[Bitka na Kadinjači|na Kadinjači]] pružili očajnički otpor. Nemci su tenkovima izbili na Zlatibor 30. novembra, gde je streljano oko 100-120 partizanskih ranjenika.<ref>S. Piščević, Razvoj i rad sanitetske službe u NOV i PO Srbije 1941-1945, Sanitetska služba u NOR Jugoslavije 1941-1945, III, Beograd, 1989.</ref> Glavnina preostalih partizanskih jedinica se [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povukla ka Sandžaku]]. Uprkos izjavama jugoslovenskoj vladi da ujedinjuje snage za borbu protiv Nemaca, Draža Mihailović nije pružio otpor. Štaviše, on je 30. novembra 1941. održao sastanak sa svojim komandantima na Ravnoj gori, gde je odlučeno da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizuju]] četničke jedinice u sporazumu sa Nedićem i u zajedničkoj akciji protiv partizana.<ref name="znaci2"/> [[1. 12.|1. decembra]] partizani se povlače preko Uvca u [[Sandžak]], a tamo ih gone Mihailovićevi komandanti [[Vučko Ignjatović]] i [[Miloš Glišić]], ovaj put kao legalizovani Nedićevi odredi.<ref name="Petranović"/> Nemci su bili iznenađeni tako brzim uspehom [[Operacija Užice|antiustaničke ofanzive]]: {{izdvojeni citat|I. '''Vojna situacija u Srbiji''' a) Operacija 342. i 113. peš. div. neočekivano je pogodila komunističke ustanike u rejonu Užice — Čačak (oko 10.000 ljudi). Istina, glavnina je uspela da pobegne prema jugu i jugoistoku, na hrvatsku teritoriju koju poseduju italijanske jedinice, ali su gubici ustanika ipak veoma veliki, ukupno oko 2000 ljudi. Ta činjenica, kao i dolazak zime, dopušta da se komunistički ustanički pokret na srpskoj teritoriji može privremeno smatrati kao potučen. I dalje treba računati sa pojedinačnim sabotažama i prepadima koje će vršiti razbijeni delovi.<ref>Dokumenat (pisan na mašini) u AVII, reg. br. 12/13, k. 2. A.</ref> |Izveštaj operativnog odeljenja Komandanta Srbije Komandantu Jugoistoka o rezultatima operacija protiv ustanika od 5. decembra 1941.}} U Srbiji je ostalo nekoliko partizanskih oreda (među kojima najbrojniji [[Valjevski partizanski odred]]), koji su tokom [[zima|zime]] 1941/[[1942]]. godine vodili teške borbe sa nedićevcima, četnicima, ljotićevcima, ruskim korpusom i Nemcima, i vremenom bili razbijeni. Poslednji je razbijen [[Suvoborski NOP odred]] tokom velike [[Antipartizanska ofanziva u Srbiji (1942)|antipartizanske ofanzive]] u drugoj polovini marta 1942. godine. === Četničko preuzimanje vlasti u varošima === {{main|Legalizacija četnika u Srbiji}} Nakon obračuna sa partizanima u novembru, Nemci su 7. decembra preduzeli akciju [[Operacija Mihailović|protiv Mihailovićevog štaba]], ali se Mihailović izvukao. 8. decembra 1941. Mihailovićev delegat [[Rudolf Perhinek]] piše komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona o povoljnom razvoju situacije za četnike u Srbiji: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. '''U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika.'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji]</ref>|Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona o situaciji u Srbiji}} 13. decembra 1941. godine, sukladno dogovorima viših instanci, komandant valjevskog četničkog odreda [[Neško Nedić]] naređuje svojim ljudima tajnu saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv komunista: {{izdvojeni citat|Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo.<ref name="ReferenceN">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade]</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade}} U naređenju se kaže da će četnički obveznici biti raspušteni kućama, "izuzev neke krajnje nužde kada će biti naređena njihova upotreba radi borbe sa komunistima". On naređuje da se dostavi izveštaj "koliko se seljaka vratilo kućama koji su se borili kao partizani" i njihova imena. Na kraju naređuje da se počne odmah sa propagandom protiv komunista "da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano".<ref name="ReferenceN">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade]</ref> == Posleratno suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred vojnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine Mihailoviću je, između ostalog, suđeno što je pomogao Nemcima u slamanju ustanka u Srbiji 1941. godine. Optuženi Mihailović se branio kako napad na Užice nije njegovo delo već su to njegovi podređeni učinili na svoju ruku: :Pretsednik: Je li vam poznato da su noću između 1 i 2 novembra četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića napali na Užice? :Optuženi Mihailović: Poznato mi je. :Pretsednik: Kako je došlo do tog napada četnika pod komandom Glišića i Ignjatovića na Užice koje su tada držali partizani? :Optuženi: Ja smatram da su Glišić i Ignjatović to izvršili na svoju ruku. (...) :Pretsednik: Da li vam je poznato da je u toku te iste noći između prvog i drugog novembra, kada su Ignjatović i Glišić napadali na Užice, vršen napad na Ivanjicu od strane Bože Javorca? :Optuženi: Ja to iz optužnice znam, inače mogu da kažem da Boža Javorac nije bio moj. Čak kada je došao pod moju komandu, kada je naredbom nateran da dođe u Crnu Goru, ni onda nije izvršavao naređenja. On nije bio ni Pećančev. On je bio divlji. (...) :Pretsednik: Da li vam je bila poznata borba Neška Nedića i poručnika Voje Popovića protiv [[kolubarski partizanski odred|kolubarskog partizanskog odreda]]? :Optuženi: Oni su učestvovali, ja te detalje ne znam.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Optuženi Mihailović je svoju odbranu zaključio rečima: {{izdvojeni citat|Pravile su se greške. Ja ne kažem ko je pravio greške, jer su ih svi pravili. Sve je to dovelo do napada na Užice potpuno bez moje volje i učešća.<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref>}} Uprkos ovakvoj Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je presudilo da je kriv: {{izdvojeni citat|Pošto je izvršio pripreme za opšti napad na partizane, Mihailović je prekršio sporazum o zajedničkoj borbi četnika i partizana protiv okupatora zaključen oktobra 1941. godine, te 1. novembra 1941. godine izdao naređenje svim komandantima da povuku sve odrede sa frontova prema Nemcima i pređu u opšti napad na partizane. Izvršujući ovo naređenje svi njegovi odredi u Srbiji napustili su frontove prema Nemcima, otvarajući slobodan put za prodor na oslobođenu teritoriju i prešli u opšti napad na partizane.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} == Savremena tumačenja == {{citat|Povodom raznih špekulacija o ovom četničkom napadu, čak i o prebacivanju krivice za sudar na partizanske snage, treba istaći krajnju nelogičnost takvog tvrđenja koja se ne može potkrepiti ni jednom činjenicom. Nisu, valjda, partizani pozvali četnike da ih napadnu u Užicu. Osim toga, poznato je da bi prelaz četnika na nemačku stranu izmenio strategijsku situaciju. Sve do tada Vrhovni štab je činio velike napore da četnički pokret sledi antinemačku orijentaciju.{{sfn|Jovanović|1998|p=161}}|[[Radivoje Jovanović Bradonja]]}} [[Radivoje Jovanović]] smatra da je ovaj četnički poraz u napadu na partizane imao veliku ulogu u daljem razvitku NOR-a.{{sfn|Jovanović|1998|p=162}} Četnički pokret je time onesposobljen da samostalno igra neku veću ulogu na dotadašnjem glavnom težištu.{{sfn|Jovanović|1998|p=163}} Pokret Draže Mihailovića se morao čvršće vezati za okupatora i u političkom i u vojnom pogledu, što je odlučilo njegovu dalju sudbinu.{{sfn|Jovanović|1998|p=163}} Jovanović ističe da "potpun krah četničke operacije na slobodnu teritoriju može izgledati u protivrečnosti sa kasnijim uništenjem NOP-a" na tom prostoru, ali tome je uzrok uspostavljanje Dražino-Nedićeve teritorijalne vlasti, koje su delovale kao pomoćni organ nemačkih vojnih snaga.{{sfn|Jovanović|1998|p=163}} Takođe, uništenje je značajno olakšala legalizacija vojno-političke baze NOP-a.{{sfn|Jovanović|1998|p=163}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=48700167}} * {{Cite book|last=Jovanović|first=Radivoje|year=1998|title=Uvod u kritičku analizu strategije NOR-a Jugoslavije 1941-1945.|publisher=SUBNOR|location=Beograd}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Užička republika]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Četničko-partizanski sukob]] * [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.]] * [[Operacija Užice]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_13.htm Plan štaba Draže Mihailovića od kraja oktobra 1941. za napad na partizanske snage i Vrhovni štab u Užicu] * [https://www.znaci.org/00001/4_14_1_18.htm Zapovest Komandanta Požeškog četničkog odreda od 1. novembra 1941. za napad na Užice] * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%83_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D1%80%D1%9A%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86_4.11.1941. Izveštaj o napadu četnika na Gornji Milanovac 4.11.1941.] * [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE_%D0%BC%D0%B0%D1%98%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_6._%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941. Pismo majora Đurića komesaru Ratku Mitroviću od 6. novembra 1941.] * [https://www.znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA] * [http://www.graduzice.org/userfiles/files/odbranauzicairazbijanjecetnika1941.pdf Venceslav Glišić: Odbrana Užica i razbijanje četnika 1941.]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.znaci.org/00001/242 Rade Poznanović, Milun Raonić, Milorad Radojčić: TRAGOM IZDAJE]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Četnici u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 245qu2hxsogi6l19ci05vvex41td599 0 223692 42605554 42603037 2026-06-05T13:59:50Z Alekol 2231 42605554 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1290}} Godina '''1290''' ('''[[Rimske brojke|MCCXC]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u nedjelju]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (1. jan/sij.). == Događaji == === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * početkom godine - [[Andrija Mlečanin]] je došao u Ugarsku, gde ostrogonski nadbiskup i Ivan Gisingovac nameravaju zbaciti kralja [[László IV, kralj Ugarske|Ladislava IV]], ali kraljev pristalica Arnold Hahot hvata Andriju i šalje ga u Austriju. * "Godina bez zime" u Evropi. * [[1. 2.]] - [[Sultanat Delhi]] u severozapadnoj Indiji: ubijen je sultan Muiz ud din Qaiqabad, postavljen je njegov petogodišnji sin Shamsuddin Kayumars, ali i on je ubijen u junu. * [[1. 3.]] - Kralj [[Dinis od Portugala]] osniva [[Univerzitet u Coimbri]], najstariji u zemlji, sedmi nastariji na svetu u neprekidnom radu (papa potvrđuje 9. 8.). === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[14. 5.]] - Poslanici bana [[Pavao I. Šubić Bribirski|Pavla I. Šubića]] zaključili mir u Veneciji na tri godine, u sukobu oko [[Omiš]]a.<ref>Klaić, 265</ref> * [[13. 6.]] - Haldžijska revolucija u [[Sultanat Delhi|Sultanatu Delhi]]: ubistvom malog Shamsuddina Kayumarsa okončana je Mamelučka dinastija. [[Jalal-ud-Din Khalji]] (ca. 70) postaje novi sultan (do 1296), prvi iz turko-afganske Haldžijske dinastije, koja traje do 1320. === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[10. 7.]] - Ubijen je [[László IV, kralj Ugarske]]. Nije ostavio naslednike, ostrogonski nadbiskup šalje po Andriju Mlečanina (on je sin [[Stjepan Postum|Stjepana Postuma]], osporenog sina [[András II, kralj Ugarske|Andrije II]]). * [[18. 7.]] - Kralj [[Edward I od Engleske|Edward I]] izdaje Edikt o proterivanju Jevreja iz Kraljevine Engleske - prvi takav akt u Evropi (ostaje na snazi do 1656). [[Datoteka:Ondrej 1291.jpg|150px|mini|Pečat Andrije Mlečanina]] * [[23. 7.]] - [[András III, kralj Ugarske|András III]], Andrija Mlečanin, okrunjen je u [[Stolni Biograd|Stolnom Biogradu]]. Vlada do 1301. kao posljednji [[Arpadovići|Arpadović]]. ** Velikaši i prelati mu se zaklinju tek nakon što je izdao povelju da će poštovati njihove privilegije, što je presedan. ** Andrijino nasleđe osporavaju Ladislavljeva sestra, napuljska kraljica [[Marija Arpadović|Marija]], nemački kralj [[Rudolf I Habsburški|Rudolf]] i navodni pokojni brat [[Andrija (herceg)|Andrija]]. * avgust - Ugarski sabor zahteva, kako bi se okončala anarhija, da se sruše zamkovi podignuti bez dozvole i vrate nepravično uzeta imanja. * avgust - Križarska pojačanja, nedavno pristigla iz Italije u [[Ako (grad)|Akru]], masakrirali su muslimane, pa i neke kršćane. [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučki]] sultan [[Kalavun]] će tražiti izručenje počinitelja, što je odbijeno. * [[16. 8.]] - [[Margareta, grofica Anjoua]], kći [[Karlo II. Napuljski|Karla II Napuljskog]], udata za [[Karlo Valois|Karla Valois]], sina [[Filip III., kralj Francuske|Filipa III Francuskog]] - donosi [[Grofovija Anjou|grofovije Anjou]] i [[Grofovija Maine|Maine]] u miraz, u zamenu za Karlove pretenzije na [[Kraljevina Aragon|Aragon]], [[Kraljevina Valencia|Valensiju]] i [[Grofovija Barcelona|Barselonu]]. * [[24. 8.]] - Pogubljen je češki velikaš i očuh češkog kralja, [[Záviš od Falkensteina]], [[Vaclav II od Češke|Vaclav II]] vlada samostalno. * [[31. 8.]] - Njemački kralj [[Rudolf I Habsburški]] proglašava svog sina [[Albrecht I Habsburški|Albrechta]], austrijsko-štajerskog vojvodu, za ugarskog kralja, na osnovu toga što se [[Bela IV]] zakleo na vernost [[Friedrich II, car Svetog Rimskog Carstva|Friedrichu II]] 1241, radi pomoći protiv Mongola (ali još je papa [[Inocent IV]] razrešio Belu zakletve). Papa [[Nikola IV]] opominje Rudolfa i Alberta da papa ima pravo popunjavati ugarsko prijestolje.<ref>Klaić, 267</ref> * [[8. 9.]] - Papin legat je okrunio [[Kraljevina Napulj|napuljskog]] kraljevića [[Karlo Martel (Anžuvinac)|Karla Martela]], sestrića pokojnog Ladislava IV, za ugarskog kralja<ref>Klaić, 270</ref> (Karlo umire 1295, njegov sin [[Karlo I Robert]] će biti kralj 1301/08 do 1342). * septembar - U [[Macerata|Macerati]] je osnovana pravna škola, početak jednog od najstarijih postojećih univerziteta. * [[27. 9.]] - Zemljotres na severoistoku Kine, procene broja mrtvih se kreću od 7 do 100 hiljada. * 26 - 29. 9. - [[Margaret od Škotske]] (7) umire na [[Orkneyski otoci|Orkneyskim otocima]], na putu iz Norveške u Škotsku. ** Trinaestorica tvrde da imaju pravo na presto [[Kraljevina Alba|Škotske]], među kojima [[John Balliol]] i Robert de Brus, 5. lord Annandalea (otac [[Robert Bruce|Roberta Brucea]]). [[Škotski gvardijani]] se obraćaju engleskom kralju [[Edward I od Engleske|Edwardu I]] za administraciju izbora (Balliol izabran 1292). === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * oktobar - Pošto je sultan Kalavun raskinuo primirje sa Akrom, posljednjim ostatkom [[Kraljevina Jeruzalem|Kraljevine Jeruzalem]], mameluci se okupljaju za rat. * [[10. 11.]] - Umro je egipatski mamelučki sultan [[Qalawun]], pošto je vojska već krenula prema Akri. Nasleđuje ga sin [[Al-Ašraf Halil]] (do 1293), na proleće kreće na pohod. * [[13. 11.]] - Papa [[Nikola IV]] je postavio kamen temeljac [[Katedrala u Orvijetu|Katedrale u Orvijetu]] (gradnja traje malo preko tri stoleća). * novembar? - Čovek koji je tvrdio da je slavonski herceg [[Andrija (herceg)|Andrija]], pokojni brat pokojnog kralja Ladislava, pošto je ubedio "tetku" [[Kunegunda Ugarska|Kunegundu]], upao je u Ugarsku iz Poljske, ali ga je porazio Đorđe Bakša, nakon čega je ubijen. * [[28. 11.]] - Engleska kraljica [[Eleonora Kastiljska|Eleonora]] umire na severu Engleske. Edward I se vraća s njezinim tijelom u London; na mjestima gdje se zanoćili podići će 12 spomenika, [[Eleonorin križ|Eleonorinih križeva]] (jedan je [[Charing Cross]] u Londonu). * [[18. 12.]] - Umro je kralj [[Magnus III od Švedske]], nasleđuje ga 10-godišnji sin [[Birger od Švedske|Birger]] (do zbacivanja 1318). Najvažniji državnik je Torkel Knutsson. * krajem godine? - Kralj Andrija III se oženio Fenenom Kujavskom. === Kroz godinu === * [[Čazma]] je slobodno trgovište. * [[Stjepan I Kotromanić]] ostaje jedini bosanski ban. * [[Juraj I. Šubić Bribirski]] je [[nin]]ski knez, a [[Mladen II Šubić]] se prvi put pominje, kao načelnik Nina. * {{circa}} Izgrađena [[Crkva svetog Ahilija u Arilju]], (živopisana 1296). Poslednja [[Raški stil|raška]] crkva iz 13. veka.<ref>''Istorija s. n. I'', 399</ref> * Drugi dio "[[O podvizima rimskih careva i papa]]" splitskog kroničara [[Miha Madijev|Mihe Madijeva]] obrađuje period 1290-1330. * [[Giotto di Bondone]] naslikao 1290-95 Raspelo u Santa Maria Novella u Firenci. * {{circa}} Umro je vladar [[inka]]nske Kraljevine Kusko [[Lloque Yupanqui]], nasleđuje ga sin [[Mayta Cápac]], do oko 1320. * 1290-92 - Prema rumunskim hronikama iz 17. veka, [[Radu Negru]] ("Radu Crni", ili Negru Vodă, "Crni vojvoda") prešao je u ovo vreme iz Transilvanije u [[Muntenija|Munteniju]] i osnovao [[Vlaška|Vlašku]], s glavnim gradovima [[Opština Câmpulung, Argeș|Câmpulung]] i [[Opština Curtea de Argeș, Argeș|Curtea de Argeș]]. == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1290.}} * [[Andrea Pisano]], vajar i arhitekt († 1348) * {{circa}} [[Leopold I Habsburški]] zv. Slavni, vojvoda Austrije i Štajerske († [[1326]]) * {{circa}} [[Ivan Paricida]], sin Rudolfa II Habsburškog († 1312/13) * {{circa}} [[Juraj II. Šubić Bribirski]], knez dalmatinskih gradova († [[1328]]) * {{circa}} [[Teodor od Montferrata]], bizantski princi markiz Montferrata († [[1338]]) * {{circa}} [[Ambrogio Lorenzetti]], slikar Sijenske škole († [[1348]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1290.}} * [[10. 5.]] - [[Rudolf II Habsburški]], bivši vojvoda Austrije i Štajerske (* ca. 1270) * 8. ili 19. 6. - [[Beatrice Portinari]], uzor za Danteovu Beatrice (* ca. 1265) * [[10. 7.]] - [[László IV, kralj Ugarske]], zvani Kumanac (* [[1262]]) * [[24. 8.]] - [[Záviš od Falkensteina]], češki velikaš (* ca. 1250) * 26 - 29. 9. - [[Margaret od Škotske]], osporena kraljica Škotske (* [[1283]]) * [[10. 11.]] - [[Qalawun]], egipatski mamelučki sultan (* ca. 1222) * [[28. 11.]] - [[Eleonora Kastiljska]], engleska kraljica (* 1241) * [[18. 12.]] - [[Magnus III od Švedske]] (* ca. 1240) * [[Prijezda II]], bosanski ban * [[Elizabeta Kumanka]], bivša ugarska kraljica (* 1244) * {{circa}} [[Lloque Yupanqui]], vladar Inka == Reference == {{reference}} ; Literatura * [https://archive.org/stream/povjesthrvataodn01klaiuoft/povjesthrvataodn01klaiuoft_djvu.txt Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301)]. [[Vjekoslav Klaić]] (archive.org) * ''Istorija srpskog naroda'', Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I) {{commonscat|1290}} [[Kategorija:1290.| ]] 252z21d1orn5qt918rqizaiw7ss120j 14 228066 42606106 41867850 2026-06-05T22:45:29Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Vojvođanske brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Vojvođanske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 41867850 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Brigade]] 1taruc9yqsvaomqdksfy1guez9ahmx2 0 230948 42606056 42492191 2026-06-05T22:42:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606056 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 vojni sukob | bitka = Bitka na Jelovoj gori | deo = [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] | slika = Partizani na Ravnoj gori avgusta 1944.jpg | opis_slike = Peta krajiška divizija na Ravnoj gori nakon razbijanja četnika. | sirina_slike = 300 | datum = 9. septembar 1944. | mesto = [[Jelova gora]], severno od Užica | uzrok = | teritorija = | rezultat = * pobeda partizana * oslobođenje Mionice, Ljiga, [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|Valjeva]] * [[Završna četnička dejstva u Bosni (1944–1945)|povlačenje četnika u Bosnu]] | strana1 = {{zas|SFRJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]] | strana2 = {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnici]] <br /> [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] | zapovednik1 = [[Peko Dapčević]]<br />[[Vaso Jovanović]]<br />[[Đoko Jovanić]] | zapovednik2 = [[Dragoljub Mihailović]]<br />[[Dragoslav Račić]]<br />[[Nikola Kalabić]]<br />[[Predrag Raković]] | jedinice1 = [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvi proleterski korpus]] | jedinice2 = [[Četvrta grupa jurišnih korpusa]] * Užički četnički korpus {{sfn|Joksimović|1971|p=151}} * Čačanski četnički korpus {{sfn|Joksimović|1971|p=151}} * Požeški četnički korpus {{sfn|Joksimović|1971|p=151}} * Šumadijski četnički korpus {{sfn|Joksimović|1971|p=151}} * Smederevski četnički korpus {{sfn|Joksimović|1971|p=151}} * Valjevski četnički korpus{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} | jačina1 = | jačina2 = | gubici1 = | gubici2 = }} '''Bitka na Jelovoj gori''' 9. septembra [[1944.|1944]]. godine je bila najveća bitka između [[partizan]]a i [[četnik]]a u Srbiji. U bici na Jelovoj gori, [[Prvi proleterski korpus]] razbio je šest četničkih korpusa: Užički, Čačanski, Požeški, Šumadijski, Smederevski i Valjevski,{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} odnosno glavninu četničkih snaga.<ref>{{Cite web |title=Oslobođenje Beograda: Naši tragični, slavni i veliki dani |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes |access-date=2013-07-03 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603110346/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes }}</ref> Četnici su imali za cilj da zaustave proboj partizana iz Bosne i Sandžaka u okupiranu Srbiju. Partizani su imali za cilj konačno oslobođenje Srbije od osovinske okupacije. U iznenadnim i teškim noćnim borbama oko Jelove gore, snage [[NOV]] su razbile četnike, naročito one pod komandom [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]].<ref>https://znaci.org/00001/11_73.htm</ref> Razbijeni četnici su se u neredu povukli prema Suvoboru i Maljenu, a samog Mihailovića su od partizana spasle Ljotićeve snage. Nakon bitke na Jelovoj gori, [[Draža Mihailović]] i njegove jedinice prestali su biti politički i vojni faktor u Srbiji.<ref>{{Cite web |title=Oslobođenje Beograda: Naši tragični, slavni i veliki dani |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes |access-date=2013-07-03 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603110346/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=891549&print=yes }}</ref> Ubrzo nakon partizanske pobede na Jelovoj gori usledilo je [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|oslobođenje Valjeva]].<ref name="ReferenceB">https://znaci.org/00001/1_16.htm</ref> Bitka na Jelovoj gori deo je šire [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]] 1944. godine. == Pozadina == {{main|Bitka za Srbiju}} [[Datoteka:Savo Drljević i Peko Dapčević 1944.jpg|mini|[[Savo Drljević]] i [[Peko Dapčević]] u avgustu 1944.]] [[Prvi korpus NOVJ|Prvi]] i [[Dvanaesti korpus NOVJ]] su posle uspešne Durmitorske operacije polovinom avgusta prodrli u Srbiju. [[1. proleterska divizija NOVJ|1. proleterska divizija]] je razbila [[Bugarska u Drugom svetskom ratu|Bugare]] [[Bitka na Palisadu|na Palisadu]] 27. avgusta, i, odbacivši četnike, nastavila prodor uz asistenciju [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije]]. [[6. lička proleterska divizija NOVJ|6. lička divizija]] je za to vreme vodila iscrpljujuće zadržavajuće borbe na [[Durmitor|Durmitoru]]. Nedelju dana nakon 1. proleterske, i 6. lička divizija se manevrom izvukla iz nemačkog pritiska i, prešavši [[Lim (reka)|Lim]], pridružila se 1. diviziji. Time je nemačka ideja razbijanja udarne snage NOVJ i izgradnje zaprečne linije na [[Lim (reka)|Limu]] definitivno kompromitovana. Ove partizanske jedinice uspele su za samo deset dana, od 20. avgusta do 1. septembra 1944., da izbile na liniju [[Užice]]-[[Požega]]. Tokom poslednjih dana avgusta i početkom septembra iz Crne Gore, Sandžaka i Bosne ušlo je još šest divizija NOVJ, pa je u tom trenutku u Srbiji bilo četrnaest divizija NOVJ i znatan broj samostalnih odreda.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} Stupanjem dobrovoljaca i bivših četnika u partizane i regrutacijom, neke divizije su se utrostručile.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} Glavnina četnika je avgusta 1944. bila angažovana u centralnoj Srbiji pokušavajući da zadrži partizanski prodor nakon [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničke operacije]]. Kada je postalo jasno da će novi udar partizana krenuti iz Sandžaka i Bosne, te četničke jedinice su pozvane natrag u zapadnu Srbiju.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} [[Dragoljub Mihailović]] je, u skladu sa novonastalom situacijom, 1. septembra 1944. godine objavio opštu mobilizaciju. Iako je 26. VIII kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] otpustio Mihailovića iz službe, ovaj je na desetine hiljada vojnih obveznika iz Srbije naterao u svoje jedinice, lažno se predstavljajući za priznatog Savezničkog vođu i neosnovano se pozivajući na zakletvu koju su vojnici položili kralju. No, broj ljudi koji su se odazvali Mihailovićevom pozivu je bio razočaravajući po Mihailovića.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} Dana 6. septembra u Pranjanima je donet proglas o objedinjavanju svih nacionalnih snaga ([[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|ljotićevaca]] i [[Srpska državna straža|nedićevaca]]).{{sfn|Višnjić|1984|pp=250}} == Sukobljene strane == [[File:Aleksandar Simić, fotografije Ravnogorskog pokreta (18).jpg|thumb|Smotra jedinica Drugog ravnogorskog korpusa, 28. juna 1944.]] Početni raspored četničkih snaga bio je sledeći: [[Nikola Kalabić]] sa svojim korpusom na pravcu koji izvodi ka Vardi kod same Varde. Požeški korpus na Drmanovini, u blizini Kosjerića. Za njim, u rezervi, bio je Cerski korpus i [[Dragoslav Račić]] sa svojim štabom. Prema Jelovoj gori, sa pravca sela Ribaševine, bio je upućen Šesti jurišni korpus, koji je bio podišao Jelovoj gori i bez kontakta sa partizanima tu i zanoćio. Major [[Dragoslav Račić]] bio je komandant svih operacija u ulozi komandanta Četvrte grupe jurišnih korpusa. == Tok borbi == === Bitka na Jelovoj gori === U toku 8. septembra, još od jutra, Šesti jurišni korpus JVuO produžava podilaženje Jelovoj gori, ubrzo dolazi u dodir sa partizanima i prelazi u napad. Partizani su bili Jelovu goru poseli i utvrdili se na njoj.<ref>https://znaci.org/00001/11_75.htm</ref> 9. septembra na liniji Jelova Gora — Karan — Koceljev — Varda — Crni Vrh, jedinice 1. proleterskog udarnog korpusa NOVJ, počele su opšti napad na Užički, Čačanski, Požeški, Šumadijski, Smederevski i Valjevski četnički korpus.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} Do odlučujuće bitke došlo je između [[1. proleterska divizija NOVJ|1. proleterske divizije]] i delova [[6. lička proleterska divizija NOVJ|6. ličke divizije]]. U žestokim borbama četnici su pretrpeli teške gubitke i prisiljeni da se u neredu povuku prema [[Suvobor]]u i [[Maljen]]u,{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} čime su otvorili put partizanima prema [[Valjevo|Valjevu]].{{sfn|Stefanović|1984|pp=287}} {{citat|Juče i danas smo vodili krvavu borbu sa crvenima na Jelovoj gori... Doživeli smo veliku bruku i poraz. Crveni su nas tako razbili da sada ne znam gde se ko nalazi. Pored mene je bio i Acin korpus (6. jurišni korpus [[Aleksandar Milošević|Aleksandra Miloševića]], nap.), a gde je sada i da li uopšte postoji – ne znam... Ljudi su se kukavički razbežali. Komunisti su nas presretali i tukli. Jedva sam glavu izvukao... Izgleda da je došlo ono čega sam se plašio i o čemu smo nas dvojica u Ježevici razgovarali... Komunisti uzimaju vlast.{{sfn|Višnjić|1984|pp=307}}{{sfn|Radanović|2015|pp=245}}|Pismo kapetana [[Miloš Marković|Miloša Markovića]], komandanta Požeškog korpusa JVuO, nakon poraza 9. septembar 1944 na Jelovoj gori}} === Nastavak gonjenja === [[Datoteka:Bacačko odeljenje Četvrte proleterske brigade.jpg|minijatura|Bacačko odeljenje [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|4. proleterske brigade]] u zapadnoj Srbiji, jesen 1944.]] [[10. septembra]] Vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]] upućuje direktivu štabu I proleterskog korpusa NOVJ da se ovlada masivima Maljena i Suvobora i nadire ka Valjevu, Ljigu i Kolubari; napominje da je taj korpus prethodnica koja treba da stvori uslove za brz i povoljan razvoj situacije u Šumadiji i zapadnoj Srbiji.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} Istog dana kod Ražane i Ljubenića i na prostoru Rosića — Skakavaca (blizu Koceljeve), 1. proleterska divizija i 3. lička brigada 6. proleterske divizije napale su četnički Valjevski korpus i odbacile ga preko Divčibara ka Valjevu.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} Kod Ljubenića četnici su imali 25 mrtvih, 30 ranjenih i 27 zarobljenih, a kod Skakavaca 8 zarobljenih.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} Borci 3. ličke brigade su nastupali preko Maljena 11. septembra kada su ugledali četničku kolonu sa volovskim zapregama koja se kretala od [[Planinica (Mionica)|Planinice]] ka [[Brežđe|Brežđu]]. Ne znajući da se u koloni nalazi Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, Centralni nacionalni komitet i američka vojna misija, partizani su krenuli u napad. Jedan deo brigade je upućen da preseče odstupanje četnicima, drugom delu je upućen da zauzme položaje za napad sa začelja, a glavnina brigade je ostala u centru. Glavnima brigade je pomislila da su partizani koji trče da zauzmu položaje zapravo četnici u begu, pa je otvorila vatru na njih. Ovo je uzbunilo četnike koji su počeli da napuštaju svoju kolonu i beže prema [[Mionica|Mionici]]. Izvestan broj četnika je ostao u koloni, ali su oni brzo savladani. Tako su partizanima u ruke pale arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.{{sfn|Orlović|1990|pp=424}} === Oslobođenje Mionice i Ljiga === [[11. septembra]] jedinice 1. proleterskog korpusa oslobodile su Mionicu.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} [[12. septembra]] 1. proleterska udarna divizija NOVJ oslobodila je Ljig i zauzela Slovac kod Valjeva.{{sfn|Joksimović|1971|p=151}} Partizani su nastavili da gone Mihailovićevu kolonu i 13. septembra opkolili su ga na sektoru [[Divci (Valjevo)|Divci]]—Mionica. Našavši se u vrlo opasnoj situaciji, Mihailović je radiom pozvao u pomoć [[Kosta Mušicki|Kostu Mušickog]], komandanta SDK. Mušicki je telefonom naredio delovima Prvog puka SDK iz Valjeva da krenu Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u poslednji čas i znatno pomogli četnicima i Mihailoviću da se izvuku iz partizanskog obruča i uz ljotićevsku pratnju nemačkim automobilima upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].{{sfn|Stefanović|1984|pp=287}}{{sfn|Orlović|1990|pp=424–425}} 14. septembra posle borbi na Tari, Povlenu i Medvedniku protiv četničkog Zlatiborskog korpusa i drugih jedinica, [[12. vojvođanski korpus NOVJ]] je ovladao masivima Povlena i Medvednika i izbio u dolinu reke Jadar.{{sfn|Joksimović|1971|p=152}} Na Medvedniku, posle oštre borbe, 16. i 36. udarna divizija 12. udarnog korpusa NOVJ odbile su napad 4. grupe jurišnih korpusa, četničkog Zlatiborskog korpusa i 3. puka SDK.{{sfn|Joksimović|1971|p=152}} === Oslobođenje Valjeva === {{main|Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|Bosanska golgota}} 15. septembra jedinice I proleterske i VI ličke divizije ušle su Valjevo. Nemci su se još držali u utvrđenoj kasarni Petog puka.{{sfn|Joksimović|1971|p=152}} 18. septembra, posle četvorodnevnih borbi jedinice 1. proleterskog udarnog korpusa NOVJ oslobodile su Valjevo, koje su branili 2. bataljon nemačkog II policijskog puka, 4. puk SDK, delovi SDS i četnici Valjevskog korpusa.{{sfn|Joksimović|1971|p=153}} U borbama za Valjevo je, između ostalih, poginuo komandir voda [[Bogdan Bolta]], narodni heroj.{{sfn|Joksimović|1971|p=153}} == Posledice == {{main|Bosanska golgota}} Još u toku bitke, 12. septembra 1944. kralj [[Petar II Karađorđević]] je preko radija [[BBC One|BBC]] pozvao sve četničke jedinice pristupe u partizane.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=}} U bici na Jelovoj gori, partizani su naneli su potpun poraz četničkim snagama, čime su Nemci ostali bez glavnog oslonca tokom bitke za Srbiju. Tokom gonjenja četnika, partizani su 13. septembra opkolili njihovu Vrhovnu komandu. Prvi puk SDK je uspeo da spreči da partizani ne zarobe Mihailovića, ali su partizani uspeli da zaplene kompletnu arhivu Vrhovne komande. Posle poraza na Jelovoj gori većina četničkih jedinica se prebacila u [[Bosna|Bosnu]]. Sam Mihailović je prešao preko [[Drina|Drine]] u [[Bosna|Bosnu]] kod [[Badovinci|Badovinaca]] krajem septembra 1944. == Povezano == * [[Bitka za Srbiju]] * [[Povlačenje četnika sa Nemcima]] * [[Bosanska golgota]] * [[Bitka na Zelengori]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite journal | last = Joksimović | first = Zoran | title = Hronologija 1941–1945. | journal = Glasnik | issue = 6 | pages = 89–156 | publisher = Istorijski arhiv Valjevo | year = 1971 | url = http://www.istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%206/Zoran%20Joksimovic%20hronologija.pdf }} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2|year=|url=https://znaci.org/00001/153.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Višnjić|first=Petar |authorlink=|coauthors=|title=BITKA ZA SRBIJU (1. knjiga)|year=|url=https://znaci.org/00001/236.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Vuksanović|first=Miloš |authorlink=|coauthors=|title=PRVA PROLETERSKA BRIGADA|year=1981|url=https://znaci.org/00003/382.htm|publisher=Narodna knjiga—ISI —Pobjeda|location=Beograd - Podgorica|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=PRVA PROLETERSKA BRIGADA - ILUSTROVANA MONOGRAFIJA|year=1984|url=https://znaci.org/00001/54.htm|publisher=Globus|location=Zagreb|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=PRVA PROLETERSKA BRIGADA - ZBORNIK SEĆANJA (knjiga 3)|year=|url=https://znaci.org/00001/98.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA "Vojno delo"|location=Beograd|id=}} * {{Cite book|last= Popović|first=Jovo |authorlink=|coauthors=|title=PRVA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA "MARKO OREŠKOVIĆ"|year=|url=https://znaci.org/00001/137.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Orlović|first=Ðorde |authorlink=|coauthors=|title=DRUGA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA|year=|url=https://znaci.org/00001/160.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=DRUGA LIČKA PROLETERSKA BRIGADA - SJEĆANJA BORACA|year=|url=https://znaci.org/00001/110.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Trikić|first=Savo |authorlink=|coauthors=|title=TREĆA KRAJIŠKA PROLETERSKA BRIGADA|year=|url=https://znaci.org/00001/224.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=TREĆA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEĆANJA, knjiga 3|year=1985|url=https://znaci.org/00003/394.htm|publisher=Odbor sekcije boraca Treće proleterske krajiške brigade|location=Beograd|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=TREĆA KRAJIŠKA BRIGADA - ZBORNIK SJEĆANJA|year=|url=https://znaci.org/00001/31.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=TREĆA LIČKA BRIGADA - SJEĆANJA BORACA|year=|url=https://znaci.org/00001/227.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Radošević|first=Todor |authorlink=|coauthors=|title=TRINAESTA PROLETERSKA BRIGADA "RADE KONČAR"|year=|url=https://znaci.org/00001/69.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= Orlović|first=Ðorde |authorlink=|coauthors=|title=ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA "Nikola Tesla"|year=|url=https://znaci.org/00001/77.htm|publisher=|location=|id=}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ŠESTA PROLETERSKA DIVIZIJA |year=1964|url=https://znaci.org/00003/484.htm|publisher=Epoha|location=Zagreb|id=}} {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 80qgnwg7ad6x1okeq0xzbogrx09o14a 0 233621 42605896 42491741 2026-06-05T22:04:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605896 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=STEVAN BOROTA | slika = Stevan Borota, komandir čete Posavsko-tamnavskog NOP odreda, na vešalima.jpg | opis_slike=Stevan Borota neposredno pred pogubljenje u Valjevu, 27. marta 1942. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1898|11|14}} | mesto_rođenja =[[Vinkovci]] | država_rođenja =[[Austrougarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|3|27|1898|11|14}} | mesto_smrti =[[Valjevo]] | država_smrti = [[Vojna uprava u Srbiji (1941—1944)|Područje Vojnog zapovednika u Srbiji]] |profesija=mehaničar |KPJ=pre rata |rat= [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}} }} '''Stevan Borota''' ([[Vinkovci]], 14. novembra 1898. – [[Valjevo]], 27. marta 1942.) je bio jedan od [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustaničkih]] vođa u zapadnoj Srbiji [[1941]]. godine, komandir čete [[Posavski NOP odred|Posavskog partizanskog odreda]]. Nakon pada [[Užička Republika|Užičke Republike]] njegova jedinica je ostala u Srbiji da se bori u mnogo nepovoljnijim uslovima od onih koji su vladali u leto 1941. U toku sibirske zime u Valjevskoj Podgorini vođene su učestale borbe između partizana i osovinskih snaga - [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovanih ravnogorskih četnika]], četnika [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], kvislinške žandarmerije i Nemaca. Stevan Borota je ranjen zarobljen od četnika i predat Nemcima. Javno je obešen u okupiranom Valjevu, 27. marta 1942, na godišnjicu [[Vojni puč 27. marta 1941.|martovskog prevrata]], zajedno sa najbližim saborcem [[Josif Majer|Josifom Majerom]]. Zbog svoje uloge u ustanku, bio je jedna od glavnih meta [[Propaganda Nedićeve vlade|nacističke propagande u okupiranoj Srbiji]]. == Biografija == Stevan Borota je rođen u Vinkovcima u Hrvatskoj, Austro-Ugarska, 14. novembra 1898. Osnovnu školu je završio u rodnom gradu, a srednju Poljoprivrednu školu u Slavonskoj Požegi (1917). Zbog nemogućnosti da nađe posao u struci, prekvalifikovao se za mehaničara i motoristu. U potrazi za poslom boravio je u Kanadi i Sjedinjenim Američkim Državama (1927/28). Zbog ekonomske krize vratio se u Jugoslaviju i jedno vreme je živeo s porodicom u Zagrebu. Na kraju se s porodicom preselio u Zemun, a potom u Beograd. Bio je oženjen Sofijom, rođenom Kalušević, sa kojom je imao sina Mirka. U Beogradu je stupio u kontakt sa revolucionarnim radničkim pokretom i postao član ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). === Ustanak u Srbiji 1941. === {{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Posavski partizanski odred}} Nakon [[Okupaciona podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe 1941.|1941. godine]] stupio je u kontakt sa aktivistima [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] u Beogradu<ref>[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf Радивоје Давидовић, "Борота и Мајер: мит и стварност", Историјски архив Ваљево - Гласник, 46, Ваљево, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311072637/http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf |date=2016-03-11 }} str. 50-51.</ref> i pristupio [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]]. [[14. avgusta]] 1941. godine Borota je otišao u partizane, nakon što je iz Beograda, zahvaljujući lokalnoj organizaciji KPJ, dospeo u selo Grabovac pokraj Obrenovca, gde se nalazila grupa boraca [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog NOP odreda]], pod komandom [[Koča Popović|Koče Popovića]]. Do kraja avgusta borci Posavskog NOP odreda oslobodili su čitavo područje obrenovačke Posavine i Tamnave, izuzev Obrenovca, Umke i Uba. Stevan Borota je po prispeću u odred postao borac Treće tamnavske čete. Sredinom septembra, kada je i Ub privremeno zauzet, Posavski NOP odred brojao je oko 2.500 boraca i bio je jedan od najbrojnijih ustaničkih odreda u Srbiji. Trinaestog septembra 1941. Treća tamnavska četa prerasla je u Treći tamnavski bataljon sa oko 550 boraca. Stevan Borota je zahvaljujući iskazanoj hrabrosti i odvažnosti u borbama u proteklih mesec dana, postavljen za komandanta 2. čete Trećeg tamnavskog bataljona, dok je za političkog komesara 2. čete izabran Josif Majer, komunista iz Beograda.<ref>[https://www.znaci.org/00001/279_4.pdf Милослав Бојић, Посавски партизански одред, Београд, 1987.] стр. 205-206.</ref> [[File:Grupa boraca 4. posavsko-tamnavskog bataljona Posavskog NOP odreda, s komandantom bataljona Svetom Popovićem (u prvom redu, u sredini), u selu Mojkoviću novembra 1941.jpg|thumb|Grupa boraca 4. posavsko-tamnavskog bataljona Posavskog NOP odreda, u selu Mojkoviću novembra 1941.]] Sredinom [[Septembar|septembra]] borci Trećeg tamnavskog bataljona boravili su na području seoske opštine [[Divci]], između Valjeva i Uba. Pojavu partizana primetio je predsednik lokalne opštine Velisav Petrović i o tome je obavestio svog brata Živojina Petrovića, obaveštajnog oficira u Okružnom načelstvu Valjevo, koji je ovu informaciju preneo nemačkoj komandi u Valjevu. Ubrzo potom iz pravca Uba pristigla je nemačka jedinica koja je prisilila borce 2. čete Trećeg tamnavskog bataljona Posavskog NOP odreda da se povuku, pri čemu je stradao jedan partizanski borac, a nekoliko njih je ranjeno. Nemci su na području opštine Divci streljali 6 stanovnika zbog ukazivanja gostoprimstva partizanima. Nakon što su se Nemci povukli, izvršena je partizanska istraga na osnovu koje je ustanovljeno da je Velisav Petrović odgovoran za obaveštavanje Nemaca. Petrović je uhapšen i sproveden u štab čete gde mu je izrečena presuda streljanjem. Ovu činjenicu je posebno iskoristila [[propaganda Nedićeve vlade]], predstavljajući Borotu kao svirepog mučitelja. S druge strane, hroničar ustanka [[Dragojlo Dudić]] beleži da se Borota zalagao da se poštede životi dvojici zarobljeni četnika za koje su postojali dokazi da su učestvovali u mučenju zarobljenih partizana.<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 248.</ref> Stevan Borota je važio za jednog od najodvažnijih boraca Posavskog odreda. Hrabrost Borote u borbama sa Nemcima 6-7. oktobra 1941.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4_2_1.htm Zbornik NOR-a, II/1, Beograd, 1949.] str. 93.</ref> pohvaljena je i od Vrhovnog štaba, u čijem se saopštenju od [[10. 10.|10. oktobra]] 1941. izražava "priznanje i zahvalnost komandiru Druge čete drugu Boroti koji je u najžešćoj borbi svojim junaštvom dao primer borcima": {{citat2|Izražavamo naše priznanje i zahvalnost vodu 2. čete -{III}- bataljona Posavskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda, koji je u krvavoj borbi sa neprijateljem, kada je ovaj pokušao svoj prodor iz Valjeva prema Ubu, zadao neprijatelju velike gubitke, i kao celina pokazao primernu hrabrost i vojnu disciplinu… '''Dalje, izražavamo naše priznanje i zahvalnost komandiru čete, drugu Boroti, koji je u najžešćoj borbi svojim junaštvom dao primer ostalim borcima'''.{{sfn|Zbornik NOR (tom drugi, knjiga prva)|1949|p=93}}}} U oktobru 1941. godine predstavnici OK KPJ iz Valjeva [[Sreten Čitaković]] i [[Miloš Minić]] otišli su da sa rukovodiocima Tamnavskog bataljona Posavskog odreda razgovaraju o "nedozvoljenom držanju komandira čete Steve Borote prema narodu".{{sfn|Čitaković|1988|p=38}} Razgovarali su sa Andrijom Mazinjaninom, Svetom Popovićem i drugima, ukazavši na Borotin dosta prek odnos prema seljacima, "kako su čuli". Predložili su njegovu smenu sa dužnosti komandira, ali posavski rukovodioci su to odbili tvrdeći da je Borota "za borce njihovog bataljona primer hrabrosti".{{sfn|Čitaković|1988|p=38}} [[20. oktobra]] 1941. godine, organizovano je suđenje trojici seljaka koji su plaćeni i naoružani od Nemaca napali partizane u selu [[Popučke]] kod Valjeva. Dragojlo Dudić beleži da je Stevan Borota jedini tražio da ne streljaju te seljake: {{citat|Islednik je referisao da oni priznaju da su bili naoružani od Nemaca; da su učestvovali u napadu na partizane. Da ih je na to naveo bivši predsednik opštine Milovan Grbić s nekim kapetanom Rosićem, da im je puške dao Đuro Simić, seljak. Veće od trojice drugova osudilo je na smrt streljanjem svu trojicu, odbacivši predlog druga Borote koji je za njih tražio prisilan rad na neodređeno vreme.<ref>Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 211), Prosveta, Beograd, 1957.</ref>}} Krajem oktobra, Druga četa se povukla u Valjevsku Podgorinu u [[Gornja Bukovica (Valjevo)|Bukovicu]], a odatle u oslobođeno [[Užice]]. Odatle su, u sastavu Tamnavskog bataljona i sa zadatkom da raščiste teren, bili upućeni na teren oko [[Rogačica|Rogačice]] i [[Ljubovija|Ljubovije]]. Na putu ka Ljuboviji, vodili su borbu sa četnicima, koji su zarobili partizansku bolnicu u Pašinoj Ravni. Posle oslobađanja bolnice, krenuli su u Rogačicu, a odatle u Ljuboviju, koju su posle kraćih borbi s četnicima oslobodili, sredinom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe novembar 1941.|novembra 1941.]] godine.{{sfn|Davidović|2012|p=58—60}} === Propaganda Nedićeve vlade === {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} Streljanje saradnika okupatora Velisav Petrovića, iskoristila je propaganda [[propaganda Nedićeve vlade]] (''[[Novo Vreme]]'') koja je plasirala laž da je Stevan Borota zaklao Velisava Petrovića testerom. {{izdvojeni citat|Da bi sve bilo uverljivije, kvislinzi su objavili u novinama da Stevan Borota nije Srbin pravoslavne vere, već Mađar, i da mu je ime Ištvan. Za Josifa Majera se govorilo da je on, u stvari, Hinko Majer, veletrgovac iz Zagreba, i da su obojica poslati u Srbiju da izazovu bratoubilački rat.<ref name="Davidović-53-55"/>}} Sličnu propagandu ponavlja i četnički vođa [[Dragoljub Mihailović]], koji na sastanku sa Nemcima novembra 1941. navodi da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: Bugarin Janković, Jevrejin Lindemajer, Mađar Borota, dva muslimana čija mi imena nisu poznata, pripadnik ustaša major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, koji nije Mađar).<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Potom je u publikaciji "Krvava lista komunističkih zločina", nacistička propaganda uvela u narativ i [[Josif Majer|Josifa Majera]] kao naredbodavca navodnog masakriranja Petrovića, pri čemu je isticano njegovo jevrejsko poreklo.<ref name="Davidović-53-55">[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf Радивоје Давидовић, "Борота и Мајер: мит и стварност", Историјски архив Ваљево - Гласник, 46, Ваљево, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311072637/http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf |date=2016-03-11 }} str. 53-55.</ref> === Slom ustanka i nastavak borbi === [[File:Partizanske vođe na vrhu Rior na Maljenu, februara 1942.jpg|thumb|Savetovanje partizanskih vođa na Maljenu, februara 1942.]] Početkom decembra, u vreme završne faze [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] i pada [[Užička republika|Užičke republike]], Tamnavski bataljon se nalazio u okolini Valjeva. Glavnina [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|partizanskih snaga se povukla u Sandžak]], a preostale partizanske snage su bile izložene, jakim četničkim i [[Srpska državna straža|nedićevsko]]-[[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|ljotićevskim]] poterama, usled čega je položaj partizana bio sve teži. Situaciju su posebno otežavali nedostatak hrane i municije. U selu [[Dragodol]]u je potom bilo održano vojno-političko savetovanje na kome je odlučeno da se odredi vrate na područja gde su formirane. Tamnavski bataljon je tada prebacio preko puta Valjevo—Loznica u blizini Kamenice, gde se sukobio sa četnicima. Posle početnih uspeha, Tamnavski bataljon je pretrpeo teške gubitke od četničkih i nedićevskih snaga, pa se morao povući prema [[Medvednik]]u.{{sfn|Davidović|2012|p=60—61}} U selu Dragodolu, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#15. decembar|15. decembra 1941.]] godine održano je novo vojno-političko savetovanje, kojim je rukovodio [[Mirko Tomić]] član [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOPO Srbije]] i član [[Savez komunista Srbije|PK KPJ za Srbiju]]. Ovom savetovanju prisustvovalu su i Borota i Majer. Tada je odlučeno da se preostale partizanske snage reorganizuju, pa je izvršena i reorganizacija Tamnavskog bataljona, pa je Borota postao komandir Prve čete. Krajem decembra ponovo su vođene teške borbe sa četnicima, nedićevcima i ljotićevcima. Nakon borbe kod sela [[Trlić]]a, partizani su uspeli da se probiju iz okruženja i potom su krenuli ka Dragodolu i [[Gunjaci (Osečina)|Gunjacima]]. Usled jake zime, Stevan je bio promrzao i zbog toga upućen u partizansku bolnicu u selo [[Vujinovača|Vujinovaču]], kod Valjeva, gde je ostao do kraja [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1942.|januara 1942.]] godine.{{sfn|Davidović|2012|p=62—63}} Nakon ozdravljenja, vratio se u tada formirani Posavsko-tamnavski odred, koji je nastao reorganzacijom Tamnavskog bataljona, gde je bio postavljen za komandira Druge čete. Krajem januara, ovaj Odred je vodio teške borbe sa četnicima i Nemcima kod sela [[Sušica (Valjevo)|Sušice]] i [[Gornje Leskovice]]. Neprijateljski pokušaj uništenja Odreda je propao, a partizani su u jurišu uspeli neprijatelja da prisile na povlačenje prema Valjevu. Na vojnom savetovanju, održanom polovinom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe februar 1942.|februara 1942.]] godine na [[Maljen]]u, odlučeno je da preostali partizanski odredi krenu u tri pravca. Posavsko-tamnavski i [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]] su krenuli ka [[Kosmaj]]u, [[Rudnik (planina)|Rudniku]] i Tamnavi.{{sfn|Davidović|2012|p=64—65}} Na putu ka Kosmaju, Odred je vodio borbe sa nedićevcima, ljotićevcima i četnicima. Njihov plan je bio da se kod sela [[Slovac|Slovca]], prebace preko Kolubare, ali su zbog pokreta nemačkih i nedićevskih snaga, odlučili da se prebace kod sela [[Veselinovac]]a. Kod sela [[Gvozdenović (Ub)|Gvozdenovića]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe februar 1942.#24. februar|24. februara 1942.]] godine Tamnavsko-posavski odred je naišao na Tamnavski četnički odred, sa kojim je došlo do teške borbe, u kojoj je Borota bio ranjen. Štab odreda je tada doneo odluku da se ranjeni Borota i [[Dobrosav Simić]], zajedno sa učiteljicom Leposavom Vujičić i kurirom Petrom Marićem, kao i još osam teško ranjenih partizana sklone u selu Veselinovac.{{sfn|Davidović|2012|p=66}} === Hapšenje i javno pogubljenje 1942. === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[File:Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josipa Majera na pogubljenje.jpg|thumb|Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josifa Majera na pogubljenje.]] [[File:Pogubljenje Stevana Borote i Josipa Majera u Valjevu.jpg|thumb|Stevan Borota, komandir čete Posavsko-tamnavskog partizanskog odreda, i Josif Majer, politički komesar, obešeni u Valjevu 1942. godine.]] Četnici su zarobili Stevana Borotu i ostale ranjene partizane u selu Veselinovac i odvedeli ih najpre u [[Manastir Bogovađa|manastir Bogovađu]], potom u [[Lajkovac]], a odatle u [[Valjevo]], gde su ih predali Nemcima. Prilikom zarobljavanja Borota je najpre izjavio da se zove Stevan Jakovljević, ali je pošto su četnici otkrili da se on nalazi među zarobljenima, odlučio da otkrije svoj identitet.{{sfn|Davidović|2012|p=67}} Sumnjajući da je Borota značajna ličnost u partizanskom pokretu, početkom marta je bio prebačen u [[Beograd]], gde su ga ispitivali agenti [[Specijalna policija|Specijalne policije]]. Nakon nekoliko dana, ponovo je bio vraćen u Valjevo.{{sfn|Davidović|2012|p=70}} Povodom prve godišnjice [[Vojni puč od 27. marta 1941.|Vojnog puča]] i velikih narodnih demonstracija protiv pristupanja Jugoslavije [[Trojni pakt|Trojnom paktu]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1942.#27. mart|27. marta 1942.]] godine odlukom nemačke komande naređeno je da se u Valjevu, Ubu i Obrenovcu obesi nekoliko istaknutih partizanskih boraca. Za vešanje u Valjevu bili su određeni Stevan Borota i [[Josif Majer]]. Njihovo sprovođenje kroz grad od zatvora do mesta vešanja, kao i sam čin vešanja, obezbeđivali su i izveli pripadnici [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Legalizovani četnici|legalizovanih četničkih odreda]]. Nakon vešanja, njihova tela su na vešalima visila dva dana, a potom su sahranjeni na Gradskom groblju u Valjevu.{{sfn|Davidović|2012|p=71—77}} Sačuvano je nekoliko fotografija na kojima se vide četnici tamnavskog vojvode [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]], uključujući i samog vojvodu, kako sprovode Borotu i Majera iz gradskog zatvora ka stratištu. Takođe, sačuvana je i fotografija egzekucije, kao i fotografija dvojice obešenih partizanskih boraca.<ref>[http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf Радивоје Давидовић, "Борота и Мајер: мит и стварност", Историјски архив Ваљево - Гласник, 46, Ваљево, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311072637/http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf |date=2016-03-11 }} str. 73-75.</ref> Istog dana u Obrenovcu su obešeni partizanski borci [[Vladimir Aksentijević]] i Budimir Davidović, a na Ubu Dragoslav Simić i Svetislav Popović. Svu šestoricu istaknutih boraca Posavskog NOP odreda obesili su pripadnici kvislinških organa. Na istom trgu u Valjevu gde su obešeni Borota i Majer, 22. maja 1942. obešen je i [[Stjepan Filipović]]. == Savremena tumačenja == Na osnovu činjenice da je nacistička publikacija ''Krvava lista komunističkih zločina'' iz 1942. godine preštampavana dva puta u Srbiji nakon 1998, kao i da je publicista [[Borivoje Karapandžić]], ljotićevski emigrant u SAD, u svojim publikacijama prenosio ovu dezinformaciju, uporno opstaje narativ o "svirepom komunističkom zločincu Ištvanu Boroti".<ref name="Davidović-53-55"/> [[2014]]. godine, streljani predsednik opštine Divci, Velisav Petrović, rehabilitovan je rešenjem Višeg suda u Valjevu. Utvrđeno je da je ubijen bez suđenja, "''iz čisto političko-ideoloških razloga, čime su povređena osnovna ljudska prava, na život i slobodu''." U rešenju o rehabilitaciji piše da su Velisava ubili pripadnici Tamnavsko-posavskog partizanskog odreda kojim su komandovali Josip Majer i Stevan Borota i da "''za zločin nije postojao nikakav razlog''."<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/srbija.73.html:475973-Divci-Rehabilitovan-ubijeni-predsednik Divci: Rehabilitovan ubijeni predsednik]</ref> === Posleratna svedočenja o Boroti === U Istorijskom arhivu Valjevo se čuvaju stenografske beleške posleratnih sećanja partizanskih boraca, nastale 1950-ih godina radi pisanja istorije NOBa, ali nisu sva objavljena. Prema sećanju Ostoje Lazarevića iz Lukavca, Borota je više puta predvodio napade na neprijateljska uporišta u okolnim mestima. Prilikom prvog napada na mesto [[Popučke]] kod Valjeva, sve seljake koji su se borili na strani žandara je razoružao i pustio kućama.{{sfn|Belić|2013|pp=165}} Prilikom sledećeg napada na Popučke, krajem avgusta 1941. godine, je uhvatio dvojicu ljudi koji nisu hteli da polože oružje i streljao ih, a kuću predsednika opštine Milovana Grbovića zapalio, i stoku mu oterao.{{sfn|Belić|2013|pp=165}} Jedan od streljanih je optužen da je zarobio partizanskog borca kojeg su predali Nemcima za novac.{{sfn|Belić|2013|pp=165}} Za Borotu jedan bivši partizanski borac navodi i da je bio "vrlo netaktičan, često puta i ekstreman i surov", te da je streljao više ljudi, zbog špijunaže i dojava Nemcima kada su partizani u selu.{{sfn|Belić|2013|pp=166}} On je uporno odbijao saradnju sa [[četnici]]ma, zbog čega su partijski instruktori dr Miša Pantić i Sreten Čitaković hteli i da ga smene.{{sfn|Belić|2013|pp=166}} Uz Borotu uvek bio neki petnaestogodišnji dečak zvani Župan, koji je pred svima koje je Borota saslušavao, oštrio nož, te je zato Borota stekao reputaciju čoveka koji ubija, pali i kolje.{{sfn|Belić|2013|pp=165—167}} Po posleratnom sećanju partizanskog borca Konstantina Vujića iz Jasenice Borota "nije postupao kako treba, nego je klao ljude", ne navodeći ni jedan slučaj klanja.{{sfn|Belić|2013|pp=167}} Navodno je jedan partizanski borac, Miodrag Đenadić, ubijen budakom po Borotinom naređenju, "jer nije izvršio povereni zadatak".{{sfn|Belić|2013|pp=167}} == Odlikovanja i priznanja == Ukazom Predsedništva [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), a na predlog Vrhovnog komandanta [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], za svoje zasluge tokom Narodnooslobodilačkog rata, posthumno je [[1945]]. godine odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod drugog reda]].{{sfn|Davidović|2012|p=77}} * [[Datoteka:R30-yo0375-Orden-zasluga-za-narod-sa-srebrnom-zvijezdom.png|45px]] [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa srebrnim zrakama]] Nakon oslobođenja zemlje, posmrtni ostaci Borote i Majera su bila ponovo sahranjena na groblju u Valjevu, a [[1980]]. godine je izvršen njihov prenos na [[Spomen-groblje na Krušiku|Partizansko spomen-groblje na Krušiku]], gde su sahranjeni u zajedničkoj grobnici.{{sfn|Davidović|2012|p=77}} U Valjevu su do [[2002.|2002]]. godine postojale ul­ice sa imenima Stevan Borota i njegovog saborca Josifa Majera, kada su dolaskom demokratke vlasti zamenjene drugim na­zivima.<ref>[https://revija.kolubara.info/sh/jan2013/tekst/2386/Borotai-Majer-mit-i-stvarnost.htm Radivoje Davidović, Borota i Majer, mit i stvarnost] </ref> Ime Stevana Borote danas nose dve ulice — jedna u Valjevu, a druga u Ubu.<ref>[https://www.planplus.rs/pretraga?a=pretraga&text=stevana-borote&lat=44.817946&lng=20.456789&zoom=16 planplus.rs]</ref> == Literatura == * {{cite book |ref={{harvid|Zbornik NOR (tom drugi, knjiga prva)|1949}} |title=[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]], tom -{II}-, knjiga -{I}- — Bilten Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije 1941—1945. |year=1949 |publisher=Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref=harv |last=Bojić |first=Milosav |year=1987 |title=Posavski partizanski odred |publisher=Vojnoizdavački i novinski centar |location=Beograd |isbn=}} * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} * {{cite journal |last=Davidović|first=Radivoje|authorlink= |year=2012|url=http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2046/GLASNIK%2046%20ZA%20SAJT.pdf|title= Borota i Majer — mit i stvarnost|journal= Glasnik Istorijskog arhiva u Valjevu|volume= 46|pages=49—79|ref = harv}} * {{cite journal |last=Belić|first=Milorad|authorlink= |year=2013|url=http://istorijskiarhiv.rs/sites/default/files/PODACI/materijali/GLASNIK%2047/Glasnik%20br%2047resize.pdf|title= Još nekoliko podataka o Stevanu Boroti|journal= Glasnik Istorijskog arhiva u Valjevu|volume= 47|pages=165—167|ref = harv}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Posavski partizanski odred (Srbija)]] * [[Josif Majer]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Vanjske veze == {{Portal NOB}} * [https://revija.kolubara.info/sh/jan2013/tekst/2386/Borotai-Majer-mit-i-stvarnost.htm Radivoje Davidović, Borota i Majer, mit i stvarnost] [[Kategorija:Biografije, Vinkovci]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] d8ucnigfkp0abcwf1b2ec4m0v2su7m5 14 236618 42605938 40803248 2026-06-05T22:07:58Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Krajiške brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40803248 wikitext text/x-wiki {{kat|Krajiške brigade NOVJ}} [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] tuk2k2j1ilunnihb3rtpz12txg1d2r0 42605939 42605938 2026-06-05T22:08:07Z Aca 108187 42605939 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] fz21lgkph80tbolp7v1zv9id5v0czx2 0 237744 42605675 9035379 2026-06-05T15:31:39Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-stanice]] → [[Kategorija:Američke radiostanice]] 42605675 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | slika = [[Datoteka:New WGY logo.jpg|WGY logo]] | ime = WGY | airdate = 20. februar 1922 | grad = [[Schenectady (New York)|Schenectady]] (WGY-AM)<br /> [[Albany (New York)|Albany]] (WGY-FM) | area = [[Capital District]], [[Mohawk Valley|dolina Mohawka]], zapadna [[Nova Engleska]] | frekvencija = 810 [[kHz]] {{HD Radio}}<br />103.1 [[MHz]] {{HD Radio}} | format = [[All-news radio|stalne vijest]]/[[Conservative talk|konzervativni talk showovi]] | snaga = 50,000 [[watt]]a | class = A ([[Clear-channel station|Clear Channel]]) | facility_id = 15329 | koordinate = {{coord|42|47|32.41|N| 74|0|42.9732|W|region:US_type:city|display=inline,title}} | pozivni_znak_značenje = Obtained from sequential list, but explained as<br />'''W'''ireless '''G'''eneral Electric<br />in Schenectad'''Y''' | bivše_frekvencije = 833 [[kHz]] (1922-1923)<br />790 [[kHz]] (1923-1941) | afilijacije = [[Fox News Radio]], [[Premiere Radio Networks]] | vlasnik = [[Clear Channel Communications]] | sestrinske_stanice = [[WRVE]], [[WPYX]], [[WTRY-FM]], [[WKKF]], [[WGY-FM]], [[WOFX (AM)|WOFX]] | webcast = [http://www.iheart.com/#/live/1413/?autoplay=true Poslušajte uživo] | website = [http://www.wgy.com/ wgy.com] }} '''WGY''' (''AM 810 103.1 FM NewsRadio WGY'') je [[SAD|američka]] [[AM radiodifuzija|radio stanica]] čije je emitiranje licencirano za područje grada [[Schenectady (New York)|Schenectady]] i čiji je vlasnik kompanija [[Clear Channel Communications]]; njen program se sastoji gotovo isključivo od [[all-news radio|vijesti]] i [[conservative talk|konzervativnih talk show]] emisija. Emitira snagom od 50.000 [[Watt]]a sa jednog jedinog tornja u [[Rotterdam (New York)|gradu Rotterdam]].<ref>{{cite web|url=http://www.fcc.gov/fcc-bin/amq?call=WGY |title=WGY Facility Record |work=United States [[Federal Communications Commission]], audio division }}</ref> Predstavlja jednu od najstarijih radio stanica u SAD i najstariju u američkoj državi [[New York (država)|New York]]. WGY je predstavljala matičnu stanicu radidifuzne grupe [[General Electric]] od 1922. do 1983. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.wgy.com WGY's website] * [http://www.oldradio.com/archives/general/100oldest.html The 100 Oldest U.S. Stations] * {{AM station data|WGY}} [[Kategorija:Američke radiostanice]] h48h378kurjs5qrfts7b4c8b1j13d8t 42605699 42605675 2026-06-05T15:34:50Z Edgar Allan Poe 29250 42605699 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | slika = [[Datoteka:New WGY logo.jpg|WGY logo]] | ime = WGY | airdate = 20. februar 1922 | grad = [[Schenectady (New York)|Schenectady]] (WGY-AM)<br /> [[Albany (New York)|Albany]] (WGY-FM) | area = [[Capital District]], [[Mohawk Valley|dolina Mohawka]], zapadna [[Nova Engleska]] | frekvencija = 810 [[kHz]]<br />103.1 [[MHz]] | format = [[All-news radio|stalne vijest]]/[[Conservative talk|konzervativni talk showovi]] | snaga = 50,000 [[watt]]a | class = A ([[Clear-channel station|Clear Channel]]) | facility_id = 15329 | koordinate = {{coord|42|47|32.41|N| 74|0|42.9732|W|region:US_type:city|display=inline,title}} | pozivni_znak_značenje = Obtained from sequential list, but explained as<br />'''W'''ireless '''G'''eneral Electric<br />in Schenectad'''Y''' | bivše_frekvencije = 833 [[kHz]] (1922-1923)<br />790 [[kHz]] (1923-1941) | afilijacije = [[Fox News Radio]], [[Premiere Radio Networks]] | vlasnik = [[Clear Channel Communications]] | sestrinske_stanice = [[WRVE]], [[WPYX]], [[WTRY-FM]], [[WKKF]], [[WGY-FM]], [[WOFX (AM)|WOFX]] | webcast = [http://www.iheart.com/#/live/1413/?autoplay=true Poslušajte uživo] | website = [http://www.wgy.com/ wgy.com] }} '''WGY''' (''AM 810 103.1 FM NewsRadio WGY'') je [[SAD|američka]] [[AM radiodifuzija|radio stanica]] čije je emitiranje licencirano za područje grada [[Schenectady (New York)|Schenectady]] i čiji je vlasnik kompanija [[Clear Channel Communications]]; njen program se sastoji gotovo isključivo od [[all-news radio|vijesti]] i [[conservative talk|konzervativnih talk show]] emisija. Emitira snagom od 50.000 [[Watt]]a sa jednog jedinog tornja u [[Rotterdam (New York)|gradu Rotterdam]].<ref>{{cite web|url=http://www.fcc.gov/fcc-bin/amq?call=WGY |title=WGY Facility Record |work=United States [[Federal Communications Commission]], audio division }}</ref> Predstavlja jednu od najstarijih radio stanica u SAD i najstariju u američkoj državi [[New York (država)|New York]]. WGY je predstavljala matičnu stanicu radidifuzne grupe [[General Electric]] od 1922. do 1983. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.wgy.com WGY's website] * [http://www.oldradio.com/archives/general/100oldest.html The 100 Oldest U.S. Stations] * {{AM station data|WGY}} [[Kategorija:Američke radiostanice]] s9m19urn85v61uvy1idxfx6sf1abzkf 14 237901 42606045 42165664 2026-06-05T22:28:07Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Slavonske brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42165664 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] [[Kategorija:Slavonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] bba2o2ji0zfco70h0lqblxryt4tvvmd 14 237948 42605989 42165675 2026-06-05T22:19:53Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Dalmatinske brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42165675 wikitext text/x-wiki {{kat|Dalmatinske brigade NOVJ}} [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] sptd7czcqg1qlt2cllzs215h6t2ic22 0 238881 42605672 42451923 2026-06-05T15:31:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-stanice]] → [[Kategorija:Američke radiostanice]] 42605672 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica |ime = KDKA |slika = [[Datoteka:kdkaradio.png|200px]] |grad = [[Pittsburgh]] |područja = [[Zapadna Pensilvanija]] |branding = Newsradio 1020 KDKA |slogan = "The Voice of Pittsburgh"<br /><small>({{jez-sh|Glas Pittsburgha}})</small> |frekvencija = {{Frequency|1020|kHz}}{{HD Radio}} {{HD Radio|KDKA-FM|93.7 HD 2}} |airdate = {{Start date|1920|11|02|df=y}} |share = |share as of = |share source = |format = [[All-news radio|vijesti]]/[[Talk radio|talk show]] |jezik = engleski |snaga = 50 kilo[[watt]]s |erp = |haat = |class = A |facility_id = 25443 |koordinate = {{coord|40|33|33.00|N| 79|57|11.00|W|}} |callsign_meaning = No meaning; sequentially assigned<ref>[http://earlyradiohistory.us/recap.htm#four United States Callsign Policies], United States Early Radio History.</ref> |former_callsigns = |former_frequencies = |afilijacije = [[CBS Radio News]] <br /> [[Dial Global|Dial Global Networks]] |vlasnik = [[CBS Radio]] |licensee = |sestrinske_stanice = [[KDKA-FM]], [[KDKA-TV]], [[WBZZ]], [[WDSY-FM]], [[WPCW]] |webcast = [http://player.radio.com/player/RadioPlayer.php?version=1.1.9780&station=88 Poslušajte uživo] |website = {{URL|http://pittsburgh.cbslocal.com/}} }} '''KDKA''' (1020 [[AM radiodifuzija|kHz]]) je [[radio stanica]] sa licencom za [[SAD|američki]] grad [[Pittsburgh]]. Osnovala ju je kompanija [[Westinghouse Electric (1886)|Westinghouse Electric Corporation]] 2. novembra 1920. i smatra se prvom komercijalnom radio-stanicom na svijetu, iako tu tvrdnju znaju [[historija radija|osporavati druge stanice]]. KDKA je trenutno u vlasništvu kompanije [[CBS Radio]]; sastoji se od studija u [[Green Tree (Pensilvanija)|Green Treeu]] i odašiljača u [[Allison Park (Pensilvanija)|Allison Parku]]. == Izvori == {{Reflist}} * Melhuish, Martin. (1996). ''Oh What a Feeling: A Vital History of Canadian Music.'' Kingston, ON, Quarry Press. == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.cbspittsburgh.com}} * [http://transition.fcc.gov/ftp/Bureaus/MB/Databases/HistoryCards/25443.pdf FCC History Cards for KDKA] * {{Twitter|KDKARadio}} * [http://player.radio.com/player/RadioPlayer.php?version=1.2.10286&station=88 Listen live]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{AM station data|KDKA}} * {{Google maps|url=http://maps.google.com/maps?safe=on&ie=UTF8&t=k&om=1&ll=40.559143,-79.952354&spn=0.002718,0.004511&z=18|accessdate=2011-07-21|title=Satellite View of KDKA (AM)'s Transmit Facility and Tower}} * {{cite web|url=http://www.reagan.utexas.edu/dtSearch/dtisapi6.dll?cmd=getdoc&DocId=3662&Index=*efd0fee5343905cffa0f0158ab4a751e&HitCount=1&hits=35e+&SearchForm=F%3a\Reagan_Public_Web\search\speeches\speech_srch_form.html|title=Remarks at Eureka College in Eureka, Illinois|accessdate=2011-07-21}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://news.google.com/newspapers?id=q_MiAAAAIBAJ&sjid=48wFAAAAIBAJ&dq=kdka%20reach%20midwest%20and%20east%20coast&pg=3597%2C3595568 Signal reaches Palm Beach County]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Američke radiostanice]] [[Kategorija:Historija radija]] nzm22t9rmxinu8370wabsj15uf4ppzc 42605700 42605672 2026-06-05T15:34:59Z Edgar Allan Poe 29250 42605700 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica |ime = KDKA |slika = [[Datoteka:kdkaradio.png|200px]] |grad = [[Pittsburgh]] |područja = [[Zapadna Pensilvanija]] |branding = Newsradio 1020 KDKA |slogan = "The Voice of Pittsburgh"<br /><small>({{jez-sh|Glas Pittsburgha}})</small> |frekvencija = {{Frequency|1020|kHz}} |airdate = {{Start date|1920|11|02|df=y}} |share = |share as of = |share source = |format = [[All-news radio|vijesti]]/[[Talk radio|talk show]] |jezik = engleski |snaga = 50 kilo[[watt]]s |erp = |haat = |class = A |facility_id = 25443 |koordinate = {{coord|40|33|33.00|N| 79|57|11.00|W|}} |callsign_meaning = No meaning; sequentially assigned<ref>[http://earlyradiohistory.us/recap.htm#four United States Callsign Policies], United States Early Radio History.</ref> |former_callsigns = |former_frequencies = |afilijacije = [[CBS Radio News]] <br /> [[Dial Global|Dial Global Networks]] |vlasnik = [[CBS Radio]] |licensee = |sestrinske_stanice = [[KDKA-FM]], [[KDKA-TV]], [[WBZZ]], [[WDSY-FM]], [[WPCW]] |webcast = [http://player.radio.com/player/RadioPlayer.php?version=1.1.9780&station=88 Poslušajte uživo] |website = {{URL|http://pittsburgh.cbslocal.com/}} }} '''KDKA''' (1020 [[AM radiodifuzija|kHz]]) je [[radio stanica]] sa licencom za [[SAD|američki]] grad [[Pittsburgh]]. Osnovala ju je kompanija [[Westinghouse Electric (1886)|Westinghouse Electric Corporation]] 2. novembra 1920. i smatra se prvom komercijalnom radio-stanicom na svijetu, iako tu tvrdnju znaju [[historija radija|osporavati druge stanice]]. KDKA je trenutno u vlasništvu kompanije [[CBS Radio]]; sastoji se od studija u [[Green Tree (Pensilvanija)|Green Treeu]] i odašiljača u [[Allison Park (Pensilvanija)|Allison Parku]]. == Izvori == {{Reflist}} * Melhuish, Martin. (1996). ''Oh What a Feeling: A Vital History of Canadian Music.'' Kingston, ON, Quarry Press. == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.cbspittsburgh.com}} * [http://transition.fcc.gov/ftp/Bureaus/MB/Databases/HistoryCards/25443.pdf FCC History Cards for KDKA] * {{Twitter|KDKARadio}} * [http://player.radio.com/player/RadioPlayer.php?version=1.2.10286&station=88 Listen live]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{AM station data|KDKA}} * {{Google maps|url=http://maps.google.com/maps?safe=on&ie=UTF8&t=k&om=1&ll=40.559143,-79.952354&spn=0.002718,0.004511&z=18|accessdate=2011-07-21|title=Satellite View of KDKA (AM)'s Transmit Facility and Tower}} * {{cite web|url=http://www.reagan.utexas.edu/dtSearch/dtisapi6.dll?cmd=getdoc&DocId=3662&Index=*efd0fee5343905cffa0f0158ab4a751e&HitCount=1&hits=35e+&SearchForm=F%3a\Reagan_Public_Web\search\speeches\speech_srch_form.html|title=Remarks at Eureka College in Eureka, Illinois|accessdate=2011-07-21}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://news.google.com/newspapers?id=q_MiAAAAIBAJ&sjid=48wFAAAAIBAJ&dq=kdka%20reach%20midwest%20and%20east%20coast&pg=3597%2C3595568 Signal reaches Palm Beach County]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Američke radiostanice]] [[Kategorija:Historija radija]] 0vv8agc3gai4icp760quoqt557k3w8x 0 239213 42606067 42604588 2026-06-05T22:42:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606067 wikitext text/x-wiki {{Bitka |bitka= <span style="font-size: medium;">'''Bitka za Ivanjicu''' |deo= [[Prvi prodor NOVJ u Srbiju|Prvog prodora NOVJ u Srbiju]] i [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata]] |slika=Municipalities of Serbia Ivanjica.png |opis_slike = ''Položaj Ivanjice u Srbiji.'' |datum = [[10. januar|10]]—[[16. januar]] [[1944]]. |mesto= [[Ivanjica]] i jugozapadna Srbija |cilj= Oslobođenje Srbije |pokretač= NOVJ |rezultat= Pobeda osovinskih snaga |strana1 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag (1942-1945).svg|50px|border]]<br /> [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |strana2 = {{zas|Treći rajh|size=50px}}<br /> Nemački [[Vermaht]]<br />{{zas|Bugarska|size=50px}}<br /> [[Bugarska vojska]] <br />[[Datoteka:Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|50px]]<br /> [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] |jedinice1 = |jedinice2 = |zapovednik1= |zapovednik2= |jačina1= |jačina2= |gubici1= |gubici2= |civilne žrtve = }} '''Bitka za Ivanjicu''' je vođena je u toku [[Prvi prodor NOVJ u Srbiju|prvog prodora NOVJ u Srbiju]], 9. i 10. januara [[1944]]. godine između [[partizan]]a sa jedne, i udruženih osovinskih snaga (Nemaca, Bugara, [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i [[četnik]]a) sa druge strane. Partizani (delovi [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]) su nakratko uspeli da oslobode [[Ivanjica|Ivanjicu]], ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni. Ivanjica je nakon toga ponovo okupirana, i ostala je pod kontrolom Nemaca do jeseni te godine, kada je konačno oslobođena. == Pozadina == {{main|Kapitulacija Italije}} Nakon [[kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943. snage Narodno oslobodilačke vojske su zaplenile ogromnu količinu naoružanja i opreme, te naglo ojačale prilivom novih boraca i ponovnim rasplamsavanjem ustanka. === Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta === {{main|Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta}} [[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i [[Nikola Kalabić]] (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]] U oktobru, partizani započinju ofanzivu radi proboja u Srbiju, a četnički vođa [[Draža Mihailović]] se ponovo okreće Nemcima: {{izdvojeni citat|Crvene snage nameravaju da prodru u Srbiju preko Drine. Mihailović vrši pripreme da ih odbije. On verovatno precenjuje borbenu sposobnost i gotovost svojih trupa isto kao i životnu snagu konzervativne ideje nasuprot revolucionarnim elementima. Zbog toga Mihailović već traži vezu sa nemačkim komandama, da ne bi potpao pod komunističku vlast.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na Balkanu], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, dokument 156</ref>|Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka Maksimilijana fon Vajhsa o stanju na Balkanu krajem oktobra 1943.}} U jesen 1943. godine, partizani konačno uspevaju da se probiju u Srbiju, na teritoriju nekadašnje [[Užička republika|Užičke republike]]. Usled toga dolazi do intenziviranja pregovora generala Mihailovića i Nemaca, što je rezultiralo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|potpisivanjem ugovora o saradnji]]. === Ofanziva NOVJ u Srbiji u jesen/zimu 1943. === {{main|Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944|Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta}} Sredinom novembra 1943. godine, delovi [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije NOVJ]] su razbili delove bugarske 24. divizije i nemačke snage kod Užica.<ref>Oslobodilački rat, knj. 1, str. 627.</ref> Okupacionim trupama u rasulu četnici su priskočili u pomoć, nakon čega snage Osovine uspevaju da zadrže Užice: {{izdvojeni citat|Noću, 17/18 ovog meseca oko 21,30 časova, komunisti su jačim snagama napali Bugare i Nemce u Kremnima i posle osmočasovne borbe potpuno razbili oko 1800 Bugara i 200 Nemaca... Bugari se u najvećem neredu i bez oružja povlače za Užice. Beže glavom bez obzira. Tenkove su odvukli za Užice, dok je izgleda bugarska artilerija pala u ruke partizanima. U momentu pisanja ovog izveštaja jedan izvesni deo Bugara, koji se organizovano povlači, vodi borbu sa komunistima u Biosci. Naši delovi stupili su u borbu kod Bioske iz pravca s. Kneževići. Mišljenja sam da će u toku današnjeg dana pasti i Bioska i da će komunisti navaliti za Užice. Ja gde god mogu napadaću. Stanje je vrlo ozbiljno!<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18 novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>|Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ}} Istovremeno, komandant Zlatiborskog korpusa obaveštava četničkog vođu Mihailovića da se u narodu naglo širi vest o [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sklapanju sporazuma četnika i Nemaca]]: {{izdvojeni citat|Kapetan Mitić, presvučen u civilno odelo, viđen je u Užicu sa Nemcima. Posle je u jednom nemačkom automobilu otišao kako kažu za Beograd kamo ga Vi šaljete radi hvatanja neke veze i sporazuma. Ova se vest širi naglo.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_34.htm Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18 novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ kod Kremana]</ref>|Izveštaj komandanta Zlatiborskog korpusa od 18. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama četnika i nemačkih i bugarskih jedinica protiv NOVJ}} === Ofanziva NOVJ u Srbiji u januaru 1944. === {{main|Prvi prodor NOVJ u Srbiju}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika u vreme proboja partizana u Srbiju 1944.]] 4. januara 1944. Kod sela Bele Reke, s. G. Trudova i s. Močilaca (blizu Kokinog Broda) jedinice [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske udarne divizije NOVJ]] vodile su dužu borbu protiv četničkog Zlatiborskog, Požeškog i 2. mileševskog korpusa i oko 200 nemačkih vojnika.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=353&vrsta=1</ref> Sutradan, 5. januara, u selu Štitkovu i D. Trudovu delovi [[2. dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinske udarne brigade]] napali su snage četničkog 2. mileševskog korpusa i odbacili ih na levu obalu reke Uvca.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=356&vrsta=1</ref> 7. januara kod sela G. Tisovice (blizu [[Sjenica|Sjenice]]) jedan bataljon 2. dalmatinske udarne brigade razbio je delove nemačke legije "Krempler" i 2. mileševskog korpusa JVuO.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=365&vrsta=1</ref> 8. januara u Katićima (kod [[Ivanjica|Ivanjice]]) 3. bataljon [[2. proleterska udarna brigada|2. proleterske udarne brigade]], posle kraće borbe, razbio oko 200 četnika i 50 žandarma [[SDS]].<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=367&vrsta=1</ref> Istog dana, u rudniku Lisi kod Ivanjice [[1. šumadijska brigada]] napala posadu [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]], ali je napad odbijen.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=370&vrsta=1</ref> 9. januara u selu Klisuri 3. bataljon 2. proleterske brigade odbio je napad jedne čete bugarskih vojnika iz Arilja.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=373&vrsta=1</ref> == Borbe za Ivanjicu == [[File:3. bataljon 2. proleterske brigade se kroz dubok sneg probija ka Ivanjici, januara 1944.jpg|thumb|3. bataljon 2. proleterske brigade se kroz dubok sneg probija ka Ivanjici, januara 1944.]] [[File:Sveta Popović Milić, politički komesar 1. šumadijske brigade na maršu prema Ivanjici, januara 1944.jpg|thumb|[[Sveta Popović Milić]], politički komesar 1. šumadijske brigade na maršu prema Ivanjici, januara 1944.]] [[Datoteka:Treća srpska brigada na Zlatiboru.jpg|thumb|Treća srpska brigada na Zlatiboru, januara 1944.]] [[9. januar]]a počeo je napad delova [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] na Ivanjicu, koju su branili jedan bataljon bugarske 24. pešadijske divizije, oko 30 nemačkih vojnika i 150 pripadnika SDS i SGS.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=371&vrsta=1</ref> Posle dvodnevnih teških borbi, bio je slomljen otpor osovinskih snaga u delu grada na levoj obali r. Moravice. [[10. januar]]a 1944. godine David Simović, komandant četničke Dragačevske brigade, javlja generalu [[Draža Mihailović|Draži Mihailoviću]] da su partizani zauzeli Ivanjicu: {{izdvojeni citat|Komunisti juče u 18 časova zauzeli Ivanjicu. Ima ih oko 2000. Ja sam na južnoj granici sreza prema Ivanjici. Molim da Rajkoviću naredite da dođe u pomoć.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm</ref>}} Istog dana, u selu Klisuri 3. bataljon 2. proleterske brigade odbio napad dve čete bugarskih vojnika, ojačanih sa 4 tenka, i odbacio ih u Arilje. Međutim, sutradan [[11. januar]]a 1944. godine [[Nikola Kalabić]] javlja Draži da su četnici, Nemci i Bugari sa [[tenk]]ovima ušli u Ivanjicu: {{izdvojeni citat|Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković.<ref name="znaci.org"/>}} 12. januara kod sela Štitkova (blizu [[Kokin Brod|Kokinog Broda]]) jedan bataljon 2. dalmatinske brigade odbacio je na levu obalu Uvca delove 2. mileševskog korpusa JVO.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=377&vrsta=1</ref> [[13. januar]]a 1944. kod sela Opaljenika (blizu Ivanjice) zaseda jedinica 2. proleterske divizije NOVJ ubila je 6 i ranila 11 bugarskih i nemačkih vojnika.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=383&vrsta=1</ref> Istog dana, [[Jevrem Simić|pukovnik Simić]] izveštava generala Mihailoviću o borbama protiv partizana zajedno sa Nedićevom stražom i Nemcima: {{izdvojeni citat|U Velikoj Ivanči grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko Arilja i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu.<ref name="znaci.org"/>}} [[13. januar]]a Draža naređuje svojim komandantima (Miloš Marković, komandant Požeškog korpusa, David Simović, komandant Dragačevske brigade, Radoslav Cvetić, komandant Javorskog korpusa, Vojislav Lukačević, komandant Starog Rasa) da unište partizane u okolini Ivanjice: {{izdvojeni citat|Preduzeti hitnu koncentričnu akciju za uništenje komunističkih snaga u oblasti Ivanjice i Javora.<ref name="znaci.org"/>}} 13. januara 1944. [[Predrag Raković]] raportira Draži da Nemci očekuju od četnika i Bugara da likvidiraju partizane: {{izdvojeni citat|Primio sam sva Vaša naređenja za prikupljanje snaga za dejstvo prema Ivanjici protivu komunista... Partizani tamo imaju ukupno oko 3000 ljudi. Odlično naoružani sa dosta municije. Od okupatora: Nemaca vrlo malo sa 5 tenkova, a Bugara 1000. Nemci ne nameravaju da dovedu u ovu oblast jače snage za borbu, jer su radi da ove partizane likvidiraju sa Bugarima, srpskom državnom stražom i da im pomognu četnici D. M.<ref name="ReferenceA">https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm</ref>}} [[14. januar]]a 1944. godine kod sela Maskove i Gumeševca (blizu Ivanjice) delovi 2. dalmatinske udarne brigade su vodili borbu protiv nemačkih i bugarskih vojnika, četničke Studeničke brigade, i delova četničkog 2. mileševskog korpusa.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=386&vrsta=1</ref> Istog dana, Nikola Kalabić javlja Draži Mihailoviću se Bugari i četnici zajedno bore protiv partizana, a sama Ivanjica je teško stradala od artiljerije: {{izdvojeni citat|2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže... Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže.<ref name="ReferenceA"/>}} [[15. januar]]a u Katićima kod Ivanjice 3. bataljon 2. proleterske udarne brigade napali su četnici i oko 500 vojnika bugarske 24. pešadijske divizije. Posle žestoke borbe partizanski bataljon je potisnut iz sela.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=388&vrsta=1</ref> [[16. januar]]a 1944. Nikola Kalabić izveštava Dražu Mihailovića da udružene osovinske snage i dalje vode borbe protiv partizana u Srbiji: {{izdvojeni citat|Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane.<ref name="ReferenceA"/>}} 17. januara kod sela Draškovića (blizu Kokinog Broda) dva bataljona 2. dalmatinske brigade i 1. šumadijska brigada NOVJ vodili borbu protiv četnika i oko 300 bugarskih vojnika, a zatim se povukli ka s. Jasenovu.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=396&vrsta=1</ref> 20. januara kod sela Jablanice (na Zlatiboru) jedinice 2. proleterske udarne brigade vodile su borbu protiv četnika i odbacile ih ka Priboju.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=405&vrsta=1</ref> 21. 1. 1944. na položaju selo Brezovac - Strmečica - Bijela glava (kod Priboja) 4. bataljon 2. proleterske udarne i jedan bataljon 2. dalmatinske udarne brigade 2. proleterske divizije NOVJ odbili napad oko 550 četnika.<ref name="ReferenceC">https://znaci.org/izvor.php?br=410&vrsta=1</ref> 22. januara 1944. kod sela Bijelog Brda, Oskoruše i Štrbaca (blizu [[Priboj]]a) jedinice 2. proleterske divizije NOVJ vodile su ceo dan borbu protiv jednog bataljona nemačkog 3. puka Brandenburg i četničke Jurišne brigade [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], koji su pokušali da spreče njen prelaz na levu obalu Lima i da je razbiju. Neprijatelj je odbačen prema Priboju, uz obostrane gubitke.<ref name="ReferenceC"/> == Posledice == [[Datoteka:Niemieckie jednostki pancerne na froncie bałkańskim w Serbii (2-548).jpg|mini|Nemačko oklopno vozilo SdKfz 3 vuče top, Srbija, februara 1944.]] {{izdvojeni citat|Sledio sam Cvetića do Negbine, ali Cvetić je bio više za napad. Nisam video da su komunisti napali četnike. Nisam video ništa strašno. Nema zapaljenih sela. '''Jasno je da su partizani napali osovinu u Ivanjici i posle su partizani bili gonjeni.''' Tačno je da četnici, Nemci i Bugari napadaju partizane blizu Zlatibora. Niži Cvetićevi oficiri zaboravljaju Nemce i mesto Nemaca oni misle da su partizani neprijatelji. Molim da gospodin Ministar naredi da se odmah potpukovnik Keserović i Major Cvetić vrate za napad na pruge prema direktivama.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm</ref>|general [[Charles Douglas Armstrong]]}} === Nova ofanziva ka Srbiji === {{main|Drugi prodor NOVJ u Srbiju}} 30. 1. 1944. VŠ NOV i POJ je naredio da komandant 5. udarne divizije NOVJ privremeno preuzme komandu i nad 2. proleterskom udarnom divizijom.<ref name="ReferenceD">https://znaci.org/izvor.php?br=473&vrsta=1</ref> 19. 2. 1944. VŠ NOV i POJ naredio da 2. proleterska udarna i 5. udarna divizija NOVJ krenu predviđenim pravcem za prodor u Srbiju, pod komandom Štaba 5. udarne divizije NOVJ.<ref name="ReferenceD"/> == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Prodori NOVJ u Srbiju]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Ivanjica, bitka}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Opština Ivanjica]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] bj4n5cxsagvczgo3ytl1cil8dcfhtss 0 240215 42605598 9780398 2026-06-05T15:20:03Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605598 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = CBS Radio, Inc. | company_logo = [[Datoteka:CBS Radio logo.png|250px]] | company_type = [[filijala]] | genre = | foundation = {{start date|1928}} <small>(osnivanje CBS)</small> <br /> 1997 <small>(ponovno pokrenuta kao Infinity Broadcasting)</small> <br /> 2005 <small>(ponovno pokrenuta kao CBS Radio)</small> | founder = | location city = [[New York]] | location country = [[SAD]] | location = | locations = | area_served = nacionalna | key_people = | industry = [[emitiranje radio programa]] | products = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | owner = | num_employees = | parent = [[CBS Corporation]] | divisions = | subsid = | slogan = | homepage = [http://www.cbsradio.com cbsradio.com] | footnotes = | intl = }} '''CBS Radio, Inc.''', ranije poznata kao '''[[Infinity Broadcasting Corporation]]''', je kompanija koja predstavlja jednog od najvećih vlasnika i operatera [[radio stanica]] u [[SAD]]; trenutno je treća na veličini, iza suparničkih kompanija [[Clear Channel Communications]] (u čijem vlasništvu su mnoge stanice koje su do 1997. bile vlasništvo bivše CBS-ove matične kompanije [[Viacom (1971-2005)|Viacom]]) i [[Cumulus Media]]. CBS Radio je vlasnik oko 130 radio stanica širom SAD. Trenutno je dio kompanije [[CBS Corporation]], koja je također vlasnik [[CBS Radio News|radio]] i [[CBS|televizijske]] mreže, te također kontrolira dio mreže [[The CW Television Network|CW Television Network]]. == Vanjske veze == * [http://www.cbsradio.com/ CBS Radio] [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Američke kompanije]] [[Kategorija:CBS]] o2wra1l48rxx4b5amravwhguq9u72bw 0 241393 42605723 41388239 2026-06-05T15:38:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Kanadske radio-stanice]] → [[Kategorija:Kanadske radiostanice]] 42605723 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = CKAC | slika = [[Datoteka:Radio-circulation-730am.png|250px]] | grad = [[Montreal]], [[Kvebek]], [[Kanada]] | branding = Radio Circulation 730 | sestrinske_stanice = [[CHMP-FM]], [[CKOI-FM]], [[CFGL-FM]], [[CKBE-FM]] | slogan = La circulation, en tout temps. | airdate = {{Start date and years ago|1922|9|27|df=y}} | frekvencija = 730 [[kHz]] ([[AM radio|AM]]) | format = [[Highway advisory radio|Traffic information]] | snaga = 50,000 [[watt]]a | class = A | koordinate = {{coord|45.5139|N| 73.9733|W| format=dms |region:CA-QC_type:landmark |display=inline,title}} | former_callsigns = | vlasnik = [[Cogeco]] | nositelj_licence = 591991 B.C. Ltd. | website = [http://www.radiocirculation.net/ Radio Circulation 730] | webcast = [http://www.ckac.com/webradio/index.php CKAC webcast] | affiliations = | callsign_meaning = '''C'''anadien-'''K'''ilocycle-'''A'''mérique-'''C'''anada }} '''CKAC''' je [[Kanada|kanadska]] [[radio stanica]] sa sjedištem u [[Montreal]]u koja emitira program na [[francuski jezik|francuskom jeziku]], a čiji program pod imenom '''Radio Circulation 730''' prža [[Radio prometnih informacija|informacije o prometu]] . Stanica emitira na frekvenciji od 730 [[kilohertz|kHz]] na [[AM radiodifuzija|AM području]] sa snagom od 50,000 [[watt]]a kao [[Clear-channel stanica|stanica "čistog kanala"]] (kasa A), koristeći [[direkcionalna antena|direkcionalnu antenu]] usmjerenu na istok (prema Montrealu). CKAC-om upravlja njegov vlasnik, kompanija [[Cogeco]]. Studio je smješten na trgu [[Place Bonaventure]] u [[Downtown Montreal|središtu Montreala]], a odašiljač u [[Saint-Joseph-du-Lac (Kvebek)|Saint-Joseph-du-Lacu]]. CKAC su 1922. osnovale montrealske novine ''[[La Presse (kanadske novine)|La Presse]]'', a s emitiranjem je započela 27. septembra 1922. što je čini najstarijom [[frankofonija|frankofonom]] radio-stanicom u Sjevernoj Americi. == Vanjske veze == * [http://www.radiocirculation.net/ Official website] * {{en icon}} [http://www.broadcasting-history.ca/listings_and_histories/radio/histories.php?id=495&historyID=246 CKAC history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107054310/http://www.broadcasting-history.ca/listings_and_histories/radio/histories.php?id=495&historyID=246 |date=2014-01-07 }} at [[Canadian Communications Foundation]] * {{fr icon}} [http://www.broadcasting-history.ca/listings_and_histories/radio/histories.php?id=495&historyID=902&lang=french CKAC Fondation Des Communications Canadiennes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907212811/http://www.broadcasting-history.ca/listings_and_histories/radio/histories.php?id=495&historyID=902&lang=french |date=2012-09-07 }} [[Kategorija:Nastanci 1922.]] [[Kategorija:Kanadske radiostanice|Kac]] 1lmfn653bs5cmr7wfl6qyu20h4rrplo 0 243059 42605673 41394257 2026-06-05T15:31:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-stanice]] → [[Kategorija:Američke radiostanice]] 42605673 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = KTCN | slika = [[Datoteka:KTCN1130.png]] | grad = [[Minneapolis]] | podrućje = [[Minneapolis-St. Paul]] | branding = '''News/Talk 1130''' | slogan = "Twin Cities News/Talk" | airdate = December 23, 1923 (as KFMT at 1300) | frekvencija = '''1130''' ([[kilohertz|kHz]])<br />{{HD Radio}} | translator = '''K278BP''' 103.5 [[Cottage Grove, Minnesota|Cottage Grove]] | repeater = '''[[KFXN-FM|KFXN-HD2]]''' 100.3 HD-2 [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]] | format = '''Analog/HD:''' [[All-news radio|News]]/[[Talk radio|Talk]] | snaga = 50,000 [[watt]]s (day)<br />25,000 watts (night) | class = B | facility_id = 59961 | coordinates = | callsign_meaning = '''K'''-"'''T'''win '''C'''ities '''N'''ews/Talk" | bivše_frekvencije = 1929-1941: '''1180''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1929: '''560''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(45 dana)</small><br />1928-1929: '''1390''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1928: '''1410''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(29 dana)</small><br />1927-1928: '''1050''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1927: '''1140''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(13 days)</small><br />1927: '''1150''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(167 dana)</small><br />1927: '''1140''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(41 dana)</small><br />1923-1927: '''1300''' ([[kilohertz|kHz]]) | bivši_pozivni_znakovi = 1991-2011: '''KFAN'''<br />1926-1991: '''WDGY'''<br />1926: '''WGWY''' <small>(27 dana)</small><br />1925-1926: '''WHAT''' <small>(242 dana)</small><br />1923-1925: '''KFMT''' | afilijacije = [[Fox News Radio]]<br />[[Premiere Radio Networks]] | vlasnik = [[Clear Channel Communications|Clear Channel]] | licensee = | sestrinske_stanice = [[KDWB-FM|KDWB]], [[KEEY-FM|KEEY]], [[KFXN-FM]], [[KQQL]], [[KTCZ-FM|KTCZ]] | webcast = [http://www.twincitiesnewstalk.com/mediaplayer/ Listen Live!] | website = [http://www.twincitiesnewstalk.com twincitiesnewstalk.com] }} '''KTCN''' (1130 [[AM radiodifuzija|AM]]), brendirana kao '''News/Talk 1130''', je komercijalna [[radio stanica]] sa licencom za emitiranje u [[SAD|američkom]] gradu [[Minneapolis]], a čiji se program sadrži od [[Talk radio|talk showova]] [[konzervativizam|konzervativne]] orijentacije. Vlasnik stanice je kompanija [[Clear Channel Communications]], a područje emitiranja je tržište [[Minneapolis-Saint Paul]]. Sjedište KTCNje u [[St. Louis Park]]u. KTCN se smatra najdugovječnijom radio-stanicom u historiji Minneapolisa, s obzirom da je bez prestanka u eteru od 9. decembra 1923. godine, kada ju je pokrenuo dr. George W. Young. Deset godina je započela s eksperimentalnim [[televizija|televizijskim]] programom 1933. godine pod nazivom '''W9XAT''', ali je s njime prestala 1938. nakon isteka licence. KTCN je poznata i kao jedna od prvih radio-stanica u SAD koja je 1956. godine počela emitirati [[rock and roll]] muziku, kao i po uvođenju [[Top 40]] formata, a za što je najzaslužniji bio njen tadašnji vlasnik [[Todd Storz]]. Od 1977. se preorijentirala na emitiranje [[country]] muzike, prije nego što je 1989. počela emitirati talk emisije. == Vanjske veze == * [http://www.twincitiesnewstalk.com News/Talk 1130 website] {{coord|44|38|48|N|93|23|31|W|type:landmark_region:US_source:FCC|display=title}} [[Kategorija:Američke radiostanice]] 9xuri88rkxu761ufq3s8lg38gb29jua 42605701 42605673 2026-06-05T15:35:12Z Edgar Allan Poe 29250 ne vidim svrhu ovog šablona 42605701 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = KTCN | slika = [[Datoteka:KTCN1130.png]] | grad = [[Minneapolis]] | podrućje = [[Minneapolis-St. Paul]] | branding = '''News/Talk 1130''' | slogan = "Twin Cities News/Talk" | airdate = December 23, 1923 (as KFMT at 1300) | frekvencija = '''1130''' ([[kilohertz|kHz]]) | translator = '''K278BP''' 103.5 [[Cottage Grove, Minnesota|Cottage Grove]] | repeater = '''[[KFXN-FM|KFXN-HD2]]''' 100.3 HD-2 [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]] | format = '''Analog/HD:''' [[All-news radio|News]]/[[Talk radio|Talk]] | snaga = 50,000 [[watt]]s (day)<br />25,000 watts (night) | class = B | facility_id = 59961 | coordinates = | callsign_meaning = '''K'''-"'''T'''win '''C'''ities '''N'''ews/Talk" | bivše_frekvencije = 1929-1941: '''1180''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1929: '''560''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(45 dana)</small><br />1928-1929: '''1390''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1928: '''1410''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(29 dana)</small><br />1927-1928: '''1050''' ([[kilohertz|kHz]])<br />1927: '''1140''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(13 days)</small><br />1927: '''1150''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(167 dana)</small><br />1927: '''1140''' ([[kilohertz|kHz]]) <small>(41 dana)</small><br />1923-1927: '''1300''' ([[kilohertz|kHz]]) | bivši_pozivni_znakovi = 1991-2011: '''KFAN'''<br />1926-1991: '''WDGY'''<br />1926: '''WGWY''' <small>(27 dana)</small><br />1925-1926: '''WHAT''' <small>(242 dana)</small><br />1923-1925: '''KFMT''' | afilijacije = [[Fox News Radio]]<br />[[Premiere Radio Networks]] | vlasnik = [[Clear Channel Communications|Clear Channel]] | licensee = | sestrinske_stanice = [[KDWB-FM|KDWB]], [[KEEY-FM|KEEY]], [[KFXN-FM]], [[KQQL]], [[KTCZ-FM|KTCZ]] | webcast = [http://www.twincitiesnewstalk.com/mediaplayer/ Listen Live!] | website = [http://www.twincitiesnewstalk.com twincitiesnewstalk.com] }} '''KTCN''' (1130 [[AM radiodifuzija|AM]]), brendirana kao '''News/Talk 1130''', je komercijalna [[radio stanica]] sa licencom za emitiranje u [[SAD|američkom]] gradu [[Minneapolis]], a čiji se program sadrži od [[Talk radio|talk showova]] [[konzervativizam|konzervativne]] orijentacije. Vlasnik stanice je kompanija [[Clear Channel Communications]], a područje emitiranja je tržište [[Minneapolis-Saint Paul]]. Sjedište KTCNje u [[St. Louis Park]]u. KTCN se smatra najdugovječnijom radio-stanicom u historiji Minneapolisa, s obzirom da je bez prestanka u eteru od 9. decembra 1923. godine, kada ju je pokrenuo dr. George W. Young. Deset godina je započela s eksperimentalnim [[televizija|televizijskim]] programom 1933. godine pod nazivom '''W9XAT''', ali je s njime prestala 1938. nakon isteka licence. KTCN je poznata i kao jedna od prvih radio-stanica u SAD koja je 1956. godine počela emitirati [[rock and roll]] muziku, kao i po uvođenju [[Top 40]] formata, a za što je najzaslužniji bio njen tadašnji vlasnik [[Todd Storz]]. Od 1977. se preorijentirala na emitiranje [[country]] muzike, prije nego što je 1989. počela emitirati talk emisije. == Vanjske veze == * [http://www.twincitiesnewstalk.com News/Talk 1130 website] {{coord|44|38|48|N|93|23|31|W|type:landmark_region:US_source:FCC|display=title}} [[Kategorija:Američke radiostanice]] 0ev6erig7p6ffk1h8kb4kygpaalpa2b 0 243072 42606335 42402679 2026-06-06T11:32:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606335 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = John Cameron Swayze | slika = John Cameron Swayze News Caravan 1955.JPG | opis = Swayze u [[NBC]]-jevoj emisiji ''Camel News Caravan'' godine 1955. | datum_rođenja ={{Birth date|1906|4|4|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Wichita (Kansas)|Wichita]], [[Kansas]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|1995|8|15|1906|4|4|df=y}} | mjesto_smrti = [[Sarasota (Florida)|Sarasota]], [[Florida]], SAD | zanimanje = {{ubl|reporter|TV voditelj|spiker}} | period = 1940–1985 }} '''John Cameron Swayze''' (4. april 1906 - 15. august 1995) je bio [[SAD|američki]] novinar, radio i televizijski voditelj, koji je slavu stekao živopisnim vođenjem televizijskih vijesti i zabavnih emisija na programu mreža [[NBC]] i [[CBS]] od 1940-ih do 1960-ih. Glumci [[Patrick Swayze]] i [[Don Swayze]] su njegovi daleki rođaci. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|id=0842027|name=John Cameron Swayze}} * [http://www.youtube.com/watch?v=sLE9OaO7fRs YouTube clip of ''Plymouth News Caravan,'' 1955] {{s-start}} {{s-media}} {{succession box|before=''prvi''|title=[[NBC evening news anchors|glavni voditelj večernjih vijesti NBC]] (tada [[Camel News Caravan]])|years=februar 1949 &ndash; 26. oktobar 1956|after=[[Chet Huntley]] i [[David Brinkley]]<br />'''(u emisiji [[Huntley-Brinkley Report]])}} {{s-end}} {{s-start}} {{s-media}} {{succession box| before=[[John Charles Daly]] | after=[[Ron Cochran]] | title=[[News anchor|glavni voditelj]] ABC Evening News| years=1960 &ndash; 1962</small>}} {{s-end}} {{Lifetime|1906|1995|Swayze, John Cameron}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] qxew173dog22oamk7g6stmc4htqw7kc 0 244864 42605627 41221202 2026-06-05T15:24:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605627 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Jeff Foxworthy | image = Us mil Foxworthy 0411 cropped.JPG | caption = Foxworthy na crvenom tepihu pred finale sezone ''[[American Idol]]a'' 2007. godine| birth_name = Jeffrey Marshall Foxworthy | birth_date = {{birth date and age|1958|9|6|df=y}} | birth_place = [[Atlanta]], [[SAD]] | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | other_names = Jeffrey Marshall Foxworthy<br />Jeffrey Foxworthy<br />Jeff Marshall Foxworthy | pseudonym = | medium = [[Stand-up komedija|Stand-up]], [[televizija]], [[film]], [[radio]] | nationality = američka | active = 1984– | genre = Južnjačka komedija, seoska komedija, vođenje | subject = [[Kultura SAD]], [[svakodnevni život]], [[porodica]], [[redneck]]si | label = [[Warner Bros. Nashville]], [[DreamWorks Nashville]] | influenced = [[Larry the Cable Guy]], [[Bill Engvall]], [[Ron White]] | spouse = Pamela Gregg (1985–) | domestic_partner = | children = 2 | parents = | notable_work = {{Plainlist| * ''[[The Jeff Foxworthy Show]]'' {{small|(1995–1997)}} * ''[[Blue Collar Comedy Tour]]'' {{small|(2003–2006)}} * ''[[Are You Smarter than a 5th Grader? (američka TV emisija)|Are You Smarter than a 5th Grader?]]'' {{small|(2007–2009)}} * ''[[The American Bible Challenge]]'' {{small|(2012–}} * ''[[The American Baking Competition]]'' {{small|(2013–)}} }} | signature = Jeff Foxworthy Signature.svg | website = {{url|jefffoxworthy.com/}} }} '''Jeffrey Marshall''' "'''Jeff'''" '''Foxworthy''' (6. septembar 1958 -) je [[SAD|američki]] stand-up komičar, glumac, radio i TV-voditelj. Član je [[Blue Collar Comedy Tour]], komičarske trupe koju također sačinjavaju [[Larry the Cable Guy]], [[Bill Engvall]] i [[Ron White]]. Najpoznatiji je po frazi "''Možeš biti [[redneck]]''", koje su poslužile kao materijal za nekoliko knjiga. Objavio je nekoliko humorističkih albuma, vodio radio i TV-emisije i napisao autobiografiju ''No Shirt, No Shoes... No Problem!''. == Izvori == {{reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin}} * Gilbert, Calvin (1998). "Jeff Foxworthy". In ''The Encyclopedia of Country Music''. Paul Kingsbury, Editor. New York: Oxford University Press. pp.&nbsp;180–1. {{refend}} == Vanjske veze == {{commons category}} * {{official website|http://www.jefffoxworthy.com/}} * {{facebook|iamJeffFoxworthy}} * {{twitter|foxoutdoors}} * {{IMDb name|0289344}} * [http://madmoneyvids.awardspace.com/jeff%20foxworthy/index.php Jeff Foxworthy Interview on The Big Idea w/Donny Deutsch]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://thewb.warnerbros.com/web/show_bio.jsp?id=BC-A-JFoxworthy ''The Jeff Foxworthy Show'' on The [[The WB Television Network|WB]]] {{Lifetime|1958||Foxworthy, Jeff}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] f1jydml1doo0xq1r6s2ac1v1swc55g0 42606301 42605627 2026-06-06T11:30:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606301 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Jeff Foxworthy | image = Us mil Foxworthy 0411 cropped.JPG | caption = Foxworthy na crvenom tepihu pred finale sezone ''[[American Idol]]a'' 2007. godine| birth_name = Jeffrey Marshall Foxworthy | birth_date = {{birth date and age|1958|9|6|df=y}} | birth_place = [[Atlanta]], [[SAD]] | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | other_names = Jeffrey Marshall Foxworthy<br />Jeffrey Foxworthy<br />Jeff Marshall Foxworthy | pseudonym = | medium = [[Stand-up komedija|Stand-up]], [[televizija]], [[film]], [[radio]] | nationality = američka | active = 1984– | genre = Južnjačka komedija, seoska komedija, vođenje | subject = [[Kultura SAD]], [[svakodnevni život]], [[porodica]], [[redneck]]si | label = [[Warner Bros. Nashville]], [[DreamWorks Nashville]] | influenced = [[Larry the Cable Guy]], [[Bill Engvall]], [[Ron White]] | spouse = Pamela Gregg (1985–) | domestic_partner = | children = 2 | parents = | notable_work = {{Plainlist| * ''[[The Jeff Foxworthy Show]]'' {{small|(1995–1997)}} * ''[[Blue Collar Comedy Tour]]'' {{small|(2003–2006)}} * ''[[Are You Smarter than a 5th Grader? (američka TV emisija)|Are You Smarter than a 5th Grader?]]'' {{small|(2007–2009)}} * ''[[The American Bible Challenge]]'' {{small|(2012–}} * ''[[The American Baking Competition]]'' {{small|(2013–)}} }} | signature = Jeff Foxworthy Signature.svg | website = {{url|jefffoxworthy.com/}} }} '''Jeffrey Marshall''' "'''Jeff'''" '''Foxworthy''' (6. septembar 1958 -) je [[SAD|američki]] stand-up komičar, glumac, radio i TV-voditelj. Član je [[Blue Collar Comedy Tour]], komičarske trupe koju također sačinjavaju [[Larry the Cable Guy]], [[Bill Engvall]] i [[Ron White]]. Najpoznatiji je po frazi "''Možeš biti [[redneck]]''", koje su poslužile kao materijal za nekoliko knjiga. Objavio je nekoliko humorističkih albuma, vodio radio i TV-emisije i napisao autobiografiju ''No Shirt, No Shoes... No Problem!''. == Izvori == {{reflist|30em}} == Literatura == {{refbegin}} * Gilbert, Calvin (1998). "Jeff Foxworthy". In ''The Encyclopedia of Country Music''. Paul Kingsbury, Editor. New York: Oxford University Press. pp.&nbsp;180–1. {{refend}} == Vanjske veze == {{commons category}} * {{official website|http://www.jefffoxworthy.com/}} * {{facebook|iamJeffFoxworthy}} * {{twitter|foxoutdoors}} * {{IMDb name|0289344}} * [http://madmoneyvids.awardspace.com/jeff%20foxworthy/index.php Jeff Foxworthy Interview on The Big Idea w/Donny Deutsch]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://thewb.warnerbros.com/web/show_bio.jsp?id=BC-A-JFoxworthy ''The Jeff Foxworthy Show'' on The [[The WB Television Network|WB]]] {{Lifetime|1958||Foxworthy, Jeff}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 400mzegdwnqw9p2lpjfyijznvhbhtr7 14 246318 42605614 4113259 2026-06-05T15:20:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Televizija u SAD]] → [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605614 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television series of the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Serije]] [[Kategorija:TV-serije po državama]] 51vgpxgfcjbahc8uqxfehlj6ygcook9 42606358 42605614 2026-06-06T11:36:19Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke TV-serije]] na [[Kategorija:Američke TV serije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605614 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Television series of the United States}} [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama|Serije]] [[Kategorija:TV-serije po državama]] 51vgpxgfcjbahc8uqxfehlj6ygcook9 0 246993 42606048 42469649 2026-06-05T22:42:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606048 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojna jedinica |naziv_jedinice=Četvrta grupa četničkih jurišnih korpusa |slika= |opis= |datumi=27. maj 1944 - maj 1945 |zemlja=[[Kraljevina Jugoslavija]] (formalno) |vjernost=[[Kraljevina Jugoslavija]] (de iure)<br />[[Sile Osovine]] (de facto) |rod=[[kopnena vojska]] |tip=[[laka pešadija]] |uloga= |veličina=8.000 vojnika i oficira |komandna_struktura= |garnizon= |garnizon_oznaka= |nadimak= |pokrovitelj=[[Wehrmacht]] |moto= |marš= |bitke={{ubl|[[Andrijevička operacija]]|[[Topličko-jablanička operacija 1944]]|[[Bitka na Kopaoniku avgusta 1944.]]|[[Bitka na Jelovoj gori]]|[[Topličko-jablanička operacija 1944|Operacija Trumpf]]|[[Durmitorska operacija]]|[[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|Borbe za Valjevo septembra 1944.]]|[[Borbe u Podrinju septembra 1944.]]|[[Borbe za Kruševac 1944.]]|[[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak]]|[[Završna četnička dejstva u Bosni (1944-1945)|Završna četnička dejstva u Bosni]]}} |godišnjice= |odlikovanja= |raspuštena= <!-- Komandanti/zapovjednici --> |komandant1=major [[Dragoslav Račić]] |komandant1_oznaka=komandant |komandant2=[[Neško Nedić]] |komandant2_oznaka=načelnik štaba |komandant3= |komandant3_oznaka= |notable_commanders= }} '''Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO''' formirana je po naređenju generala [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] [[27. maj]]a [[1944]]. To je bila formacija u rangu armije.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Sudsko saslušanje Draže Mihailovića], Pristupljeno 20. 4. 2013.</ref> == Formacijski sastav == Četvrtu grupu jurišnih korpusa su sačinjavali: * 1. jurišni korpus od tri brigade, komandant kapetan [[Predrag Raković]] * 2. jurišni korpus - tri brigade, komandant kapetan [[Nikola Kalabić]] * 3. jurišni korpus - tri brigade, komandant kapetan Vojislav Tufegdžić * 4. jurišni korpus - tri brigade, komandant kapetan Miomir Kolarević * 5. jurišni korpus - dve brigade, komandant kapetan Miloš Marković. == Ratni put == [[Datoteka:Četnički komandanti Nikola Kalabić, Dragoslav Račić i Neško Nedić, nakon potpisivanja sporazuma sa Nemcima u Topoli 11. avgusta 1944.jpg|thumb|Komandant [[Dragoslav Račić]] (drugi) i načelnik štaba [[Neško Nedić]] (treći) nakon potpisanog sporazuma sa Nemcima, u Topoli 11. avgusta 1944.]] Početkom septembra [[1944]]. Zapadnomoravska grupa operativnih snaga JVuO pod komandom kapetana Aleksandra Miloševića uključena je u Grupu kao Šesti jurišni korpus JVuO. Svaka brigada je trebala da ima 560 ljudi, 1-5 lakih i 1-5 teških minobacača i 15-30 automatskih oruđa. Ukupno u grupi je bilo oko 8.000 ljudi. Njen komandant bio je major [[Dragoslav Račić]], zamenik komandanta major [[Dušan Smiljanić]], a načelnik štaba kapetan [[Neško Nedić]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Ča, k. 4, br. reg. 7/4</ref> Četvrta grupa četničkih jurišnih korpusa formirana je kao krupna mobilna formacija u cilju zaustavljanja partizanskog [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|proboja u Srbiju]] [[1944]]. Učestvovala je u [[topličko-jablanička operacija 1944|operaciji Trumpf]] u julu, a zatim u [[Bitka na Kopaoniku avgusta 1944.|borbama na Kopaoniku avgusta 1944.]] protiv Operativne grupe divizija NOVJ. [[File:Četničke vođe pred početak Topličko-jablaničke operacije, leto 1944.jpg|thumb|Četničke vođe pred početak [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničke operacije]], leto 1944. Dragoslav Račić, komandant 4. grupe jurišnih korpusa JVuO, Neško Nedić, načelnik štaba 4. grupe jurišnih korpusa, i kapetan [[Predrag Raković]], komandant 1. jurišnog korpusa JVuO.]] Uoči presudne [[bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], Nemci su isporučili odmetnutom generalu Mihailoviću tovare oružja, municije i opreme. Čim se vratio sa savetovanja u [[Hitler]]ovom štabu, komandant Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs]] naredio je da se četnicima isporuči 5 miliona metaka.<ref name="znaci.net">[https://www.znaci.org/00001/11_69.htm PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM]</ref> Pored toga, odobreno je 11.000 pušaka, zaplenjenih od jugoslovenske vojske, za naoružanje Mihailovićeve 4. grupe jurišnih korpusa.<ref name="znaci.net"/> U septembru je Četvrta grupa četničkih jurišnih korpusa predstavljala glavnu snagu JVuO tokom [[Bitka na Jelovoj gori|Bitke na Jelovoj gori]]. Nakon poraza na Jelovoj gori, jurišni korpusi su se povlačili prema severu. Tokom borbi za [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|oslobođenje Valjeva]], načelnik štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa]] kapetan [[Neško Nedić]] pokušao je da organizuje odbranu grada uz pomoć Nemaca. On je 13. septembra 1944. naredio komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u Valjevu: {{izdvojeni citat|Tvoj korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm tom XIV, knjiga 4], dokument 69</ref>|[[Neško Nedić]]}} Do kraja septembra zajedno sa delovima osovinskih formacija [[SDK]] i [[RZK]] vodili su borbe protiv [[Dvanaesti korpus NOVJ|Dvanaestog korpusa NOVJ]] u Podrinju. Pred borbu za Valjevo, Valjevski korpus uključen je u grupu kao Sedmi jurišni.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama u odbijanju napada na Valjevo], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm tom XIV, knjiga 4], dokument 69</ref> Prvih dana oktobra, delovi Grupe jurišnih korpusa vodili su borbu za deblokadu nemačke posade u Šapcu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_79.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 1. oktobra 1944. komandantima 2, 3. i 7. jurišnog korpusa za sadejstvo s nemačkim trupama u deblokadi Šapca], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm tom XIV, knjiga 4], dokument 79</ref> Počev od 3. oktobra korpusi su transportovani iz Beograda u okolinu Kraljeva.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT (Interprint, Beograd 1996) - str. 7. Radomir Milošević bio je operativni oficir Avalskog korpusa JVuO</ref><ref>Ratko Parežanin: MOJA MISIJA U CRNOJ GORI (Rim 1974) - str 17. Ratko Parežanin bio je ljotićevac i ministar u Nedićevoj vladi.</ref> U [[Požega|Požegi]] su razoružali jedan bataljon [[Ruski zaštitni korpus|RZK]].<ref>{{Cite book|last= Timofejev|first= Aleksej|authorlink= Aleksej Timofejev|coauthors= |title= Rusi i Drugi svetski rat u Jugoslaviji|year= 2011|url= |publisher= Institut za noviju istoriju Srbije|location= | isbn = 978-86-7005-089-1|pages =356-357}}</ref> Nakon toga, od [[24. oktobar|24. oktobra]] učestvovali su u [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|proboju kroz Sandžak]], zajedno sa prethodnicom Šojerlen [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]]. == Reference == {{reflist|2}} [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] o3r78w0ngury99gm477t4q83ee1qbq5 0 247136 42605867 42468183 2026-06-05T22:04:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605867 wikitext text/x-wiki [[File:Dušan Jerković heroj.jpg|thumb|Dušan Jerković]] [[File:Dušan Jerković, komandant Užičkog NOP odreda.jpg|thumb|Dušan Jerković, komandant Užičkog NOP odreda]] '''Dušan Jerković Uča''' ([[Ogar]], kod [[Pećinci|Pećinaca]], [[2. februar]] [[1914]] – [[Kadinjača]], kod [[Užice|Užica]], [[29. novembar]] [[1941]]), učitelj, komandant [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je u [[2. februara]] [[1914]]. godine u [[Ogar]]u. Potiče iz učteljske porodice koja je u toku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] bila u izbeglištvu u Svilošu, a zatim se vratila u [[Ogar]]. Posle završene osnovne škole, [[1936]]. godine završio je učiteljsku školu, a zatim otišao na službu. Prvo učiteljsko mesto dobio je u užičkom kraju nadomak [[Kadinjača|Kadinjače]]. Zbog otvorenog istupanja protiv režima, vlasti su ga sa suprugom premestile u selo [[Fakovići]] ([[Bosna]]), gde je službovao do [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Početkom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], Dušan Jerković, tada već član [[KPJ]], prešavši u račanski kraj, određen je za komandira Račanske čete [[Užički NOP odred|Užičkog partizanskog odreda]]. Posle uspešnih borbenih akcija čete, u kojima se kao komandir istakao ličnom hrabrošću, postavljen je septembra [[1941]]. za komandanta [[Užički NOP odred|Užičkog NOP odreda]]. Sa ovim odredom odmah je krenuo u nove akcije, u oslobađanje [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]], rudnika antimona u Lisi, [[Ivanjica|Ivanjice]], [[Gorobilje|Gorobilja]], [[Čajetina|Čajetine]], [[Požega|Požege]], [[Kosjerić|Kosijerića]]. Kad je oslobođeno [[Užice]], stvorena je slobodna teritorija sa oko sto hiljada stanovnika, nazvana [[Užička republika]]. [[Užice]] je postalo sedište vojnog i političkog rukovodstva NOP-a i centar iz kojeg rukovodilo borbama u celoj zemlji. U ofanzivi okupatora na ovu teritoriju, koja je počela [[25. novembra]] [[1941]]. došlo je do povlačenja partizanskih snaga. Odbranom [[Užice|Užica]], štiteći odstupnicu, komandovao je Dušan Jerković. U neravnopravnoj borbi na [[Kadinjača|Kadinjači]] kod [[Užice|Užica]], [[29. novembra]] [[1941]]. Radnički bataljon je izvršio svoj poslednji zadatak, ali uz ogromne ljudske gubitke: poginulo je oko 200 boraca, među kojima i Jerković. Za podvig na [[Kadinjača|Kadinjači]] Radnički bataljon je odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnim vencem]] i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], a Dušan Jerković je [[25. septembra]] [[1944]]. godine proglašen za narodnog heroja. Mnoge škole u [[Srbija|Srbiji]] nose njegovo ime, kao i naselje „[[Braće Jerković]]“, u [[Beograd]]u, koje je dobilo ime po njemu i njegovom bratu Nebojši. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Povezano == * [[Nebojša Jerković]] (brat) {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Jerković, Dušan}} [[Kategorija:Rođeni 1914.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Užička republika]] ebjzltlzova3sfn91wpv611kydm2td6 42606092 42605867 2026-06-05T22:44:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606092 wikitext text/x-wiki [[File:Dušan Jerković heroj.jpg|thumb|Dušan Jerković]] [[File:Dušan Jerković, komandant Užičkog NOP odreda.jpg|thumb|Dušan Jerković, komandant Užičkog NOP odreda]] '''Dušan Jerković Uča''' ([[Ogar]], kod [[Pećinci|Pećinaca]], [[2. februar]] [[1914]] – [[Kadinjača]], kod [[Užice|Užica]], [[29. novembar]] [[1941]]), učitelj, komandant [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je u [[2. februara]] [[1914]]. godine u [[Ogar]]u. Potiče iz učteljske porodice koja je u toku [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] bila u izbeglištvu u Svilošu, a zatim se vratila u [[Ogar]]. Posle završene osnovne škole, [[1936]]. godine završio je učiteljsku školu, a zatim otišao na službu. Prvo učiteljsko mesto dobio je u užičkom kraju nadomak [[Kadinjača|Kadinjače]]. Zbog otvorenog istupanja protiv režima, vlasti su ga sa suprugom premestile u selo [[Fakovići]] ([[Bosna]]), gde je službovao do [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Početkom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], Dušan Jerković, tada već član [[KPJ]], prešavši u račanski kraj, određen je za komandira Račanske čete [[Užički NOP odred|Užičkog partizanskog odreda]]. Posle uspešnih borbenih akcija čete, u kojima se kao komandir istakao ličnom hrabrošću, postavljen je septembra [[1941]]. za komandanta [[Užički NOP odred|Užičkog NOP odreda]]. Sa ovim odredom odmah je krenuo u nove akcije, u oslobađanje [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]], rudnika antimona u Lisi, [[Ivanjica|Ivanjice]], [[Gorobilje|Gorobilja]], [[Čajetina|Čajetine]], [[Požega|Požege]], [[Kosjerić|Kosijerića]]. Kad je oslobođeno [[Užice]], stvorena je slobodna teritorija sa oko sto hiljada stanovnika, nazvana [[Užička republika]]. [[Užice]] je postalo sedište vojnog i političkog rukovodstva NOP-a i centar iz kojeg rukovodilo borbama u celoj zemlji. U ofanzivi okupatora na ovu teritoriju, koja je počela [[25. novembra]] [[1941]]. došlo je do povlačenja partizanskih snaga. Odbranom [[Užice|Užica]], štiteći odstupnicu, komandovao je Dušan Jerković. U neravnopravnoj borbi na [[Kadinjača|Kadinjači]] kod [[Užice|Užica]], [[29. novembra]] [[1941]]. Radnički bataljon je izvršio svoj poslednji zadatak, ali uz ogromne ljudske gubitke: poginulo je oko 200 boraca, među kojima i Jerković. Za podvig na [[Kadinjača|Kadinjači]] Radnički bataljon je odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnim vencem]] i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], a Dušan Jerković je [[25. septembra]] [[1944]]. godine proglašen za narodnog heroja. Mnoge škole u [[Srbija|Srbiji]] nose njegovo ime, kao i naselje „[[Braće Jerković]]“, u [[Beograd]]u, koje je dobilo ime po njemu i njegovom bratu Nebojši. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Povezano == * [[Nebojša Jerković]] (brat) {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Jerković, Dušan}} [[Kategorija:Rođeni 1914.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Užička Republika]] p6krozznbi8dqhv7t83u6y7xws8zgz8 0 247239 42605734 40991725 2026-06-05T15:39:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605734 wikitext text/x-wiki '''Radio Luna''' je radio stanica sa sedištem u [[Užice|Užicu]] u [[Srbija|Srbiji]]. Sa emitovanjem je počela 30. decembra 1995. godine. Ima regionalnu dozvolu za emitovanje. Program se emituje preko odašiljača sa brda Zabučje kod Užica na 92 MHz sa snagom od 1kw, te sa Tornika (1.496m) na 103,6 MHz sa snagom od 15kw. Signal pokriva područje zapadne Srbije, istočne Bosnu i severne Crne Gore. Program se emituje 24h dnevno. == Vanjske veze == * [http://www.radioluna.rs/ Zvanična strana] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1995.]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:Užice]] fs2puy6ekz1gkb37rw18mjlr3gy1f8l 0 247589 42606066 42604601 2026-06-05T22:42:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606066 wikitext text/x-wiki {{Bitka |bitka= <span style="font-size: medium;">'''Niška operacija''' |deo= [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] |slika=Voždova street Niš.1944.jpg |opis_slike = Улазак бораца 22. дивизије НОВЈ у Ниш |datum = [[8|8. oktobar]] - [[14. oktobar]] [[1944]]. |mesto= jugoistočna [[Srbija]] |uzrok= |teritorija= |rezultat= Pobeda [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] i [[Bugarska armija|Bugarske armije]] |strana1 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag (1942-1945).svg|50px|border]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]]<br /> {{zas|Bugarska|size=50px}} [[Bugarska armija]]<br /> {{zas|SSSR|1923|size=50px}} [[Crvena armija]] |strana2 = {{zas|Treći rajh|size=50px}} Nemački [[Vermaht]] |jedinice1 = [[13. korpus NOVJ]]<br />[[druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]]<br />[[45. srpska divizija NOVJ|45. divizija 14. korpusa NOVJ]]<br />bugarska Druga armija<br />1. gardijski utvrđeni rejon [[Crvena armija|Crvene armije]]<br />delovi sovjetske 17. vazduhoplovne armije |jedinice2= glavnina [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije]]<br />37. protivavionski puk<br />delovi [[11. vazduhoplovna poljska divizija (Nemačka)|11. vazduhoplovne poljske divizije]]<br />dva policijska bataljona<br />više specijalizovanih i teritorijalnih jedinica |komandant1= komandant Glavnog štaba Srbije general [[Koča Popović]]<br />načelnik štaba Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije i vojni komandant Bugarske general-pukovnik [[Sergej Birjuzov]] |komandant2= komandant Armijske grupe „Srbija“ general [[Gustav Felber]] |jačina1=80.000 boraca |jačina2 = 20.000 boraca |gubici1 = oko 1.700 izbačenih iz stroja |gubici2 = oko 9.000 izbačenih iz stroja |civilne žrtve = }} '''Nišku operaciju''' izvele su snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Bugarska armija|Bugarske armije]] uz sadejstvo sovjetskog vazduhoplovstva protiv nemačkih snaga na prostoru [[Niš]] - [[Leskovac]] - [[Vlasotince]]. Operacija je započela [[8. oktobar|8. oktobra]] [[1944]]. i trajala je 7 dana. Snage napadača ostvarile su znatnu brojčanu premoć i pred početak operacije zauzele povoljne pozicije, i tokom nastupanja naterale su nemačke jedinice na povlačenje, opkolile ih, razbile i nanele im težak poraz. Oslobođena je dolina [[Južna Morava|Južne Morave]] i sva mesta istočno od nje. Tokom operacije ispoljile su se slabosti u sadejstvu između jugoslovenskih i bugarskih jedinica, što je omelo postizanje još većeg uspeha. Neprihvatljivo ponašanje bugarskih jedinica tokom borbe i van nje dovelo je do zategnutosti i krize u odnosime dve strane. == Opšti okvir operacije == Nakon poraza u [[Jaško-kišinjevska operacija 1944|Jaško-kišinjevskoj operaciji]] u drugoj polovini avgusta 1944. i prelaska [[Rumunija|Rumunije]] i [[Bugarska|Bugarske]] na stranu saveznika, nemačka komanda naredila je svojim snagama na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]], [[2. oklopna armija (Nemačka)|Drugoj oklopnoj armiji]] i [[Armijska grupa E|Armijskoj grupi „E“]] da uspostave front na liniji: ušće Timoka - Skoplje - ušće reke Drim (takozvana „plava linija"). To je podrazumevalo izvlačenje Armijske grupe „E“ iz [[Grčka|Grčke]] i brzu koncentraciju znatnih snaga na granici Rumunije i Bugarske prema [[Srbija|Srbiji]]. Međutim, usled intenzivnih dejstava [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u saradnji sa savezničkim vazduhoplovstvom ([[operacija Ratvik|operacija Retvik]]) tokom septembra, ova pomeranja i koncentracija snaga nije uspešno izvršena. To je stvorilo povoljne operativne mogućnosti za napredovanje [[Crvena armija|Crvene armije]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] kroz Srbiju. [[Beogradska operacija|Beogradskom]] i '''Niškom operacijom''' tokom oktobra [[1944]]<br />- onemogućen je nemački plan uspostavljanja fronta na bugarskoj i rumunskoj granici,<br />- nemačkim jedinicama naneti su teški gubici,<br />- Armijska grupa „E“ dovedena je u tešku situaciju da mora da se izbori za koridor izvlačenja preko [[Kosovo i Metohija|Kosova i Metohije]] u pravcu [[Sarajevo|Sarajeva]]<br />- stvoreni su povoljni uslovi za nastavak operativne inicijative. == Angažovane snage == === Savezničke jedinice === '''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]''' * [[Trinaesti srpski korpus NOVJ|Trinaesti korpus NOVJ]] ** [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizija]] ** [[24. srpska divizija NOVJ|24. divizija]] ** [[46. srpska divizija NOVJ|46. divizija]] ** [[47. srpska divizija NOVJ|47. divizija]] * [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] * [[45. srpska divizija NOVJ|45. divizija]] * Deset partizanskih odreda (Pčinjski, Krivopalanački, Masurički, Bosiljgradski, Vranjski, Pirotski, Oruglički, Toplički, Leskovački i Gornjojablanički) '''Bugarska armija''' * Druga armija ** 4, 6, 9. i 12. pešadijska divizija ** 2. konjička divizija ** 1. ustanička sofijska divizija ** Oklopna brigada ** 4. granična brigada ** 3 artiljerijska, 1 inžinjerijski puk, armijske štapske i specijalističke jedinice '''[[Crvena armija]]''' * 57. armija ** 1. gardijski utvrđeni rejon (u jačini divizije) * 17. vazduhoplovna armija === Osovinske jedinice === * delovi [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije]] (13. SS pešadijski puk i dva diviziona 7. SS artiljerijskog puka) * 37. protivavionski puk * 121. puk [[11. vazduhoplovna poljska divizija (Nemačka)|11. vazduhoplovne poljske divizije]] * 47. puk [[22. pešadijska divizija (Nemačka)|22. pešadijske divizije]] * dva policijska bataljona i više specijalizovanih i teritorijalnih jedinica == Komandovanje operacijom == [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR]] je [[5. septembar|5. septembra]] [[1944]]. objavio rat Bugarskoj i time stvorio pravni osnov za okupaciju bugarske teritorije i njeno korišćenje za transport jedinica. Takođe, time je obezbedio sebi dominantnu ulogu u pregovorima o primirju. U Bugarskoj je došlo do smene vlasti i na vlast je stupio [[Otadžbinski front (Bugarska)|Otadžbinski front]], široka antifašistička koalicija. Nova Bugarska vlada je [[8. septembar|5. septembra]] [[1944]]. objavila rat Nemačkoj. Nova Bugarska armija stvorena je putem manjih izmena u komandnom kadru u staroj armiji i uključivanjem u sastav ustaničkih jedinica. Prema uslovima primirja koje je SSSR nametnuo Bugarskoj, Bugarska armija stavljena je pod operativnu komandu [[Treći ukrajinski front Crvene armije|Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije]]. Pod pokroviteljstvom [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|SSSR]], [[Josip Broz Tito|maršal Tito]] sklopio je [[5. oktobar|5. oktobra]] [[1944]]. u [[Krajova|Krajovi]] u Rumuniji sporazum sa predstavnicima novih bugarskih vlasti. Sporazum je zbog troipogodišnje okupacije i brojnih zločina koje su bugarske trupe počinile u [[Srbija|Srbiji]] i [[Republika Makedonija|Makedoniji]] bio delikatno političko pitanje. Bugarska strana je formalno uputila vladi [[Jugoslavija|Jugoslavije]] molbu u kojoj izražava žaljenje zbog učešća u ratu na strani Osovine i počinjenih zločina i štete, i moli vladu Jugoslavije da dozvoli Bugarskoj armiji da učestvuje u borbama protiv Nemačke na jugoslovenskoj teritoriji i na taj način se iskupi za prethodne postupke, a [[Josip Broz Tito|maršal Tito]] je u ime Vlade Jugoslavije kao njen predsednik formalno dao ovo odobrenje pod strogim propisanim uslovima. Jedinice Bugarske armije bile su pod operativnom komandom [[Treći ukrajinski front Crvene armije|Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije]], dok su jedinice NOVJ koje su učestvovale u operaciji bile pod operativnom komandom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOVJ]]. Koordinacija dejstava i komandovanja ostvarena je posredstvom štaba Trećeg ukrajinskog fronta. Detalje plana operacije razradili su, [[7. oktobar|7. oktobra]] u [[Pirot]]u, Štab [[trinaesti srpski korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]], načelnik Štaba 3. ukrajinskog fronta Crvene armije i vojni komandant Bugarske general-pukovnik [[Sergej Birjuzov|Sergej Semjonovič Birjuzov]] i Štab bugarske 2. armije. == Plan operacije == Savezničke snage ostvarile su na operacijskoj prostoriji koncentraciju brojno i tehnički nadmoćnih snaga u odnosu na osovinske (80 hiljada prema 20 hiljada). Pored toga, pred početak operacije jedinice [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile su raspoređene na povoljnim pozicijama za napad. Stoga je donesen plan operacije koji je predviđao: # Odsecanje nemačke niške grupacije sa severa, zapada i juga i njeno opkoljavanje # Koncentrično potiskivanje nemačkih razvijenih odbrambenih snaga sa spoljašnjih položaja u pravcu Niša # Njihovo uništenje u oblasti Niša Odsecanje sa severa trebalo je da izvede [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] napadom iz pravca Malog Jastrepca prema komunikacijama južno od Stalaća. Opkoljavanje sa zapada odsecanjem komunikacije [[Niš]] - [[Prokuplje]] bilo je zadatak 24. divizije. Opkoljavanje sa juga trebalo je da obezbede 22. i 47. divizije NOVJ, 4. i 12. bugarska pešadijska i 2. bugarska konjička divizija, te bugarska Oklopna brigada likvidacijom nemačkih garnizona [[Vlasotince]] i [[Leskovac]] sa okolnim utvrđenjima. Nakon likvidacije, 47. divizije NOVJ, 12. bugarska pešadijska i bugarska Oklopna brigada trebalo je da nastupaju u pravcu komunikacije Niš - Prokuplje i da uhvate vezu sa 24. divizijom NOVJ, dok su ostale jedinice trebale da nastave nastupanje u pravcu Niša. Glavnina bugarske 2. armije trebalo je da nastupa sa istoka koncentrično ka Nišu: 9. divizija pravcem [[Temska]] - [[Kalna]] - [[Svrljig]] - [[Niš]], 6. divizija pravcem [[Pirot]] - [[Bela Palanka]] - [[Niška Banja]] - [[Niš]], i 4. divizija pravcem [[Babušnica]] - [[Ravna Dubrava]] - [[Gadžin Han]] - [[Niš]]. Severno od neposredne operacijske prostorije odvijao se napad 64. korpusa Crvene armije i 45. divizije preko [[Knjaževac|Knjaževca]] u pravcu doline [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Planirano je da nakon zauzimanja Knjaževca [[45. srpska divizija NOVJ|45. divizija]] i 1. gardijski utvrđeni rejon [[Crvena armija|Crvene armije]] nastupaju sa severa prema Niškoj Banji i Nišu. Zadatak 46. divizije NOVJ u oblasti [[Vranje|Vranja]] bilo je obezbeđenje operacijske prostorije s juga i sprečavanje nadiranja jedinica Armijske grupe „E“ iz pravca [[KumanovO|Kumanova]]. Partizanski odredi dobili su zadatak da, dejstvujući na svojim područjima, uništavaju ostatke neprijateljskih snaga i ruše komunikacije. Tajnost operacije bila je kompromitovana. Grupa bugarskih oficira i novinara, neobaveštena o situaciji na terenu i smatrajući da su njihove jedinice ušle u Vlasotince, zaputila se u [[Vlasotince]] automobilom i pala u nemačko zarobljništvo. Među zarobljenim oficirima bio je načelnik Obaveštajnog odeljenja bugarske 2. armije potpukovnik G. Petrov kod koga su Nemci zaplenili kompletnu dispoziciju za planiranu operaciju.<ref>Petar Višnjić, Bitka za Srbiju, Beograd 1984., knjiga 2, strana 129</ref> == Tok operacije == === Početak nastupanja === [[File:Nish1.jpg|thumb|Bugarska vojska ulazi u Niš.]] Operacija je otpočela 8. oktobra 1944. u 7:30 artiljerijskom pripremom, nakon čega je u 8:00 usledilo nastupanje jedinica bugarske 2. armije. Istog dana su i jedinice NOVJ otpočele nastupanje na svojim dodeljenim pravcima. Uprkos tome što su na svojim napadnim pravcima bugarske jedinice imale nadmoć u ljudstvu i naoružanju u srazmeri 10:1, dobra raspoređene nemačke snage uspele su da zaustave i parališu njihov napad. Neuspeh bugarskih snaga nepovoljno se odrazio i na napad [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizije NOVJ]] u oblasti Vlasotinca, tako da u toku prva dva dana ni na jednom pravcu nije ostvaren neki značajniji napredak. Najznačajniji uspeh ostvarila je [[druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]] presekavši kod [[Đunis]]a i [[Žitkovac|Žitkovca]] drum i železničku prugu [[Niš]] - [[Stalać]]. Štabovi jedinica NOVJ izrazili su veliko nezadovoljstvo zbog sporosti i neaktivnosti bugarskih jedinica. Štab [[trinaesti srpski korpus NOVJ|13. korpusa]] poslao je [[9. oktobar|9. oktobra]] Glavnom štabu za Srbiju sledeći radiogram: {{izdvojeni citat|Zbog toga što Bugari skoro ne kreću napred, i naše moramo zadržati. Pored toga, među bugarskim komandantima ima još priličan broj u najmanju ruku sabotera. Komandant 31. puka, koji se nalazi na našem desnom krilu, kaže da čak ni naređenje za napad nije dobio. Intervenisali smo i kod njihovog štaba armije. Ako se misli da se Bugari poteraju u borbu, onda treba u njihove štabove da dođu veći broj sovjetskih ili naših oficira. Inače jedan nemački bataljon je u stanju da njihovu čitavu diviziju zadržava koliko hoće.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 184, br. reg. 30-14/1</ref>}} U depeši Štaba [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizije]] Štabu [[trinaesti srpski korpus NOVJ|13. korpusa]] od [[10. oktobar|10. oktobra]] [[1944]]. navodi se: {{izdvojeni citat|Bugari ne dozvoljavaju da pređemo ispred njih. Prete da će pucati ako budemo prešli. Komandant 31. puka otvoreno radi u korist Nemaca.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 1051, br. reg. 2-21/5</ref>}} === Nemačko povlačenje === Nemačka komanda bila je svesna da se, s obzirom na izrazitu nadmoćnost protivnika, položaji u niškoj oblasti mogu zadržati samo ako se uhvati čvrsta veza sa ostatkom Armijske grupe „Srbija“ na severu i zapadu, i sa Armijskom grupom „E“ na jugu. Severno od niške oblasti razvijala se ofanziva nadmoćnih snaga Crvene armije i NOVJ, što je povezivanje prema severu činilo iluzornim. 64. korpus Crvene armije napredovao je prema ušću Zapadne Morave, a 10. oktobra 24. srpska brigada 45. divizije uz sadejstvo crvenoarmejaca oslobodila je [[Knjaževac]] i ugrozila Niš sa severa. Armijska grupa „E“ nastupala je kroz Makedoniju sa [[11. vazduhoplovna poljska divizija (Nemačka)|11.]] i [[22. pešadijska divizija (Nemačka)|22. divizijom]] kao prethodnicom. Ove dve divizije trebalo je da se probiju iz pravca [[Kumanovo|Kumanova]] dolinom [[Južna Morava|Južne Morave]] i uspostave vezu sa niškom grupacijom. Međutim, njihov napad ometen je nastupanjem bugarskih snaga i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] dolinom [[Kriva reka (Novo Brdo)|Krive Reke]]. 121. puk uspeo je da u toku 10. oktobra potisne delove 46. divizije NOVJ i zauzme Vranje, ali je obavestio komandu da nije u stanju da nastavi napredovanje. Sutradan je u protivnapadu 46. divizija naterala ovaj puk na povlačenje i oslobodila [[Vranje]]. Nemci su obnovili napad, ubacivši i 47. puk 22. divizije na ovaj pravac, ali nisu ostvarili uspeh. Pored toga, velika nadmoćnost bugarskih i jugoslovenskih snaga u niškoj oblasti počela je da daje rezultate. Bugarska Oklopna brigada i delovi [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizije NOVJ]] slomile su nemački otpor i 10. oktobra posle podne oslobodile [[Vlasotince]]. Usled ovako nepovoljnog razvojai usled dejstava 2 i 24. divizije NOVJ zapadno od Niša, komandant Armijske grupe „Srbija“ general Felber naredio je izvlačenje niške grupacije na liniju [[Južna Morava|Južne Morave]] od ušća [[Toplica (reka)|Toplice]] na sever. Međutim, ova linija pokazaće se takođe neodrživom. Zapovednik nemačkih snaga u Nišu komandant 7. SS divizije SS-oberfirer Oto Kum ({{jez-nem|SS-Oberführer Otto Kumm}}) obrazovao je napadnu grupaciju za proboj preko Južne Morave u pravcu Prokuplja, dok su na odbrambenim položajima ostavljene zaštitnice radi usporavanja napredovanja protivnika. [[Datoteka:Miting u oslobođenom Leskovcu 1944.jpg|minijatura|Miting u oslobođenom Leskovcu, 1944.]] U toku prepodneva 11. oktobra glavnina nemačkih snaga napustila je [[Leskovac]] probijajući se u pravcu [[Doljevac|Doljevca]], a 47. divizija savladala je u nemačke zaštitnice, oslobodila [[Leskovac]] i nastavila gonjenje protivnika na sever. Izvesno olakšanje položaju nemačke grupacije doneo je napad četničkih snaga (Trstenički, Jastrebački i Moravski korpus), pojačanih nemačkim delovima iz [[Kruševac|Kruševca]] prema [[Blace|Blacu]], koji je na ovaj pravac vezao delove 2. proleterske divizije.<ref>Petar Višnjić, Bitka za Srbiju, Beograd 1984., knjiga 2, strana 141</ref> [[12. oktobar|12. oktobra]] ujutro nemačka glavnina krenula je u proboj iz Niša u pravcu Prokuplja, ostavivši na širokom području polukružno od Niša na istok samo slabije zaštitnice. Time je težište operacije preneseno na komunikaciju [[Niš]] - [[Prokuplje]]. === Opkoljavanje i razbijanje nemačke grupacije === Nemačko nastupanje prema Prokuplju [[12. oktobar|12. oktobra]] zaustavljeno je na Južnoj Moravi izuzetno upornim otporom [[Jedanaesta srpska brigada|11. srpske brigade]] [[24. srpska divizija NOVJ|24. divizije]]. Uprkos ostvarenoj izrazitoj nadmoćnosti na pravcu napada, Nemci su tek u toku poslepodneva uspeli da ovladaju mostom kod sela [[Mramor (Niš)|Mramora]] i okolnim visovima. Međutim, nisu uspeli da odbace branioce sa komunikacije. Ulažući krajnje napore Nemci su u toku [[13. oktobar|13. oktobra]] nastavili prodor prema [[Prokuplje|Prokuplju]]. 11. i 13. brigada uspešno su ometale nastupanje Nemaca elastičnom odbranom i bočnim napadima. Nemački prodor dosegao je do sela Jugbogdanovca, gde je konačno zaustavljen. Tokom 13. oktobra [[47. srpska divizija NOVJ|47. divizija]] svim svojim jedinicama izbila je sa juga na komunikaciju [[Niš]] - [[Prokuplje]] i napala s boka nemačku formaciju u nastupanju. Jedinice [[47. srpska divizija NOVJ|47. divizije]] povezale su se kod Jugbogdanovca sa jedinicama [[24. srpska divizija NOVJ|24. divizije]], i time je nemačka grupacija bila potpuno opkoljena. Istog dana bugarska Oklopna brigada dstigla je u okolinu [[Doljevac|Doljevca]]. Komandant 47. divizije zatražio je njeno angažovanje u borbi protiv Nemaca, međutim tokom celog dana Oklopna brigada ostala je pasivna. Za to vreme ostale jugoslovenske i bugarske snage potiskivale su i uništavale nemačke zaštitnice i napredovale prema [[Niš]]u. [[14. oktobar|14. oktobra]] jedinice [[45. srpska divizija NOVJ|45. divizije NOVJ]] prodrle su u grad sa severa, [[22. srpska divizija NOVJ|22. divizije NOVJ]] sa juga, a 6. bugarske pešadijske divizije sa istoka. Oko 16 časova [[14. oktobar|14. oktobra]] [[Niš]] je bio oslobođen. Na pravcu prema [[Prokuplje|Prokuplju]], jedinice 47. i 24. divizije NOVJ, koje su uspostavile front u vidu potkovice, stalno su vršile juriše i odbijale protivjuriše neprijatelja, čime su ga naterale da angažuje sve raspoložive snage. 14. oktobra Nemci su od tenkova i oklopnih vozila obrazovali manju jurišnu grupu. Budući da 47. divizija nije raspolagala protivoklopnim sredstvima, ova grupa je oko 11 časova uspela da se probije kroz položaje 47. divizije i produži prema [[Prokuplje|Prokuplju]]. Neposredno po njenom izvlačenju, obruč je zatvoren i sprečeno je izvlačenje ostalih jedinica. U najkritičnijem trenutku po neprijatelja, rano poslepodne [[14. oktobar|14. oktobra]] na okruženu nemačku grupaciju otpočelo je masovno dejstvo avijacije Crvene armije. Budući da su Nemci bili opkoljeni na otvorenom i prikucani za zemlju na svojim odbrambenim položajima, napad avijacije imao je razorno dejstvo i izazvao je rasulo u njihovim redovima. Kolebanje u nemačkim redovima iskoristile su jedinice NOVJ i pokrenule napad. U 16 časova su [[13. srpska brigada NOVJ|13.]] i [[28. srpska brigada NOVJ|28. srpska brigada]] 47. divizije odlučno napale s juga, na odseku [[Aleksandrovo (Merošina)|Aleksandrova]] i [[Jugbogdanovc]]a, a jedinice [[24. srpska divizija NOVJ|24. divizije]] sa severa, na frontu [[Arbanasci]] - selo [[Potok]], ne dozvoljavajući neprijatelju da se sredi, da posedne položaje i da ponovo krene u proboj. Tek tada je na desnom krilu 47. divizije, levom obalom [[Južna Morava|Južne Morave]], putem [[Orljane]] - [[Mramor (Niš)|Mramor]], u borbu uveden i deo bugarskog Tenkovskog puka, jačine bataljona, dok je druga kolona ovog puka, takođe jačine bataljona, orijentisana levom obalom Bogdanovačke reke, na levo krilo 47. divizije; Usled ovog opšteg napada sistem nemačke odbrane se raspao. Nemci su napustili svu motorizaciju i težu borbenu tehniku, i naoružani samo lakim pešadijskim naoružanjem, po grupama otpočeli probijanje uz padine [[Jastrebac|Jastrepca]]. Bitka se pretvorila u poteru za razbijenim grupama Nemaca po šumama Jastrepca, a na cesti je ostala masa ratne tehnike i naoružanja, pored ostalog: 17 tenkova, sedam samohodnih topova, celokupno teško naoružanje 37. protivavionskog puka i oko 800 kamiona. Prema izveštaju Štaba [[trinaesti srpski korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]], samo [[14. oktobar|14. oktobra]] u borbama na levoj obali [[Južna Morava|Južne Morave]], Nemci su imali 2.036 mrtvih, 1.238 ranjenih i oko 700 zarobljenih. U svojoj knjizi „Napred, Princ Eugen!" ({{jez-nem|Vorwärts, Prinz Eugen!}}), komandant divizije Oto Kum ({{jez-nem|Otto Kumm}}) opširno je opisao borbe u Niškoj operaciji. O ovom teškom porazu na putu za [[Prokuplje]], između ostalog piše: {{izdvojeni citat|Bugari nisu nastupali dalje - dobra hrana iz logora u Nišu nakrcana na vozila spasila nas je od dalje potere! Međutim, cela oblast između puta i planine bila je posednuta od partizana. Tako je nažalost veliki deo štaba i zalutalih iz kolone dospeo u ruke partizana i bio ubijen. Uveče, oko 4000 ljudi i 1200 konja našlo se u podnožju planine. Uspon je počeo - i sa njim dugi marš gladi preko visova Jastrepca i Kopaonika! Kraj niškog poglavlja. I Bugari i partizani proglasili su konačnu propast 7. SS-brdske divizije „Princ Eugen“ - ali ne, još smo živi. Ali taj dan koštao nas je nekih 1000 mrtvih, armiju, vazduhoplovstvo, mornaricu i Vafen SS. ({{jez-nem|Die Bulgaren stoßen nicht weiter nach - die gute Verpflegung aus den Lagern in Nish, die auf den Fahrzeugen verstaut ist, bewahrt uns vor weiterer Verfolgung! Aber das ganze Gelände zwischen Straße und Gebirge ist von Partisanen besetzt. So kommt leider ein großer Teil des Stabes und der Versprengten aus der Kolonne in Partisanenhände und wird ermordet. Bis zum Abend finden sich etwa 4000 Mann und 1200 Pferde am Fuß des Gebirges ein. Der Aufstieg beginnt - und damit ein langer Hungermarsch über die Höhen des Jastrebac- und des Kopaonik-Gebirges! Das Ende des Kapitels Nish. Sowohl die Bulgaren als auch die Partisanen verkünden den endgültigen Untergang der 7.SS-Gebirgs-Div. „Prinz Eugen" - aber nein, noch leben sie. Doch hat dieser Tag etwa 1000 Tote gekostet, Heer, Luftwaffe, Marine und Waffen-SS.}})}}<ref>Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN!, strana 284.</ref> == Nesporazumi između saveznika == U izveštaju Štaba 13. korpusa Glavnom štabu Narodnooslobodilačke vojske za Srbiju od 18. oktobra 1944. godine, stoji: {{izdvojeni citat|Posle likvidacije neprijatelja, naša 47. divizija postavila je obezbeđenje u cilju sprečavanja pljačke i celu noć kontrolisala sva motorna vozila. Ujutru 15. o. m. bugarske jedinice, među kojima i Tenkovska brigada, došle su da izvlače kamione. Tom prilikom između naših stražara, koji su imali naređenje da čuvaju vozila, i bugarskih jedinica došlo je do oružanog sukoba: *a) bugarski vojnici su mitraljezom iz jednog tenka ubili jednog našeg stražara i jednog ranili; *b) u jednom drugom sukobu poginulo je pet Bugara i tri naša vojnika.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 181, br. reg. 6/2</ref>}} Došlo je do brojnih incidenata u mestima u kojima su bile razmeštene bugarske trupe. Bugarski vojnici i oficiri pljačkali su vojnu i civilnu imovinu. 4. granična brigada, iako je bila predviđena da učestvuje u niškoj operaciji, nije angažovana u borbama, ali se po oslobođenju Niša razmestila u Knez-Selu, oko 10 kilometara severoistočno od grada, odakle je noću uoči 17. oktobra vraćena u Bugarsku, jer njena upotreba u daljim dejstvima nije bila predviđena. Pri povratku je iz sanatorijuma Knez-Sela, razbivši gvozdena vrata magacina, pokupila sav materijal, poskidala sve instalacije u zgradi, pa čak i brave sa vrata. Tako je ova sanitetska ustanova, gde je Glavni štab za Srbiju predviđao da smesti teške ranjenike, bila potpuno onesposobljena. Intervencija Štaba 13. korpusa Narodnooslobodilačke vojske kod Štaba bugarske 2. armije da se 4. granična brigada zaustavi kod Pirota i od nje oduzmu odnete stvari i instalacije iz sanatorijuma nije urodila plodom.<ref>Petar Višnjić, Bitka za Srbiju, Beograd 1984., knjiga 2, strana 174-175</ref> Pošto je intervencija ostala bez rezultata, Glavni štab za Srbiju je zamolio Vrhovni štab Narodnooslobodilačke vojske da naredi da bugarske trupe napuste Srbiju. U depeši koju je 15. oktobra 1944. uputio vrhovnom komandantu maršalu Titu stoji: {{izdvojeni citat|Poželjno je da bugarska vojska što pre izađe iz Niša. Mi ćemo to tražiti. Molimo da intervenišete i Vi.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 184, br. reg. 20-7/1</ref>}} Smatrajući ponašanje nekih jedinica bugarske 2. armije nepodnošljivim, 17. oktobra 1944. maršal Tito je naredio Glavnom štabu za Srbiju: {{izdvojeni citat|Bugarske trupe imaju odmah napustiti Niš. Svi vojni trofeji i magacini moraju ostati na našem raspolaganju. Saopštite to bugarskom komandantu kao moju zapovest. Pokret bugarskih trupa bio je predviđen sa mnom u sporazumu. U vezi s vašim depešama u kojima govorite o otimanju i pljački trofeja koje su zaplenile naše jedinice i nelojalnom držanju Bugara, zatražio sam od sovjetske komande da bugarske trupe smesta obustave pokret prema Kosovu i isprazne teritoriju Srbije. O toj odluci saopštiću sovjetskoj vladi. Ako bi se Bugari tome odupirali, smatraćemo to neprijateljskim aktom.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, kutija 184, br. reg. 20-12/1</ref>}} Nakon ovih intervencija, usledila su izvinjenja i obećanja od strane bugarskih političkih krugova, tako da je ponovo dozvoljeno bugarskim snagama da učestvuju u borbama na tlu [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Tokom novembra 1944. bugarske jedinice učestvovale su u borbama na Kosovu i Metohiji i u okolini Novog Pazara, ponovo bez većeg uspeha. U nešto manjoj meri ponovili su se i incidenti sa stanovništvom i jedinicama NOVJ. == Rezultati operacije == Tokom sedmodnevnog trajanja '''Niške operacije''' kombinovane savezničke jedinice nanele su nemačkim jedinicama značajne gubitke, oslobodile su veliko prostranstvo u južnoj i jugoistočnoj Srbiji, sprečile planirano povezivanje [[Armijska grupa E|Armijske grupe „E“]] sa [[Armijska grupa Srbija|Armijskom grupom Srbija]] ({{jez-nem|Armee-Abteilung Serbien}}). Time je [[Armijska grupa E|Armijska grupa „E“]] prinuđena na [[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|probijanje preko Sandžaka]]. Najteže gubitke podnela je [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizija „Princ Eugen“]]. Ova elitna nemačka jedinica tokom bitke je razbijena i ostala je bez skoro kompletne borbene tehnike i motorizacije. Brojno stanje ove jedinice na dan [[1. oktobar|1. oktobra]] [[1944]]. iznosilo je 18.827 ljudi pod oružjem, dok je, prema izveštaju komande na dan [[25. oktobar|25. oktobra]] brojno stanje u trupi (uključujući ojačani 14. puk) iznosilo 8.231 vojnika.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, NAV-T-314, r. 850, s. 7—8</ref> Divizija je, posle prikupljanja i kratkotrajnog sređivanja, [[24. oktobar|24. oktobra]] uvedena u borbu na odbrani [[Kraljevački mostobran|Kraljevačkog mostobrana]], demonstrirajući upornost, žilavost i visoke borbene kvalitete svog ljudstva. Uspeh koji su postigle kombinovane savezničke snage u '''Niškoj operaciji''', imajući u vidu ostvarenu nadmoćnost i razmeštaj snaga, mogao je biti i veći. Do toga nije došlo najvećim delo usled iskazanih slabosti u upotrebi jedinica Bugarske armije i usled neostvarivanja optimalnog sadejstva snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i bugarskih snaga. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 2 - Vojnoistorijski institut, Beograd 1963] * [https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], Munin-Verlag, Coburg 1978. * Petar Višnjić: BITKA ZA SRBIJU (knjiga 2), Beogradska knjiga, Beograd 1984. {{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Niš u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Historija Niša]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Zajedničke operacije NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Historija Bugarske|Niš 1944.]] pzuowp41v83mbtuar70hopqedudhv2v 0 247592 42606054 42423904 2026-06-05T22:42:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606054 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | slika = SS Biriuzov 02.png |didaskalija=SERGEJ BIRJUZOV | opis_slike=Sergej Birjuzov general-major SSSR-a | datum_rođenja =[[21. avgust]] [[1904]]. | mesto_rođenja =Skopine, [[Rjazanj|Rjazanska gubernija]] | država_rođenja =<br />{{zas|Ruska Imperija}} [[Ruska Imperija]] | datum_smrti =[[19. oktobar]] [[1964]]. ('''60''' god.) | mesto_smrti =[[Beograd]] | država_smrti =[[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]], {{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] |profesija=vojno lice |rat=[[Ruski građanski rat]]<br />[[Veliki otadžbinski rat]] |služba=[[Crvena armija|Sovjetska armija]] |čin=[[maršal Sovjetskog Saveza]] |KPSS=[[1926]]. |heroj sssr=[[1. februar]]a [[1958]]. |narodni heroj=[[oktobar|oktobra]] [[1964]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SSSR|sovjetska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Heroj Sovjetskog Saveza}} {{!}}- {{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}- {{!}} {{Orden Lenjina}} {{!}}{{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden crvene zastave}} {{!}}- {{!}} {{Orden Suvorova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Kutuzova1}} {{!}}{{!}} {{Orden Bogdana Hmeljnickoga1}} {{!}}{{!}} {{Orden Suvorova2}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''strana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Sergej Semjonovič Birjuzov''' ({{jez-rus|Сергей Семёнович Бирюзо́в}}; [[1904]] – [[1964]]) [[Maršal Sovjetskog Saveza|sovjetski maršal]], [[Heroj Sovjetskog Saveza]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[21. avgust]] [[1904]]. godine u [[Skopin]]u, u provinciji [[Rjazanj|Rjazan]]. Bio je član [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|Komunističke partije Sovjetskog Saveza]] od [[1926]]. godine. Sa 18 godina je stupio u [[Crvena armija|Crvenu armiju]], i u njoj je napredovao, postavši komandir [[bataljon]]a pre nego što je otišao na [[Vojna akademija Frunze|Vojnu akademiju „Frunze“]] [[1934]]. godine. Diplomirao je [[1937]], nakon čega je postao načelnik štaba streljačke divizije. Godine [[1939]]. je postao šef operacija za [[Harkov]]ski vojni okrug, što je dužnost na kojoj je bio do avgusta [[1939]], nakon čega je postao komandant 132. streljačke divizije. Birjuzov je komandovao ovom jedinicom naredne tri godine, što je retkost među sovjetskim generalima, posebno za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Sovjetski generali su retko bili na jednoj komandnoj dužnosti duže od nekoliko meseci. Birjuzovljeva jedinica je bila deo [[Sovjetski jugozapadni front|Jugozapadnog]] i [[Brijanski front|Brijanskog fronta]]. Birjuzov je smatran dobrim komandantom divizije. Često je lično vodio diviziju u bitku. Tokom prve godine [[operacija Barbarosa|operacije Barbarosa]] (jun [[1941]]), Birjuzov je ranjen čak pet puta, od čega dva puta prilično ozbiljno. Aprila [[1942]]. je postavljen za načelnika štaba 48. armije, koja je bila deo Brijanskog fronta. Komandovao je ovom jedinicom do novembra [[1942]], kada je postao načelnik štaba Druge gardijske armije. Na ovoj dužnosti je bio do aprila [[1943]]. godine, pomagavši u vođenju ove moćne formacije tokom [[Operacija Saturn|operacije Saturn]], kada je Druga gardijska pomogla u slamanju nemačke Šeste armije, nakon što su [[Nemci]] bili opkoljeni tokom [[Bitka za Staljingrad|Staljingradske bitke]]. Aprila [[1943]]. godine, Birjuzov je postavljen za načelnika štaba [[Sovjetski južni front|Južnog fronta]], kao vredan pomoćnik komandantu fronta, [[Fjodor Tolbuhin|Fjodoru Tolbuhinu]]. Južni front je [[20. oktobar|20. oktobra]] [[1943]]. preimenovan u [[Četvrti ukrajinski front]]. Birjuzov je ostao načelnik štaba do maja [[1944]]. godine, kada je premešten u [[Treći ukrajinski front]], zajedno sa Tolbuhinom. Oktobra [[1944]], Birjuzov je premešten u komandu 37. armije, koja je bila deo Trećeg ukrajinskog fronta. Na ovoj dužnosti je bio do maja [[1946]]. godine. Na ovim komandnim dužnostima, Birjuzov je pomogao u planiranju i sprovođenju akcija za izbacivanje svih nemačkih trupa iz [[Ukrajina|Ukrajine]], a zatim i akcija za oslobođenje [[Bugarska|Bugarske]] i [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Nakon ovih komandnih dužnosti, Birjuzov je postavljen za šefa Sovjetske vojne misije u Bugarskoj. Na ovoj dužnosti je bio do [[1947]]. godine. Između [[1947]]. i [[1955]], Birjuzov je bio na brojnim komandnim dužnostima, ali se ni na jednoj nije duže zadržao. U čin [[maršal Sovjetskog Saveza|maršala Sovjetskog Saveza]] unapređen je [[11. mart]]a [[1955]]. godine. Između aprila [[1955]]. i aprila [[1962]]. godine, komandovao je [[Strateške raketne snate|Strateškim raketnim snagama]], a [[1963]]. je postao načelnik Generalštaba. Bio je član Centralog komiteta KPSS-a i deputat Vrhovnog sovjeta SSSR-a. Poginuo je [[19. oktobar|19. oktobra]] [[1964]]. godine, kada je njegov avion, kojim je pošao na dvadesetogodišnjicu [[Beogradska operacija|oslobođenja Beograda]], udario u planinu [[Avala|Avalu]]. Urna sa njegovim pepelom je sahranjena u [[Kremaljska nekropola|Kremljskoj nekropoli]] u [[Moskva|Moskvi]]. == Odlikovanja == [[Datoteka:The Soviet Union 1967 CPA 3490 stamp (World War II Hero Marshal Sergey Biryuzov).jpg|150p|levo|thumb|Portret Sergeja Birjuzova <br /> na poštanskoj marki [[SSSR]]-a iz [[1967.]]]] Maršal Birjuzov odlikovan je sa: * pet [[Orden Lenjina|Ordena Lenjina]] * tri [[Orden Crvene zastave|Ordena Crvene zastave]] * [[Orden Suvorova|Ordenom Suvorova]] prve reda i Ordenom Suvorova drugog reda * [[Orden Kutuzova|Ordenom Kutuzova]] prve klase * [[Orden Bogdana Hmeljnickoga|Ordenom Bogdana Hmeljnickoga]] prvog reda Od Jugoslovenskih odlikovanja nosilac je: * [[Orden partizanske zvezde|Ordena Partizanske zvezde sa zlatnim vencem]] * [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena Bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]] Za [[Heroj Sovjetskog Saveza|Heroja Sovjetskog Saveza]] proglašen je [[1. februar]]a, [[1958]], a za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]] oktobra [[1964]]. godine. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Maršali Sovjetskog Saveza}} {{Narodni heroji-SSSR}} {{DEFAULTSORT:Birjuzov, Sergej}} [[Kategorija:Rođeni 1904.]] [[Kategorija:Umrli 1964.]] [[Kategorija:Heroji Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije (stranci)]] [[Kategorija:Sovjetski komandanti u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] r8r2ejkrzgtdxk78fcsakqekmqcuj3p 0 247617 42606392 41804847 2026-06-06T11:38:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606392 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naslov_emisije = The Bernie Mac Show | slika = [[Datoteka:Berniemac.PNG]] | opis = omot sezone DVD-a sa 1. sezonom serije | format = [[Sitcom]] | trajanje = 22 min. po epizodi | distributer = [[20th Television]] | kreator = [[Larry Wilmore]] | uloge = [[Bernie Mac]]<br />[[Kellita Smith]]<br />[[Jeremy Suarez]]<br />[[Camille Winbush]]<br />[[Dee Dee Davis]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | kompanija = Wilmore Films<br />[[Regency Enterprises|Regency Television]]<br />[[20th Century Fox Television]] | mreža = [[Fox Broadcasting Company|Fox]] | početak = {{start date|2001|11|14|df=y}} | kraj = {{end date|2006|4|14|df=y}} | br_sezona = 5 | br_epizoda = 104 | lista_epizoda = Popis epizoda The Bernie Mac Show }} '''''The Bernie Mac Show''''' je bio [[SAD|američki]] televizijski [[sitkom]] koji se originalno prikazivao od [[2001]]. do [[2006]]. godine na programu TV-mreže [[Fox Broadcasting Company|Fox]]. U njemu je američki komičar [[Bernie Mac]] tumačio fiktivnu verziju samog sebe, a zaplet se ticao njegovih nastojanja da zajedno sa suprugom odgoji svoje tri nećake, čija je majka (Berniejva estra) završila u klinici za odvikavanje od droge. == Vanjske veze == * {{epguides|BernieMacShow}} * {{IMDb title|0285341}} {{Tinejdžerski izbor za novu TV seriju}} {{TVSvijek|2001|2006|Bernie Mac Show, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] lnmlp9n2qg1t8qmluthbdrf990sio7m 0 248609 42606043 42604888 2026-06-05T22:27:59Z Aca 108187 Moving from [[Category:Slavonske brigade NOVJ]] to [[Category:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606043 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Prva čehoslovačka brigada „Jan Žiška“''' |deo= [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] |slika=Čehoslovačka brigada Jan Žiška.jpg |opis_slike=Borci partizanske čehoslovačke brigade Jan Žiška. |vreme_postojanja=[[26. oktobar]] [[1943]] — [[23. april]] [[1945]]. |mesto=[[Bučje (Pakrac)|Bučje]], kod [[Pakrac]]a |formacija=Prvi čehoslovački bataljon <br />Prvi posavski udarni bataljon |jačina='''novembar 1943:''' 500 vojnika i oficira <br />'''novembar 1944:''' 1151 borac i oficir<ref name=Vojna>''[[Vojna enciklopedija]]'', 6. str.</ref> |komandant= [[Josip Ružička]] |oficir2= |oficir3= |oficir4= |politički_komesar= |bitke=[[Napad NOVJ na Viroviticu 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Đakovo 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Okučane 1944.]]<br />[[Napad NOVJ na Viroviticu 1944.]] |odlikovanja=[[Orden bratstva i jedinstva]] <br />[[Orden zasluga za narod]] }} '''Prva čehoslovačka brigada „[[Jan Žiška]]“''' formirana je [[26. oktobra]] [[1943]]. u selu [[Bučje (Pakrac)|Bučju]] kod [[Pakrac]]a od Čehoslovačkog partizanskog bataljona (formiran [[3. maj]]a 1943) i Prvog posavskog udarnog bataljona, delova [[Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada|Dvanaeste brigade]] i boraca iz Zapadne i Istočne grupe NOP odreda [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog korpusa]]. Od [[3. novembra]] bila je u sastavu [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ|Dvanaeste divizije]] (dva bataljona sa oko 500 boraca). == Borbeni put brigade == Dejstvovala je uglavnom u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Podravina|Podravini]]. U napadu 12. divizije na [[Virovitica|Viroviticu]] 6/7. novembra, brigada je obezbeđivala pravac [[Velika Pisanica|Velike Pisanice]] i [[Grđevica|Grđevice]]. Do sredine decembra vršila je diverzije na železničkoj pruzi Virovitica–[[Našice]], učestvovala u napadu na [[Đakovo]] 14. decembra i u oslobođenju [[Gorjani (opština)|Gorjana]] 17. decembra. S jednim bataljonom [[Diljski partizanski odred|Diljskog odreda]] upala je u [[Gromačnik]] i [[Sibinj]] (na pruzi [[Beograd]]–[[Zagreb]]) 23/24. decembra, razrušila prugu na pet mesta i zapalila 98 kamiona, 1 lokomotivu i 20 vagona. Noću uoći [[1. januar]]a [[1944]]. napala je sa [[Osamnaesta slavonska brigada|Osamnaestom brigadom]] [[Okučani|Okučane]], ali se zbog intervencije jakih neprijateljskih snaga povukla ka [[Psunj]]u. U januaru i februaru izvršila je pokret u [[Banija|Baniju]] i natrag i vodila borbe s nemačkim, ustaškim i domobranskim snagama. Krajem februara, posle izvršene reorganizacije, stavljena je pod neposrednu komandu Štaba 6. korpusa i učestvovala u nizu borbi s ustašama, domobranima i nemačkim snagama; 11. marta kod [[Ivanovo Selo|Ivanovog Sela]], 4. i 5. aprila u oslobađanju [[Slatina (Podravska)|Slatine]], 19. aprila kod sela Duhova nedaleko od [[Garešnica|Garešnice]], [[20. april]]a porušila je most na reci [[Ilova (reka)|Ilovi]] kod [[Veliki Zdenci|Velikih Zdenaca]] i most na [[Čavlovica|Čavlovici]] kod Uljanika, i 11. maja obezbeđivala napad na [[Hercegovac (opština)|Hercegovac]].<ref name=Vojna/> U junu se vratila u sastav 12. divizije i vodila borbe između [[Osijek]]a i Slatine, a u julu u Požeškoj kotlini obezbeđivala žetvu i prebacivanje žita iz Slavonije u Baniju. U avgustu je u Daruvarskoj kotlini učestvovala u borbama za oslobođenje [[Badljevina|Badljevine]] i [[Grubišno Polje|Grubišnog Polja]], i zauzela [[Končanica|Končanicu]] 9. avgusta. Do kraja 1944. izvela je niz akcija i učestvovala u rušenju pruge Beograd–Zagreb kod [[Kutjevo|Kutjeva]] početkom septembra, u napadima na neprijateljeva uporišta [[Požega (Slavonska)|Požegu]] 5. septembra, Viroviticu 4. oktobra, [[Piškorevci|Piškorevce]] 13/14. novembra, Našice 18. novembra i ostalo. Krajem novembra formirala je treći bataljon (tada je imala 3 bataljona, četu za vezu, bolnički vod i komoru sa ukupno 1151 borcem).<ref name=Vojna/> Od januara do marta 1945. izvela je niz manjih akcija oko Dilja i [[Papuk]]a, i napadala veći broj neprijateljevih uporišta ([[Trnava (Gornji Bogićevci)|Trnava]], [[Nabrđe]], [[Bračevac]], [[Donja Motičina]] i ostala), u parilu razbila nemačku kolonu kod Stare Subocke i vodila jake borbe, obezbeđujući napad 12. divizije na [[Vetovo]]. Brigada „Jan Žiška“ rasformirana je [[23. april]]a 1945. godine, a njeno ljudstvo popunilo je jedinice [[Četvrta slavonska udarna brigada|Četvrte brigade]] 12. divizije JA.<ref name=Vojna/> Kroz brigadu je prošlo oko 3.000 Čeha i Slovaka, od kojih je 298 tokom rata poginulo.<ref>[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=95465 Slobodan Selinić. Česi i Slovaci u Hrvatskoj i Srbiji 1945.-1948/49. – prve godine iskustva s komunističkom Jugoslavijom], u: ''Časopis za suvremenu povijest'', Zagreb 2010, 416. str.</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Portal|NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina. [[Kategorija:Slavonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice nacionalnih manjina u Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]] fgaj72rzxteltt0grorhzd6q51mqer6 0 249146 42606077 42579527 2026-06-05T22:42:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606077 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|minijatura|185px|Četnički komandant, odmetnuti general [[Dragoljub Mihailović]].]] Ponuda četničkog vođe [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] nemačkom vođi [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]] odnosi se na niz pregovora između [[četnik]]a i [[Vermaht]]a preduzetih tokom avgusta 1944. godine, uoči presudne [[bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]]. General [[Draža Mihailović]] je zatražio od nemačkog vođe [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] da, opštom mobilizacijom "svih za oružje sposobnih Srba", oformi srpsku kvislinšku armiju koja bi se borila rame uz rame sa Nemcima, na [[Balkan]]u i drugde, a "protiv komunizma". Nemački vođa Adolf Hitler smatrao je Mihailovića nepouzdanim i dopustio je samo manju taktičku saradnju. Par dana nakon što je njegova ponuda prosleđena Hitleru, Dražu Mihailovića je jugoslovenski kralj [[Petar II Karađorđević]] [[29. avgust]]a 1944. smenio sa mesta Načelnika Štaba Jugoslovenske vojske u otadžbini. Mihailović ovu odluku kralja nije prihvatio, postavši odmetnik. On je vojsci nastavio da izdaje naređenja u ime kralja Petra II. == Dražini izaslanici kod Nemaca == [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Mihailovićevi izaslanici na najvišem nivou [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]] sa nemačkim kapetanom Wredeom, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]</ref>]] [[11. avgust]]a [[1944]]. godine u Topoli, nedaleko od četničkog štaba, Mihailovićevi izaslanici na najvišem nivou [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]] potpisali su sporazum sa Nemcima o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegati četničkog vođe Mihailovića su preneli Nemcima dva najvažnija uslova za saradnju: * da Draža Mihailović ostane lično u ilegali, * da pokret Draže Mihailovića ne bude odenut u nemačke uniforme.<ref name="Zapisnik 11.8.44"/> Račić je podsetio Nemce da se politička orijentacija četnika potpuno izmenila, da sada hoće ujedinjenje sa [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]em i [[Milan Nedić|Nedić]]em i opštu mobilizaciju svih vojno sposobnih za borbu protiv “komunizma” pod nemačkom komandom. Nemački zapisnik beleži: {{izdvojeni citat|Politička usmerenost Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenila. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage koje su protiv komunizma... Glavni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, pokret Draže Mihailovića je spreman da se, po naređenju nemačkog vođstva, angažuje na Balkanu i svuda drugde.<ref name="Zapisnik 11.8.44">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Nemački zapisnik od 11. avgusta 1944. sumira ponudu Vermahtu koju su preneli predstavnici Draže Mihailovića:<ref name="Zapisnik 11.8.44"/> # DM želi da razgovara sa opunomoćenikom firera za jugoistočni prostor. # On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. # Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. # DM moli da sam ostane u ilegali. # Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. Nemački predstavnik je obećao da će proslediti predloge Draže Mihailovića nadležnima. == Sastanak Draže i Nedića == {{main|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} Dva dana nakon sastanka njegovih ljudi sa Nemcima, [[13. avgust]]a 1944. su se sastali [[Draža Mihailović]] i šef kvislinške vlade [[Milan Nedić]] u selu [[Ražani]]. Pored njih dvojice, sastanku su prisustvovali i [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], [[Dragomir Jovanović]], [[Miodrag Damjanović]] i drugi.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> General Mihailović je tražio generalu Nediću da od Nemaca izdejstvuje [[oružje]] za četnike. Mihailović je tvrdio da ima dovoljno ljudstva, samo mu nedostaju oružje i municija. Nedića reputacija je bila srozana zbog otvorene kolaboracije, dok je Mihailović antinemačkom retorikom uspevao da održi uticaj u narodu. Nedić se nadao da će priklanjanjem Draži Mihailoviću uspeti da se održi na vlasti posle odlaska Nemaca. [[Herman Nojbaher]] u svom izveštaju od [[16. avgust]]a to dobro zapaža: {{izdvojeni citat|Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="Milovanović_11_69">[https://www.znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović, PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>|[[Herman Nojbaher]]}} Istog dana, 16. avgusta 1944. godine nemačka komanda je odobrila isporuku određene količine oružja i municije četnicima. == Nedić prenosi Dražinu ponudu Nemcima == Povodom Mihailovićeve ponude, [[17. avgust]]a 1944. godine održana je vanredna sednica Nedićeve vlade u nemačkoj okupacionoj komandi u Beogradu. General Milan Nedić je nemačkom komandantu Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs|fon Vajhsu]], u prisustvu Hermana Nojbahera i drugih visokih zvaničnika, sumirao Mihailovićeve predloge: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca. b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. d) Draža Mihajlović moli da ga se privuče organizovanju [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća. f) Draža Mihajlović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=581&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000576—000577.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref>}} Milan Nedić je garantovao da će Dražini četnici osiguravati bezbednost saobraćaja, rudnika i drugih objekata za Nemce: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} Dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944. godine beleži da je Nedić kod nadležne nemačke komande nastupao u ime Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50 000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Herman Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} == Nemačka ocena Dražine ponude == Sutradan, [[18. avgust]]a obaveštajno odeljenje nemačkog komandanta Jugoistoka je Mihailovićevo “prosjačenje kod okupatora” ocenilo kao ozbiljnu ponudu: {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Nakon toga, Mihailovićeva ponuda je bila proslijeđena vođi [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler|Adolfu Hitleru]]. == Nojbaherovo zalaganje za Mihailovića == [[20. avgust]]a 1944. godine specijalni izaslanik nemačkog Ministarstva spoljnih poslova [[Herman Nojbaher]] izveštava svog nadređenog [[Joahim fon Ribentrop|Joahima fon Ribentropa]], ministra inostranih poslova Trećeg rajha, da će četnici Draže Mihailovića Nemcima garantovati bezbednost: {{izdvojeni citat|Prilikom razgovora sa čitavom srpskom vladom kod Vojnog zapovednika Jugoistoka, na dan 17. o. m., u mom prisustvu, Nedić je posle iscrpnog prikazivanja opasnosti situacije u srpskom, a time i u čitavom jugoistočnom prostoru davao izjave i u ime Draže Mihailovića. Nedić je zajemčio da će se pokret DM uzdržati od svake neprijateljske radnje protiv Nemaca i da ni u slučaju povlačenja Nemaca iz Srbije neće na Nemce biti ispaljen nijedan metak. Njegova vlada preuzima, dalje, punu odgovornost za to da će dražinovci po svaku cenu garantovati Nemcima bezbednost drumova, železnica, rudnika i ostalih objekata koji interesuju Nemce.<ref name="Milovanović_11_69"/>}} Nojbaher je u izveštaju Ribentropu izneo uverenje da je general Mihailović odan Nemcima i će neutralisati pripadnike svoje organizacije koji su protiv njih: {{izdvojeni citat|Spreman sam, posle jednog ličnog razgovora sa D. M., da preuzmem odgovornost za to da nas taj čovek neće napasti s leđa i da će on sam učiniti bezopasnim one elemente svoga pokreta koji su nepouzdani u pogledu nas.<ref name="Milovanović_11_69"/>}} Nemački okupatori su ponovo [[20. avgust]]a, uoči polaska Nojbahera i fon Vajhsa u Hitlerov štab, vodili razgovore sa Dražinim izaslanikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], o naoružavanju četnika koji se bore pod nemačkom komandom. 24. avgusta 1944. godine, Operativno odjeljenje [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] zaprimilo je direktno iz Hitlerovog vojnog sjedišta sljedeću informaciju: {{izdvojeni citat| ''13.00 časova'': Telefonski poziv generalštabnog potpukovnika fon Harlinga iz »Vučje jame«: Ministar Nojbaher preuzima političku odgovornost za naoružanje četnika Draže Mihailovića. Oružje treba izdati.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1139&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000996.] <br /> ({{jez-njem|"13.00 Uhr : Anruf Oberstlt.i.G.v.Harling aus Wolfschanze: Minister Neubacher übernimmt polit.Verantwortung für Beaffnung der CM[sic!]—Cetniks. Waffen sind auszugeben."}})</ref>}} == Sastanak u Hitlerovom štabu == [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Nemački vođa [[Adolf Hitler]] smatrao je Mihailovića prevrtljivim i dopuštao je samo taktičku saradnju.]] [[22. avgust]]a 1944. održano je savetovanje u [[Vučja jama|Vučjoj jami]], Hitlerovom bunkeru u [[Berlin]]u, kojem su prisustvovali nemački vođa [[Adolf Hitler]], glavnokomandujući Vermahta [[Vilhelm Kajtel]], glavnokomandujući Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs]], specijalni izaslanik [[Herman Nojbaher]] i još par generala. Službeni zapisnik otkriva da je fon Vajhs preneo Hitleru ponudu generalâ [[Milan Nedić|Milana Nedića]] (za čiji je »lični integritet i lojalnost« Nojbaher garantovao, navodeći da se »nesumnjivo 100% stavio na nemačku stranu i pri tom nedvosmisleno antiengleski eksponirao«<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.]</ref>) i Draže Mihailovića, naglasivši da je potonji vođa svih “antikomunističkih snaga”, koji želi ostati u pozadini, prvenstveno zbog ugleda među stanovništvom okupirane Srbije, ali i iz opreza usljed eventualno nepovoljnog epiloga rata: {{izdvojeni citat|Izlažući ponudu Nedić — DM u njenim glavnim tačkama, gospodin komandant Jugoistoka ukazuje onda na efekat koji bi nastao usled načelno odbijajućeg držanja prema ponudi (vidi belešku o izlaganju). Pri oceni motiva koji su doveli do ponude Nedić — Draža Mihailović, gospodin komandant Jugoistoka ukazuje a) na neosporno postojeće ugrožavanje svih nacionalnih Srba, čijim se spikerom Nedić napravio kao osvedočeni srpski nacionalist, s jedne strane, i anglomrzac, s druge strane, b) na ličnost DM, koji je u stvarnosti vođa svih antikomunističkih i za borbu voljnih elemenata Srbije, no koji, iz obzira prema svom narodu, koji u njemu želi da vidi nepomirljivog nacionalnog heroja, i s obzirom na kasniji vojnički i politički razvoj u Srbiji, želi da svojoj ličnosti nametne svaku političku suzdržljivost.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000804—000805.] <br /> ({{jez-njem|"3.) Unter Vortragen des Nedic–DM–Angebots in seinen Hauptpunkten verweist der Herr Oberbefehlshaber Südost dann auf die Auswirkungen, die sich aus einer grundsätzlich ablehnenden Einstellung zu dem Angebot ergeben werden (siehe Vortragsnotiz) </br> Bei der Beurteilung der Beweggründe, die zu dem Nedic–DM–Angebot geführt haben, verweist der Herr Oberbefehlshaber Südost </br> a) auf die zweifellos gegebene Bedrohung aller nationalen Serben, zu deren Sprecher sich Nedic als überzeugter serbischer Nationalist einerseits und Englandhasser andererseits gemacht hat, </br> b) auf die Person DM, der praktisch Führer aller antikommunistischen und kampfwilligen Elementen Serbiens ist, sich jedoch mit Rücksicht auf sein Volk, das in ihm den unversöhnten, nationalen Heros sehen will, und im Hinblick auf eine spätere militärische und politische Entwicklung in Serbien für seine Person jede politische Zurückhaltung auferlegen will."}})</ref><ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.}} Uprkos zalaganju fon Vajhsa i Nojbahera, Hitler je odbacio ponudu generala Mihailovića, ocenjujući da će nemačko oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je izjavio da nema pouzdanja u "narode Istoka", da u Srbima postoji “bezobzirna otporna snaga”, kao i da “ono što dolazi iz Beograda znači opasnost”.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=810&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000807–000808.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben sind ein staatsbestimmendes und erhaltenes Volk. Ihre Ideologie ist großserbisch. In ihnen wohnt eine rücksichtslose Widerstandskraft. Bei solchen Einsatz werden sie immer die großserbische Idee vetreten. Was von Belgrad ausgeht, bedeutet Gefahr."}})</ref> Hitler je nacističku vrhušku upozorio da bi formiranje srpske armije išlo na štetu [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ako bi mi s naše strane pristali na srpsku ponudu, i ako bi im stavili na raspolaganje oružje i municiju, onda, doduše, verujem da će se Srbi s uspehom boriti protiv Tita. No isto tako sam ubeđen da će onda velikosrpska ideja odmah ponovno da zaplamti na našu štetu. A to je nepodnosivo. Srbi se nikad ne bi odrekli velikosrpske ideje.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=812&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000809.] <br /> ({{jez-njem|"Wenn wir nun unsererseits auf das serbische Angebot eingehen würden und ihnen Waffen und Munition zur Verfügung stellen, dann glaube ich zwar, daß sie mit Erfolg gegen Tito kämpfen werden. Ich bin aber ebenso überzeugt, daß dann die großserbische Idee zu unserem Nachteil sofort wieder aufflammt. Und das ist untragbar. Niemals würden die Serben auf die großserbische Idee versichten."}})</ref>|[[Adolf Hitler]]}} Nakon podužeg izlaganja, u kojem je povlačio [[Istorija|istorijske]] paralele između [[Srbi|Srba]], za koje je tvrdio da su »narod koji je određen da ima državu«, i [[Hrvati|Hrvata]] koji »nemaju nikakvu predstavu o državnosti i neće je nikad ni moći imati«,<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=810&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000807.] <br /> ({{jez-njem|"Die Kroaten haben keine Staatsidee und werden eine solche auch nie haben können."}})</ref> vođa Trećeg Reicha je donio konačnu odluku o ponudi Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Zaključujući, Firer je ustanovio, da on a) nema ništa protiv “malih taktičkih manevara“ s pokretom DM, b) da zatraženo formiranje armije, koja bi bila jačine 50.000 ljudi, nikako ne bi moglo doći u obzir.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=814&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000811.] <br /> ({{jez-njem|"Abschliessend, stellte der Führer fest, daß er <br /> a) gegen "kleine taktische Manöver" mit der DM—Bewegung keine Bedenke habe, <br /> b) daß die Aufstellung der gefordeten 50 000 Mann starken Armee auf keinen Fall in Frage kommen könne."}})</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22. avgusta 1944. godine}} [[Hitler]] se složio da se samo delimično ispune Dražine molbe. Da se odobri formiranje srpske nacionalne armije od 50 000 boraca, to je kategorički odbio. Pritom je dodao da na približavanje između Nedića i Mihailovića treba gledati kao nešto što je krajnje nepoželjno.<ref name="Živković"/> "Nemačka mora da pokuša, da njih dvojicu što je moguće pre opet razdvoji".<ref name="Živković"/> Srpski kvislinzi su posle ove Hitlerove odluke bili veoma razočarani, jer je nemačka pomoć u naoružanju bila veoma skromna.<ref name="Živković"/> == Smena generala Mihailovića == [[Datoteka:Petar II Karađorđević.jpg|minijatura|185px|Jugoslovenski kralj [[Petar II Karađorđević]] smenio je generala Mihailovića zbog saradnje sa Nemcima.]] Par dana nakon što je njegova ponuda prosleđena Hitleru, Mihailović je izgubio podršku jugoslovenskog kralja i emigrantske vlade. [[29. avgust]]a 1944. godine kralj [[Petar II Karađorđević]] je smenio generala Mihailovića sa mesta Načelnika Štaba Jugoslovenske vojske u otadžbini. Mihailović ovu odluku kralja nije prihvatio, postavši odmetnik. On je vojsci nastavio da izdaje naređenja u ime kralja.<ref>[http://www.e-novine.com/feljton/91753-iina-ponuda-Hitleru.html Čičina ponuda Hitleru]</ref> == Delimično ispunjenje zahteva == {{main|Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|Srpska državna straža}} Iako [[Adolf Hitler]] nije dozvolio saradnju sa Mihailovićem u punom obimu, Mihailoviću je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> {{izdvojeni citat|Hitler se složio da se delimično ispune srpske želje. Da se odobri formiranja srpske nacioanlne armije od 50.000 boraca, to je Hitler kategorički odbio. Da je došlo do približavanja između Nedića i Mihailovića, na to se treba gledati kao nešto što je krajnje nepoželjno. Nemačka mora da pokuša, da njih dvojicu što je moguće pre opet razdvoji. Povezano sa ovime, Firer je upozorio na opasnost Velikosrpstva, koji je jedini državotvorni elemenat, koji postoji na prostoru Jugoistoka Evrope i kao takvog ga treba vrednovati.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Po povratku iz Hitlerovog štaba, [[30. avgust]]a 1944. je održano savetovanje u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka. Uprkos Hitlerovom nepoverenju, Nojbaher je i dalje tvrdio da Draža Mihajlović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974—000978.]</ref><ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref> Nojbaher je strahovao da, zbog neispunjenja zahteva, četnici ne krenu da se bune: {{izdvojeni citat|Po mišljenju ministra Nojbahera, za sada još neće doći do narodnog ustanka. Treba, međutim, računati s tim da Draža Mihajlović može svoje ljude, zbog neispunjenja svih prijavljenih zahteva, još manje da drži okupljene oko svoje ideologije. Od strane poslanstva će biti urađeno sve da se spreči neko političko klizanje zemlje.<ref name="ReferenceB"/>}} Na sastanku održanom 26. avgusta 1944. kod komandanta Jugoistoka, sumirani su rezultati posjete Hitlerovom glavnom štabu. Neubacher je i ovom prilikom svjedočio o Hitlerovom rezervisanom stavu: {{izdvojeni citat|Poslanik Nojbaher ukazuje na to da je Firer, povrh formulisanja koje je upotrebljeno u izveštaju, priznao kao dozvoljivu podršku četnika DM u okviru »onog što je taktički poželjno«. Firer, međutim, nije pristao na predlog specijalnog opunomoćenika da tu formulaciju proširi opštim izdavanjem jedne generalne punomoći k-tu Jugoistoka. Specijalni opunomoćenik je zastupao stanovište, nasuprot Fireru, da premijera Nedića treba oceniti kao pouzdanog i da se on, uostalom kao jedini od svih državnika Jugoistoka, nedvosmisleno antiengleski postavio. Ljudi DM su bez sumnje antikomunistički iz razloga nacionalne potrebe. Poverenje koje treba imati u četnike ne bi nikad smelo da ide tako daleko da im se eventualno poveri zaštita životno važnih objekata. U tom smislu, četnici nikad ne bi smeli biti pripušteni železnicama. Po shvatanju specijalnog opunomoćenika, Firer je pridržao pravo da se za srpsku kartu uhvati onda kad izolirani razvoj u Bugarskoj to bude pokazao celishodnim. Posl. Nojbaher je dalje izložio da se situacija, koja je služila kao preduslov za zajedničko izlaganje kod Firera u pitanju DM, iz osnova promenila usled rumunske objave rata i bugarskog držanja (izveštaj o bugarskoj ponudi za primirje u Ankari). Draža Mihailović i srpski nacionalisti nalaze se sada u konfliktu između nade na skoro oslobođenje od okupatora i straha od poplave komunizma. DM u ovom času nije u stanju, u pogledu naoružanja, da se suprotstavi komunizmu s izgledom na uspeh.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=840&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000837—000840.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_114.htm Zapisnik sa savetovanja održanog 26. avgusta 1944. kod komandanta Jugoistoka povodom njegovog boravka kod Hitlera 22. avgusta 1944. u vezi situacije na Jugoistoku i odnosa s četnicima]</ref>}} Po povratku sa savetovanja u Hitlerovom štabu, komandant Jugoistoka Maksimilijan fon Vajhs naredio je da se četnicima isporuči 5 miliona metaka. Pored toga, odobreno je 11.000 pušaka, zaplenjenih od jugoslovenske vojske, za naoružanje Mihailovićeve 4. grupe jurišnih korpusa. Predstavnicima Draže Mihailovića, obećano je da će im se, pored navedenih isporuka, iz nemačkog municijskog skladišta u Kragujevcu staviti na raspolaganje još 7.000 pušaka sa po 100 metaka, 50 mitraljeza sa po 13.000 metaka i 42 minobacača sa po 250 mina.<ref name="Milovanović_11_69"/> Iako je to bilo daleko od tražene armije, [[6. septembra]] [[1944]]. godine kvislinška [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 61</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.]] * [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] csqzaymjk4gxj3zb1zcfbb2vhu5yd4t 0 250728 42605869 41689723 2026-06-05T22:04:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605869 wikitext text/x-wiki '''Jovan Trišić''' bio je žandarmerijski pukovnik i saradnik nacista u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]]. Po dolasku nacista postavljen je za komandanta žandarmerije [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|okupirane Srbije]]. Osim naređenja komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]] izvršavao je i naređenja nacista. Sarađivao je s [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]].<ref name="znaci.org">https://znaci.org/00001/9_4.htm#a19</ref><ref>https://znaci.org/00001/9_4.htm</ref> Osim organizacije žandarmerije za borbu protiv [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]], razradio je i plan za zajedničku četničko-nedićevsku ofanzivu u Srbiji, koji je pao u ruke partizanima kada je zarobljen žandarmerijski major Olujević u [[Belanovica|Belanovici]].<ref name="znaci.org"/> == Izvori == {{Izvori}} {{klica-biografija}} [[Kategorija:Kvislinzi]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] r452bmra40s34rjoxvjp7i6xrztzq2z 0 250762 42605854 42422008 2026-06-05T22:04:14Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605854 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Oslobođenje Krupnja 1941.jpg|minijatura|250px|Oslobođenje Krupnja (od 1 do 3 septembra 1941 godine).]] '''Bitka za Krupanj''' je bila ustanička borba za oslobođenje [[Krupanj|Krupnja]] od Nemaca tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] 1941. godine. Bitka za [[Krupanj]], otpočela je [[1. 9.|1. septembra]] [[1941]]. godine, trajala je dva dana i dve noći. Nemački bombarderi pomagali su odbranu garnizona u Krupnju, ali ni to nije pomoglo fašističkim osvajačima. Posle trodnevnih borbi [[Krupanj]] su [[3. 9.|3. septembra]] 1941. oslobodili delovi [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] i četnički odredi popa [[Vlado Zečević|Vlada Zečevića]] i poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]], koji su kasnije pristupili [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-u.<ref>Zbornik NOR-a, tom II, kni. 1. str. 74 i 75</ref> Zarobljenih Nemaca bilo je oko 40, a zaplenjen je i veći ratni materijal. == Pozadina == {{izdvojeni citat|Teško je opisati sa kakvim oduševljenjem nas je narod primao. Svako je hteo da mu budemo gosti u kući, da svratimo da nas počasti. Iako su u Krupnju bile snage nemačkog Vermahta, odnosno fašističke Nemačke, svi su pitali: kada ćemo na "Švabe". Obračun s tim "Švabama" kao da nije bio okončan završetkom prvog svetskog rata. Žene su tih dana pekle hlebove i pite, a klali su se i jaganjci i prasići, da vojska ne bude gladna i da bi se mogla dobro boriti.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>|[[Ratko Martinović]]}} [[30. avgust]]a [[1941]]. godine kod Mačkovog kamena održan je sastanak između rukovodstva [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] koje je vodio [[Miloš Minić]] i četničkih vođa popa [[Vlada Zečević|Vlade Zečevića]] i [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]]. Susret je bio srdačan, a razgovor je tekao neusiljeno i bez dnevnog reda.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Tada su se načelno dogovorili o napadu na Krupanj. Osnovni zaključci njihovog dogovora su bili: # zajednička borba protiv okupatora i njegovih slugu; # prikupljanje ljudstva i oružja za što skoriji napad na krupanjski garnizon; # u pogledu prijema dobrovoljaca i novih boraca dozvoljava se slobodno opredeljivanje za partizane ili za vojne četnike; # ako se u Beogradu umesto Komesarske uprave obrazuje nekakva vlada, smatrati je za izdajničku jer služi okupatoru; # odbačen je i osuđen stav pukovnika Dragoljuba Mihailovića da za napad na okupatora još nije vreme; # dogovoreno je da će zajedničkim napadom na Krupanj rukovoditi štab Valjevskog partizanskog odreda, s tim što će svako neposredno komandovati svojim četama.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Raspored i zadatke jedinica trebalo je da dogovorno reše komandanti. == Angažovane snage == [[Datoteka:Valjevski partizanski odred.jpg|thumb|Borci Valjevskog partizanskog odreda.]] Prema nemačkim podacima, Krupanj su branile 10. i 11. četa 724. puka 704. pešadijske divizije i jedan vod minobacača. Odbranu je pomagala avijacija sa tri aviona tipa "brege", uglavnom za izviđanje; zatim tri bombardera JU 52 i 12 jurišnih aviona "štuka" JU 57.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> == Tok borbi == === Prvi dan borbi === Ustanici su sastavili ultimatum, kojim su Nemce obavestili da su potpuno opkoljeni i da će, u slučaju otpora, svi do poslednjeg biti poubijani. Tražili su njihovu predaju. Ako polože oružje, životi će im biti pošteđeni i s njima će se postupati po međunarodnom ratnom pravu. Nemački komandant posade primio je taj ultimatum u 21,00 čas, nakon čega je pitao svoju višu komandu šta da radi. U 22,30 i ponovo u 23,45 nemačkoj posadi u Krupnju naređeno je od više komande: "Kapitulacija isključena".<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Omladinac Slavko Orlović je obavestio ustanike da je kod sreskog načelstva u Krupnju zakopao jedan mali top sa dosta granata. Ujedno je javio da su se Nemci povukli u bolnicu i da je grad napušten. Komandanti su odmah poslali Orlovića, sa još četiri borca, da iskopaju top i granate. Oko 3 časa ujutro na četnički položaj je stigao mali top. Prvo su gađali nemački mitraljez koji je tukao sa krova bolnice. Nemci su u ratnom dnevniku zabeležili: {{izdvojeni citat|06,55 časova. U ovom trenutku na bolnicu je otvorena vatra iz teških bacača ili topova. Kod 10. čete novi ranjenici. Pomoć preko potrebna. Pojačanje hitno.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>}} U napadu na Krupanj su učestvovali i Pećančevi četnici koji su odmah napustili svoje položaje i započeli bežaniju, čim su Nemci pripucali.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> === Borbe na prilazima === Iz Valjeva su Nemci pokušali prodor ka Krupnju snagama jačine bataljona pešadije i dva voda tenkova, da bi deblokirali opkoljene čete u Krupnju. Partizani su postavili zasedu kod Mojkovića i Komirića koja je nekoliko dana vodila borbu s Nemcima i sprečila ih da stignu do Krupnja i deblokiraju nemačku posadu. Borbu partizana sa kolonom od 12 kamiona punih Nemaca pomagali su i seljaci, pa su čak i kamenjem tukli Nemce.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> === Drugi dan borbi === Partizani su sledeće noći poslali bombaške grupe koje su pod zaštitom vatre ubacivali eksploziv u bolnicu. Akciju bombaša je vodio [[Žikica Jovanović]], koji je to naučio u ratu u Španiji. Svi bombaši su bili omladinci koji su se dobrovoljno javili za ovaj težak i opasan zadatak.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> {{izdvojeni citat|Nastaje noć paklene vatre. Prasak bombi je strahovit. To su bombe koje su drugovi partizani sami napravili od dinamita. Njihova eksplozija je daleko jača od nemačkih pa čak i od kragujevčanki. Porazno deluje na Nemce, koje smo našim topom sterali sa krova i spratova u podrum, a sad se bombaši partizani privukli pod prozore i ubacuju bombe u podrum. Strahote tih bombi — pričali su nam docnije zarobljeni Nemci.<ref>[http://www.princip.info/2017/02/02/pricanja-popa-vlade-zecevica-o-ustanku-u-srbiji/ Pričanja popa Vlade Zečevića o ustanku u Srbiji]</ref>|Pop [[Vlado Zečević]]}} Posle žestoke borbe od koje je odzvanjala cela krupanjska dolina, usledila je tišina. U bolnici se čula glasna prepirka, zatim jedan pucanj kao iz revolvera. Onda je na krovu bolnice počela da izranja [[bela zastava]]. Ustanici su se grlili od radosti i uzbuđenja. Mnogi od njih nisu verovali da vide kako Nemci ističu belu zastavu, prvu koju su istakli otkako su počeli da porobljavaju druge narode i zemlje.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Do predaje ipak nije došlo. U međuvremenu, radiogramom su dobili naređenje da izdrže do jutra, kada će im doći u pomoć bombarderi. Prema izveštaju nemačkog kapetana Sajferta, situacija je u Krupnju bila neizdrživa, naročito u bolnici gde je bila 10. četa 724. puka, usled nestašice vode i hrane.<ref>Arh. Washing., snimak 315, rol. 2237, Izveštaj kapetana Sajferta, komandira 11. čete 724. puka 704. pešadijske divizije.</ref> === Ujedinjene ustanika === [[Datoteka:Vlado Zečević.jpg|mini|Pop [[Vlado Zečević]]]] U toku opsade je održan sastanak ustaničkih vođa, na kojem je četnički vođa [[Ratko Martinović]] predložio da se borci četničkih četa rasture po partizanskim jedinicama koje su imale znatno bolji moral, i da se tako stvori jedinstven odred. Ovo je izazvalo veliku raspravu ali je na kraju prihvaćeno: {{izdvojeni citat|Istodobno, vodili su se pregovori između predstavnika vojno-četničkih četa i predstavnika partizanskog Valjevskog odreda. Predstavnici četnika izjavili su da su vrlo zadovoljni borbenošću, hrabrošću i ponašanjem u borbi i van ove sa svima našim ljudima. Poručnik Martinović priznao je da moral ljudstva koje on vodi (četnici) nije na dostojnoj visini; da su mnogi bežali iz borbe, da nisu disciplinovani i tražio je da se svi njihovi ljudi iz vojnog četničkog odreda, prilikom stapanja sa partizanima, rasture tako da budu izmešani između partizana radi moralnog uzdizanja i političkog izgrađivanja i držanja istih u čvrstoj ruci partizana. Posle duže diskusije postignuta je puna saglasnost o stapanju ova dva odreda i o produženju zajedničkih akcija pod rukovodstvom jedinstvenog štaba. Zadržano je isto rukovodstvo, prošireno sa još dva rukovodioca. Za načelnika štaba odreda došao je poručnik Martinović, za zamenika političkog komesara ovog štaba došao je sveštenik Vlada Zečević, kao predstavnici vojno-četničkih četa.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>|[[Dragojlo Dudić]] u svom Dnevniku}} Tako je još u toku borbi za Krupanj učinjeno sve što je bilo potrebno za jedinstvo ustanka. === Treći dan borbi === Ujutru su doleteli nemački avioni koji bombardovali i mitraljirali položaje ustanika. Opkoljeni Nemce su se počeli izvlačiti iz bolnice. Nemačka avijacija je šest-sedam sati neprekidno pomagala odbranu, i potom, proboj Nemaca i njihovo prikupljanje kod fabrike antimona. Ustanici su svaki njihov pokret pratili vatrom. Pri četvrtom napadu "štuka" u 18,30 časova krenule su u povlačenje obe nemačke čete, pod jakom vatrom. Sa prvim sumrakom "štuke" su otišle. Tada je izvršen juriš za Nemcima koji su odstupali od fabrike. U polju između fabrike antimona i Marića stene već u prvi mrak prikupljeno je puno zarobljenih Nemaca i cela njihova komora.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Gonjenje Nemaca je predvodio [[Žikica Jovanović Španac]]. Na petom kilometru od Krupnja Nemci su naišli na porušen most i zasedu. Samo njihovi raspršeni delovi su uspeli da se probiju. == Ishod == [[File:Odluka NOO Krupanj 1941.jpg|thumb|Odluka NOO Krupanj od 2. septembra 1941. o organizovanju bolnice i Sanitetske službe "radi ukazivanja prve pomoći i lečenju ranjenih i bolesnih boraca narodnooslobodilačkih odreda kao i neprijateljskih vojnika".]] {{izdvojeni citat|Obe opkoljene čete u rudniku antimona kod Krupnja bile su uništene od bandita. Gubitak od 9 mrtvih, 30 ranjenih i 175 nestalih ožaljen je sa naše strane.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>|Nemački izveštaj Vrhovnoj komandi o borbama u Krupnju}} Prema nemačkim podacima, njihovi gubici su bili: 9 mrtvih, 30 ranjenih i 175 nestalih. Gubici ustanika su bili: 6 mrtvih i 12 ranjenih. Poginula su i četiri civila. Ustanici su zaplenili 2 teška i 6 lakih minobacača, 22 mitraljeza "šarca", više od 70 pušaka, 300.000 metaka, 12 strojnica, 10 pištolja, 18 motornih vozila i 20 zaprežnih kola; zatim 2 radio-stanice, jednu hiruršku bolnicu, 2 magacina puna hrane i opreme, duvana i oko pola miliona maraka.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Nakon oslobođenja Krupnja, izdat je zajednički proglas partizana i četnika: {{izdvojeni citat|Zajednička borba i bratsko jedinstvo partizanskih i vojno-četničkih četa, stvorenih u paklenoj vatri, cementiranih životima i krvlju najboljih boraca, doveli su posle svršetka bitke do sjedinjavanja partizanskih i vojno-četničkih četa u jedinstveni narodnooslobodilački vojni odred sa jedinstvenim štabom. Ovo je jedinstvo garancija za sigurnu pobedu nad fašističkim okupatorom.<ref name="znaci.org">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>|Zajednički štab Valjevskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda i Vojno-četničkog odreda poručnika Martinovića i sveštenika Zečevića}} Nakon oslobođenja je dogovoreno stvaranje narodne vlasti, jer je bilo puno poslova koje je trebalo obaviti. Trebalo je na narodnim zborovima izabrati najpoštenije ljude, i to one koji podržavaju borbu i koji će se starati da narod potpomaže vojsku. == Nemački kontraudar == Posle izbijanja na drum Loznica – Valjevo i u rejon sela Draginca Nemci su u dva maha pokušali prodor prema Krupnju. === Prvi kontraudar === U prvom pokušaju učestvovali su: 3. bataljon 698. puka, jedna četa 342. pionirskog bataljona, 3. divizion 342. artiljerijskog puka, 3. četa 202. tenkovskog puka, jedan oklopni lovački vod i jedan bataljon 699. puka. Dakle, svega dva pešadijska bataljona ojačana artiljerijom, tenkovima i inženjerijom. Grupom je rukovodio jedan operativni štab. Ovu formaciju Nemci su nazvali "Grupa Krupanj". U zapovesti za napad na Krupanj pripadnicima Vermahta se naređuju ratni zločini: {{izdvojeni citat|U Krupnju je pre nekoliko nedelja izvršen prepad na nemačke trupe od strane daleko nadmoćnijih ustanika. Divizija je dobila naređenje da sa svom strogošću osveti ovaj prepad ... Nikakva terenska prepreka i nikakav otpor neprijatelja ne sme nikako zadržati trupu. Prepreke se moraju odmah obići, usled čega će se neprijatelj sam povući, ukoliko je prisutan. '''Sve vojnike i civilna lica koja se uz put sretnu, treba streljati... Krupanj opkoliti, sve muškarce koji se tamo nađu streljati, a samo mesto spaliti.''' Tamošnje nemačke zarobljenike osloboditi.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref>|Nemačka zapovest za napad na Krupanj oktobra 1941.}} Ujutro 14. oktobra 1941. godine, posle jake artiljerijske vatre, nemačka "Grupa Krupanj" je prešla u napad. Podelili su se u dve kolone. Jedna je napadala na položaje koje su držali Mačvani i čete Rajka Markovića, a druga kolona je krenula na istok prema [[Zavlaka|Zavlaci]]. Položaje prema Zavlaci držali su delovi Valjevskog odreda: četa Dobrosava Trndže i 11. četa, obe su pripadale Rađevskom bataljonu. Sem njih je bio i Bombaški vod kod samog mosta na Jadru. Na pravcu prema Zavlaci trebalo je da položaje drže i čete kapetana Račića. Njegovi četnici su bili raspoređeni u rezervi, ali su pri prvoj artiljerijskoj vatri pobegli.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref> Borbe su vođene celog tog dana i Nemci nisu postigli nikakav uspeh. Bili su pred mrak prinuđeni da obustave nastupanje. Komandant "Grupe Krupanj" u 17 časova je obavestio svoju diviziju: {{izdvojeni citat|Brojno jači protivnik opkolio me sa svih strana; ja sam sa svoja dva bataljona suviše slab i ne mogu odgovarati za održanje preko noći dostignutih položaja. Povlačim se u rejon Draginca, vodeći borbu na sve strane.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref>|Izveštaj komandanta "Grupe Krupanj" od 14. oktobra 1941.}} Tako je bilo i sledećih dana. Nemci su često morali svoje ranjenike i mrtve izvlačiti pod zaštitom tenkova. Partizan iz 11. rađevske čete, Srećković, opevao je ove borbe u pesmi "Boj na Zavlaci", u kojoj je opisao junaštvo partizana.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref> === Drugi kontraudar === U vreme drugog nemačkog kontraudara, [[četničko-partizanski sukob]] među ustanicima je već uzeo maha. Ustanici su borili ne samo sa Nemcima, nego i sa stanjem u četama koje su se osipale. Onda je došao drugi pokušaj prodora Nemaca u Krupanj. 19. oktobra uveče cela 342. nemačka divizija posela je polazne položaje, da bi ujutro, 20. oktobra, prešla u napad. Direktan napad su izvršili 699. i 698. puk, ojačani tenkovima, artiljerijom i inženjerijskim jedinicama, dok su ostale snage vršile bočna obezbeđenja i demonstracije na drugim pravcima. Na pravcu Draginac–Dvorska, da bi brže prodrli, Nemci su se poslužili zločinačkim sredstvima. Na pravcu od Draginca preko Dvorske, ispred streljačkog stroja svoje napadne kolone terali su žene, decu i starce, koje su pokupili po selima.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref> Pred nadmoćnijim nemačkim snagama ustaničke jedinice su se u borbi povlačile. Prema Stolicama su odstupale čete: Vuka Cvijanovića, Lale Stankovića, Dimitrija Bajalice i Rajka Markovića. Ostale jedinice su odstupale istočno od Krupnja. Krupanj je do temelja spaljen, sem jedne kuće koja je pripadala apotekaru koji je bio Nemac.<ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/9_6.htm</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Bitka za Loznicu 1941.]] == Vanjske veze == * [http://www.princip.info/2017/02/02/pricanja-popa-vlade-zecevica-o-ustanku-u-srbiji/ Pričanja popa Vlade Zečevića o ustanku u Srbiji] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 9tlio088ct0khpykq9q7px626te8l04 0 250855 42605868 42492498 2026-06-05T22:04:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605868 wikitext text/x-wiki {{Vojno lice | ime =Vučko Ignjatović | slika = Vucko Ignjatovic photo.jpg | opis_slike = Vučko Ignjatović | nadimak = | datum_rođenja = [[1909]] | mesto_rođenja = [[Valjevo]] | država_rođenja = [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = [[1942]] | mesto_smrti = [[Nova Varoš]] | država_smrti = [[Srbija pod nemačkom okupacijom|okupirana Srbija]] |godine_služenja= |rang=major |jedinica= |bitke= [[Drugi svetski rat]] |nagrade= |kasniji_rad= }} '''Vučko Ignjatović''' ([[1909]]. godine, [[Valjevo]] - [[26. jun]] [[1942]]. godine, [[Nova Varoš]]) je bio oficir vojske [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] bio je komandant Požeškog četničkog odreda. Za vreme [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] protiv Nemaca [[1941]]. godine, [[četnici]] i [[partizani]] vodili su zajedničku borbu protiv okupatora. Po naređenju Draže Mihailovića, Vučko Ignjatović je poveo opšti [[napad četnika na Užičku republiku]] u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. godine, čime je započet [[građanski rat]] u Srbiji.<ref>[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 265.</ref> Ignjatović je bio jedan od prvih četničkih oficira koji se [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizovao]] u odredima generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. Ubijen je u međusobnom obračunu sa poručnikom Radojkom Đurićem.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_14.htm</ref> == Biografija == === Ubistvo Milana Blagojevića === {{main|Ustanak u Srbiji|Užička republika}} [[Datoteka:Milan Blagojevic Spanac.jpg|mini|[[Milan Blagojević]], vođa ustanka u Šumadiji, kog je likvidirao Vučko Ignjatović.]] Vučko Ignjatović je bio četnički komandant Draže Mihailovića tokom ustanka u Srbiji 1941. godine. Iako su četnici i partizani formalno bili saborci u ustanku protiv Nemaca, Ignjatović je pokazivao otvoreno neprijateljstvo prema njima. Četnici kapetana Vučka Ignjatovića u noći između 27. i 28. oktobra 1941. zarobili su [[Milan Blagojević|Milana Blagojevića]], komandanta [[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvog šumadijskog NOP odreda]] na železničkoj stanici u Požegi. Ignjatović je iskoristio priliku kada se Blagojević, noću vraćao vozom iz Užica za Šumadiju. Njegovi četnici su Blagojevića silom izvukli iz voza u Užičkoj Požegi i posle zverskog mučenja ubili.<ref>[https://znaci.org/00001/11_8.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ]</ref> Blagojević je ubijen nakon nekoliko dana u obližnjem selu Glumču.<ref>Јован Радовановић, Пожега у НОР и револуцији, 1941-1945, Пожега, 1986, стр. 130.</ref> Takođe postoje svedočenja da su četnici Vučka Ignjatovića u Požegi, tokom poslednjih dana [[Opsada Kraljeva (1941)|opsade Kraljeva]] krajem oktobra 1941, otimali naoružanje i municiju koju su partizani iz Užica slali na front prema Kraljevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1407.</ref> === Napad četnika na Užičku republiku === {{main|Napad četnika na Užičku republiku}} Kapetan Ignjatović je uoči napada na Užice (1. novembra 1941) poslao nekoliko naređenja zapovednicima četničkih odreda u okolini Užica. U svim ovim sačuvanim naređenjima sugeriše se napad na dojučerašnje saveznike: "razoružati partizane, pritvoriti ih, a sa oduzetim oružjem naoružati naše ljude".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_14.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981], str. 46-51.</ref> Grupacija Vučka Ignjatovića je bila najbrojnija i najbolje organizovana četnička grupacija koja je učestvovala u napadu na Užice, i njoj je namenjen glavni udar. Prikupljena je u Požegi i brojala je oko 1.000 ljudi. U ovoj grupaciji, pored mobilisanih seljaka koji nisu znali pravu nameru svojih oficira (s obzirom da je pojedinim mobilisanim seljacima kazivano da idu na vojnu paradu u Užice, drugima da ih vode na položaje kod Višegrada), bili su zastupljeniji žandarmi, podoficiri i oficiri u odnosu na druge četničke odrede. Ignjatović je svoje trupe podelio u tri kolone. Desna kolona nastupala je iz pravca sela Zdravčići preko brda Trešnjica (uzvišenje koje dominira gradom), srednja kolona (kojom je komandovao major Manojlo Korać i koja je činila glavninu požeških četnika) nastupala je pravcem iz sela Visibaba, južnim delom uzvišenja Trešnjica, prema Sevojnu i Užicu, a leva kolona je nastupala iz pravca Visibabe dolinom Đetinje ka Sevojnu i Užicu. U noći između 1. i 2. novembra, četnici su krenuli ka Užicu. Nailaskom na partizanske položaje na brdu Trešnjevica i Čakarevom brdu, koje su držali borci 1. i 4. čete Užičkog odreda i manji broj boraca 6. ibarske čete Kopaoničkog odreda, došlo je do borbe. Na ovim položajima, istočno od Užica, nalazio se mali broj partizanskih boraca (oko 200). Međutim, jedan deo požeške četničke grupacije je bio prinuđen da nastupi ka Karanu, dolinom Lužnice, a deo četnika je pokušao da nastupi ka južnim prilazima gradu iz pravca sela Drežnik i Zbojištica, gde je takođe uspostavljena partizanska odbrana, pa napad četničke glavnine na brdo Trešnjicu nije rezultirao očekivanim uspehom. Takođe, partizani su imali prednost jer su bili na višem terenu od napadača, dobro obezbeđeni zaklonima, uključujući i rovove. Ubrzo je na položaje na Trešnjici pristiglo partizansko pojačanje iz Užica (delovi Dragačevskog bataljona Čačanskog odreda i Račanske čete Užičkog odreda), kojim je zapovedao poručnik [[Radivoje Jovanović|Radivoje Jovanović Bradonja]]. Položaj između Užica i Sevojna, na Mendinom brdu, uspešno su branili borci Železničke čete [[Užički partizanski odred|Užičkog NOP odreda]] kao i naoružani radnici užičkih fabrika.<ref name="znaci.org">[https://www.znaci.org/00001/196_3.pdf Никола Љубичић, Ужички НОП одред "Димитрије Туцовић", Београд, 1981.], стр. 211-221.</ref> U borbi na Trešnjici, 2. novembra 1941, požeški četnici su pretrpeli poraz, dok na drugim prilazima Užicu, nisu stigli dalje od Sevojna i Zabučja, što ih je skupa primoralo da se istog dana, nakon desetočasovne borbe, uz gubitke povuku na položaje prema Požegi.<ref name="znaci.org"/> === Legalizacija kod Nemaca === {{main|Gušenje ustanka u Srbiji|Legalizovani četnici}} [[File:Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana.jpg|thumb|Nemci i legalizovani četnici u Srbiji u borbi protiv partizana]] Odlučivši da napusti suradnju s partizanima i započne politiku otvorenog neprijateljstva, [[Draža Mihailović]] je nekim svojim jedinicama naložio suradnju s Nedićevim snagama. Izgleda da je to i učinio sredinom novembra, jer su se krajem tog mjeseca, u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|velike njemačke ofenzive]] protiv partizana u Srbiji, sedam Mihailovićevih komandanata - [[Predrag Raković]], [[Miloš Glišić]], Vučko Ignjatović, [[Manojlo Korać]], Nikola Mladenović, Radovan Stojanović i [[Nikola Kalabić]] - zajedno sa svojim odredima legalizirali, prihvatajući Nedićevu komandu u operacijama protiv partizana.<ref name="Tomasevich">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945]</ref> Neki autori smatraju da su se četnički odredi tako spasili da ih Nijemci ne unište.<ref name="Tomasevich"/> U toku nemačke operacije [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], Vučko Ignjatović se sa svojim četničkim odredom legalizovao kod okupacione uprave, ušavši u sastav Nedićeve grupe Užičko-požeških oružanih odreda i stavljajući se na raspolaganje Vermahtu.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_14.htm</ref> Do [[1. 12.|1. decembra]] Nemci su ovladali preostalim delovima [[Užička Republika|oslobođene teritorije]]. 1. XII 1941. partizani se povlače preko Uvca u [[Sandžak]], a tamo ih gone Mihailovićevi komandanti Vučko Ignjatović i [[Miloš Glišić]], ovaj put kao legalizovani Nedićevi odredi.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> === Smrt === 19. jula 1942. godine [[Miloš Glišić]] je poslao depešu Draži Mihailoviću povodom smrti majora Ignjatovića: {{izdvojeni citat|Major Ignjatović poginuo 26. juna. Sahranjen 28. u Valjevu. Tajna smrti još nije potpuno rasvetljena. Došlo je do netrpeljivosti između Ignjatovića i kap. Ilića Slavka, Đurića Radojka, Radulovića Manojla i narednika Milutina Lazovića. Kritičnog dana prednja četvorica pozvala Ignjatovića u štab na razgovor i tom prilikom saopštili mu tobožnje naređenje predsednika vlade da je lišen slobode. Došlo je do gužve i upotrebe pištolja. Izgleda da je neko od zaverenika ubio Ignjatovića. Istraga se vodi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} == Posleratno suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred vojnim sudom u Beogradu [[1946]].]] Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine [[Draža Mihailović|Draži Mihailoviću]] je, između ostalog, suđeno što je pomogao Nemcima u slamanju ustanka u Srbiji 1941. godine. Optuženi Mihailović se branio kako napad na Užice nije njegovo delo već su to njegovi podređeni učinili na svoju ruku: :Pretsednik: Je li vam poznato da su noću između 1 i 2 novembra četnici pod komandom Glišića i Ignjatovića napali na Užice? :Optuženi Mihailović: Poznato mi je. :Pretsednik: Kako je došlo do tog napada četnika pod komandom Glišića i Ignjatovića na Užice koje su tada držali partizani? :Optuženi: Ja smatram da su Glišić i Ignjatović to izvršili na svoju ruku.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Optuženi Mihailović je svoju odbranu zaključio rečima: {{izdvojeni citat|Pravile su se greške. Ja ne kažem ko je pravio greške, jer su ih svi pravili. Sve je to dovelo do napada na Užice potpuno bez moje volje i učešća.<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref>}} Uprkos ovakvoj Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je presudilo da je kriv: {{izdvojeni citat|Pošto je izvršio pripreme za opšti napad na partizane, Mihailović je prekršio sporazum o zajedničkoj borbi četnika i partizana protiv okupatora zaključen oktobra 1941. godine, te 1. novembra 1941. godine izdao naređenje svim komandantima da povuku sve odrede sa frontova prema Nemcima i pređu u opšti napad na partizane. Izvršujući ovo naređenje svi njegovi odredi u Srbiji napustili su frontove prema Nemcima, otvarajući slobodan put za prodor na oslobođenu teritoriju i prešli u opšti napad na partizane.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}} == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Napad četnika na Užičku republiku]] * [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom]] {{DEFAULTSORT:Ignjatović, Vučko}} [[Kategorija:Rođeni 1909.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Valjevo]] [[Kategorija:Oficiri Vojske Kraljevine Jugoslavije]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] r4yr1uvo6p6b94tc476uxzvki8wsvvy 0 251466 42605971 42604518 2026-06-05T22:16:45Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Osmi dalmatinski korpus NOVJ]] → [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] 42605971 wikitext text/x-wiki Pokušaj komande [[XV. brdski korpus|XV brdskog korpusa]] da ustaškim snagama izvrši desant i zauzme [[Brač]] krajem oktobra [[1943]]. dobio je od nemačke komande kodni naziv '''Operacija Seeräuber''' (Morski razbojnik). Operacija je preduzeta je po naređenju komande XV brdskog korpusa, u skladu sa planom komande [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]], u sklopu napora za ovladavanjem zonom između [[Split]]a i [[Ston]]a. Operaciju su izveli delovi Drugog ustaškog prometnog zdruga, i ona je okončana neuspehom.{{sfn|Rako, Goldstein|1987|pp=53}} Ustaške snage su iz [[Makarska|Makarske]] [[22. oktobra]] iskrcane na Brač u cilju ovladavanja ovim ostrvom. Kod [[Milna (Brač)|Milne]] na Braču [[22. oktobra]] rano ujutru iskrcala se sa dva broda četa ustaša 2. prometnog zdruga jačine 120-160 ustaša. Ustaše su zauzele Milnu i ubile 11 civila. Brzom intervencijom 3. čete bataljona "Josip Bodlović" [[Dvanaesta dalmatinska brigada NOVJ|Dvanaeste dalmatinske brigade]], ustaše su razbijene i prinuđene na povlačenje prema Splitu uz gubitke od 35 mrtvih i 17 zarobljenih. Pri kraju borbe kod Milne, pristigla je i 2. četa bataljona "Matija Ivanić" Dvanaeste brigade, koja je transportovana brodom s [[Hvar]]a. Sa njom je stigao i deo štaba brigade sa komandantom i komesarom brigade. Akcijom uništenja ustaša kod Milne neposredno je rukovodio Josip Marinković-Bepo, zamjenik komandanta brigade. U borbi s ustašama poginulo je sedam boraca brigade.{{sfn|Anić|198|pp=34-35}} Drugi ustaški delovi pokušali su da se iskrcaju kod Sumartina i kod Pučišća, ali su odbijeni odbranom sa kopna i vraćeni prama Makarskoj. XV brdski korpus je istovremeno na kopnu snagama [[7. SS divizija|7. SS divizije]] pokrenuo operacije [[Operacija Herbstgewitter|Herbstgewitter]] i [[Operacija Landsturm|Landsturm]]. == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * {{Cite book|last=Rako|first=Milan|authorlink=|coauthors=Goldstein, Slavko|title=Jedanaesta dalmatinska udarna brigada|year=1987|url=https://www.znaci.org/00003/547.htm|publisher=Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije|location=Split|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last=Anić|first=Nikola |authorlink=|coauthors=|title=DVANAESTA DALMATINSKA UDARNA BRIGADA (PRVA OTOČKA)|year=1984|url=https://www.znaci.org/00001/80.htm|publisher=Domicil 12. dalmatinske NOU brigade|location=|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK NOR-a. tom VIII - BORBE NA JADRANU: KNJIGA 1 - juli 1942-januar 1944.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_8_1.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} * {{Cite book|last= |first=|authorlink=|coauthors=|title=ZBORNIK DOKUMENATA I PODATAKA NOR-a. tom V - DOKUMENTI NOVJ - BORBE U HRVATSKOJ: KNJIGA 20 - listopad 1943.|year=|url=https://www.znaci.org/zb/4_5_20.htm|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|id=|ref = harv}} [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Borbe na Jadranu u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:8. dalmatinski korpus]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]] oa0d5d6odxjs77f3m6qvoxjhyjjxdf9 0 252094 42606384 42556074 2026-06-06T11:37:50Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606384 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Austin & Ally | slika = [[Datoteka:Austin & ally tv series logo.png|200px]] | žanr = [[tinejdžerski sitkom]] | kreator = [[Kevin Kopelow i Heath Seifert|Kevin Kopelow<br />Heath Seifert]] | developer = | uloge = {{Plainlist| * [[Ross Lynch]] * [[Laura Marano]] * [[Raini Rodriguez]] * [[Calum Worthy]] }} | kompozitor_uvodne_teme = {{Plainlist| * Joleen Belle * Julia Michaels * Mike McGarity }} | uvodna_tema = "Can't Do It Without You", izvodi: Ross Lynch | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 3 <!-- season currently airing --> | br_epuzoda = 49<!-- number episodes aired --> | lista_epizoda = Popis epizoda Austin & Ally | izvršni_producent = {{Plainlist| * Kevin Kopelow * Heath Seifert * Rick Nyholm }} | kamera = {{Plainlist| * [[Videotraka]] ([[Filmizing|filmizirana]]) * [[Postavke više kamera|više kamera]] }} | trajanje = 22–26 min. | kompanija = {{Plainlist| * Kevin & Heath Productions * [[It's a Laugh Productions]] * Disney Channel Original Productions }} | mreža = [[Disney Channel]] | slika_format = {{Plainlist| * [[480i]] ([[SDTV]]) * [[720p]] ([[HDTV]]) }} | audio_format = | početak = {{Start date|2011|12|2|df=y}} | kraj = {{End date|trenutno}} | website = http://disneychannel.disney.com/austin-and-ally | production_website = }} '''''Austin & Ally''''' ('''Ostin i Ali''') je američka tinejdžerska humoristička [[TV serija]]. Prvi put je emitovana na [[Dizni kanal]]u.<ref>{{cite web|url=http://www.disneychannelmedianet.com/DNR/2011/GLC_DCOM_premiere_date.doc|title="Good Luck Charlie, It's Christmas!," A Disney Channel Original Movie Premieres Friday, December 2|publisher=Disney Channel|date=October 24, 2011|access-date=2013-11-30|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616173857/http://www.disneychannelmedianet.com/DNR/2011/GLC_DCOM_premiere_date.doc|dead-url=yes}}</ref><ref name=aa_110111>{{cite web|url=http://www.disneychannelmedianet.com/DNR/2011/aa_110111.doc|title="Austin & Ally," A Comedy About An Unlikely Friendship, Premieres Sunday, December 4 on Disney Channel|publisher=Disney Channel|date=November 1, 2011|access-date=2013-11-30|archive-date=2013-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728163508/http://www.disneychannelmedianet.com/DNR/2011/aa_110111.doc|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.twitter.com/user/austin_ally/ |title=Austin & Ally }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Govori o pevaču Ostinu i njegovoj partnerki Ali. Serija se emituje na engleskom sa prevodom. Odigrane su dvije sezone,a već se počela prikazivati i treća. Snimljena je u [[Majami]]ju [[2011]]. godine. Glavnu ulogu, Ostina Muna glumi [[Ros Linč|Ross Lynch]], njegovu partnerku Ali glumi [[Laura Marano]], najboljeg prijatelja Deza glumi [[Kalum Vorti]] i menadžera Triš glumi [[Rejni Rodrigus]]. Sve je počelo kada je Ostin čuo Ali kako svira prelepu pesmu. On ju je obradio i postavio na [[Internet]] uz pomoć Deza. Ali se u početku ljutila, ali je brzo shvatila da Ostin želi da dokaže ocu da se on može baviti [[muzika|muzikom]]. Njih dvoje su postali poslovni partneri. Napisali su mnogo pesama pomoću kojih je Ostin postao veoma popularan. Pošto Ali ima veliku tremu od scene niko njen rad ne primećuje, ali je ona ipak zadovoljna zbog Ostinovog uspeha. Na kraju oni postaju i ljubavni partneri , dok u međuvremenu Ostin pomaže Ali da se olobodi svog straha od scene.U trećoj sezoni Ostin i Ali su snimili dokumentarac o njima. Posle velikih popularnih serija [[Hannah Montana (serija)|Hana Montana]] , [[Shake It Up|Igraj]] , [[Wizards of Waverly Place|Čarobnjaci sa veverli Plejsa]] i [[The Suite Life On Deck|Ugodni život na palubi]] Ostin i Ali je dosegla petu po redu popularnost. == Likovi == === Ostin Mun === austin Mun ([[Ros Linč|Ross Lynch]]) je talentovani [[pevač|pjevač]] i [[plesač]]. On je sladak,šarmantan, ima dobar glas i odlično pleše. Austin obožava [[palačinke]]. Njegovo srednje ime je "Monika".On je vrlo detinjast i voli da skuplja plišane mede, takođe ima veliki strah od suncobrana,a taj strah je prebrodio uz pomoć Deza. === Ali Doson === Ali Doson ([[Laura Marano]]) je Ostinova partnerka. Ona lepo peva samo ima tremu od scene, pa joj Ostin pomaže da se oslobodi straha. Vrlo je ozbiljna, a ponekad i dosadna. Ali ima oca Lastera i majku Peni koja radi u Africi. Njeni najbolji prijatelji su Ostin i Dez, i najbolja drugarica Triš. Ona se ni sa kim više i ne druži. Ali je dobra, nesebična sedamnaestogodišnjakinja koja radi sa tatom u prodavnici instrumenata ''Sonik Bum''. Najviše vremena provodi u sobi pišući pesme u svoju pesmaricu, koju neda nikom da čita. Ona je jako loša u plesanju. U prvoj sezoni ona je imala strah od scene zato što misli da će pogrešiti i da će joj se ljudi smejati. Tek u drugoj sezoni se ohrabrila. Ali ima smeđu kosu. U drugoj sezoni je imala kovrdžavu, smeđu kosu sa plavim završecima.[[Oči]] su joj smeđe. Ona je visoka i mršava. Najčešće nosi šarene haljine a u drugoj sezoni je češće nosila pantalone i jednobojne majice. === Triš De La Rosa === Patricija Marija De La Rosa poznatija kao Triš ([[Rejni Rodrigus]]) je Ostinova [[menadžerka]].Ona ne može ni jedan [[posao]] gde se zaposli držati ni 2 dana ali Ostinov [[menadžer]] je njen omiljeni posao.Ona je Alina najbolja drugarica. === Dez Perado === Dezmond "Dez" Perado ([[Kalum Vorti]]) je Ostinov najbolji drug.On je veoma otkačen.Stalno nosi čudnu odjeću.Sanja da postane [[režiser.]] Pored ovih likova ima mnogo sporednih. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category|Austin & Ally}} * {{Zvanična veb lokacija-lat|http://tv.disney.go.com/disneychannel/austinandally/}} * {{IMDb naslov|1830491}} {{TVSvijek|2011|TRAJE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] rrw0l9zatgnfrw2fh3wou0wj7wgsbaj 0 252507 42605880 42492180 2026-06-05T22:04:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605880 wikitext text/x-wiki '''Napad na partizane u Planinici''' je bio prvi četnički napad na partizane, tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], krajem avgusta<ref name="Optužnica"/> ili početkom septembra{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} 1941. godine. Predvodio ga je lično četnički vođa [[Draža Mihailović]]. Napadnuti partizani su bili iz Kolubarske čete [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]].{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Partizani su pokušali iz sela [[Planinica (Mionica)|Planinica]] da odnesu prikupljeno [[oružje]] za ustanak, a pukovnik Mihailović je navodno „čuvao selo od pljačke". U tom prepadu Mihailović je lično komandovao četnicima, koji su tom prilikom ubili dva partizana, nekoliko ranili i nekoliko zarobili. Bio je to prvi napad četnika Draže Mihailovića na partizane Valjevskog odreda{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} i uvod u [[četničko-partizanski sukob]] koji kulminirati [[Napad četnika na Užičku Republiku|napadom četnika na Užičku Republiku]].{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} == Pozadina == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} {{izdvojeni citat|U toku avgusta 1941. do nas su, sa raznih strana, pristizali podaci koji su govorili o partizanskim napadima na nemačke vojnike, razne objekte, žandarmerijske stanice i opštine. U nekim od izveštaja govorilo se i o partizanskim pripremama i pokušajima da umesto dosadašnjih opština uspostave sopstvenu vlast. Mada smo se sa Minićem sporazumeli da jedni druge ne napadamo, ipak smo se komandant i ja složili da se ovakvim njihovim postupcima usprotivimo, pa makar i silom oružja. Negde početkom septembra 1941. nalazili smo se u kolibama na Ravnoj gori. Toga dana po podne neko nas je obavestio da je grupa partizana došla u selo Planinicu, udaljeno jedva desetak kilometara severno od Ravne gore. Da su se smestili u školsku zgradu, uništili opštinu i da vrše mobilizaciju meštana za svoj odred. Kako su njihove akcije izazivale represalije okupatora to se, radi sopstvene bezbednosti, njihovo prisustvo u našoj neposrednoj okolini nije moglo trpeti. Odlučili smo da ih napadnemo.<ref name="Milovanović">[https://www.znaci.org/00001/11_5.htm PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>|[[Dragiša Vasić]]}} Partizanski [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanak u Srbiji]] se avgusta [[1941]]. godine se sve više razvijao u valjevskom kraju, uključujući i neposrednu okolinu [[Ravna gora (Srbija)|Ravne gore]], gde se nalazio pukovnik [[Draža Mihailović]] sa svojom grupom četnika. Partizani su za potrebe vođenja rata protiv okupatora prikupljali oružje po selima. Kada je grupa boraca Kolubarske partizanske čete došla u [[Planinica (Mionica)|Planinicu]], svraćala je nekim kućama da traži oružje, jer nisu svi ustanici imali oružje.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Neki od Žirovića su, ne želeći da daju oružje, o tome obavestili Dražu Mihailovića koji se nalazio u svom štabu na Ravnoj gori, blizu Planinice.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Ugrožen što u njegovom susedstvu partizani prikupljaju oružje, Draža je organizovao napad na partizane i njime neposredno rukovodio.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} == Napad == [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|minijatura|185px|Napad na partizane je vodio lično [[Draža Mihailović|pukovnik Mihailović]].]] Grupu boraca Kolubarske partizanske čete, njih oko 20, nalazila se smeštena u školi u Planinici.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Noćni napad na partizane je izvršila "podoficirska grupa" sa Ravne gore, kojom je komandovao lično pukovnik Mihailović.<ref name="Milovanović"/>{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Preme Čitakoviću, napad se odigrao u noći između 2. i 3. septembra 1941. godine.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Posle kraćeg međusobnog puškaranja, vođa četničke grupacije Mihailović je uspeo da se privuče školskoj zgradi i da u nju ubaci bombu koja je prekinula borbu.<ref name="Milovanović"/> Ubijeno je nekoliko partizanskih boraca, među kojima i Joviša Živanović iz sela Ba.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Bilo je i teško ranjenih partizana.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Preostali partizani su zarobljeni.<ref name="Milovanović"/> Zarobljene partizane su odveli na Ravnu goru, na mučenje i saslušavanje.{{sfn|Čitaković|1988|p=227}} Četnici su mnoge zarobljene partizane kasnije [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.|predali Nemcima]]. == Posledice == Približno u vreme napada, [[28. avgusta]] komanda [[104. lovačka divizija (Nemačka)|704. nemačke divizije]], stacionirane u Valjevu, izdaje naređenje: „četničke bande ne treba napadati... četnici su voljni da sarađuju sa nemačkim trupama u borbama protiv komunista.{{sfn|Joksimović|1971|p=103}} Nekoliko dana nakon napada, partizanski izaslanik [[Miloš Minić]] je došao na Ravnu goru. Minić je oštro protestovao zbog četničkog napada na partizanski odred u Planinici, a zatim je nastalo "mučno i dugo međusobno optuživanje". Nakon toga su se ponovo sporazumeli da se međusobno ne napadaju.<ref name="Milovanović"/> === Suđenje Mihailoviću === {{main|Beogradski proces}} Napad na partizane u Planinici se kasnije našao i u optužnici Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Avgusta, 1941 Mihailović, iako se bio uspešno sporazumeo sa pretstavnicima Valjevskog partizanskog odreda da se četnici i partizani ne napadaju, napao je mučki i iznenada jedan vod Valjevskog partizanskog odreda u selu Planinici (nedaleko od Mionice). U tom napadu Mihailović je lično komandovao četnicima, koji su tom prilikom ubili dva partizana, nekoliko ranili i nekoliko zarobili.<ref name="Optužnica">[https://www.znaci.org/00001/60_1_5.pdf Optužnica]</ref>|Iz optužnice Draži Mihailoviću}} U svoju odbranu optuženi Mihailović je na suđenju rekao: {{izdvojeni citat|Partizani su uzimali oružje od pojedinaca, smatrajući da je oružje narodno, dok sam ja smatrao da je oružje vlasništvo svakog pojedinca.<ref name="Završna">[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} S druge strane, pukovnik Mihailović je smatrao da se četnički odredi Jugoslovenske vojske mogu koristiti narodnom imovinom za ratne potrebe. == Literatura == * [https://znaci.org/00001/60.htm Prof. dr. Miodrag Zečević: Dokumenta sa suđenja Draži Mihailoviću] * [https://www.znaci.org/00001/11.htm Nikola Milovanović - DRAŽA MIHAILOVIĆ] * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Četničko-partizanski sukob]] * [[Napad četnika na Užičku Republiku]] * [[Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Valjevo]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] ctu2ltq26w7v4rr9na3693kfx9qzlaf 14 253751 42605978 1750892 2026-06-05T22:17:58Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Prva dalmatinska proleterska brigada]] na [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 1750892 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade NOVJ| 01]] len823x8ga2tvxq32auole8x1476d3h 42605988 42605978 2026-06-05T22:19:48Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Dalmatinske brigade NOVJ|Dalmatinske brigade NOVJ]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605988 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] 6k3m4gqtq81qi2v3moz5ydm9ugzn6p9 0 257502 42605791 42605527 2026-06-05T20:25:00Z Alekol 2231 /* Smrti */ 42605791 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: ♞ [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. == Predviđeni događaji == * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu. * 11. 6. - 19. 7. - FIFA Svetski kup u Severnoj Americi. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]], u sh. krajevima prekriveno preko 90% diska<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref>. * [[29. 8.]] - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU. * [[4. 10.]] - Izbori u BiH. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * jesen? - Vanredni izbori u Srbiji? == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] 4l3avz0rq3guo79o8erbroxl3tgswsk 0 271814 42606297 41567451 2026-06-06T11:30:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606297 wikitext text/x-wiki {{other people}} {{Infokutija ličnost | ime = Ralph Edwards | slika = Ralph Edwards 1948.JPG | širina_slike = 220px | opis = Edwards godine 1948. | ime_po_rođenju = Ralph Livingstone Edwards | datum_rođenja = {{Birth date|1913|6|13|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Merino (Colorado)|Merino]], [[Colorado]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|2005|11|16|1913|6|13|df=y}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], SAD | zanimanje = radio i TV voditelj, televizijski producent | supružnik = Barbara Jean Sheldon (19. august 1939 – mart 1993) | poznat_po = ''[[Truth or Consequences]]''<br />''[[This Is Your Life]]'' | alma_mater = [[University of California, Berkeley]] | website = http://www.ralphedwards.com }} '''Ralph Livingstone Edwards''' (13. jun 1913 – 16. novembar 2005) bio je [[SAD|američki]] [[radio]] i [[TV|televizijski]] [[TV voditelj|voditelj]] i [[televizijski producent]], poznat kao tvorac popularnog kviza ''[[Truth or Consequences]]'', odnosno emisije ''[[This Is Your Life]]'', koja se smatrala jednom od najuspješnijih u prvim decenijama američke televizije. [[Bob Barker]], jedan od najpopularnijih američkih TV-voditelja, bio je njegov učenik i dugogodišnji prijatelj. == Vanjske veze == * [http://www.ralphedwards.com Ralph Edwards Productions] * {{IMDb name|id=0250287|name=Ralph Edwards}} * {{rhof|id=198|name=Ralph Edwards}} * [http://www.jimmyfund.org The Jimmy Fund] * [http://www.escape-suspense.com/2007/04/suspenseghost_h.html Ralph Edwards in the classic ''Suspense'' episode "Ghost Hunt" (1949)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619110633/http://www.escape-suspense.com/2007/04/suspenseghost_h.html |date=2013-06-19 }} * [http://oldradioshows.org/03/23/truth-or-consequence-debuted-3-23-1940/ Ralph Edwards ''Truth or Consequence'' game show (1947)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210214643/http://oldradioshows.org/03/23/truth-or-consequence-debuted-3-23-1940/ |date=2012-02-10 }} * {{Find a Grave|8686}} {{S-start}} {{Succession box| before=začetnik| title=voditelj [[Truth or Consequences]] (radio)| years=1940–1957| after=nema| }} {{Succession box| before=tvorac | title=voditelj [[Truth or Consequences]] (televizija)| years=1950–1954| after=[[Jack Bailey (glumac)|Jack Bailey]]| }} {{S-end}} {{Lifetime|1913|2005|Edwards, Ralph}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] 9x5bj2jb74t316tidwmd6fkjhd0p820 0 271861 42606280 42356984 2026-06-06T11:29:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606280 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost |ime = Bob Barker |slika = Bob Barker at WWE crop.jpg |opis = Bob Barker [[Popis gostujućih voditelja WWE Raw|kao gostujući voditelj]] priredbe ''[[WWE Raw]]'' 7. septembra 2009. u areni [[Allstate Arena|Allstate]] u gradu [[Rosemont (Illinois)|Rosemont]] u Illinoisu |ime_po_rođenju = Robert William Barker |datum_rođenja = {{birth date|1923|12|12|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Darrington (Washington)|Darrington]], [[SAD]] |datum_smrti = {{death date and age|2023|08|26|1923|12|12}} |mjesto_smrti = [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], SAD |zanimanje = radijski i televizijski voditelj |period = 1950–2007 |poznat_po = ''[[Truth or Consequences]]''<br />''[[The Price Is Right]]'' |supružnik = Dorothy Jo Gideon <br />(vj.1945–81; njena smrt) }} '''Robert William Barker''' (12. decembar 1923 – 26. august 2023) bio je [[SAD|američki]] [[televizija|televizijski]] voditelj, najpoznatiji po tome što je od 1972. do 2007. na programu mreže [[CBS]] vodio ''[[The Price Is Right (američki TV-kviz)|The Price Is Right]]'', učinivši je najdugovječnijom dnevnom [[TV-igra|kviz-emisijom]] u historiji sjevernoameričke televvizije, kao i po tome što je od 1956. do 1974. vodio popularnu TV-igru ''[[Truth or Consequences]]''. Rođen je u [[Washington (država)|saveznoj državi Washington]] u siromašnoj porodici, a na početku [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] se prijavio u [[United States Navy|ratnu mornaricu]]. Obučio se za lovačkog pilota, ali je rat završio prije nego što je stigao sudjelovati u borbama. Nakon rata je upisao koledž i istovremeno radio kao voditelj na radio-stanicama, prije nego što je 1950. došao u Kaliforniju kako bi nastavio karijeru. Tamo je dobio vlastitu radio-emisiju ''The Bob Barker Show'', koju je sljedećih šest godina vodio iz studija u [[Burbank (Kalifornija)|Burbanku]].<ref name="biography1">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/bob-barker-9542237 |title=Bob Barker Biography - Facts, Birthday, Life Story |publisher=Biography.com |date = 12. 12. 1923. |accessdate=4. IX 2012}}</ref> Karijeru TV-voditelja je otpočeo 1956. godine vodeći ''Truth or Consequences''. Nakon toga su slijedile brojne druge TV-emisije, kao i vođenje izbora Miss Universe, prije nego što je 1972. godine počeo voditi ''The Price Is Right''. Nakon smrti svoje dugogodišnje supruge Dorothy Jo, Barker je postao jedan od najistaknutijih boraca za [[prava životinja]]. Organizacija [[Sea Shepherd Conservation Society]], koja nastoji zaustaviti [[kitolov]], po njemu nazvala svoj brod [[MY Bob Barker]]. Godine 2007. se Barker povukao od vođenja ''The Price Is Right'', okončavši karijeru koja je postavila brojne rekorde u dugovječnosti. == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|id=0054837|name=Bob Barker}} * [http://www.emmys.tv/awards/halloffame/barker.php Bob Barker at Academy of Television Arts & Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026035031/http://www.emmys.tv/awards/halloffame/barker.php |date=2009-10-26 }} * {{emmytvlegends name|bob-barker}} {{Lifetime|1923|2023|Barker, Bob}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]] ea1w1mipptav2d7g1niktje7zu7n0bo 0 274979 42605778 41831104 2026-06-05T15:46:59Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605778 wikitext text/x-wiki '''''The Voice of Firestone''''' je bila [[SAD|američka]] radio-emisija i TV emisija posvećena [[klasična muzika|klasičnoj muzici]] koja se emitirala na [[radio]] programu mreže [[NBC]] od 1928. do 1956. te, na [[televizija|televiziji]] od 1949. do 1963. godine. Ime je dobila po svome sponzoru, poduzeću [[Firestone Tire and Rubber Company]]. Prvi put se pojavila na radiju pod imenom '''''The Firestone Hour'''''. Od 1943. do 1947. se na televiziji emitirala pod naslovom '''''Voice of Firestone Televues'''''. == Vanjske veze == * {{imdb title|0035599|Voice of Firestone Televues}} * {{imdb title|0041069|The Voice of Firestone (1949)}} * {{imdb title|0055711|The Voice of Firestone (1962)}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/V/htmlV/voiceoffire/voiceoffire.htm Museum of Broadcast Communications: ''The Voice of Firestone''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211174039/http://museum.tv/archives/etv/V/htmlV/voiceoffire/voiceoffire.htm |date=2009-02-11 }} {{TVSvijek|1949|1963|Voice of Firestone, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 40xarttoyd8ftpc31dogvhufgoqeclr 42606228 42605778 2026-06-06T11:17:01Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606228 wikitext text/x-wiki '''''The Voice of Firestone''''' je bila [[SAD|američka]] radio-emisija i TV emisija posvećena [[klasična muzika|klasičnoj muzici]] koja se emitirala na [[radio]] programu mreže [[NBC]] od 1928. do 1956. te, na [[televizija|televiziji]] od 1949. do 1963. godine. Ime je dobila po svome sponzoru, poduzeću [[Firestone Tire and Rubber Company]]. Prvi put se pojavila na radiju pod imenom '''''The Firestone Hour'''''. Od 1943. do 1947. se na televiziji emitirala pod naslovom '''''Voice of Firestone Televues'''''. == Vanjske veze == * {{imdb title|0035599|Voice of Firestone Televues}} * {{imdb title|0041069|The Voice of Firestone (1949)}} * {{imdb title|0055711|The Voice of Firestone (1962)}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/V/htmlV/voiceoffire/voiceoffire.htm Museum of Broadcast Communications: ''The Voice of Firestone''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211174039/http://museum.tv/archives/etv/V/htmlV/voiceoffire/voiceoffire.htm |date=2009-02-11 }} {{TVSvijek|1949|1963|Voice of Firestone, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioemisije]] 5bjk0ze642ir7m4o2ypalltzhtgc8ml 0 1194557 42605743 42538284 2026-06-05T15:40:25Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605743 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|naselje|Lisice}} {{Televizijska emisija | ime = Lisice | slika = | opis_slike = uvodna špica | naslov = '''Lisice''' | ime2 = | žanr = [[Filmska komedija|komedija]] [[Drama (filmski žanr)|drama]] [[romansa]] | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = | tvorac = | scenarista = [[Ana Rodić]] | režija = [[Gorčin Stojanović]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Hana Jovčić]] [[Jelena Stupljanin]] [[Radmila Tomović]] [[Nataša Marković]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | uvodna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = Aleksandra Kovač Roman Goršek | država = {{Zastava|Srbija}} | jezik = [[srpski jezik|srpski]] | sezone = 1 | epizode = 18 | spisak = | izvršni_producent = | ko_izvršni = | producent = | supervizor = | pomoćni_producent = | savetnik = | ko-producent = | urednik = | montažer = | lokacija = | kinematografija = | kamera = | trajanje = 56 [[minut]]a | produkcija = [[Komuna (producentska kuća)|Komuna]] | distributer = | kanal = [[Radio-televizija Srbije]] | mreža = | format_slike = | format_tona = | premijerno_prikazivanje = [[RTS 1]] | početak = [[15. decembar]] [[2002]]. | kraj = [[13. april]] [[2003]]. | status = | prethodnik = | naslednik = | srodstvo = | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 0346325 | tv_com_id = }} '''Lisice''' je srpska [[televizijska serija]], snimana po scenariju [[Ana Rodić|Ane Rodić]] i u režiji [[Gorčin Stojanović|Gorčina Stojanovića]] iz [[2002]]. godine, ovo je savremena igrana serija od 18 epizoda.<ref>[http://vvv.rts.rs/page/tv/sr/story/22/RTS+Satelit/940796/Lisice.html Lisice - RTS]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 11. 4. 2013.</ref> == Kratak sadržaj == Lisice je priča o četiri drugarice: Mimi, Branki, Staši i Nađi, koje bezuspešno pokušavaju da nađu princa svog života. Na kraju druge decenije života zaključuju da je predstojeća godina poslednja prilika da pronađu [[ljubav]] i udaju se. Lisice su priča o poteri za srećom, priča o bežanju od ustaljenog života odraslih, priča o novoj osećajnosti. Devojke se svakodnevno okupljaju u kafiću Foks čiji je vlasnik Mima. == Likovi == * '''Mima''' ([[Hana Jovčić]]) Živi sama. U ogromnom, moderno uređenom stanu, s mačkom, papagajem i možda još kojom životinjom pride. Vlasnica je kafića u koji svraća retko ko izuzev dežurne ekipe devojaka. Igra na kartu čvrste fasade iza koje se kriju mističnost i ženstvenost. Muškarci s kojima provede noć najčešće je razočaraju već prvog jutra. Zaljubljena je u Damira, dugogodišnjeg prijatelja i vlasnika susednog, uvek punog kafića. Damirove bezobzirne replike obično rešava krošeom ili udarcem kolenom među prepone. Dodatnu komplikaciju u Miminom životu čini Filip, pisac koji je u nju onomad bio zaljubljen, koji je u međuvremenu počeo da živi s izvesnom Sanjom, ali koga to ipak neće sprečiti da se ponovo zaljubi u Mimu. Pored njega, tu su i roditelji koji je stalno podsećaju da bi trebalo da se uda, brat čiji je brak pred razvodom i mačka koja je ostala u drugom stanju sa komšijskim mačorom. * '''Branka''' ([[Nataša Marković]]) Živi sa bakom. U ogromnom, moderno uređenom stanu. Ima psa koji joj je poklonjen "za lečenje samoće“. Izdržavaju je roditelji koji žive negde daleko. Igra na kartu urbane devojke sposobne da izgovori sve što joj padne na pamet. Ima dugogodišnjeg dečka Andreja, kojeg je više puta prevarila. U trenutku kada on prevari nju, cela stvar se raspada - mamin sin Andrej odlučuje da krene u Pariz, za devojkom sa kojom je prevario Branku. Nežno prijateljstvo s kelnerom u Miminom kafiću uspeće da pokvari rečenicom "'Ajde da se sada malo ljubimo" i, još fatalnije, "Ali ja ne umem da budem sama“. Karijeru kelnerice zamenjuje karijerom spikerke zadužene za TV prognozu, a zatim, sticajem okolnosti, postaje voditeljka rok emisije. * '''Nada''' ([[Radmila Tomović]]) Ne zna se ni s kim ni gde zapravo živi, ali je jedina čija karijera ide uzlaznom linijom: od sekretarice postaje nešto kao asistent direktora. Završila fakultet. Igra na kartu drskosti, a drugi deo nastupa bazira na čednosti. Kao dete samohrane majke, oduvek u zavadi s muškim rodom. Iako večito provokativno odevena, uspela je da ostane devica - slobodnom voljom, "čuvajući se za brak“. Pošto konačno izgubi nevinost sa "čovekom svog života", nastupa nova romantična faza. * '''Staša''' ([[Jelena Stupljanin]]) Živi sa majkom, u ogromnom, moderno uređenom stanu. Na dobrom putu da postane večiti student. Igra na kartu bespomoćnog treptanja, smeškanje i prenemaganja. Iz nepoznatih razloga, privlače je isključivo oženjeni muškarci - što ona obično otkrije kad je već suviše kasno za korak nazad. I oženjeni i neoženjeni mogu da je osvoje sa jednom i po rečenicom, koja se najčešće bazira na konstataciji "Kako si lepa" ili "Kako si neshvaćena“. Čita knjige o modernoj psihologiji i svoje probleme obično iznosi taksistima. Sa jednim od njih otišla i u krevet pošto joj je rekao da je lepa i da bi je rado oženio. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Hana Jovčić]] || Mima |- |[[Jelena Stupljanin]] || Staša |- |[[Radmila Tomović]] || Nada |- |[[Nataša Marković]] || Branka |- |[[Gordan Kičić]] || Damir |- |[[Srđan Timarov]] || Žika |- |[[Dragan Jovanović]] || Stiv |- |[[Danica Maksimović]] || Žaklina |- |[[Predrag Ejdus]] || Ratko |- |[[Dragan Petrović]] || Nadin Šef |- |[[Renata Ulmanski]] || Brankina Baba |- |[[Jelena Ćuruvija]] || Sanja |- |[[Nebojša Ilić (glumac)|Nebojša Ilić]] || Srđan |- |[[Tanja Bošković]] || Dunja |- |[[Boris Milivojević]] || Andrej |- |[[Igor Filipović]] || Filip |- |[[Bojana Maljević]] || Stefanija |- |[[Irfan Mensur]] || doktor Popović |- |[[Sonja Damjanović]] || Srđanova žena |- |[[Nina Grahovac]] || sekretarica |- |[[Dubravka Kovjanić]] || Anja |- |[[Andrija Đuričić]] || |- |[[Katarina Janković]] || |- |[[Svjetlana Knežević]] || Žikina majka |- |[[Frano Lašić]] || ginekolog |- |[[Milorad Milinković]] || TV reditelj |- |[[Vesna Pastorović]] || Zlatanka |- |[[Igor Pervić]] || zubar |- |[[LJiljana Dragutinović]] || Stašina majka |- |[[Nenad Pećinar]] || taksista pijanista |- |[[Sonja Jauković]] || Mimina majka |- |[[Boris Komnenić]] || Mimin otac |- |[[Aleksandra Šaljić]] || |- |[[Tijana Čurović]] || klinka |- |[[Boris Pingović]] || Mimina prva ljubav |- |[[Mira Banjac]] || kleptomanka |- |[[Dejan Boromiša]] || |- |[[Goran Daničić]] || taksista |- |[[Ana Maljević]] || Maja |- |[[Igor Miklja]] || direktor televizije |- |[[Bojan Žirović]] || taksista |} == Veze == * [[Seks i grad]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=0346325|title=Lisice (TV serija)}} * [http://vvv.vreme.com/cms/viev.php?id=333491 Lisice („Vreme“ 20. februar 2003.)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{TVSvijek|2002|2003}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpske TV-serije]] cxkwsd2wg94z6u4l68jbludacyslxya 0 1227825 42606238 42580093 2026-06-06T11:18:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606238 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije=Lights Out |žanr= [[kriminalistički žanr|kriminalistički]]<br />[[triler]]<br />[[horor]]<br />[[fantasy|fantastika]]<br />[[SF]] |format = [[televizijska antologija]] |zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}} |br_sezona=4 |br_epizoda=160 |trajanje= 30 min. |kreator = [[Wyllis Cooper]] (originalna radio-verzija) |jezik= [[engleski jezik|engleski]] |slika_format= [[crno-bijela]]<br />1,33 : 1 |audio_format= mono |producent= Herbert Swope Jr<br />Ernie Walling |kompanija = [[Admiral Corporation]]<br />[[Erwin, Wasey & Co. Inc.]]<br />[[National Broadcasting Company]] |početak=30. jun 1946 |kraj =29. septembar 1952 |mreža=[[NBC]] }} '''Lights Out''' ({{jez-sh|Gasite svjetla}}) je [[SAD|američka]] [[radio drama|dramska]] [[radio-serija]] koja se emitirala na različitim stanicama i mrežama od 1935. do 1939. godine, odnosno 1942. do 1947. godine, na radio-mreži NBC kao [[televizijska antologija]] od 1946. do 1952. na programu mreže [[NBC]]. Osmislio ju je [[Wyllis Cooper]], pisac u službi NBC-jeve radio-mreže kao "ponoćni program", odnosno kao radio-drame koje bi svojim "jezovitim" sadržajem (koji su žanrovski pripadali [[horor]]u, [[fantasy|fantastici]] i [[triler]]u) trebale biti "primjerene vještičjem terminu" oko ponoći. Serija je, iako je zbog morbidnosti i (za tadašnje stanarde) eksplicitnog nasilja bila predmetom kritika, brzo stekla popularnost, te se nastavila emitirati čak i nakon što ga je Cooper 1936. napustio i prepustio mjesto glavnog pisca i producenta [[Arch Oboler|Archu Oboleru]]. Radio-serija je i pod njegovim vodstvom postala jedna od najpopularnijih, te se smatra klasikom [[Old-time radio|američkog starog radija]]. Godine 1946. ju je NBC adaptirao za televiziju; iako nije dosegla popularnost svog uzora, neke od njenih epizoda su kasnije poslužile kao inspiracija za kultne filmove kao što su [[Steven Spielberg|Spielbergov]] ''[[Duel (film, 1971)|Dvoboj]]'' i ''[[They Live]]''. == Vanjske veze == * [http://www.richsamuels.com/nbcmm/ltsout.html Lights Out, Everybody!] * [http://www.quietlyyours.webs.com/cooper.htm Wyllis Cooper Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140830040412/http://www.quietlyyours.webs.com/cooper.htm |date=2014-08-30 }} * [http://www.archive.org/search.php?query=%22lights%20out%22%20%22classic%20tv%22%20horror&sort=-avg_rating%3B-num_reviews 25 Television episodes available for streaming or download] ''Internet archive'' retrieved 2010 October 23 {{TVSvijek|1946|1952|Lights Out (radio emisija)}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:TV-antologije]] 6yca3tv07fk2kuuq5b4et0etud18hlo 0 1281308 42606342 42402014 2026-06-06T11:33:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606342 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Frances Helen Allison | slika = Fran Allison.jpg | ime_po_rođenju = Frances Helen Allison | datum_rođenja = {{birth date|1907|11|20|mf=y}} | mjesto_rođenja = [[La Porte City (Iowa)|La Porte City]], [[Iowa]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1989|6|13|1907|11|20|df=y}} | mjesto_smrti = [[Sherman Oaks (Kalifornija)|Sherman Oaks]], [[Kalifornija]], SAD | zanimanje = glumica, TV-voditeljica | period = 1937–1980-e | supružnik = Archie Levington 8 Jun 1906 - 25 Apr 1978 | znamenite_uloge = Tetka Fanny<br />Fran u ''[[Kukla, Fran and Ollie]]'' }} '''Frances Helen "Fran" Allison''' (20. novembar 1907 – 13. jun 1989) je bila [[SAD|američka]] glumica, pjevačica i komičarka, najpoznatija po nastupima na radiju i televiziji sredinom 20. vijeka, a najviše u popularnoj lutkarskoj seriji ''[[Kukla, Fran and Ollie]]''. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category}} * [http://www.museum.tv/archives/etv/A/htmlA/allisonfran/allisonfran.htm Allison at the Museum of TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125053516/http://museum.tv/archives/etv/A/htmlA/allisonfran/allisonfran.htm |date=2009-01-25 }} * [http://kukla.tv/coronet.html Tribute website] * {{IMDb name|id=0021437|name=Fran Allison}} * {{Find a Grave|6779388}} {{Lifetime|1907|1989|Allison, Fran}} [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] n8rl9z55tcackrmyj01vgmwlpvd33k3 0 1281316 42606379 41822529 2026-06-06T11:37:31Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606379 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije = Americana |žanr = [[televizijski kbiz]] |kreator = Martin Stone/NBC Television |voditlej = [[John Mason Brown]] (1947&ndash;1948)<br />[[Deems Taylor]] (1948)<br />[[Ben Grauer]] (1948&ndash;1949)<br />with Vivian Ferrer (1949) |naracija = [[Dick Dudley]]<br />Hugh James |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |br_sezona = 2 |trajanje = 24 min. |kompanija = Martin Stone Productions<br />NBC Productions |kanal = [[NBC]] |slika_format = [[Black-and-white|crno-bijela]] |audio_format = [[Monaural|mono]] |početak = {{Start date|1947|12|8|df=y}} |kraj = {{End date|1949|07|4|df=y}} |status = završena }} '''''Americana''''' je bio [[SAD|američki]] [[televizijski kviz]] koji se emitirao na programu mreže [[NBC]] od 1947. do 1949. Emitirao se jednom tjedno (ponedjeljkom naveče) u trajanju od po 30 minuta. Sponzor mu je bila ''[[Encyclopedia Americana]]'', a slogan "Vaša emisija o vašoj zemlji". U svakoj epizodi je sudjelovalo po pet učesnika (kasnije srednjoškolaca) koji su imali zadatak odgovoriti na pitanja iz [[historija SAD|američke historije]] koje su bili postavili gledatelji. Emisija je također prikazivala i troje glumaca koje bi izvodilo kratki skeč ili scenu sa ciljem da pomognu učesnicima dati ispravni dogovor. ''Americana'' je bila među prvim TV-emisijama čije su se epizode snimale pomoću [[Kinescope]]a, ali i jedna od prvih koja je postala žrtvom ''[[wiping]]a'', odnosno tada uobičajene prakse brisanja arhivskih snimaka. Sačuvana je jedino epizoda emitirana 14. marta 1949. godine koja se danas čuva u [[UCLA Film and Television Archive|Filmskoj i televizijskoj arhivi UCLA]].<ref>{{cite web|url = http://cinema.library.ucla.edu/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v1=2&ti=1,2&Search_Arg=Americana&SL=None&Search_Code=FTIT&CNT=50&PID=ezmP1zQbjFvXrlOvSR9COA_sqC7&SEQ=20090117085554&SID=1|title = UCLA Archive: ''Americana''|publisher = cinema.library.ucla.edu|access-date = 2014-04-13|archivedate = 2012-06-30|archiveurl = https://archive.today/20120630043003/http://cinema.library.ucla.edu/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v1=2&ti=1,2&Search_Arg=Americana&SL=None&Search_Code=FTIT&CNT=50&PID=ezmP1zQbjFvXrlOvSR9COA_sqC7&SEQ=20090117085554&SID=1|deadurl = yes}}</ref> Ona predstavlja drugu najstariji snimku televizijskog kviza u historiji; najstarija je snimka kviza ''Party Line'' iz sredine 1947. godine koju je vodio [[Bert Parks]] (a koja se čuva u Kongresnoj biblioteci). == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|id=0039120|title=Americana}} {{TVSvijek|1947|1949|Americana (Tv serija)}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-igre]] [[Kategorija:Kvizovi]] o19a41uw13wz3wwzfnrj4onvj2hjonr 14 1318228 42605571 7611166 2026-06-05T15:17:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605571 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Television of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Televizija po državama|SAD]] j92upir11ggzotl5m3tbzshvhwpo02x 42605601 42605571 2026-06-05T15:20:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Televizija u SAD]] na [[Kategorija:Televizija u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605571 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Television of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Televizija po državama|SAD]] j92upir11ggzotl5m3tbzshvhwpo02x 14 1321048 42605595 40906832 2026-06-05T15:19:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605595 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Chicago Tribune}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Mediji u Chicagu]] q23zg53bpkkchotkmzipneksgq7lucz 6 1322962 42606127 40881597 2026-06-05T22:47:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606127 wikitext text/x-wiki {{Infoslika |Opis = Spomenik na Petrovoj gori |Izvor = izložak na "Retrospektivi Vojina Bakića" u MSU Zagreb |Datum = 4.1.2014. |Autor = DobarSkroz |Objašnjenje = }} {{Template:JD-ja}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] jv4udmeuh64pqy44otfkn0n52gitl3y 0 1334492 42606296 42401675 2026-06-06T11:30:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606296 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost | ime = Douglas Edwards | slika = Douglas Edwards With the News CBS 1952.JPG | opis = Edwards na setu emisije ''Douglas Edwards With the News'' (1952) | datum_rođenja = {{birth date|1917|07|14|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Ada (Oklahoma)|Ada]], [[Oklahoma]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1990|10|13|1917|07|14|df=y}} | zanimanje = radio i televizijski novinar | period = 1942–1988 }} '''Douglas Edwards''' (14. jul 1917 &ndash; 13. oktobar 1990) je bio [[SAD|američki]] radio i televizijski novinar, najpoznatiji kao prvi redovni [[voditelj vijesti]] ({{lang-en|news anchor}}) televizijske mreže [[CBS]], na kojoj je od 1948. i 1962. vodio emisiju danas poznatu kao ''[[CBS Evening News]]''. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [http://www.dailymotion.com/video/x3hkv2_flight-of-sputnik-i MetaCafe: "Flight of Sputnik I,"] CBS News (Douglas Edwards reporting), 2 October 1957 * [http://www.youtube.com/watch?v=LZWVUXA1qbg&feature=PlayList&p=89B501D88DA94D06&index=11 YouTube: Douglas Edwards' farewell CBS Newsbreak newscast on April 1, 1988] * [http://donswaim.com/wcbs-doug-edwards-wtn.mp3 Edward's farewell World Tonight radio broadcast on April 1, 1988] * {{Find a Grave|15870456}} * [http://web.sbu.edu/friedsam/archives/Edwards/Edwards_Index.html Douglas Edwards Archives at St. Bonaventure University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827113312/http://web.sbu.edu/friedsam/archives/Edwards/Edwards_Index.html |date=2009-08-27 }} {{s-start}} {{s-media}} {{succession box | before=prvi | title=[[Voditelji CBS Evening News|voditelj večernjih vijesti CBS]]|years=3. maj 1948 - 16. april 1962 | after=[[Walter Cronkite]]| }} {{s-end}} {{Lifetime|1917|1990|Edwards, Douglas}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] l2zx0vrn077on97g8o76itelf44lyn6 0 1335640 42605777 41829793 2026-06-05T15:46:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605777 wikitext text/x-wiki '''''Texaco Star Theater''''' bila je [[SAD|američka]] humoristično-zabavna TV-emisija koja se od 1948. do 1956. emitirala na programu mreže [[NBC]], i koja se smatra prvim velikim hitom u historiji komercijalne televizije. U svom originalnom obliku je nastala kao [[radio emisija]] koja se od 1938. do 1949. emitirala na mreži [[NBC Blue Network]] (budući [[American Broadcasting Company|ABC]]), a koju je sponzorirala naftna kompanija [[Texaco]] (današnji [[Chevron Corporation]]). Godine je njenu televizijsku verziju počela emitirati mreža NBC, a pri čemu je kao voditelj odabran dotada relativno nepoznati glumac i zabavljač [[Milton Berle]]. On je za potrebe emisije stvorio manični alternativni ego pod imenom "Ujak Miltie", a njegov stil se toliko svidio publici da je Berle postao prva ličnost koja je svoju popularnost stekla zahvaljujući televiziji, odnosno kao prva televizijska zvijezda. ''Texaco Star Theatre'' je na programu ostao osam godina, a 1953. godine kada je sponzorstvo preuzeo [[Buick]], preimenovan je u ''The Buick-Berle''. Godine 1955. je preimenovan u '''''The Milton Berle Show'''''. ''Texaco Star Theater'' se smatra jednom od važnih TV-emisija u historiji američke popularne kulture, prije svega zato što je Berleov uspjeh potakao mnoge establirane zabavljače, koji su bili skeptični prema novom mediju, da počnu nastupati na televiziji. Također je poznata i po tome što je u posljednjoj sezoni u njoj nastupio i [[Elvis Presley]], čime je otvoren put da [[rock & roll]] muzika postane dio američkog kulturnog mainstreama. == Vanjske veze == * [http://www.freeotrshows.com/otr/b/Milton_Berle_Show.html ''Milton Berle Show'' radio shows] * {{IMDb title|id=0040041}} * [https://archive.org/details/TexacoStarTheater22March1949 Public domain 1949 episode of ''Texaco Star Theater'' at the Internet Archive] {{TopUSTVShows}} {{TVSvijek|1948|1956|Texaco Star Theater}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Američke TV-emisije]] 39oktdfawmovywtrmrfn5aglwnoag34 42606227 42605777 2026-06-06T11:16:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606227 wikitext text/x-wiki '''''Texaco Star Theater''''' bila je [[SAD|američka]] humoristično-zabavna TV-emisija koja se od 1948. do 1956. emitirala na programu mreže [[NBC]], i koja se smatra prvim velikim hitom u historiji komercijalne televizije. U svom originalnom obliku je nastala kao [[radio emisija]] koja se od 1938. do 1949. emitirala na mreži [[NBC Blue Network]] (budući [[American Broadcasting Company|ABC]]), a koju je sponzorirala naftna kompanija [[Texaco]] (današnji [[Chevron Corporation]]). Godine je njenu televizijsku verziju počela emitirati mreža NBC, a pri čemu je kao voditelj odabran dotada relativno nepoznati glumac i zabavljač [[Milton Berle]]. On je za potrebe emisije stvorio manični alternativni ego pod imenom "Ujak Miltie", a njegov stil se toliko svidio publici da je Berle postao prva ličnost koja je svoju popularnost stekla zahvaljujući televiziji, odnosno kao prva televizijska zvijezda. ''Texaco Star Theatre'' je na programu ostao osam godina, a 1953. godine kada je sponzorstvo preuzeo [[Buick]], preimenovan je u ''The Buick-Berle''. Godine 1955. je preimenovan u '''''The Milton Berle Show'''''. ''Texaco Star Theater'' se smatra jednom od važnih TV-emisija u historiji američke popularne kulture, prije svega zato što je Berleov uspjeh potakao mnoge establirane zabavljače, koji su bili skeptični prema novom mediju, da počnu nastupati na televiziji. Također je poznata i po tome što je u posljednjoj sezoni u njoj nastupio i [[Elvis Presley]], čime je otvoren put da [[rock & roll]] muzika postane dio američkog kulturnog mainstreama. == Vanjske veze == * [http://www.freeotrshows.com/otr/b/Milton_Berle_Show.html ''Milton Berle Show'' radio shows] * {{IMDb title|id=0040041}} * [https://archive.org/details/TexacoStarTheater22March1949 Public domain 1949 episode of ''Texaco Star Theater'' at the Internet Archive] {{TopUSTVShows}} {{TVSvijek|1948|1956|Texaco Star Theater}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Američke TV-emisije]] 0zzovldox0rl74xw3mvxc6xtsp59dm2 0 1349205 42606100 42184247 2026-06-05T22:44:06Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606100 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Slobodan Sekulić | slika = Slobodan Sekulić.jpg | opis_slike= ''Slobodan Sekulić odaje poštu izginulim borcima<br /> u Užicu 2. oktobra 1941. (detalj)'' | datum_rođenja =[[proleće]] [[1915]]. | mesto_rođenja =[[Užice]] | država_rođenja = <br />{{zastava|Kraljevina Srbija}} | datum_smrti = [[9. mart]] [[1942]]. ('''27''' god.) | mesto_smrti =[[Strelište u Jajincima|Jajinci]], kod [[Beograd]]a | država_smrti =<br />{{flagcountry|Nedićeva Srbija}} |profesija=vojno lice |KPJ= |rat= [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba= [[Jugoslovenska vojska]] <br />[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOPO Jugoslavije]] |NOB= komandir Prve užičke čete |čin= }} '''Slobodan Sekulić''' ([[1915]]-[[1942]]) je bio srpski [[partizan]]ski [[komandant]] i značajna ličnost [[ustanak u Srbiji|ustaničke Srbije]] [[1941]]. godine. Nakon [[Operacija Užice|pada Užica]], odveden u [[Beograd]]u, gde je mučen u logorima [[Topovske šupe]] i [[Logor Banjica|Banjica]], nakon čega je ubijen [[Strelište u Jajincima|u Jajincima]]. Osnovna škola u Užicu nosi njegovo ime.<ref name="Основна школа „Слободан Секулић">[http://petaosnovna.com/ Основна школа „Слободан Секулић“]</ref> == Predratna biografija == Slobodan Sekulić se rodio u proleće [[1915]]. godine u Krčagovu. Svoje školovanje otpočinje u nižoj gimnaziji u Užicu. Sa osamnaest godina upisuje Vojnu akademiju koju završava nakon pet godina. Tada oblači vojničku uniformu i više je ne skida. Do aprilskog rata 1941. godine bio je oficir Jugoslovenske vojske. Početkom ustanka u Srbiji iste godine, na poziv KPJ, Slobodan Sekulić odlazi u partizane i postaje borac, a potom i komandir Prve užičke čete.<ref name="Основна школа „Слободан Секулић"/> == Ustanak u Srbiji 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} [[KPJ|Komunisti]] su leta [[1941]]. godine počeli organizovanje ustanka u zlatiborskom kraju. Oni su krajem jula ili početkom avgusta vodili pregovore o osnivanju Zlataborske čete sa grupom oficira u kojoj su bili Momčilo Smiljanić, Slobodan Sekulić i Slavko Kovalinka. Ovi oficiri su u početku odbili, ali su rekli ako se četa poveća i ojača da će doći. Ubrzo, kada je četa narasla na dvadeset i nešto ljudi, priključili su se Sekulić i drugi oficiri.<ref>[http://www.e-novine.com/feljton/100864-Pripreme-ustanak-uikom-kraju.html Pripreme za ustanak u užičkom kraju]</ref> Poručnik Sekulić nije bio komunista, ali su partizani smatrali da je "razborit i čestit čovek, veliki patriota i hrabar i odlučan vojnik". U to vreme, partizanska četa je vršila manje napade na žandarmerijske stanice radio zaplene naoružanja. Prva veća borba protiv Nemaca i žandarma (uključivši i albanske žandarme) bila je na [[Drežnička Gradina|Drežničkoj Gradini]]. Žandarma i Nemaca je bilo par stotina, a partizana oko 45. Prema svedočenjima, partizani su uspeli da izbegnu uništenje i probiju se iz obruča jedino zahvaljujući prisebnosti poručnika Sekulića: [[Datoteka:Slobodan Sekulić Užice 1941.jpg|minijatura|300px|Komandir partizanske čete Slobodan Sekulić odaje poštu izginulim borcima u Užicu 2.X. 1941 g.]] {{izdvojeni citat|Tom prilikom sam prvi put čuo kako je Sekulić komandovao u toj borbi i samom jurišu. On se bio popeo na neko uzvišenje i na sav glas vikao da su ga dobro čuli i neprijatelji. Namerno je naglašavao komandu kao da je imao tri čete, dajući svakoj određeni pravac juriša. Meni je docnije Lile Topalović pričao da je Sekulić tada, u stvari, spasio četu od potpunog uništenja, samo svojom veštinom rasporeda boraca i vatrenim i mudrim komandovanjem. Bio je to čovek koji je znao ne samo da uputi vojnika nego da ga svog „zapali" i podstakne na junaštvo. Pod njegovom komandom, isticao je Lile, ljudi su išli kao poneseni, u najvećem borbenom zanosu, uvereni u svoju snagu i pobedu.<ref name="Petrović"/>|Svedočenje jednog od partizanskih boraca}} Podvig koji je izveo na Gradini doneo mu je veliki ugled, ne samo kod boraca, već i kod partijskog rukovodstva. Jednog dana je pozvan na sastanak partijskih rukovodilaca užičkog kraja. Sekulić nije ni znao zašto ga tamo zovu. Tada mu je verovatno zvanično saopšteno da je postavljen za komandira čete. Naime, on na Gradini nije bio komandir čete, već je u teškom momentu, kao najiskusniji, samoinicijativno preuzeo komandu.<ref name="Petrović">[http://www.e-novine.com/feljton/101284-Puka-kao-svaki-drugi-alat.html Puška je kao i svaki drugi alat]</ref> {{izdvojeni citat|Kad se otuda vratio među nas borce, sav je blistao od neke unutrašnje sreće, od ushićenja. Čim smo ga videli, držao se, kako nam je izgledalo, kao da se nalazi na „sedmom nebu". Verujem da su mu tada čestitali na onom podvigu na Gradini, a možda je bilo i nešto više od toga, što je njemu neobično imponovalo i veoma lepo prijalo. Pored toga, bio je nečim prijatnim mnogo iznenađen. [...] Bio je sav ozaren radošću.<ref name="Petrović"/>|Svedočenje jednog od partizanskih boraca}} Sekulić je neprestano borcima ponavljao kako je bio u teškoj zabludi u odnosu na Komunističku partiju i njeno članstvo. On je govorio: {{izdvojeni citat|Neverovatno! Ja to do sada nisam znao. Zar je moguće da su tako dobri ljudi ti naši drugovi, komunisti! Zar su komunisti zaista tako plemeniti i obrazovani ljudi!|Slobodan Sekulić}} Poručnik bivše jugoslovenske vojske Slobodan Sekulić postao je komandir prve užičke partizanske čete „Radoje Marić". Partizanski logor za obuku se nalazio u Zaglavku kod [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]]. Prilaz logoru je bio kroz šumu, preko jedne čistine na čijem se bregu nalazila baza. Sve lične stvari su predavane u zajedništvo, odnosno „kolektiv", što je za novodošle bio sasvim nov pojam. Sve iz kolektiva je raspodeljivano na jednake delove. Npr. niko nije mogao imati tri košulje, a drugi samo jednu ili nijednu u rezervi. I novac su takođe predavali u zajedništvo. Partizani su nosili crvene petokrake na kapama, međusobno su se oslovljavali sa „druže", i pozdravljali stisnutom pesnicom, što su sve bile nove i neuobičajene stvari.<ref name="Petrović"/> U ustanički kamp su pristizale grupe ljudi sa raznih strana. Sekulićeva četa je brojno rasla svaki dan i to osetno. Ubrzo je četa porasla na dva voda, a svaki vod je imao po dve desetine. Docnije se to sve udvostručilo.<ref name="Petrović"/> {{izdvojeni citat|Komandir Sekulić je nekako odskakao od svih drugih, ne samo po tome što je imao oficirsku uniformu, već i po samom ponašanju, po govoru, po komandovanju. Videlo se da je pravi oficir, koji je dobro ispekao svoj zanat. Kod njega je sve bilo rečito, jasno i određeno, ali nimalo grubo, već naprotiv — prijatno i zanimljivo, pa nam se mililo slušati ga. Brzo smo počeli da shvatamo i ulazimo u to osnovno vojničko znanje. Prvo je bilo rukovanje oružjem, zatim strojne vežbe, pozdravljanje i slično, i odmah smo prešli na vežbe napada i odbrane. Više puta smo „napadali" i „jurišali" na jednu golu kosu u blizini našeg logora. To nam je bilo jedino školsko učenje, a posle je došlo sve kroz živu, stvarnu praksu, gde se pucalo i krv proljevala.<ref name="Petrović"/>|Svedočenje jednog od partizanskih boraca}} 3. septembra Sekulić biva ranjen.<ref name="Основна школа „Слободан Секулић"/> == Oslobođenje Užica == {{main|Užička republika}} [[Datoteka:Nemacki zarobljenici u Uzicu 1941.JPG|thumb|Ustanici sprovode zarobljene nemačke vojnike, Užice 1941.]] Nakon što je ustanak uzeo maha, novopostavljeni komandujući general u Srbiji [[Franz Böhme|Franc Beme]] doneo je odluku da Nemci [[21. 9.|21. septembra]] napuste Užice. Kolona je bila duga 6 kolometara i u njoj se kretalo 1.217 vojnika.<ref name="Glišić">{{Cite web |title=Venceslav Glišić, Stvaranje slobodne teritorije 1941. |url=http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf |access-date=2014-04-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032824/http://www.graduzice.org/userfiles/files/stvaranjeslobodneteritorije1941.pdf |dead-url=yes }}</ref> Kako je [[Kosjerić]] oslobođen [[24. 4.|24. septembra]] izjutra, u užičkom okrugu ostalo je još neoslobođeno Užice u kome su se nalazili [[Pećančevi četnici]] i Nedićeva žandarmerija. Sa njima su povedeni razgovori da se Užice preda. Kad sporazum nije postignut, odlučeno je da se izvrši napad na grad. Uveče, 23. septembra tri partizanske čete bile su spremne za napad. Ranije toga dana, osećajući da se steže ustanički obruč, žandarmi su počeli da beže iz Užica. Sledećeg dana Nemci su bombardovali skladište municije u Krčagovu i druge objekte, pa je najveći deo četnika i žandarma napustio grad.<ref name="Glišić"/> Dok su Pećančevi četnici napuštali Užice, komandant partizanske grupacije Slobodan Sekulić poslao je u grad patrolu sa porukom načelniku Branku Barbuloviću da preda grad. Kako nije raspolagao nikakvim snagama za borbu protiv partizana, on je predao grad. Pored Zlatiborske, Račanske i Užičke partizanske čete uskoro su s vozom, kamionima i motorciklima stigle i čete istočne grupe Užičkog NOP odreda, a sa severa preko Crnokose partizani Crnogorske čete. U toku istog dana na okupu se našao ceo [[Užički partizanski odred]], tako da su sve njegove čete uveče promarširale kroz grad, a na žitnoj pijaci održan je veliki miting na kome su govorili [[Želimir Đurić]] i Slobodan Sekulić. Na mestu gde su pre par dana visili obešeni borci Zlatiborske čete, stanovništvo Užica je pozdravljalo defile partizanskih jedinica.<ref name="Glišić"/> == Pad Užica == {{main|Operacija Užice}} 29. novembra 1941. dolazi do pada „Užičke republike“. Dok se u gradu uspostavljaju organi okupacijske vlasti, poterne jedinice organizuju velike akcije hapšenja. Nedelju dana posle pada Užica, Slobodan je krenuo za svojom četom, još nezalečene rane, u pravcu [[Zlatibor]]a. Ubrzo je uhapšen u Ljubanjama.<ref name="Osnovna škola „Slobodan Sekulić">[http://petaosnovna.com/ Osnovna škola „Slobodan Sekulić“]</ref> == Logor i smrt == {{main|Topovske šupe|Banjički logor}} [[Datoteka:Banjica logoraši.jpg|minijatura|Zarobljenici čekaju saslušanje u [[Logor Banjica|logoru Banjica]], 1942. godine.]] Nakon hapšenja, Sekulić je zajedno sa drugim zarobljenicima upućen u logor na Banjici.<ref name="Osnovna škola „Slobodan Sekulić"/> Nemci su komandanta Sekulića sa još nekoliko stotina ustanika iz Užica, Požege i okoline teretnim vagonima deportovali u [[Beograd]]. Zarobljenici su iskrcani u zavejanom Beogradu. Neki su bili samo u košulji, drugi u odelima.<ref name="Radosavljević"/> Nemci tada podrugljivo narediše Sekuliću: "''Sekulic, povedi tvoju cetu!''" Kolona zarobljenih partizana dugačka stotinjak metara trčala je po snegu od železničke stanice uzbrdo ka Slaviji, a potom ka logoru [[Topovske šupe]] (bivša kasarna "Kraljevića Tomislava"). U logoru su raspoređeni oko 200 zarobljenika po sobi. Dnevno su dobijali po 200 grama hleba, neki put malo čorbe ili kupusa na vodi.<ref name="Radosavljević">[http://www.e-novine.com/feljton/102602-banjikog-logora-natrag-pred-preki-sud.html Do banjičkog logora i natrag — pred preki sud]</ref> Saslušavanja zarobljenika su vršili agenti Specijalne policije iz Beograda. Obično su uveče dolazili pijani, odvodeći po četiri zatvorenika.<ref name="Radosavljević"/> Svakog logoraša je jedan agent saslušavao, a drugi tukao motkom. U sobi za saslušanje nalazila su se četiri agenta za pisaćim mašinama, dok su još četvorica tukli motkama.<ref name="Radosavljević"/> Jednom prilikom, Nemci su izveli Užičane iz celog logora (preko 400 ljudi) u hodnik, jer je dolazio kvislinški načelnik Užica [[Manojlo Korać]]. Naređeno je da ga oslovljavaju „gospodine načelniče". Sa Koraćem su išli jedan Nemac, upravnik logora [[Svetozar Vujković]] i pet-šest policijskih agenata. Korać se logorašima obrati psovkama.<ref name="Radosavljević"/> Tražio je komandanta Sekulića: {{izdvojeni citat| — Gde je Slobodan Sekulić? — povika Korać. — Evo me, gospodine majore! — reče Sekulić. — Šta ćeš tu, majku ti mangupsku? Zar si zato nosio zlatne epolete kralja Aleksandra? Što ga izdade? — Ja ga nisam izdao. Vi ste ga izdali! — odbrusi mu Slobodan Sekulić.<ref name="Radosavljević"/>|Svedočenje preživelog logoraša Jovana Radosavljevića}} Iznerviran ovakvim odgovorom, Manojlo Korać reče: "Ti meni ne trebaš", nakon čega policijski agenti zgrabiše Sekulića, počeše ga tući i odvodoše ga nekud. Više nikad nije viđen.<ref name="Radosavljević"/> [[9. mart]]a [[1942]]. godine odvezen je na [[Strelište u Jajincima|Jajince]] i streljan.<ref name="Osnovna škola „Slobodan Sekulić"/> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Užička republika]] * [[Banjički logor]] {{DEFAULTSORT:Sekulić, Slobodan}} [[Kategorija:Rođeni 1915.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Užice]] [[Kategorija:Oficiri Vojske kraljevine Jugoslavije u NOVJ‎]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] ktb1ex0p1wqkq35expklg1fhzke0c8q 0 1361814 42606213 42527833 2026-06-06T04:47:04Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen von Benediktbeuern.png]] → [[File:DEU Benediktbeuern COA.svg]] PNG → SVG 42606213 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Benediktbojern | izvorni_naziv = ''Benediktbeuern'' | slika = EnergiepavillionBenediktbeuernZUK.JPG | opis_slike = Benediktbojern | gradska_zastava = | grb = DEU Benediktbeuern COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 3.528<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 93 | aglomeracija = | površina = 37,9 | gšir = 47.70667 | gduž = 11.41167 | nadmorska_visina = 617 | registarska_oznaka = TÖL | pozivni_broj = 08857 | poštanski_kod = 83671 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.benediktbeuern.de/ www.benediktbeuern.de] | gradonačelnik = ''Georg Rauchenberger'' | stranka = | ije = da }} '''Benediktbojern''' ({{jez-nem|Benediktbeuern}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 21 opštinskog središta okruga [[Okrug Bad Telc-Volfratshauzen|Bad Telc-Volfratshauzen]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.528 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9173113. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Benediktbeuern in TÖL.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bad Telc-Volfratshauzen]] Benediktbojern se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Bad Telc-Volfratshauzen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 617 metara. Površina opštine iznosi 37,9&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.528 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 93 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Benediktbeuern}} * [http://www.benediktbeuern.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Bad Telc-Volfratshauzen}} adnq3xr5we3pcdxe5pl8ypaikvedt0n 0 1374291 42605633 42249444 2026-06-05T15:24:54Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605633 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost | ime = Casey Kasem | slika = Casey Kasem.jpg | opis = Kasem na 41. godišnjoj dodjeli nagrada Emmy [[Septembar 17]], [[1989]] | ime_po_rođenju = Kemal Amin Kasem | datum_rođenja = {{birth date|1932|4|27|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Detroit]], [[Michigan]], [[SAD]] | nacionalnost = [[Amerikanci|američka]] | datum_smrti = {{dda|2014|6|15|1932|4|27|df=y}} | mjesto_smrti = [[Gig Harbor, Washington|Gig Harbor]], [[Washington (država)|Washington]], SAD | obrazovanje = [[Northwestern High School (Michigan)|Northwestern High School]] | alma_mater = [[Wayne State University]] | alias = Kemal Amin Kasem<br />Kemal Kasem | zanimanje = radio voditelj, glumac, pjevač, komičar | period = 1954–2009 | supružnik = {{marriage|Linda Myers|1972|1979||}} (razvod)<br />{{marriage|[[Jean Kasem]]|1980||}} | djeca = '''sa Lindom Myers''': [[Kerri Kasem]], još 2 <br />'''sa Jean Kasem''': 1 | potpis = Casey Kasem (signature).png }} '''Kemal Amin''' "'''Casey'''" '''Kasem''' ([[27. april]], [[1932]] - [[15. jun]] [[2014]]) je bio [[SAD|američki]] radio voditelj, glumac, pjevač, i komičar, najpoznatiji po vođenju emisije ''[[American Top 40]]'' i po posuđivanju glasa [[Shaggy Rogers|Shaggyju]] u animiranoj TV-seriji ''[[Scooby-Doo]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|Casey Kasem}} * {{IMDb ime|id=440487|name=Casey Kasem}} {{Lifetime|1932|2014|Kasem, Casey}} {{Authority control}} {{klica-glumac}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki DJ-evi]] hxt6lh3254fb7tlf6c6lv6hhbni1z4s 42606312 42605633 2026-06-06T11:31:32Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606312 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ličnost | ime = Casey Kasem | slika = Casey Kasem.jpg | opis = Kasem na 41. godišnjoj dodjeli nagrada Emmy [[Septembar 17]], [[1989]] | ime_po_rođenju = Kemal Amin Kasem | datum_rođenja = {{birth date|1932|4|27|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Detroit]], [[Michigan]], [[SAD]] | nacionalnost = [[Amerikanci|američka]] | datum_smrti = {{dda|2014|6|15|1932|4|27|df=y}} | mjesto_smrti = [[Gig Harbor, Washington|Gig Harbor]], [[Washington (država)|Washington]], SAD | obrazovanje = [[Northwestern High School (Michigan)|Northwestern High School]] | alma_mater = [[Wayne State University]] | alias = Kemal Amin Kasem<br />Kemal Kasem | zanimanje = radio voditelj, glumac, pjevač, komičar | period = 1954–2009 | supružnik = {{marriage|Linda Myers|1972|1979||}} (razvod)<br />{{marriage|[[Jean Kasem]]|1980||}} | djeca = '''sa Lindom Myers''': [[Kerri Kasem]], još 2 <br />'''sa Jean Kasem''': 1 | potpis = Casey Kasem (signature).png }} '''Kemal Amin''' "'''Casey'''" '''Kasem''' ([[27. april]], [[1932]] - [[15. jun]] [[2014]]) je bio [[SAD|američki]] radio voditelj, glumac, pjevač, i komičar, najpoznatiji po vođenju emisije ''[[American Top 40]]'' i po posuđivanju glasa [[Shaggy Rogers|Shaggyju]] u animiranoj TV-seriji ''[[Scooby-Doo]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|Casey Kasem}} * {{IMDb ime|id=440487|name=Casey Kasem}} {{Lifetime|1932|2014|Kasem, Casey}} {{Authority control}} {{klica-glumac}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki DJ-evi]] s7ji590ju7fvm4geuvelry5adrqmkbh 0 1405440 42606239 41827427 2026-06-06T11:18:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606239 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Lloyd Nolan Martin Kane Private Eye.jpg|thumb|Lloyd Nolan kao Martin Kane.]] '''''Martin Kane, Private Eye''''' ({{jez-sh|Martin Kane, privatni detektiv}}) je [[SAD|američka]] [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[radio serija|radio]] i [[televizijska serija]] koja se emitirala krajem 1940-ih i početkom 1950-ih. Emitiranje je otpočela istovremeno na radio-mreži [[Mutual Broadcasting System]], gdje se prikazivala od 1949. do 1951. godine i na TV-mreži [[NBC]] od 1949. do 1954. godine. Naslovni lik je bio [[New York|njujorški]] [[privatni detektiv]] koji je pušio lulu; njega je u radio-verziji ispočetka tumačio [[William Gargan]], a u televizijskoj verziji [[Lloyd Nolan]], koji je neko vrijeme nastupao i u radio-verziji. Smatra se jednom od prvih redovno emitiranih serija tog tipa. Seriju je sponzorirao proizvođač cigareta United States Tobacco Company, pa je, između ostalog, i zbog toga naslovni lik imao običaj u svakoj epizodi posjećivati njenu trgovinu. 1957. je Gargan nastupio u TV-seriji ''New Adventures of Martin Kane'', snimljenoj u Evropi, ali distribuiranoj izvan mreže. == Audio-snimke == * [http://archive-b02.libsyn.com/podcasts/d9e90233786f4bc770fa147c9f203c82/4593cb6d/otrshow/otrshow11.mp3 OTR Radio with Bobb Lynes: Mark Stevens in ''Martin Kane, Private Eye'' (second of three shows)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vanjske veze == * [http://www.imdb.com/title/tt0041042 ''Martin Kane, Private Eye'' at IMDB] * [http://www.imdb.com/title/tt0050044 ''The New Adventures of Martin Kane'' at IMDB] * {{Internet Archive film clip|id=MartinKanePrivateEye-TheDistrictAttorneyKiller|description=episode 20 of series 2, "The District Attorney Killer", 1 March 1951}} * [http://www.thrillingdetective.com/kane_martin.html Thrilling Detective: ''Martin Kane''] {{TVSvijek|1949|1954|Martin Kane, Private Eye}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:TV serije]] 6z5xqev5rrn1rm8jyicuwivvi45lsaj 6 1407574 42606128 40881596 2026-06-05T22:47:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606128 wikitext text/x-wiki == Sažetak - Сажетак == {{Infoslika |Opis = [[Spomenik pobjedi naroda Slavonije|Spomenik narodu heroju Slavonije]] 1968. |Izvor = Poster na izložbi u MSU Retrospektiva [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]] |Datum = 4.1.2014. |Autor = [[Korisnik:DobarSkroz|DobarSkroz]] |Objašnjenje = Spomenik je miniran 1992. }} == Licenciranje == {{JD-ja}} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] rzxfg7zby0hy7q5eqgu92g457l3d8jl 0 1408122 42606390 41822890 2026-06-06T11:38:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606390 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Beat the Clock | žanr = [[TV-igra]] | voditelj= [[Bud Collyer]] (1950–1961)<br />[[Jack Narz]] (1969–1972)<br />[[Gene Wood]] (1972–1974)<br />[[Monty Hall]] (1979–1980)<br />[[Gary Kroeger]] (2002–2003) | naracija = [[Bern Bennett]] (1950–1958)<br />Dirk Fredericks (1958–1961)<br />[[Gene Wood]] (1969–1972)<br />Nick Holenreich (1972–1974)<br />[[Jack Narz]] (1979–1980) | trajanje = 22-26 min.<!--RUNTIMES DO NOT COUNT COMMERCIALS--> | zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}} | kompanija = Mark Goodson-Bill Todman Productions (1950–1961, 1969–1974, 1979–1980)<br />The Clock Company (1979–1980)<br />[[FremantleMedia]] (2002–2003)<br />[[ION Media Networks|Paxson Communications Corporation]] (2002–2003)<br />Paxson Entertainment (2002–2003)<br />Tick Tock Productions, Ltd. (2002–2003) | distributer = [[20th Century Fox Television]] (1969–1972)<br />Firestone Film Syndication, Ltd. (1972–1974) | mreža = [[CBS]] (1950–1958, 1979–1980)<br />[[American Broadcasting Company|ABC]] (1958–1961)<br />[[Distribucija van mreže|van mreže]] (1969–1974)<br />[[Ion Television|PAX (danas ION)]] (2002–2003) | početak= 23. mart 1950 – 16. februar 1958<br />16. septembar 1957 – 27. januar 1961<br />15. septembar 1969 – 20. septembar 1974<br />17. septembar 1979 – 1. februar 1980<br />2. septembar 2002 – 4. septembar 2003 | br_sezona = 18 }} ''''''Beat the Clock'''''' ({{jez-sh|Prestignite sat}}) je [[SAD|američka]] [[TV-igra]], originalno stvorena od [[Mark Goodson|Marka Goodsona]], koja se, s prekidima i na različitim mrežama i kanalima, emitirala od 1950. do 2003. godine. Koncept se sastojao u tome da sudionici - odabrani iz publike u studiju, najčešće bračni parovi - pokušaju obaviti nekakav "šaljivi" zadatak - koji je najčešće zahtijevao brzinu i spretnost - u roku od 30 sekundi do 1 minute, nakon čega su obično dobijali nagradu od 100 [[američki dolar|dolara]]. Iznosi nagrada su sa vremenom rasli. U svom originalnom obliku se na programu zadržala od 1950. do 1961. godine. Druga inkarnacija se distribuirala izvan mreže (direktno TV-stanicama) od 1969. do 1974. Od godine 1979. do 1980. se nakratko emitirala na [[CBS]]-u, a od 2002. do 2003. na mreži [[Ion Television|Pax Network]]. == Vanjske veze == * [http://www.broadcasting-history.ca/programming/television/programming_popup.php?id=108 Canadian Communications Foundation: ''Beat the Clock''] (background of Canadian involvement, 1970–1974) * {{IMDb title|0042080}} {{TVSvijek|1950|1961|Beat The Clock}} {{TVSvijek|1969|1974|Beat The Clock}} {{TVSvijek|1979|1980|Beat The Clock}} {{TVSvijek|2002|2003|Beat The Clock}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-igre]] [[Kategorija:Kvizovi]] dikc7bv3622irc0vfpe71agb5g4dyii 0 1408131 42606363 42400656 2026-06-06T11:36:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606363 wikitext text/x-wiki {{about|TV-seriji|profesionalno glumačko udruženje|Actors Studio}} :''Za kablovsku TV-seriju koja se emitira od 1994. godine, v. [[Inside the Actors Studio]].'' {{Infokutija TV | naziv_emisije = Actors Studio | naziv_emisije_2 = The Play's the Thing | žanr = [[dramski televizijski program|drama]] | format = [[televizijska antologija|antologija]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[engleski jezik|engleski]] | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]]<br />[[CBS]] | početak = 26. septembar 1948 | kraj = 23. jun 1950 | br_epizoda = 65 }} '''''Actors Studio''''' ({{jez-sh|Glumački studio}}) bila je [[SAD|američka]] [[televizijska antologija]] koja se emitirala od 1948. do 1949. na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] te od 1949. do 1950. na progframu mreže [[CBS]].<ref>{{citation|first=Alex|last=McNeil|title=Total Television|publisher=Penguin Books|year=1996|isbn=0-14-024916-8}}</ref> Poznata je kao jedna od prvih redovnih TV-emisija čije je emitiranje prekinuto na jednoj, a nastavljeno na drugoj televizijskoj mreži .<ref>Terrace, Vincent (2009). ''Encyclopedia of Television Shows, 1925 through 2007'' (Volume 1). Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc. {{ISBN|978-0-7864-3305-6}}.</ref> Voditelj je bio [[Marc Connelly]], a sastojala se od kratkih i [[uživo]] izvođenih [[TV drama]] koje su predstavljale adaptacije klasičnih ili modernih autora kao što su [[William Saroyan]], [[James Thurber]], [[Ring Lardner]], [[Edgar Allan Poe]], [[Irwin Shaw]] i [[Budd Schulberg]]. Kao stalni članovi glumačke postave su nastupili neke od budućih uglednih filmskih glumaca kao što su [[Martin Balsam]], [[Richard Boone]], [[Marlon Brando]], [[Hume Cronyn]], [[Julie Harris]], [[Jean Muir (glumica)|Jean Muir]] i [[Jessica Tandy]]. Povremeno su u njoj nastupali [[Jocelyn Brando]], [[Tom Ewell]], [[Steven Hill]], [[Kim Hunter]] i [[Cloris Leachman]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{imdb title|id=0040021|title=Actors Studio}} {{TVSvijek|1948|1950|Actors Studio}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-antologije]] q3tijn64433vj22fc3xba7qryvcd9jw 0 1408133 42605779 41831992 2026-06-05T15:47:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605779 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = You Bet Your Life | žanr = [[komedija]]<br />[[TV-igra|kviz]] | trajanje = 22–24 min. | kreator = John Guedel | producent = John Guedel | režija = Robert Dwan<br />Bernie Smith | kompozitor= Jerry Fielding (1947–52)<br />Jack Meakin (1952–61) | voditelj = [[Groucho Marx]] | narator= [[George Fenneman]] | kompanija = John Guedel Productions, zajedno sa [[NBC]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | mreža = [[Citadel Media|ABC Radio]] (1947–49)<br />[[CBS Radio]] (1949–50)<br />[[NBC Radio]] (1950–60)<br />[[NBC-TV]] (1950–61) | početak = '''radio-serija:'''<br />13. oktobar 1947 – 10. jun 1960<br />'''TV-serija:''' 5. oktobar 1950 – 21. septembar 1961 | br_sezona = 16 | br_epizoda = 528 }} '''''You Bet Your Life''''' ({{jez-sh|Kladite se u svoj život}}) je [[SAD|američka]] [[kviz]]-emisija, poznata po tome što se 1950-ih istovremeno emitirala na [[radio|radiju]] i [[televizija|televiziji]], kao i po tome što ju je vodio popularni komičar [[Groucho Marx]]. U svom originalnom obliku je nastala u 1947. godine kada je Marx, isto kao i natjecatelji, tokom postavljanja pitanja i davanja odgovora improvizirao šale; potreba da se spriječe "masne" i druge problematične šale je dovela da se unaprijed snimao ispred publike u studiju umjesto da se emitira uživo. Ta je praksa nastavljena i kada je 1950. počelo emitiranje na televizijskoj mreži [[NBC]], koje je nastavljeno do 1961. TV-seriju se dva puta pokušalo oživjeti s novim voditeljima - 1980. sa [[Ron Husmann|Ronom Husmannom]] i 1992. sa [[Bill Cosby|Billom Cosbyjem]]. Oba puta se emisija na programu nije zadržala duže od jedne sezone. == Vanjske veze == * [http://www.tv4u.com Clips of ''You Bet Your Life'' (Marx era)] * [http://archive.org/details/YouBetYourLife1 ''You Bet Your Life'' radio shows on archive.org] * [http://www.pdcomedy.com/ClassicTV/GrouchoMarx/YouBetYourLife/index.html Episodes from the TV show] ([[Public Domain]]) * {{IMDb title|id=0042171|title=You Bet Your Life (1950)}} * {{IMDb title|id=0103585|title=You Bet Your Life (1992)}} * [http://www.snopes.com/radiotv/tv/grouchocigar.asp Snopes.com page about the "I love my cigar..." urban legend] * [http://boingboing.net/2013/03/12/the-day-my-grandfather-groucho.html The Day My Grandfather Groucho and I Saved 'You Bet Your Life'] {{Braća Marx}} {{TVSvijek|1950|1961}} {{TVSvijek|1980|1981}} {{TVSvijek|1992|1993}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Kvizovi]] 6cbr5mmlxy4blq3o0sm3ohipvllr7gd 42606229 42605779 2026-06-06T11:17:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606229 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = You Bet Your Life | žanr = [[komedija]]<br />[[TV-igra|kviz]] | trajanje = 22–24 min. | kreator = John Guedel | producent = John Guedel | režija = Robert Dwan<br />Bernie Smith | kompozitor= Jerry Fielding (1947–52)<br />Jack Meakin (1952–61) | voditelj = [[Groucho Marx]] | narator= [[George Fenneman]] | kompanija = John Guedel Productions, zajedno sa [[NBC]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | mreža = [[Citadel Media|ABC Radio]] (1947–49)<br />[[CBS Radio]] (1949–50)<br />[[NBC Radio]] (1950–60)<br />[[NBC-TV]] (1950–61) | početak = '''radio-serija:'''<br />13. oktobar 1947 – 10. jun 1960<br />'''TV-serija:''' 5. oktobar 1950 – 21. septembar 1961 | br_sezona = 16 | br_epizoda = 528 }} '''''You Bet Your Life''''' ({{jez-sh|Kladite se u svoj život}}) je [[SAD|američka]] [[kviz]]-emisija, poznata po tome što se 1950-ih istovremeno emitirala na [[radio|radiju]] i [[televizija|televiziji]], kao i po tome što ju je vodio popularni komičar [[Groucho Marx]]. U svom originalnom obliku je nastala u 1947. godine kada je Marx, isto kao i natjecatelji, tokom postavljanja pitanja i davanja odgovora improvizirao šale; potreba da se spriječe "masne" i druge problematične šale je dovela da se unaprijed snimao ispred publike u studiju umjesto da se emitira uživo. Ta je praksa nastavljena i kada je 1950. počelo emitiranje na televizijskoj mreži [[NBC]], koje je nastavljeno do 1961. TV-seriju se dva puta pokušalo oživjeti s novim voditeljima - 1980. sa [[Ron Husmann|Ronom Husmannom]] i 1992. sa [[Bill Cosby|Billom Cosbyjem]]. Oba puta se emisija na programu nije zadržala duže od jedne sezone. == Vanjske veze == * [http://www.tv4u.com Clips of ''You Bet Your Life'' (Marx era)] * [http://archive.org/details/YouBetYourLife1 ''You Bet Your Life'' radio shows on archive.org] * [http://www.pdcomedy.com/ClassicTV/GrouchoMarx/YouBetYourLife/index.html Episodes from the TV show] ([[Public Domain]]) * {{IMDb title|id=0042171|title=You Bet Your Life (1950)}} * {{IMDb title|id=0103585|title=You Bet Your Life (1992)}} * [http://www.snopes.com/radiotv/tv/grouchocigar.asp Snopes.com page about the "I love my cigar..." urban legend] * [http://boingboing.net/2013/03/12/the-day-my-grandfather-groucho.html The Day My Grandfather Groucho and I Saved 'You Bet Your Life'] {{Braća Marx}} {{TVSvijek|1950|1961}} {{TVSvijek|1980|1981}} {{TVSvijek|1992|1993}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Kvizovi]] rg0mqqjtolz6o50rf7qcjw5dlglybav 0 1413601 42605630 42400905 2026-06-05T15:24:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605630 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Arthur Godfrey | slika = Arthur Godfrey Flying.jpg | širina_slike = 250px | ime_po_rođenju = Arthur Morton Godfrey | datum_rođenja = {{birth date|1903|08|31|df=y}} | mjesto_rođenja= [[New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1983|03|16|1903|08|31|df=y}} | mjesto_smrti = New York | zanimanje = radio i TV voditelj, zabavljač | period = 1934–1979 | supružnik = {{unbulleted list |Catherine Godfrey {{small|(1 child)}} |Mary Bourke {{small|(1938–1982; 3 children)}} }} }} '''Arthur Morton Godfrey''' (31. august 1903 – 16. mart 1983) bio je [[SAD|američki]] radio i televizijski voditelj, koji je uživao izuzetnu popularnost 1950-ih. Istakao se i kao uspješan promotor komercijalnih proizvoda, odnosno privlačio je važne [[sponzor]]e kao što su [[Chesterfield cigarete]] i čajevi [[Lipton Tea]].<ref>{{Cite web |title=Gallery of classic graphic design featuring Arthur Godfrey acting as spokesman for various products including Lipton |url=http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?keyword=ARTHUR%20GODFREY |access-date=2014-06-22 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231600/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?keyword=ARTHUR%20GODFREY |dead-url=yes }}</ref> Karijeru je izgradio na imidžu blagonaklonog, jednostavnog "narodskog" čovjeka, ali je on u značajnoj mjeri načet incidentom do koga je prilikom emitiranja uživo dovelo njegovo suparništvo sa nekadašnjim štićenikom [[Julius La Rosa|Juliusom La Rosom]]. Godfreyu je kasnije dijagnosticiran [[rak pluća]], a nakon što su mu ljekari saopćili da je razlog za to njegovo pušenje, prekinuo je odnose sa Chesterfieldom i postao jedan od najistaknutijih predstavnika [[pokret za kontrolu duhana|pokreta za upozoravanje na štetnost duhana]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category|Arthur Godfrey}} * {{IMDb name|id=0323960|name=Arthur Godfrey}} * {{IBDB name|42428}} * [https://secure.flickr.com/photos/boston_public_library/tags/arthurgodfrey/ Arthur Godfrey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222110608/https://secure.flickr.com/photos/boston_public_library/tags/arthurgodfrey/ |date=2017-02-22 }} at [[Flickr Commons]] via [[Boston Public Library]] * [http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/godfreyarth/godfreyarth.htm Museum of Broadcast Communication: Arthur Godfrey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090518100100/http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/godfreyarth/godfreyarth.htm |date=2009-05-18 }} * [https://archive.org/details/Arthur_Godfrey_Time Kinescope of an episode of 'Arthur Godfrey Time' at the Internet Archive] * {{Find a Grave|6813947|accessdate=August 10, 2010}} * [http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Misc/Arthur%20Godfrey%20and%20His%20Gang.pdf 76-page booklet, ''Arthur Godfrey and His Gang'' (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407062212/http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Misc/Arthur%20Godfrey%20and%20His%20Gang.pdf |date=2014-04-07 }} {{Lifetime|1903|1983|Godfrey, Arthur}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] 7s3wv8n6x4pi301kjklkzaw0zvptx2k 42606303 42605630 2026-06-06T11:31:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606303 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Arthur Godfrey | slika = Arthur Godfrey Flying.jpg | širina_slike = 250px | ime_po_rođenju = Arthur Morton Godfrey | datum_rođenja = {{birth date|1903|08|31|df=y}} | mjesto_rođenja= [[New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1983|03|16|1903|08|31|df=y}} | mjesto_smrti = New York | zanimanje = radio i TV voditelj, zabavljač | period = 1934–1979 | supružnik = {{unbulleted list |Catherine Godfrey {{small|(1 child)}} |Mary Bourke {{small|(1938–1982; 3 children)}} }} }} '''Arthur Morton Godfrey''' (31. august 1903 – 16. mart 1983) bio je [[SAD|američki]] radio i televizijski voditelj, koji je uživao izuzetnu popularnost 1950-ih. Istakao se i kao uspješan promotor komercijalnih proizvoda, odnosno privlačio je važne [[sponzor]]e kao što su [[Chesterfield cigarete]] i čajevi [[Lipton Tea]].<ref>{{Cite web |title=Gallery of classic graphic design featuring Arthur Godfrey acting as spokesman for various products including Lipton |url=http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?keyword=ARTHUR%20GODFREY |access-date=2014-06-22 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231600/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?keyword=ARTHUR%20GODFREY |dead-url=yes }}</ref> Karijeru je izgradio na imidžu blagonaklonog, jednostavnog "narodskog" čovjeka, ali je on u značajnoj mjeri načet incidentom do koga je prilikom emitiranja uživo dovelo njegovo suparništvo sa nekadašnjim štićenikom [[Julius La Rosa|Juliusom La Rosom]]. Godfreyu je kasnije dijagnosticiran [[rak pluća]], a nakon što su mu ljekari saopćili da je razlog za to njegovo pušenje, prekinuo je odnose sa Chesterfieldom i postao jedan od najistaknutijih predstavnika [[pokret za kontrolu duhana|pokreta za upozoravanje na štetnost duhana]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category|Arthur Godfrey}} * {{IMDb name|id=0323960|name=Arthur Godfrey}} * {{IBDB name|42428}} * [https://secure.flickr.com/photos/boston_public_library/tags/arthurgodfrey/ Arthur Godfrey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222110608/https://secure.flickr.com/photos/boston_public_library/tags/arthurgodfrey/ |date=2017-02-22 }} at [[Flickr Commons]] via [[Boston Public Library]] * [http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/godfreyarth/godfreyarth.htm Museum of Broadcast Communication: Arthur Godfrey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090518100100/http://www.museum.tv/archives/etv/G/htmlG/godfreyarth/godfreyarth.htm |date=2009-05-18 }} * [https://archive.org/details/Arthur_Godfrey_Time Kinescope of an episode of 'Arthur Godfrey Time' at the Internet Archive] * {{Find a Grave|6813947|accessdate=August 10, 2010}} * [http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Misc/Arthur%20Godfrey%20and%20His%20Gang.pdf 76-page booklet, ''Arthur Godfrey and His Gang'' (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407062212/http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Misc/Arthur%20Godfrey%20and%20His%20Gang.pdf |date=2014-04-07 }} {{Lifetime|1903|1983|Godfrey, Arthur}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] bq1faby3eo1xt10p9ptbrdric25io28 0 1414095 42605773 42194336 2026-06-05T15:46:42Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605773 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Amos & Andrew}} {{Infokutija radio emisija | naziv_emisije = Amos 'n' Andy | slika =Freeman Gosden Charles Correll Amos n Andy.JPG | širina_slike = 250px | opis = Charles Correll i Freeman Godsen kao Amos i Andy na promotivnoj fotografiji 1940-ih | druga_imena = ''The Amos 'n' Andy Show''<br /> 1943–1955<br />''Amos 'n' Andy's Music Hall''<br />1955–1960 | format = | runtime = | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | home_station = WMAQ AM<br />[[NBC]]<br />[[CBS]] | syndicates = | televizija = ''The Amos 'n' Andy Show''<br />1951–1953 | presenter = | nastupaju = Charles Correll<br />Freeman Gosden | najavljivač = Bill Hay<ref>{{cite web|url=http://www.midcoast.com/~lizmcl/aapics9.html|title=Amos 'n' Andy Illustrated|publisher=Midcoast|accessdate=5. III 2011|archive-date=2004-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20041216004315/http://www.midcoast.com/~lizmcl/aapics9.html|dead-url=}}</ref><br />Dell Sharbutt<br />[[Harlow Wilcox (spiker)|Harlow Wilcox]]<br />Carleton KaDell<br />Art Gilmore<br />John Lake<br />Ken Carpenter<br />Ken Niles<ref name="Radio"/> | kreator = Charles Correll<br />Freeman Gosden | scenario = Charles Correll<br />Freeman Gosden<br />Joe Connally<br />Bob Mosher | početak = 19. mart 1928 | kraj = 25. novembar 1960 | uvodna_tema = "The Perfect Song" | othertheme = | endtheme = | sponzor = Pepsodent Toothpaste<br />Campbell's Soup<br />Rinso<br />Rexall Drugs }} '''''Amos 'n' Andy''''' ({{jez-sh|Amos i Andy}}) je [[SAD|američka]] humoristička [[radio serija]] koja se emitirala od 1928. do 1960. godine, te koja uživa status jedne od najstarijih, najdugovječnijih ali i danas najkontroverznijih emisija tog tipa. Radnjom je bila smještena u [[Harlem (Njujork)|Harlem]], [[Afroamerikanci|crnačku]] četvrt [[New York]]a, a naslovni protagonisti su bila dva prijatelja - Amos Jones i Andrew Hogg Brown. Njih su glas posuđivali tvorci serije - [[Bijeli Amerikanci|bijeli]] zabavljači [[Charles Correll]] i [[Freeman Godsen]] - koji su likove i radnju stvorili dijelom na temelju vlastitih iskustava kao zabavljača u [[minstrel show]]ovima gdje su nastupali u [[blackface]]u (našminkani u crnce). Serija je uživala veliku popularnost, koja se odrazila kroz razne medije, ali i izazivala kontroverze zbog podilaženja tada vladajućim [[rasizam|rasističkim]] stereotipovima. Kada je [[NBC]] godine 1951. emitirala televizijsku verziju, inače prvu gdje su glavne uloge tumačili crni glumci, zbog protesta i prijetnji bojkotom od strane američke crnačke organizacije [[NAACP]] ju je bila prisiljena skinuti sa programa dvije godine kasnije. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category}} * {{IMDb title|0043175|The Amos 'n Andy Show}} * [http://www-rohan.sdsu.edu/~mfreeman/resources.php?content_id=27 ''Amos 'n' Andy'': Past as Prologue?] * [http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/meet/meet.html Meet Amos 'n' Andy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106230315/http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/meet/meet.html |date=2014-11-06 }} * [http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/film/film.html Rechecking ''Check and Double Check'']{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.richsamuels.com/nbcmm/amosandy.html Rich Samuels' Broadcasting in Chicago: 1921-1989] * [http://www.thevintageplayhouse.com/Articles.asp?ID=132 ''Amos 'n' Andy'' History of the 1950s TV Show] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080303231554/http://www.thevintageplayhouse.com/Articles.asp?ID=132 |date=2008-03-03 }} === Audio === * [http://blogfiles.wfmu.org/LG/Amos_n_Andy_-_Presidential_Election.mp3 Amos 'n' Andy discuss the Presidential election] * [http://way-back-when.net/shows/comedy/amos-and-andy Amos & Andy Show on Way Back When] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017141658/http://way-back-when.net/shows/comedy/amos-and-andy |date=2013-10-17 }} * [http://www.archive.org/details/amosandy1 Archive.org ''Old Time Radio – Amos 'n' Andy''] * [http://www.oldtimeradiofans.com/template.php?show_name=Amos%20and%20Andy OTR Fans: ''Amos and Andy'' (23 episodes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928050526/http://www.oldtimeradiofans.com/template.php?show_name=Amos%20and%20Andy |date=2007-09-28 }} * [http://www.freeotrshows.com/otr/a/Amos_and_Andy.html Amos 'n' Andy – OTR – Old Time Radio (108 episodes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212000055/http://www.freeotrshows.com/otr/a/Amos_and_Andy.html |date=2007-12-12 }} * [http://www.otr.net/?p=amnd OTR Network Library: ''Amos 'n' Andy'' (219 episodes)] * [http://www.vintageradioplace.com/ra/heritage050821.ram Tom Heathwood interviews broadcast historian Elizabeth McLeod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730220900/http://www.vintageradioplace.com/ra/heritage050821.ram |date=2013-07-30 }} * [http://outlaw16151.3owl.com/index.php?act=game&id=27 Outlaws Old Time Radio Corner]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Video === * [http://www.imdb.com/video/hulu/vi914555673/ ''Amos 'n' Andy: Anatomy of a Controversy'' at Internet Movie Database-Video by Hulu] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121216103222/http://www.imdb.com/video/hulu/vi914555673/ |date=2012-12-16 }} * [http://www.archive.org/details/TheLionTamer_645 1934 Amos 'n' Andy Cartoon, The Lion Tamer, at Internet Archive] == References == <references /> {{DEFAULTSORT:Amos 'N' Andy}} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Sitkomi]] bxdnpa0gtl47gzmeslodcojxd06prjz 42606223 42605773 2026-06-06T11:16:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606223 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Amos & Andrew}} {{Infokutija radio emisija | naziv_emisije = Amos 'n' Andy | slika =Freeman Gosden Charles Correll Amos n Andy.JPG | širina_slike = 250px | opis = Charles Correll i Freeman Godsen kao Amos i Andy na promotivnoj fotografiji 1940-ih | druga_imena = ''The Amos 'n' Andy Show''<br /> 1943–1955<br />''Amos 'n' Andy's Music Hall''<br />1955–1960 | format = | runtime = | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | home_station = WMAQ AM<br />[[NBC]]<br />[[CBS]] | syndicates = | televizija = ''The Amos 'n' Andy Show''<br />1951–1953 | presenter = | nastupaju = Charles Correll<br />Freeman Gosden | najavljivač = Bill Hay<ref>{{cite web|url=http://www.midcoast.com/~lizmcl/aapics9.html|title=Amos 'n' Andy Illustrated|publisher=Midcoast|accessdate=5. III 2011|archive-date=2004-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20041216004315/http://www.midcoast.com/~lizmcl/aapics9.html|dead-url=}}</ref><br />Dell Sharbutt<br />[[Harlow Wilcox (spiker)|Harlow Wilcox]]<br />Carleton KaDell<br />Art Gilmore<br />John Lake<br />Ken Carpenter<br />Ken Niles<ref name="Radio"/> | kreator = Charles Correll<br />Freeman Gosden | scenario = Charles Correll<br />Freeman Gosden<br />Joe Connally<br />Bob Mosher | početak = 19. mart 1928 | kraj = 25. novembar 1960 | uvodna_tema = "The Perfect Song" | othertheme = | endtheme = | sponzor = Pepsodent Toothpaste<br />Campbell's Soup<br />Rinso<br />Rexall Drugs }} '''''Amos 'n' Andy''''' ({{jez-sh|Amos i Andy}}) je [[SAD|američka]] humoristička [[radio serija]] koja se emitirala od 1928. do 1960. godine, te koja uživa status jedne od najstarijih, najdugovječnijih ali i danas najkontroverznijih emisija tog tipa. Radnjom je bila smještena u [[Harlem (Njujork)|Harlem]], [[Afroamerikanci|crnačku]] četvrt [[New York]]a, a naslovni protagonisti su bila dva prijatelja - Amos Jones i Andrew Hogg Brown. Njih su glas posuđivali tvorci serije - [[Bijeli Amerikanci|bijeli]] zabavljači [[Charles Correll]] i [[Freeman Godsen]] - koji su likove i radnju stvorili dijelom na temelju vlastitih iskustava kao zabavljača u [[minstrel show]]ovima gdje su nastupali u [[blackface]]u (našminkani u crnce). Serija je uživala veliku popularnost, koja se odrazila kroz razne medije, ali i izazivala kontroverze zbog podilaženja tada vladajućim [[rasizam|rasističkim]] stereotipovima. Kada je [[NBC]] godine 1951. emitirala televizijsku verziju, inače prvu gdje su glavne uloge tumačili crni glumci, zbog protesta i prijetnji bojkotom od strane američke crnačke organizacije [[NAACP]] ju je bila prisiljena skinuti sa programa dvije godine kasnije. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commons category}} * {{IMDb title|0043175|The Amos 'n Andy Show}} * [http://www-rohan.sdsu.edu/~mfreeman/resources.php?content_id=27 ''Amos 'n' Andy'': Past as Prologue?] * [http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/meet/meet.html Meet Amos 'n' Andy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106230315/http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/meet/meet.html |date=2014-11-06 }} * [http://xroads.virginia.edu/~1930s/RADIO/amos/film/film.html Rechecking ''Check and Double Check'']{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.richsamuels.com/nbcmm/amosandy.html Rich Samuels' Broadcasting in Chicago: 1921-1989] * [http://www.thevintageplayhouse.com/Articles.asp?ID=132 ''Amos 'n' Andy'' History of the 1950s TV Show] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080303231554/http://www.thevintageplayhouse.com/Articles.asp?ID=132 |date=2008-03-03 }} === Audio === * [http://blogfiles.wfmu.org/LG/Amos_n_Andy_-_Presidential_Election.mp3 Amos 'n' Andy discuss the Presidential election] * [http://way-back-when.net/shows/comedy/amos-and-andy Amos & Andy Show on Way Back When] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017141658/http://way-back-when.net/shows/comedy/amos-and-andy |date=2013-10-17 }} * [http://www.archive.org/details/amosandy1 Archive.org ''Old Time Radio – Amos 'n' Andy''] * [http://www.oldtimeradiofans.com/template.php?show_name=Amos%20and%20Andy OTR Fans: ''Amos and Andy'' (23 episodes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928050526/http://www.oldtimeradiofans.com/template.php?show_name=Amos%20and%20Andy |date=2007-09-28 }} * [http://www.freeotrshows.com/otr/a/Amos_and_Andy.html Amos 'n' Andy – OTR – Old Time Radio (108 episodes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212000055/http://www.freeotrshows.com/otr/a/Amos_and_Andy.html |date=2007-12-12 }} * [http://www.otr.net/?p=amnd OTR Network Library: ''Amos 'n' Andy'' (219 episodes)] * [http://www.vintageradioplace.com/ra/heritage050821.ram Tom Heathwood interviews broadcast historian Elizabeth McLeod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730220900/http://www.vintageradioplace.com/ra/heritage050821.ram |date=2013-07-30 }} * [http://outlaw16151.3owl.com/index.php?act=game&id=27 Outlaws Old Time Radio Corner]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Video === * [http://www.imdb.com/video/hulu/vi914555673/ ''Amos 'n' Andy: Anatomy of a Controversy'' at Internet Movie Database-Video by Hulu] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121216103222/http://www.imdb.com/video/hulu/vi914555673/ |date=2012-12-16 }} * [http://www.archive.org/details/TheLionTamer_645 1934 Amos 'n' Andy Cartoon, The Lion Tamer, at Internet Archive] == References == <references /> {{DEFAULTSORT:Amos 'N' Andy}} [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Sitkomi]] sqbs9xp8zkjjbgr0nd1rf27oltf6j25 0 1414358 42606171 42282649 2026-06-05T22:51:09Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606171 wikitext text/x-wiki {{for|istoimenu TV dramu|Jelena Ćetković (TV drama)}} {{Heroj Ž |didaskalija=Jelena Ćetković |slika=[[Datoteka:Narodni heroj Jelena Ćetković.jpg|250px]] |opis slike= Heroina Jugoslavije Jelena Ćetković |datum rođenja=[[21. avgust]] [[1916]]. |mesto rođenja=[[Cetinje]] |država rođenja=[[Kraljevina Crna Gora]] |datum smrti=[[14. maj]] [[1943]]. ('''27''' god.) |mesto smrti=[[Beograd]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=radnica |KPJ=[[1936]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[5. jul]]a [[1952]]. }} '''Jelena Ćetković''' ([[Cetinje]] [[1916]] — [[Beograd]] [[1943]]) je bila crnogorska komunistkinja, vođa [[NOP|pokret otpora]] u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Beogradu]] u Drugom svetskom ratu. Najpoznatija je po tome što je organizovala atentat na zamenika upravnika Banjičkog logora, [[Đorđe Kosmajac|Đorđa Kosmajca]] [[1942]]. godine. Uoči akcije je uhvaćena, godinu dana mučena, te ubijena u [[Banjički logor|Banjičkom logoru]] [[1943]]. Nakon rata je proglašena [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem Jugoslavije]]. == Predratna biografija == Rođena je [[21. avgust]]a [[1916]]. godine na [[Cetinje|Cetinju]]. [[Datoteka:Jelena Ćetković.jpg|mini|Jelena Ćetković govori na sahrani ubijene drugarice Božane Vučinić 1937.]] Kao mlada krojačka radnica prišla je revolucionarnom radničkom pokretu i [[1936]]. godine postala član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. U Beogradskoj partijskoj organizaciji bila je jedna od najistaknutijih žena komunista. Posebno je upamćena po borbenom govoru koji je održala na sahrani ubijene drugarice Božane Vučinić [[1937]]. godine.<ref>Zbornik sećanja aktivista jugoslovenskog revolucionarnog radničkog pokreta, knjiga treća (str. 432), Beograd 1960.</ref> == Drugi svetski rat == {{main|Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi}} U vreme uspostave okupacije bila je član Rejonskog komiteta Partije „Centar“. U početku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] bila je najpre kurir jednog partizanskog odreda u [[Bosna|Bosni]]. U januaru 1942. godine, po nalogu partije, vratila se u okupirani [[Beograd]] na dužnost sekretara Mesnog komiteta KPJ za Beograd.<ref name="Priručnik"/> Njen zadatak je bio da obnovi rad Beogradskog komiteta, čija je struktura bila ugrožena posle hapšenja najistaknutijih organizatora KPJ i NOP-a u Beogradu, kao i da organizuje nastavak borbe protiv okupatora u glavnom gradu.<ref name="Priručnik"/> U teškim uslovima ilegalnog rada i otpora u glavnom gradu, u kome je pored okupatora delovao veliki kvislinški policijski aparat agenata i doušnika, bila je organizator niza akcija Partije. Jedna od najznačajnijih akcija koja je organizovana zaslugom Jelene Ćetković bio je atentat na zamenika upravnika [[Banjički logor|Banjičkog logora]], ozloglašenog agenta Specijalne policije [[Đorđe Kosmajac|Đorđa Kosmajca]]. Jelena je formirala udarnu grupu za izvođenje ove akcije, a za datum izvršenja odredila je [[6. mart]] [[1942]]. Međutim, uhapšena je par dana uoči planiranog atentata, [[3. mart]]a [[1942]]. na sastanku u stanu Svetlane Krstić u uluci Žorža Klemansoa 43 (danas Svetogorska).<ref name="Priručnik"/> Jelena je prilikom istrage zverski mučena, jer je policija saznala da je ona rukovodila beogradskom organizacijom [[KPJ]]. Međutim doživela je, skoro polumrtva, dan atentata na zloglasnog zamenika upravnika banjičkog logora. Poznato je da je Jelena doznala da je atentat na Kosmajca uspešno obavljen.<ref name="Priručnik"/> [[Datoteka:Muzej banjičkog logora.jpg|minijatura|Ulaz [[Logor Banjica|banjičkog logora]], u kome je Jelena mučena i streljana.]] Nekoliko dana nakon atentata, policija je saznala da je Jelena glavna organizatorka te akcije, što je dodatno intenziviralo njeno mučenje. I pored toga što je ostala nepokretna i na ivici smrti, zbog teške povrede kičme i upornog batinanja po stopalima, islednici nisu uspeli da je nateraju da otkrije bilo šta o organizaciji KPJ u Beogradu. Paralisana od teškog mučenja, prebačena je u ćebetu u Banjički logor, [[11. april]]a [[1942]], gde je boravila godinu dana u teškim uslovima. Streljana je u [[Banjički logor|Banjičkom logoru]] [[14. maj]]a [[1943]]. godine.<ref name="Priručnik"/> == Nasleđe == Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašena je [[5. jul]]a [[1952]]. godine. Ulica Jelene Ćetković u Beogradu na Starom Gradu od [[1946]]. godine nosi njeno ime. Komisija za spomenike i nazive ulica i trgova pri Skupštini grada Beograda [[2002]]. godine je predložila preimenovanje Ulice Jelene Ćetković, ali ovaj predlog nije uvažen.<ref name="Priručnik">{{Cite web |title=''Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44.'' |url=http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |access-date=2014-10-24 |archivedate=2014-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217232907/http://www.rosalux.rs/userfiles/files/Prirucnik_za_citanje_Beograda_1941-44.pdf |deadurl=yes }}</ref> Godine 1967. je [[Radiotelevizija Beograd]] emitovala [[TV drama|TV dramu]] ''[[Jelena Ćetković (TV drama)|Jelena Ćetković]]'' gde je njen lik tumačila [[Ksenija Jovanović]]. == Izvori == {{Izvori}} == Literatura == * '''[[Mala enciklopedija Prosveta]]''', Beograd 1959. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. == Vanjske veze == {{portal|NOB}} * [http://www.jelena.edu.rs/o%20skoli.html Osnovna škola „Jelena Ćetković“, Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322104652/http://www.jelena.edu.rs/o%20skoli.html |date=2009-03-22 }} {{Narodni heroji-Beograd}} {{Narodni heroji-Cetinje}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1916|1943|Ćetković, Jelena}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Umrli u Koncentracijskom logoru Banjica]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Cetinje]] [[Kategorija:Biografije, Crna Gora]] 5kvut0nq83zhp80d8dfu5srmfyvkgbb 0 1429148 42605715 41394231 2026-06-05T15:37:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Iranske radio-stanice]] → [[Kategorija:Iranske radiostanice]] 42605715 wikitext text/x-wiki {{Infookvir TV postaja | Ime = IRIB | logo = IRIB Logo.png | Vrsta emitiranja = [[radio]], [[televizija]], [[internet]] | Zemlja = {{flag|Iran}} | Jezik = [[Perzijski jezik|perzijski]] i 30 drugih jezika | Vlasnik = [[Politika Irana|Iranska vlada]] | Razina = Međunarodna<br />(kabelska, satelitska i internetska) | Početak emitiranja = [[1926]]. (radio)<br />[[1958]]. (televizija)<br />[[1966]]. (inkorporirano) | Raniji nazivi = ''[[Iranska nacionalna radio-televizija|Iranska nacionalna<br />radio-televizija]]''<br />({{oddo|1966|1979}}) | Slogan = | Website = {{fa icon}} [http://www.irib.ir/ www.irib.ir] }} '''IRIB''' ({{jez-per|سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران}}, {{jez-en|Islamic Republic of Iran Broadcasting}}, {{jez-sh|Radiodifuzija Islamske Republike Iran}}) je naziv za [[državna radiodifuzija|državnu radiodifuznu]] kompaniju u [[Iran]]u. Nasljednica je [[Iranska revolucija|predrevolucionarne]] [[Iranska nacionalna radio-televizija|Iranske nacionalne radio-televizije]] osnovane [[1966]]. spajanjem državne televizije koja djeluje od [[1958]]. odnosno državnog radija koji se emitira od [[1926]]. godine. IRIB emitira [[televizijski program]] s nekoliko [[TV-kanal|televizijskih kanala]], kao i radio-program s više radio-stanica koji su zajedno dostupni na 30 svjetskih jezika. Od [[9. maj]]a [[1994]]. IRIB se emitira i na [[Bosanski jezik|bosanskom]] standardu [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]. == Povezano == * [[Press TV]] == Vanjske veze == * {{fa icon}} [http://www.irib.ir/ Službene stranice IRIB-a] * {{sh icon}} [http://bosnian.irib.ir/ Stranice na srpskohrvatskom] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1979.]] [[Kategorija:Televizija u Iranu]] [[Kategorija:Televizijske mreže]] [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:Iranske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Teheranu]] cjy0sio7jcl7mbsbddsxe7qfdvn78ls 0 1431019 42605827 41561953 2026-06-05T22:02:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605827 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Spasoje Stejić | slika = Spaoje Stejić Baćo.jpg | datum_rođenja =[[1892]]. | mesto_rođenja =[[Ada (mesto)|Ada]] | država_rođenja ={{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti =[[jun]] [[1943]]. ('''51''' god.) | mesto_smrti =[[Tjentište]] | država_smrti ={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=molerski radnik |KPJ=[[1919]]. |rat=[[Prvi svetski rat]]<br />[[Oktobarska revolucija]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] }} '''Spasoje Stejić Baćo''' ([[Ada (mesto)|Ada]], [[1892]] — [[Tjentište]], [[jun]] [[1943]]) je bio komunistički revolucionar, pripadnik tajne organizacije [[Jugoslovenski komunistički revolucionarni savez Pelagić|pelagićevaca]] i [[Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)|atentator na regenta Aleksandra Karađorđevića]] [[1921]]. godine. Na "[[Vidovdanski proces|vidovdanskom procesu]]" je osuđen na smrt, što mu je preinačeno u 20 godina zatvora. Nakon više od 19 godina robije, učesnik je čuvenog [[beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega robijaša-komunista iz Sremskomitrovačkog zatvora]] [[1941]]. godine. Po izlasku na slobodu postaje [[partizan]]ski borac. Poginuo je na Sutjesci [[1943]]. == Biografija == Rođen je [[1892]]. godine u [[Ada (mesto)|Adi]] u [[Vojvodina|Vojvodini]]. === Veliki rat i ruska revolucija === {{main|Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|Jugoslovenska komunistička grupa}} Prijavio se dobrovoljno u K.u.K. vojsku [[1914]]. godine. Učestvujući, sa jedinicama dobrovoljaca srpske vojske u borbama u [[Dobrudža|Dobrudži]] teško ranjen. Potom prešao u [[Rusija|Rusiju]], gde je uključen u [[Jugoslovenski dobrovoljački korpus]]. Sa nekolicinom boraca istupio iz korpusa i priključio se [[oktobarska revolucija|boljševicima]]. Tokom [[1918]]. godine boravio je u [[Samara|Samari]], gde je radio kao ilegalni partijski radnik sa [[Uroš Čonkić|Urošem Čonkićem]] i drugima. Sredinom [[1918]]. godine, u [[Moskva|Moskvi]] je od [[Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji|jugoslovenskih veterana]] [[Oktobarska revolucija|ruske revolucije]] organizovana [[Jugoslovenska komunistička grupa]] pri [[Ruska komunistička partija (boljševika)|Ruskoj komunističkoj partiji (boljševika)]]. [[5. novembra]] iste godine, unutar Jugoslavenske grupe formiran je inicijativni komitet za organizovanje ilegalne revolucionarne partije u Jugoslaviji.<ref name="Bikar">[http://hrcak.srce.hr/83675 Fedora Bikar, Uloga Ervina Szabóa u radničkom pokretu Mađara i nemađarskih naroda Ugarske od 1900. do 1918]</ref> U Komitet su ušli: [[Lazar Vukičević]], [[Lazar Manojlović (revolucionar)|Lazar Manojlović]], [[Franja Drobni]], [[Sava Lazić]], Z. Petold, [[Nikola Grulović]] i Spasoje Stejić.<ref name="Bikar"/> Većina članova Komiteta bila je sa područja [[Vojvodina|Vojvodine]]. Program Komiteta buduće komunističke partije je predviđao revolucionarno preuzimanje vlasti. Neke od tačaka programa su bile:<ref name="Očak-Povratnici"/> * stvaranje ilegalnih partijskih ćelija i legalnih partijskih organizacija; * širenje komunističke propagande u vojsci Kraljevine SHS; * preuzimanje vlasti i uspostavljanje diktature proletarijata. Jugoslovenski komunisti su još u Moskvi odlučili kod kuće stvoriti konspirativne partijske organizacije po uzoru ruskih boljševičkih za vrijeme carizma.<ref name="Očak-Povratnici"/> Decembra [[1918]]. godine Stejić i drugi članovi Komiteta su upućeni u [[Kraljevina SHS|Kraljevinu SHS]] na revolucionarni rad. === Povratak u Kraljevinu SHS === {{main|Jugoslovenski komunistički revolucionarni savez Pelagić}} Po povratku revolucionara u Kraljevinu, [[27. februar]]a [[1919]]. održana je sednica Komiteta u Novom Sadu, na kojoj je odlučeno da se sazove ilegalni kongres na Fruškoj gori.<ref name="Očak-Povratnici">[http://www.historiografija.hr/hz/1974/HZ_27-28_2_OCAK.pdf Ivan Očak, Povratnici iz Sovjetske Rusije u borbi za stvaranje ilegalnih komunističkih organizacija uoči Prvog kongresa SRPJ(k)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na brdu [[Stražilovo|Stražilovu]] održan je [[9. mart]]a [[Osnivački kongres Pelagićevaca|osnivački kongres]] [[Jugoslovenski komunistički revolucionarni savez Pelagić|Jugoslavenskog komunističkog revolucionarnog saveza Pelagićevaca]].<ref name="Očak-Povratnici"/> Na kongresu je sudjelovalo 48 delegata, ne samo povratnici ruske revolucije, nego i socijaldemokrati iz zemlje.<ref name="Očak-Povratnici"/> Na kongresu su usvojene četiri odluke: * da se ide na predstojeći socijalistički [[Kongres ujedinjenja]] i na njemu predloži stvaranje komunističke partije. * da se ne pristupa socijaldemokratama dok ne prihvate diktaturu proletarijata. * da se izdaju vlastiti list i literatura, jer se socijalistička štampa u zemlji ne upravlja »parolama revolucionarne borbe«. * da se »hitno započne organizacija [[Crvena armija|Crvene armije]]«.<ref name="Očak-Povratnici"/> Odmah po osnivanju ilegalne organizacije započinje prikupljanje oružja za revoluciju i rađa se ideja o političkim atentatima koji bi mogli ubrzati njeno izbijanje.<ref name="Proizvodnja sećanja"/> Stejić se preseljava u kuću [[Lajoš Čaki|Lajoša Čakija]], koja postaje mesto tajnih sastanaka i mesto gde se krije prikupljeno oružje.<ref name="Proizvodnja sećanja">[http://korzoportal.com/kako-je-nestao-spomenik-proizvodnja-secanja/ Kako je nestao spomenik / Proizvodnja sećanja]</ref> Od osnivanja [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], aprila [[1919]]. godine, Stejić je bio njen član. === Atentat na Aleksandra Karađorđevića (1921) === [[File:Politika 1922 01 26.png|thumb|Naslovnica Politike o suđenju Stejiću i drugima, 26. januara 1922.]] {{main|Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)}} Prema komunističkoj historiografiji, Stejić se nakon donošenja [[Obznana|Obznane]], decembra [[1920]], sam odlučio za [[teror]]ističke akcije. Prema pisanju tadašnje [[Politika (novine)|Politike]], on je kockom izvučen za atentat.<ref>Politika 22. 07. 1921.</ref> Stejić je bio krupan, razvijen čovek, visoka čela i potkresanih smeđih brkova.<ref>Politika 26. 01. 1922.</ref> Na dan proglašenja [[Vidovdanski ustav|Vidovdanskog ustava]] [[28. jun]]a [[1921]]. godine on se umešao među molerske radnike, i popeo na skele nedovršene zgrade Ministarstva građevina na uglu Miloševe i Masarikove ulice u Beogradu. Odatle je bacio bombu na kočije u kojima se nalazio [[aleksandar I Karađorđević|regent Aleksandar]], koji se vraćao iz [[Dom Narodne skupštine Republike Srbije|zgrade Narodne skupštine]] sa proglašenja "[[Vidovdanski ustav|Vidovdanskog ustava]]". Bomba je pri padu zapela za telefonske žice i eksplodirala ne pogodivši regenta, ali je povređeno desetak ljudi.<ref name="procesi">[http://www.politika.rs/rubrike/Hronika/Veliki-procesi-na-filmskoj-traci.lt.html Veliki procesi na filmskoj traci]</ref> Kraljevska kola su brzo odmakla, a policija i žandarmerija su opkolile zgradu ministarstva.<ref name="procesi"/> Stejić je tokom istrage u beogradskoj [[Glavnjača|Glavnjači]] prošao brutalnu [[tortura|torturu]]. [[Lajoš Čaki]] je pred sudom svedočio da su mu u policiji doveli Stejića sveg krvavog i isprebijanog, kako bi ga naterali da potpiše iznuđenu izjavu.<ref>Politika 27. 01. 1922.</ref> Stejić je prvim priznanjem teretio [[Vladimir Ćopić|Ćopića]], [[Nikola Kovačević (revolucionar)|Kovačevića]], [[Filip Filipović|Filipovića]] i još neke rukovodioce da su mu naložili da izvrši atentat.<ref name="Politika 11. 02. 1922">Politika 11. 02. 1922.</ref> Na "[[Vidovdanski proces|Vidovdanskom procesu]]" je suđeno Stejiću i saradnicima. Stejić je pred sudom izjavio da je atentat njegovo delo i da nema saučesnika.<ref name="Politika 11. 02. 1922"/> Kasnije je poricao atentat, braneći se da "zadržana" bomba znači protest protiv režima, a nikako atentat.<ref>Politika 04. 02. 1922.</ref> Tužilaštvo je smatralo da je Stejić imao pomagače među poslanicima, a [[Đuro Salaj]] je optužen da mu je pomogao da uđe u Konstituantu.<ref>Politika 03. 02. 1922.</ref> [[Dragiša Vasić]], advokat Spasoja Stejića, u svom obrambenom govoru dao je lik atentatora kao prkosne i anarhoindividualističke pojave.<ref>[https://books.google.rs/books?id=7SVKAAAAYAAJ&q=Spasoje+Steji%C4%87&dq=Spasoje+Steji%C4%87&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwipqaX32t_NAhUD0RQKHUqQCH8Q6AEIpQEwFQ Miroslav Krleža, Andelko Malinar, Panorama pogleda, pojava i pojmova, Volume 5]</ref> [[23. februar]]a [[1922]]. Spasoje Stejić je osuđen na smrt. Kasnije mu je kazna preinačena na 20 godina robije.<ref>http://www.politika.rs/rubrike/Tema-nedelje/svi-nasi-vidovdani/Atentati-na-Aleksandra-i-Pashica.lt.html</ref> Kaznu je izdržavao u [[Sremska Mitrovica|Sremskomitrovačkom]] zatvoru. Na robiji je, kao i tokom istrage, bio izložen torturi. {{izdvojeni citat|Tamo se nalazio Spasoje Stejić, atentator na kralja Aleksandra. On je već preko osam godina bio u samici. Na nogama je neprekidno nosio teške lance.<ref>[https://books.google.rs/books?id=L6-3AAAAIAAJ&q=Spasoje+Steji%C4%87&dq=Spasoje+Steji%C4%87&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwipqaX32t_NAhUD0RQKHUqQCH8Q6AEImQEwEw Prilozi, Volume 7, Institut za istoriju radničkog pokreta Sarajevo, 1971]</ref>|Svedočenje jednog od zatvorenika}} === Beg iz sremskomitrovačkog zatvora (1941) === {{main|Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.}} Nakon 19 godina robije, Stejić je bio učesnik spektakularnog [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega iz Sremskomitrovačkog zatvora]], izvedenog [[22. avgust]]a [[1941]]. godine, na samom početku [[Ustanak u Jugoslaviji|ustanka]]. Zajedno sa 32 robijaša-komunista pobegao je iz sremskomitrovačkog zatvora, nakon čega su se pridružili [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] na Fruškoj gori. Nakon osnivanja [[Fruškogorski partizanski odred|Fruškogorskog partizanskog odreda]], stari Spasoje je radio kao ekonom. Borac Bura Matić piše o susretu sa Stejićem po dolasku u odred: {{izdvojeni citat|Prvi koga sam ugledao bio je čovek srednjeg rasta, dobro razvijen, obučen u robijaško odelo, sa okruglom kapicom sivo-bele boje na glavi. Ruke su mu upadljivo drhtale. On je dao znak za doručak (po čemu sam zaključio da je ekonom) i svi u logoru su se postrojili jedan za drugim. Po običaju moralo se pre doručka umiti na potoku. S nama je pošao i ekonom. Umivajući se upitao sam Lalu ko je taj drug. Rekao mi je da je to Spasoje Stejić atentator na regenta Aleksandra i da je živčano popustio.<ref name="Odlazak u odred">[https://www.znaci.org/00002/344.pdf Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (Bura Matić, Odlazak u odred), Beograd 1964.]</ref>|Bura Matić}} [[Datoteka:Bekstvo iz zatvora u Sremskoj Mitrovici 1941.jpg|minijatura|Grupa bivših robijaša komunista, nakon bekstva iz zatvora u Sremskoj Mitrovici, po prelasku u Mačvu septembra 1941.]] Sredinom septembra 1941. godine, po odluci Centralnog Komiteta Komunističke Partije Jugoslavije, sa Fruške gore (tada NDH) prešlo je u Srbiju 25 oslobođenih robijaša.<ref>[https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=15697&vrsta=1 Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Oni su prvo prešli u Mačvu, gde im je [[Mačvanski partizanski odred]] priredio svečan doček.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU">[https://www.znaci.org/00002/344.pdf Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (ŽENE MAČVE U USTANKU, SUSRET SA »ROBIJAŠIMA«), Beograd 1964.]</ref> 21. septembra u seocetu Petkovici ispod Cera ženski hor je svečano dočekao "drage robijaše" koji su pobegli iz Sremskomitrovačkog zatvora.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/> {{izdvojeni citat|Kad se kamion pojavio na ulazu u dvorište i ugledavši »mitrovčane u robijaškim odelima, iz ženskih grla razleže se pesma: »Hajd' u kolo robijaši, složno zaigrajmo, Mitrovčanku zapevajmo, sada je sloboda...«<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/>}} Jedna od partizanki svedoči o utisku koji je ostavljao stari Stejić: {{izdvojeni citat|Pojedinačno smo se interesovale za svakog. Podataka mnogo nismo dobili, izuzev za staroga Spasoja Stejića, da je jedan od atentatora na kralja Aleksandra Karàđorđevića i da je zbog toga godinama prebijan u samici zbog čega se sada ovako teško kreće. Za sve vreme bio je predmet naše posebne pažnje.<ref name="ŽENE MAČVE U USTANKU"/>}} Stari Spasoje je stigao u oslobođeno Užice u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]].<ref name="Kučan">[https://www.znaci.org/00001/129_5.pdf Viktor Kučan - Borci Sutjeske]</ref> Postavljen je za [[ekonom]]a u intendanturi VŠ.<ref name="Kučan"/> Nakon pada [[Užička republika|Užičke Republike]] krajem novembra [[1941]], [[Slobodan Penezić]], [[Vukola Dabić]] i Spasoje Stejić su poslednji napustili grad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/85.pdf Venceslav Glišić, Užička republika]</ref> Kada su polazili, Stejić je primetio da zastava nije skinuta. Naredio je da se zaustavi kamion, zatim se popeo na krov zgrade po zastavu.<ref>[https://books.google.rs/books?id=R9xQAQAAIAAJ&q=Spasoje+Steji%C4%87&dq=Spasoje+Steji%C4%87&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwipqaX32t_NAhUD0RQKHUqQCH8Q6AEIYzAK Vojno-istoriski glasnik, Volume 33]</ref> === Smrt === Poginuo je tokom [[Bitka na Sutjesci|borbi na Sutjesci]]. Ubila ga je avionska bomba na brdu Ozren povrh [[Tjentište|Tjentišta]] [[9. jun]]a [[1943]]. godine.<ref name="Kučan"/> == Literatura == {{portal|NOB}} * ''[[Mala enciklopedija Prosveta]]'', Beograd [[1959]]. * ''Ustanak naroda Jugoslavije 1941'', Zbornik, knjiga 5, Beograd [[1964]]. * [[Ivan Očak]], ''[http://www.historiografija.hr/hz/1974/HZ_27-28_1_SADRZAJ.pdf Povratnici iz Sovjetske Rusije u borbi za stvaranje ilegalnih komunističkih organizacija uoči Prvog kongresa SRPJ(k)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Historijski zbornik, Zagreb [[1974]]. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Jugoslovenski komunistički revolucionarni savez Pelagić]] * [[Atentat na regenta Aleksandra Karađorđevića (1921)]] * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{Lifetime|1904|1943|Stejić, Spasoje}} [[Kategorija:Biografije, Ada]] [[Kategorija:Atentatori]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] im84jcvez9jdey259ikoho0r9alqp9b 14 1431033 42606240 9035394 2026-06-06T11:18:42Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] na [[Kategorija:Radioemisije po državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 9035394 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio-emisije| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] 3u9is1rrvpsxrtae819hdchup2qusa7 42606256 42606240 2026-06-06T11:19:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606256 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radioemisije| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] fpcvx0i8j05ihy8rq8w4ufnwmw35nxq 14 1431038 42605781 5314684 2026-06-05T15:47:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605781 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Američke radijske emisije]] [[Kategorija:Radio-serije po državama]] 994hzpnv5t7b45xgd7cupgs3mj8lymy 42606231 42605781 2026-06-06T11:17:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606231 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Radio-serije po državama]] 1flwpguo8ga4k74eehns252djvbjyfj 42606232 42606231 2026-06-06T11:17:44Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke radio-serije]] na [[Kategorija:Američke radioserije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606231 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Radio-serije po državama]] 1flwpguo8ga4k74eehns252djvbjyfj 42606248 42606232 2026-06-06T11:19:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-serije po državama]] → [[Kategorija:Radioserije po državama]] 42606248 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Američke radioemisije]] [[Kategorija:Radioserije po državama]] 3pl2jod6esgs54gioqugoznuwq7rku2 14 1431040 42606247 5314765 2026-06-06T11:19:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-serije po državama]] na [[Kategorija:Radioserije po državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 5314765 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio-serije]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] 5fprnsvhsnrxosji94ncoyhor7z9egz 42606251 42606247 2026-06-06T11:19:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-serije]] → [[Kategorija:Radioserije]] 42606251 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radioserije]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] q56tuw7nwtqnh5fx8zygiya85nupgxr 14 1431042 42606249 5314794 2026-06-06T11:19:19Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-serije]] na [[Kategorija:Radioserije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 5314794 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio-emisije]] ck1sxd3uwe667zdv6euzn6jatf1qeme 42606258 42606249 2026-06-06T11:19:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606258 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radioemisije]] 18oznehso9sh5rw9r9bwawpfx91f2rg 14 1431044 42606252 5314842 2026-06-06T11:19:34Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-emisije]] na [[Kategorija:Radioemisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 5314842 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio]] qzhcsd8xbpdyxbnj5rsmj18g32z0gpy 0 1431404 42605987 42165631 2026-06-05T22:19:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605987 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''8. dalmatinska udarna brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' |slika = |o slici= |vreme= |mesto=Sratok |formacija= |jačina= 890 vojnika i oficira |komandant= |politički komesar= |oficir3= |oficir4= |bitke=[[Operacija „Citen“]]<br />[[Kninska operacija 1944]]<br />[[Ličko-primorska operacija]]<br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Osma dalmatinska udarna brigada''' formirana je 10. 9 1943. godine u selu Sratok (danas Bogdanovići) od Šibenskog NOP odreda i novih boraca iz [[Šibenik]]a i okoline. Poznata je i pod nazivom Šibenska brigada. Prilikom osnivanja njenu formaciju sačinjavao je Štab, četiri bataljona i prištapske jedinice sa ukupno 890 boraca, od toga 71 žena. U sastavu je 20. dalmatinske divizije bila je, od njenog osnivanja, 10.10.1943. do kraja rata. Učestvovala je u borbi protiv nemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114.]] i 264. divizije na pravcima [[Šibenik]]-[[Trogir]] i [[Drniš]]-[[Muć]]-[[Split]]. Uspešno je branila pravac [[Sinj]]-[[Prolog (Livno, BiH)|Prolog]]. Branila je pravce od Šibenika prema Perkoviću i [[Trogir]]u tokom X i XI mjeseca 1943. i u tim borbama pretrpjela je značajne gubitke. U XII mjescu za vrijeme operacije „Citen“ branila je pravac [[Sinj]] - [[Vaganj]] - [[Livno]] Početkom III. mjeseca 1944. našla se u teškoj situaciji usljed koncetričnog njemačkog napada između Perkovića i Trogira, i prilikom izvlačenja pretrpjela je značajne gubitke. U IV mjesecu je učestvovala u borbama za Vrliku, a u VI. mj. 1944. sprečila je prodor njemačkih snaga od Sinja, Prologa i Vrlike prema [[Dinara|Dinari]]. Krajem VI. mj. 1944. oslobodila je Vrličku krajinu: Tokom ofanzive za oslobođenje [[Dalmacija|Dalmacije]] krajem oktobra oslobodila je [[Hrvace]] i [[Sinj]] i učestvovala u uništenju [[Ustaška vojnica|ustaško]]-[[Domobranstvo|domobranske]] grupacije „Cetina“. Učestvovala je u [[Kninska operacija|Kninskoj operaciji]]. U završnim operacijama sudjeluje u oslobođenju [[Bihać]]a. Zajedno s Kočevskom grupom brigada uništila je jače četničke snage u Banjskoj Loki. Istakla se u uličnim borbama u [[Trst]]u od 30. IV. Odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem. Ulica u gradu Šibeniku, kvart Vidici, i danas nosi ime 8. Dalmatinske udarne brigade. == Literatura == * Osma dalmatinska udarna brigada (Šibenska) - Općinski odbor SUBNOR-a, domicil 8. brigade, Šibenik 1981 * [[Vojna enciklopedija]], Beograd 1975. godina {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*08]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] iepj0kduxqqrzvo041hqtl7vx8j25sz 0 1451960 42606233 41804685 2026-06-06T11:17:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-serije]] → [[Kategorija:Američke radioserije]] 42606233 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije = Death Valley Days |slika = [[Datoteka:Stanley Andrews 1953.JPG|220px]] |opis = Stanley Andrews kao prvi voditelj ''Death Valley Days'', poznat kao "Stari rendžer" (1953) |format = [[televizijska antologija]] |žanr = [[vestern]] |voditelj = [[Stanley Andrews]] (1952-1963)<br />[[Ronald Reagan]] (1964-1965)<br />[[Robert Taylor (glumac)|Robert Taylor]] (1966-1969)<br />[[Dale Robertson]] (1969-1972) |naracija = [[Merle Haggard]] |kompozitor_uvodne_teme = Herbert Taylor |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |br_sezona = 18 |br_epizoda = 452 |izvršni_producent = [[Gene Autry]]<br />Louis Gray |producent = Dorrell McGowan<br />[[Nat Perrin]]<br />[[Armand Schaefer]]<br />Robert Stabler |montažer = Jack Wheeler<br />Anthony Wollner |fotografija = William Bradford<br />[[Richard E. Cunha]] |trajanje = 25 min. |audio_format = [[mono]] |slika_format = [[4:3]]; [[crno-bijela]]; [[boja]] |kanal = [[televizijska distribucija izvan mreže|izvan mreže]] |kompanija = [[McGowan Productions]]<br />[[Flying 'A' Productions]]<br />[[Filmaster Productions]] |početak = [[1. mart]] [[1952]]. |kraj = [[1970]]. |website = http://www.deathvalleydays.com/ }} '''''Death Valley Days''''' ({{jez-sh|Dani Doline smrti}}) je [[SAD|američka]] [[vestern]] [[televizijska antologija]] koja se originalno emitirala od 1952. do 1970. godine. Nastala je na temelju istoimene [[radio serija|radio serije]] koja se bila emitirala od 1930. do 1945. Sastojala se od 25-minutnih epizoda koje su rekonstruirale neke od najpoznatijih događaja iz historije [[Divlji zapad|Divljeg zapada]]. Svaku od njih bi prethodno predstavio voditelj - "Stari rendžer", koga je tumačio [[Stanley Andrews]]. Godine 1963. su producenti odlučili taj posao povjeriti mlađem glumcu, te je izbor za sezonu 1964/65. pao na [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]], kome je to bio posljednji glumački angažman u karijeri. Nakon što se Reagan odlučio baviti politikom, voditeljem je postao [[Robert Taylor (glumac)|Robert Taylor]], prije nego što ga je zamijenio [[Dale Robertson]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Death Valley Days}} * [http://www.deathvalleydays.com/ ''Death Valley Days'' Official Website] * {{IMDb title|id=0044259|title=Death Valley Days}} * [http://archive.org/search.php?query=death%20valley%20days%20AND%20collection%3Atelevision ''Death Valley Days''], free downloads at the [[Internet Archive]] {{TVSvijek|1952|1970|Death Valley Days}} [[Kategorija:Američke radioserije]] [[Kategorija:Američke TV-serije]] [[Kategorija:TV-antologije]] 8t53q5s21cf47p2icx8wxr79trdoaid 0 1451984 42606367 42584818 2026-06-06T11:36:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606367 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Adventures of Superman | slika = [[Datoteka:ADV Title Screen.jpg|250px]] | naziv_emisije_2 = '''''Superman'''''<br />'''''The Adventures of Superman''''' | žanr = [[akcija (žanr)|akcija]]/[[avantura (žanr)|avantura]]<br /> [[Science fiction]]<br />[[fantastika]] | kreator = '''likovi:'''<br />[[Jerry Siegel]]<br />[[Joe Shuster]] | razvijač = [[Whitney Ellsworth]]<br />[[Robert Maxwell (producent)|Robert J. Maxwell]] | uloge = [[George Reeves]]<br />[[Phyllis Coates]] (1952–1953)<br />[[Noel Neill]] (1953–1958)<br />[[Jack Larson]]<br />[[John Hamilton (glumac)|John Hamilton]]<br />[[Robert Shayne]]<br />[[Phillips Tead]] (1955-1958) | naracija = [[Bill Kennedy (glumac)|Bill Kennedy]]<br />Charlie Lyon<br />[[Jack Narz]]<br />[[Sam Balter]]<br />[[George Reeves]] | kompozitor_teme = Leon Klatzkin | uvodna_tema = Adventures of Superman Theme (Superman March) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 6 | br_epizoda = 104 | lista_epizoda = Popis epizoda Adventures of Superman | producent = [[Whitney Ellsworth]] (1953&ndash;1958)<br /> [[Robert Maxwell (producent)|Robert J. Maxwell]] (1951)<br />Bernard Luber (1951) | pomoćni_producent = Whitney Ellsworth (1951)<br />Barney A. Sarecky, (1951&ndash;1954)<br />[[Robert H. Justman]] (1953&ndash;1958)<br />Clem Beauchamp (1955&ndash;1956)<br />Edward Donahue (1957&ndash;1958) | trajanje = 22&ndash;25 min. | mreža = van mreže | slika_format = crno-bijela (do 1954)<br />boja (iza 1955) | audio_format = [[Monaural|mono]] | početak ={{Start date|1952|09|19|df=y}} | kraj = {{End date|1958|04|28|df=y}} }} '''''Adventures of Superman''''' ({{jez-sh|Pustolovine Supermana}}) je bila [[SAD|američka]] [[dramska serija|televizijska serija]] koja se originalno prikazivala od 1952. do 1958. godine, poznata kao prva [[televizija|televizijska]] adaptacija stripova o [[Superman]]u. Naslovni protagonist, čiji je lik tumačio [[George Reeves]], bio je Kal-El, humanoidni vanzemaljac sa uništene planete Kripton, koji se pod krinkom Clarka Kenta, reportera lista Daily Planet, borio protiv gangstera, ludih naučnika, meteora i drugih opasnosti koje su prijetile fiktivnom gradu [[Metropolis (Superman)|Metropolisu]]. Kent je imao partnericu [[Lois Lane]], koju je prvo tumačila [[Phyliss Coates]], a potom [[Noel Neill]]. Serija je nastala nakon što je prethodne godine u [[B-film|B-produkciji]] snimljen ''[[Superman and the Mole Men]]'', prvi [[cjelovečernji film|cjelovečernji]] film o Supermanu, a u kome su glavne uloge imali Reeves i Coates, i koji je kasnije prikazan kao dvodijelna epizoda. Prva sezona je snimljena još 1951. godine, ali nije prikazana sve dok kao sponzor nije uskočio [[Kellogg's]] i tako osigurao njenu distribuciju i nastavak snimanja. Snimanje se odvijalo u studiju [[RKO Forty Acres]], kao i u lokacijama u i oko [[Los Angeles]]a, koji je "glumio" Metropolis. Pri tome su se koristila iskustva dotadašnjih [[serijski film|filmskih serijala]], kao i izuzetno niski budžet (oko 15.000 US$ po epizodi). Usprkos toga, ''Adventures of Superman'' se odlikovao prilično inventivnim i za tadašnje standarde relativno dobrim specijalnim efektima, te je Reeves postao velika televizijska zvijezda. Prvih nekoliko sezona je snimljeno u crno-bijeloj tehnici, a prva sezona se, između ostalog, odlikovala prilično mračnim i nasilnim sadržajima, odnosno tonom bliskim [[film noir]]u. Od 1955. se, pak, počela snimati u [[televizija u boji|boji]], iako će je kao takvu gledatelji vidjeti tek tokom reprize 1965. godine. Tada je došlo i do promjene sadržaja, prilikom koga je ublaženo ili eliminirano nasilje, te naglasak stavljen na humor i sadržaje koji su se smatrali najširoj, odnosno dječjoj publici. Za seriju je, pak, bilo karakteristično i to da se, osim u glavnim likovima, nije oslanjala na "mitologiju" stripa, pa tako u njoj nikada nisu nastupili Supermanovi stalni protivnici kao što je [[Lex Luthor]]. Iznenadna smrt [[Jack Hamilton (glumac)|Jacka Hamiltona]], koji je bio tumačio lik novinskog urednika [[Perry White|Perryja Whitea]], je dovela do odgode snimanja epizoda predviđenih za sezonu 1958/59. Planove da se serija ponovno pokrene za sljedeću sezonu je pak konačno zaustavila Reevesova nerazjašnjena smrt u junu 1959. godine. Zbog nje se često upravo TV-serija ''Adventures of Superman'' navodi u [[urbana legenda|urbanim legendama]] o Supermanovom prokletsvu. Snimanje serije je djelomično prikazano u igranom filmu ''[[Hollywoodland]]'', snimljenom 2006. godine. == Vanjske veze == * [http://www.bygonetv.com/shows/adventures_of_superman/index.htm Adventures of Superman at Bygonetv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019011723/http://bygonetv.com/shows/adventures_of_superman/index.htm |date=2008-10-19 }} * [http://www.supermanhomepage.com/tv/tv.php?topic=episode-guides/t-aos Episode Guide at Superman Homepage] * [http://jimnolt.com/"The Adventures Continue", Website about TV series and George Reeves' career] * {{IMDb title|0044231|Adventures of Superman}} * [http://www.archive.org/details/StampDayForSUPERMAN "Stamp Day for Superman" episode] at the [[Internet Archive]] {{TVSvijek|1952|1958|Adventures Of Superman, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] [[Kategorija:Superman]] [[Kategorija:TV-serije o superherojima]] [[Kategorija:TV-serije temeljene na stripovima]] 208p1tmrwcs74ljds0k415pckqbq5iv 0 1460105 42606214 42564454 2026-06-06T04:49:49Z Akul59 131397 zastava 42606214 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Brezany |originalni_naziv = Brezany |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Brezany-zilina-flag.svg |grb = SVK Brezany COA.jpg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 381 |poštanski_kod = 010 04 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.188889 |gduž = 18.673333 }} '''Brezany''' ({{jez-svk|Brezany}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-02}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Brezany, Žilina District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] qgza251ueyystq28172j4ibtpi7sj7n 0 1460152 42606215 42566321 2026-06-06T04:51:27Z Akul59 131397 zastava 42606215 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|grad u Njemačkoj|Varin}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Varín |originalni_naziv = Varín |slika = Varin Kraj ZA 05.12.2011 12-29-37.jpg |opis_slike = Mjesna kancelarija |gradska_zastava = Varin-zilina-flag.svg |grb = Varin erb.jpg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 358 |poštanski_kod = 013 03 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.202222 |gduž = 18.872222 }} '''Varín''' ({{jez-svk|Varín}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-08-09}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Varín}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 24y83j5zbla64v4531pjvqzhafrn1sz 0 1460205 42606216 42566371 2026-06-06T05:21:03Z Akul59 131397 zastava 42606216 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Veľká Čierna |originalni_naziv = Veľká Čierna |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Velka cierna-zilina-flag.svg |grb = Veľká Čierna.jpg |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = [[Okrug Žilina|Žilina]] |nadm visina = 495 |poštanski_kod = 015 01 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.091667 |gduž = 18.588889 }} '''Veľká Čierna''' ({{jez-svk|Veľká Čierna}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-08-11}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 3i7s47wet7i908309nuigvqz8hcewxj 0 1460250 42606217 42566427 2026-06-06T05:24:38Z Akul59 131397 zastava 42606217 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Višňové}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Višňové |originalni_naziv = Višňové |slika = Visnove 3.jpg |opis_slike = Višnjove |grb = Erb Visnove.gif |gradska_zastava = VlajkaVisnove.png |kraj = [[Žilinski kraj|Žilinski]] |okrug = Okrug Žilina |nadm visina = 448 |poštanski_kod = 013 23 |pozivni_broj = (+421) 41 |registarska_oznaka = ZA |gšir = 49.162778 |gduž = 18.778333 }} '''Višňové''' ({{jez-svk|Višňové}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Izvori == {{reflist|refs= <ref name="populacija">{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-08-11}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Višňové, Žilina District}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Žilina}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Žilina]] [[Kategorija:Žilinski kraj]] 4614spnvo5c3lp9qv0q2j9ki7230757 0 1466242 42605894 42305888 2026-06-05T22:04:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605894 wikitext text/x-wiki {{Infokvir vojna osoba | ime =Veselin Misita | slika =Veselin Misita, leader of Jadar Chetniks.jpg | opis_slike = | nadimak = | datum_rođenja ={{datum|19|3|1904|god=ne}} | mesto_rođenja =[[Buna (Mostar)|Buna]], [[Mostar]], [[Austrougarska okupacija BiH|BiH pod austro-ugarskom okupacijom]] (formalno [[Osmansko Carstvo]]) | država_rođenja = [[Austrougarska]] | datum_smrti = {{dda|1941|8|31|1904|3|19|df=y}} | mjesto_smrti = [[Loznica]], [[Srbija]], [[Kraljevina Jugoslavija]]/[[Nedićeva Srbija]] | vjernost= {{flagcountry|KJUG}}<br>{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[JVUO]] |godine_služenja= |čin= Pukovnik: |jedinica= |bitke=[[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Bitka za Loznicu 1941.]] |nagrade= |kasniji_rad= |potpis= }} '''Veselin Misita''' (19. marta 1904. selo Buna, [[Mostar]] - 31. avgusta 1941. godine, [[Loznica]]) je bio [[potpukovnik]] vojske Kraljevine Jugoslavije i vođa jadarskih [[četnici|četnika]], poginuo kao komandujući ustaničkih snaga pri [[Bitka za Loznicu 1941.|oslobođenju Loznice]] 1.IX 1941. == Predratna biografija == Misita je osnovno obrazovanje stekao u Banja Luci, posle čega je uspisao gimanaziju u istom gradu, koju je sa uspehom završio. Vojnu akademiju je završio u Sarajevu 1934. godine. Misita je kasnije upućen na školovanje u Francusku i Čehoslovačku. Tamo je naučio da govori francuski, češki i nemački. Misita je imao uspešnu vojnu karijeru, unapređen je, posle čega je postao najmlađi major u Kraljevini Jugoslaviji. Bio je atleta i sportista, pre rata pobedio je na armijskom takmičenju u skijanju. == Okupacija i ustanak == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Aprilski rat ga je zatekao na položaj komandata artiljerijskog puka u Banja Luci, u činu potpukovnika. Misita je bio jedan od oficira koji nisu priznali kapitulaciju države te odlučio nastaviti otpor. Predvodio je grupu oficira-istomišljenika koji su se tokom maja 1941. sukobili sa [[ustaše|ustašama]] kod Doboja.{{fact}} Potpukovnik Misita je čuo da se u rejonu [[Suvobor]]a nalazi grupa nepredatih oficira predvođena generalšabnim pukovnikom Dragoljubom Mihailovićem, nakon čega se uputio na Ravnu goru početkom jula, i stavio na raspoloženje. Potpukovnik Misita, kapetan [[Dragoslav Račić]] i major Vojislav Pantelić upućeni su u Podrinje, Pocerinu i Mačvu. Tokom leta 1941. godine, prvo su formirali štabne čete, a potom Jadarski četnički odred i Cerski četnički odred. Početkom avgusta 1941. godine potpukovnik Veselin Misita i major Boško Todorović sa posebnim instrukcijama od pukovnika Mihailovića stižu na planinu Cer kod kapetana Račića za početak zajedničke akcija protiv ustaša i Nemaca u istočnoj Bosni, i protiv Nemaca u celom Podrinju.{{fact}} Major Boško Todorović se odmah uputio sa grupom oficira za istočnu Bosnu radi pomoći srpskim ustanicima u NDH-a, a potpukovnik Veselin Misita se uputio u manastir Tronoša gde je sa poručnikom i igumanom manastira Georgijom Bojićem Džidžom pristupio pripremama Jadarskog četničkog odreda za borbe protiv Nemaca u Podrinju. == Oslobođenje Loznice 1941. == {{main|Bitka za Loznicu 1941.}} [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] 1941.]] Nezadovoljni Mihailovićevom politikom čekanja dok se [[ustanak u Srbiji]] razbuktava, grupa ravnogoraca pod vođstvom poručnika [[Ratko Martinović|Ratka Martinovića]], u avgustu 1941. godine je napustila Ravnu goru da bi stupila u borbu protiv Nemaca.<ref>https://www.znaci.org/00001/9_4.htm</ref> [[30. avgust]]a 1941. godine u [[Manastir Tronoša|manastiru Tronoša]] je organizovan veliki narodni zbor, na kom je doneta odluka o dizanju ustanka u Podrinju. Oko manastira se okupilo nekoliko stotina ljudi, među kojima je bilo i naoružanih.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Na zboru su govorili poručnik Ratko Martinović, pop [[Vlada Zečević]] i potpukovnik Veselin Misita. Okupljeni su bili nezadovoljni Mihailovićevom politikom čekanja. Oduševljenje za ustanak je bilo veliko i mnogi su uzvikivali: "''Hoćemo u borbu!''"<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Poručnik Martinović, pop [[Vlada Zečević]] i potpukovnik Misita su dogovorili da otpočnu borbu protiv Nemaca. Sutradan, prema dogovoru sa Misitom, Zečević i Martinović su krenuli po selima oko Krupnja u mobilizaciju dobrovoljaca.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Odluka o napadu na Loznicu doneta je bez naređenja četničkog vođe [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref><ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Za komandanta ove akcije postavljen je potpukovnik Misita, koji je za napad na Nemce u Loznici mobilisao oko 1.700 boraca.{{fact}} Napad na Loznicu je počeo iznenada. Crkvena zvona su [[31. avgust]]a objavila početak napada, koji je izvršen danju.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> U ustaničkim borbama za Loznicu su zajedno na nacističkog okupatora oružje digli svi građani, bez obzira na ideološko opredeljenje.<ref name="blic.rs">[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/275028/Decenijama-palio-svecu-zaboravljenom-heroju Decenijama palio sveću zaboravljenom heroju]</ref> Istog dana, ustanici predvođeni potpukovnikom Veselinom Misitom su oslobodili Loznicu, zarobivši 93 Nemca.{{fact}} Jedan od preživelih učesnika događaja, Božidar Panić, se priseća: {{izdvojeni citat|Loznicu su oslobodili njeni građani predvođeni potpukovnikom vojske Kraljevine Jugoslavije.<ref name="blic.rs">[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/275028/Decenijama-palio-svecu-zaboravljenom-heroju Decenijama palio sveću zaboravljenom heroju]</ref>}} Sam Misita je tom prilikom poginuo. Misitu je ubio kafedžija Laza Hajduković. U njegovoj kafani je bila nemačka posada i kada je Misita sa svojim borcima upao u kafanu, Laza je dograbio pištolj od nemačkog oficira i ubio potpukovnika Misitu.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref> Borba za Loznicu je bila do tada najveći oružani sukob sa Nemcima u [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]],<ref>Dr I. Avakumović, ''Mihailović prema nemačkim dokumentima'', London, 1969, 21</ref> a [[Loznica]] prvi oslobođen grad u [[nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] (pre toga je bilo [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|oslobođenih gradova u Crnoj Gori]]). == Nasleđe i tumačenja == {{izdvojeni citat|Ne bi bilo opravdano praviti pretpostavke kojim bi putem krenuo Misita da je ostao živ, zbog čega se i ja zadržavam samo na ove dve činjenice: prvo, napad na nemačku posadu u Loznici izveo je bez naređenja Draže Mihailovića, i drugo, hrabro je poginuo u borbi protiv Nemaca.<ref name="znaci.net">https://www.znaci.org/00001/9_5.htm</ref>|Ratko Martinović}} Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je Misita izveo ovu akciju da bi preduhitrio [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanski]] napad na Loznicu.<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Slično je i Draža objašnjavao na [[Sastanak u Divcima|sastanku sa Nemcima]]: "''moji ljudi su krenuli na Loznicu zato da je komunisti ne zauzmu''."<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Na posleratnom suđenju, utvrđeno je da su četnički odredi bez Mihailovićevog naređenja počeli pristupati ustanku: :Tužilac: Da li je Martinović napadao Krupanj? :Optuženi Mihailović: Jeste. :Tužilac: Po vašem naređenju? :Optuženi: Ne. :Tužilac: Jeste li naredili Aleksandru Mišiću da napadne Loznicu? :Optuženi: Nisam, jer mi tada nismo imali veze. Ja sam već kazao da je Mišić sam napao na Loznicu. :Tužilac: Znači da su vaši odredi počeli da ulaze u borbu, u ustanak. To je glavno, a vi posle objašnjavajte kako hoćete.<ref name="Saslušanje"/> Kraljevska vlada, koja je bila u izbeglištvu u Londonu, posthumno je unapredila prvog ustanika Veselina Misitu u čin pukovnika i odlikovala ga je Karađorđevom zvezdom. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Bitka za Loznicu 1941.]] == Vanjske veze == * [http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/275028/Decenijama-palio-svecu-zaboravljenom-heroju Decenijama palio sveću zaboravljenom heroju („Blic“, 4. septembar 2011)] * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:465474-Oslobodilac-jos-bez-pravog-obelezja Oslobodilac još bez pravog obeležja („Večernje novosti“, 25. novembar 2013)] {{Lifetime|1904|1941|Veselin Misita, Georgije}} [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Oficiri Vojske Kraljevine Jugoslavije]] r14x0lb4b115hu0yiscswp0gl3q4yme 0 1467339 42605842 42484346 2026-06-05T22:03:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605842 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spomenik_ustanku_naroda_Hrvatske-Srb.JPG|minijatura|Spomenik ustanku]] '''Ustanak u Srbu''' je oružana pobuna protiv [[Hronologija ustaških zločina 1941.|ustaških zločina]] nad [[Srbi u Hrvatskoj|Srbima]] u [[Lika|Lici]] koji je započeo napadom na [[Žandarmerija|žandarmeriju]] u [[Srb]]u 27. VII.1941. Radilo se o masovnom ustanku [[Gerila|gerilskih]] jedinica i naroda kotara [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]] pokrenutog od strane [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]]. Početak tog ustanka se slavio od 1945. do 1990. kao republički praznik [[Dan ustanka naroda Hrvatske]] a obilježava se i danas proslavom u Srbu. ==Uzroci== Ono što je zasigurno imalo veliki utjecaj na ustanak su [[Ustaški zločini u Drugom svetskom ratu|ustaški zločini]]. Ti zločini su bili planirani, organizirani i koliko je to moguće pažljivo izvedeni. Odmah po uspostavi [[NDH]] srpsko stanovništvo stavljeno je van zakona i izloženo ustaškom teroru. Ličkim je [[Srbi u Hrvatskoj|Srbima]] njihov zemljak [[Mile Budak]] javno poručivao “''Ili se pokloni ili se ukloni!''” i još direktnije “''Bjež’te psine preko [[Drina|Drine]]!''”, a iz susjedne [[Bosanska Krajina|Bosanske krajine]] Viktor Gutić pjesnički im je dočaravao planiranu budućnost: “''Poželjet će drumovi Srbalja, al’ Srbalja nigdje biti neće!''”. U [[Srb]]u i u drugim općinama kotara [[Donji Lapac]] uspostavljene su male [[Ustaška vojnica|ustaške]] posade, sa sjedištem i najjačom posadom u Boričevcu, u kojoj su pretežno ustaše iz Gospića i drugih ličkih krajeva, i samo dvoje domaćih ljudi.<ref name="SABH" /> [[Hrvati|Hrvatsko]] stanovništvo Boričevca, okruženo srpskim selima, živi u strahu od osvete i tiho negoduje. Ima ih koji poručuju srpskim znancima iz susjednih sela neka ne dolaze u Boričevac, “''jer ustaše nikome ne misle dobro''”. A lokalna oružnička postaja u izvješću upozorava da "''ustaški postupci prema Srbima prijete eksplozijom''".<ref name="NOVOSTI" /> ===Logori=== Već tijekom V. i VI. mjeseca [[ustaše]] odvode poznate i utjecajne muškarce [[Srbi|srpske]] nacionalnosti i [[Komunistička partija Hrvatske|komuniste]] u internaciju po raznim [[Logori u NDH|logorima diljem NDH]]. Većina tih ljudi svoj će kraj dočekati u [[Logor Jadovno|logoru Jadovno]] koji je osnovan u Lici krajem VI. mjeseca. U nešto manje od dva mjeseca funkcioniranja, logor Jadovno, kao i njegove okolne jame, postat će poprištem zločina nevjerojatnih razmjera. U ta je dva mjeseca ubijeno otprilike 13 000 ljudi, od ukupno 24 000 ljudi koliko je ubijeno u logorskom sustavu [[Gospić]] – [[Velebit]] – [[Pag]] kojeg je Jadovno bio dio.<ref name="GOLD">[[Slavko Goldstein]], 1941.: godina koja se vraća, Historiae, knj. 8 (Zagreb: Novi Liber, 2007), 240.</ref> S obzirom na mahnitost ovog zločina točan broj nikad neće biti utvrđen pa neki istraživači dolaze i do broja od 40 123 ubijene osobe u 132 dana u tom logorskom sustavu, od čega 38 012 Srba i 1 998 Židova.<ref name="TVRTKO">prof. dr. sc. [[Tvrtko Jakovina]] [http://www.jutarnji.hr/ustanak-u-srbu--sto-se-dogodilo-27--srpnja-1941--/850034/ Ustanak u Srbu: što se dogodilo 27. srpnja 1941.?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090445/http://www.jutarnji.hr/ustanak-u-srbu--sto-se-dogodilo-27--srpnja-1941--/850034/ |date=2015-12-22 }}, [[Jutarnji list]], 27.07.2010.</ref> Ubojstvo 13 000 ljudi u nešto manje od dva mjeseca je zločin takve magnitude da je morao odjeknuti krajem u kojem se dogodio. Čak ni izolacija zbog nepristupačnog terena velebitskog kraja oko Jadovna nije mogla ušutkati zločin koji se tamo odvijao najvećim intenzitetom tijekom tih turbulentnih ljetnih dana 1941. A i 140 Srba iz [[Donji Lapac|donjolapačkog]] kotara su odvedeni u Jadovno između 14. i 29. VI. 1941.<ref name="SABH" /> ===Pokolji=== Jednako okrutne bile su ustaške akcije čišćenja po [[Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Baniji]], [[Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi|Kordunu]] i [[Lika|Lici]]. One su isprva ciljale odrasle muškarce srpske nacionalnosti. Budući da [[Vjekoslav Luburić|Maksovi]] mesari nisu uvijek u ličkim selima uspjevali pronaći muškarce jer su ovi na svaku dojavu o pojavi ustaša bježali u šumu, cilj tih akcija čišćenja vrlo je brzo postalo svo srpsko stanovništvo neovisno o dobi i spolu. [[Genocid u NDH|Genocid]] u kotaru Donji Lapac krenuo je 1.VII. sa selom Suvaja (općina [[Srb]]) gdje je u jednom danu ubijena 161 osoba, a od toga je djece do 15 godina starosti bilo čak 70. Sljedećeg dana ustaše su se okomile na selo Osredci gdje su u dva dana, 2. i 3. VII., ubili 32 osobe. 3. VII. u selu Bubanj prema ustaškom izvještaju poklane su 152 osobe, a prema popisu su utvrđene 83 žrtve. Također, tog istog krvavog srpanjskog dana [[Vjekoslav Luburić|Luburićev]] odred premješta 53 osobe iz sela Nebljusi u Boričevac koje potom likvidira nad jamom. To znači da je 4,5 posto stanovništva Donjeg Lapca bilo likvidirano u svega par mjeseci a sela su uglavnom spaljena!<ref name="SABH" /> Osim tih zločina, valja pridodati i masovna premlaćivanja i zatvaranja te mnoga pojedinačna ubojstva koja se kontinuirano događaju od osnivanja NDH. Sve iluzije o pravednoj „ustaškoj državnosti“ su pale u vodu i više nitko nije imao povjerenja u novu vlast. Uz ta zlodjela valja navesti i pokušaje prekrštavanja te masovna iseljavanja od kojih je najveće bilo iz općine Plitvička Jezera 29. VI. 1941. kad su jake ustaške snage iz [[Bihać]]a iselile 1.200 ljudi.<ref name="SABH">Domagoj Delač, [https://app.box.com/s/0lw0n4ivnsg53l7jbprk Dan ustanka naroda Hrvatske] Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske, Zagreb / Srb 2012.</ref> Sve ove akcije vodio je [[Vjekoslav Luburić|Vjekoslav Maks Luburić]] prema vlastitom svjedočenju u jednoj raspravi pred Ustaškim stegovnim i kaznenim sudom 5. XI. 1941. (dosje HDA, USIKS, 337/41), on je bio upućen “''s posebnom misijom da provede akciju čišćenja''” te je imao sa sobom “''opći nalog da na teritoriju Velike Župe Krbave i Psat sve vlasti, pa tako i vojničke, imaju se staviti na raspolaganje i podrediti meni tako dugo, dok nije završena akcija čišćenja koja je zamišljena''”. S obzirom na otvoreno javnu i svirepu narav tih zločinačkih čišćenja u kojima su ubijani žene, djeca i starci usred bijela dana tom Luburićevom ‘akcijom čišćenja’ put prema općem ustanku u općini [[Srb]] i u kotaru [[Donji Lapac]] bio je nepovratno trasiran.<ref name="NOVOSTI">[[Slavko Goldstein]], [http://www.novossti.com/2011/07/ratovanje-na-pravoj-strani-s-izrazitim-antifasistickim-karakterom/ Ratovanje na pravoj strani], Novosti broj 605. 24.07.2011.</ref> [[Nacistička Nemačka|Njemački]] general u [[Zagreb u Narodnooslobodilačkoj borbi|Zagrebu]] Gleise von Horstenau, znajući da [[Treći Reich|Trećem Reichu]] treba mir na Jugoistoku, osuđivao je ponašanje "[[Ustaše|divljih ustaša']]", koji su “''posljednjih tjedana besmisleno divljali po gradovima i selima i pridonijeli da se ionako, po raspoloženju ljudi, ne posebno široka platforma vlade znatno smanji''”. Von Horstenau je 27. 7. 1941. [[Berlin]] izvijestio kako su na prostoru od [[Banja Luka|Banja Luke]] do [[Obrovac|Obrovca]] izbili nemiri, posebno oko [[Donji Lapac|Donjeg Lapca]] i [[Gračac]]a. ''S crvenim barjakom oko 500 je ljudi, svi naoružani, ubili su oružnike, finance, ustaše''.<ref name="TVRTKO" /> ==Komunisti== 1934. nastale su povezane i trajno organizirane grupe komunista u [[Donji Lapac|Donjem Lapcu]], [[Divoselo|Divoselu]], Oraovcu i [[Doljani]]ma. Prva partijska organizacija u kotaru nastala je 1938. u Donjem Lapcu prvenstveno jer nije postojala potrebna veza s [[Gospić]]em koji je bio zadužen za formiranje partijskih organizacija na području Like. Do kraha [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] komunisti su organizirali [[Antifašizam|antifašističke]] demonstracije na kojima je sudjelovalo između 200 i 300 ljudi, radili u mnogim kulturnim (Seljačko kolo) i sportskim (NK Ozeblin) društvima, obilježavali [[Prvi maj]] i godišnjice [[Oktobarska revolucija|Oktobra]] te sustavno radili na širenju organizacije i ideja. Na općinskim izborima 1939. komunisti su postavili svog kandidata za načelnika općine, Mihajla Majstorovića iz Doljana, kandidata [[KPJ]], koji je pobijedio kandidata [[Jugoslavenska radikalna zajednica|Jugoslavenske radikalne zajednice]]. Uz to, na njegovoj je listi bilo i 12 odbornika, vezanih uz Partiju, koji su ušli u općinski odbor.<ref name="SABH" /> [[Datoteka:MarkoOreskovicKrntija.jpg|minijatura|Marko Orešković Krntija]] 22. VI. 1941., [[Marko Orešković]], član Centralnih komiteta [[KPJ]] i [[KPH]], prenio je ličkim komunistima partijsku direktivu da pokrenu pobunu protiv ustaških i okupatorskih vlasti. U to vrijeme u Lici je bilo 240 evidentiranih članova KP i vjerojatno dvostruko više aktivnih suradnika i članova [[SKOJ|SKOJ-a]]. U kotaru Donji Lapac članova KP i aktivnih suradnika nije bilo više od tridesetak, ali opće raspoloženje za otpor i pobunu, obzirom na opisane okolnosti, u tom je kraju bilo najzrelije. Malobrojni komunisti brzo su pridobivali brojne pristaše i aktivne sljedbenike s kojima su formirali borbene odrede po selima i zbjegovima. Po uputstvima Marka Oreškovića, zasnovanima na njegovu iskustvu iz [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]] u [[Španjolski građanski rat|Španjolskom građanskom ratu]], u četama i odredima odmah je uspostavljena institucija [[Politički komesar|političkog komesara]]. Komandiri su bili ljudi s nešto vojničkog iskustvom, a njima ravnopravni politički komesari bili su isključivo komunisti ili njihovi pouzdani sljedbenici. Uoči ustanka odredi su već brojali oko 300 naoružanih i još više nenaoružanih boraca, a višestruko su narasli već u toku prva dva-tri ustanička dana. Komandant združenog Štaba gerilskih odreda za Donji Lapac i okolinu bio je Gojko Polovina, odvjetnički pripravnik iz [[Gračac]]a, vrlo istaknuti lokalni komunist, odličan organizator, predratni sekretar Kotarskog komiteta [[KPH]] za kotar Gračac on je postao: “stvarni rukovodilac ustanka, komandant, komesar i predstavnik vlasti”. Članovi štaba u Donjem Lapcu i u Srbu bili su članovi KP Nikola Vidaković, Dušan Mileusnić, Đoko Jovanić i Milan Šijan, te bivši jugoslavenski oficir Stojan Matić koji je također ubrzo postao komunist. [[Marko Orešković]] već je u fazi priprema povezao gerilske štabove u Srbu i Donjem Lapcu s partijskim i vojničkim vodstvom u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj krajini]], pa je organizacija pripremanog ustanka i sam ustanak s obje strane [[Una|Une]] bio koordiniran.<ref name="NOVOSTI" /> ==Četnici== Za vrijeme samog ustanka u Srbu nitko od lokalni političara [[Velikosrpska politika|iredentističke]] i [[Četnička ideologija|četničke]] orijentacije u tome nije sudjelovao. Stevo Rađenović, Miloš Torbica i Jovo Keča su za to vrijeme bili u [[Split]]u jer su već bili osuđeni na smrt od ustaša, dok je Pajica Omčikus odbio da bude komandant čete gerilskih odreda za [[Srb]], svjestan da je njegov utjecaj u narodu minoran prema onome komunista. Svježa sjećanja ustanika na pokolje njihovih obitelji ovi elementi ustanka su pokušali ići s propagandom da su svi Hrvati i [[Bošnjaci|Muslimani]] ustaše i da svi moraju platiti zbog [[Ustaški zločini u Drugom svetskom ratu|ustaških zločina]]. Dok su [[Talijani|talijanske]] okupatore, a ujedno i mecene koji su im pružili zaštitu u Dalmaciji, predstavljali kao zaštitnike Srba.<ref name="SABH" /> ==Ustanak== Ustanak je bio pobuna, borba za samoodržanje, osveta. Jugoslavenska [[historiografija]] je u njemu kasnije vidjela ustanak komunista i borbu za bolji svijet, jer je takva opcija na kraju prevladala. Većina naroda reagirala je baš kako se stoljećima na graničnom i ratnom području [[Vojna krajina|Vojne krajine]] reagiralo.<ref name="TVRTKO" /> Ustanak u [[Srb]]u je počeo 27. VII. 1941. prema prethodnom planu, koordinirano s istovremenim [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustankom u Drvaru]] i u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj krajini]]. Štab gerilskih odreda za Srb i okolinu i formira 10 odreda koji se taktički postavljaju na razne kote oko Srba da bi što manje toga pošlo po zlu. Nekoliko [[Žandarmerija|žandara]] i par ustaša su se razbježali pred oko 150 ustanika i ustanici tako izvršavaju prvi zacrtani cilj, a odredi van Srba tuku još ustaška pojačanja kod Srbskog klanca i u Tiškovcu. Već istoga dana ustanak se proširio po selima Neteka, Suvaja, Dobroselu prema sjeveru i Gornji Srb, Osredak, Kunovac i Zavlaka prema jugu. U selu Neteka oko podneva došlo je do prve borbe. Ustanici iz Dugopolja i Zavlake rastjerali su oružnike i srušili željezničku prugu u Kaldrmi. Toga dana poginulo je svega nekoliko oružnika i ustaša i samo jedan ustanik. Drugoga dana iz Gračaca i [[Kulen Vakuf]]a [[Domobranstvo|domobranske]] i ustaške postrojbe već su kretale smiriti ustaničko područje, ali ih ustanici dočekuju u vješto postavljenim zasjedama, suzbijaju ih i nanose im osjetne gubitke. U tim okršajima, drugoga dana, poginula su svega dva ustanika. Trećega dana ustanak se poput bujice već proširio po cijelom kotaru [[Donji Lapac]]. Posada iz Donjega Lapca povukla se uvečer 29. VII. u Boričevac i kotarsko središte je od 30. VII. već u ustaničkim rukama. U 3 sata ujutro 31. srpnja ustaška posada povlači se i iz Boričevca i gotovo svi žitelji tog mjesta, zajedno s hrvatskim izbjeglicama iz drugih sela, ukupno njih oko 2.000, povlači se s vojskom u Kulen Vakuf.<ref name="NOVOSTI" /> Komunističko vodstvo odlučilo je da se čak po štetu ustanka, koji se morao munjevito odviti ako je htio postići maksimalni uspjeh, odgodi napad na Boričevac za dva ili tri dana kako bi hrvatsko civilno stanovništvo moglo pobjeći te da se na taj način izbjegne još veća tragedija. 2. VIII. ustanici ulaze i u Boričevac<ref name="SABH" /> a selo je usprkos svom naporu komunističkog komandanta Gojka Polovine opljačkano i spaljeno.<ref name="JOSIP" /> Na izbijanje ustanka ustaše su odgovorile jedino kako su znale – novim akcijama čišćenja. Velika akcija čišćenja koja je pokrenuta u Lici susjednim krajevima, na području [[Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Banije]] i [[Kordun u Narodnooslobodilačkoj borbi|Korduna]], uspjela je samo ondje razgranati ustanak. Srpsko stanovništvo se tjeralo u kut iz kojeg je jedini izlaz bio ustanak, odnosno oružana pobuna protiv fašističke države čiji je jedini cilj bio njihovo fizičko uništenje. Akcija čišćenja po Kordunu i Lici koja je trajala od 29. VII. do 8. VIII. i u to vrijeme je pobijeno preko 4.500 pravoslavnih civila.<ref name="JOSIP">Josip Jagić, [http://www.bilten.org/?p=1863#footnote_5_1863 Tko je ustao 27. jula 1941. i protiv koga?], Bilten, 25.07.2014.</ref> ==Zločini ustanika== Već prvog dana ustanka ubijeno je 37 članova hrvatske obitelji Ivezić u Brotinji. Iveziće su ubili muškaraci iz Suvaje na temelju indicija da su dva člana te porodice sudjelovala u akciji čišćenja tijekom koje su pobijene njihove obitelji, a selo zapaljeno. S obzirom na slučaj u Brotinji, ususret napadu na pretežno hrvatsko selo Boričevac, ustaškom uporištu u kotaru Donji Lapac, pokušalo se na par dana zaustaviti ustanike i pričekati da se oko 2000 civila iseli. Gojko Polovina u svojim memoarima iskreno opisuje sav očaj i nemoć koje je osjećao u namjeri da spriječi zločine tih prvih dana ustanka.<ref name="JOSIP" /> Za Boričevac, autori Dizdar i Sobolevski navode podatake prema kojima je u tom selu ubijeno 55 Hrvata koji se nisu povukli iz sela. No s obzirom da se radi o publikaciji koja ustanike već proglašava četnicima i koristi ustaške izvore taj podatak treba uzeti s rezervom, no žrtava je zasigurno i tamo bilo.<ref>Zdravko DIZDAR, Mihael SOBOLEVSKI, Prešućivani četnički zločini u Hrvatskoj i u Bosni i Hercegovini 1941.-1945., Zagreb 1999., 116.-117.</ref> ==Povijesne revizije== Marko Jareb u radu "''Prilog raspravi o karakteru ustanka od 27. srpnja 1941. godine''" otvara pitanje prisutnosti četničke ideologije i organizacije u samom ustanku.<ref name="JAREB">Marko Jareb, [http://hrcak.srce.hr/76759?lang=en Prilog raspravi o karakteru ustanka od 27. srpnja 1941. godine], Hrvatski institut za povijest, Zagreb, VII.2011.</ref> I dok je neosporno da je određenih četničkih elemenata kod samih ustanika i u samom ustaničkom vodstvu bilo, nisu ponuđeni nikakvi konkretni i čvrsti dokazi koji bi implicirali da je njihova uloga u ustanku bila veća od marginalne kako se dosad smatralo.<ref name="JOSIP" /> [[Ivo Goldstein]] navodi: "''da je dio priča koje su se pojavile u desničarskim revizionističkim istupima o četničkim zločinima 1941. ili je predimenzioniran ili je puka laž. Te su laži konstruirane nakon 27. VII. 1941. jer je ustašama trebalo opravdanje pred vlastitom javnošću: ustanak se nije mogao tajiti čak ni u totalitarnoj državi kakva je bila NDH. Još više, to im je bilo potrebno zbog Talijana i Nijemaca, koji su pobjesnili zbog ustaškog terora i izbijanja ustanka jer, umjesto da NDH ispomaže njihove ratne napore, ona im postaje teret.''"<ref name="IVO">Ivo Goldstein, [http://www.jutarnji.hr/tko-kaze-da-je-27--srpnja-datum-cetnicke-pobune--ustasoidno-bulazni/873560/ Tko kaže da je 27. srpnja datum četničke pobune, ustašoidno bulazni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307144656/http://www.jutarnji.hr/tko-kaze-da-je-27--srpnja-datum-cetnicke-pobune--ustasoidno-bulazni/873560/ |date=2016-03-07 }}, [[Jutarnji list]],31.07.2010.</ref> ==Reference== {{reference}} [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] gjmrw44zcv0xatmvd4jgwlgnnlxgx0v 0 1467419 42605755 41266708 2026-06-05T15:41:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605755 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Soundset Brod | logo = | razina = lokalna | frekvencija = 101,3 Mhz FM | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = | prestanak = | prijašnja imena = Radio Brod | vlasnik = | sjedište = [[Slavonski Brod]], [[Hrvatska]] | adresa = Mile Budaka 1<br>35000 Slavonski Brod | slogan = | stream = | web = [http://www.soundset.hr/ www.soundset.hr/] }} '''Soundset Brod''' je lokalna gradska [[Hrvatske radio postaje|hrvatska radio postaja]] sa sjedištem u [[Slavonski Brod|Slavonskom Brodu]]. Danas emitira na frekvenciji 101,3 Mhz FM.<ref>{{Cite web |title=O Radio Brodu |url=http://www.radiobrod.hr/onama.asp |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719135156/http://www.radiobrod.hr/onama.asp |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.radiobrod.hr Službene stranice radija] {{hr icon}} {{Mrva-mediji}} [[Kategorija:Hrvatske radiostanice|Brod]] [[Kategorija:Slavonski Brod]] n83srxfcalviqyl7rozz2dvqnqlfnjk 0 1467496 42605757 42175948 2026-06-05T15:41:57Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605757 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Hrvatski radio Dubrovnik | logo = | razina = regionalna | frekvencija = 97.2, 89.5, 103.8, 90.3, 106.5, 88.2, 103.7, 105.0, 106.2, 101.1 MHz | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1942]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Dubrovnik]], [[Hrvatska]] | slogan = [http://www.hrt.hr/streamf/DUBROVNIK Slušaj uživo] | web = [http://radio.hrt.hr/radio-dubrovnik/ radio.hrt.hr/radio-dubrovnik/] }} '''Hrvatski radio Dubrovnik''' ili '''Radio Dubrovnikn''' je radijska postaja u sastavu [[HRT]]-a, koja svoj program emitira na području [[Dubrovnik]]a, [[Gruda]], [[Korčula|Korčule]], [[Lastovo|Lastova]], [[Lopud]]a, [[Rota]], [[Slano]]g ,[[Srđ]]a, [[Ston]]a, i [[Vela Luka|Vele Luke]], te [[Blato na Korčuli|Blata na Korčulu]]. Počela je s emitiranjem [[1942.]] == Povezano == * [[HR Osijek]] * [[HR Rijeka]] * [[HR Sljeme]] * [[HR Split]] {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1942.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Dubrovniku]] 1ic01zi6iw573twp9a84qbknoybysw4 0 1467932 42605760 42175950 2026-06-05T15:42:07Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605760 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Hrvatski radio Pula | logo = | razina = regionalna | frekvencija = 101,3; 100; 96,4; 93,9 MHz | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1960.]] | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Pula]], [[Hrvatska]] | slogan = | stream = [http://www.hrt.hr/streamf/PULA Slušaj uživo] | web = [http://radio.hrt.hr/radio-pula/ radio.hrt.hr/radio-pula/] }} '''Hrvatski radio Pula''' ili '''Radio Pula''' je radijska postaja u sastavu [[HRT]]-a, koja svoj program emitira na području grada [[Pula|Pule]], ali i cijele [[Istra|Istre]]. Hrvatski radio Pula osnovan je [[1960.]] godine. == Povezano == * [[HR Osijek]] * [[HR Rijeka]] * [[HR Sljeme]] * [[HR Split]] * [[HR Zadar]] * [[HR Knin]] {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1960.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Puli]] fu8q8xx31s3upzipt08e6tixvjxs0k5 0 1468575 42606170 42450766 2026-06-05T22:51:08Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606170 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=ANKA BUTORAC |slika=[[Datoteka:Butorac Anka.jpg|250px]] |opis slike=Anka Butorac |datum rođenja=[[27. avgust]] [[1903]]. |mesto rođenja=[[Donje Pazarište]], kod [[Gospić]]a |država rođenja=<br />{{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[22. januar]] [[1942]]. ('''39''' god.) |mesto smrti=[[Hrvatska Kostajnica|Kostajnica]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |suprug=[[Blagoje Parović]] |profesija=radnica, ilegalka, aktivistica |KPJ=[[1924]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Anka Butorac-Parović''' ([[Donje Pazarište]], kraj [[Gospić]]a, [[27. kolovoza]] [[1903.]] – [[Hrvatska Kostajnica]], [[22. siječnja]] [[1942.]]) bila je radnica, sindikalna aktivistica i sudionica [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačke borbe]]. Zbog svog revolucionarnog rada proganjana i hapšena. Pokušala je otići u Španjolsku zajedno sa dobrovoljcima, ali je uhapšena. Godine [[1940]]. postaje članom CK KPH. Bila je zatvorena u [[logor Lepoglava|Lepoglavi]] i drugim ustaškim zatvorima. Nakon bega iz zatvora odlazi u [[partizan]]e. Nakon ranjavanja je uhvaćena i mučena, te podliježe ranama 22. siječnja 1942. godine. Posthumno je proglašena [[Narodni heroj|narodnim herojem Jugoslavije.]] == Biografija == Rođena je 27. kolovoza 1903. godine u selu Donjem Pazarištu, kraj Gospića, u siromašnoj seljačkoj obitelji. Djetinjstvo je provela radeći na polju i čuvajući stoku. === Radnički pokret === Poslije završetka [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], pošla je u grad. Isprva je radila u [[Sisak|Sisku]], u skladištu jednog trgovačkog poduzeća. [[Svibanj|Svibnja]] [[1923.]] godine, postala je blagajnica sindikalne podružnice Nezavisnih sindikata u poduzeću. Član KPJ postala je 1924. godine.<ref name="Život">[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=11451 Život i vrijeme Tatjane Marinić, jedne od osnivača Studija socijalnog rada u Hrvatskoj]</ref> Godine [[1925.]], otišla je u [[Zagreb]], gdje je izučila krojački zanat i zaposlila se u tvornici rublja. Godine [[1926.]], bila je primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Radila je i kao blagajnica u Mjesnom komitetu „Crvene pomoći“ u Zagrebu. U proljeće [[1927.]] godine, bila je izabrana za članicu uprave Saveza radništva odjevne industrije i obrta u Zagrebu, a iste godine i za članicu Centralne uprave Saveza radništva odjevne industrije i obrta Jugoslavije.<ref name="Život"/> Na Plenumu Mjesnog sindikalnog vijeća Zagreba, održanom [[17. listopad]]a [[1927.]] godine, na kojem je prisustvovao i [[Josip Broz Tito]], Anka je izabrana za članicu Komisije za rad među ženama. Tijekom partijskog rada u Zagrebu, Anka se upoznala, a potom i udala, za [[Blagoje Parović|Blagoja Parovića]], poznatog jugoslavenskog revolucionara, koji je tada isto radio u zagrebačkoj partijskoj organizaciji. Poslije uvođenja [[Šestosiječanjska diktatura|Šestosiječanjske diktature]] [[1929.]], Anka je bila uhićena u masovnom uhićenju komunista u Zagrebu u [[travanj|travnju]]. U istražnom i sudskom zatvoru provela je petnaest mjeseci, a zatim je internirana u rodno mjesto. Uskoro je uspjela pobjeći iz sela i ponovo se vratila u Zagreb, gdje je živela ilegalno. === Školovanje u SSSR === Krajem [[1930.]] godine, odlukom KPJ, poslana je u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]], gdje joj se tada već nalazio suprug. Početkom [[1932.]] godine, Anka je u [[Moskva|Moskvi]] rodila kćer Maju. Poslije završenog četvorogodišnjeg školovanja na Komunističkom sveučilištu nacionalnih manjina Zapada, krajem [[1935.]] godine, ponovo je upućena na partijski rad u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]]. === Povratak u zemlju i hapšenja === [[Datoteka:Blagoje Parović.jpg|thumb|185px|[[Blagoje Parović]], muž Anke Butorac, u Španiji]] Isprva je radila u Sisku, a zatim u [[Čakovec|Čakovcu]] i [[Varaždin]]u. Kao sindikalna radnica, u Čakovcu je, u [[proljeće]] [[1936.]] godine, organizirala sindikalnu školu. Bila je i jedna od glavnih organizatora [[štrajk]]a radnika poduzeća „Tivar“ u Varaždinu, u kojem je sudjelovalo oko 2.300 radnika. Uhićena je sredinom travnja [[1937.]] godine u [[Nevesinje|Nevesinju]], rodnom mjestu svog supruga. Provela je tri mjeseca u istražnom zatvoru u [[Petrinja|Petrinji]], a zatim je puštena uslijed nedostatka dokaza. Početkom [[kolovoz]]a 1937. godine, na Osnivačkom kongresu [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]], na Titov prijedlog, izabrana je u članstvo [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]]. Radila je u zagrebačkim sindikalnim organizacijama i otpremanju dobrovoljaca u [[Španjolska|Španjolsku]]. Početkom travnja [[1938.]] godine, bila je uhićena prilikom pokušaja ilegalnog odlaska u Španjolsku. Provela je nekoliko mjeseci u zatvoru, a zatim je puštena. Godine 1940. postaje članom CK KPH.<ref name="Život"/> Surađivala je u listu „Ženski svijet“, koji je KPJ pokrenula početkom [[1939.]] godine, a početkom [[1940.]] postala je i članica Redakcije. Zajedno sa Jovicom Markovićem i [[Stipe Ugarković|Stipom Ugarkovićem]], bila je u Štabu (stožer) za organizaciju prvosvibanjskih demonstracija u Zagrebu, [[1940.]] godine. Ponovno je bila uhićena [[10. kolovoza]] 1940. godine, kada je policija upala na sjednicu CK KPH. Tada je, sa nekoliko članova CK, bila odvedena u zatvor u [[Lepoglava|Lepoglavi]]. === Drugi svetski rat === U zatvoru je dočekala fašističku [[Travanjski rat|okupaciju Jugoslavije]] i stvaranje [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] [[1941.]] godine. Tada su [[ustaše]] zatvorenike premještali iz logora u logor. Anka je isprva bila prebačena u logor kod Gospića, kojeg su ustaše oformili za [[Srbi|Srbe]], zatim je, u kolovozu, prebačena u [[Jastrebarsko]], a dva mjeseca kasnije, u [[Koncentracijski logor Danica|koncentracijski logor „Danica“]] u [[Koprivnica|Koprivnici]]. Partijska organizacija iz Koprivnice uspjela je osloboditi Anku i druge komuniste iz logora [[26. prosinca]] 1941. godine. Poslije oslobođenja iz logora, Anka se najprije prebacila u Zagreb, gdje je ilegalno boravila oko 20 dana, a poslije uspostavljanja veze sa [[partizani]]ma, pošla je na [[Banija|Baniju]]. Na putu do [[Banijski partizanski odred|Banijskog partizanskog odreda]], grupa ilegalaca iz Zagreba, u kojoj se nalazila Anka, naišla je na ustašku zasjedu kod sela [[Veliko Krčevo]]. U borbi je Anka bila teško ranjena i zarobljena. Ustaše su ju odveli u Kostajnicu, gdje je bila podvrgnuta ispitivanju i mučenju. Tri dana poslije, 22. siječnja 1942. godine, Anka je umrla. Za narodnog heroja proglašena je [[14. prosinca]] [[1949.]] godine. == Literatura == {{commonscat}} *''Narodni heroji Jugoslavije''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. *''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Lika}} {{DEFAULTSORT:Butorac, Anka}} [[Kategorija:Rođeni 1903.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Gospić]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Zagreb u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] t08hrrhwe9u7qthml4htccouvd2seye 0 1469114 42606212 42267955 2026-06-05T23:50:23Z Hortenzija2024 289294 ispalo slovo 42606212 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Drzavni arhiv 270508 1.jpg|mini|Državni arhiv u Rijeci|281x281piksel]] [[Datoteka:Fiume, József Károly Lajos főherceg kastélyának nagyszalonja. A felvétel 1895-1899 között készült. - Fortepan 83108.jpg|mini|283x283piksel|Interijer Jozefove palače]] '''Villa nadvojvode Jozefa''' nalazi se u Parku Nicole Hosta (ex Vladimira Nazora) u [[Rijeka (grad)|Rijeci]], u kojoj je smješten Državni arhiv Rijeke. == Povijest vile == Nadvojvoda Jozef. brat cara [[Franz Jozef I|Franza Jozefa I,]] zbog nesuglasica s bratom carem, morao je napustiti [[Beč]] i povući se na tlo [[Ugarska|Ugarske]]. Pri tome on je izabrao [[Rijeka (grad)|Rijeku]] i u njoj renovirao [[1892.]] svoju rezidenciju po projektu domaćeg arhitekta [[Rafaelo Culotti|Rafaela Culottija]]. Kao strastveni [[botaničar]], uredio je tada čuveni [[vrt]] egzotičnog bilja i "Kuću palmi" u stilu engleskog [[park]]a prilagođenog krševitom tlu. U goenjem dijelu parka bio je smješten riječki zoološki vrt ([[Prirodoslovni muzej Rijeka|Prirodoslovni muzej]]). U vrijeme talijanske uprave u vilu je smješten Gradski arhiv, a njegov fond postaje osnova sadašnjeg Povijesnog arhiva, u kojemu se čuva [[Povijest|povijesna]] građa iz Rijeke i regije. == Povezano == * [[Znamenite riječke građevine]] [[Datoteka:Fiume, József Károly Lajos főherceg kastélyának parkja. A felvétel 1895-1899 között készült. - Fortepan 83109.jpg|mini|275x275piksel|Jozefov park (Vladimira Nazora) početkom stoljeća]] == Izvor == *[http://www.rijeka.hr/Default.aspx?sec=781 Službene stranice Grada Rijeke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002085744/http://www.rijeka.hr/Default.aspx?sec=781 |date=2013-10-02 }} == Literatura == * Daina Glavočić, ur.: ''Arhitektura historicizma u Rijeci: 1845. - 1900. Arhitektura i urbanizam = Architecture of Historicism in Rijeka: 1845. - 1900. Architecture and town planning'', Moderna galerija Rijeka i Muzej moderne i suvremene umjetnosti, Rijeka, 2002. ({{ISBN|953-6501-17-1}}) == Vanjske veze == * [http://www.riarhiv.hr/ Državni arhiv u Rijeci] {{WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Buildings in Rijeka |commonscatsh = Znamenite riječke građevine }} [[Kategorija:Građevine u Rijeci]] hvdlf5fu9384sgfs7ngf0ftj7b5vgg2 0 1469591 42605756 40901565 2026-06-05T15:41:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605756 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Radio Dalmacija | slika = [[Datoteka:Radio Dalmacija logo.svg|250px]] | razina = regionalna | frekvencija = 87.8, 88.3, 88.5, 96.4, 99.6, 100.0, 105.5, 106.1, 106.3, 106.9 i 107.3 MHz | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1995.]] | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Split]], [[Hrvatska]] | adresa = Kralja Zvonimira 14/II, 21000 Split | slogan = | stream = [http://shoutcast.pondi.hr:8000/listen.pls Slušaj uživo] | web = [http://www.radiodalmacija.hr www.radiodalmacija.hr] }} '''Radio Dalmacija''' je [[Split|splitska]] regionalna komercijalna [[Hrvatske radio postaje|radio postaja]] koja je sa emitiranjem programa započela [[1995.]] godine. == Izdvojeno iz programa == *'''Hrvatski top 33''' (hrvatski glazbeni noviteti) *'''Furešta top lista''' (top lista stranih glazbenih noviteta) *'''Štoperica''' (emisija o sportu) *'''2 men music show''' (vijesti iz svijeta strane glazbe) *'''Željo moja''' (glazbene želje) *'''Signali u noći''' (glazbena kontakt emisija; do [[2005]]. vodio ju je legendarni dvojac '''Torello''' i '''Zoka''') == Frekvencije == Radio Dalmacija emitira se na 87.8, 88.3, 88.5, 96.4, 99.6, 100.0, 105.5, 106.1, 106.3, 106.9 i 107.3 MHz. == Vanjske veze == * [http://www.radiodalmacija.hr/ Službene stranice Radio Dalmacije] [[Kategorija:Nastanci 1995.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice|Dalmacija]] [[Kategorija:Mediji u Splitu]] ltnonz9q791k07poqvxh3olepq5qsmo 0 1470451 42605753 41339939 2026-06-05T15:41:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605753 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Radio Brač | logo = | razina = lokalna (otok [[Brač]]) | frekvencija = 91,8, 102,7 i 106,0 FM | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1987]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Supetar]], [[Hrvatska]] | adresa = Mladena Vodanovića 3<br>21400 [[Supetar]] | slogan = | stream = | web = [http://www.radio-brac.hr/ www.radio-brac.hr] }} '''Radio Brač''' je privatna glazbena [[Hrvatske radio postaje|hrvatska radio postaja]] s lokalnom [[Koncesija|koncesijom]], koja emitira svoj program od [[1987]]. godine, kada je osnovana kao prva radio postaja u [[SFRJ]] izvan sustava tadašnje [[Jugoslavenska radiotelevizija|Jugoslavenske radiotelevizije]]. Premda postaja ima samo lokalnu koncesiju, konfiguracija terena na kojem se nalaze odašiljači Radija Brač je zaslužna za čujnost u većem dijelu županije. Radio Brač je od samog početka emitiranja uživao veliku popularnost u [[Split]]u i srednjoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], dijelom zbog birane strane glazbe, koja je činila veliku većinu programa, a dijelom i zbog karizmatičnih voditelja [[Robert Barilla|Roberta Barille]] i [[Vedran Sesartić|Vedrana Sesartića]]. Glavni studio se nalazi u [[Supetar|Supetru]], a od polovice [[1990-ih]] program se emitira i iz studija u Splitu. == Zanimljivosti == * [[Daleka obala]] je svoj prvi demo album snimila u studiju Radio Brača, kod izdavačke kuće Luxor design (1988.) == Vanjske veze == * [http://www.radio-brac.hr/ Radio Brač] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528110512/http://www.radio-brac.hr/ |date=2014-05-28 }} [[Kategorija:Nastanci 1987.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice|Brač]] [[Kategorija:Supetar]] [[Kategorija:Brač]] h0l982txxrinrm2dkbqqxd40aj8e4a7 0 1470712 42605766 41337108 2026-06-05T15:42:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605766 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Hrvatski radio Vukovar | logo = Hrvatski_radio_Vukovar.jpg | razina = lokalna | frekvencija = 95,4, 104,1 i 107,2 Mhz FM | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[8. ožujka]] [[1957.]] | prestanak = | prijašnja imena = Radio Vukovar | vlasnik = | sjedište = [[Vukovar]], [[Hrvatska]] | adresa = Dr. Franje Tuđmana 13, <br/> 32000 Vukovar | slogan = 107,2 FM ... dio obitelji | stream = [http://wms.iskon.hr/Hrvatski%20radio%20Vukovar/ Slušaj uživo] | web = [http://www.hrv.hr www.hrv.hr] }} '''Hrvatski radio Vukovar''' je [[Hrvatske radio postaje|hrvatska radio postaja]] sa sjedištem u Vukovaru. Emitiranje je započeo [[8. ožujka]] [[1957.]] godine u Vukovaru pod nazivom ''Radio Vukovar''.<ref name="hrv">[http://www.hrv.hr/images/novine/vu-novine-527.pdf Janoš Kery, ''Među najslušanijim smo radijskim postajama u zemlji''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324111405/http://hrv.hr/images/novine/vu-novine-527.pdf |date=2017-03-24 }}, [[Vukovarske novine]], br. 527., 8. ožujka 2013., str. 11., preuzeto 20. ožujka 2013.</ref> Program se emitira 24 sata dnevno na frekvencijama 95,4, 104,1 i 107,2 Mhz FM. Istraživanje slušanosti agencije ''Defacto'' iz prosinca [[2012.]] godine pokazalo je kako ''Hrvatski radio Vukovar'' ima najviši dnevni doseg slušanosti od 119.612, a prosječni od 89.753 slušatelja i to ga svrstava na 18. mjesto u Hrvatskoj od 165 radijskih postaja.<ref name="hrv"/> == Povezano == * [[Hrvatske radio postaje]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.hrv.hr Hrvatski radio Vukovar - službene stranice] [[Kategorija:Nastanci 1957.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Vukovar]] 0fsjusn2lzfathgxkf1pf5cfxttrb9p 0 1470794 42605764 42175953 2026-06-05T15:42:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605764 wikitext text/x-wiki {{Infookvir radijska postaja | ime = Hrvatski radio Zadar | logo = | razina = regionalna | frekvencija = 103.0, 105.9, 101.8 MHz | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1968]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Zadar]], [[Hrvatska]] | slogan = [http://www.hrt.hr/streamf/ZADAR Slušaj uživo] | web = [http://radio.hrt.hr/radio-zadar/ radio.hrt.hr/radio-zadar/] }} '''Hrvatski radio Zadar''' ili '''Radio Zadar''' je radijska postaja u sastavu [[HRT]]-a, koja svoj program emitira na području grada [[Zadar|Zadra]], [[Pag]]a, [[Ugljan]]a i [[Ćelavac|Ćelavca]]. == Povezano == * [[HR Osijek]] * [[HR Rijeka]] * [[HR Sljeme]] * [[HR Split]] * [[HR Knin]] {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1968.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Mediji u Zadru]] 2kahu1wpejslu9bhwsfpx364asph8vc 14 1471274 42606110 42590029 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606110 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Hrvatska u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi|Hrvatska]] ay75h6vtirqti2iwrv3p01bwczh4b6f 0 1472378 42605758 42175949 2026-06-05T15:42:01Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605758 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | ime = Hrvatski radio Knin | logo = | razina = regionalna | frekvencija = 90.2, 94.4, 88.1 MHz | erp = | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | početak = [[1995]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Knin]], [[Hrvatska]] | slogan = [http://www.hrt.hr/streamf/KNIN Slušaj uživo] | web = [http://radio.hrt.hr/radio-knin/ radio.hrt.hr/radio-knin/] }} '''Hrvatski radio Knin''' ili '''Radio Knin''' je radijska postaja u sastavu [[HRT]]-a, koja svoj program emitira na području grada [[Knin]]a, [[Šibenik]]a i [[Promina|Promine]]. Počela je s emitiranjem [[6. kolovoza]] [[1995]]. godine. == Povezano == * [[HR Osijek]] * [[HR Rijeka]] * [[HR Sljeme]] * [[HR Split]] {{Hrvatska radiotelevizija}} [[Kategorija:Nastanci 1995.]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Hrvatska radiotelevizija]] [[Kategorija:Knin]] q705ugnzvuvynq3xxou5uwzp7lx8o7f 0 1626951 42606366 41829877 2026-06-06T11:36:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606366 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = The Adventures of Rin Tin Tin | slika =[[File:Rin Tin Tin main cast 1956.jpg|230px]] | opis =slijeva nadesno: Lee Aaker, Rin-Tin-Tin, James Brown i Rand Brooks in 1956. | žanr = [[dječji TV program|dječja]]/porodična/[[vestern]] [[dramska serija]] | režija = Robert G. Walker<br>[[William Beaudine]] | uloge = [[Lee Aaker]]<br />[[James Brown (glumac)|James Brown]]<br />[[Joe Sawyer]]<br />[[Rand Brooks]]<br>[[Rin Tin Tin]] (razni psi) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | producent = [[Herbert B. Leonard]] | kompanija = [[Screen Gems]] | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC-TV]] | početak = 15. oktobar 1954 | kraj = 8. maj 1959 | status = završena | srodna = ''[[Boots and Saddles (TV serija)|Boots and Saddles]]'' }} '''''The Adventures of Rin Tin Tin''''' ({{jez-sh|Avanture Rin Tin Tina}}) je [[SAD|američka]] [[dječji TV program|dječja]] [[vestern]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno emitirala na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1954. do 1959. godine. Protagonist, koga je tumačio dječji glumac [[Lee Aaker]], bio je Rusty, dječak koji je postao siroče u indijanskom prepadu, te koga su usvojili američki vojnici u tvrđavi Fort Apache. Radnja je prikazivala kako uz pomoć [[njemački ovčar|njemačkog ovčara]] po imenu [[Rin Tin Tin]] pomaže vojnicima da zavedu red na Divljem Zapadu. ''The Adventures of Rin Tin Tin'' se odlikovala izuzetno niskim budžetom, te su, između ostalog, jedni te isti glumci bili prisiljeni tumačiti više likova u istoj epizodi. Usprkos toga je uživala popularnost, te se održala na programu nekoliko sezona. == Vanjske veze == * {{IMDb title|0046576|The Adventures of Rin Tin Tin}} {{TVSvijek|1954|1959|Adventures Of Rin Tin Tin, The}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dječje TV-serije]] [[Kategorija:Vestern TV-serije]] 5t1lkarv63f0pp4s5ifpkxjz4dxnb5n 0 1774140 42605784 42539365 2026-06-05T16:03:28Z Šipa 12 361881 /* */ 42605784 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Bradarac (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Bradarac |slika= |opis_slike= |okrug=Braničevski |opština=Požarevac |nadm visina=74 |populacija=874 |poštanski kod=12206 |pozivni broj=012 |registarska oznaka=PO |gšir=44.685333 |gduž=21.222666 }} '''Bradarac''' je naselje u [[Srbija|Srbiji]] u [[opština Požarevac|opštini Požarevac]] u [[Braničevski okrug|Braničevskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 874 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 1106 stanovnika). == Demografija == U selu Bradarac ima frizer KM barber.Medju najboljim frizerima u okrugu.Sa 10 godina je išao na robiju jer je jebao kokošku Stefana kidze.Neverovatna činjenica je to što svaki dan jma po 50 klijenata i šiša ih u avliji sa 5 mašinica.Takodje preti babi da će da je ošiša sa brijačem na ćelavo.U naselju Bradarac živi 713 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 42,4 godina (41,5 kod muškaraca i 43,2 kod žena). U naselju ima 206 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 4,22. Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine). {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:1507 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:1004 color:gray1 from:start till:end bar:502 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,144)(77,156) color:blue width:2 points:(77,156)(100,156) color:blue width:2 points:(100,156)(128,161) color:blue width:2 points:(128,161)(157,154) color:blue width:2 points:(157,154)(185,144) color:blue width:2 points:(185,144)(217,118) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=1104 |p1953=1206 |p1961=1209 |p1971=1256 |p1981=1191 |p1991=1106 |p1991n=969 |p2002s=1034 |p2002=874 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|860|98.39}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|blue|13|1.48}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|4|7.84|13.72|7}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|15|29.41|27.45|14}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|16|31.37|60.78|31}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|33|64.70|72.54|37}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|18|35.29|62.74|32}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|22|43.13|50.98|26}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|18|35.29|25.49|13}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|43|84.31|72.54|37}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|28|54.90|66.66|34}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|21|41.17|35.29|18}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|21|41.17|47.05|24}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|40|78.43|56.86|29}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|35|68.62|54.90|28}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|27|52.94|49.01|25}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|18|35.29|33.33|17}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|20|39.21|47.05|24}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|22|43.13|43.13|22}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|23|45.09|62.74|32}} |prosekm=41.5 |prosekž=43.2 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|241|248|251|247|228|225|206|19|27|30|36|32|36|21|5|-|-|4.22}} {{BrakNaseljaSrbija|359|78|235|35|9|2|372|38|238|70|24|2}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|194|34|-|110|13|7|-|13|2|4|98|51|-|11|7|4|-|8|1|1|292|85|-|121|20|11|-|21|3|5|-|-|2|1|2|1|-|-|5|-|-|1|3|6|2|-|-|3|-|-|3|4|8|3|-|-|8}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Bradarac.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.685333,21.222666&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/bradarac-44-41-12-n-21-13-36-e/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.685333&longitude=21.222666&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Požarevac}} [[Kategorija:Grad Požarevac]] [[Kategorija:Naselja u Braničevskom upravnom okrugu]] bex73zmk0rkl21wacqibyw8tnp92j5m 0 2041304 42605775 42493984 2026-06-05T15:46:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-emisije]] → [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 42605775 wikitext text/x-wiki {{For|igrani film iz 1944. godine|Louisiana Hayride (film)}} [[Image:shreveport-municipal-auditorium-1995.jpg|thumb|250px|Dvorana [[Shreveport Municipal Memorial Auditorium]]]] {{Italic title}} '''''Louisiana Hayride''''' je bila [[SAD|američka]] [[radio]], a kasnije i [[televizija|televizijska]] [[TV emisija|emisija]] [[country]] muzike koja se od 1948. do 1960. emitirala iz dvorane [[Shreveport Municipal Memorial Auditorium]] u gradu [[Shreveport, Louisiana|Shreveport]] u državi [[Louisiana]]. Poznata je po tome što su zahvaljujući nastupu u njoj slavu stekle brojne zvijezde countryja. Najpoznatije ime je, pak, [[Elvis Presley]], koji je nastupio u radio-verziji 1954. godine, a 3. marta 1955. imao i svoj televizijski debi. ==Izvođači== {{div col|cols=4}} * [[Betty Amos]] * [[Jack Anglin]] * [[Bailes Brothers]] * [[Benny Barnes]] * [[Ray Belcher]] * [[Carl Belew]] * [[Dudley Bernard]] * [[Bill Black]] * [[Eddy Bond]] * [[Brad & Jerry]] * [[The Browns]] * [[Vin Bruce]] * [[Gary Bryant]] * [[Roy Burks]] * [[Bill Carlisle]] * [[Johnny Cash]] * [[Zeke Clements]] * [[Jeff Dale]] * [[Jimmie Davis]] * [[Tibby Edwards]] * [[Werly Fairburn]] * [[Pete Fontana]] * [[Tillman Franks]] * [[Bob Gallion]] * [[Marshall Grant]] * [[The Gays]] * [[Cliff Grimely]] * [[Roy Hendrix]] * [[Jeanette Hicks]] * [[Goldie Hill]] * Tommy Hill * [[Hoot & Curley]] * [[Johnny Horton]] * [[David Houston (pjevač)|David Houston]] * [[Sonny James]] * [[Jimmy & Johnny]] * Jerry Johnson * [[George Jones]] * [[Grandpa Jones]] * [[Oakie Jones]] * Jack Kay * [[Merle Kilgore]] * [[Hank Locklin]] * [[Horace Logan]] * [[Bob Luman]] * [[Maddox Brothers and Rose]] * [[Emory Martin]] * [[Jimmy Martin]] * [[Johnny "Country" Mathis]] * [[Paul Mims]] * [[Scotty Moore]] * [[Bill Nettles]] * [[Jimmy C. Newman]] * [[James O'Gwynn]] * [[Jimmy Osborne]] * Frank Page * [[Leon Payne]] * [[Luther Perkins]] * [[Charlie "Sugartime" Phillips]] * [[Webb Pierce]] * [[Elvis Presley]] * [[Jim Reeves]] * [[Donn Reynolds]] * [[Jack Rhodes]] * [[Rice Brothers]] * [[Gene Rodique]] * [[Dido Rowley]] * [[Tommy Sands (zabavljač)|Tommy Sands]] * [[Johnny Sea]] * [[Shelton Brothers]] * [[Bob Shelton]] * [[Joe Shelton]] * [[Eddy Sims]] * [[Margie Singleton]] * [[Harmie Smith]] * [[Roy Sneed]] * [[Bob Stegall]] * [[Red Sovine]] * [[Charlie Stokley]] * Nat Stuckey * [[Tommy Thomlinson]] * [[Tommy Trent]] * [[Billy Walker (musician)|Billy Walker]] * [[Don Warden]] * [[Kitty Wells]] * [[Slim Whitman]] * [[Wilburn Brothers]] * [[Slim Willet]] * [[Audrey Williams]] * [[Hank Williams]] * [[Bob Wills]] * [[Kitty Wilson]] * [[Smiley Wilson]] * [[Mac Wiseman]] * [[Ginny Wright]] * [[Johnnie Wright]] * [[Richard Yates]] * [[Faron Young]] * [[York Brothers]] {{div col end}} ==Literatura== *''The Louisiana Hayride Years: Making Musical History in Country's Golden Age'' by Horace Logan – (1999) [[St. Martin's Press]] ({{ISBN|0-312-20661-5}}) *''Louisiana Hayride: Radio and Roots Music along the Red River'' by Tracey E.W. Laird (2004) [[Oxford University Press]] ({{ISBN| 0195167511}}) ==Vanjske veze== * [http://www.stageofstars.com/history.html Shreveport Municipal Memorial Auditorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120211112/http://www.stageofstars.com/history.html |date=2009-01-20 }} * [http://www.hillbilly-music.com/programs/story/index.php?prog=320 Hillbilly-Music.com] * [http://www.rockabillyhall.com/ElvisHayride1.html Elvis Presley on ''Louisiana Hayride''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927110604/http://www.rockabillyhall.com/ElvisHayride1.html |date=2018-09-27 }} [[Kategorija:Američke radijske emisije]] 8z0et6gax03qcl2lbx89mbw5n26ls0l 42606225 42605775 2026-06-06T11:16:50Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radijske emisije]] → [[Kategorija:Američke radioemisije]] 42606225 wikitext text/x-wiki {{For|igrani film iz 1944. godine|Louisiana Hayride (film)}} [[Image:shreveport-municipal-auditorium-1995.jpg|thumb|250px|Dvorana [[Shreveport Municipal Memorial Auditorium]]]] {{Italic title}} '''''Louisiana Hayride''''' je bila [[SAD|američka]] [[radio]], a kasnije i [[televizija|televizijska]] [[TV emisija|emisija]] [[country]] muzike koja se od 1948. do 1960. emitirala iz dvorane [[Shreveport Municipal Memorial Auditorium]] u gradu [[Shreveport, Louisiana|Shreveport]] u državi [[Louisiana]]. Poznata je po tome što su zahvaljujući nastupu u njoj slavu stekle brojne zvijezde countryja. Najpoznatije ime je, pak, [[Elvis Presley]], koji je nastupio u radio-verziji 1954. godine, a 3. marta 1955. imao i svoj televizijski debi. ==Izvođači== {{div col|cols=4}} * [[Betty Amos]] * [[Jack Anglin]] * [[Bailes Brothers]] * [[Benny Barnes]] * [[Ray Belcher]] * [[Carl Belew]] * [[Dudley Bernard]] * [[Bill Black]] * [[Eddy Bond]] * [[Brad & Jerry]] * [[The Browns]] * [[Vin Bruce]] * [[Gary Bryant]] * [[Roy Burks]] * [[Bill Carlisle]] * [[Johnny Cash]] * [[Zeke Clements]] * [[Jeff Dale]] * [[Jimmie Davis]] * [[Tibby Edwards]] * [[Werly Fairburn]] * [[Pete Fontana]] * [[Tillman Franks]] * [[Bob Gallion]] * [[Marshall Grant]] * [[The Gays]] * [[Cliff Grimely]] * [[Roy Hendrix]] * [[Jeanette Hicks]] * [[Goldie Hill]] * Tommy Hill * [[Hoot & Curley]] * [[Johnny Horton]] * [[David Houston (pjevač)|David Houston]] * [[Sonny James]] * [[Jimmy & Johnny]] * Jerry Johnson * [[George Jones]] * [[Grandpa Jones]] * [[Oakie Jones]] * Jack Kay * [[Merle Kilgore]] * [[Hank Locklin]] * [[Horace Logan]] * [[Bob Luman]] * [[Maddox Brothers and Rose]] * [[Emory Martin]] * [[Jimmy Martin]] * [[Johnny "Country" Mathis]] * [[Paul Mims]] * [[Scotty Moore]] * [[Bill Nettles]] * [[Jimmy C. Newman]] * [[James O'Gwynn]] * [[Jimmy Osborne]] * Frank Page * [[Leon Payne]] * [[Luther Perkins]] * [[Charlie "Sugartime" Phillips]] * [[Webb Pierce]] * [[Elvis Presley]] * [[Jim Reeves]] * [[Donn Reynolds]] * [[Jack Rhodes]] * [[Rice Brothers]] * [[Gene Rodique]] * [[Dido Rowley]] * [[Tommy Sands (zabavljač)|Tommy Sands]] * [[Johnny Sea]] * [[Shelton Brothers]] * [[Bob Shelton]] * [[Joe Shelton]] * [[Eddy Sims]] * [[Margie Singleton]] * [[Harmie Smith]] * [[Roy Sneed]] * [[Bob Stegall]] * [[Red Sovine]] * [[Charlie Stokley]] * Nat Stuckey * [[Tommy Thomlinson]] * [[Tommy Trent]] * [[Billy Walker (musician)|Billy Walker]] * [[Don Warden]] * [[Kitty Wells]] * [[Slim Whitman]] * [[Wilburn Brothers]] * [[Slim Willet]] * [[Audrey Williams]] * [[Hank Williams]] * [[Bob Wills]] * [[Kitty Wilson]] * [[Smiley Wilson]] * [[Mac Wiseman]] * [[Ginny Wright]] * [[Johnnie Wright]] * [[Richard Yates]] * [[Faron Young]] * [[York Brothers]] {{div col end}} ==Literatura== *''The Louisiana Hayride Years: Making Musical History in Country's Golden Age'' by Horace Logan – (1999) [[St. Martin's Press]] ({{ISBN|0-312-20661-5}}) *''Louisiana Hayride: Radio and Roots Music along the Red River'' by Tracey E.W. Laird (2004) [[Oxford University Press]] ({{ISBN| 0195167511}}) ==Vanjske veze== * [http://www.stageofstars.com/history.html Shreveport Municipal Memorial Auditorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120211112/http://www.stageofstars.com/history.html |date=2009-01-20 }} * [http://www.hillbilly-music.com/programs/story/index.php?prog=320 Hillbilly-Music.com] * [http://www.rockabillyhall.com/ElvisHayride1.html Elvis Presley on ''Louisiana Hayride''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927110604/http://www.rockabillyhall.com/ElvisHayride1.html |date=2018-09-27 }} [[Kategorija:Američke radioemisije]] khfn6y76wmc3bwxq9oom75xa7aplo2w 14 2505566 42605580 40980743 2026-06-05T15:19:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Izdavaštvo u SAD]] → [[Kategorija:Izdavaštvo u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605580 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Publishing houses from the United States}} [[Kategorija:Izdavaštvo u Sjedinjenim Američkim Državama|Kuće]] [[Kategorija:Američke kompanije|Izdavačke kuće]] [[Kategorija:Izdavačke kuće po državama]] pj5bc53t8mp7l2i0mgeyw8lsud3uyf6 0 2510836 42606172 42490946 2026-06-05T22:51:09Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606172 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Božidarka Damnjanović Kika |slika=[[Datoteka:Božidarka Damnjanović Kika.jpg|200p]] |opis slike=Božidarka Damnjanović Kika |datum rođenja=[[25. septembar]] [[1920]]. |mesto rođenja=[[Mladenovac]] |država rođenja={{zas|SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti=[[17. januar]] [[1996]]. ('''76''' god.) |mesto smrti=[[Beograd]], [[Republika Srbija (1990—2006)|Srbija]] |država smrti={{zas|SRJ}} [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] |profesija=prosvetna radnica |suprug=[[Dragoslav Marković|Draža Marković]] |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[9. oktobra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva2}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Božidarka Damnjanović–Marković Kika''' ([[1920]] — [[1996]]) je bila učiteljica iz Mladenovca,{{sfn|Dimitrijević|1983a|p=367}} organizatorka [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]], politički komesar [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog partizanskog odreda]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Nakon rata je bila nosilac visokih društvenih funkcija, narodna poslanica Savezne Skupštine i Narodne skupštine [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]]. == Biografija == Rođena je [[25. septembra]] [[1920]]. godine u [[Mladenovac|Mladenovcu]] u porodici u kojoj je bilo četvoro dece. Njen otac Đura bio je bio železničar, rodom iz [[Kopljare|Kopljara]]<ref name="MV">{{Cite web |title=Mladenovačke varošarije, Mioljub Uzelac |url=http://www.pecat.info/sh/589/selo/1864/?tpl=22 |access-date=2014-10-07 |archivedate=2011-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209062035/http://www.pecat.info/sh/589/selo/1864/?tpl=22 |deadurl=yes }}</ref>. Osnovnu školu je završila u [[Mladenovac|Mladenovcu]], a četiri razreda gimnazije u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]]. Do početka [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] završila je i žensku (domaćičku) zanatsku školu i počela da pohađa stenografsku školu. Kada se njena porodica preselila u [[Valjevo]], Božidarka je ostala da živi u Mladenovcu u stanu svoje kume<ref name="MV" />. Rat je prekinuo njeno dalje školovanje. === Drugi svetski rat === {{main|Kosmajski partizanski odred}} [[File:Kika Damnjanovic i Draza Markovic u partizanima.jpg|thumb|Kika Damnjanović i [[Draža Marković]] u partizanima]] [[Datoteka:Kosmajska brigada.jpg|minijatura|[[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski partizani]]]] Organizatori ustanka i članovi [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] u [[Kragujevac|Kragujevcu]] sa kojima se povezala tokom leta [[1941]]. godine, dodeljuju joj razne zadatke vezane za podiznje ustanka koje ona sa uspehom obavlja. Dok je radila na pripremi ustanka živela je ilegalno u [[Mladenovac|Mladenovcu]]. Postala je članicom [[SKOJ]]-a krajem juna [[1941]]. godine. Polovinom oktobra [[1941]]. godine dobrovoljno je stupila u [[Prvi šumadijski partizanski odred]], a iz njega ubrzo prešla u [[Kosmajski partizanski odred]], u kojem je primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], a zatim je postavljena za člana Povereništva KPJ za mladenovački srez. Ubrzo je bila postavljena za sekretara Povereništva i člana Okružnog komiteta KPJ za mladenovački srez. Kada se [[Kosmajski partizanski odred]], zbog [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] nemačke okupacione vojske i njenih saveznika, povukao u oblast [[Sandžak]]a, na teritoriji [[Kosmaj]]a ostala je jedna partizanska četa, koja je povremeno izvodila oružane akcije. U svim tim akcijama učestvovala je i Božidarka Damjanović. Od svojih saboraca je dobila nadimak „'''Kika'''“. [[1942]]. godine Božidarka Damjanović-Kika, [[Draža Marković]], [[Andrija Habuš]] i još jedan partizan našli su se opkoljeni u seljačkoj školi u Granicama, na domak [[Mladenovac|Mladenovca]]. Tada su uspeli da se uz pomoć bombi probiju iz obruča.<ref>[https://www.znaci.org/00003/650.htm REVOLUCIONARNI OMLADINSKI POKRET U ZAGREBU 1941-1945. - ZBORNIK POVIJESNIH PREGLEDA I SJEĆANJA: knjiga II]</ref> Tokom [[1943]]. godine se udaje za [[Draža Marković|Dražu Markovića]], rukovodioca [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Kada je [[1943]]. obnovljen [[Kosmajski partizanski odred]], Kika je u njemu postavljena za zamenika [[Politički komesar|političkog komesara]]. Učestvovala je u velikom broju borbi koje su šumadijski partizani vodili protiv okupacione [[Vermaht|Nemačke vojske]] i lokalnih oružanih formacija u službi okupatora: [[Specijalna policija|Specijalne policije]], [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] i [[Četnici|četnika]]. Pored toga, često su dizane u vazduh železničke pruge, stanice, kamioni i drugi objekti. U jesen [[1944]]. godine, u vreme [[Bitka za Srbiju 1944.|borbi za oslobođenje Srbije]], Božidаrkа Dаmnjаnović Kikа je komandovala Kosmаjskim pаrtizаnskim odredom.<ref>[http://yugopapir.blogspot.com/2014/10/30-godina-od-osloboenja-beograda.html Oslobođenje Beograda]</ref> Ovako u to vreme opisuje susret sa njom generаl [[Milan Žeželj]]: {{izdvojeni citat|Drugаricа Kikа me je impresionirаlа poznаvаnjem tаktike i strаtegije. O njenom junаštvu sаm slušаo još od rаnije. Posle ovog susretа sа Kosmаjcimа, mi smo nаstаvili premа Beogrаdu, а oni su ostаli dа čiste teren od četnikа.|[[Milan Žeželj]]}} Do kraja rata je bila i u članstvu Okružnog komiteta KPJ za Mladenovac. Nakon oslobođenja Srbije [[1944]]. godine je učestvovala je u radu Suda časti koji je sudio [[Žanka Stokić|Žanki Stokić]] i [[Sima Pandurović|Simi Panduroviću]] <ref>[http://www.scribd.com/doc/21194579/Predrag-Puzic-Lomaca-Za-Sensa Predrag Puzić LOMAČA ZA SENSA Zločin i kazna Svetislava Stefanovića Kairos, Sremski Karlovci, 2003.]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Period SFRJ === Posle kraja [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], bila je aktivna na sledećim političkim funkcijama: pomoćnik predsednika Komisije državne kontrole [[Socijalistička Republika Srbija|Narodne Republike Srbije]], načelnik Kadrovske uprave [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Srbije|Komunističke partije Srbije]] i član Izvršnog odbora [[SUBNOR]]-a [[Srbija|Srbije]]. Paralelno sa političkim aktivnostima na navedenim funkcijama je završila Učiteljsku školu i od [[1952]]. godine radila na mestu učiteljice, a od [[1959]]. do [[1963]]. godine na radnom mestu direktora u jednoj beogradskoj osnovnoj školi. Bila je i direktor Zavoda za osnovno obrazovanje i obrazovanje nastavnika [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]]. Od kraja Drugog svetskog rata je više puta bila izabrana za narodnu poslanicu Savezne Skupštine i Narodne skupštine [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]]. == Spisateljski rad == Još u toku ratu počela je se baviti novinarsko-publicističkim radom u organu Narodnog fronta Srbije „Glas“ i u „Kosmajskom borcu“. Posle rata bila je saradnik lista „Novi dani“ i brojnih drugih publikacija. Napisala je biografsku knjigu „Ja i moji drugovi“. Dobitnica je [[Oktobarska nagrada|Oktobarske nagrade]] [[Grad Beograd|Grada Beograda]]. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[9. oktobra]] [[1953]]. godine. == Trivia == Postoje i navodi o tome da je bila raspoređena na radno mesto učiteljice za kaznu jer je na nekom balu strgla zlatnu ogrlicu sa vrata [[Milena Dapčević|Milene Dapčević]] uz povik da se oni nisu zato borili<ref name="MV" />. == Povezano == * [[Kosmajski partizanski odred]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * {{Cite book|last=Dimitrijević|first=Dragoslav|year=1983a|url=https://znaci.org/00001/246.htm|title=Kosmajski partizani I|publisher=SUBNOR|location=Sopot|id=|ref=harv}} * {{Cite book|last=Dimitrijević|first=Dragoslav|year=1983b|url=https://znaci.org/00001/247.htm|title=Kosmajski partizani II|publisher=SUBNOR|location=Sopot|id=|ref=harv}} {{Narodni heroji-Beograd}} {{Lifetime|1920|1996|Damnjanović-Marković, Božidarka}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] 2emwvbgmp6ij9kamasza3g6o8k5hdbi 0 2732827 42606174 42550282 2026-06-05T22:51:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606174 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |slika=[[Datoteka:Đurđelina Dinić.jpg|200px]] |didaskalija=ĐUKA DINIĆ |opis slike=Đuka Dinić |datum rođenja=[[9. novembar]] [[1914]]. |mesto rođenja=[[Donje Konjuvce]], kod [[Leskovac|Leskovca]], |država rođenja=<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] |datum smrti=[[25. maj]] [[1943]]. ('''29''' god.) |mesto smrti=[[Jajinci]], kod [[Beograd]]a |država smrti=<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=tekstilna radnica |KPJ=[[1938]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |suprug=[[Filip Kljajić Fića]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1945]]. }} '''Đurđelina Đuka Dinić''' ([[1914]] – [[1943]]), tekstilna radnica, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[9. novembar|9. novembra]] [[1914]]. godine u selu [[Donje Konjuvce|Donjem Konjuvcu]], kod [[Leskovac|Leskovca]]. Njen otac Nikolaj Dinić, socijalistički orijentisan, bio je poslanički kandidat [[1912]]. i [[1914]], a nalazio se na listi i kao komunistički kandidat [[1920]]. godine. Godinu dana po završetku škole, [[1933]]. otišla je iz [[Leskovac|Leskovca]] u [[Niš]] gde je učila pletarski zanat i zaposlila se u Nišu u fabrici kože, gde je upoznala [[Filip Kljajić Fića|Filipa Kljajića]] za koga se udala [[1938]]. U tom gradu je više puta bila hapšena i kažnjavana zbog revolucionarnog rada. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] je postala 1938. Krajem [[1940]], nakon provale partijske organizacije, napustila je [[Niš]] i prešla u [[Valjevo]] zajedno sa svojim mužem. Tamo je radila ilegalno i ostala do [[okupacija|okupacije]] [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Kada je ustanak počeo, po direktivi [[Savez komunista Jugoslavije|Partije]] prešla je u [[Beograd]] gde je rukovodila [[diverzija|diverzantskim]] i drugim akcijama. Bila je član Mesnog komiteta KPJ za Beograd i na toj dužnosti je ostala sve dok je Specijalna policija nije uhapsila [[23. septembar|23. septembra]] [[1942]]. na [[Dedinje|Dedinju]]. Odvedena je u [[banjički logor|logor na Banjici]], gde je strahovito mučena, ali uprkos tome nije odala nikakve informacije, pa čak ni sopstveno ime. Streljana je u [[Jajinci]]ma, [[25. maj]]a [[1943]]. pod ilegalnim imenom Radmila Obradović. Za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašena je [[6. jul]]a [[1945]]. Po njoj je nazvana [[Ekonomska škola Leskovac|Ekonomska škola u Leskovcu]]. == Galerija == <gallery> Datoteka:Grob Djuke Dinic.JPG|Grob na Novom groblju Datoteka:Đuka Dinić.JPG|Tabla u ulici Đuke Dinić, [[Beograd]] Datoteka:Narodni heroj Djuka Dinic.jpg|Bista u [[Niš]]u </gallery> == Literatura == {{portal|NOB}} * {{Cite book| ref=harv|last=Mladenović|first=Stanko|year=1978|url=http://www.afzarhiv.org/files/original/d26fff9c3df8ffb799a7b94793ed2bc1.pdf|title=Đuka Dinić — životni put i revolucionarno delo|publisher=Dečje novine|location=Gornji Milanovac|id=}} {{COBISS|ID=11719687}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} * '''Heroine Jugoslavije'''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Lifetime|1913|1943|Dinić, Đurđelena Đuka}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 7l6as2vbbywbkf9gqfike7gn8657m1d 0 2770535 42605946 42216751 2026-06-05T22:10:18Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Borci Pete krajiške brigade]] → [[Kategorija:Borci 5. krajiške udarne brigade]] 42605946 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Mahmut Ibrahimpašić | slika = Mahmut Ibrahimpašić Mašo.jpg | opis_slike=Mahmut Ibrahimpašić Mašo | datum_rođenja =[[1922]]. | mesto_rođenja =[[Bjelaj]], kod [[Bosanski Petrovac|B. Petrovca]] | država_rođenja ={{zastava|Kraljevina SHS}} | datum_smrti =[[19. oktobar]] [[1944]]. ('''22''' god.) | mesto_smrti =[[Popović (Sopot)|Popovići]], kod [[Sopot (Sopot)|Sopota]] | država_smrti ={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=učenik |KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar]]<br />[[Peta krajiška kozarska udarna brigada|Pete krajiške brigade]] |čin=[[Datoteka:Major JNA.jpg|35px]] [[Мajor]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[15. novembra]] [[1944]]. }} '''Mahmut Ibrahimpašić Mašo''' ([[Bjelaj]], kod [[Bosanski Petrovac|B. Petrovca]], [[1922]] — [[Popović (Sopot)|Popovići]], kod [[Sopot (Sopot)|Sopota]], [[19. oktobar]] [[1944]]), [[narodni heroj Jugoslavije]], politički komesar 5. krajiške (kozaračke) brigade, poginuo 19. oktobra 1944. u okolini Beograda u [[Beogradska operacija|borbi za oslobođenje]] glavnog grada Jugoslavije. == Biografija == Rođen je [[1922]]. godine u selu Bjelaj, kod [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]]. Potiče iz zemljoradničke porodice, njegov otac Hasan imao je još četiri sina i dve ćerke. Posle završene niže gimnazije u [[Bihać]]u, Mašo je pošao u [[Banja Luka|banjalučku]] učiteljsku školu. Posle [[Aprilski rat|okupacije Kraljevine Jugoslavije]], aprila [[1941]]. godine, vratio se u rodno mesto gde se javno deklarisao protiv [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] i najoštrije osuđivao progone [[Srbi|Srba]], čime je navukao gnev [[Ustaše|ustaške]] vlasti. U svom selu formirao je [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevski]] aktiv, koji je imao značajnu ulogu u pripremama ustanka. Odmah po izbijanju ustanka, Mašu su uhapsile [[ustaše]] i zatvorile u zloglasnu Bihaćku kulu, odakle se, u jesen [[1941]]. godine, pod srećnim okolnostima i akcijom ilegalaca, oslobodio i krenuo u Bihaćku partizansku četu. Mašo se već posle prvih borbi istakao kao hrabar borac, pa je početkom [[1942]]. godine primljen u [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističku partiju Jugoslavije]] (KPJ) i izabran za [[Politički komesar|političkog komesara]] Omladinske čete. Posle oslobođenja [[Bihać]]a, novembra [[1942]]. godine, bio je u Štabu Četvrtog bataljona [[Osma krajiška muslimanska udarna brigada|Osme krajiške udarne brigade]]. U prvoj žestokoj borbi koju je bataljon vodio na [[Lipa (Bihać)|Lipi]], za vreme neprijateljske ofanzive na [[Grmeč]], januara [[1943]]. godine, Mašo se istakao ličnim primerom prilikom juriša na mitraljesko gnezdo. Kao zamenik političkog komesara Četvrtog bataljona [[Osma krajiška muslimanska udarna brigada|Osme krajiške udarne brigade]], išao je na čelu delova bataljona koji su jurišali i izvršili proboj. Ponovilo se to i na [[Manjača|Manjači]], u borbi s [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnicima]], i u drugim borbama na neprijateljskim uporištima od [[Bihać]]a i [[Bosanska Krupa|Bosanske Krupe]] do [[Banja Luka|Banje Luke]] i [[Sanski Most|Sanskog Mosta]]. [[Datoteka:Grob Mase Ibrahimpasica.JPG|levo|mini|300p|Grob Mahmuta Ibrahimpašića na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944.|Groblju oslobodilaca Beograda 1944.]]]] Jula [[1944]]. godine postavljen je za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Peta krajiška kozarska udarna brigada|Pete krajiške kozarske udarne brigade]]. Forsirajući [[Bosna (reka)|reku Bosnu]] na [[Manjača|Manjači]], kod [[Žepče|Žepca]], kada je brigada počela da savlađuje prve prepreke na maršu prema [[Srbija|Srbiji]], Kozarčani su se sukobili s jakim nemačkim snagama. U jednom jurišu u prvim borbenim redovima poginuo je [[Rade Kondić]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], komandant brigade. Mašo nije hteo da ostavi mrtvog komandanta, već je s [[Bombaši u Narodnooslobodilačkom ratu|bombašima]] izvukao telo poginulog druga. Oktobra [[1944]]. godine na prilazima Ljutoj strani, u zaseoku [[Popović (Sopot)|Popovići]], zapadno od [[Ripanj|Ripnja]] prema [[Avala|Avali]], ušančilo se 2.000 nemačkih vojnika. Napadale su ih [[Peta krajiška kozarska udarna brigada|Peta]] i [[Dvanaesta krajiška udarna brigada|Dvanaesta brigada]] [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]], pod komandom [[Miloš Šiljegović|Miloša Šiljegovića]]. U ovoj borbi Mašo je poginuo [[19. oktobar|19. oktobra]] [[1944]]. godine.<ref name="Mašo">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Rade Kovačević: POSLJEDNJE VIĐENJE SA MAŠOM IBRAHIMPAŠlĆEM |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 7 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Mahmut Ibrahimpašić Mašo sahranjen je na [[Groblje oslobodilaca Beograda 1944|Groblju oslobodilaca Beograda 1944.]], između Branka Neradića i Momčila Milanovića, koji su poginuli zajedno s njim. Cela porodica Ibrahimpašić je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]], Mašov brat i sestra Devleta, takođe su poginuli.<ref name="Petrovac u Nob">{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/687.htm |title= Ahmet Hromadžić: Narodni heroj Mahmut Ibrahimpašić|work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 6 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), [[14. novembar|14. novembra]] [[1944]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Reference == {{reference}} {{Lifetime|1922|1944|Ibrahimpašić, Mahmut}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 5. krajiške udarne brigade]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Bosanskog Petrovca]] k3vxwku88w7a3jnd0gi9jzzsshxr3if 14 2888889 42605560 7610843 2026-06-05T15:17:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Mediji u SAD]] na [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 7610843 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Media of the United States}} [[Kategorija:Američka kultura]] [[Kategorija:Mediji po državama|SAD]] 7nis0nc7y1ks4n60v62t2z5bolqvclq 0 2890353 42605879 42512198 2026-06-05T22:04:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605879 wikitext text/x-wiki [[File:Momčilo Mole Radosavljević.jpg|thumb|Momčilo Mole Radosavljević]] '''Momčilo Mole Radosavljević''' je bio prvi komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]]. Rođen je [[1910]]. u Slatini kod Čačka. Po zanimanju je bio diplomirani pravnik. Bio je sekretar Sreskog komiteta [[KPJ]] za srez trnavski, organizator [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]] u čačanskom kraju i prvi komandant [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog NOP odreda]] "[[Dragiša Mišović|Dr. Dragiša Mišović]]". Učestvovao u opsadi [[Kraljevo|Kraljeva]] tokom oktobra i novembra 1941.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/fotografija.php?br=14593</ref> Uhvatili su ga [[četnici]] i predali Nemcima, koji su ga streljali u Čačku 1. februara [[1942]]. godine.<ref name="znaci.org"/> {{Narodni heroji-Čačak}} == Izvori == {{Izvori}} {{klica-biografija}} {{lifetime|1910|1942}} [[Kategorija:Biografije, Čačak]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] j5g4rqjfakywe1wzvqdr2isrsl5fjyq 0 2890942 42605983 42165628 2026-06-05T22:19:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605983 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Treća dalmatinska brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' | slika = Kolona III dalmatinske brigade.jpg | opis_slike = ''Kolona III dalmatinske brigade na Svilaji, septembra 1943.'' | vreme_postojanja =[[12. novembar]] [[1942]]. | mesto =[[Muć]] | formacija = | jačina = 560 vojnika i oficira{{činjenica}} |komandant= '''[[Branko Dude]]''' | politički_komesar = '''[[Mate Ujević]]''' | komandant3 = | komandant4 = | bitke =[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Forsiranje Neretve marta 1943.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Odbrana Splita septembra 1943.]]<br />[[Operacija Citen|Operacija „Citen“]]<br />[[Desant na Drvar]] <br />[[Napad na Livno oktobra 1944.]] <br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija 1945. godine]]<br />[[Tršćanska operacija]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Treća dalmatinska udarna brigada''' formirana je [[12. novembar|12. novembra]] [[1942]]. u selu Bračević (Vrba), blizu [[Muć]]a. Od Mosećkog bataljona formirani su 1. i 2. bataljon brigade, a od Mosorskog bataljona formiran je 3. bataljon u koji je [[27. novembar|27. novembra]] ušla i Trogirsko-rogoznička četa, jačine 100 boraca. Brigada je imala 560 boraca. Četvrti bataljon činilo je oko 200 boraca, od kojih oko 100 nenaoružanih. Bila je pod komandom štaba 4. Operativne zone Hrvatske do [[12. februar]]a [[1943]]. kad je ušla u sastav novoformirane [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete dalmatinske divizije]]. Prvi komandant brigade bio je [[Branko Dude]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a politički komesar [[Mate Ujević]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. == Borbeni put == [[File:Formiranje 3. dalmatinske udarne brigade.jpg|thumb|Formiranje 3. dalmatinske udarne brigade u Vrbi, Zlopolje 17.11. 1942.]] U [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]] vodila je borbe na sektoru [[Imotski|Imotskog]], [[Posušje|Posušja]] i [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]]. Pri prelasku [[Neretva|Neretve]] i [[Prenj]]a [[deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizija]] zadužena je za transport i obezbeđenje [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]]. Tom prilikom je cela divizija, uključujući i Treća dalmatinsku brigadu zahvaćena tifusom. Treća dalmatinska brigada je reorganizovana sredinom aprila [[1943]]. godine u [[Nevesinje|Nevesinju]], Popunjena je delom boraca iz rasformiranih [[Četvrta dalmatinska brigada|4.]] i [[Peta dalmatinska brigada|5. dalmatinske brigade]], tako da je imala preko 1.200 boraca u pet bataljona i prištapske jedinice. Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] bori se u sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske]], pa zatim [[sedma banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]]. Zbog ozbiljnih gubitaka [[6. jun]]a [[1943]]. na Vučevu je brigada rasformirana, a njeno ljudstvo raspoređeno je u sastav [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske]] i [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]]. Ponovno je formirana [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. kod [[Vrlika|Vrlike]] od Grupe bataljona. Brojala je 952 borca, od čega 70 žena. Ušla je u sastav [[deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] i u njoj je ostala do kraja rata. Učestvovala je u borbi protiv nemačkih snaga u tokom [[Odbrana Splita septembra 1943.|odbrane Splita]]. Tokom novembra i decembra istakla se na pravcima nemačkog nastupanje, tokom [[operacija Citen|operacije „Citen“]]. Tokom [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]] brigada je angažovana u oštrim borbama. Učestvovala je u [[Napad na Livno oktobra 1944.|borbama za oslobođenje Livna]], [[Tomislavgrad|Duvna]] i [[Posušje|Posušja]]. Istakla se u [[Kninska operacija 1944.|Kninskoj]] i [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]]. Oslobodila je [[Pag (ostrvo)|Pag]], [[Rab (ostrvo)|Rab]], [[Cres]] i [[Lošinj]]. a tokom [[Tršćanska operacija|Tršćanske operacije]] učestvovala je u desantu na [[Istra|Istru]]. U decembru [[1944]]- imala je 1.747 boraca, (75 žena), a krajem marta [[1945]]. 1.961 boraca, (81 žena). Odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], Odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem. Kroz brigadu je prošlo preko 4.000 boraca od kojih je 2.110 boraca poginulo. == Narodni heroji Treće dalmatinske brigade == * [[Ante Bilobrk]] * [[Branko Dude]] * [[Mate Ujević]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Mate Šalov: Treća dalmatinska brigada - Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1988 * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*03]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] n7ikxb1vvaecop7iipejt05szbgnmb0 42606139 42605983 2026-06-05T22:49:42Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606139 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Treća dalmatinska brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' | slika = Kolona III dalmatinske brigade.jpg | opis_slike = ''Kolona III dalmatinske brigade na Svilaji, septembra 1943.'' | vreme_postojanja =[[12. novembar]] [[1942]]. | mesto =[[Muć]] | formacija = | jačina = 560 vojnika i oficira{{činjenica}} |komandant= '''[[Branko Dude]]''' | politički_komesar = '''[[Mate Ujević]]''' | komandant3 = | komandant4 = | bitke =[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Forsiranje Neretve marta 1943.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Odbrana Splita septembra 1943.]]<br />[[Operacija Citen|Operacija „Citen“]]<br />[[Desant na Drvar]] <br />[[Napad na Livno oktobra 1944.]] <br />[[Kninska operacija 1944.|Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945.|Mostarska operacija 1945. godine]]<br />[[Tršćanska operacija]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Treća dalmatinska udarna brigada''' formirana je [[12. novembar|12. novembra]] [[1942]]. u selu Bračević (Vrba), blizu [[Muć]]a. Od Mosećkog bataljona formirani su 1. i 2. bataljon brigade, a od Mosorskog bataljona formiran je 3. bataljon u koji je [[27. novembar|27. novembra]] ušla i Trogirsko-rogoznička četa, jačine 100 boraca. Brigada je imala 560 boraca. Četvrti bataljon činilo je oko 200 boraca, od kojih oko 100 nenaoružanih. Bila je pod komandom štaba 4. Operativne zone Hrvatske do [[12. februar]]a [[1943]]. kad je ušla u sastav novoformirane [[Deveta dalmatinska divizija NOVJ|Devete dalmatinske divizije]]. Prvi komandant brigade bio je [[Branko Dude]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a politički komesar [[Mate Ujević]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. == Borbeni put == [[File:Formiranje 3. dalmatinske udarne brigade.jpg|thumb|Formiranje 3. dalmatinske udarne brigade u Vrbi, Zlopolje 17.11. 1942.]] U [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]] vodila je borbe na sektoru [[Imotski|Imotskog]], [[Posušje|Posušja]] i [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]]. Pri prelasku [[Neretva|Neretve]] i [[Prenj]]a [[deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizija]] zadužena je za transport i obezbeđenje [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]]. Tom prilikom je cela divizija, uključujući i Treća dalmatinsku brigadu zahvaćena tifusom. Treća dalmatinska brigada je reorganizovana sredinom aprila [[1943]]. godine u [[Nevesinje|Nevesinju]], Popunjena je delom boraca iz rasformiranih [[Četvrta dalmatinska brigada|4.]] i [[Peta dalmatinska brigada|5. dalmatinske brigade]], tako da je imala preko 1.200 boraca u pet bataljona i prištapske jedinice. Tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] bori se u sastavu [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske]], pa zatim [[sedma banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]]. Zbog ozbiljnih gubitaka [[6. jun]]a [[1943]]. na Vučevu je brigada rasformirana, a njeno ljudstvo raspoređeno je u sastav [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske]] i [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]]. Ponovno je formirana [[8. septembar|8. septembra]] [[1943]]. kod [[Vrlika|Vrlike]] od Grupe bataljona. Brojala je 952 borca, od čega 70 žena. Ušla je u sastav [[deveta dalmatinska divizija NOVJ|9. divizije]] i u njoj je ostala do kraja rata. Učestvovala je u borbi protiv nemačkih snaga u tokom [[Odbrana Splita septembra 1943.|odbrane Splita]]. Tokom novembra i decembra istakla se na pravcima nemačkog nastupanje, tokom [[operacija Citen|operacije „Citen“]]. Tokom [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]] brigada je angažovana u oštrim borbama. Učestvovala je u [[Napad na Livno oktobra 1944.|borbama za oslobođenje Livna]], [[Tomislavgrad|Duvna]] i [[Posušje|Posušja]]. Istakla se u [[Kninska operacija 1944.|Kninskoj]] i [[Mostarska operacija 1945.|Mostarskoj operaciji]]. Oslobodila je [[Pag (ostrvo)|Pag]], [[Rab (ostrvo)|Rab]], [[Cres]] i [[Lošinj]]. a tokom [[Tršćanska operacija|Tršćanske operacije]] učestvovala je u desantu na [[Istra|Istru]]. U decembru [[1944]]- imala je 1.747 boraca, (75 žena), a krajem marta [[1945]]. 1.961 boraca, (81 žena). Odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], Odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem. Kroz brigadu je prošlo preko 4.000 boraca od kojih je 2.110 boraca poginulo. == Narodni heroji Treće dalmatinske brigade == * [[Ante Bilobrk]] * [[Branko Dude]] * [[Mate Ujević]] == Literatura == {{Portal NOB}} * Mate Šalov: Treća dalmatinska brigada - Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1988 * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*03]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Bitka na Sutjesci]] pucl70wmu932v6dc5jwkmmtzr8p90b7 0 3110072 42605586 42602689 2026-06-05T15:19:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605586 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Los Angeles Times | slika = LAT_102108.jpg | opis = Naslovnica 21. 10. 2008. | tip = dnevne [[novine]] | format = [[Compact (novine)|Compact]] | osnivanje = {{Start date|df=yes|1881|12|4}} | osnivač = | osoblje = | vlasnici = [[Tribune Publishing]] | sjedište = 202 West 1st Street<br>[[Los Angeles]], [[Kalifornija]] 90012 | urednik = Davan Maharaj | cijena = | izdavač = | ISSN =0458-3035 | OCLC = 3638237 | website = {{URL|http://www.latimes.com/}} | tiraž = 739.147 dnevno (2014)<ref>{{cite web|title=Top 10 Newspapers in Trouble| date=17.3. 2014| url=http://www.realclearpolitics.com/lists/top_10_newspapers_in_trouble/st_paul_pioneer_press.html?state=play| publisher=realclearpolitics.com}}</ref> }} '''''Los Angeles Times''''', znan lokalno jednostavno i kao ''Times'', su američke dnevne [[novine]] koje se tiskaju u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija|Kaliforniji]]. 2008. bile su najveće gradske novine u opticaju u SAD-u, te četvrte najšire distribuirane u državi. 2000., [[Tribune Media]], roditeljsko poduzeće ''[[Chicago Tribune]]a'' i lokalne TV stanice [[KTLA]], kupio je ''Los Angeles Times''.<ref name=Tribune>{{cite news|title=Tribune called on to sell L.A. Times|url=http://money.cnn.com/2006/09/18/news/companies/latimes/index.htm|newspaper=[[CNN]]|date=18.9. 2006|archive-date=2013-10-29|access-date=2014-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029214102/http://money.cnn.com/2006/09/18/news/companies/latimes/index.htm|url-status=dead}}</ref> Trenutno je u vlasništvu [[Tribune Publishing]]. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == *[http://www.latimes.com/ Los Angeles Times] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Los Angeles]] 5tyqi7kx6y1mg23uon0bzg0kyrix63z 0 3236000 42606410 41359043 2026-06-06T11:50:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606410 wikitext text/x-wiki {{redirect|Bonanza}} {{Infokutija TV | naziv_emsiije = Bonanza | slika = [[Image:Bonanza title screen.jpg|240px]] | naziv_emisije_2 = '''''Ponderosa''''' | žanr = [[western]] [[dramska serija|serija]] | kreator = [[David Dortort]] | uloge = {{Plain list | * [[Lorne Greene]] * [[Pernell Roberts]] * [[Dan Blocker]] * [[Michael Landon]] * [[Victor Sen Yung]] * [[David Canary]] * [[Mitch Vogel]] * [[Ray Teal]] * [[Bing Russell]] * [[Tim Matheson]] }} | kompozitor_uvodne_teme = [[Ray Evans]]<br>[[Jay Livingston]] | uvodna_tema = "Bonanza" | kompozitor = {{Plain list | * [[David Rose (muzičar)|David Rose]] * [[Walter Scharf]] * Harry Sukman * [[Fred Steiner]] (12.21) * [[William Lava]] }} | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 14 | br_epizoda = 430 | lista_epizoda = Popis epizoda TV-serije Bonanza | izvršni_producent = David Dortort<br>Mark Roberts | producent = Fred Hamilton | trajanje = 49 min. | kompanija = [[NBC]] | distributer = [[National Telefilm Associates|NBC Films]] (1963–1972)<br>[[National Telefilm Associates]] (1973–1986)<br>[[Republic Pictures]] (1986-1997)<br>[[Worldvision Enterprises]] (1997–1999)<br>[[Paramount Domestic Television]] (1999-2006)<br>[[CBS Paramount Domestic Television]] (2006-2007)<br>[[CBS Television Distribution]] (2007-) | kanal = [[NBC]] | slika_format = [[NTSC]] | audio_format = [[Monaural|Mono]] | početak = {{Start date|1959|09|12|df=y}} | kraj = {{End date|1973|01|16|df=y}} | status = završena | slijedi = pojedinačni TV-filmovi (1993 - 1995)<br>''[[Ponderosa (TV serija)|Ponderosa]]'' (2001) }} '''''Bonanza''''' je [[SAD|američka]] [[vestern]] [[dramska serija|televizijska serija]] koja se od 1959. do 1973. godine emitirala na programu mreže [[NBC]], poznata kao jedna od najpopularnijih i druga najdugovječnija serija tog žanra, odnosno kao prva dramska serija koja je u potpunosti snimana i emitirana [[televizija u boji|u boji]]. Radnja serije se događa oko [[1860-e|1860-ih]] u [[Nevada|Nevadi]], odnosno okolici grada [[Virginia City, Nevada|Virginia City]] i obali [[Lake Tahoe|jezera Tahoe]] gdje se nalazila "Ponderosa", veliki ranč u vlasništvu porodice Cartwright. Protagonisti su bili njeni članovi na čelu sa patrijarhom i trostrukim udovcem Benom Cartwrightom (koga je glumio [[Lorne Greene]] i njegova tri sina, od kojih je svakoga dobio sa drugom ženom - najstariji, "civilizirani" arhitekt Adam (koga je tumačio [[Pernell Roberts]]), krupni Eric "Hoss" (koga je tumačio [[Dan Blocker]]) i najmlađi i temperamentni Joseph "Little Joe" (koga je tumačio [[Michael Landon]]). Osim njih je stalni član domaćinstva bio i [[Kinezi|kineski]] sluga Hop Song (koga je tumačio [[Victor Sen Young]]). Radnja je pratila svakodnevni život Cartwrightovih, pri čemu su povremeno dolazili u kontakt i surađivali sa vlastima susjednog Virginia Cityja, odnosno njegovim šerifom Royem Coffeejem (koga je tumačio [[Ray Teal]]) i zamjenikom Clemom Fosterom (koga je tumačio [[Bing Russell]]). S obzirom na svoju dugovječnost, odnosno izuzetno veliki broj epizoda, kreatori serije su sebi mogli dozvoliti raznovrsnost u njihovom stilu i tonu - od mrtvački ozbiljne [[drama|drame]] do [[komedija|komedije]], ali su koristili priliku da na alegorijski način komentiraju neke od tada aktualnih društvenih pitanja u SAD kao što su [[rasizam]] i [[rat u Vijetnamu]]. ''Bonanza'', koja će kasnije postati poznata po jednoj od najprepoznatljivijih uvodnih špica u historiji televizije, u prvoj sezoni (1959/1960) nije imala dobru gledanost, i prijetilo joj je otkazivanje snimanja. Glavni razlog zbog koga je ostala na programu bila je u tome što je bila jedna od rijetkih TV-serija u boji, odnosno što je vodstvo NBC-jeve matične kompanije [[Radio Corporation of America|RCA]] smatrala kako atraktivne lokacije jezera Tahoe može koristiti za promociju tada još relativno novih i luksuznih televizora u boji. Nakon što je dobila novog sponzora ([[Chevrolet]]) i elitni termin nedjeljom u 21 sat, brzo je počela sticati novu publiku, te je već u sezoni 1961/62. došla na drugo mjesto. Tri sezone (1964/65, 1965/66 i 1967/68) je bila na prvom mjestu po [[Nielsenov rejting|Nielsenovom rejtingu]], odnosno punih deset godina - od 1961. do 1971. je bila među deset najgledanijih serija, postavivši rekord koji dugo neće biti premašen na američkoj televiziji. Zbog toga se često navodi kao najpopularnija od svih TV-serija 1960-ih. Popularnost serije je dovela do toga da se u Nevadi kraj jezera Tahoe godine 1967. otvori [[tematski park]] pod imenom "Ponderosa Ranch", koji je je postojao sve do 2004. godine, nadživjevši mnoge od originalnih članova postave. Seriji je snažan udarac zadala iznenadna smrt Dana Blockera u proljeće 1972. godine, prisilivši producente da na početku sezone 1972/73 "likvidiraju" "Hossa", a što je bio prvi takav slučaj sa nekim muškim likom u historiji televizije. Iako je kao zamjena doveden [[Tim Matheson]] čiji je lik [[uvjetni otpust|uvjetno puštenog]] maloljetnog osuđenika trebao privući mlađu publiku, ispostavilo se da publika ne želi prihvatiti ''Bonanzu'' bez "Hossa". Zbog toga je snimanje serije konačno obustavljeno u novembru 1972. Posljednja epizoda je emitirana u januaru sljedeće godine. 1990-ih je serija dobila nastavak u obliku [[TV-film]]ova koji su prikazivali život druge generacije Cartwrightovih, a dio glumaca tumačili potomci originalne postave. To su bili ''[[Bonanza: The Next Generation]]'' (1993), ''[[Bonanza: The Return]]'' (1993) i ''[[Bonanza: Under the Attack]]'' (1995). Godine 2001. je u [[Australija|Australiji]] započelo snimanje [[prequel|pred-nastavka]] pod naslovom ''[[Ponderosa (TV serija)|Ponderosa]]'', ali je ono obustavljeno nakon samo jedne sezone. ==Literatura== * ''Bonanza: A Viewers Guide to the TV Legend'' by David Greenland. 167 pages. Publisher: Crosslines Inc (June 1997). {{ISBN|978-0-9640338-2-5}}. * ''A Reference Guide to Television's Bonanza: Episodes, Personnel, and Broadcast History'' by Bruce R. Leiby and Linda F. Leiby. 384 pages. Publisher: McFarland (March 1, 2005). {{ISBN|978-0-7864-2268-5}}. * ''Bonanza: The Definitive Ponderosa Companion'' by Melany Shapiro. 176 pages. Publisher: Cyclone Books; illustrated edition (September 1997). {{ISBN|978-1-890723-18-7}}. ==Vanjske veze== {{Commonscat|Bonanza (TV series)}} * {{IMDb title|id=0052451|title=Bonanza}} * [http://www.tvguide.com/tvshows/bonanza/100065 Bonanza on TVGuide.com] * [http://archive.org/search.php?query=BONANZA%20AND%20collection%3Atelevision Bonanza] at the [[Internet Archive]] * [http://www.tvland.com/shows/bonanza/ ''Bonanza'' on TVLand.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160523004652/http://www.tvland.com/shows/bonanza |date=2016-05-23 }} * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bonanza/bonanza.htm ''Bonanza'' at the Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907204115/http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bonanza/bonanza.htm |date=2005-09-07 }} * [http://www.fiftiesweb.com/tv/bonanza.htm ''Bonanza'' at Fiftiesweb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414122237/http://www.fiftiesweb.com/tv/bonanza.htm |date=2012-04-14 }} * [http://www.episodeworld.com/show/Bonanza ''Bonanza'' at EpisodeWorld.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131223228/http://www.episodeworld.com/show/Bonanza |date=2016-01-31 }} * [http://ponderosascenery.homestead.com/ Bonanza: Scenery of The Ponderosa] * [http://www.tvgems.net/bonanza/home.html ''Bonanza Episode Guide'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130044005/http://www.tvgems.net/bonanza/home.html |date=2012-01-30 }} at TV Gems * {{cite web | url = http://www.dvdtalk.com/reviews/39220/bonanza-the-official-first-season-vol-one/ | title = Bonanza: The Official First Season, Volume 1 | date = September 15, 2009 | author = Paul Mavis }}<!-- review citation should be moved out of External links and made into an inline reference --> {{TopUSTVShows}} {{TVSvijek|1959|1973|Bonanza}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Vestern TV-serije]] 0v49ne520dfuc6k137a3pv2dig4sxgu 0 3304286 42605654 40804664 2026-06-05T15:26:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Francuski radio-voditelji]] → [[Kategorija:Francuski radijski voditelji]] 42605654 wikitext text/x-wiki {{Infokutija porno glumica | ime = Brigitte Lahaie | slika = Brigitte Lahaie - Salon du livre de Paris - 24 mars 2014.JPG | opis = Brigitte Lahaie na [[Salon du livre de Paris|Pariškom književnom salonu]] 2014. | ime_po_rođenju = Brigitte Lucie Jeanine Vanmeerhaeghe | datum_rođenja = {{datum|12|10|1955|god=da}} | mjesto_rođenja = [[Tourcoing]] ([[Nord (departman, Francuska)|Nord]], [[Francuska]]) | nacionalnost = francuska | mjere =91-60-91 | kosa =smeđa (plava) | oči =kestenjaste | taille =1,73 | poids = 54 | period = 1976 - 1980 | br_filmova =+ preko 116 (uključujući mainstream) | alias = Brigitte Lahaye, Brigitte Simonin, Fanny, Brigitte Bordeaux, Brigette Lahaye, Brigitte Van Meerhaegue | znameniti_filmovi = ''[[Partie fine]]''<br />''[[Les Petites Écolières]]''<br />''[[Fascination (film, 1979)|Fascination]]''<br />''[[Les Prédateurs de la nuit]]''<br />''[[Henry et June]]''<br />''[[La Fiancée de Dracula]]''<br />''[[Calvaire (film)|Calvaire]]'' | orijentacija = [[bisesksualnost|bisesksualna]] | site web = | iafd =Brigitte+Lahaie | imdb =0481509 | afdb =5866 }} '''Brigitte Lahaie''' (12. oktobar 1955 - ) je [[francuska]] radio-voditeljica, koja je postala poznata 1970-ih kao jedna od prvih francuskih i evropskih [[pornografska glumica|porno]] zvijezda. Karijeru je otpočela 1976. godine, pri čemu je nastupala kako i pornografskim, tako i u ne-pornografskim [[eksploatacijski film|eksploatacijskim filmovima]]. Neke od manjih nastupa je imala i u ozbiljnijim mainstream ostvarenjima kada su joj partneri bili [[Yves Montand]] i [[Alain Delon]]. == Filmografija == === Mainstream filmovi === * [[1978]] : ''[[Les Raisins de la mort]]'', rež. [[Jean Rollin]] : la femme blonde * [[1979]] : ''[[Fascination (film, 1979)|Fascination]]'', rež. [[Jean Rollin]] : Eva * [[1979]] : ''[[I... comme Icare]]'', rež. [[Henri Verneuil]] : Ursula Hoffman * [[1979]] : ''[[New Generation (film)|New generation]]'', rež. [[Jean-Pierre Lowt-Legoff]] : * [[1979]] : ''[[Le Chouchou de l'asile]]'' ou ''Comment se faire virer de l'hosto'', rež. [[Georges Cachoux]] : l'infirmière en chef * [[1979 au cinéma|1979]] : ''[[Les Joyeuses Colonies de vacances]]'', rež. [[Michel Gérard]] : l'infirmière en chef * [[1980 au cinéma|1980]] : ''[[Le Coup du parapluie]]'', rež. [[Gérard Oury]] (non créditée) * [[1980]] : ''[[Diva (film)|Diva]]'', rež. [[Jean-Jacques Beineix]] : * [[1980]] : ''[[La Nuit des traquées]]'', rež. [[Jean Rollin]] : Elysabeth * [[1981]] : ''[[Les Paumées du petit matin]]'', rež. [[Jean Rollin]] : * [[1981]] : ''[[Si ma gueule vous plaît...]]'', rež. [[Michel Caputo]] : la strip-teaseuse * [[1981]] : ''[[Les Bidasses aux grandes manœuvres]]'', rež. [[Raphaël Delpard]] * [[1981]] : ''[[Te marre pas ... c'est pour rire !]]'', rež. [[Jacques Besnard]] : Sandra * [[1981]] : ''[[Pour la peau d'un flic]]'', rež. [[Alain Delon]] : l'infirmière * [[1982]] : ''[[Le Bourgeois gentilhomme (film, 1982)|Le Bourgeois gentilhomme]]'', rež. [[Roger Coggio]] : * [[1982]] : ''[[Nestor Burma, détective de choc]]'', rež. [[Jean-Luc Miesch]] : une fille à la fête * [[1982]] : ''[[N'oublie pas ton père au vestiaire]]'', rež. [[Richard Balducci]] : la mère du garnement * [[1983]] : ''[[Le Voleur de feuilles]]'', rež. [[Pierre Trabaud]] * [[1985]] : ''[[Brigade des mœurs (film, 1984)|Brigade des mœurs]]'', rež. [[Max Pécas]] : * [[1986]] : ''[[Suivez mon regard]]'', rež. [[Jean Curtelin]] : la femme délaissée * [[1986]] : ''[[Le Couteau sous la gorge (film, 1986)|Le Couteau sous la gorge]]'', rež. [[Claude Mulot]] : Valérie Landis * [[1986]] : ''[[L'Exécutrice]]'', rež. [[Michel Caputo]] : Martine * [[1987]] : ''[[On se calme et on boit frais à Saint-Tropez]]'', rež. [[Max Pécas]] : Alexandra * [[1987]] : ''[[Thérèse II la mission]]'', rež. [[Guillaume Perrote]] : Thérèse (court métrage) * [[1988]] : ''[[Dark Mission: Les Fleurs du mal]]'', rež. [[Jess Franco]] : Mauira * [[1988]] : ''[[Les Prédateurs de la nuit]]'', rež. [[Jess Franco]] : Nathalie * [[1989]] : ''[[Les Volets bleus]]'', rež. [[Haydée Caillot]] : * [[1990]] : ''[[Henry et June]]'', rež. [[Philip Kaufman]] : la prostituée * [[1993]] : ''[[Illusions fatales]]'', court métrage de [[Patrick Malakian]] * [[1995]] : ''[[Electric Blue]]'' : Fanny * [[1997]] : ''[[Les Deux Orphelines vampires]]'', rež. [[Jean Rollin]] : la femme au fouet * [[1999]] : ''[[Les fourches caudines]]'' de Michael Donio : (court métrage) * [[2000]] : ''[[La Dame pipi]]'', rež. [[Jacques Richard (réalisateur)|Jacques Richard]] : * [[2002]] : ''[[La Fiancée de Dracula]]'', rež. [[Jean Rollin]] : la Louve * [[2005]] : ''[[Calvaire (film)|Calvaire]]'', rež. [[Fabrice Du Welz]] : Mademoiselle Vicky * [[2007 au cinéma|2007]] : ''[[La Nuit des horloges]]'', rež. [[Jean Rollin]] (Images extraites de ''[[Fascination (film, 1979)|Fascination]]'') * [[2009]] : ''[[Quelque chose à te dire]]'', rež. [[Cécile Telerman]] : elle-même (voix) * [[2013]] : '' [[Le Bonheur (film, 2013)|Le Bonheur]]'', rež. [[Fabrice Grange]] : Médecin d'Alice === Pornografski i erotski filmovi === * [[1977]] : ''[[Je suis une belle salope]]'', rež. [[Gérard Vernier]] ([[Gérard Vernier|Gérard Thum]]) * [[1977]] : ''[[Jouir jusqu'au délire]]'', rež. [[Gérard Vernier]] * [[1977]] : ''[[La Face cachée d’Hitler]]'', rež. [[Richard Balducci]] * [[1977]] : ''[[Vibrations sexuelles]]'', rež. [[Jean Rollin]] ([[Jean Rollin|Michel Gentil]]) * [[1977]] : ''[[Suprêmes jouissances]]'' ou ''[[Suprêmes jouissances|Belles d'un soir]]'', rež. [[Claude Mulot]] ([[Claude Mulot|Frédéric Lansac]]) * [[1977]] : ''[[Couples en chaleur]]'', rež. [[Jean Luret]] ([[Jean Luret|Sam Corey]]) * [[1977]] : ''[[Chaleurs intimes]]'' ou ''[[Chaleurs intimes|Bourgeoise et pute]]'' ou ''[[Chaleurs intimes|A cœur ouvert]]'', rež. [[Claude Pierson]] ([[Claude Pierson|Andrée Marchand]]) (non créditée) * [[1977]] : ''[[Les Plaisirs fous]]'', rež. [[Jean Desvilles]] ([[Jean Desvilles|Georges Fleury]]) * [[1977]] : ''[[Sarabande porno]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1977]] : ''[[Parties fines]]'' ou ''[[Parties fines|Indécences 1930]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1977]] : ''[[Entrecuisses/Possessions]]'', rež. [[Pierre B. Reinhard]] * [[1977]] : ''[[Cathy, fille soumise]]'', rež. [[Robert Renzulli]] ([[Robert Renzulli|Bob W. Sanders]]) * [[1977]] : ''[[Arrête, tu me déchires]]'', rež. [[Henri Sala (réalisateur)|Henri Sala]] ([[Henri Sala (réalisateur)|Ken Warren]]) * [[1978]] : ''[[C'est la fête à mon cul]]'', rež. [[Henri Sala (réalisateur)|Henri Sala]] ([[Henri Sala (réalisateur)|Ken Warren]]) * [[1978]] : ''[[La Clinique des fantasmes]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1978]] : ''[[Étreintes]]'', rež. [[René Mazin]] ([[René Mazin|Maxi Micky]]) * [[1978]] : ''[[Viol, la grande peur]]'', rež. [[Pierre Chevalier (réalisateur)|Pierre Chevalier]] * [[1978]] : ''[[Porno roulette]]'' * [[1978]] : ''[[Rentre c'est bon]]'', rež. [[Maxime Debest]] ([[Maxime Debest|Maxi Micky]]) : la cousine * [[1978]] : ''[[Bordel SS]]'', rež. [[José Bénazéraf]] * [[1978]] : ''[[Coulées d’amour]]'', rež. [[Maxime Debest]] * [[1978]] : ''[[Caresses infernales]]'', rež. [[Jean Lefait]] * [[1978]] : ''[[Le Bijou d'amour]]'', rež. [[Patrice Rhomm]] * [[1978]] : ''[[Call Girls de luxe]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1978]] : ''[[La Rabatteuse]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1978]] : ''[[Inonde mon ventre]]'' de [[Jean Lefait]] et [[Maxime Debest]] ([[Maxime Debest|Maxi Micky]]) * [[1978]] : ''[[Touchez pas au zizi]]'', rež. [[Patrice Rhomm]] * [[1978]] : ''[[Je suis à prendre]]'', rež. [[Francis Leroi]] * [[1978]] : ''[[Les Grandes Jouisseuses]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1978]] : ''[[Bouches expertes]]'', rež. [[Claude Pierson]] ([[Claude Pierson|Paul Martin]]) * [[1978]] : ''[[Cuisses infernales]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1978]] : ''[[Chaude et perverse Emilia]]'', rež. [[Lazlo Renato]] * [[1978]] : ''[[La Mouillette]]'', rež. [[Jean Luret]] ([[Jean Luret|Sam Corey]]) * [[1978]] : ''[[Excès pornographiques]]'' ou ''[[Excès pornographiques|Perversion d'une jeune mariée]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1978]] : ''[[Festival érotique]]'' ou ''[[Festival érotique|J'aime les grosses légumes]]'' d'[[Alain Deruelle]] * [[1978]] : ''[[Ondées brûlantes]]'', rež. [[Bernard Lapeyre]] et [[Jacques Orth]] * [[1978]] : ''[[Langues cochonnes]]'', rež. [[Claude Pierson]] ([[Claude Pierson|Paul Martin]]) * [[1978]] : ''[[Tout pour jouir]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1978]] : ''[[Prends-moi de force]]'', rež. [[Jean-Marie Pallardy]] * [[1978]] : ''[[Blondes humides]]'', rež. [[Claude Pierson]] ([[Claude Pierson|Paul Martin]]) * [[1979]] : ''[[L'Histoire des 3 petits cochons]]'', rež. [[Robert Perrin]] * [[1979]] : ''[[Couple cherche esclave sexuel]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] ([[Jean-Claude Roy|Patrick Aubin]]) * [[1979]] : ''[[Je brûle de partout]]'', rež. [[Jess Franco]] ([[Jess Franco|Clifford Brown]]) * [[1979]] : ''[[Estivantes pour homme seul]]'', rež. [[Robert Renzulli]] ([[Robert Renzulli|Bob W. Sanders]]) * [[1979]] : ''[[Anna cuisses entrouvertes]]'', rež. [[José Bénazéraf]] * [[1979]] : ''[[Une femme spéciale]]'', rež. [[Jean-Marie Pallardy]] * [[1979]] : ''[[Parties chaudes]]'' ou ''[[Parties chaudes|Les Délices de l'adultère]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1979]] : ''[[Auto-stoppeuses en chaleur]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1979]] : ''[[Soumission (film)|Soumission]]'' (ou ''[[Clarisse (film)|Clarisse]]'') de [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1979]] : ''[[La Grande Mouille]]'' ou ''[[La Grande Mouille|Parties de chasse en Sologne]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1979]] : ''[[Pénétrez-moi par le petit trou]]'', rež. [[Gérard Vernier]] * [[1979]] : ''[[Cette malicieuse Martine]]'' ou ''[[Cette malicieuse Martine|Secrétaires sans culottes]]'', rež. [[Michael Goritschnig]] et [[Pablo Juan Torena]] * [[1979]] : ''[[Six suédoises au collège]]'' (''Sechs Schwedinnen im Pensionat'') de [[Erwin C. Dietrich]] (Michael Thomas) : Greta (''softcore'') * [[1979]] : ''[[Photos scandales]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] ([[Jean-Claude Roy|Patrick Aubin]]) : (''softcore'') * [[1980]] : ''[[Secrets d'adolescentes]]'', rež. [[Gérard Loubeau]] et [[Roberto Girometti]] ([[Roberto Girometti|Bob Ghisais]]) * [[1980]] : ''[[Hurlements d'extase]]'', rež. [[José Bénazéraf]] * [[1980]] : ''[[Le Retour des veuves]]'', rež. [[Claude Bernard-Aubert]] ([[Claude Bernard-Aubert|Burd Trandbaree]]) * [[1980]] : ''[[Le Journal érotique d'une Thailandaise]]'', rež. [[Jean-Marie Pallardy]] : Claudine * [[1980]] : ''[[Les Petites garces]]'', rež. [[Gérard Loubeau]] ([[Gérard Loubeau|Julio Tejoli]]) : une partouzeuse * [[1980]] : ''[[Maîtresse pour couple]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] ([[Jean-Claude Roy|Patrick Aubin]]) * [[1980]] : ''[[Les Soirées d'un couple voyeur]]'' ou ''[[Les Soirées d'un couple voyeur|Les Enfilées]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] ([[Jean-Claude Roy|Patrick Aubin]]) * [[1980]] : ''[[Pénétrations méditerranéennes]]'', rež. [[Jean-Marie Pallardy]] : Brigitte * [[1980]] : ''[[Les Petites Écolières]]'', rež. [[Claude Mulot]] ([[Claude Mulot|Frédéric Lansac]]) * [[1980]] : ''[[Les Bourgeoises de l'amour]]'' (''Die Nichten der Frau Oberst'') de [[Erwin C. Dietrich]] (Michael Thomas) : Julia (''softcore'') * [[1980]] : ''[[Le corps et le fouet]]'' (''Gefangene Frauen'') de [[Erwin C. Dietrich]] (Michael Thomas) : Rita (''softcore'') * [[1980]] : ''[[Filles sans voile]]'' (''Sechs Schwedinnen von der Tankstelle'') de [[Erwin C. Dietrich]] (Michael Thomas) : Greta (''softcore'') * [[1981]] : ''[[Body-body à Bangkok]]'', rež. [[Jean-Marie Pallardy]] * [[1981]] : ''[[Les Deux gamines (film, 1981)|Les Deux gamines]]'' d'[[Alain Nauroy]] et [[Claude Pierson]] ([[Claude Pierson|Carolyn Joyce]]) * [[1981]] : ''[[Parties très spéciales]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1981]] : ''[[Enquêtes (film)|Enquêtes]]'' ou ''[[Enquêtes (film)|Call Girls de Luxe]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1981]] : ''[[Innocence impudique]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] ([[Jean-Claude Roy|Patrick Aubin]]) (images d'archives) * [[1982]] : ''[[Hot action]]'', rež. [[Gérard Kikoïne]] * [[1982]] : ''[[Professione p... attrice]]'', rež. [[Roberto Girometti]] (images d'archives) * [[1982]] : ''[[De bouche à bouche]]'', rež. [[Jean Luret]] (documentaire, images d'archives) * [[1982]] : ''[[Julchen und Jettchen, die verliebten Apothekerstöchter]]'', rež. [[Erwin C. Dietrich]] (Michael Thomas) : Jenny (''softcore'') * [[1982]] : ''[[Paul Raymond's Erotica]]'', rež. [[Brian Smedley-Aston]] : Brigitte (''softcore'') * [[1982]] : ''[[Electric Blue 5]]'' : Fanny (''softcore'') * [[1983]] : ''[[Baisers exotiques]]'', rež. [[Jean Luret]] : Elizabeth (''softcore'') * [[1983]] : ''[[Éducation anglaise]]'', rež. [[Jean-Claude Roy]] (''softcore'') * [[1984]] : ''[[La France interdite]]'', rež. [[Gilles Delannoy]], [[Jean-Pierre Garnier (metteur en scène)|Jean-Pierre Garnier]] et [[Jean-Pierre Imbrohoris]] (documentaire, ''softcore'') * [[1985]] : ''[[Joy et Joan]]'', rež. [[Jacques Saurel]] : Joy (''softcore'') * [[1987]] : ''[[Le Diable rose]]'', rež. [[Pierre B. Reinhard]] : Naska/Lolita (''softcore'') === Video-izdanja === * [[1987]] : ''[[L'anthologie du plaisir]]'', rež. [[Alain Payet]] ([[Alain Payet|John, Love]]) (kompilacija) * [[1989]] : ''[[Only The Best From Europe]]'' (kompilacija) * [[1995]] : ''[[Electric Blue: Sex Model File 4|Electric Blue: Sex Model File #4]]'', rež. [[Vic Marchant]] ''(softcore)'' === Televizijski nastupi === * [[1981. na televiziji|1981]] : ''[[Antoine et Julie]]'', rež. [[Gabriel Axel]] : (kao Brigitte Simonin) * [[1982. na televiziji|1982]] : ''[[Les brigades vertes]]'', rež. [[Gilles Grangier]] * [[1983. na televiziji|1983]] : ''[[Le Lavabo]]'', miniserija, rež. [[Patrick Bouchitey]] * [[1983. na televiziji|1983]] : ''[[Au théâtre ce soir]]'' : ''Je leur laisserai un mot'', rež. [[Roger Saltel]], [[Théâtre Marigny]] : L'opératrice * [[1987]] : ''[[Cinéma 16]]'', epizoda ''Johnny Monroe'' : La prostituée * [[1989]] : ''[[Le triplé gagnant]]'', epizoda ''Le Dernier rendez-vous du président'' === Dokumentarni === * [[1999]] : ''Eurotika ! : Vampires and Virgins: The Films of Jean Rollin'' : sama sebe ==Vanjske veze== * {{official website|http://www.brigittelahaie.fr}} {{fr icon}} * {{official|http://brigittelahaie.rmcinfo.fr}} (blog) {{fr icon}} * {{facebook|https://www.facebook.com/brigittelahaie}} {{fr icon}} * {{IMDb name|0481509|Brigitte Lahaie}} * {{iafd name|id=BLahaye|gender=female|name=Brigitte Lahaie}} * {{Egafd name|b00005|Brigitte Lahaie}} * {{afdb name|5866|Brigitte Lahaie}} {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1955||Lahaie, Brigitte}} [[Kategorija:Francuske filmske glumice]] [[Kategorija:Francuske porno glumice]] [[Kategorija:Francuski radijski voditelji]] e04kqrtq6wubj6a1ckjhup6gyx3k0pt 14 3550204 42605676 9766029 2026-06-05T15:32:13Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] na [[Kategorija:Radiostanice po državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 9766029 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio stations by country}} [[Kategorija:Radio-stanice| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] dtb2aj5cal4du4c69bfthsxhyz9glyz 42605695 42605676 2026-06-05T15:33:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice]] → [[Kategorija:Radiostanice]] 42605695 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio stations by country}} [[Kategorija:Radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio po državama| ]] [[Kategorija:Kategorije po državama]] bxz8u2xfx32cllsny2ntw6ulv8pzeru 14 3550211 42605682 9035225 2026-06-05T15:32:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605682 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 98v9rizj3n7n5op18mvfub6s8hjmfud 42605708 42605682 2026-06-05T15:37:11Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] na [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605682 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 98v9rizj3n7n5op18mvfub6s8hjmfud 14 3550220 42605603 9035241 2026-06-05T15:20:16Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio u SAD]] → [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605603 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u SAD}} {{Commonscat|Radio stations in the United States}} [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Stanice]] [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] e76u06xon84e667ekpz8gc20afqbyps 42605670 42605603 2026-06-05T15:31:26Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Američke radio-stanice]] na [[Kategorija:Američke radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: ovo je kao i videoigra (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605603 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u SAD}} {{Commonscat|Radio stations in the United States}} [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Stanice]] [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] e76u06xon84e667ekpz8gc20afqbyps 42605681 42605670 2026-06-05T15:32:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605681 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u SAD}} {{Commonscat|Radio stations in the United States}} [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] lim6eru98xb7l3tg1mr9kub1bi2ed1v 14 3550223 42605570 9035249 2026-06-05T15:17:37Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605570 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Radio of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Radio po državama|SAD]] bzk5yrqig7oe8pc2wl4mhnz6um1pbmk 42605596 42605570 2026-06-05T15:19:59Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio u SAD]] na [[Kategorija:Radio u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605570 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Radio of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Radio po državama|SAD]] bzk5yrqig7oe8pc2wl4mhnz6um1pbmk 14 3550241 42605690 9035287 2026-06-05T15:32:53Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605690 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Rusiji}} {{Commonscat|Radio stations in Russia}} [[Kategorija:Radio u Rusiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] iks34pg8exgmbrp8pretjc376q94mzk 42605726 42605690 2026-06-05T15:38:52Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Ruske radio-stanice]] na [[Kategorija:Ruske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605690 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Rusiji}} {{Commonscat|Radio stations in Russia}} [[Kategorija:Radio u Rusiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] iks34pg8exgmbrp8pretjc376q94mzk 0 3551652 42605671 42410277 2026-06-05T15:31:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-stanice]] → [[Kategorija:Američke radiostanice]] 42605671 wikitext text/x-wiki {{redirect|VOA}} {{Infokutija radio stanica | naziv = Glas Amerike | slika = [[datoteka:VOA logo.svg|200px]] | područje = [[svijet]] | frekvencija = | erp = | početak = [[1. februar]] [[1942]].<ref name=voa/> | website = [http://www.voanews.com/ www.voanews] | stream = }} '''Glas Amerike''' ([[Engleski jezik|engleski]]: ''Voice of America'', [[akronim]]: VOA) je [[SAD|američka]] [[Multimedija|multimedijalna stanica]]. VOA danas emitira program na više od 40 jezika, od vijesti, kojekakvih informacija do programa iz kulture i to putem [[internet]]a, [[radio|radija]] i [[televizija|televizije]].<ref name=voa/> Procjenjuje se da tjedno Glas Amerike prati oko 164 milijuna ljudi. Glas Amerike financira vlada [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] preko Odbora guvernera (Broadcasting Board of Governors).<ref name=voa/> Sjedište Glasa Amerike je u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], Independence Avenue, DC, 20237. ali se emitiranje vrši iz brojnih stanica širom [[svijet]]a i putem [[satelit]]a. == Historija == [[Datoteka:QSL-VOA-Thessaloniki-1972.jpg|thumb|left|200|<center>Toranj u [[Solun]]u iz kog se emitirao program za [[SFR Jugoslavija|Jugoslaviju]]]] Glas Amerike počeo je s radom [[1. februar]]a [[1942]]. prva redakcija koja je počela s radom (emitiranjem [[radio|radijskog]] programa) bila je mala skupina novinara [[njemački|njemačkog]] govornog područja i to samo 56 dana nakon [[Napad na Pearl Harbor|japanskog napada na Pearl Harbor]].<ref name=voa/> VOA je počela s radom kao dio tadašnje obavještajne agencije FIS (U.S. Foreign Information Service)<ref name=voa/> iz koje je nastala [[CIA]] Njemačka redakcija je između [[1960]]. [[1991]]. prestala sa radom, onda je obnovljena i radila je [[1993]].<ref name=voa/> [[Srpskohrvatski|Srpskohrvatska]] redakcija osnovana je [[1943]]., [[1944]]. osnovana je [[slovenski|slovenska]] redakcija, ali je prestala sa radom čim je rat završen, obnovljena je [[1949]]. i radila je do [[2004]].<ref name=voa/> [[Rusija|Ruska]] redakcija osnovana je [[1947]]., [[Ukrajinski|ukrajinska]] [[1950]]., [[Makedonski|makedonska]] [[1999]]., a [[2000]]. osnovan internet portal.<ref name=voa>{{cite web |url = http://www.insidevoa.com/section/voa_history/2330.html |title = ''VOA History'' |publisher = Voice of America |language = engleski |accessdate = 26. 01. 2015 |archivedate = 2015-02-06 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150206064252/http://www.insidevoa.com/section/voa_history/2330.html |deadurl = yes }}</ref> Najpoznatiji novinar srpskohrvatske redakcije Glasa Amerike bio je [[Grga Zlatoper]] koji se redakciji pridružio [[1955]]. U vrijeme [[Hladni rat|Hladnog rata]] on je bio vrlo slušan, jer su tadašnji stanovnici [[SFR Jugoslavija|Socijalističke Jugoslavije]] u želji da budu dobro informirani nakon slušanja domaćih vijesti, slušali Glas Amerike i Grgu Zlatopera.<ref name=grga>{{cite web |url=http://www.glasamerike.net/content/voa-serbian-anniversary/1632143.html |title = ''Grga Zlatoper'' |publisher = Glas Amerike |language = srpski |accessdate = 26. 01. 2015}}</ref> Danas Glas Amerike emitira program na [[srpski|srpskom]], [[bošnjački|bosanskom]], [[makedonski|makedonskom]] i [[albanski|albanskom]], dok su [[slovenski]] i [[hrvatski]] progami ukinuti. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Voice of America}} * [http://www.voanews.com/ Službene stranice ] {{en icon}} [[Kategorija:Nastanci 1942.]] [[Kategorija:Američke radiostanice]] bsfe2z2fjhlvgbn7asezpw342lp6y38 0 3551768 42605674 42412418 2026-06-05T15:31:36Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke radio-stanice]] → [[Kategorija:Američke radiostanice]] 42605674 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio stanica | naziv = Slobodna Evropa | slika = [[datoteka:RFE RL Logo Prague.jpg|300px]] | područje= [[Evropa]]<br>[[Bliski Istok]]<br>[[Zapadna Azija]] | frekvencija = | erp = | početak = [[4. jul]]a [[1950]].<ref name=brit/> | website = [http://www.rferl.org/ www.rferl.org] | stream = }} '''Radio Slobodna Evropa''' (službeno '''Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda''', [[engleski jezik|engl.]] ''Radio Free Europe/Radio Liberty'', [[akronim|akr.]] '''RFE/RL'''), [[radio]]difuzijska organizacija koju je [[1950]]. osnovala vlada [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] radi [[Propaganda|propagande]] vlastitog društva, odnosno deklarativno - da pruži informacije i politički komentar ljudima iz [[komunizam|komunističke]] [[Istočna Evropa|Istočne Evrope]] i [[SSSR|Sovjetskog Saveza]], kojima je to bilo uskraćeno zbog nepostojanja nepristranih medija u vlastitim zemljama.<ref name=brit/> Procjenjuje se da je programe Radija Slobodna Evropa sa vijestima iz cijelog svijeta, ali i iz njihovih vlastitih zemalja, slušalo 35 milijuna ljudi.<ref name=brit/> Smatra se da je Radio Slobodna Evropa radi svojih uglavnom uspješnih napora da nadmudri [[Istočna Evropa|istočnoevropske]] cenzore i svaki dan dopre do svojih slušatelja, zaslužna za propast [[socijalizam|socijalističkih]] režima u cijeloj [[Istočna Evropa|Istočnoj Evropi]].<ref name=brit/> == Historija == Radio Slobodna Evropa počeo je emitirati svoj program za [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] iz sjedišta u [[München]]u, [[Zapadna Njemačka]] - [[4. jul]]a [[1950]].<ref name=brit/> Vrlo brzo je emitirao program na 15 [[jezik]]a - zemalja pod [[SSSR|sovjetskim]] utjecajem. Stanica je financirana od strane [[Kongres SAD|Američkog Kongresa]] preko [[CIA|Centralne Obavještajne agencije - CIA]]. Taj podatak je držan u strogoj tajnosti sve do kraja [[1960e|1960-ih]] zbog straha od sovjetske odmazde.<ref name=brit/> [[CIA]] je završila svoj angažman sa financiranjem i poslovanjem Radija Slobodna Evropa [[1971]]., pa je kontrola prebačena na Odbor za međunarodnu radiodifuziju (Board for International Broadcasting) kog imenuje predsjednik [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]]. Radio Slobodna Evropa se [[1976]]. spojila sa sličnom radijskom organizacijom - ''Radio Sloboda'' (Radio Liberty), tako da se odtad zove Radio Slobodna Evropa / Radio Sloboda (RFE / RL). I pored toga što je formalno prestala upletenost [[CIA|Centralne Obavještajne agencije]] u poslovanje radija, [[SSSR|Sovjetski Savez]] je nastavio sa pokušajima da omete rad stanice sve do [[1988]].<ref name=brit/> [[Datoteka:RFE Broadcast Regions crop.jpg|thumb|left|280px|[[Karta]] [[Evropa|Evrope]] sa zemljama u kojima se danas emitira program RFE/RL]] Zapravo su cijelo vrijeme [[Hladni rat|Hladnog rata]], [[socijalizam|socijalističke]] države pokušavale na sve moguće načine spriječiti emitiranje RFE / RL, blokiranjem radio signala ili emitiranjem smetnji na istoj frekvenciji. Pored toga, neki su [[novinar]]i - RFE / RL umrli pod misterioznim okolnostima, najpoznatiji takav slučaj bila je smrt [[Bugarska|bugarskog]] novinara [[Georgi Markov|Georgija Markova]] u [[London]]u [[1978]]., nakon što je navodno uboden [[kišobran]]om u nogu, [[otrov]]nim [[ricin]]om. Još veći incident dogodio se [[1981]]. u [[München]]u, kad je [[bomba]]ma napadnuto sjedište RFE / RL, drži se da je taj napad organizirao slavni [[venecuela]]nski [[terorist]] [[Ilich Ramírez Sánchez]] - Carlos, a finacirala [[Socijalistička Republika Rumunjska|rumunjska]] vlada.<ref name=brit/> Nakon formalnog završetka [[Hladni rat|Hladnog rata]] [[1989]]., promijenila se pozicija i uloga RFE / RL -a, jer mu je dopušten rad u većini država za koje je emitirao program, osim [[Bjelorusija|Bjelorusije]], [[Turkmenistan]]a, [[Tadžikistan]]a i [[Iran]]a. Redakcija se [[1995]]. preselila u [[Prag]], u skladu sa promjenom granica, i [[SAD|američkim]] fokusom prema [[Bliski Istok|Bliskom istoku]] [[1990e|1990-ih]], i [[1998]]. pokrenula program za slušaoce u [[Irak]]u i [[Iran]]u.<ref name=brit/> Početkom [[21. vijek]]a RFE / RL je otvorio svoje urede po cijeloj [[Istočna Evropa|Istočnoj Evropi]], po bivšim [[SSSR|sovjetskim republikama]] i na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]. Pored radijskih emisija, počeo emitirati i [[TV|televizijski]] program i vijesti na [[internet]]u u 20 zemalja, na oko 30 različitih [[jezik]]a, uključujući i manje poznate, kao što su [[Baškirski jezik|baškirski]], [[čerkeski jezik|čerkeski]], [[Tatarski jezik|tatarski]], [[čečenski]] (uglavnom na jezicima koji se govore u [[Rusija|Ruskoj Federaciji]]). Danas više uopće ne emitira programe [[Engleski jezik|engleskom]] jeziku, a 19 jezika na kojima emitira, pripada [[muslimani|muslimanskim]] zajednicama, od [[Kosovo|Kosova]] (na [[Balkan]]u) do [[Pakistan]]a u [[Južna Azija|Južnoj Aziji]]. Nakon pauze od preko jedne dekade - RFE / RL je [[2002]]. ponovno pokrenuo emisije na [[dari]]ju i [[paštu]]ju za [[Afganistan]].<ref name=brit/> Od [[2010]]. RFE / RL emitira program na različitim [[paštu]] [[dijalekt]]ima [[pleme]]na duž [[afganistan]]sko-[[pakistan]]ske [[granica|granice]]. Deklarativno pružanjem svojih usluga RFE / RL, želi pomoći zemljama u tranziciji da razviju svoja [[civilno društvo|civilna društva]] (uključujući [[mediji|medije]]) i zaštite se od povratka [[Totalitarizam|totalitarne vladavine]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/488895/Radio-Free-Europe |title = ''Radio Free Europe'' |publisher = Encyclopædia Britannica |language = engleski |accessdate = 28. 1. 2015}}</ref> === Balkanska redakcija === Uredništvo redakcije za zemlje bivše [[SFR Jugoslavija|Jugoslavije]], koje još nisu ušle u [[Zapadni svijet|zapadne]] asocijacije ima sjedište u [[Prag]]u i dopisništva u [[Beograd]]u, [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Podgorica|Podgorici]], [[Priština|Prištini]] i [[Skopje|Skopju]]. Oni sami ciljeve svog programa objašnjavaju slijedećim riječima; ''Misija Radija Slobodna Evropa/Radio Liberty je da širenjem informacija i ideja promovira demokratske vrijednosti i institucije''. i dalje; ''Stabilnost – zasnovana na demokraciji i slobodnom tržištu - širom ovog regiona je ključna za ostvarenje globalnog mira''.<ref name=bal>{{cite web |url=http://www.slobodnaevropa.org/info/about/13.html |title = ''O Nama'' |publisher = RFE/RL |language = srpskohrvatski |accessdate = 28. 01. 2015}}</ref> U redakciji Radija Slobodna Evropa radio je i [[Grga Zlatoper]] između [[1950]]. - [[1954]].<ref name=zlato>{{cite web |url=http://www.croatia.org/crown/croatians/www.croatians.com/BIOGRAPHY-AMERICA-S-Z.htm |title = ''Grga Zlatoper'' |publisher = Croatian World Network |language = engleski |accessdate = 26. 01. 2015}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Radio Free Europe/Radio Liberty}} * [http://www.rferl.org/ Radio Free Europe/Radio Liberty službene stranice ] {{en icon}} * [http://www.slobodnaevropa.org/ Stranice balkanskog servisa] {{sh icon}} [[Kategorija:Američke radiostanice]] [[Kategorija:Propaganda]] [[Kategorija:Antikomunizam]] 8bqo21b8g1r38htqw3qvigufooznsno 14 3554195 42605565 9049077 2026-06-05T15:17:17Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605565 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Magazines of the United States}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama|Časopisi]] [[Kategorija:Časopisi po državama]] 26e6uqwdwdgmez0nlso1ky7bfkg3qyk 14 3554325 42606261 9049483 2026-06-06T11:19:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606261 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Talk show}} {{Commonscat|Talk shows}} [[Kategorija:Radioemisije]] [[Kategorija:TV-emisije]] [[Kategorija:Televizijski žanrovi]] 6dn5xcla8pvx2vi6qg8p811b3j4htgq 0 3559016 42606378 42551901 2026-06-06T11:37:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606378 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV|naziv_emisije = American Horror Story|slika = [[File:American Horror Story.svg|frameless|upright=1.1|The title written in a distinctive font, white on black]]|žanr = {{Plainlist| *[[horor]] *[[erotski triler]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story [TV Series (2011)|accessdate=26. I 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref> }}|kreator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (pisac)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}}|uloge = <!-- Do not add Lady Gaga or any other new cast members here until season 5 officially premieres in October 2015-->{{Plainlist| * [[Jessica Lange]] * [[Evan Peters]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Frances Conroy]] * [[Denis O'Hare]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Dylan McDermott]] * [[Zachary Quinto]] * [[Angela Bassett]] * [[Connie Britton]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Lady Gaga]]}}|kompozitor_uvodne_teme = {{Plainlist| *Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}}|kompozitor = [[James S. Levine]]<br/>Mac Quayle|zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}}|jezik = [[engleski jezik|engleski]]|br_sezona = 12<!-- Do not change season count until a new season has premiered.-->|br_epizoda = 132<!-- Do not change episode count until a new episode has aired.-->|lista_epizoda = Lista epizoda American Horror Story|producent = {{Plainlist| *Alexis Martin Woodall *Patrick McKee * Robert M. Williams Jr.}}|lokacija = {{Plainlist| * [[Los Angeles, California|Los Angeles]] <small>(sezone 1–2)</small> * [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] <small>(sezona 3–)</small>}}|kamera = [[postavke jedne kamere|jedna kamera]]|trajanje = ~45 min. (po epizodi)|fotografija = Christopher Baffa <small>(pilot)</small><br/>Michael Goi|kompanija = {{Plainlist| *[[20th Century Fox Television]] *Ryan Murphy Productions *Brad Falchuk Teley-Vision}}|mreža = [[FX (TV kanal)|FX]]|početak = {{Start date|2011|10|5|df=y}}|kraj =|status = emitira se|srodna = ''[[American Crime Story]]''|website = http://www.fxnetworks.com/ahs|production_website =|opentheme =|izvršnI_producent = {{Plainlist| * [[Dante Di Loreto]] *Ryan Murphy *Brad Falchuk * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producent)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] *[[Bradley Buecker]]}}|montaža = {{Plainlist| *Bradley Buecker *Doc Crotzer *Adam Penn <small>(sezona 4)</small>}}|website_title = Službeni website}} '''''Američka horor priča''''' (eng. ''American Horror Story'') je [[televizijska serija]] koju su kreirali i producirali Ryan Murphy i Brad Falchuk ([[Glee]]). Žanr serije je [[horor]]/[[drama]]. Radnja prve sezone serije ''[[Američka horor priča: Kuća ubojstava]]'' (eng. ''American Horror Story: Murder House'') se vrti oko obitelji Harmon: Bena, Vivien i njihove kćerke Violet koji se sele iz [[Boston]]a u [[Los Angeles]] nakon što Vivien doživi [[pobačaj]], a Ben okonča ljubavnu aferu sa svojom studenticom. Useljavaju se u veliku obnovljenu kuću, nesvjesni činjenice da je kuća opsjednuta duhovima (bivšim stanarima). Druga sezona serije ''[[Američka horor priča: Ludnica]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Asylum'') vodi nas u 1964. godinu, a radnja serije odvija se u instituciji za duševno poremećene kriminalce koju vodi čelična sestra Jude, časna sestra sa sumnjivom prošlosti. Iza zidova ove umobolnice opasnost vreba iza svakog ugla. Treća sezona serije ''[[Američka horor priča: Klan|Američka horor priča: Vještičja družba]]'' ''' '''(eng. ''American Horror Story: Coven'') odvija se u 1800-ima i u sadašnjosti a prati borbu između vještica i vudu-praktičara. Četvrta sezona serije imena: ''[[Američka horor priča: Cirkus nakaza]] (''eng.'' American Horror Story: Freak Show),'' počinje svoju priču u mirnom, sanjivom seocetu po imenu Jupiter na Floridi. Godina je 1952. Čudnovata skupina upravo je stigla u grad, što se poklopilo s neobičnom pojavom mračnog stvorenja koje ugrožava kako živote stanovnika tog gradića tako i nakaze. Ovo je priča o izvođačima i njihovu očajničkom putu preživljavanja u američkom svijetu cirkusa koji polako izumire. Peta sezona serije se zove [[Američka horor priča: Hotel]] (eng.'' American Horror Story: Hotel). Radnja se odvija u 2015. godini u Kaliforniji i priča se vrti oko nadprirodnog hotela, zaposlenih i posjetilaca. U ovoj sezoni se prvi put pojavljuje i Lady Gaga u ulozi vlasnice hotela.'' Šesta sezona je [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija]] (eng.'' American Horror Story: Roanoke). Premijera sezone je bila 14. septembra 2016. i radnja još nije u potpunosti poznata, osim da se radi o bračnom paru koji se uselio u kuću u kojoj se dešavaju mnoge čudne stvari.'' ''Američka horor priča'' vrlo je pozitivno prihvaćena od strane televizijske kritike koja je pogotovo hvalila njezinu užasavajuću prirodu i jedinstvenu prezentaciju.<ref name="Barney">{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/entertainment/ci_19012510?nclick_check=1|title=Chuck Barney: Scary, sexy 'American Horror Story' gets its freak on|last=Barney|first=Chuck|accessdate=30. rujna 2011.}}</ref> Serija je iz epizode u epizodu bila sve gledanija završivši prvu sezonu kao jedna od najgledanijih serija kabelskih televizija 2011. godine.<ref name="VanDerWerff">{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/american-horror-story-to-completely-ditch-season-o,67002/|title=American Horror Story to completely ditch season one characters, story, do something new in season two|last=VanDerWerff|first=Todd|work=The A.V. Club|accessdate=22. prosinca 2011.}}</ref> Prva sezona serije zaradila je mnoge nominacije za televizijske nagrade, od kojih svakako treba izdvojiti dvije nominacije za prestižnu nagradu [[Zlatni Globus]] u kategorijama najbolje serije i najbolje sporedne glumice ([[Jessica Lange]]).<ref name="tv.msn.com">[http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ Nominees for the 69th Golden Globe Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013084819/http://tv.msn.com/golden-globes/nominees-complete-list/story/ |date=2012-10-13 }}, 15. prosinca 2011.</ref> == Koncepcija serije == Kreatori serije Murphy i Falchuk započeli su raditi na ''Američkoj horor priči'' još i prije nego je produkcija na njihovoj popularnoj seriji [[Glee]] započela na televizijskoj mreži [[Fox]]. Murphy je želio napraviti nešto potpuno suprotno od svega onoga što je radio prije pa je tako započeo pisati ovu seriju. Izjavio je: "Radimo na jednom zanimljivom, slatkom, optimističnom djelu bez imalo cinizma pa sam odlučio napraviti nešto što se potpuno razlikuje od toga i pokazati drugačiju stranu svoje osobnosti".<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|title='American Horror Story' co-creator Ryan Murphy talks premiere, his favorite scene, and identity of Rubber Man -- EXCLUSIVE|last=Stack|first=Tim|work=Entertainment Weekly|date=5. listopada 2011.|access-date=2015-03-16|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126170721/http://insidetv.ew.com/2011/10/05/american-horror-story-ryan-murphy-exclusive/|dead-url=yes}}</ref> Falchuk je bio zainteresiran idejom stavljanja horor priče u drugačiji smisao, naglasivši da je glavni cilj razvoja serije bilo zaplašivanje gledatelja. "Želimo da se gledatelji ne osjećaju potpuno sigurno nakon gledanja svake epizode", izjavio je.<ref>{{cite web |url=http://www.afterelton.com/tv/2011/10/ryan-murphy-brad-falchuk-interview-american-horror-story|title=Ryan Murphy and Brad Falchuk Talk "American Horror Story": Blood, Infidelity, and Zachary Quinto|last=Juergens|first=Brian|work=AFTERELTON|date=3. listopada 2011.}}</ref> Mračan ton serije zapravo je odraz poznate [[ABC|ABC-jeve]] sapunice ''Dark Shadows'' koju je Murphy bio prisiljen gledati sa svojom bakom dok je bio mlađi, kako bi osnažio.<ref>{{cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/08/ryan_murphy_talks_american_hor.html|title=Ryan Murphy Talks American Horror Story|last=Adalian|first=Josef|work=Vulture|date=6. kolovoza 2011.}}</ref> Od samog početka Murphy i Falchuk su planirali da će svaka sezona pričati različitu priču. Nakon što je završilo finale prve sezone Murphy je govorio o njegovim planovima za izmjenom glumačke postave i lokacija za drugu sezonu.<ref>{{cite web|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/12/22/american-horror-story-will-scare-up-a-new-cast-and-new-haunted-home-for-season-2/|title=‘American Horror Story’ Will Scare Up a New Cast and New Haunted Home for Season 2|last=Itzkoff|first=Dave|work=[[The New York Times]]|date=22. prosinca 2011.}}</ref> Međutim, izjavio je da će se neki glumci koji su glumili u prvoj sezoni vratiti i u drugoj: "Oni koji će se vratiti pojavit će se kao potpuno drugačiji likovi, stvorenja, čudovišta i slično. Neće glumiti ono što su bili u prvoj sezoni." === Povijest razvijanja serije === U [[veljača|veljači]] [[2011.]] godine televizijska mreža FX službeno je objavila da je odobrila snimanje Pilot epizode s mogućnošću razvijanja kompletne serije od strane Ryana Murphyja i Brada Falchuka gdje će obojica pisati scenarije, a Murphy uz to i režirati epizode. Izvršni producent postao je Dante Di Loreto. Produkcija serije započela je u [[travanj|travnju]] iste godine.<ref>{{cite web|url=http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/|title=FX orders 'American Horror Story' from 'Glee' pair|last=Fienberg|first=Daniel|work=Entertainment Weekly|date=February 17, 2011|accessdate=17. veljače 2011.|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701041504/http://www.hitfix.com/articles/fx-orders-american-horror-story-from-glee-pair/}}</ref> [[18. srpnja]] 2011. FX je službeno objavio da je otkupio kompletnu prvu sezonu.<ref name="seriespickedup">[http://thefutoncritic.com/news/2011/07/18/fx-orders-american-horror-story-to-series-702212/20110718fx01/ FX Orders "American Horror Story" to Series]</ref> [[3. kolovoza]] 2011. godine službeno je objavljeno da su se scenarističkom timu serije pridružili Tim Minear, Jennifer Salt, James Wong i Jessica Sharzer.<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/american-horror-story-adds-tim-218735|title='American Horror Story' Adds Tim Minear, 3 More Writers (Exclusive)|last=Goldberg|first=Lesley|work=The Hollywood Reporter|date=August 3, 2011|accessdate=3. kolovoza 2011.}}</ref> ==Pregled sezona== === 1. sezona: [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|Kuća ubojstava (2011.)]] === [[File:1120 Winchester Place Los Angeles CA.jpg|thumb|Kuća ubojstava iz prve sezone Američke horor priče, jeziva ali atraktivna.|191x191px]] Prva sezona serije ''Američka horor priča''''' '''ima glavni osvrt na nevjeru. Radnja se odvija u 2011. godini, a prati obitelj Harmon (psihijatra Bena (Dylan McDermott), njegovu ženu Vivien (Connie Britton), i njihovu kćer tinejdžericu Violet (Taissa Farmiga)), koja se seli iz Bostona u Los Angeles nakon što je Vivien imala pobačaj, te uhvatila Bena s drugom ženom u krevetu. Harmoni se sele u veliku preuređenu viktorijansku kuću, te uskoro susreću bivše stanare kuće, Langdone (Constance Langdon ([[Jessica Lange]]), i njeno dvoje djece, Tate (Evan Peters), i Adelide "Addy" (Jamie Brewer) i unakaženog Larryja Harveya (Denis O'Hare). Ben i Vivien pokušavaju svoju vezu vratiti na staro, a Violet pateći od depresije utjehu pronalazi u Tateu. Langdoni i Larry često utječu na živote Harmonovih, dok obitelj ne sazna da je kuća opsjednuta duhovima svih onih koji su umrli na imanju. ===2. sezona: [[Američka horor priča: Ludnica|Ludnica (2012.-2013.)]] === [[File:Americanhorrorstoryasylum.jpg|thumb|190x190px]] Druga sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Ludnica''''' '''je o duševnom zdravlju i bolestima. Radnja ove priče odvija se 1964. godine i prati pacijente, doktore i časne sestre koji borave u Briarcliffu,[[psihijatrija|psihjijatrijska ustanova]] za duševno oboljele koja je otovrena za brigu kriminalno oboljelih. Među voditelje institucije ubraja se i časna sestra Jude ([[Jessica Lange]]), njezina štičenica sestra Mary Eunice (Lily Rabe), te osnivač institucije [[monsinjor]] Timothy Howard (Joseph Fiennes). Među doktorima koji su zaduženi za brigu o pacijentima u ludnici ubraja se i dr. Olived Thredson (Zachary Quinto), te sadistički znanstvenik dr. Arthur Arden (James Cromwell). Među pacijente, koji tvrde da su nepravedno institucionizirani ubraja se lezbijska novinarka Lana Winters (Sarah Paulson), osuđeni serijski ubojica Kit Walker (Evan Peters), te navodna ubojica sa sjekirom Grace Bertrand (Lizzie Brocheré). Stanovnici Briarcliffa često su izloženi nadnaravnim i znanstvenim utjecajima, uključujući [[opsjednuće|opsjednućima]] demona te otmicama izvanzemaljaca. ===3. sezona: [[Američka horor priča: Klan|Vještičja družba (2013.-2014.)]]=== 300 godina prošlo je od progona vještica u Salemu. Nekolicina preostalih ponovno je u opasnosti. Škola u New Orleansu uči mlade nadarene vještice kako da se uklope u društvo te da se ne otkriju kao vještice. Nakon dugog odsustva vrhovna vještica vraća se sa zadatkom da nauči mlade vještice kako da se bore protiv tlačitelja. Ova sezona uključuje vještice, progon vještica, incest, ropstvo, majke i kćeri te vještečarenje protiv vudua. Tema treće sezone serije je progon i tlaka. Ova sezona odvija se u današnje vrijeme i 1830-ima. === 4. sezona: [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|Cirkus nakaza (2014.-2015.)]] === Četvrta sezona serije pod nazivom ''Američka horor priča: Cirkus nakaza'' govori o diskriminaciji određenih ljudi koji su u javnosti klasirani kao "nakaze". Radnja priče odvija se 1952. godine u uspavanom mirnom gradiću Jupiteru na Floridi i prati jednog od posljednjih Cirkusa nakaza koji se bore za opstanak i kojega vodi Elsa Mars ([[Jessica Lange]]). Prošla su desetljeća odkada su ljudi na cirkuse nakaza gledali kao na vrstu zavave, ali Elsa sanja o tome kako pronaći pravi dom za svoja "čudovišta" te kako da postane slavna. Kada su sijamske blizankinje Bette i Dott Tattler (Sarah Paulson) dovedene u bolnicu, Elsa u njima vidi šansu da se poveća promet u cirkusu, te se nadaju kako će sestre uspjeti spasiti trupu jednom zauvijek. Ostale članove trupe čine: Jimmy Darling (Evan Peters), mladić rođen sa sindaktilijom koji sanja o tome da ostavi cirkus i pronađe normalan život. Jimmyjeva majka, bradata gospođa Ethel Darling (Kathy Bates), Elsina je desna ruka u vođenju cirkusa i održavanju reda i zakona unutar šatora. Snagator iz Etheline burne prošlosti imena Dell Toledo (Michael Chiklis), i njegova troprsata žena Desiree Dupree (Angela Bassett) uzburkaju valove dolaskom u cirkus. U vremenu u kojemu započinje televizijska era, u kojoj se cirkusi i izvedbe uživo više toliko ne cijene, ovi pojedinci moraju prijeći preko onih koji ih sputavaju i koji im sude na temelju izgleda. Kako mračne tajne izlaze na vidjelo, postaje jasno kako Jupiter više nije toliko miran gradić kao što se mislilo, a za sve nemile događaje mještani okrivljuju "nakaze". === 5. sezona: [[Američka horor priča: Hotel|Hotel (2015.-2016.)]] === Radnja se odvija u 2015. u Kaliforniji u ukletom i retro hotelu "Kortez" kog je sagradio James March da bi bio mjesto za mučenje njegovih žrtava. Nakon njegove smrti, James je ostao u hotelu kao duh. Radnici hotela uključuju 111 godina staru vampiricu Elizabeth Johnson ([[Lady Gaga]]) koja je vlasnik hotela i menadžerku Iris. Od gostiju hotela, tu je duh narkomanke i prostitutke Sally, sin od menadžerke Iris, Donovan, koji je takođe vampir, transrodna konobarica Liz Taylor, bivša ljubavnica vlasnice hotela, Ramona Royale, muški model i ovisnik o ubistvima, Tristan Duffy, trenutni kupac hotela, Will Drake, detektiv koji proučava čudna dešavanja u hotelu, John Lowe, i njegova očajna žena, Alex. Kada se Lowe prijavi u hotel, nije ni svjestan da je na meti serijskog ubice. Glavne teme sezone uključuju ovisnost, ludost i oproštaj. Pored teme koja se dešava u moderno doba, mnoge scene su flashbackovi iz 1920-ih, 1970-ih, 1980-ih i 1990-ih, sa epilogom u 2022. === 6. sezona: [[Američka horor priča: Izgubljena kolonija|Izgubljena kolonija (2016.-2017.)]] === Radnja se odvija u 2016. u [[Sjeverna Karolina|Sjevernoj Karolini]]. Shelby Miller, njen muž Matt, i njegova sestra Lee, se pojavljuju u dokumentarcu koji se zove "''My Roanoke Nightmare" da bi pričali o nadprirodnim stvarima koje su doživjeli kada su se Shelby i Matt preselili iz [[Los Angeles]]a u Sjevernu Karolinu, nakon njenog pobačaja.'' ==Produkcija== === Snimanje === Pilot epizoda snimana je na lokaciji u kući u Country Club Parku, [[Los Angeles]] ([[Kalifornija]]). U njoj se odvija glavnina radnje. Kuću je dizajnirao i sagradio [[1908.]] godine Alfred Rosenheim, predsjednik odjela Američkog instituta arhitekata iz Los Angelesa, a prije je služila kao [[samostan]].<ref name="keeps">{{Cite news |first=David A. |last=Keeps |date=October 31, 2011 |title= Set Pieces: The haunted house of 'American Horror Story' |newspaper=[[Los Angeles Times]] |url=http://latimesblogs.latimes.com/home_blog/2011/10/american-horror-story-house.html|accessdate=5. studenog 2011.}}</ref><ref>{{cite web |first=Adrian Glick |last=Kudler |date=October 4, 2011 |title=''American Horror Story'' Gave Alfred Rosenheim House in Country Club Park an Early Halloween Costume |publisher=curbed.com |url=http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |accessdate=13. listopada 2011. |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428085406/http://la.curbed.com/archives/2011/10/american_horror_story_gave_country_club_park_rosenheim_house_early_halloween_costume.php |url-status=dead }}</ref> Serija je snimana na setu koji je bio direktna replika kuće.<ref>{{Cite news |first=Jen |last=Chaney |date=5. listopada 2011. |title=Connie Britton on ‘American Horror Story,’ ‘Friday Night Lights’ and what she learned from Rob Zombie |newspaper=The Washington Post |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/celebritology/post/connie-britton-on-american-horror-story-friday-night-lights-and-what-she-learned-from-rob-zombie/2011/10/05/gIQASLAiNL_blog.html |accessdate=13. listopada 2011.}}</ref> Detalji poput prozora ''Louis Comfort Tiffany'' i brončanih svjetiljki su ponovno kreirane kako bi očuvale pravi izgled kuće.<ref name="keeps"/> Zbog vrlo agresivnog produkcijskog rasporeda i čekanja na početak snimanja pilot epizode (druga sezona druge serije - [[Glee]] - čiji su ko-kreatori također Ryan Murphy i Brad Falchuk bila je pred završetkom) službeno je objavljeno da će finale prve sezone biti 30 minuta kraće nego je to planirano. Murphyju je ponuđena opcija od strane mreže da u potpunosti izbaci trinaestu epizodu i napravi jednosatno finale, ali je Murphy na kraju smislio plan za 90-minutno finale.<ref>Andreeva, Nellie (November 18, 2011).[http://www.deadline.com/2011/11/american-horror-story-two-hour-finale-will-be-trimmed-to-90-minutes/ 'American Horror Story' Two-Hour Finale Will Be Trimmed To 90 Minutes], [[Deadline.com]], 24. studenog 2011.</ref> === Glumačka ekipa === ==== 1. sezona ==== Connie Britton prva je glumica odabrana za glavnu žensku ulogu Vivien Harmon. Denis O'Hare drugi je glumac koji se pridružio ekipi u ulozi Larryja Harveya. Zatim Jessica Lange kao Constance Langdon, to je ujedino i njezina prva redovna uloga u televizijskoj seriji. Dylan McDermott pridružio se ubrzo nakon Lange, za glavnu mušku ulogu Bena Harmona. Taissa Farmiga i Evan Peters posljednji su glavni glumci serije koji su se pridružili, te u seriji igraju Violet Harmon i Tatea Langdona. ==== 2. sezona ==== U ožujku 2012. Murphy je otkrio kako će se druga sezona serije ponajviše vrtjeti oko lika sestre Jude koju je utjelovila Jessica Lange, sadističke časne sester koja vodi ludnicu. Evan Peters, Sarah Paulson, Lily Rabe i Zachary Quinto također se vraćaju kao glavna glumačka ekipa druge sezone. Evan Peters utjelovio je Kita Walkera, pacijenta optuženog za ubojstvo svoje žene. Sarah Paulson glumi lik Lane Winters, lezbijske novinarke koja postaje pacijent u ludnici zbog svoje seksualnosti i zbog želje da razotkrije uvjete u kakvima pacijenti žive unutar ustanove. Lik Lily Rabe je šeprtljava časna sestra Mary Eunice. Zachary Quinto utjelovljuje dr. Thredsona, psihijatra. Lizzie Brocheré pojavljuje se u liku Grace Bertrand, pacijentice optužene za ubojstvo svoje obitelji sjekirom. James Cromwell pojavljuje se u ulozi dr. Arthura Ardena, koji provodi zlobne i sadističke eksperimente na pacijentima. Joseph Fiennes je monsinjor Timothy Howard, simpatija sestre Jude. ==== 3. sezona ==== Producenti Ryan Murphy i Brad Falchuk su po završetku druge sezone najavili kako će se velika većina glumačke ekipe vratiti u drugačijim ulogama započevši s Jessicom Lange. Evan Peters i Sarah Paulson također su potvrdili svoj povratak u treću sezonu. Murphy je naveo kako će Lange utjeloviti lik "glamurozne žene mačke". Taissa Farmiga, Violet iz prve sezone glumit će djevojku uvrnute romanse koja se proteže kroz seriju. Lily Rabe je također potvrdila povratak u seriju. Seriji se također vratila i Frances Conroy koja glumi vješticu Myrtle Snow. Oskarovka Kathy Bates se pridružila glumačkoj ekipi američke horor priče zajedno s Angelom Bassett, Jamie Brewer, Gabourey Sidibe i prelijepom Emmom Roberts. ==== 4. sezona ==== Ryan Murphy potvrdio je povratak Jessice Lange u četvrtu sezonu, iako će igrati sporednu ulogu.<sup>[http://screencrush.com/american-horror-story-season-4-jessica-lange-leaving-reduced/ <nowiki>[22]</nowiki>]</sup> Kathy Bates također se vraća, vjerovatno u glavnoj ulozi.<sup>[22] </sup> U siječnju 2014. Murphy je otkrio da također želi Patti LuPone iz treće sezone natrag.<sup>[58]</sup> 29. Ožujka 2014. Murphy je otkrio kako će se Sarah Paulson, Evan Peters, Frances Conroy, Emma Roberts, Danis O'Hare, Angela Bassett, Gabourey Sidibe i Jamie Brewer također pojaviti u četvrtoj sezoni serije.<sup>[59]</sup> Na "PaleyFest-u 2014" Michael Chiklis pridružio se glumačkoj ekipi ulogom bivšeg muža lika Kathy Bates i oca lika Evana Petersa.<sup>[60]</sup> === Uvodna špica === ''Uvodna špica Američke horor priče daje važne nagovještaje radnja i likova koji će se pojavljivati kroz sezonu.'' Za "Kuću ubojstava", Murphy je špicu opisao kao mini zagonetku te naveo kako će do devete epizode serije svaka slika unutar uvodne špice biti objašnjena, te je tako uspostavio svrhu uvodne špice za buduće sezone. Uvodnu špicu kreirali su Kyle Cooper i njegova tvrtka Prologue. Oni su također napravili špicu serije "Živi mrtvaci", i filma "Sedam" iz 1995. Muziku za vrijeme trajanja špice kompozirao je Cesar Davila-Irizarry i glazbenik Charlie Clouser. Kinematografiju i montažu odradili su Juan Ruiz Anchia i Gabriel J. Diaz. U [[Američka horor priča: Kuća ubojstava|prvoj sezoni serije]], uvodna špica smještena je u podrum kuće obitelji Harmon te uključuje slike posmrtnih beba, fetusa u staklenkama, lubanja, haljine za krštenje, uniforme medicinskih sestara, te siluetu koja drži krvave škare za uređenje vrta. U [[Američka horor priča: Ludnica|drugoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, a uvodna špica smještena je u ludnicu, koriste se elementi vikanja pacijenata, operiranja pacijenata sa zavojima oko face. Elementi također uključuju i mladu djevojku koja hoda unatraške na rukama i nogama prema vrhu stepenica, te facu kipa Djevice Marije na čijem se licu pojavi zlobni smijeh. U [[Američka horor priča: Vještičja družba|trećoj sezoni serije]], ista muzika je zadržana, i prvi put uvodna špica smještena je i u vanjski prostori. Snimci uključuju ljudske figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama, koščato krilato stvorenje i snimke mrtvih koza, također se pojavljuje i minotaur koji se pojavljuje i tokom serije. Prvi put u pozadini imena glumaca se i pojavljuju određene slike, za razliku od prošlih sezona u kojima je pozadina imena bila crna. Neke of slika prikazuju vješanje vještica i "Santu Muerte". Ostali snimci uključuju čovjeka iz afričkog plemena s bijelim očima i zastrašujućim osmjehom, te vudu lutke. Na kraju špice figure u crnim haljama sa dugačkim šiljatim kapama plešu vještičji ples oko lomače na kojoj jedna od vještica gori. U [[Američka horor priča: Cirkus nakaza|četvrtoj sezoni serije]], uvodna špica uvelike se izmjenila, tematska muzika serije zadržana je sa dodatkom karnevalske melodije. Špica je sastavljena pomoću CGI-a i "kadar po kadar" animacije te prikazuje neobične likove kao što su kostur himere spojene sa čovjekom, slon koji vozi bicikl, kostur sa jednom glavom a dva tijela, stvorenje "vražjeg" izgleda, dječak sa deformiranim nogama u invalidskim kolicima, lik sa sidnaktilijom ruku i nogu, klaun koji vrti glavom 360°, žena sa trećom nogom na mjestu gdje bi trebale biti genitalije, te igračka zločestog majmuna sa cimbalima. U najavi su također i prikazani likovi čovjeka koji si zabija čavle u glavu, te gutača mačeva. Glavni moment koji se ponavlja kroz špicu je bušenje balona nožem i zvuk pucanja istog. == Promocija == Kao dio promocije serije mreža FX je krenula u kampanju nazvanu "House Call" u kojoj su se gledatelji od kuće mogli prijaviti i naći uživo s likom iz serije.<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Continues-Creepy-Promos-Plus-Horror-House-Call-Campaign-34176.html|title=American Horror Story Continues Creepy Promos Plus A Horror House Call Campaign|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=10. kolovoza 2011.|accessdate=10. kolovoza 2011.}}</ref> Prije nego je prikazana prva epizoda FX je objavio nekoliko tragova koji bi mogli razotkriti radnju serije. Svi tragovi postavljeni su na službenom [[YouTube]] kanalu serije. Bilo ih je sveukupno deset: "Cello", "Baby", "Couples", "Coffin", "Lying Down", "Fire", "Stairs", "Melt", "Red Cello" i "Rubber Bump".<ref>{{cite web |url=http://www.cinemablend.com/television/American-Horror-Story-Promos-Creepy-Clues-34082.html|title=American Horror Story Promos Are Creepy Clues|last=Carp|first=Jesse|work=Television Blend|date=5. kolovoza 2011.|accessdate=5. kolovoza 2011.}}</ref> [[15. rujna]] 2011. godine FX je kreirao [[internet]] stranicu koja je omogućavala posjetiteljima turu kuće kroz razna [[desetljeće|desetljeća]] i traženje različitih tragova.<ref>{{cite web |url=http://www.youregoingtodieinthere.com |title=You're Going To Die In There &#124; American Horror Story |publisher=Youregoingtodieinthere.com |date= |accessdate=28. prosinca 2011. |archivedate=2012-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120623020130/http://www.youregoingtodieinthere.com/ |deadurl=yes }}</ref> == Izvori == {{Izvori}} ==Vanjske veze== * {{Official website|http://www.fxnetworks.com/ahs}} * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]] {{TVSvijek|2011|TRAJE|American Horror Story}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dramske serije]] 00bi7ev39hed3ym2gxs214wz4bfpncg 14 3559184 42605686 9075474 2026-06-05T15:32:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605686 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Italiji}} {{Commonscat|Radio stations in Italy}} [[Kategorija:Radio u Italiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] kh2jydujeomj5fkdsr3gozybjg0ayn7 42605716 42605686 2026-06-05T15:37:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Italijanske radio-stanice]] na [[Kategorija:Italijanske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605686 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Italiji}} {{Commonscat|Radio stations in Italy}} [[Kategorija:Radio u Italiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] kh2jydujeomj5fkdsr3gozybjg0ayn7 14 3665573 42605688 9186153 2026-06-05T15:32:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605688 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Kanadi}} {{Commonscat|Radio stations in Canada}} [[Kategorija:Radio u Kanadi|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] cfqf93vl4c3pjcxoxs3pfgzalu6vw6a 42605722 42605688 2026-06-05T15:38:21Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Kanadske radio-stanice]] na [[Kategorija:Kanadske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605688 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Kanadi}} {{Commonscat|Radio stations in Canada}} [[Kategorija:Radio u Kanadi|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] cfqf93vl4c3pjcxoxs3pfgzalu6vw6a 14 3981713 42605982 9577531 2026-06-05T22:19:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605982 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Treća dalmatinska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 3]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 3]] 7xyhe7q4rxzsdb8i9l2rx2fc9nq4qpl 42606007 42605982 2026-06-05T22:21:50Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Treće dalmatinske brigade]] na [[Kategorija:Borci 3. dalmatinske udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605982 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Treća dalmatinska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 3]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 3]] 7xyhe7q4rxzsdb8i9l2rx2fc9nq4qpl 0 4019457 42605731 42315636 2026-06-05T15:39:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605731 wikitext text/x-wiki {{TV | Ime = Radio Futog | logo = | width = | Vrsta emitiranja = lokalna i putem [[internet]]a | Zemlja = {{zas|Srbija}} [[Srbija|Republika Srbija]] | Vlasnik = Zavičajno udruženje Futog <small>([[2019]])</small> | Razina = lokalna radio-stanica | Početak emitiranja = {{start date and age|1995|06|20|df=yes}} | Website = {{URL|http://radiofutog.rs/}} }} '''Radio Futog''' je lokalna privatna radio stanica iz [[Futog]]a koja emituje svoj program na teritoriji Futoga uz [[de facto]] saradnju sa [[Kulturni centar „Mladost“ Futog|Кulturnim centrom "Mladost" u Futogu]]. == Osnivanje i prve godine rada == Radio Futog je osnovan [[20. jun]]a [[1995]]. godine. Program Radija Futoga se emituje 24 časa na frekvenciji 99,5 Mhz. Informativni, muzički, zabavni i komercijalno-marketinški program su osnova programske koncepcije Radija Futoga. Na talasima radija intenzivno se emituju servisne informacije od značaja za područje Futoga, slušanost radija doseže oko 23&nbsp;km u poluprečniku i pokriva u celosti teritoriju [[Futog]]a. Popodnevni i večernji program je baziran na interesantnim informacijama iz sveta muzike, filma, kulture a zastupljene su i servisne informacije u vidu najava za sutrašnji ili predstojeće dane. Radio Futog je podržao i medijski propratio brojna dešavanja u [[Futog]]u. Od svog osnivanja emituje isključivo [[narodna muzika|narodnu muziku]], [[turbo-folk]] i [[Novokomponovana narodna muzika|novokomponovanu narodnu muziku]]. Radio Futog se emitije uglavnom uživo. Radio Futog je radio-stanica koja emituje informativno-komercijalni program čiju programsku politiku, čine gradske vesti i informacije o dešavanjima u [[politika|politici]], sportu i kulturi. == Povezano == * [[Radio Beograd]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://radiofutog.rs/ Zvanični sajt Radija Futoga] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1995.]] [[Kategorija:Srpske radiostanice|Futog]] [[Kategorija:Kultura u Novom Sadu]] exiaggw9zpw63x8ma9iaxkik16c6rlk 14 4020496 42605930 9654278 2026-06-05T22:07:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605930 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Peta krajiška kozarska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Krajiška 5]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Krajiška 5]] iak0saol17e5tx79o9iq3ai81qvmhp2 42605945 42605930 2026-06-05T22:10:17Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Pete krajiške brigade]] na [[Kategorija:Borci 5. krajiške udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605930 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Peta krajiška kozarska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Krajiška 5]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Krajiška 5]] iak0saol17e5tx79o9iq3ai81qvmhp2 0 4020648 42605747 42499503 2026-06-05T15:40:26Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605747 wikitext text/x-wiki {{Televizijska emisija | ime = Povratak otpisanih | slika = PovratakOtpisanih.JPG | opis_slike = | naslov = | ime2 = | žanr = [[akcija (žanr)|akcija]]<br />[[drama]]<br />[[ratni film|ratni]] | format = [[Televizijska serija]] | izdavač = [[Radio-televizija Srbije]] | tvorac = | scenarista = [[Dragan Marković (režiser)|Dragan Marković]] | režija = [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aca Đorđević]] | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Dragan Nikolić]]<br />[[Voja Brajović|Vojislav Brajović]]<br />[[Pavle Vuisić]]<br />[[Zlata Petković]]<br />[[Aleksandar Berček]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | početna_tema = | završna_tema = | slogan = | kompozitor = [[Milivoje Marković]] | država = {{zastava|SFRJ}} | jezik = [[Srpsko-hrvatski]] | sezone = | epizode = 13 | spisak = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = [[Đorđe David|Đorđe Nikolić]] | kamera = | trajanje = 55 minuta | produkcija = [[Radio-televizija Srbije|RTV Beograd]] | distributer = [[Radio-televizija Srbije|RTV Beograd]] | kanal = [[RTS 1|RTB 1]] | format_slike = | format_tona = | premijerno_prikazivanje = RTB 1 | početak = [[1978]]. | kraj = | status = | prethodnik = [[Otpisani]] | naslednik = | srodstvo = | sajt = | sajt2 = | imdb_id = 0074039 | tv_com_id = }} '''Povratak otpisanih''' je jugoslovenska [[televizijska serija]], snimljena u produkciji [[Radio-televizija Srbije|Televizije Beograd]] [[1976]]. i [[1977]]. godine. Ova serija predstvalja nastavak serije [[Otpisani]] iz [[1974]]. godine, koja prati avanture ilegalaca u [[beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Beogradu]] za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Zbog velike popularnosti serije napravljen je i [[Povratak otpisanih (film)|film Povratak otpisanih]]. Seriju je režirao, kao i prethodni serijal, [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aleksandar Aca Đorđević]]. Scenario su napisali [[Dragan Marković (režiser)|Dragan Marković]] i [[Gordan Mihić]]. == Kratak sadržaj == U jesen 1944. Prle, Tihi, još uvek mladi, ali opet veterani pokreta otpora zajedno sa Jocom, starim i raspoloženim radio-operaterom, treba da se sa radio-stanicom ubace u [[Beograd]], glavni grad [[Jugoslavija|Jugoslavije]], još uvek okupiran [[nacizam|nacistima]], i ostanu u njemu do oslobođenja. Kako se pobedničke partizanske snage približavaju, Prle, Tihi i Joca moraju da nastave njihov posao u podzemlju, kako bi pripremili grad za oslobođenje. == Spisak epizoda == Spisak epizoda i datum premijernog emitovanja: {| class="wikitable" |- ! style="width:200px; background:#ccf;"|Epizoda ! style="width:130px; background:#ccf;"|Prvo prikazivanje |- | '''[[Povratak (Povratak otpisanih)|1. Povratak]]''' | align=center|1. januar 1978. |- | '''[[Padobranci (Povratak otpisanih)|2. Padobranci]]''' | align=center|8. januar 1978. |- | '''[[Dvokrilac (Povratak otpisanih)|3. Dvokrilac]]''' | align=center|18. januar 1978. |- | '''[[Agent (Povratak otpisanih)|4. Agent]]''' | align=center|22. januar 1978. |- | '''[[Atentat (Povratak otpisanih)|5. Atentat]]''' | align=center|29. januar 1978. |- | '''[[Moljac (Povratak otpisanih)|6. Moljac]]''' | align=center|5. februar 1978. |- | '''[[Vili (Povratak otpisanih)|7. Vili]]''' | align=center|12. februar 1978. |- | '''[[Zlato (Povratak otpisanih)|8. Zlato]]''' | align=center|19. februar 1978. |- | '''[[Bekstvo (Povratak otpisanih)|9. Bekstvo]]''' | align=center|26. februar 1978. |- | '''[[Vodovod (Povratak otpisanih)|10. Vodovod]]''' | align=center|5. mart 1978. |- | '''[[Elektrana (Povratak otpisanih)|11. Elektrana]]''' | align=center|12. mart 1978. |- | '''[[Most (Povratak otpisanih)|12. Most]]''' | align=center|19. mart 1978. |- | '''[[Kriger (Povratak otpisanih)|13. Kriger]]''' | align=center|26. mart 1978. |} == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Voja Brajović]] || Tihi |- | [[Dragan Nikolić]] || Prle |- | [[Pavle Vuisić]] || Poštar Joca |- | [[Zlata Numanagić]] || Seka |- | [[Zlata Petković]] || Marija |- | [[Aleksandar Berček]] || Mrki (Čibi) |- | [[Stevo Žigon]] || Kriger |- | [[Vasa Pantelić]] || Krsta Mišić |- | [[Rudolf Ulrih]] || Miler |- | [[Peter Karsten]] || General fon Fridriks |- | [[Cane Firaunović]] || Kenig |- | [[Tanasije Uzunović]] || Fuks |- | [[Branko Vujović]] || Oto |- | [[Jovan Milićević (glumac)|Jovan Milićević]] || Bešević |- | [[Stole Aranđelović]] || Isa |- | [[Dragomir Bojanić Gidra]] || Mikula |- | [[Dušan Vujinović]] || Limar |- | [[Predrag Milinković]] || Gojko |- | [[Zoran Miljković]] || Ilija |- | [[Strahinja Mojić]] || Agent |- | [[Ivan Jagodić]] || Ratko (Dvokrilac) |- | [[Predrag Ejdus]] || Mali |- | [[Bogdan Diklić]] || Žule |- | [[Pavle Bogatinčević]] || Ministar Velimir Jović |- | [[Milena Dravić]] || Julijana Lula Mitričević |- | [[Milan Gutović]] || Kapetan Todorović |- | [[Bogoljub Petrović]] || Aca |- | [[Boro Stjepanović]] || Slavko |- | [[Vladimir Popović (glumac)|Vladimir Popović]] || Uča |- | [[Mihajlo Kostić Pljaka]] || Pavle |- | [[Ljubiša Samardžić]] || Španac |- | [[Slobodan Aligrudić]] || Selja |- | [[Rade Marković]] || Milan |- | [[Velimir Bata Živojinović]] || Četnički poručnik |- | [[Aljoša Vučković]] || [[Branko Gašparević|Major Gašpar]] |- | [[Ivan Bekjarev]] || Cane „Kurbla“ |- | [[Svetlana Ceca Bojković]] || Stana |- | [[Nenad Nenadović]] || Moljac |- | [[Nebojša Bakočević]] || Trta |- | [[Adem Čejvan]] || Mikulin brat Ljubiša |- | [[Srđan Dedić]] || Caki |- | [[Goran Pleša]] || Mile „Sonda“ |- | [[Predrag Todorović (glumac)|Predrag Todorović]] || Mita „Plajvaz“ |- | [[Goran Sultanović]] || Rade „Testera“ |- | [[Mladen Nedeljković]] || Lale „Pufna“ |- | [[Tatjana Lukjanova]] || Ruskinja |- | [[Tomo Kuruzović|Toma Kuruzović]] || Misirac |- | [[Irfan Mensur]] || Vili |- | [[Dara Džokić]] || Ana |- | [[Ratko Sarić]] || Toza (Anin otac) |- | [[Ljubiša Bačić]] || Rus |- | [[Milan Puzić]] || Dr Grote |- | [[Miloš Miša Žutić]] || Jovan Mitrović/Hans |- | [[Vesna Pećanac]] || Dana |- | [[Dušan Janićijević]] || Ivan |- | [[Miodrag Miki Krstović]] || Lipke |- | [[Radisav Radojković]] || Steva |- | [[Petar Banićević]] || Bob (pilot) |- | [[Dejan Čavić]] || Džim (pilot) |- | [[Mija Aleksić]] || Čika Žika |- | [[Branko Milenković]] || seljak |- | [[Žika Milenković]] || Narednik Sreta |- | [[Olga Poznatov]] || Sretina žena |- | [[Bora Todorović]] || Dragi „Kenta“ |- | [[Žiža Stojanović]] || Anđelka |- | [[Žarko Radić]] || Paja |- | [[Božidar Savićević]] || Čika Marko |- | [[Zoran Stojiljković]] || Šule |- | [[Jovan Janićijević-Burduš|Jovan Janićijević]] || Boža |- | [[Vera Dedić]] || Lenče (Jocina žena) |- | [[Zoran Cvijanović]] || Partizan |- | [[Tomanija Đuričko]] || Baba Malog |- | [[Milka Gazikalović]] || Marijina sestra |- | [[Milo Miranović]] || Ribar |- | [[Mirjana Nikolić]] || Anđela |- | [[Bogosava Nikšić-Bielić]] || Prletova majka |- | [[Danilo Bata Stojković]] || Steva (Prletov otac) |- | [[Ljuba Tadić]] || [[general]] [[Peko Dapčević]] |- | [[Predrag Tasovac]] || Major Petrović |- | [[Svetolik Nikačević]] || Ministar policije |- | [[Janez Vrhovec]] || Ministar 1 |- | [[Milivoje Mavid Popović]] || Ministar 2 |- | [[Slavko Simić]] || Doktor Lukić |- | [[Sima Janićijević]] || Profesor |- | [[Borivoje Bora Stojanović]] || Kapetan Šmit |- | [[Toma Jovanović]] || Inženjer |- | [[Slobodan Perović (glumac)|Slobodan Perović]] || Johan Krava |- | [[Nikola Jovanović]] || Janko |- | [[Miodrag Lazarević]] || Časovničar |- | [[Nenad Ciganović]] || Kurir |- | [[Ramiz Sekić]] || Četnik 1 |- | [[Ranko Gučevac]] || Četnik 2 |- | [[Vladan Živković]] || Četnik Radojko |- | [[Nikola Milić]] || Zaharije |- | [[Sonja Jauković]] || Moljčeva majka |- | [[Dušan Tadić (glumac)|Dušan Tadić]] || Stanoje |- | [[Mihajlo Mika Viktorović]] || Cvika |- | [[Milutin Butković]] || Krojač |- | [[Ksenija Jovanović]] || Gospođa Petronijević |- | [[Stevan Minja]] || Aljoša Ivanovič Belonogov |- | [[Miloš Kandić]] || Velja Ristić |- | [[Velimir Životić]] || Čika Mile |- | [[Goran Bukilić]] || Ađutant nemačkog generala |- | [[Ljev Radčenko]] || Badža |- | [[Ivo Jakšić]] || Nemački lekar |- | [[Eugen Verber]] || Šreder |- | [[Mirjana Peić]] || Pevačica |- | [[Ratko Miletić]] || Cvetko |- | [[Dušan Vuisić]] || Železničar |- | [[Milan Srdoč]] || Rista |- | [[Đorđe Jovanović (glumac)|Đorđe Jovanović]] || Gašparov čovek |- | [[Mira Dinulović]] || Komšinica |- | [[Dragomir Stanojević|Bata Kameni]] || Nemački oficir |} === Kaskaderi === * [[Dragomir Stanojević|Dragomir Stanojević - Bata Kameni]] * [[Slavoljub Plavšić Zvonce]] == Nagrade == Nagradu za najbolji [[Glumački par godine]] po izboru čitalaca [[TV Novosti]] dobili su [[Zlata Petković]] za ulogu Marije i [[Voja Brajović]] za ulogu Tihog na Filmskim susretima u Nišu 1979. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.tv.novosti.rs/code/navigate.php?Id=547|title=Jedna od najprestižnijih akcija TV novosti, Glumački par, ONA i ON, beleži 40 godina|publisher=tv.novosti.rs|date=|accessdate=23. 2. 2014|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002233103/http://www.tv.novosti.rs/code/navigate.php?Id=547}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-12-27 |title="Povratak Otpisanih" kao video igrа? Da! Gde i kome da damo pare? - Kultura - Dnevni list Danas |url=https://www.danas.rs/kultura/povratak-otpisanih-kao-video-igra-da-gde-i-kome-da-damo-pare/ |access-date=2023-09-21 |language=sr-RS}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-05-29 |title=Povratak otpisanih: Iz osječkog Azila godišnje se udomi oko tristotinjak pasa - www.icv.hr |url=https://www.icv.hr/2023/05/povratak-otpisanih-iz-osjeckog-azila-godisnje-se-udomi-oko-tristotinjak-pasa/ |access-date=2023-09-21 |language=hr}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-12-02 |title=Povratak otpisanih: Nula najavila novi album nakon 20 godina i knjigu o bendu |url=http://tris.com.hr/2020/12/povratak-otpisanih-nula-najavila-novi-album-nakon-20-godina-i-knjigu-o-bendu/ |access-date=2023-09-21 |website=TRIS portal - Šibenik |language=hr}}</ref> == Zanimljivost == [[Žarko Radić]], [[Zlata Numanagić]],[[Bogoljub Petrović]],[[Svetlana Bojković]],[[Mladen Nedeljković]],[[Stevan Minja]],[[Ramiz Sekić]],[[Ljiljana Sedlar]], [[Tatjana Lukjanova]], [[Eugen Verber]],[[Ljubica Ković]], [[Vesna Pećanac]], [[Milan Puzić]] i [[Ivo Jakšić]] su se pojavili i u ovoj seriji, mada su u originalnoj seriji tumačili druge uloge. == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=0074039|title=Povratk otpisanih}} * [http://www.youtube.com/watch?v=CAdK9ZV0h0k Uvodna špica TV serije Povrtak otpisanik (YouTube)] {{Povratak otpisanih-epizode}} {{TVSvijek|1978|1978|Povratak otpisanih}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenske TV-serije]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:TV-serije o Drugom svjetskom ratu]] t9e08t2cos7epn9zzj84t5igh7xdakb 14 4020731 42605683 9766093 2026-06-05T15:32:32Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605683 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Danskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Denmark}} [[Kategorija:Radio u Danskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] bbfwk9btob92076mirfbwmc7yiwtquu 42605706 42605683 2026-06-05T15:36:44Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Danske radio-stanice]] na [[Kategorija:Danske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605683 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Danskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Denmark}} [[Kategorija:Radio u Danskoj|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] bbfwk9btob92076mirfbwmc7yiwtquu 14 4021733 42605594 10142999 2026-06-05T15:19:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605594 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Defunct newspapers of the United States}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Bivše novine|SAD]] kf9dah9c7svkx13zt0di062eq9s6c7y 42605612 42605594 2026-06-05T15:20:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Bivše novine u SAD]] na [[Kategorija:Bivše novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605594 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Defunct newspapers of the United States}} [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Bivše novine|SAD]] kf9dah9c7svkx13zt0di062eq9s6c7y 0 4028185 42605957 42602361 2026-06-05T22:14:52Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Sedma banijska divizija NOVJ]] → [[Kategorija:7. banijska divizija]] 42605957 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''7. banijska udarna divizija''' |slika = Jedinice Sedme divizije na maršu.jpg | opis_slike =''Jedinice Sedme divizije sa [[Veliki zbjeg u operaciji Weiss|zbjegom Banije]] na maršu'' |vreme_postojanja = [[22. novembar]] [[1942]]. |mesto= |formacija=[[Sedma banijska udarna brigada|Sedma banijska brigada]] <br /> [[Osma banijska udarna brigada|Osma banijska brigada]]<br />[[Šesnaesta banijska udarna brigada|Šesnaesta banijska brigada]] |jačina=2.539 vojnika i oficira |komandant=[[Pavle Jakšić]] |politički_komesar=[[Đuro Kladarin]] |načelnik_štaba=[[Vojislav Đokić]] |bitke= [[Napad NOVJ na Majur decembra 1942.|Napad na Majur]]<br>[[Operacija Vajs I]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Operacija Panter]] <br />[[Operacija Šah]] <br />[[Tršćanska operacija]] |odlikovanja=Septembra [[1943]]. proglašena „udarnom“ }} '''Sedma banijska udarna divizija''' [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] formirana je naredbom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] od [[22. novembar|22. novembra]] [[1942]]. Pri osnivanju u njen sastav su ušle [[Sedma banijska udarna brigada|Sedma]] i [[Osma banijska udarna brigada|Osma banijska brigada]] i [[Trinaesta proleterska udarna brigada|Trinaesta hrvatska brigada]] „[[Josip Kraš]]“. Trinaesta brigada je međutim bila udaljena i operisala je samostalno, tako da je umesto nje u sastav divizije [[26. decembar|26. decembra]] 1942. godine ušla [[Šesnaesta banijska udarna brigada|Šesnaesta banijska brigada]]. Ova divizija je imala najteže gubitke u [[bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]], od svih divizija NOVJ koje su u njoj učestvovale (1349 poginulih od 2547 boraca, odnosno 52,96%).<ref>https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE</ref> == Borbeni put Sedme divizije == Po osnivanju divizija je sadejstvovala operacijama [[Treći bosanski korpus NOVJ|Prvog bosanskog korpusa]] u donjem toku reke [[Una|Une]]. === 1943 === [[File:Partisan troops cross the Neretva River over ruined bridge crossing at Jablanica, 1943.jpg|thumb|Banijski partizani, zbjeg i ranjenici prelaze Neretvu preko porušenog mosta kod Jablanice, marta 1943.]] [[File:Štab sedme banijske divizije na Zelengori juna 1943.jpg|thumb|Štab sedme banijske divizije na Zelengori juna 1943.]] Na početku [[Operacija Vajs I|operacije „Vajs I“]] divizija je uspešno ometala razvijanje i napredovanje [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] preko [[Banija|Banije]], ali se zbog bočnog prodora [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizije]] [[24. januar]]a [[1943]]. morala prebaciti na desnu obalu Une radi zaprečavanja puta prema [[Bihać]]u. Tokom [[Operacija „Vajs II"|operacije „Vajs II“]], odnosno [[Bitka na Neretvi|Bitke na Neretvi]] divizija je bila angažovana u iscrpljujućim odbrambenim borbama radi sprečavanja prodora nemačko-ustaške grupacije „Fogel“ prema [[Prozor (grad)|Prozoru]]. Za vreme [[Bitka na Sutjesci|Bitke na Sutjesci]] divizija je od [[3. jun]]a 1943. godine bila u sastavu Južne grupe, sa zadatkom da, zajedno sa [[3. udarna divizija NOVJ|Trećom divizijom]] i [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnom bolnicom]] prebaci preko [[Tara (reka)|Tare]] u [[Sandžak (oblast)|Sandžak]]. Kako se to pokazalo nemogućim, diviziji je [[8. jun]]a naređeno da se hitno, usiljenim maršem, prebaci preko [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]] i poveže sa Severnom grupom. Divizija je Sutjesku prešla u poslednji čas, a napad nemačke borbene grupe „Gertler“ kojim su [[Nemci]] konačno zatvorili obruč na Sutjesci, zahvatio je začelje divizijske kolone. Nemci su zarobili oko 200 ranjenika, članova bolničkog osoblja i obezbeljenja, i gotovo sve ih streljali na licu mesta. O ovom događaju je dao izjavu potporučnik Wildner Reinhold: {{citat|"Početkom juna 1943, za vrijeme operacije „Schwarz“, zarobljeno je, kako mi je to pričao potporučnik Wieck, na jednoj livadi između Sutjeske i visa Kikalo, oko 150 partizana. Kod raportiranja potporučnika o zarobljenim partizanima, komandant borbene grupe potpukovnik Tribukeit je rekao: „Ne mogu da vidim ove pse“, te je dao naređenje jednom komandiru čete da zarobljene partizane pobije mitraljezima. Po naređenju potpukovnika Görtler koje mi je prenio kapetan Kelz, ja sam izvršio streljanje nad 13 ljudi i jednom ženom. Streljanje je izvršeno nekoliko stotina metara iza Košura. Za ovo sam uzeo sa sobom dvije grupe iz moje baterije. Na jednom rubu šume dao sam streljati prvu grupu od 7 ljudi. Streljanje su izvršili vojnici iz moje baterije. Pošto je jedan streljani još davao znake života, ja sam ispalio jedan hitac na njega iz mog pištolja. Druga grupa sa ženom streljana je takođe na istom mjestu. Zarobljenici nisu pred streljanje izrazili nikakve želje. Bili su potpuno mirni iako su po svemu mogli zaključiti da će biti streljani. Po mome naređenju, iskopan je veliki jarak u koji su zatim zatrpani streljani. Izvana to mjesto nije označeno kao grob..." <ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, t. 10, dokument 37., navedeno prema Branko Cvrlje: Druga dalmatinska brigada</ref>}} Nakon proboja preko [[Zelengora|Zelengore]], divizija je do kraja avgusta vodila borbe u istočnoj i centralnoj [[Bosna|Bosni]] pod neposrednom komandom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]]. Početkom septembra 1943. vratila se na [[Banija|Baniju]], gde je reorganizovana. Kada je 1. septembra 1943. godine ponovo prešla preko Une, vraćajući se iz Bosne, Hercegovine, Sandžaka i Crne Gore „kući“, od 4.100 boraca Sedme banijske divizije Baniju je ugledalo svega 550.<ref>Đuro Kladarin, „Među prvencima narodnooslobodilačke vojske“, Sedma banijska divizija - knjiga sjećanja, Zagreb 1977. pp. 15</ref> {{citiranje|Narod Banije dao je mnogo žrtava u ovoj borbi. Ja cijenim Sedmu diviziju, jer je ona vodila teške borbe s neprijateljem od Sunje do Crne Gore, jer je dala mnogo žrtava u ovoj borbi.<ref>[https://znaci.org/00003/717.htm Grupa autora: SEDMA BANIJSKA DIVIZIJA]</ref>|Iz govora druga Tita na smotri 7. divizije u Petrovom Polju 20. 8. 1943.}} Ukazom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] septembra 1943. godine Sedma divizija proglašena je udarnom u znak priznanja za postignute uspehe i podnete žrtve. [[Sedma banijska udarna brigada|Sedma]] i [[Osma banijska udarna brigada|Osma banijska brigada]] popunjene su i preimenovane u Prvu i Drugu, a [[Prva brigada Unske operativne grupe|Prva]] i [[Druga brigada Unske operativne grupe|Druga brigada]] [[Unska operativna grupa|Unske operativne grupe]] u Treću i Četvrtu brigadu Sedme divizije. U sastav divizije ušli su takođe i [[Jevrejski bataljon|Jevrejski]] i Italijanski [[bataljon]]. Tada je divizija ušla u sastav [[Četvrti hrvatski korpus NOVJ|Četvrtog hrvatskog korpusa]]. Na ovom za vitalne komunikacije izuzetno važnom terenu Banije, divizija je u borbi protiv krupnih nimačkih i ustaških snaga postigla značajne uspehe. Učestalim krupnim divetrzijama i udarima na posade na zaštiti komunikacija [[divizija]] je nanela znatne gubitke i teškoće osovinskim snagama. Uspešne borbri imala je tokom [[Operacija Panter|operacije „Panter“]] tokom decembra 1943. === 1944 === [[11. januar]]a [[1944]]. godine 7. divizija oslobodila je [[Glina|Glinu]]. U maju se divizija našla na udaru nemačke [[Operacija Šah|operacije „Šah“]]. Sredinom avgusta Štab Sedme divizije sa Trećom i Četvrtom brigadom prebacio se u [[Moslavina|Moslavinu]], gde je sadejstvovao jedinicama [[Deseti zagrebački korpus NOVJ|Desetog zagrebačkog korpusa]], dok su Prva i Druga brigada i Prvi i Drugi banijski partizanski odred nastavili dejstva u Baniji. Dve brigade Sedme divizije zajedno sa delovima [[Šesti slavonski korpus NOVJ|Šestog slavonskog korpusa]] i Desetog zagrebačkog korpusa učestvovale su u napadu na ustaški garnizon u [[Koprivnica|Koprivnici]] u oktobru 1944. godine. === 1945 === [[File:Partizanski džez orkestar 1945.jpg|thumb|Partizanski džez orkestar I udarne brigade „Vasilj Gaćeša", 7. banijske divizija NOVJ, u Sloveniji, februara 1945.]] U završnim operacijama '''Sedma banijska divizija''' potčinjena je štabu [[Četvrta jugoslovenska armija|Četvrte armije]], u čijem sastavu je učestvovala u [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]]. == Komandni sastav divizije == [[File:Štab 7. divizije u selu Bijele Vode, februar ili mart 1944.jpg|thumb|Štab 7. divizije u selu [[Bijele Vode (Glina)|Bijele Vode]], februar ili mart 1944. godine (Stevo Bevandić, dr Weiss, [[Uroš Krunić]], [[Milan Pavlović]], Mihajlo Vojnović, [[Dušan Kostić]])]] * Komandanti divizije: ** [[Pavle Jakšić]] — od formiranja divizije do januara 1944. ** [[Milan Pavlović (general-potpukovnik)|Milan Pavlović]] — od januara 1944. do kraja rata * Politički komesari divizije: ** [[Đuro Kladarin]] — od formiranja divizije do jula 1943. ** [[Uroš Krunić]] — od polovine 1944. do januara 1945. ** Milan Knežević — od januara 1945. do kraja rata * Načelnici Štaba divizije: ** [[Vojislav Đokić]] — od formiranja divizije do maja 1943. (poginuo na dužnosti) ** [[Milan Pavlović (general-potpukovnik)|Milan Pavlović]] — od maja 1943. ** Stanko Bjelajac ** Mihajlo Vojvodić — od polovine 1944. do kraja rata == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'', Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] * [[Veliki zbjeg u operaciji Weiss]] == Vanjske veze == {{portal|NOB}} * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=7-banijska-divizija-novj 7. banijska divizija NOVJ] (znaci.org) * [http://www.vojska.net/eng/world-war-2/yugoslavia/division/7/ 7. banijska divizija - Vojska.net] {{en}} * [https://znaci.org/00003/717.htm Grupa autora: SEDMA BANIJSKA DIVIZIJA] {{Divizije NOVJ}} [[Kategorija:Divizije NOVJ| 07]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Hrvatske]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:7. banijska divizija]] ntx24yy7spwmurvruzx6kvts2zw8bq6 0 4028194 42605992 42547054 2026-06-05T22:20:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Prve dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605992 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=PETAR - PERO ĆETKOVIĆ | slika = Pero Ćetković (1942).jpg | opis_slike=Petar Pero Ćetković | datum_rođenja =[[12. oktobar]] [[1907]]. | mesto_rođenja =[[Mužovići]], kod [[Cetinje|Cetinja]] | država_rođenja =<br />{{zastava|Kraljevina Crna Gora}} | datum_smrti =[[28. mart]] [[1943]]. ('''36''' god.) | mesto_smrti =[[Nevesinje]] | država_smrti =<br />{{zastava|Nezavisna Država Hrvatska}} |profesija=vojno lice |služba=[[Jugoslovenska vojska|Vojska Kraljevine Jugoslavije]]<br />[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[kapetan prve klase]]<br />[[general-major]]* |KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=komandant [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]] |narodni heroj=[[30. april]]a [[1943]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''starana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden otadžbinskog rata2}} {{!}}} * (posthumno unapređen.) }} [[Datoteka:Na odru leži Pero Ćetković.jpg|mini|Telo Pera Ćetkovića na odru. Sa svećom u ruci stoji njegov otac, a pokraj njega [[Sava Kovačević]].]] [[Datoteka:Sahrana Pera Ćetkovića.jpg|mini|Sahrana Pera Ćetkovića po [[pravoslavlje|pravoslavnom]] vjerskom obredu, marta 1943.]] '''Petar Pero Ćetković''' ([[Mužovići]], kod [[Cetinje|Cetinja]], [[12. oktobar]] [[1907]] — [[Trebinje]], [[28. mart]] [[1943]]), [[oficir]] [[Jugoslovenska vojska|Vojske Kraljevine Jugoslavije]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Pero Ćetković je bio kapetan kraljevske jugoslovenske vojske u aprilskom ratu, u NOB od [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|Trinaestojulskog ustanka]] [[1941]], prvi komandant Prvog (Lovćenskog) bataljona [[1. proleterska udarna brigada|Prve proleterske brigade]], zatim komandant [[1. dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]], poginuo u Nevesinjskom polju 28. III 1943, kao komandant [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije NOVJ]]. == Biografija == Rođen je [[12. oktobar|12. oktobra]] [[1907]]. godine u selu [[Mužovići]], kod [[Cetinje|Cetinja]], od oca Toma.<ref name="Despotović">[https://web.archive.org/web/20110317144833/http://blog.b92.net/text/10442/Pero-Tomov/ '''Crtice iz ratnog puta Pera Ćetkovića''']</ref> Potiče iz siromašne seljačke porodice. Osnovnu školu je završio u [[Ljubotinj]]u, a gimnaziju u [[Cetinje|Cetinju]]. Posle završenih šest razreda gimnazije, decembra [[1926]]. godine, upisao je [[Vojna akademija (višeznačna odrednica)|Vojnu akademiju]], koju je završio aprila [[1929]]. godine. Pošto je u svojoj 54 klasi bio među prvima, dobio je pravo da izabere garnizon. Izabrao je [[Nevesinje]] i u tom malom garnizonu kao [[potporučnik]] otpočeo [[oficir]]sku karijeru. === Drugi svjetski rat === U [[Jugoslovenska vojska|Vojsci Kraljevine Jugoslavije]], u kojoj je imao čin [[kapetan prve klase|kapetana prve klase]], ostao je do kapitulacije, [[17. april]]a [[1941]]. godine. Pošto je uspeo da izbegne zarobljavanje, vratio se u svoje rodno mesto. Tu se povezao sa članovima [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) i aktivno učestvovao u pripremama oružanog ustanka - radio je kao vojni instruktor na obuci omladine. Na početku [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanaka]] naroda [[Crna Gora|Crne Gore]], bio je borac Ljubostinjskog odreda, a potom postaje vojni savetnik. Novembra [[1941]]. godine imenovan je za komandanta Lovćenskog bataljona [[Crnogorski NOP odred za operacije u Sandžaku|Crnogorsko-sandžačkog partizanskog odreda]]. Lovćenski bataljon je prilikom [[Pljevaljska bitka|napada na Pljevlja]], [[1. decembar|1. decembra]] [[1941]]. godine, vodio izuzetno teške borbe. Kada je [[21. decembar|21. decembra]] [[1941]]. godine, u [[Rudo]]m, formirana [[Prva proleterska udarna brigada]] Pero je postao komandant njenog Prvog (lovćenskog) bataljona. U čuvenom [[Igmanski marš|Igmanskom maršu]], januara [[1942]]. godine, njegov bataljon je, zahvaljujući njegovom vojnom iskustvu, imao najmanje promrzlih boraca. Februara [[1942]]. godine bataljon je pregazio hladnu i brzu reku [[Neretva|Neretvu]] i time izbegao opkoljavanje. Njegova je velika zasluga što su u višednevnim teškim borbama tučene jake [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snage na sektoru [[Mojkovac]]-[[Kolašin]]. Snažne udarne grupe iz [[Prva proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]] kojima je on komandovao [[3. jun]]a [[1942]]. godine razbile su [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnike]] u Dobrom dolu na [[Durmitor]]u. Ovaj uspeh mnogo je pomogao [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskim]] snagama da se uspešno povuku iz [[Crna Gora|Crne Gore]]. Prvi (lovćenski) bataljon se više puta istakao u [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.|pohodu proleterskih brigada u Bosansku krajnu]], tokom juna i jula [[1942]]. godine, i u borbama u ovoj oblasti. Među velikim uspesima u ovom periodu su zauzimanje: [[Konjic]]a, borbe na [[Cincar]]u, oslobođenje [[Livno|Livna]] i dr. Septembra [[1942]]. godine imenovan je za komandanta [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske udarne brigade]] i sa njom od septembra do novembra [[1942]]. godine postigao vidne uspehe u borbama kod [[Sinj]]a, oko [[Tomislavgrad|Duvna]] i na prostoru [[Livno]]-[[Sinj]]. U toku [[1942]]. godine, zbog svojih zasluga u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] primljen je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Uspesi u komandovanju i rukovođenju jedinicama, bili su odlučujući za Ćetkovićevo imenovanje na dužnost komandanta [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], [[9. novembar|9. novembra]] [[1942]]. godine. Divizija je u novembru i decembru [[1942]]. i početkom januara [[1943]]. godine izvela više zamašnih poduhvata u dolini reka [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] i [[Bosna (reka)|Bosne]] - borbe za oslobođenje i odbranu [[Jajce|Jajca]], borbe u dolini [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]] (sektor [[Jajce]]-[[Travnik]]), oslobađanje dela centralne [[Bosna|Bosne]] i dr. Na početku [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća divizija]] je prebačena u rejon gornjeg toka [[vrbas (rijeka)|reke Vrbas]]. Vodila je žestoke borbe za [[Bugojno]] i oko [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]]. Potom je došla borba za [[Prozor (grad)|Prozor]]. Ovaj grad, koji su branile jake italijanske snage, bio je glavna prepreka na putu [[Glavna operativna grupa NOVJ|Glavne operativne grupe]] u dolinu reka [[Rama (reka)|Rame]] i [[Neretva|Neretve]]. Zbog toga je Vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]] naredio [[Treća udarna divizija NOVJ|Trećoj diviziji]] da razbije neprijatelja i grad oslobodi. Dve noći su borci [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće divizije]] herojski jurišali. Uspeo je tek drugi napad, grad je oslobođen, a neprijatelj je uz velike gubitke proteran. To je bio jedan od najvećih uspeha u [[Bitka na Neretvi|borbama na Neretvi]]. Posle toga divizija je vodila žestoke borbe u dolini [[Rama (reka)|Rame]], na [[Neretva|Neretvi]] i za [[Konjic]]. Te borbe i protiv udar kod [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]] odlučili su sudbinu ranjenika na [[Neretva|Neretvi]], razbijanje neprijateljskih snaga i pripremu prodora na istok. U protivofanzivi sa [[Neretva|Neretve]] na istok [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća divizija]] je vodila više žestokih borbi sa [[Kraljevina Italija|Italijanima]], [[Ustaška vojnica|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkim]] jedinicama. Prelaz preko [[Neretva|Neretve]], borbe na [[Prenj]]u i [[Velež (planina)|Veležu]] i oslobođenje [[Nevesinje|Nevesinja]] bili su njeni veliki uspesi. Pero Ćetković, komandant [[Treća udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]], ranjen je [[28. mart]]a [[1943]]. godine kod [[Nevesinje|Nevesinja]] i ubrzo podlegao ranama. Tako je život i karijeru vojnika završio u borbi za mesto u kome je, četrnaest godina ranije, kao mladi [[potporučnik]] dobio prvu dužnost. == Priznanja i odlikovanja == Kada su [[1. maj]]a [[1943]]. godine, uvedeni [[oficirski činovi NOVJ|prvi činovi u NOVJ]], posmrtno je proizveden u čin [[general-major]]a. Ukazom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], [[30. april]]a [[1943]]. godine, proglašen je za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i POJ]]. Ukazom [[Vrhovni sovjet Sovjetskog Saveza|Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR-a]] odlikovan je [[Orden Otadžbinskog rata|Ordenom otadžbinskog rata prvog stepena]]. U „[[Bilten Vrhovnog štaba NOVJ|Biltenu Vrhovnog štaba]]“ br 23-27 o proglašenju Pere Ćetkovića za narodnog heroja piše: {{izdvojeni citat|Na osnovu riješenja Vrhovnog štaba daje se naziv '''narodnog heroja''' drugu '''Peru Ćetkoviću''', komandantu -{III}- udarne divizije. Drug Pero Ćetković, kapetan bivše jugoslovenske vojske, od prvog je dana Narodnooslobodilačke borbe u redovima partizana i istakao se svojim junaštvom i umješnim rukovođenjem, ispočetka kao komandant Lovćenskog bataljona u borbi kod Pljevalja u jesen 1941 g., onda kao komandant -{I}- bataljona -{I}- proleterske brigade, kasnije kao komandant -{I}- dalmatinske brigade i konačno kao komandant -{III}- udarne divizije. Drug Pero Ćetković pokazao se u svim borbama kao neustrašivi komandant, do kraja odan narodnoj borbi u kojoj je dao i svoj život.<ref>„Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovensih naroda“ (drugi tom). Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije, Beograd 1949. godina.</ref>}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{refend}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20110317144833/http://blog.b92.net/text/10442/Pero-Tomov/ '''Crtice iz ratnog puta Pera Ćetkovića'''] {{Narodni heroji-Cetinje}} {{Lifetime|1907|1943|Ćetković, Petar Pero}} [[Kategorija:Biografije, Cetinje]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] 3ped8ilyoa71ucp9vxpg0nvfov32t6g 0 4028807 42605986 42165629 2026-06-05T22:19:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605986 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Četvrta dalmatinska brigada''' |deo= [[NOVJ]] | slika = | opis_slike = | vreme_postojanja =[[6. januar]] [[1943]]. | mesto =Šošići na Biokovu | formacija = | jačina = 822 vojnika i oficira |komandant= | komandant2 = | komandant3 = | komandant4 = | bitke =[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Odbrana Splita septembra 1943]]<br />[[Operacija „Citen“]]<br />[[Desant na Drvar]] <br />[[Napad na Livno oktobra 1944.]] <br />[[Kninska operacija 1944]]<br />[[Mostarska operacija 1945. godine]]<br />[[Tršćanska operacija]] | odlikovanja =[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Četvrta dalmatinska brigada''' formirana je [[6. januar]]a [[1943]]. u selu Šošići na [[Biokovo (planina)|Biokovu]], od bataljona „Vid Mihaljević“ i novih boraca s područja [[Makarska|Makarske]], [[Brač]]a, [[Hvar (ostrvo)|Hvar]]a i [[Korčula (ostrvo)|Korčule]]. Imala je štab brigade, 4 bataljona i prištapske jedinice sa ukupno 822 borca. Bila je pod komandom štaba 4. Operativne zone Hrvatske do [[12. februar]]a [[1943]]. Od formiranja [[Deveta dalmatinska divizija|Devete dalmatinske divizije]] pa do kraja rata '''Četvrta dalmatinska brigada''' bila je u njenom sastavu. U [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]] vodila je borbe na sektoru [[Imotski|Imotskog]], [[Posušje|Posušja]] i [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]]. Pri prelasku [[Neretva|Neretve]] i [[Prenj]]a [[Deveta dalmatinska divizija|9. divizija]] zadužena je za transport i obezbeđenje [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]]. Tom prilikom je cela divizija, uključujući i '''Četvrtu dalmatinsku brigadu''' zahvaćena tifusom. '''Četvrta dalmatinska brigada''' je rasformirana [[12. april]]a [[1943]]. u [[Nevesinje|Nevesinju]], Njenim ljudstvom uglavnom je popunjena [[Treća dalmatinska brigada]]. Ponovo je formirana kao potpuno nova brigada pod istim nazivom [[12. septembar|12. septembra]] [[1943]]. u oblasti [[Split]]a. Budući da su je većinom sačinjavali borci iz [[Split]]a, od tada je poznata i pod nazivom '''Četvrta splitska brigada'''. U sastavu svoje 9. divizije učestvovala je u borbi protiv nemačkih snaga tokom [[Odbrana Splita septembra 1943.|odbrane Splita]]. Tokom novembra i decembra istakla se na pravcima nemačkog nastupanje, tokom [[Operacija „Citen“|operacije „Citen“]]. Tokom [[Desant na Drvar|Desanta na Drvar]] brigada je angažovana u oštrim borbama. Učestvovala je u [[Napad na Livno oktobra 1944.|borbama za oslobođenje Livna]], [[Duvno|Duvna]] i [[Posušje|Posušja]]. Istakla se u [[Kninska operacija 1944|Kninskoj]] i [[Mostarska operacija 1945. godine|Mostarskoj operaciji]]. U [[Tršćanska operacija|Tršćanskoj operaciji]] napredovala je kroz [[Istra|Istru]] i oslobodila [[Plomin]], [[Labin]], [[Raša|Rašu]] i druga mesta i učestvovala u uličnim borbama za [[Trst]]. '''Četvrta dalmatinska brigada''' odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] sa zlatnom zvezdom i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vencem. == Literatura == {{portal|NOB}} * Mate Šalov: Četvrta dalmatinska (splitska) brigada - Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1980 * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina {{Dalmatinske brigade}} [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|*04]] [[Kategorija:Bitka na Neretvi]] jw3og4dqb7qf21j4xce5josys1b3sv5 0 4030186 42606383 42409177 2026-06-06T11:37:45Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606383 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emsije=Arrested Development |slika=[[File:Arrested Development.svg|250px|alt=The words "Arrested Development" in red and black lettering]] |žanr=[[Sitkom]] |kamera=[[Postavke jedne kamere|jedna kamera]] |trajanje=22 min. (sezone 1–3)<br />28–37 min. (sezona 4) |kreator=[[Mitchell Hurwitz]] |izvršni_producent={{Unbulleted list|[[Brian Grazer]]|Ron Howard|[[David Nevins (tzelevizijski producent)|David Nevins]]|Mitchell Hurwitz|[[Jim Vallely]]|[[Troy Miller]]}} |producent={{Unbulleted list|Victor Hsu|Barbie Feldman Adler|[[Brad Copeland]]|[[John Amodeo]]|John Foy}} |uloge={{Unbulleted list|[[Jason Bateman]]|[[Portia de Rossi]]|[[Will Arnett]]|[[Michael Cera]]|[[Alia Shawkat]]|[[Tony Hale]]|[[David Cross]]|[[Jeffrey Tambor]]|[[Jessica Walter]]}} |kompozitor=[[David Schwartz]] |naracija=[[Ron Howard]] |zemlja={{flag|Sjedinjene Države}} |jezik=engleski |kompanija={{Unbulleted list|[[Imagine Entertainment|Imagine Television]]|The Hurwitz Company|[[20th Century Fox Television]]}} |mreža=[[Fox Broadcasting Company|Fox]] (2003–06)<br />[[Netflix]] (2013) |početak='''originalna serija:'''<br />{{start date|2003|11|2|df=y}} |kraj={{End date|2006|2|10|df=y}}<br />'''obnovljena serija:'''<br />{{start date|2013|5|26|df=y}} – |slika_format={{Unbulleted list|[[480i]]|[[720p]] ([[HDTV]])|[[1080p]] ([[HDTV]])}} |br_sezona= 5 |br_epizoda= 84 |lista_epizoda=List of Arrested Development episodes }} '''''Arrested Development''''' je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[sitkom]] kreatora [[Mičel Hervic|Mičela Hervica]]. Prve tri sezone emitovale su se na [[Televizijska kompanija Foks|Foksu]] u periodu između 2003. i 2006. kada je serija otkazana.<ref>[http://www.sfgate.com/entertainment/article/R-I-P-Arrested-Development-critics-fave-2500890.php R.I.P., 'Arrested Development' -- critics' fave not given room to grow]</ref> Sedam godina kasnije obnovio ju je [[Netfliks]], koji je [[26. maj]]a [[2013]]. objavio svih 15 epizoda 4. sezone<ref>[http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2013/04/04/new-arrested-development-season-coming-to-netflix-on-may-26/?_php=true&_type=blogs&_r=0 New ‘Arrested Development’ Season Coming to Netflix on May 26].</ref> Radnja serije prati život disfunkcionalne porodice Blut, čiji se članovi suočavaju sa finansijskim sunovratom, pošto je Džordž Blut koji je glava porodice uhapšen zbog pronevere novca. Neke od karakteristika po kojima se ''Arrested Development'' razlikuje od većine sitkoma jesu odsustvo pozadinskog smeha, upotreba naracije, arhivskih snimaka i fotografija, kao i internog humora, koji uključuje šale za čije je shvatanje neophodno kontinuirano gledanje.<ref>[http://books.google.rs/books?id=gVXCEBM9K7sC&pg=PA232&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "The Television Will be Revolutionized" by Amanda D. Lotz]</ref> Od početka emitovanja 2003. serija je sa svakom sezonom nailazila na odličan prijem kod kritičara i stekla je kultni status<ref>[http://www.metacritic.com/tv/arrested-development Metacritic - Arrested Development]</ref><ref>{{Cite web |title=26 Best Cult TV Shows Ever |url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20741515_20620965_21199062,00.html |access-date=2015-04-21 |archivedate=2014-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517122952/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20741515_20620965_21199062,00.html |deadurl=yes }}</ref>, a bila je nagrađena sa šest [[Nagrada Emi|Emija]]<ref>[http://www.emmys.com/shows/arrested-development Emmys - Arrested Development]</ref> i jednim [[Zlatni globus|Zlatnim globusom]]<ref>{{Cite web |title=Golden Globes - Arrested Development |url=http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Ffilm%2F23636 |access-date=2021-09-23 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924030104/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Ffilm%2F23636 |deadurl=yes }}</ref>. Uprkos pozitivnim kritikama, mala gledanost dovela je do njenog otkazivanja 2006. godine. Glasine o novim sezonama i igranom filmu kružile su sve do 2011. kada je Netfliks najavio snimanje nove 4. sezone, koja je izašla dve godine kasnije.<ref>{{Cite web |title='Development' Hell |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1178690,00.html |access-date=2015-04-21 |archive-date=2014-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122954/http://www.ew.com/ew/article/0,,1178690,00.html }}</ref><ref>[http://www.ign.com/articles/2011/10/03/a-new-season-of-arrested-development A NEW SEASON OF ARRESTED DEVELOPMENT?!]</ref><ref>[http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/11/netflix-to-bring-back-arrested-development.html Netflix to bring back 'Arrested Development']</ref> == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- | [[Džejson Bejtman]] || Majkl Blut |- | [[Porša de Rosi]] || Lindzi Blut Funke |- | [[Vil Arnet]] || Džob Blut |- | [[Majkl Sera]] || Džordž Majkl Blut |- | [[Alija Šoukat]] || Mejbi Funke |- | [[Toni Hejl]] || Baster Blut |- | [[Dejvid Kros]] || Tobajas Funke |- | [[Džefri Tambor]] || Džordž Blut/Oskar Blut |- | [[Džesika Volter]] || Lusil Blut |- | [[Ron Hauard]] || Narator/glumi sebe u 4. sezoni |- | [[Henri Vinkler]] || Bari Zakerkorn |- | [[Džon Berd (voditelj)|Džon Berd]] || glumi sebe |- | [[Lajza Mineli]] || Lusil Ostero |- | [[Mej Vitman]] || En Vil |- |} == Reference == {{izvori}} ==Vanjske veze== *[http://movies.netflix.com/WiMovie/70140358 ''Arrested Development''] at [[Netflix]] *{{IMDb title|0367279|Arrested Development}} *{{dmoz|Arts/Television/Programs/Comedy/Sitcoms/Arrested_Development|''Arrested Development''}} {{Emmy - SerijaKomedija}} {{Brian Grazer}} {{TVSvijek|2003|2006}} {{TVSvijek|2013|TRAJE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] eiszx94x2pwzkmtfzx3boe3acflwu7q 14 4030771 42605952 42165673 2026-06-05T22:14:24Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Banijske brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42165673 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] qn2stp9gw1soyap2fe595iv8vv6itqh 14 4030773 42605948 40803420 2026-06-05T22:11:42Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Hercegovačke brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Hercegovačke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 40803420 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi|Brigade]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] hocinn1dibwjqfhxtlpzs6fnx6x4km5 14 4030774 42606014 42165679 2026-06-05T22:23:36Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Ličke brigade NOVJ]] na [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42165679 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} [[Kategorija:Brigade NOV Hrvatske]] [[Kategorija:Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi|Brigade]] k4ig2a50hxtmzbcoxslclw1sjhtxdxj 14 4030777 42605928 12232822 2026-06-05T22:07:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605928 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] 8n60xjyn4a4gkcwi93kha62eojw0z51 42605942 42605928 2026-06-05T22:09:22Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Prva krajiška brigada NOVJ]] na [[Kategorija:1. krajiška udarna brigada]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605928 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 01]] 8n60xjyn4a4gkcwi93kha62eojw0z51 14 4030778 42605981 12232823 2026-06-05T22:19:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605981 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Prva dalmatinska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 1]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 1]] bjz53yqcuonnwoggf3wd1p7i2e7ghtr 42605997 42605981 2026-06-05T22:20:38Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Prve dalmatinske brigade]] na [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605981 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Prva dalmatinska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 1]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 1]] bjz53yqcuonnwoggf3wd1p7i2e7ghtr 42606009 42605997 2026-06-05T22:22:29Z Aca 108187 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]; dodana kategorija [[:Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada|1. dalmatinska proleterska udarna brigada]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42606009 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Prva dalmatinska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 1]] [[Kategorija:1. dalmatinska proleterska udarna brigada|Dalmatinska 1]] qrdfcccjdrr5n6exxoeh0wk0aai2xkg 14 4031383 42605649 12704025 2026-06-05T15:26:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605649 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Kanadi|Voditelji]] [[Kategorija:Kanađani po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] py8okhw09l6hzc0ja0e0h200edlgwbk 42605655 42605649 2026-06-05T15:27:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Kanadski radio-voditelji]] na [[Kategorija:Kanadski radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605649 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Kanadi|Voditelji]] [[Kategorija:Kanađani po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] py8okhw09l6hzc0ja0e0h200edlgwbk 14 4031384 42605647 12704116 2026-06-05T15:25:58Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605647 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Francuskoj|Voditelji]] [[Kategorija:Francuzi po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 4ypukxdq90k7dg1xtgaeqp6fpzgd3x0 42605653 42605647 2026-06-05T15:26:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Francuski radio-voditelji]] na [[Kategorija:Francuski radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605647 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Francuskoj|Voditelji]] [[Kategorija:Francuzi po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 4ypukxdq90k7dg1xtgaeqp6fpzgd3x0 14 4031414 42605956 41963940 2026-06-05T22:14:51Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Sedma banijska divizija NOVJ]] na [[Kategorija:7. banijska divizija]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 41963940 wikitext text/x-wiki {{commonscat|7th Division (Yugoslav Partisans)}} [[Kategorija:Divizije NOVJ]] [[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 4093jutaz2nd1n5imqpn8tjzkks9jc2 0 4031908 42606406 42409589 2026-06-06T11:46:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606406 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV |naziv_emisije = Boardwalk Empire |slika = [[File:Boardwalk Empire 2010 Intertitle.png|250px|border|alt=Boardwalk Empire]] |žanr = [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[kostimirana drama|historijska]] [[dramska serija]] |kreator = [[Terence Winter]] |based_on = {{Based on|''Boardwalk Empire: The Birth, High Times, and Corruption of Atlantic City''|[[Nelson Johnson]]}} |uvodna_tema = "Straight Up and Down" |kompozitor_uvodne_teme = [[The Brian Jonestown Massacre]]<ref name="Brian">{{cite web|title='Boardwalk Empire' Theme: Series Creator Explains Decision to Use Contemporary Music|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/boardwalk-empire-creator-explains-decision-239981|work=The Hollywood Reporter|accessdate=August 24, 2012|author=Halperin, Shirley; Ginsberg, Merle|date=25. IX 2011}}</ref> |br_sezona = 5 |br_epizoda = 56 |lista_epizoda = Lista epizoda Boardwalk Empire |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |lokacija = [[New York]] |trajanje = 50–60&nbsp;min. |uloge = [[Steve Buscemi]]<br />[[Michael Pitt]]<br />[[Kelly Macdonald]]<br />[[Michael Shannon]]<br />[[Shea Whigham]]<br />[[Aleksa Palladino]]<br />[[Michael Stuhlbarg]]<br />[[Stephen Graham (glumac)|Stephen Graham]]<br />[[Vincent Piazza]]<br />[[Paz de la Huerta]]<br />[[Michael K. Williams|Michael Kenneth Williams]]<br />[[Anthony Laciura]]<br />[[Paul Sparks]]<br />[[Dabney Coleman]]<br />[[Jack Huston]]<br />[[Gretchen Mol]]<br />[[Charlie Cox]]<br />[[Bobby Cannavale]]<br />[[Ron Livingston]]<br />[[Jeffrey Wright (actor)|Jeffrey Wright]]<br />[[Ben Rosenfield]] |izvršni_producent = Terence Winter<br />[[Martin Scorsese]]<br />[[Mark Wahlberg]]<br />[[Tim Van Patten]]<br />[[Howard Korder]]<br />Stephen Levinson |montaža = Kate Stanford<br />Tim Streeto |kamera = [[postavke jedne kamere|jedna kamera]] |kompanija = Leverage<br />[[Mark Wahlberg|Closest to the Hole Productions]]<br />Sikelia Productions<br />Cold Front Productions |mreža = [[HBO]] |početak = {{Start date|2010|9|19|df=y}} |kraj = {{End date|2014|10|26|df=y}} |jezik = engleski |website = http://www.hbo.com/boardwalk-empire }} Boardwalk Empire ({{jez-sh|Carstvo drvene šetnice}}), na prostoru bivše Jugoslavije poznatije pod naslovom '''Carstvo poroka''', je američka televizijska serija koja se originalno prikazivala od 2010. do 2014. godine na programu kablovskog kanala HBO. Inspirirana je knjigom ''Boardwalk Empire: The Birth, High Times, and Corruption of Atlantic City'' [[Nelson Johnson|Nelsona Johnsona]], koja se bavila [[Atlantic City]]jem [[1920-e|1920-ih]] i [[1930-e|1930-ih]], odnosno njegovim političkim [[bos (politika)|bosom]] [[Enoch L. Johnson|Enochom L. Johnsonom]]. Protagonist serije, čiji lik tumači [[Steve Buscemi]], je [[Nucky Thompson|Enoch "Nucky" Thompson]], [[Republikanska stranka SAD|republikanski]] političar koji, usprkos relativno nevažne nominalne funkcije, de facto upravlja gradom, odnosno služi kao posrednik između "pristojnih" političara i [[gangster]]skih bande koje se, kao i on sam bogate [[bootlegger|krijumčarenjem alkoholnih pića]] koje je [[Prohibicija u SAD|Prohibicija]] 1920-ih stavila van zakona. Boardwalk Empire, u kojoj se osim fiktivnih, kao stalni ili povremeni likovi pojavljuju neke od najvažnijih ličnosti politike, show businessa i organiziranog kriminala Amerike 1920-ih, dobila je brojne pohvale zbog pažljive rekonstrukcije niza historijskih detalja, ali i zbog Buscemijeve glume. Prva sezona je 2011. godine nagrađena [[Zlatni globus za najbolju dramsku seriju|Zlatnim globusom za najbolju dramsku seriju]]. == Uloge == {{div col|2}} * [[Stiv Busemi]] kao Naki Tompson * [[Stiven Grejam]] kao [[Al Kapone]] * [[Vinsent Pijaza]] kao [[Laki Lučano]] * [[Keli Makdonald]] kao Margaret Šroder * [[Majkl Šenon]] kao Nelson Van Alden * [[Šej Vigam]] kao Ilaj Tompson * [[Majkl Stalbarg]] kao Arnold Rotstin * [[Majkl K. Vilijams]] kao Čolki Vajt * [[Entoni Lačura]] kao Edi Kesler * [[Pol Sparks]] kao Miki Dojl * [[Grečen Mol]] kao Džilijan Darmodi * [[Džek Hjuston]] kao Ričard Harou * [[Majkl Pit]] kao Džimi Darmodi * [[Aleksa Paladino]] kao Andžela Darmodi * [[Paz de la Herta]] kao Lusi Danziger * [[Čarli Koks]] kao Oven Slejter * [[Bobi Kanavale]] kao Džip Rozeti * [[Džefri Rajt]] kao Valentin Narsis * [[Ron Livingston]] kao Roj Filips * [[Greg Antonači]] kao Džoni Torio {{div col end}} == Reference == {{izvori}} ==Vanjske veze== * {{Official website|http://www.hbo.com/boardwalk-empire}} * {{IMDb title|0979432}} * [http://boardwalkempire.com/ Official website] for ''Boardwalk Empire: The Birth, High Times, and Corruption of Atlantic City,'' a book by Nelson Johnson {{Zlatni globus za najbolju dramsku seriju}} {{TVSvijek|2010|2014|Boardwalk Empire}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke TV serije]] 7qaojdn0y6sd7xww8p45yt6pp623esh 0 4220791 42605661 42365172 2026-06-05T15:28:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji]] → [[Kategorija:Radijski voditelji]] 42605661 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Olga Adam |slika = Olga Adam.jpg |širina_slike = 150px |alt = |opis = |ime_po_rođenju = Olga Ungar |datum_rođenja = {{birth date|1925|5|25|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Банатско Аранђелово|Banatsko Aranđelovo]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] |datum_smrti = {{death date and age|2012|10|17|1925|5|25|df=y}} |mjesto_smrti = [[Novi Sad]], [[Srbija]] |tijelo_otkriveno = |uzrok_smrti = |počivalište = |počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |rezidencija = |nacionalnost = [[Jugoslaveni|Jugoslavenka]]<br>[[Srbi|Srpkinja]] |etnicitet = [[Jevreji u Srbiji|Jevrejka]] |državljanstvo = Srbija |ostala_imena = |poznat_po = |obrazovanje = |alma_mater = |poslodavac = |zanimanje = [[glumica]], [[spiker]]ica |godine_aktivnosti = |mjesto_porijekla = |plata = |neto_vrijednost = |visina = |težina = |titula = |mandat = |prethodnik = |nasljednik = |partija = |suparnici = |odbori = |religija = |supružnik = [[Tibor Adam]] |partner = |djeca = |roditelji = Marcel Ungar<br>Margita (Blau) Ungar |rodbina = |pozivni_znak = |nagrade = |potpis = |website = |fusnote = |širina_kutije = }} '''Olga Adam''' (rođena: '''''Olga Ungar''''') ([[Банатско Аранђелово|Banatsko Aranđelovo]], [[25. 5.]] [[1925]] – [[Novi Sad]], [[17. 10.]] [[2012]]), [[Jugoslaveni|jugoslavenska]] glumica i spikerica. Ostala je u pamćenju široj [[Jugoslaveni|jugoslavenskoj]] javnosti po tome što se prva oglasila na talasima [[Radio-televizija Vojvodine|Radio Novog Sada]] [[29. 11.]] [[1949]] godine tačno u podne. == Biografija == Olga Adam je rođena 25. 5. 1925 u Banatskom Aranđelovu, blizu [[Novi Kneževac|Novog Kneževca]], u [[Jevreji u Srbiji|jevrejskoj]] porodici Marcela i Margite Ungar. Otac joj je bio drvarski trgovac. Osnovnu školu je završila u rodnom mestu, a gimnaziju je, do [[1941]], pohađala u [[Kikinda|Kikindi]], da bi potom kao Jevrejka bila isključena iz škole. Sredinom [[August|avgusta]] te godine, s roditeljima, mlađim bratom i Jevrejima [[Severnobanatski okrug|severnog]] [[Banat]]a, deportovana je u logor [[Novi Bečej]], a u drugoj polovini [[Septembar|septembra]] u [[Beograd]], gde je njen otac interniran u logor [[Topovske šupe]] i iste [[jesen]]i streljan. Nju, majku i brata, uoči deportovanja u [[Decembar|decembru]] 1941, poznanik Srbin je spasio i izveo iz Beograda u [[Svilajnac]], gde su ilegalno živeli do oslobođenja. Posle [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nastanila se s majkom i bratom u Novom Sadu. Upisala se u Državnu pozorišnu školu, gde je i diplomirala [[1949]]. Glumu je učila kod redatelja [[Bora Hanuska|Bore Hanauske]] i [[Jurij Ljvovič Rakitin|Jurija Ljvoviča Rakitina]]. Skoro cela njena klasa dobila je angažman u pozorištu u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], ali je ona ostala u Novom Sadu i radila kao spiker na radiju. Tri sezone, od [[1951]] do [[1954]], igrala je u [[Srpsko narodno pozorište|Srpskom narodnom pozorištu]], a potom u Lutkarskom pozorištu od 1954 do [[1955]]. U dramskom ansamblu Radio-Novog Sada na [[Mađarski jezik|mađarskom jeziku]], radila je do penzionisanja [[1984]], a nastupala je i u Novosadskom pozorištu (''Ujvidéki szinház'').<ref name="an">Aleksandar Nećak, 2011, str. 2</ref> U Novosadskom pozorištu je igrala manje uloge, pa je tako nastupila i u prvoj predstavi tog pozorišta [[1974]] godine u komadu "Mačja igra" [[Ištvan Erkenj|Ištvana Erkenja]]. Redovno je učestvovala i u snimanjima "Vesele večeri", takođe na mađarskom jeziku.<ref name="rtv">{{Cite web|title=Preminula Olga Adam, prva spikerka Radio Novog Sada|url=http://www.rtv.rs/sr_lat/hronika/preminula-olga-adam-prva-spikerka-radio-novog-sada_347869.html|author=|authorlink=|first=|coauthors=|editor=|publisher=Radio-televizija Vojvodine|format=|work=|pages=|day=|month=|year=17. 10. 2012|access-date=12. 5. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> Bila je vrsna komičarka, i posle penzionisanja igrala je u mnogim predstavama.<ref name="an"/> Umrla je 17. 10. 2012 u Novom Sadu.<ref name="rtv"/> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|last=Nećak|first=Aleksandar|title=Znameniti Jevreji Srbije|year=2011|publisher=Savez jevrejskih opština Srbije|location=Beograd|isbn=978-86-915145-0-1|ref=harv}} {{Lifetime|1925|2012|Adam, Olga}} [[Kategorija:Biografije, Novi Kneževac]] [[Kategorija:Srpski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Austrougarski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenske glumice]] [[Kategorija:Radijski voditelji]] dhevnp2ohu0v2danhyuns9k73582mub 42605669 42605661 2026-06-05T15:29:28Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Radijski voditelji|Radijski voditelji]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Srpski radijski voditelji|Srpski radijski voditelji]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42605669 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Olga Adam |slika = Olga Adam.jpg |širina_slike = 150px |alt = |opis = |ime_po_rođenju = Olga Ungar |datum_rođenja = {{birth date|1925|5|25|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Банатско Аранђелово|Banatsko Aranđelovo]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] |datum_smrti = {{death date and age|2012|10|17|1925|5|25|df=y}} |mjesto_smrti = [[Novi Sad]], [[Srbija]] |tijelo_otkriveno = |uzrok_smrti = |počivalište = |počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |rezidencija = |nacionalnost = [[Jugoslaveni|Jugoslavenka]]<br>[[Srbi|Srpkinja]] |etnicitet = [[Jevreji u Srbiji|Jevrejka]] |državljanstvo = Srbija |ostala_imena = |poznat_po = |obrazovanje = |alma_mater = |poslodavac = |zanimanje = [[glumica]], [[spiker]]ica |godine_aktivnosti = |mjesto_porijekla = |plata = |neto_vrijednost = |visina = |težina = |titula = |mandat = |prethodnik = |nasljednik = |partija = |suparnici = |odbori = |religija = |supružnik = [[Tibor Adam]] |partner = |djeca = |roditelji = Marcel Ungar<br>Margita (Blau) Ungar |rodbina = |pozivni_znak = |nagrade = |potpis = |website = |fusnote = |širina_kutije = }} '''Olga Adam''' (rođena: '''''Olga Ungar''''') ([[Банатско Аранђелово|Banatsko Aranđelovo]], [[25. 5.]] [[1925]] – [[Novi Sad]], [[17. 10.]] [[2012]]), [[Jugoslaveni|jugoslavenska]] glumica i spikerica. Ostala je u pamćenju široj [[Jugoslaveni|jugoslavenskoj]] javnosti po tome što se prva oglasila na talasima [[Radio-televizija Vojvodine|Radio Novog Sada]] [[29. 11.]] [[1949]] godine tačno u podne. == Biografija == Olga Adam je rođena 25. 5. 1925 u Banatskom Aranđelovu, blizu [[Novi Kneževac|Novog Kneževca]], u [[Jevreji u Srbiji|jevrejskoj]] porodici Marcela i Margite Ungar. Otac joj je bio drvarski trgovac. Osnovnu školu je završila u rodnom mestu, a gimnaziju je, do [[1941]], pohađala u [[Kikinda|Kikindi]], da bi potom kao Jevrejka bila isključena iz škole. Sredinom [[August|avgusta]] te godine, s roditeljima, mlađim bratom i Jevrejima [[Severnobanatski okrug|severnog]] [[Banat]]a, deportovana je u logor [[Novi Bečej]], a u drugoj polovini [[Septembar|septembra]] u [[Beograd]], gde je njen otac interniran u logor [[Topovske šupe]] i iste [[jesen]]i streljan. Nju, majku i brata, uoči deportovanja u [[Decembar|decembru]] 1941, poznanik Srbin je spasio i izveo iz Beograda u [[Svilajnac]], gde su ilegalno živeli do oslobođenja. Posle [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nastanila se s majkom i bratom u Novom Sadu. Upisala se u Državnu pozorišnu školu, gde je i diplomirala [[1949]]. Glumu je učila kod redatelja [[Bora Hanuska|Bore Hanauske]] i [[Jurij Ljvovič Rakitin|Jurija Ljvoviča Rakitina]]. Skoro cela njena klasa dobila je angažman u pozorištu u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], ali je ona ostala u Novom Sadu i radila kao spiker na radiju. Tri sezone, od [[1951]] do [[1954]], igrala je u [[Srpsko narodno pozorište|Srpskom narodnom pozorištu]], a potom u Lutkarskom pozorištu od 1954 do [[1955]]. U dramskom ansamblu Radio-Novog Sada na [[Mađarski jezik|mađarskom jeziku]], radila je do penzionisanja [[1984]], a nastupala je i u Novosadskom pozorištu (''Ujvidéki szinház'').<ref name="an">Aleksandar Nećak, 2011, str. 2</ref> U Novosadskom pozorištu je igrala manje uloge, pa je tako nastupila i u prvoj predstavi tog pozorišta [[1974]] godine u komadu "Mačja igra" [[Ištvan Erkenj|Ištvana Erkenja]]. Redovno je učestvovala i u snimanjima "Vesele večeri", takođe na mađarskom jeziku.<ref name="rtv">{{Cite web|title=Preminula Olga Adam, prva spikerka Radio Novog Sada|url=http://www.rtv.rs/sr_lat/hronika/preminula-olga-adam-prva-spikerka-radio-novog-sada_347869.html|author=|authorlink=|first=|coauthors=|editor=|publisher=Radio-televizija Vojvodine|format=|work=|pages=|day=|month=|year=17. 10. 2012|access-date=12. 5. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref> Bila je vrsna komičarka, i posle penzionisanja igrala je u mnogim predstavama.<ref name="an"/> Umrla je 17. 10. 2012 u Novom Sadu.<ref name="rtv"/> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|last=Nećak|first=Aleksandar|title=Znameniti Jevreji Srbije|year=2011|publisher=Savez jevrejskih opština Srbije|location=Beograd|isbn=978-86-915145-0-1|ref=harv}} {{Lifetime|1925|2012|Adam, Olga}} [[Kategorija:Biografije, Novi Kneževac]] [[Kategorija:Srpski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Austrougarski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenske glumice]] [[Kategorija:Srpski radijski voditelji]] 423zkqzgpjsyybrdu2x0861i2kd3h8f 14 4476747 42605696 14999756 2026-06-05T15:33:32Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice]] → [[Kategorija:Radiostanice]] 42605696 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radiostanice]] [[Kategorija:Historija radija|Stanice]] qs1zt8q7rk2wm82eg1p75erc7msjxgx 42605702 42605696 2026-06-05T15:35:49Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Bivše radio-stanice]] na [[Kategorija:Bivše radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605696 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radiostanice]] [[Kategorija:Historija radija|Stanice]] qs1zt8q7rk2wm82eg1p75erc7msjxgx 0 4477123 42605841 42220156 2026-06-05T22:03:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u NDH 1941.]] to [[Category:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605841 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Drvar Municipality Location.png|thumb|Položaj [[Drvar]]a na mapi današnje BiH]] '''Ustanak u Drvaru 1941.''' predstavlja početak organizovanog ustanka u Bosni i Hercegovini, odnosno [[Ustanak u NDH|Ustanka u NDH]]. Ustanak u Drvaru je organizovan s ciljem zaštite Srba, Jevreja i Roma i građana drugih nacionalnosti koji nisu prihvatali ustašku idelogiju, od ustaškog terora i [[Genocid u NDH|genocida u NDH]].<ref name="demanti">{{Cite web |title=Ustanak u Drvaru nije organizovan s ciljem istrebljenja Hrvata, već za zaštitu Srba, Jevreja, Roma... |url=http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma |access-date=2015-05-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210330/http://banjalukain.com/clanak/31105/ustanak-u-drvaru-nije-organizovan-s-ciljem-istrebljenja-hrvata-vec-za-zastitu-srba-jevreja-roma |dead-url=yes }}</ref> Prva ustanička akcija u [[Drvar]]u izvedena je [[27. jul]]a [[1941]]. godine. U decenijama nakon rata ovaj dan se slavio kao [[Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine]]. U oslobođenom Drvaru je ubrzo potom formirana [[Drvarska brigada]], prva brigada [[NOVJ|Narodno oslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Za razliku od nekih drugih ustaničkih žarišta u BiH, nad kojima su kontrolu preuzeli [[četnici]], Drvar je do kraja rata ostao važno partizansko uporište. Drvar je čak 2/3 trajanja [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]] ostao slobodan grad.<ref name="VE">Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi, Vojna enciklopedija (knjiga druga). Beograd 1971. godina</ref> Iz Drvara i srezova koji su mu gravitirali, formirane su vojne jedinice koje su se borile širom tadašnje Jugoslavije, i formirani prvi organi narodne vlast u BiH iz kojih se razvio [[ZAVNOBIH]].<ref name="demanti" /> == Zločini ustaša == {{main|Ustaški zločini 1941.}} Podstrek teroru ustaša u Drvarskom kraju predstavljala je naredba Nezavisne države Hrvatske od [[19. april]]a 1941 kojom su [[pravoslavci]], [[Jevreji]] i [[Cigani]] stavljeni van zakona.<ref>Ervin Šinko, Drvarski dnevnik, Beogradski izdavački zavod 1987, strana 103.</ref> Koncem [[maj]]a i početkom [[jun]]a 1941. godine, u Drvar su stigla dva transporta prognanika. U prvom je bilo oko trista osoba, iz okoline Bihaća i pograničnih naselja Like, žena djece i iznemogli staraca, jer su ustaše odrasle i sposobne muškarce izdvojile i pobile.<ref name="Babić 270">Ljubo Babić, „DRVAR 1941-1945“, izdanje „Prosveta“ Beograd 1972, strana 270.</ref> U drugom je bilo oko 350 Slovenaca iz okoline Maribora odakle su prinudno iseljavani.<ref name="Babić 270" /> Ubrzo potom, ustaše su započele teror i u samom Drvaru. 13-[[14. jun]]a 1941, pohvatana je veća grupa srpskih muškaraca u Drvaru odakle je sprovedena u ustaški zatvor u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]]. Nakon mučenja u zatvoru, ustaše su najveći broj uhapšenika odveli na stratište kod Risovačke pećine, gdje su ih pogubili 18. juna 1941. NDH izvori pominju ubistvo od 25 do 32 lica srpske nacionalnosti na lokaciji Risovačke jame.<ref name="Zločini NDH 1993, 141"/><ref>[https://www.znaci.org/00003/507.htm Papak (1978), 244-246.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00003/508.htm Bokan, 50-54.]</ref> 15-[[18. jun]]a 1941: Počinju prva ubistva ustaša na području kotara [[Drvar]]: ubistvo 2 muškarca u selu [[Bastasi]], 15. juna 1941. Jedan muškarac uspio je pobjeći sa strijeljanja.<ref name="Zločini NDH 1993, 141">[https://www.znaci.org/zb/4_25_1.htm Zločini NDH (1993), 141.]</ref> [[25. jun]] 1941: Hapšenje oko 60 srpskih muškaraca u [[Drvar]]u. Uhapšenici su sprovedeni u ustaški zatvor u [[Bihać]]u, odakle su krajem jula 1941. odvedeni na stratište na Garavicama gdje su ubijeni.<ref>[https://www.znaci.org/00003/508.htm Bokan, 50.]</ref> U drugoj polovini [[jul]]a 1941. godine, u selo [[Veliko Očijevo|Očijevo]] kod Drvara su došle ustaše, pokupile grupu ljudi koje su mogle uhapsiti, i otjerale u [[Kulen Vakuf]]. U zatvoru je bilo još mnogo ljudi iz drugih sela, koje su ustaše surovo tukle kundacima. Poveli su ih nekud kamionima, govoreći da će za Zagreb. Ali dotjerali su ih blizu sela Boričevca do tamošnje jame. Tu su ih, uz neprestano udaranje kundacima, skinuli sa kamiona, ubijali i bacali u jamu. Jedan od preživelih, Vlado Tankosić, ranjen u rame, se osvijestio u jami i slušao dalje pucnje, jaukanje ljudi i pad leševa u jamu. Na jednom je čuo da ima još neko živ. To je bio Mile Pilipović iz Cvjetnića koji je sam skočio u jamu poštu su mu ustaše ubili i bacili u jamu tri sina. Među leševima su preživjeli 9 dana, nakon čega je organizovan ustanak i gerilci su ih izvadili iz jame duboke 37 metara, liječili i spasili. Mile je ubrzo umro.<ref name="Babić 250-252">Ljubo Babić, „DRVAR 1941-1945“, izdanje „Prosveta“ Beograd 1972, strana 250, 251 i 252.</ref> == Organizacija ustanka == {{main|Ustanak u Jugoslaviji 1941.}} [[Datoteka:Nh oreskovic marko.jpg|minijatura|[[Marko Orešković Španac]], vođa ustanka u Lici i Drvaru.]] Ustanak u Drvaru je organizovan i vođen, kao i u cjeloj okupiranoj Jugoslaviji, od [[CK KPJ]], a konkretnije u Bosanskoj krajini, od Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku krajinu i partijskog rukovodstva po srezovima.<ref name="demanti" /> Neposredno pred početak rata u Drvaru je bilo 36 članova Komunistike partije Jugoslavije i oko 70 članova [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]], pod čijim su se rukovodstvom odvijale pripreme za ustanak. Početkom juna 1941. godine je održan sastanak komunista na Šehitlucim, kraj Banjaluke, na kojem su usvojeni zaključci o pripremi ustanka. Na Šehitlucima je [[Đuro Pucar]] naglasio da komunisti moraju biti mobilni, da kadrove treba čuvati, ne predavati nego čuvati i prikupljati [[oružje]] i spremati se za ustanak.<ref name="demanti" /> Kad su ustaše počele sa masovnijim ubijanjem civila odlučeno je da se pristupi formiranju odreda. Formiranje gerilskih odreda vršeno je u najvećoj tajnosti. [[Nezavisna Država Hrvatska|Ustaška vlast]] je naslućivala da se oko [[Drvar]]a nešto događa i pokušala je da to osujeti. [[23. 7.|23. jula]] uputila je nekoliko stotina pisanih poziva viđenijim ljudima iz Drvara i okolnih sela da se odmah jave. U strahu od hapšenja, u Drvaru su radnici napustili fabrike i u njih se više nisu vraćali. Sledećeg dana ustaške patrole su na ulicama pohapsile 30 ljudi, oterali u Kulen Vakuf i zverski pobili. [[24. 7.]]3y< 1941. na Kamenici, Crvljivici i Javorju (kod Drvara) Štab gerilskih odreda za srez Bosansko Grahovo i okolinu formirao je gerilske odrede.<ref>https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=14450&vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Iz Drvara i okolnih sela formirano je 9 takvih jedinica sa oko 800 boraca.<ref name="demanti" /> U široj okolini Drvara formirano je više gerilskih odreda: Kamenički, Javorje, Crljivičko-zaglavički, Boboljusko-cvjetnički, Trubarski, Mokronoški i Tičevski, a na grahovskom području Grahovsko-resanovski odred. Gerilski odredi su bili različitog brojnog stanja što je zavisilo od veličine terena sa koga su popunjavani i oružja sa kojim se raspolagalo. Njihov prvobitni zadatak bio je sprečavanje ustašama ulazak u sela, odvođenje ljudi i pljačkanje imovine. U popodnevnim časovima [[26. 7.|26. jula]] na putu [[Drvar]]-[[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]], tri ustanika samovoljno su dočekala u zasedi ustaški automobil i ubila bojnika. Oko dva sata kasnije [[Ustaše|ustaško]]-[[Domobrani|domobranska]] jedinica, jačine od oko 60 vojnika<ref name="VE"/>, izašla je vozom na železničku stanicu Pasjak i odatle se uputila prema Crljivici. Dolaskom u Crljivicu ustaše su otvorile žestoku mitraljesku vatru po seoskim kućama. Uz put su hapsili ljude gde god su stigli. Iznad Crljivice nalazio se Crljivičko-zaglavski gerilski odred koji je napao ustaše i proterao ih nazad u Drvar. == Oslobođenje Drvara == {{main|Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Napad na Drvar je bio brižljivo pripreman i detaljno razrađen. Svim gerilskim odredima sa područja [[Drvar]]-[[Bosansko Grahovo]]-[[Srb (grad)|Srb]] izdato je naređenje da [[27. 7.|27. jula]] u zoru izvrše napad na ustaške posade u Drvaru, Oštrelju, Prekaji, Trubaru, Martin Brodu, Grahovu i [[Srb (grad)|Srbu]]. Napad ustanika na garnizon u Drvaru dočekan je jakom mitraljeskom i puščanom vatrom i ručnim bombama. Žestoka borba vođena je ceo dan. Samo u borbama za Drvar i Oštrelj poginulo je 14 drvarskih boraca.<ref name="VE"/> Do kraja dana [[27. jul]]a gerilski odredi, pod rukovodstvom Štaba gerilskih odreda za srez Bosansko Grahovo i okolinu, praćeni stotinama seljaka, zauzeli su [[Bosansko Grahovo]] i [[Drvar]], koji je branila 3. četa 1. bataljona domobranskog 10. pešadijskog puka, uništili žandarmerijske stanice Oštrelj, Manastir Rmanj, Potoke, Grkovce, zauzeli dvadesetak železničkih stanica i razbili nekoliko manjih odreda ustaša, žandarma i domobrana koji su pokušali da od Srnetice, duž železničke pruge, prodru u Drvar.<ref>https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=14453&vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Među ustanicima je bilo ljudi koji su imali određeno vojno znanje, kao [[Milutin Morača]] i [[Slavko Rodić]] rezervni oficiri i [[Nikola Karanović]] aktivni podoficir. Nakon oslobođenja, organizovana je odbrana Drvara. U borbi na Oštrelju je razbijena ustaška ofanziva na Drvar s nekoliko hiljada vojnika.<ref name="demanti" /> == Zločini ustanika == {{main|Pokolj kod Drvara}} Nakon oslobođenja Drvara, neki od ustanika su činili zločine prema nesrpskom stanovništvu (vidi [[pokolj kod Drvara]]). U području sela Boričevac i Kulen-Vakufa, gde su mnogi Srbi su poubijani i bačeni u jame, pročetnički orijentisani ustanici su spalili selo i ubili nekoliko nedužnih ljudi, iako je bilo naređeno da se selo ne smije paliti i činiti druge zločine.<ref name="demanti" /> Sličnu sudbinu je doživio i Kulen-Vakuf. Po svemu sudeći pročetnički orijentisani ustanici likvidirali su i župnika Vladimira Maksimilijana Nestora, koji je vršio prevođenje pravoslavaca u katoličku vjeru.<ref name="demanti" /> Ovi zločini iz osvete bi svakako poprimili još drastičniju formu da nije "zaveden prijeki sud za borce prekršioce".<ref name="demanti" /> == Zaustavljanje zločina == {{main|Bratstvo i jedinstvo}} Nasuprot primera stihijskih zločina, postoje brojna svedočenja o organizovanom sprečavanju zločina. Jedan od učesnika događaja, [[Ilija Materić]], navodi kako je za vrijeme borbe za Drvar zarobljen direktor „Šipadove“ pilane, Lipnjak i poveden na strijeljanje, jer se navodno na strani ustaša borio protiv ustanika. [[Slavko Rodić]], komadant jedne od ustaničkih jedinica, je spriječio strijeljanje i naredio da se to ispita. Saslušanje je pokazalo da Lipnjak nije uopšte bio naoružan i pušten je.<ref>„DRVAR“ 1941-1945, knjiga V, srana 556</ref> [[Kosta Nađ]] opisuje da kad su on i još neki drugovi stigli u Drvar, bilo je u jednom logoru oko 150 [[domobran]]a. Neki pročetnički orijentisani ustanici bili su protiv da se domobrani oslobode. Zato su u rukovodstvu formirali narodni sud. Suđenje je pokazalo da ni jedan od domobrana nije učestvovao u borbi i oslobođeni su. To je pomoglo da su se domobrani kasnije bez većeg otpora predavali. [[Rahela Perišić]] u svojim sećanjima navodi da su za zarobljene domobrane priredili kulturno zabavni program. „''Bili su vema iznenađeni našim ljudskin odnosom prema njima''“, prisjeća se.<ref name="demanti" /> Nasuprot fašističkoj politici [[genocid]]a, partizanski ustanici su svim silama nastojali da sprovode politiku [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]]. U [[avgust]]u 1941. je organizovano polaganje zakletve gerilaca, koja je, pored ostalog glasila „da će svagda i uvijek zastupati misao bratstva i jedinstva i zajedničke borbe Srba, Hrvatai muslimana za čišćenje naše zemlje od zajedničkog neprijatelja, protiv fašističkih okupatora i domaćih izdajnika i plaćenika - bili oni iz srpskih, hrvatskih ili muslimanskih redova.“<ref name="demanti" /> [[Nikola Karanović]], kasnije komandant [[Treća krajiška brigada|Treće krajiške brigade]], navodi da su gerilci početkom [[Septembar|septembra]] 1941 godine u jugoistočnom dijelu Kulen-Vakufa naišli na jarugu punu leševa srpskog življa iz okolnih sela Like i Bosne: {{citat|Ustaše su ih slabo zatrpale i sva okolina je zaudarala. Ustanici i okupljeni narod su ih razvlačili tražeći među njima svoje sinove, braću i rođake. Učinili smo sve da zaštitimo nedužni narod od osvete, ali to je teško bilo sprovesti.<ref name="demanti" />|[[Nikola Karanović]]}} Ipak je uspostavljen nekakav red i partizanske vođe su objašnjavale razbješnjeloj masi da je to nevin narod i da „''mi ne smijemo činiti što i ustaški zločinci''“.<ref name="demanti" /> Fikret Ibrahimpašić u tekstu pod naslovom: „''Drvar - očima jednog dječaka''“ navodi da su [[Narodnooslobodilački odbor|organi narodne vlasti]] od oslobođenja Drvara „za djecu obezbjeđivali mlijeko, a za neobezbijeđene porodice bila je organizovana kuhinja“.<ref>„DRVAR“ 1941-1945, kniga III, strana 62</ref> == Pad Drvara == Pošto ustaše nisu imale snaga da uguše ustanak u Drvaru, krajem septembra 1941 godine jače italijanske snage su okupirle Drvar i druga oslobođena područja. Italijanska propaganda je glasila da su došli da uspostave red i mir i zaštite Srbe, Jevreje i Rome od ustaša, što je izazvalo kolebanje određenog broja ljudi u ustaničkim redovima i pojavu [[četnik]]a.<ref name="demanti" /> == Literatura == * [https://www.znaci.org/00003/507.htm Papak, Simo: "Prve žrtve fašističkog terora", Drvar 1941-1945: sjećanja učesnika, Drvar, 1978.] * [https://www.znaci.org/00003/508.htm Bokan, Branko: Prvi krajiški NOP odred, Beograd, 1988.] * [https://www.znaci.org/zb/4_25_1.htm Zločini na jugoslovenskim prostorima u Prvom i Drugom svetskom ratu, Zbornik dokumenata, tom 1, knj. 1, Zločini Nezavisne Države Hrvatske 1941, Beograd, 1993.] (skraćeno: Zločini NDH) == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Ustanak u NDH]] * [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] * [[Pokolj kod Drvara]] * [[Drvarska brigada]] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/damjan/pojam.php?br=696 Drvar u oslobodilačkom ratu]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 5pf1dsh3w4njviglp5ej28dpul9qv63 14 4496003 42605980 41867778 2026-06-05T22:19:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Dalmatinske brigade NOVJ]] to [[Category:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605980 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Druga dalmatinska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 2]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 2]] ibiobekd2k3ltm9ni8uabsy0d5d995l 42606006 42605980 2026-06-05T22:21:19Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Borci Druge dalmatinske brigade]] na [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605980 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Druga dalmatinska proleterska udarna brigada}} [[Kategorija:Borci brigada NOVJ|Dalmatinska 2]] [[Kategorija:Dalmatinske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|Dalmatinska 2]] ibiobekd2k3ltm9ni8uabsy0d5d995l 0 4496004 42605998 42450718 2026-06-05T22:21:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605998 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Niko Anđus |slika = Niko Andjus.jpg |opis_slike=Niko Anđus |datum_rođenja ={{birth date|1912|12|15|df=y}} |mesto_rođenja =[[Tudorovići]] |država_rođenja =[[Kraljevina Crna Gora]] |datum_smrti ={{death date and age|1944|7|9|1912|12|15|df=y}} |mesto_smrti =[[Mrčevac]] |država_smrti =[[Kraljevina Jugoslavija]] |profesija=[[Zemljoradnja|zemljoradnik]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Drugi svjetski rat]] ([[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|NOB]]) |narodni heroj=[[27. 11.]] [[1953]]. }} '''Niko Anđus''' ([[Tudorovići]], [[15. 12.]] [[1912]] – [[Mrčevac]], [[9. 7.]] [[1944]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] (NOB) i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Niko Anđus je rođen 12. 12. 1912 godine u selu Tudorovići, kod [[Budva|Budve]]. Pre [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] bavio se [[Zemljoradnja|zemljoradnjom]]. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) postao je u [[avgust]]u [[1940]] godine. NOB se priključio [[1941]] godine. Bio je učesnik [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]], a posle njegovoh sloma je kao ilegalac radio na jačanju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP). Početkom [[1942]] godine postao je [[politički komesar]] novoformirane Paštrovske čete Primorskog partizanskog bataljona, koji se nalazio u sastavu [[Lovćenski partizanski odred|Lovćenskog partizanskog odreda]]. U proleće 1942, deo boraca Lovćenskog odreda, među kojima i Niko je stupio u [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrtu crnogorsku proletersku udarnu brigadu]]. U ovoj jedinici Niko je primio dužnost političkog komesara Treće čete Drugog bataljona. Kasnije je postavljen za političkog komesara Drugog bataljona, a krajem 1942 godine je prešao u [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Drugu dalmatinsku udarnu brigadu]] gde je takođe obavljao dužnost političkog komesara bataljona. Učestvovao je u mnogim borbama vođenim tokom [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.|pohoda u Bosansku krajinu]], posebno se istakao u borbama kod [[Bugojno|Bugojna]], [[Kupres]]a, [[Livno|Livna]] i [[Kladanj|Kladnja]], kao i borbama vođenim tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte]] i [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]]. Posle kapitulacije [[Kraljevina Italija|Italije]], u septembru [[1943]] godine, odlukom rukovodstva Narodnooslobodilačkog pokreta Crne Gore, povučen je iz jedinice i prebačen na teren [[Kotor]]a, gde je politički radio na oživljavanju NOP-a i jačanju NOB-a. Od Okružnog komiteta KPJ za Cetinje bio je izabran za člana novoformiranog Sreskog komiteta KPJ za Kotor. U novembru 1943 godine, kada je formiran Okružni komitet KPJ za Boku kotorsku, postavljen je za sekretara SK KPJ za Kotor. Aktivno je radio na organizovanju NOB-a na području Kotora i okoline, a često je i sam učestvovao u oružanim akcijama. Januara [[1944]] godine bio je među osam boraca, koji su pod samim zidinama Kotora, zapalila električnu centralu i garažu. Ubijen je od strane [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] 9. 7. 1944 godine u selu [[Mrčevac]], kod [[Tivat|Tivta]]. Ukazom [[Spisak šefova države Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. 11.]] [[1953]] godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. == Literatura == {{portal NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Narodni heroji-Crnogorsko primorje}} {{Lifetime|1912|1944|Anđus, Niko}} [[Kategorija:Biografije, Budva]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] hw5nm0jqvdmqm6fh5uypbmtya4jayey 0 4497705 42605591 42598697 2026-06-05T15:19:39Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605591 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine |name = The Wall Street Journal |logo = WSJ Logo.svg |image = The Wall Street Journal first issue.jpg |caption = Naslovna strana prvog izdanja novina |type = Dnevne novine |format = Cijeli format |foundation =8. jula 1889. godine |owners = [[News Corp]] (preko kompanije [[Dow Jones & Company]]) |headquarters = 1211 Avenue of the Americas<br />[[Manhattan|New York]], [[New York|NY]] 10036 |chiefeditor = Gerard Baker |opeditor = Paul A. Gigot |circulation = 2.378.827 dnevno<ref name="circ-march2013">{{cite web |title=Total Circ for US Newspapers |publisher=[[Alliance for Audited Media]] |url=http://abcas3.accessabc.com/ecirc/newstitlesearchus.asp |accessdate=9 jun 2013 |archivedate=2013-03-17 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FBtAYyh5?url=http://abcas3.accessabc.com/ecirc/newstitlesearchus.asp |deadurl=yes }}</ref> |language = [[Engleski jezik|engleski]] |ISSN = 0099-9660 |website = {{URL|http://www.wsj.com}} }} '''''The Wall Street Journal''''' su međunarodne dnevne [[novine]] pisane na [[Engleski jezik|engleskom jeziku]] sa značajnim naglaskom na poslovne i ekonomske vijesti. Objavljuje ga kompanija [[Dow Jones & Company]], divizija kompanije [[News Corp]] zajedno sa [[Evropa|evropskim]] i [[Azija|azijskim]] izdanjima šest puta sedmično. ''Journal'' su najveće novine u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Država]] po tiražu. Prema podacima iz marta 2013. godine od strane organizacije ''Alliance for Audited Media'', tiraž je iznosio oko 2.4&nbsp;miliona primjeraka (uključujući skoro 900.000 digitalnih pretplata).<ref name="Plambeck">{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/04/27/business/media/27audit.html|work=The New York Times|title=Newspaper Circulation Falls Nearly 9%|first=Joseph|last=Plambeck|date=26 april 2010}}</ref> Za usporedbu, ''[[USA Today]]'' ima tiraž od 1.7&nbsp;miliona primjeraka. Glavni su mu konkurent [[London]]ske novine ''[[Financial Times]]'', koje se takođe objavljuju u nekoliko izdanja. ''Journal'' se uglavnom fokusira na [[Sjedinjene Američke Države|američke]] [[Ekonomija|ekonomske]] i svjetske poslovne teme kao i finansijske vijesti i probleme. Ime novina potiče od ulice u gradu [[New York City]] koja se zove "Wall Street" i dio je finansijalnog distrikta [[New York (država)|New Yorka]]. Neprestano ga štampaju Charles Dow, Edward Jones i Charles Bergstresser od 8. jula 1889. godine. Štampano izdanje je nagrađeno sa Pulitzer nagradom trideset četiri puta,<ref>{{cite web|url=http://www.dj.com/Pressroom/PressReleases/Other/US/2007/0416_US_TheWallStreetJournal_91.htm|title=Press Release: Wall Street Journal is Honored with Two Pulitzer Prizes: for Reporting on Stock Options Backdating and on China|date=16 april 2007|publisher=Dow Jones|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508015608/http://www.dj.com/Pressroom/PressReleases/Other/US/2007/0416_US_TheWallStreetJournal_91.htm|archivedate=2008-05-08|accessdate=13 jun 2010|deadurl=no}}</ref>, uključujući njeno izvještavanje 2007. godine o promjenama datuma davanja [[dionica]] i neželjenim posljedicama [[Kina|kineske]] ekonomske reforme.<ref>{{cite web|url=http://www.pulitzer.org/citation/2007-Public-Service|title=The 2007 Pulitzer Prize Winners – Public Service|accessdate=13 jun 2010|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213020002/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-year/2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pulitzer.org/citation/2007-International-Reporting|title=The 2007 Pulitzer Prize Winners – International Reporting|accessdate=13 jun 2010|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213020002/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-year/2007|url-status=dead}}</ref> 2011. godine, ''The Wall Street Journal'' je ponovo osvojio prvo mjesto na ''Media Power 50'' listi, već dvanaest godina za redom. ==Reference== {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * Merrill, John C. and Harold A. Fisher. ''The world's great dailies: profiles of fifty newspapers'' (1980) pp 338–41 * Joachim Keller: ''Der Informationsgehalt der Berichterstattung in der Currency-markets-Kolumne des Wall Street Journals. Eine empirische Untersuchung der Berichtsqualität.'' Dissertation der Universität Saarbrücken 2002, Peter Lang Verlag, Frankfurt a.M. u.a. 2003, {{ISBN|978-3-631-50791-9}}. * Martin Dunn: ''How to survive Rupert Murdoch.'' In: British Journalism Review, Vol. 18, No. 4, 2007, S. 5-10, {{ISSN|0956-4748}}, auch als [http://www.bjr.org.uk/data/2007/no4_dunn.htm Online-Artikel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011102935/http://www.bjr.org.uk/data/2007/no4_dunn.htm |date=2008-10-11 }} * Sarah Ellison: ''War at the Wall Street Journal: Inside the Struggle to Control an American Business Empire.'' Houghton Mifflin Harcourt, Boston 2010, 304 S., {{ISBN|978-0-547-15243-1}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The Wall Street Journal}} * {{Official website|http://wsj.com|mobile=http://m.wsj.com/}} * [http://blogs.wsj.com/ ''The Wall Street Journal'' blogs] * [http://www.wsbnn.com/ The Wall Street Business News Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807095749/http://wsbnn.com/ |date=2018-08-07 }} * [http://www.economicprincipals.com/issues/07.01.14.html Economic Principals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723182045/http://www.economicprincipals.com/issues/07.01.14.html |date=2008-07-23 }} – David Warsh on the ''The Wall Street Journal'' history as the earliest "Online" news provider. * [http://online.wsj.com/article/SB118591182345183718.html How Dow Jones Remade Business Journalism, by Cynthia Crossen, ''Wall Street Journal'', July 31, 2007] * [http://abcnews.go.com/Video/playerIndex?id=3432944 Murdoch Takeover, ABC exclusive coverage] * [http://www.thenation.com/doc/20090511/sherman/single Has the ''Journal'' Lost its Soul?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125152443/http://www.thenation.com/doc/20090511/sherman/single |date=2010-01-25 }} by Scott Sherman, ''The Nation'', April 22, 2009 * [http://www.fxchildsplayexposed.com/wall-street-discovery-and-financial-results How the ''Wall Street Journal'' can influence investments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719185740/http://www.fxchildsplayexposed.com/wall-street-discovery-and-financial-results |date=2015-07-19 }} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Wall Street Journal}} [[Kategorija:Nastanci 1889.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Dnevne novine]] [[Kategorija:Mediji u New Yorku]] kxzlyiptwpvnu9vfw0f781re4ytz9xb 0 4498007 42605561 42564014 2026-06-05T15:17:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija web stranica | naziv = Jew Watch | logo = [[Datoteka:Jew Watch Logo.jpg|200px]] | tip = [[Antisemitizam|antisemitski]] [[web-sajt]] | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | pokretanje = [[1998]]. | vlasnik = Frank Weltner | url = {{URL|http://www.jewwatch.com/}} }} '''Jew Watch''' je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[web-sajt]] [[Antisemitizam|antisemitskog]] karaktera<ref name="Citron2014">{{en icon}} {{cite book|last=Citron|first=Danielle Keats|title=Hate Crimes in Cyberspace|url=https://archive.org/details/hatecrimesincybe0000citr_v0y4|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts; London|pages=71. i 241|year=2014|isbn=9780674368293|oclc=875999920}}</ref> kojeg od [[1998]]. godine vodi [[Amerikanci (nacija)|Amerikanac]] Frank Weltner.<ref name="Garfinkle2009">{{en icon}} {{cite book|last=Garfinkle|first=Adam M.|title=Jewcentricity: Why the Jews Are Praised, Blamed, and Used to Explain Just About Everything|url=https://archive.org/details/jewcentricitywhy0000garf|publisher=[[John Wiley & Sons]]|location=Hoboken, New Jersey|pages=[https://archive.org/details/jewcentricitywhy0000garf/page/138 138]|year=2009|isbn=9780470198568|oclc=310400149}}</ref> Smatra se najvećom i najposjećenijom stranicom takve vrste u [[svijet]]u<ref name="Fleischer2012">{{en icon}} {{cite book|last=Fleischer|first=Hagen|editor-last=Wilt|editor-first=Harmen van der|chapter=12. Les fleurs du mal, the need to confront Holocaust distortion|title=The Genocide Convention: The Legacy of 60 Years|publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|location=Leiden|page=169|year=2012|isbn=9789004153288|oclc=829644675}}</ref> čemu je osobito doprinjela "[[#Afera Google|afera Google]]",<ref name="Daniels2009">{{en icon}} {{cite book|last=Daniels|first=Jessie|title=Cyber Racism: White Supremacy Online and the New Attack on Civil Rights|url=https://archive.org/details/cyberracismwhite0000dani|series=Perspectives on a multiracial America series|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|location=Lanham, Maryland|pages=[https://archive.org/details/cyberracismwhite0000dani/page/168 169]-171|year=2009|isbn=9780742561588|oclc=276993862}}</ref> a sadrži [[Nacizam|nacističku]] i [[Superiornost bijele rase|rasističku]] [[Propaganda|propagandu]], [[teorije zavjere]], [[negiranje Holokausta]], [[historijski revizionizam]], prozivke za [[terorizam]] i razne druge oblike [[Govor mržnje|govora mržnje]].<ref name="Turow2010">{{en icon}} {{cite book|last=Turow|first=Joseph|title=Playing Doctor: Television, Storytelling, and Medical Power|publisher=[[University of Michigan Press]]|location=Ann Arbor|pages=110-113|year=2010|isbn=9780472034277|oclc=762181288}}</ref> == Sadržaj == [[Web-sajt]] ''Jew Watch'' osnovan je [[1998]].<ref name="Rosenfeld2015">{{en icon}} {{cite book|last=Rosenfeld|first=Gavriel David|title=Hi Hitler! How the Nazi Past is Being Normalized in Contemporary Culture|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, UK|pages=301. i 305|year=2015|isbn=9781107073999|oclc=899215336}}</ref> i smatra se jednom od prvih stranica takvog tipa na [[internet]]u, zajedno sa ''[[Stormfront]]om'' (osn. [[1995]]) i [[Committee for Open Debate on the Holocaust|CODOH]]-om (osn. [[1996]]).<ref name="Rosenfeld2015"/> Utemeljitelj i glavni urednik sajta je Frank Weltner iz [[Nacionalni savez (SAD)|Nacionalnog saveza]] ({{jez-en|National Alliance}}), američke [[Rasizam|rasističke]] organizacije koja zastupa [[superiornost bijele rase]].<ref name="Garfinkle2009"/> Ranije, ''Jew Watch'' je funkcionirao kao [[Periodične publikacije|periodična publikacija]] izdavana od strane [[Adolf Hitler|Hitlerovih]] poklonika iz [[Teksas]]a,<ref name="Kaplan1997">{{en icon}} {{cite book|last=Kaplan|first=Jeffrey|title=Radical Religion in America: Millenarian Movements from the Far Right to the Children of Noah|url=https://archive.org/details/radicalreligioni0000kapl|series=Religion and politics|publisher=[[Syracuse University Press]]|location=Syracuse, New York|pages=[https://archive.org/details/radicalreligioni0000kapl/page/139 139]|year=1997|isbn=9780815603962|oclc=34926843}}</ref> a nastala je kao svojevrsni pandan anti-[[Ku Klux Klan|KKK]] projektu ''[[Klanwatch]]'' [[Morris Dees|M. Deesa]],<ref name="Kaplan1997"/> antirasističkog aktivista i osnivača [[Southern Poverty Law Center|Južnjačkog pravnog centra za siromašne (SPLC)]]. U štampanom formatu ''Jew Watch'' je objavljivao [[prijevod]]e antisemitske [[Propaganda|propagande]] iz [[Nacistička Njemačka|vremena nacizma]],<ref name="Kaplan1997"/> zajedno s aktualnim vijestima u kojima su [[Jevreji]]ma prišivali razne negativne [[pridjev]]e i [[Fotomontaža|fotomontirali]] nacifašističke [[Žuta značka|žute značke]] na njihovu odjeću.<ref name="Kaplan1997"/> Virtualni ''Jew Watch'' se samoreklamira kao "[[Nauka|naučni]]" web-sajt,<ref name="Fleischer2012"/> te navodi da "pomno prati [[Jevreji|jevrejske]] zajednice, organizacije, privredne [[monopol]]e, [[bankarstvo]] i kontrolu [[Masovni mediji|masovnih medija]]".<ref name="Turow2010"/> Jevreje se optužuje za sve negativne strane [[Kapitalizam|kapitalizma]] i [[Komunizam|komunizma]],<ref name="FoxmanWolf2013">{{en icon}} {{cite book|last1=Foxman|first1=Abraham Henry|last2=Wolf|first2=Christopher|title=Viral Hate: Containing Its Spread on the Internet|url=https://archive.org/details/viralhatecontain0000foxm|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location=New York|pages=[https://archive.org/details/viralhatecontain0000foxm/page/98 98]-103. i 107|year=2013|isbn=9780230342170|oclc=823014075}}</ref> te ih se predstavlja kao glavne odgovorne za veliku većinu [[Terorizam|terorističkih]] napada,<ref name="Turow2010"/> [[rat]]ova, [[epidemija]] i drugih [[katastrofa]] u ljudskoj historiji.<ref name="FoxmanWolf2013"/> Ekonomski i umjetnički utjecaj Jevreja u [[Hollywood]]u opisuje se [[Teorija zavjere|zavjerom]] s ciljem sistematskog urušavanja [[Kršćanstvo|kršćanskog]] [[moral]]a u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]],<ref name="Garfinkle2009"/> a koriste se i arhaične [[Hladni rat|hladnoratovske]] floskule poput nazivanja Jevreja "[[SSSR|sovjetskim]] [[Antiamerikanizam|antiameričkim]] špijunima".<ref name="Turow2010"/> Osim [[Antisemitizam|antisemitizma]], web-sajt također obiluje i [[Superiornost bijele rase|bijelim rasizmom]] pa se tako [[Afroamerikanci]] nazivaju "[[Noa|Noinim]] izrodima".<ref name="Garfinkle2009"/> [[Antidifamacijska liga|Antidifamacijska liga (ADL)]] naziva sajt svojevrsnom [[Enciklopedija|enciklopedijom]] svih [[Antisemitizam|antisemitskih]] [[Politička mitologija|mitova]], [[stereotip]]ova i [[teorija zavjere]], tretirajući pritom [[Jevreji|Jevreje]] kao izvor svakog mogućeg [[Zlo|zla]] u [[Univerzalna historija|ljudskoj historiji]].<ref name="FoxmanWolf2013"/> Uz [[negiranje Holokausta]], ''Jew Watch'' također prezentira i listu navodnih "jevrejskih [[genocid]]a prošlosti i današnjice" koje su organizirali "moćni jevrejski planeri", među kojima se javlja većina istaknutih [[Historija|historijskih]] ličnosti.<ref name="FoxmanWolf2013"/> Sumirano, [[Antidifamacijska liga|ADL]] opisuje sajt kao produkt [[Paranoja|paranoidnih]] umova koji svjetsku historiju promatraju kroz iskrivljenu perspektivu u kojoj je sve potvrda neljudske prirode [[Jevreji|Jevreja]] i [[Judaizam|judaizma]].<ref name="FoxmanWolf2013"/> Srodni stav dijeli i [[Njemačka|njemačko]]-[[Grčka|grčki]] historičar [[Hagen Fleischer|H. Fleischer]] koji navodi da su poklonici stranice stvorili vlastiti fiktivni svemir mistične protu-stvarnosti, navodno pod smrtonosnom prijetnjom iz stvarnog svemira koji je postao žrtvom jevrejske zavjere, te da je konstruktivan [[dijalog]] s takvima naprosto nemoguć.<ref name="Fleischer2012"/> Američko-jevrejski [[Političke nauke|politički analitičar]] [[Adam Garfinkle|A. M. Garfinkle]] naziva sajt [[Pismenost|polupismenom]] [[Neonacizam|neonacističkom]] stranicom čiji materijal ne samo obiluje faktografskim greškama, već mu nedostaje i [[Gramatika|gramatičke]] sofisticiranosti.<ref name="Garfinkle2009"/> Stručnjaci kao socijalnu dilemu ističu da je web-sajt usprkos izrazitom [[Govor mržnje|govoru mržnje]] u potpunosti zaštićen [[Deklaracija prava (Sjedinjene Američke Države)|prvim amandmanom]] [[Ustav SAD|Ustava Sjedinjenih Država]], dok je u nekim drugim [[država]]ma takav sadržaj ilegalan.<ref name="Turow2010"/> Zbog visokog kotiranja na [[Tražilica|internetskim tražilicama]], ''Jew Watch'' uživa vrlo veliku popularnost i samo [[2008]]. godine ostvario je 5,000.000 pregleda, odnosno deset puta više od [[web-sajt]]a Američkog memorijalnog muzeja Holokausta ([[United States Holocaust Memorial Museum|USHMM]]).<ref name="Fleischer2012"/> Virtualna raširenost i [[laž]]no predstavljanje "akademskom stranicom" zajedno su rezultirali porastom [[Antisemitizam|antisemitizma]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] i diljem [[svijet]]a,<ref name="FoxmanWolf2013"/> a problemi su stvoreni i na međunarodnoj [[univerzitet]]skoj razini s obzirom da naivni i neiskusni [[student]]i citiraju [[Historijski revizionizam|revizionistički]] sadržaj ''Jew Watcha'' pri izradi [[esej]]a.<ref name="Fleischer2012"/> == Afera Google == Afera [[Google]] izbila je [[2004]]. godine kada je Steleven Weinstock, investitor za nekretnine i bivši student [[Ješiva|Ješive]], otkrio da ''Jew Watch'' iskače kao prvi rezultat pretrage pojma "[[Jevrej]]" ({{jez-en|Jew}}) u tražilici ''[[Google Search]]''.<ref name="Daniels2009"/> Šokiran ishodom, Weinstock je zajedno s jevrejskim [[Aktivizam|aktivistima]]<ref name="Citron2014"/> ubrzo pokrenuo [[Peticija|peticiju]] s ciljem prikupljanja 50.000 potpisa, očekivajući da će Google potvrdno odgovoriti na zahtjev i ukloniti sporni web-sajt s vrha pretrage.<ref name="Daniels2009"/> Kod određenih jevrejskih udruga također se pojavila i bojazan da su rezultati umjetno montirani s namjerom promoviranja [[Antisemitizam|antisemitizma]].<ref name="Turow2010"/> Međutim, za vrijeme peticije odnosno nakon 2800 prikupljenih potpisa, oglasio se [[Google]]ov glasnogovornik [[David Krane|D. Krane]] s objašnjenjem da kompanija "ne može i neće" degradirati status ''Jew Watcha'' neovisno o broju potpisa.<ref name="Daniels2009"/> Krane je dodatno naveo da je njegova kompanija također uznemirena virtualnim fenomenom ali da su Googleovi rezultati pretraživanja strogo određeni isključivo [[Algoritam za pretragu nizova|računalnim algoritmima]] koji pak odražavaju popularno mišljenje na [[web]]u, te da rezultati nisu plodom manualnih postavki i da ljudska intervencija nije uopće moguća.<ref name="Daniels2009"/> [[Antidifamacijska liga|Antidifamacijska liga (ADL)]] prihvatila je objašnjenje i negirala prozivke za antisemitizam,<ref name="Turow2010"/> a [[Google]] je u međuvremenu tehničke nedostatke nadomjestio kratkim automatskim upozorenjem o "uvredljivim rezultatima pretraživanja" ({{jez-en|offensive search results}}) s priloženim detaljnijim objašnjenjem na linku <tt>google.com/explanation</tt>.<ref name="Daniels2009"/> Službeni odgovor [[Google]]a svejedno se našao na meti kritika više [[Mediji|medijskih]] i [[Političke nauke|političkih]] analitičara. [[Izrael]]ski akademik [[Raphael Cohen-Almagor|R. Cohen-Almagor]] tako ističe paradoks da ''Jew Watch'' iskače upisivanjem riječi "Jevrej" ({{jez-en|Jew}}) ali ne i prilikom pretrage "mržnje prema Jevrejima" ({{jez-en|Jew hatred}}),<ref name="CohenAlmagor2015">{{en icon}} {{cite book|last=Cohen-Almagor|first=Raphael|title=Confronting the Internet's Dark Side|url=https://archive.org/details/confrontinginter0000cohe|publisher=[[Cambridge University Press]]; [[Woodrow Wilson International Center for Scholars|Woodrow Wilson Center Press]]|location=New York; Washington, DC|pages=[https://archive.org/details/confrontinginter0000cohe/page/221 221]-223|year=2015|isbn=9781107105591|oclc=910826910}}</ref> te da se isti fenomen javlja i s "[[Holokaust]]om" odnosno "[[Negiranje Holokausta|negiranjem Holokausta]]".<ref name="CohenAlmagor2015"/> Američka sociologinja [[Jessie Daniels (sociologinja)|J. Daniels]] negira tvrdnje o "nemogućnosti manualnih postavki" s obzirom da [[Google]] mjesečno prima oko 30 žalbi zbog povrede [[Autorsko pravo|autorskih prava]] i [[Registrirani zaštitni znak|registriranih žigova]] na koje uglavnom potvrdno odgovaraju odnosno udovoljavaju zahtjevima, neovisno o tome jesu li [[server]]i stacionirani u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] ili vani.<ref name="Daniels2009"/> Također, Daniels navodi da je Google ubrzo nakon priopćenja o ''Jew Watchu'' poslao izaslanstvo u [[Kina|NR Kinu]] gdje je s ciljem dobivanja udjela na [[Ekonomija Kine|golemom tržištu]] udovoljio zahtjevima kineske vlade i otvoreno pristao na manipulaciju [[Algoritam za pretragu nizova|računalnim algoritmima]] tj. [[Cenzura|cenzurirao]] sve [[web-sajt]]ove vezane za [[ljudska prava]], [[Demokracija|demokraciju]], [[Tibet]], [[Tajvan]] i [[Protesti na trgu Tiananmen|proteste na trgu Tiananmen]].<ref name="Daniels2009"/> Kontradiktorne reakcije [[Google]]a na [[Jevreji|jevrejske]] i [[Kina|kineske]] zahtjeve tumače se [[Neoliberalizam|neoliberalističkim]] načelima kompanije, odnosno da su spremni podilaziti i američkim [[Superiornost bijele rase|rasistima]] i kineskim vlastima samo zbog visoke posjećenosti i stjecanja [[profit]]a.<ref name="Daniels2009"/> Naposljetku, kampanja za uklanjanje ''Jew Watcha'' pokazala se ne samo neuspješnom već i kontraproduktivnom – [[web-sajt]] je i dalje ostao pri vrhu ''[[Google Search]]a'' (iako ga je vremenom s prvog mjesta izgurao članak "[[:en:Jews|Jews]]" s [[Engleska Wikipedija|engleske]] [[Wikipedia|Wikipedije]]),<ref name="Daniels2009"/> a medijskom aferom još mu je dodatno povećana relevantnost na [[Algoritam za pretragu nizova|računalnim algoritmima]].<ref name="Turow2010"/> Slučaj je također motivirao druge [[Neonacizam|neonacističke]] stranice, zavidne na popularnost svojih istomišljenika, da se posluže [[Google bomba]]ma i isplivaju na površinu Googleove pretrage.<ref name="Turow2010"/> S druge strane, tokom afere pokrenut je i kontra-sajt ''Remove Jew Watch'' koji je apelirao na uklanjanje ''Jew Watcha''.<ref name="Turow2010"/> == Afera Katrina == ''Jew Watch'' i njegov lider Frank Weltner postali su predmetom kontroverzi i [[2005]]. kada je utvrđeno da se dotični služio paravanom za prikupljanje [[donacija]] namijenjenih žrtvama [[Uragan Katrina|uragana Katrine]], koje je potom uložio u svoj [[web-sajt]].<ref name="Daniels2009"/> == Povezano == * [[Jihad Watch]], srodna stranica islamofobnog karaktera == Reference == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * {{en icon}} [http://www.jewwatch.com/ Jew Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211231557/http://www.jewwatch.com/ |date=2009-12-11 }} * {{en icon}} [http://www.removejewwatch.com/ Remove Jew Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711034900/http://www.removejewwatch.com/ |date=2015-07-11 }} [[Kategorija:Nastanci 1998.]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Sajtovi]] [[Kategorija:Antisemitizam]] [[Kategorija:Propaganda]] [[Kategorija:Teorije zavjere]] 2u5pn3dm9n2pgw7df6u57hq35swvkyo 0 4542844 42606347 41819089 2026-06-06T11:33:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606347 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Hedda Hopper | slika = Hedda-Hopper-1929.jpg | opis = Hedda Hopper godine 1929. | ime_po_rođenju = Elda Furry | datum_rođenja = {{birth date|1885|5|2|df=yes}} | mjesto_rođenja = [[Hollidaysburg, Pennsylvania|Hollidaysburg]], [[Pensilvanija]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1966|2|1|1885|5|2|df=yes}} | mjesto_smrti = [[Hollywood, California|Hollywood]], [[Kalifornija]], SAD | uzrok_smrti = [[pneumonija]] | počivalište = Groblje Rose Hill Cemetery u [[Altoona, Pennsylvania|Altooni]], Pensilvanija | državljanstvo = američko | zanimanje = glumica<br>novinarka | period = 1908&ndash;1966 | poznat_po = trač-kolumni "Hedda Hopper's Hollywood" | supružnik = {{marriage|[[DeWolf Hopper]]|1913|1922}} | djeca = [[William Hopper]] (1915&ndash;1970) | partija =[[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]]}} '''Hedda Hopper''' (2. maj 1885 - 1. februar 1966) je bila [[SAD|američka]] glumica i novinarka, najpoznatija po [[trač rubrika|trač]] kolumni koju je od 1938. pisala za ''[[Los Angeles Times]]'', i zbog koje je postala jedna od najuticajnijih, ali i najomraženijih ličnosti [[klasični Hollywood|tadašnjeg Hollywooda]]. Kao [[desnica|desničarka]] i vatreni pristaša [[Republikanska stranka SAD|Republikanske stranke]] se krajem 1940-ih i početkom 1950-ih za vrijeme [[makartizam|makartističkih]] progona istakla prokazivanjem [[komunizam|komunista]] i [[levica|ljevičara]] među hollywoodskim glumcima i sineastima, a koji su nakon toga završavali na [[Hollywoodska crna lista|crnoj listi]]. ==Izabrana filmografija== {| class="wikitable sortable" |+ Film |- ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" | Napomene |- | 1916 | ''[[The Battle of Hearts]]'' | Maida Rhodes | izgubljen film<br>navedena kao Elda Furry |- | 1917 | ''[[Her Excellency, the Governor]]'' | Sylvia Marlowe | izgubljen film<br>navedena kao Elda Milar |- | 1917 | ''[[The Food Gamblers]]'' | June Justice | izgubljen film |- | 1917 | ''[[Seven Keys to Baldpate (1917 film)|Seven Keys to Baldpate]]'' | Myra Thornhill | navedena kao Elda Furry |- | 1917 | ''[[Nearly Married]]'' | Hattie King | očuvana skraćena verzija |- | 1918 | ''[[By Right of Purchase]]'' | Dama iz visokog društva | nepotpuna verzija<br>van špice |- | 1918 | ''[[Virtuous Wives]]'' | Irma Delabarre | izgubljen film<br>navedena kao gospođa DeWolf Hopper |- | 1919 | ''[[The Third Degree (1919 film)|The Third Degree]]'' | Mrs. Howard Jeffries, Sr | izgubljen film |- | 1919 | ''[[Sadie Love]]'' | Mrs. James Wakeley | |- | 1919 | ''[[The Isle of Conquest]]'' | Mrs. Harmon | izgubljen film |- | 1920 | ''[[The Man Who Lost Himself]]'' | Grofica Rochestera | izgubljen film |- | 1920 | ''[[The New York Idea (1920 film)|The New York Idea]]'' | Vida Phillimore | |- | 1921 | ''[[Heedless Moths]]'' | His Wife | |- | 1921 | ''[[The Inner Chamber]]'' | Mrs. Candor | izgubljen film<br>navedena kao Gđa DeWolf Hopper |- | 1921 | ''[[Conceit (1921 film)|Conceit]]'' | Mrs. Agnes Crombie | navedena kao Gđa DeWolf Hopper |- | 1922 | ''[[Sherlock Holmes (1922 film)|Sherlock Holmes]]'' | Madge Larrabee | |- | 1922 | ''[[What's Wrong with the Women?]]'' | Mrs. Neer | navedena kao Gđa DeWolf Hopper |- | 1923 | ''[[Has the World Gone Mad!]]'' | Mrs. Adams | |- | 1923 | ''[[Reno (1923 film)|Reno]]'' | Mrs. Kate Norton Tappan | |- | 1924 | ''[[Gambling Wives]]'' | Madame Zoe | |- | 1924 | ''[[Why Men Leave Home]]'' | Nina Neilson | |- | 1924 | ''[[Happiness (1924 film)|Happiness]]'' | Mrs. Chrystal Pole | |- | 1924 | ''[[Miami (1924 film)|Miami]]'' | Mary Tate | |- | 1924 | ''[[Another Scandal]]'' | Cousin Elizabeth MacKenzie | |- | 1924 | ''[[Sinners in Silk]]'' | Mrs. Stevens | |- | 1924 | ''[[The Snob (1924 film)|The Snob]]'' | Mrs. Leiter | |- | 1925 | ''[[Her Market Value]]'' | Mrs. Bernice Hamilton | |- | 1925 | ''[[Declassee|Declassée]]'' | Lady Wildering | |- | 1925 | ''[[Dangerous Innocence]]'' | Muriel Church | izgubljen film |- | 1925 | ''[[Zander the Great]]'' | Mrs. Caldwell | |- | 1925 | ''[[Raffles (1925 film)|Raffles]]'' | Mrs. Clarice Vidal | |- | 1925 | ''[[The Teaser]]'' | Margaret Wyndham | izgubljen film |- | 1925 | ''[[Borrowed Finery]]'' | Mrs. Bordon | izgubljen film |- | 1926 | ''[[Dance Madness]]'' | | izgubljen film |- | 1926 | ''[[The Caveman]]'' | Mrs. Van Dream | |- | 1926 | ''[[Pleasures of the Rich]]'' | Mona Vincent | izgubljen film |- | 1926 | ''[[Skinner's Dress Suit]]'' | Mrs. Colby | |- | 1926 | ''The Silver Treasure'' | Mrs. Gould | izgubljen film |- | 1926 | ''Lew Tyler's Wives'' | Virginia Philips | izgubljen film |- | 1926 | ''[[Don Juan (1926 film)|Don Juan]]'' | Marchesia Rinaldo | |- | 1926 | ''Fools of Fashion'' | Grofica de Fragni | |- | 1926 | ''[[Obey The Law]]'' | Society Woman | |- | 1927 | ''[[Orchids and Ermine]]'' | Modista | |- | 1927 | ''Venus of Venice'' | Jean's Mother | |- | 1927 | ''[[Matinee Ladies]]'' | Mrs. Aldrich | izgubljen film |- | 1927 | ''[[Children of Divorce (1927 film)|Children of Divorce]]'' | Katherine Flanders | |- | 1927 | ''[[Wings (1927 film)|Wings]]'' | Mrs. Powell | van špice |- | 1927 | ''[[The Cruel Truth]]'' | Grace Sturdevant | |- | 1927 | ''[[Adam and Evil (1927 film)|Adam and Evil]]'' | Eleanor Leighton | |- | 1927 | ''[[One Woman to Another]]'' | Olive Gresham | |- | 1927 | ''[[The Drop Kick]]'' | Mrs. Hamill | |- | 1927 | ''[[A Reno Divorce]]'' | Hedda Frane | izgubljen film |- | 1927 | ''French Dressing'' | | |- | 1928 | ''[[Love and Learn (1928 film)|Love and Learn]]'' | Mrs. Ann Blair | izgubljen film |- | 1928 | ''[[The Whip Woman]]'' | Countess Ferenzi | izgubljen film |- | 1928 | ''[[The Port of Missing Girls (1928 film)|The Port of Missing Girls]]'' | Mrs. C. King | |- | 1928 | ''The Chorus Kid'' | Mrs. Garrett | |- | 1928 | ''Harold Teen'' | | |- | 1928 | ''[[Green Grass Widows]]'' | Mrs. Worthing | '''Extant'''; BFI|London |- | 1928 | ''Undressed'' | Mrs. Stanley | |- | 1928 | ''Runaway Girls'' | Mrs. Hartley | |- | 1928 | ''[[Companionate Marriage]] | Mrs. Moore | |- | 1929 | ''[[Girls Gone Wild (film)|Girls Gone Wild]]'' | Mrs. Holworthy | izgubljen film |- | 1929 | ''[[The Last of Mrs. Cheyney (1929 film)|The Last of Mrs. Cheyney]]'' | Lady Maria | |- | 1929 | ''[[His Glorious Night]]'' | Mrs. Collingswood Stratton | |- | 1929 | ''Half Marriage'' | Mrs. Page | |- | 1929 | ''[[The Racketeer]]'' | Mrs. Karen Lee | |- | 1929 | ''[[A Song of Kentucky]]'' | Mrs. Coleman | izgubljen film |- | 1930 | ''Such Men Are Dangerous'' | Muriel Wyndham | |- | 1930 | ''[[High Society Blues]]'' | Mrs. Divine | |- | 1930 | ''Murder Will Out'' | Tetka Pat | |- | 1930 | ''[[Holiday (1930 film)|Holiday]]'' | Susan Potter | |- | 1930 | ''[[Let Us Be Gay]]'' | Madge Livingston | |- | 1930 | ''[[Our Blushing Brides]]'' | Mrs. Weaver | |- | 1930 | ''[[War Nurse]]'' | Majka | |- | 1931 | ''[[The Easiest Way]]'' | Mrs. Clara Williams | van špice |- | 1931 | ''[[A Tailor Made Man]]'' | Mrs. Stanlaw | |- | 1931 | ''[[The Mystery Train (film)|The Mystery Train]]'' | Mrs. Marian Radcliffe | |- | 1931 | ''[[Flying High (1931 film)|Flying High]]'' | Mrs. Smith | |- | 1932 | ''[[The Man Who Played God (1932 film)|The Man Who Played God]]'' | Mrs. Alice Chittendon | |- | 1932 | ''[[Night World (1932 film)|Night World]]'' | Mrs. Rand | |- | 1932 | ''[[As You Desire Me (film)|As You Desire Me]]'' | Ines Montari | |- | 1932 | ''[[Skyscraper Souls]]'' | Ella Dwight | |- | 1932 | ''[[Downstairs (film)|Downstairs]]'' | Countess De Marnac | |- | 1932 | ''[[Speak Easily]]'' | Mrs. Peets | |- | 1933 | ''[[Men Must Fight]]'' | Mrs. Chase | |- | 1933 | ''[[The Barbarian (1933 film)|The Barbarian]]'' | Mrs. Loway, American Tourist | |- | 1933 | ''[[Pilgrimage (1933 film)|Pilgrimage]]'' | Mrs. Worth (Gary Worth's mother) | |- | 1933 | ''[[Beauty for Sale]]'' | Madame Sonia Barton | |- | 1934 | ''[[Little Man, What Now? (film)|Little Man, What Now?]]'' | Nurse | Uncredited |- | 1935 | ''[[One Frightened Night]]'' | Laura Proctor | |- | 1935 | ''[[Alice Adams (film)|Alice Adams]]'' | Mrs. Palmer | |- | 1935 | ''[[I Live My Life]]'' | Alvin's Mother | |- | 1935 | ''[[Ship Cafe]]'' | Tutor | |- | 1936 | ''[[The Dark Hour (1936 film)|The Dark Hour]]'' | Mrs. Tallman | |- | 1936 | ''[[Dracula's Daughter]]'' | Lady Esme Hammond | |- | 1936 | ''[[Bunker Bean]]'' | Mrs. Dorothy Kent | |- | 1937 | ''[[You Can't Buy Luck]]'' | Mrs. Agnes White | |- | 1937 | ''[[Topper (film)|Topper]]'' | Mrs. Stuyvesant | |- | 1937 | ''[[Artists and Models (1937 film)|Artists and Models]]'' | Mrs. Townsend | |- | 1937 | ''[[Vogues of 1938]]'' | Mrs. Van Klettering | Uncredited |- | 1937 | ''[[Nothing Sacred (film)|Nothing Sacred]]'' | Udovica na brodu | van špice |- | 1938 | ''[[Tarzan's Revenge]]'' | Penny Reed | |- | 1938 | ''[[Maid's Night Out]]'' | Mrs. Harrison | |- | 1938 | ''[[Dangerous to Know]]'' | Mrs. Emily Carson | |- | 1938 | ''[[Thanks for the Memory (1938 film)|Thanks for the Memory]]'' | Polly Griscom | |- | 1939 | ''[[Midnight (1939 film)|Midnight]]'' | Stephanie | |- | 1939 | ''[[The Women (1939 film)|The Women]]'' | Dolly Dupuyster | |- | 1939 | ''[[What a Life (film)|What a Life]]'' | Mrs. Aldrich | |- | 1939 | ''[[That's Right - You're Wrong]]'' | Hedda Hopper - novinska kolumnistica | van špice |- | 1939 | ''[[Laugh It Off (1939 film)|Laugh It Off]]'' | Elizabeth "Lizzie" Rockingham | |- | 1940 | ''[[Queen of the Mob]]'' | Mrs. Emily Sturgis | |- | 1940 | ''[[Cross-Country Romance]]'' | Mrs. North | |- | 1941 | ''[[Life with Henry]]'' | Mrs. Aldrich | |- | 1941 | ''[[I Wanted Wings]]'' | Mrs. Young | Uncredited |- | 1942 | ''[[Reap the Wild Wind]]'' | Tetka Henrietta Beresford | |- | 1950 | ''[[Sunset Boulevard (film)|Sunset Boulevard]]'' | sama sebe | |- | 1960 | ''[[Pepe (film)|Pepe]]'' | sama sebe, cameo nastup | |- | 1964 | ''[[The Patsy (1964 film)|The Patsy]]'' | sama sebe | |- | 1966 | ''[[The Oscar (film)|The Oscar]]'' | sama sebe | |} {| class="wikitable sortable" |+ Television |- ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" | Napomene |- | 1951-1963 | ''[[What's My Line?]]'' | sama sebe - tajanstveni gost | 7 epizoda |- | 1953 | ''[[Goodyear Television Playhouse]]'' | Voditeljica | epizoda: "A. Fadeout" |- | 1955 | ''[[I Love Lucy]]'' | sama sebe | epizoda: "The Hedda Hopper Story" |- | 1955 | ''[[The Colgate Comedy Hour]]'' | sama sebe - trač kolumnistica | 2 epizode |- | 1956 | ''The Bob Hope Show'' | sama sebe | 2 epizode |- | 1956 | ''[[The Tennessee Ernie Ford Show]]'' | sama sebe | epizoda #1.19 |- | 1957 | ''[[Playhouse 90]]'' | razne uloge | 2 epizode |- | 1957 | ''[[The Lucy–Desi Comedy Hour]]'' | sama sebe | epizoda: "Lucy Takes a Cruise to Havana" |- | 1958 | ''[[The Garry Moore Show]]'' | sama sebe | epizoda #1.5 |- | 1959 | ''Small World'' | sama sebe | epizoda #2.8 |- | 1959 | ''[[Westinghouse Desilu Playhouse]]'' | sama sebe | epizoda: "The Desilu Revue" |- | 1960 | ''Hedda Hopper's Hollywood'' | voditeljica | specijalna TV-emisija |- | 1960 | ''[[The Steve Allen Show]]'' | sama sebe | epizoda: "The Movie Premiere of 'Can-Can'" |- | 1961 | ''[[Here's Hollywood]]'' | sama sebe | epizoda emitirana 31. oktobra 1961. |- | 1964 | ''[[The Beverly Hillbillies]]'' | sama sebe | epizoda: "Hedda Hopper's Hollywood" |- | 1966 | ''[[The New Alice in Wonderland (film)|The New Alice in Wonderland]]'' | Hedda, Luda Šeširdžijka (glas) | TV-film |} ==Izvori== {{Reflist|2}} {{Commons category}} ==Vanjske veze== * {{IBDB name|45580}} * {{IMDb name|0394407}} * {{Amg name|33223}} *[https://archive.org/details/1944OrsonWellesRadioAlmanacpart1 Hedda Hopper and others on Orson Welles' 1944 radio show] *[http://broadway.cas.sc.edu/content/hedda-hopper Hedda Hopper: Broadway Photographs (University of South Carolina)] *[http://www.flickr.com/photos/puzzlemaster/3902679176/in/pool-872905@N24%7Cpuzzlemaster 1923 passport photo](courtesy flickr.com) * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=504 Grave photo] * {{MHL catalog|65820}} {{Lifetime|1885|1966|Hopper, Hedda}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američke teatarske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Antikomunisti]] qa7s1u233swwgw9qmofmfqwl0t5ymtg 0 4543144 42605873 42604971 2026-06-05T22:04:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605873 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija |ime = Josif Majer |slika = Josif Majer.jpg |širina_slike = 200px |alt = |opis = Josif Majer (''prvi u redu'') sa [[Stevan Borota|Stevanom Borotom]] (''drugi u redu'') pri čitanju smrtne presude u Valjevu [[1942]] godine. |ime_po_rođenju = |datum_rođenja = {{birth date|1920|5|20|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Niš]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] |datum_smrti = {{death date and age|1942|3|27|1920|5|20|df=y}} |mjesto_smrti = [[Valjevo]], [[Kraljevina Jugoslavija]] |tijelo_otkriveno = |uzrok_smrti = |počivalište = |počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |rezidencija = [[Beograd]], Kraljevina Jugoslavija |nacionalnost = [[Jugoslaveni|Jugoslaven]] |etnicitet = [[Jevreji u Srbiji|Jevrej]]<ref name="jj">Jaša Romano, 1980, str. 437</ref> |državljanstvo = Kraljevina Jugoslavija |ostala_imena = Josip Majer<br>Tarcan |poznat_po = politički komesar čete [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] |obrazovanje = |alma_mater = |poslodavac = "Elka" fabrika trikotaže A.D. Beograd |zanimanje = |godine_aktivnosti = |mjesto_porijekla = |plata = |neto_vrijednost = |visina = |težina = |titula = |mandat = |prethodnik = |nasljednik = |partija = [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] |suparnici = |odbori = |religija = |supružnik = |partner = |djeca = |roditelji = Bora Majer<br />Sofija (Levi) Majer |rodbina = |pozivni_znak = |nagrade = |potpis = |website = |fusnote = |širina_kutije = }} '''Josif Majer''' (takođe '''Josip Majer'''<ref name="Bojić">[https://www.znaci.org/00001/279.htm Milosav Bojić: POSAVSKI PARTIZANSKI ODRED]</ref>; [[Niš]], [[20. 5.]] [[1920]] - [[Valjevo]], [[27. 3.]] [[1942]]) je bio [[Jugoslaveni|jugoslavenski]] Jevrejin i [[Komunistička partija Jugoslavije|komunista]], koji se borio u redovima partizanima tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] 1941. godine. Nakon gušenja ustanka, kao politički komesar Tamnavskog bataljona, zarobljen je od [[legalizovani četnici|legalizovanih četnika]], i javno pogubljen zajedno sa saborcem [[Stevan Borota|Stevanom Borotom]]. == Biografija == Josif Majer je rođen 20. 5. 1920 godine u Nišu u [[Jevreji u Srbiji|jevrejskoj]]<ref name="jj"/> porodici Bore i Sofije Majer. Bora i Sofija Majer su se odmah po Josifovom rođenju preselili u [[Beograd]]. Tu je završio os­novnu školu i dva razreda gimnazije. U to vreme imao je nadimak Tarcan (''Tarzan''). Bio je član [[Cionizam|cionističke]] organizacije "[[Ha­šomer Hacair]]".<ref name="glasnik">Glasnik (Istorijski arhiv Valjevo); Radivoje Davidović; ''Borota i Majer - mit i stvarnost''; stranica 49-79; broj 46, 2012, Valjevo.</ref> Josif je bio učesnik revolucionarnog radničkog pokreta na tlu [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], a [[1940]] godine je bio primljen u članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Te iste godine je bio izabran za člana Komiteta [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ) Trećeg beogradskog rejona.<ref name="jj"/> Do početka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] tj. [[Aprilski rat|napada]] [[Wehrmacht]]a na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] radio je kao štrikers­ki radnik u fabrici "Elka". === Okupacija === Bio je učesnik demonstracija [[27. 3.]] [[1941]] godine u Beogradu nakon kojih je uslijedio [[Vojni puč 27. marta 1941.|vojni puč]] i rušenje s vlasti regenta kneza [[Pavle Karađorđević|Pavla Karađorđevića]]. Za vreme okupacije, kao Jevrej, je bio otpušten s posla i po naređenju [[Treći Reich|nemačkih]] vlasti upućen na prisilan rad na raščišćavanju ruševina po Beogradu nastalih posle [[Bombardiranje Beograda u Drugom svjetskom ratu|šestoaprilskog bombardovanja]].<ref name="glasnik"/> === Ustanak u Srbiji === {{main|Ustanak u Srbiji}} [[14. 8.]] 1941 godine, s trojicom drugova iz fabrike "Elka", napustio je Beograd i pridružio se [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskom partizanskom odredu]] u okolini [[Obrenovac|Obrenovca]].<ref name="glasnik"/> [[August]]a 1941 uključio se u NOB. U [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|NOVJ]]-u je prvo bio postavljen za političkog komesara 2. čete [[Treći tamnavski bataljon|Trećeg tamnavskog bataljona]] i rukovodilac [[Agitprop]]a u tom bataljonu. Kasnije je bio imenovan komesarom čete [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]].<ref name="jj"/> Sredinom [[Septembar|septembra]] borci Trećeg tamnavskog bataljona boravili su na području seoske opštine [[Divci]], između Valjeva i [[Ub]]a. Pojavu [[Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije|partizana]] primetio je predsednik lokalne opštine Velisav Petrović i o tome je obavestio svog brata Živojina Petrovića, obaveštajnog oficira u Okružnom načelstvu Valjevo, koji je ovu informaciju preneo nemačkoj komandi u Valjevu. Ubrzo potom iz pravca Uba pristigla je nemačka jedinica koja je prisilila borce 2. čete Trećeg tamnavskog bataljona i Posavskog NOP odreda da se povuku, pri čemu je stradao jedan partizanski borac, a nekoliko njih je ranjeno. Nemci su na području opštine Divci streljali 6 lokalnih stanovnika zbog ukazivanja gostoprimstva partizanima. Nakon što su se Nemci povukli, izvršena je partizanska istraga na osnovu koje je ustanovljeno da je Velisav Petrović odgovoran za obaveštavanje Nemaca. Petrović je uhapšen i sproveden u štab čete gde mu je izrečena presuda streljanjem.<ref name="glasnik"/> === Propaganda Nedićeve vlade === {{main|Propaganda Nedićeve vlade}} Streljanje saradnika okupatora Velisav Petrovića, iskoristila je propaganda [[propaganda Nedićeve vlade]] (''[[Novo Vreme]]'') koja je plasirala laž da je [[Stevan Borota]] zaklao Velisava Petrovića testerom. Za Josifa Majera su govorili da je on, u stvari, Hinko Majer iz [[Zagreb]]a, i da su obojica poslati u Srbiju da izazovu bratoubilački rat. Potom je u publikaciji "Krvava lista komunističkih zločina", nacistička propaganda uvela u narativ i Josifa kao naredbodavca navodnog masakriranja Petrovića, pri čemu je isticano Josifovo jevrejsko poreklo.<ref name="glasnik"/> === Hapšenje i javno pogubljenje === {{main|Vešanje zarobljenih partizana 27. marta 1942}} [[Datoteka:Legalni četnici sprovode Stevana Borotu i Josipa Majera na pogubljenje.jpg|mini|[[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] sprovode Josifa Majera i Stevana Borotu na pogubljenje u Valjevu 1942 godine.]] [[Datoteka:Pogubljenje Stevana Borote i Josipa Majera u Valjevu.jpg|mini|Josif Majer (''desno'') sa Stevanom Borotom (''lijevo'') na vješalima u Valjevu 1942 godine.]] Sredinom [[februar]]a 1942 od reorganizovanog Tamnavskog bataljona i drugih delova Posavskog NOP odreda formiran je Posavsko-tamnavski odred koji je dobio zadatak da se prebaci u rejon [[Kosmaj]]a jer se procenjivalo da su tamo uslovi za borbu povoljniji nego u [[Podgorina|Valjevskoj Podgorini]]. Na putu za Kosmaj, [[27.2.|27.]]/[[28. 2.]] 1942, došlo je do pogibije nekoliko desetina i hapšenja većeg broja boraca odreda. Među uhvaćenima bili su Josif i Stevan. Obojica su bila sprovedena u valjevski zatvor, da bi početkom [[mart]]a 1942 Stevan bio sproveden u zatvor [[Specijalna policija|Specijalne policije]] u Beogradu. [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevske]] novine "Naša borba" u broju od [[15. 3.]] u tekstu Borivoja Karapandžića najviše se bave sotoniziranjem Josifa za koga je autor, tako reći, siguran da je on izrekao presudu o testerisanju predsednika opštine Divci Petrovića. Ovo je ujedno bila ko zna koja po redu verzija jednog izmišljenog događaja koja je služila u propagandne svrhe protiv partizanskih odreda i njihovih rukovodilaca.<ref name="glasnik"/> Josif je sa Stevanom bio podvrgnuti užasnoj torturi posle čega su sastavljeni zapisnici o njihovom saslušavanju. Josif je saslušan [[28. 2.]] u kancelariji Okružnog načelstva u Valjevu, a Stevan u zatvoru Specijalne policije Uprave grada Beograda [[10. 3.]] 1942 godine. Svoje poslednje trenutke Josif i Stevan su dočekali dostojanstveno. Na osnovu naređenja nemačkog okupatora, lokalne [[Kvisling|kvislinške]] vlasti u Valjevu izvršile su javno vešanje Josifa i Stevana na pijačnom trgu u gradu, 27. 3. 1942. Prema naređenju okružnog načelnika Valjevskog načelstva tela Josifa i Stevana su visila na vešalima dva dana kao opomena kako će završiti oni koji se ne budu pokoravali kvislinzima i nemačkoj vojnoj sili. Obešene partizanske borce čuvali su po dvojica pripadnika [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]]. Posle dva dana tela Josifa i Stevana su zakopana bez sanduka i belega uz tarabu desno od ulaza u Gradsko groblje u Valjevu.<ref name="glasnik"/> Sačuvano je nekoliko fotografija na kojima se vide [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|četnici]] tamnavskog vojvode [[Budimir Bosiljčić|Budimira Bosiljčića]], uključujući i samog vojvodu, kako sprovode Josifa i Stevana iz gradskog zatvora ka stratištu. Takođe, sačuvana je i fotografija egzekucije, kao i fotografija dvojice obešenih partizanskih boraca. Navedene fotografije objavljene su u radu [[Radivoj Davidović|Radivoja Davidovića]], "Borota i Majer - mit i stvarnost", objavljenom u "Glasniku Istorijskog arhiva Valjevo". Josif Majer je u trenutku smrti imao samo 21 godinu, a Stevan Borota 44 godine života. Istog dana u [[Obrenovac|Obrenovcu]] su obešeni partizanski borci [[Vladimir Aksentijević]] i [[Budimir Davidović]], a na Ubu [[Dragoslav Simić]] i [[Svetislav Popović]]. Svu šestoricu istaknutih boraca Posavskog NOP odreda obesili su pripadnici kvislinških organa tj. četnici.<ref name="glasnik"/> Na istom mestu na kom su obešeni Josif i Stevan, 22. 5. 1942 obešen je i [[Stjepan Filipović]].<ref name="glasnik"/> == Nasleđe == Posle oslobođenja Valjeva 1944. godine kosti obešenih partizana su položene u regularan ograđeni grob u prvom redu ulaznog puta nasuprot grobarske kućice.<ref name="glasnik"/> Predsedništvo [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ) na predlog Vrhovnog komandanta [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], odlučilo je [[1945]] godine da se za umešnost u komandovanju i specijalne podvige, pokazanu hrabrost i naročite zasluge za narod odlikuju: Josif Majer [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod Prvog reda]] i Stevan Borota [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod Drugog reda]]. Godine [[1980]] kosti Josifa i Stevana su prenete u Kosturnicu na Partizansko spomen-groblje na Krušiku u Valjevu. Na kraju glavne staze, sa leve strane, na Partizanskom spomen-groblju u Valjevu postavljena je spomen-ploča na kojoj piše: "''Stevan Borota, komandir čete Tamnavskog bataljona, Josif Majer, komesar Tamnavskog bataljona, obešeni u Valjevu 1942.godine.''".<ref name="glasnik"/> U periodu SFRJ veliki broj ulica dobio je nazive po borcima iz NOB-a. Na Ubu i u Valjevu Josif Majer i Stevan Borota nisu zaboravljeni gde su postavljene table na ulicama sa njihovim imenima. Dolaskom [[Demonstracije 5. oktobra 2000.|demokratskih vlasti]] došlo je do velikih društveno-političkih promena u [[Srbija|Srbiji]]. Veoma brzo usledilo je ko zna koje po redu preimenovanje ulica u mnogim mestima. Tako je i Skupština opštine Valjevo [[13. 12.]] [[2002]] godine donela odluku da se ulica Josifa Majera promeni u Ulicu Jefimijinu, a ulica Stevana Borote dobila je naziv Ulica braće Jakšić. Komisija za spomenike i nazive naseljenih mesta, trgova i ulica u opštini Ub pokrenula je [[2009]] godine inicijativu o promeni naziva ulica nazvanih po Josifu Majeru i Stevanu Boroti.<ref name="glasnik"/> == Odlikovanja == * [[Datoteka:Order of merits for the people with golden star Rib.png|45px]] [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvijezdom SFR Jugoslavije]] == Literatura == * {{Citiranje knjige|last=Romano|first=Jaša|title=Jevreji Jugoslavije 1941-1945: žrtve genocida i učesnici narodnooslobodilačkog rata|year=1980|publisher=Jevrejski Istorijski Muzej, Saveza jevrejskih opština Jugoslavije|location=Beograd|isbn=|ref=harv}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Portal NOB}} * [https://www.facebook.com/slike.partizana/posts/1045558752179246 Radivoje Davidović, Borota i Majer, mit i stvarnost] {{Lifetime|1920|1942|Majer, Josif}} [[Kategorija:Biografije, Niš]] [[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]] [[Kategorija:Jugoslavenski cionisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Četnički zločini u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 8pkw67hi8b4ickhx5p8a791u6stqd1f 0 4545304 42605626 41379411 2026-06-05T15:24:30Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605626 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Nelson Eddy | slika = Nelson Eddy in Sweethearts trailer.jpg | opis = u filmu ''[[Sweethearts (1938 film)|Sweethearts]]'' (1938) | ime_po_rođenju = Nelson Ackerman Eddy | datum_rođenja = {{birth date|1901|06|29|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Providence, Rhode Island|Providence]], [[Rhode Island]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1967|03|6|1901|06|29|df=y}} | mjesto_smrti = [[Palm Beach, Florida]], [[Florida]], SAD | zanimanje = pjevač, glumac | supružnik = Ann Denitz Franklin (1939&ndash;1967) (njegova smrt) (1894-1987) }} '''Nelson Eddy''' (29. jun 1901 - 6. mart 1967) bio je [[SAD|američki]] pjevač i filmski glumac, poznat po tome što je stekao izuzetnu popularnost 1930-ih nastojeći klasičnu operu približiti široj publici. Mlađim generacijama je najpoznatiji po nizu uspješnih [[filmski mjuzikl|filmskih mjuzikala]] gdje mu je partnerica bila [[Jeanette MacDonald]]. Umro je od [[moždani udar|moždanog udara]] koji ga je zadesio prilikom izvedbe u jednom [[noćni klub|noćnom klubu]]. == Vanjske veze == {{Commonscat|Nelson Eddy}} * {{IMDb name|248904|Nelson Eddy}} * [http://www.maceddy.com/ Jeanette MacDonald and Nelson Eddy Home Page] * [http://www.jeanetteandnelson.net/ Jeanette MacDonald and Nelson Eddy: A Tribute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105232709/http://www.jeanetteandnelson.net/ |date=2009-01-05 }} * [http://www.reeljewels.com/eddy/ Nelson Eddy: The Baritone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813052036/http://www.reeljewels.com/eddy/ |date=2006-08-13 }} * [http://www.maceddy.com/index.php?main_page=biography/ Jeanette MacDonald and Nelson Eddy Interactive Biography] * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1077 Photographs and literature] * [http://www.joangushin.net/NelsonEddy.html/ Nelson Eddy Sings Kingdom Songs of Jehovah's Witnesses] * {{YouTube|2wlO3KL4IIk|Nelson Eddy singing "A Perfect Day"}} (composed 1910 by [[Carrie Jacobs-Bond]]) * {{Find a Grave|313}} {{Lifetime|1901|1967|Eddy, Nelson}} {{Authority control}} [[Kategorija:Američki operski pjevači]] [[Kategorija:Baritoni]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] oxfrk7sn5kentd295lfl2jkpg4vjssa 0 4548383 42605710 42450518 2026-06-05T15:37:15Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 42605710 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio-stanica | ime = Nes radio | logo = | razina = nacionalna (2/3 [[BiH]]) | frekvencija = 88,4 FM (Banja Luka) | erp = | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | početak = [[1. 6.]] [[1997]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Banja Luka]], [[Republika Srpska]], [[BiH]] | adresa = Braće Pišteljića 1<br />78000 Banja Luka | slogan = "Mjesto gdje prestaje mržnja, a počinje ljubav" | stream = | web = [http://www.nesradio.com/ www.nesradio.com] }} '''Nes radio''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] radio-stanica iz [[Banja Luka|Banja Luke]] koja je počela emitovati program [[1. 6.]] [[1997]]. godine na frekvenciji 99,9 MHz, kao dio Nezavisnih novina. Nes svojim slušaocima osim muzike nudi i niz različitih informativnih emisija. Pripremu i realizaciju 24-časovnog programa obavlja 12 stalno zaposlenih radnika, novinara-voditelja, tehničara i pomoćnog osoblja. Program se emituje na šest frekvencija i svojim signalom pokriva 2/3 Bosne i Hercegovine. == Frekvencije == * Grad Sarajevo 87,7 MHz * Banja Luka 88,4 MHz * regija Kotor Varoš 89,7 MHz * regija Tuzla 95,5 MHz * regija Bihać 99,3 MHz * regija Banja Luka 106,4 MHz Provjereno čist FM signal ima i u [[Zagreb]]u, [[Pečuj]]u, [[Županja|Županji]], [[Loznica|Loznici]], [[Tuzla|Tuzli]], [[Ogulin]]u i [[Sisak|Sisku]]. == Vanjske veze == * [http://www.nesradio.com/ Zvanični sajt] [[Kategorija:Nastanci 1997.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] [[Kategorija:Banja Luka]] 3f681saiau7mg05o4x3gs7fnn7ow995 0 4548564 42605713 20283286 2026-06-05T15:37:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 42605713 wikitext text/x-wiki {{Infokutija radio-stanica | ime = Radio Uno | logo = | razina = lokalno | frekvencija = 107,5 FM | erp = | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | početak = [[1998]]. | prestanak = | prijašnja imena = | vlasnik = | sjedište = [[Banja Luka]], [[Republika Srpska]], [[BiH]] | adresa = Veselina Masleše 1/11<br />78000 Banja Luka | slogan = | stream = | web = [http://www.unoradiobl.com/ www.unoradiobl.com] }} '''Radio UNO''' je [[Banja Luka|banjalučka]] radio-stanica osnovana [[1998]]. koja se nalazi na frekvenciji 107,5 i bazirana je za lokalni nivo. Stanica imaju funkciju afirmacije sadržaja i vrijednosti koji su specificni za grad. Tu se posebno naglašava i pitanje infrastrukture, prostornog planiranja, saobraćaja, kulture stanovanja i ekologije. Pored toga uz koncentraciju obrazovnih, naučnih, kulturnih, sportskih institucija sadržaji vezani za njihov rad su imperativ ove radio-stanice. U socijalnom pogledu specifični sadržaji se odnose na srednju klasu, zatim na ulogu stručnjaka, te na otvorena pitanja položaja mladih i penzionera, kao i na društveni položaj u ulogu žena. Ostvarena je saradnja sa institucijama iz Banja Luke čiji je od koristi i značaja za njeno stanovništvo. Ciljna grupa ove radio stanice su srednjoškolci, univerzitetska omladina, zatim poslovni ljudi mlađe dobi koji u potpunosti razumi ulogi i potrebu elektronskih medija u savremenom načinu poslovanja, te svi oni koji prihvataju program. == Vanjske veze == * [http://www.unoradiobl.com/ Zvanični sajt] [[Kategorija:Nastanci 1998.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice|Uno]] [[Kategorija:Banja Luka]] 2r7wlspikam6o78vhuehajxybnf2k90 0 4549870 42606415 42317354 2026-06-06T11:53:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606415 wikitext text/x-wiki {{for|igrani film|Buffy the Vampire Slayer (film)}} {{Infokutija TV emisija |naziv_emisije = Buffy the Vampire Slayer|slika = [[Datoteka:Buffy the Vampire Slayer title card.jpg|250px]]|žanr = [[akcija (žanr)|akcija]]<br />[[horor]]<br />[[fantastika]]<br />[[filmska komedija]]<br />[[dramska serija|drama]]|trajanje = 44 min. po epuyodi|creator = [[Joss Whedon]]|uloge = [[Sarah Michelle Gellar]]<br />[[Nicholas Brendon]]<br />[[Alyson Hannigan]]<br />[[Charisma Carpenter]]<br />[[Anthony Head|Anthony Stewart Head]]<br />[[David Boreanaz]]<br />[[Seth Green]]<br />[[James Marsters]]<br />[[Marc Blucas]]<br />[[Emma Caulfield]]<br />[[Michelle Trachtenberg]]<br />[[Amber Benson]]|izvršni_producent = [[Joss Whedon]]<br />[[David Greenwalt]]<br />[[Marti Noxon]]<br />[[Fran Rubel Kuzui]]<br />[[Kaz Kuzui]]|zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}|jezik = engleski|kompanija = [[Mutant Enemy Productions]]<br />Sandollar Television<br />Kuzui Entertainment<br />[[20th Century Fox Television]]|distributer = [[20th Television]]|mreža = [[The WB]] (1997–2001)<br />[[UPN]] (2001–2003)|slika_format = [[NTSC]] [[480i]] [[4:3]]<br />[[PAL]] [[576i]] [[16:9]] (sezone 4–7)<br />[[1080i]] ([[HDTV]]) [[16:9]] (remasterirana)|početak = {{Start date|1997|3|10|df=y}}|kraj = {{End date|2003|5|20|df=y}}|kompozitor_uvodne_teme = [[Nerf Herder]]|kompozitor = [[Walter Murphy]] {{small|(1997)}}<br />[[Christophe Beck]] {{small|(1997–2000; 2001)}}<br />Shawn Clement {{small|(1997–98)}}<br />[[Sean Murray (komp)|Sean Murray]] {{small|(1997–98)}}<br />[[Thomas Wanker]] {{small|(2000–02)}}<br />[[Robert Duncan (composer)|Robert Duncan]] {{small|(2002–03)}}|br_sezona = 7|br_epizoda = 144|lista_epizoda = Popis epizoda Buffy the Vampire Slayer|srodna = ''[[Angel (TV serija)|Angel]]''|prethodi = [[Buffy the Vampire Slayer (film)|''Buffy the Vampire Slayer'' (film iz 1992. godine)]]|slijedi = ''[[Buffy the Vampire Slayer Season Eight]]'' (strip)}} '''''Buffy the Vampire Slayer''''' ({{jez-sh|Buffy, ubica vampira ''ili'' Buffy, koljačica vampira}}) je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Akcija (žanr)|akciono]]-[[horor]]-[[Fantastika|fantastična]] TV serija koja se originalno emitirala na programu mreže [[The WB]] od 1997. do 2001. te na programu mreže [[UPN]] od 2001. do 2003. Stvorio ju je [[Joss Whedon]] kao nastavak [[Buffy the Vampire Slayer (film)|istoimene]] filmske komedije, kojoj je bio scenarist. Protagonistica, čiji lik tumači [[Sarah Michelle Gellar]], je Buffy Summers, atraktivna ali naizgled ne pretjerano inteligentna učenica srednje škole u kalifornijskom gradiću za koju je ispostavi da je posljednja u nizu "Ubica vampira", djevojaka koje su vijekovima birane da se bore protiv [[vampir]]a, [[vukodlak]]a, [[demon]]a i raznih drugih [[Nadnaravnost|nadnaravnih]] čudovišta. Radnja prikazuje kako joj u tome pomažu [[Čuvar (Buffy the Vampire Slayer)|Čuvari]], kao i grupa odanih prijatelja iz škole prozvana [[Scobby Gang (Buffy the Vampire Slayer)|Scobby Gang]]. Whedon je lik u originalnom filmu (gdje ju je tumačio Kristy Swanson) zamislio kao svojevrsnu inverziju [[arhetip]]a atraktivne plavuše koja odlazi na neko mračno mjesto da bi bila brutalno ubijena u tipičnom [[Horor film|horor-filmu]], odnosno od njega učinio lik koji umjesto toga odbija čudovišta. U TV-seriji je, za razliku od filma, koji je završio kao parodija horor-žanra, preuzeo daleko ozbiljniji pristup (iako serija sadrži značajne količine crnog hunora), odnosno borbu Buffy protiv čudovišta prikazao kao svojevrsnu metafora problema odrastanja, odnosno socijalizacije u srednjoj školi. Zbog odbacivanja stereotipova i pretvaranja Buffy u akcijsku heroinu, Whedon je dobio brojne pohvale u [[Feminizam|feminističkim]] krugovima. Kada je tokom serije počeo motiv "zabranjene ljubavi" između Buffy i vampira po imenu [[Angel (Buffy the Vampire Slayer)|Angel]] (čiji lik tumači [[David Boreanaz]]), to se često tumačilo i kao svojevrsna alegorija na [[homoseksualnost]]; Whedon, koji se također žustro zalagao za prava LGBT zajednice u SAD, je kasnije te motive i eksplicitno koristio uvodeći motive [[Lezbijstvo|lezbijske]] ljubavi među likovima. Buffy je doživjela izuzetnu gledanost i kult-status. Popularnost Angela je, pak, omogućila snimanje spin-off serije [[Angel (TV serija)|Angel]] koja je na programu bila od 1999. do 2004. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Buffy the Vampire Slayer (TV series)}} * {{IMDb title|0118276|Buffy the Vampire Slayer}} * [http://buffy.wikia.com/ Buffyverse Wiki] {{Joss Whedon}} {{TVSvijek|1997|2003}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Akcijske TV-serije]] [[Kategorija:Vampiri]] sanlo4ui2n5unbdeydciztmu1eqe23r 0 4552504 42605641 41856096 2026-06-05T15:25:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605641 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Dee Snider | Img = 20140802-339-See-Rock Festival 2014-Twisted Sister-Daniel „Dee“ Snider.jpg | Img_capt = Dee Snider [[2014]]. godine | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = Daniel Snider | Pseudonim = Dee Snider | Rođenje = [[15]]. [[mart]] [[1955]] | Mjesto rođenja = [[Astoria]], [[New York]], [[SAD]] | Smrt = | Prebivalište = | Instrument = [[Vokal]], [[gitara]] | Žanr = [[Glam metal]], [[heavy metal]], [[hard rock]] | Zanimanje = [[Pjevač]], [[tekstopisac]], [[glumac]], [[scenarist]] | Djelatno_razdoblje = [[1974]]-danas | Producentska_kuća = | Angažman = [[Twisted Sister]] | URL = {{url|http://www.deesnider.com}}<br />{{url|http://www.twistedsister.com}} | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Daniel "Dee" Snider''' (rođen [[15. 3.|15. marta]] [[1955]]. godine u [[New York|New Yorku]]) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[muzičar]]-[[tekstopisac]], [[radio-voditelj]] i [[Glumci|glumac]], najpoznatiji kao pjevač i tekstopisac [[glam metal]] benda [[Twisted Sister]]. Snider je bio rangiran #83 na popisu "100 najvećih metal pjevača svih vremena" od časopisa ''[[Hit Parader&usg=ALkJrhiDQ5av5BY7b-iZq8OyZl 391L8UA|Hit parader]].'' == Diskografija == {{glavni|Diskografija Twisted Sister}} === Studijski albumi === * [[Under the Blade]] (1982) * ''[[You Can't Stop Rock 'n' Roll]]'' (1983) * [[Stay Hungry (1984 album)]] * [[Come Out and Play]] (1985) * ''Love Is for Suckers'' (1987) * ''Still Hungry'' (2004) == Filmografija == * ''Pee-wee's Big Adventure'' (1985) – cameo nastup na vrhu napa pjevanja automobila "Burn in Hell" * ''Private Parts'' (1997) – cameo nastup u otvaranju scene * [[Strangeland]] (1998) * ''Warning: Parental Advisory'' (2002) * ''Van Helsing's Curse'' (2004) * ''Kiss Loves You'' (2004) * ''Metal: A Headbangers Journey'' (2005) * ''The Celebrity Apprentice'' (2012) * ''The Celebrity Apprentice'' (2013) * ''The History of Future Folk'' (2012) == Vanjske veze == {{Commonscat|Dee Snider}} * {{official website|http://www.deesnider.com}} * {{IMDb name|811124|Dee Snider}} * [http://www.vh1.com/shows/dyn/meet_the_family/90881/episode.jhtml Meet the Snider Family on VH1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508102338/http://www.vh1.com/shows/dyn/meet_the_family/90881/episode.jhtml |date=2015-05-08 }}- Official VH1 Site * [http://www.deesniderradio.com/ Dee Snider radio talk show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107060107/http://www.deesniderradio.com/ |date=2016-11-07 }} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1955||Snider, Dee}} [[Kategorija:Američki rock pjevači]] [[Kategorija:Američki heavy metal muzičari]] [[Kategorija:Američki rock gitaristi]] [[Kategorija:Američki heavy metal gitaristi]] [[Kategorija:Glam rock]] [[Kategorija:Američki tekstopisci]] [[Kategorija:Američki kantautori]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki kompozitori]] [[Kategorija:Kompozitori filmske muzike]] [[Kategorija:Američki filmski scenaristi]] [[Kategorija:Američki Jevreji]] kyqqgqylkxns0a5dgzqttio2a7oj3x8 0 4555034 42605748 42435883 2026-06-05T15:40:27Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605748 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Dnevnik [[Radio-televizija Srbije|RTS-a]] | naziv_emisije2 = Dnevnik Radiotelevizije Beograd | naslov = | ime2 = | žanr = informativni program kolažnog karaktera | format = informativni program | kompanija = [[Radio-televizija Srbije]] | developer = | scenarista = | režija = | kreativni_direktor = | voditelj = Dnevnik 2: Branko Veselinović, Ivona Pantelić i Ivanka Ristovski <br /> Dnevnici 1 i 3: Aneta Kovačić, Ivona Pantelić, Vladimir Petrović, Vesna Radosavljević, Marija Mitrović-Jokić, i Miran Đevenica <br /> Jutarnji dnevnik: Nada Gogić i Branko Veselinović | uloge = | komisija = | glasovi = | narator = ''Dnevnik 2'': Vladimir Jelić, Milica Nedić i Branko Veselinović | muzička_tema = | uvodna_tema = "Tačkasta planeta" | završna_tema = | slogan = | kompozitor = | država = {{YUG}} (1958-1992)<br>{{flag|SRJ}} (1992-2006)<br>{{SRB}} (2006 -) | jezik = srpski | sezone = | epizode = | spisak = | lokacija = [[Beograd]], zgrada RTS-a <br /> Aberdareva 1 | kinematografija = | kamera = | trajanje = 30-45 min. | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]] | distributer = | kanal = RTS 1 | format_slike = 4:3 | format_tona = | premijerno_prikazivanje = Televizija Beograd | početak = [[28. avgust]] [[1958]]. u 20 časova | kraj = | status = emituje | prethodnik = | naslednik = | srodstvo = | website = http://www.rts.rs/page/tv/ci/series/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/34/%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA.html Odloženo emitovanje Dnevnika 2 na sajtu RTS-a | sajt2 = | imdb_id = | tv_com_id = }} '''''Dnevnik''''' je glavna informativna emisija na Radio televiziji Srbije. == Istorijat == Na RTS-u Televizijski Dnevnik (interno TVD, popularno Dnevnik) se emituje od [[23. avgust]]a [[1958]]. godine, čineći tako i prvu emisiju emitovanu na televiziji u Srbiji. Prvobitno se Dnevnik emitovao u 20 sati, da bi [[1. oktobar|1. oktobra]] [[1974]]. bio premešten na termin od 19.30 ("Prednost novog vremena TV Dnevnika je da radni svet vidi sve važnije emisije i da mu još ostane vremena za spavanje."). == Špica == Krajem 70-ih je uvedena najpoznatija špica Dnevnika-takozvana "tačkasta planeta". Prva varijanta je korišćena između 1978. i 1993. godine i imala je i ćiriličnu i latiničnu varijantu (od 1978. do 1983. godine se uglavnom koristila ćirilična varijanta, od 1983. do 1987. godine je uglavnom korišćena latinična varijanta, i od 1987. do 1993. godine je opet korišćena uglavnom ćirilična varijanta. Izuzetak su bili nedeljni Dnevnici, koji su emitovani za celu Jugoslaviju, te su koristili latiničnu varijantu (do 1990, kada svi centri samostalno proizvode Dnevnike za celu nedelju, te je špica postala stalno ćirilična). Zatim je obnovljena, ovaj put kompjuterski. Ova, druga po redu varijanta "tačkaste planete" je zloglasna jer se emitovala krajem 1990-ih (od 1998. godine), decenije koji mnogi smatraju "mračnom", prvenstveno zbog mandata Slobodana Miloševića, bombardovanja i krvavih etničkih ratova na području bivše SFRJ. Špica je zamenjena posle 5. oktobra 2000. godine. Nova, treća varijanta "tačkaste planete" ,takođe kompjuterski rađena, je uvedena 5. maja 2010. godine. To je špica koja se trenutno koristi za Dnevnik RTS-a. Za razliku od prethodne dve varijante, koje su bile jedinstvene za sve Dnevnike, treća varijanta ima više verzija, svaka za različit Dnevnik. * Jutarnji dnevnik- žuta i zelena. Planeta je bela, tačkice su žute, osim one koja predstavlja Beograd, koja je zelena. * Dnevnik 1- crvena i plava. Planeta je bela, tačkice su crvene, osim beogradske, koja je plava. * Dnevnik 2- plava i crvena. Planeta je bela, tačkice su plave, osim beogradske, koja je crvena. * Dnevnik 3- tamnoplava i tamnocrvena. Planeta je tamnoplava, tačkice su bele, osim beogradske, koja je tamnocrvena. Varijanta špice za Dnevnik 3 najviše podseća na izvornu "tačkastu planetu" iz 1978. godine. == Dnevnik danas == Pored Dnevnika 2, koji se emituje u 19:30, RTS proizvodi i emituje još dva izdanja: Dnevnik 1 u podne (vikendom u 13 časova) i Dnevnik 3 u 23:00 (samo radnim danima), dok se u 17.00 reemituje Dnevnik TV Vojvodina. Takođe, postoji i jutarnje izdanje Dnevnika koje se emituje u okviru Jutarnjeg programa RTS-a (Jutarnji Dnevnik) u 08:00. === Voditelji Dnevnika === * Dnevnik 2 ** Branko Veselinović **Ivona Pantelić **Ivanka Ristovski * Jutarnji dnevnik ** Nada Gogić * Dnevnik 3 ** Zoran Stanojević ** Miloš Milić ** Jelena Obućina * Voditelji ostalih izdanja Dnevnika i Vesti ** Zoran Mihajlović ** Aneta Kovačić ** Marija Mitrović-Jokić ** Vladimir Petrović ** Vesna Radosavljević ** Miljana Lazić == Povezano == * [[Radio-televizija Srbije]] * [[Televizija]] * [[TV Dnevnik]] == Vanjske veze == * [http://rts.srb Radio televizija Srbije]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tvist.rs Redakcija za istoriografiju TVB-RTS, Istorija TVB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509152926/http://www.tvist.rs/ |date=2015-05-09 }} {{Authority control}} {{TVSvijek|1958|TRAJE|TV Dnevnik}} [[Kategorija:Jugoslavenske TV-emisije‎]] [[Kategorija:Srpske TV-emisije‎]] [[Kategorija:Informativni TV-magazini]] i8aa6b8ij5sf95mgzyj54w6oulzocev 0 4556771 42606318 42358142 2026-06-06T11:31:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606318 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Bil Mar | slika = BillMaherSept10.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = | ime_po_rođenju = Vilijam Mar mlađi | datum_rođenja = 20. januar 1956. | mjesto_rođenja = [[Njujork]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mesto_smrti = }} '''Vilijam „Bil“ Mar mlađi''' ({{jez-engl|William "Bill" Maher, Jr.}}; [[Njujork]], [[20. januar]] [[1956]]) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[stendap komičar]], televizijski voditelj, politički komentator, pisac i glumac. Pre svoje sadašnje uloge voditelja u emisiji ''[[Real Time with Bill Maher]]'' na kanalu [[Ejč-Bi-Ou|HBO]], Mar je bio voditelj emisije ''[[Politically Incorrect]]'' emitovane na kanalima [[Komedi sentral|Komedi central]] i [[Ej-Bi-Si|ABC]]. Maher je poznat po svojoj [[politička satira|političkoj satiri]] i društveno-političkim komentarima, koji obuhvataju širok spektar tema kao što su: [[religija]], politika, razne vrste [[birokratija]], politička korektnost, masovni mediji, pohlepa među ljudima i osobama na visokim političkim položajima i nedostatak intelektulane radoznalosti biračkog tela.<ref>{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4792262 |title=Political Satirist Bill Maher's 'New Rules' |publisher= [[NPR]] |accessdate = 23. 1. 2011}}</ref> On podržava legalizaciju [[Kanabis (lek)|marihuane]] i [[istopolni brak|istopolnih brakova]], a takođe je članak organizacije [[PETA]].<ref>{{Cite news | title = Interview with Larry King, 9-28-03 | url = http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0308/28/lkl.00.html | quote = Larry, I'm a PETA board member. | work=CNN}}</ref> Takođe je i veliki [[Antireligioznost|kritičar religije]] i člana savetodavnog odbora [[Projekat Razum|Projekta Razum]], fondacije za promovisanje naučnog znanja i [[sekularnost|sekularnih]] vrednosti u društvu.<ref name=20091011ScienceDaily>{{cite web|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/10/091005092302.htm |title=Where Religious Belief And Disbelief Meet |author= University of California – Los Angeles |date = 11. 10. 2010. |publisher=''ScienceDaily''}}</ref> Mar je 2005. godine bio rangiran na 38. mestu Komedi centralove liste 100 najvećih stendap komičara svih vremena<ref>[https://web.archive.org/web/20050404175840/http://www.comedycentral.com/tv_shows/100greatest/list.jhtml Comedy Central's Top 100]; ComedyCentral.com; April 4, 2005</ref>, a 14. oktobra 2010. je dobio svou zvedzu na [[Holivudski bulevar slavnih|Holivudskom bulevaru slavnih]].<ref>{{Cite news |title = Bill Maher gets Hollywood Walk of Fame star, September 14, 2010 |url = http://www.usatoday.com/life/people/2010-09-14-maher-hollywood-star_N.htm |publisher= [[USA Today]] |accessdate = 23. 1. 2011 |date = 14. 9. 2010.}}</ref> Mar je oštar kritičar [[religiozna desnica|religiozne desnice]] u [[Republikanska stranka (SAD)|Republikanskoj stranci]] u koju spadaju [[Džordž V. Buš|Džordž Buš mlađi]], [[Sara Pejlin]], [[Mišel Bakman|Mišel Bahman]] i [[Rik Santorum]]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Bill Maher}} * [http://billmaher.com/ BillMaher.com] {{Lifetime|1956||Maher, Bill}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Agnostici]] 90zfy62mtb47hjxn5r91mugjq2ey884 0 4557743 42605563 41844226 2026-06-05T15:17:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605563 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = ''Salon'' | logo = [[Datoteka:Salon website logo.png|275px]] | slika = | slika_širina = | slika_opis = | vrsta = [[online novine]] | format = | vlasnik = Salon Media Group | osnivač = [[David Talbot]] | izdavač = | urednik = | glavni_urednik = David Daley | pridruženi_urednik = | izvršni_urednik = | glavni_menadžer = | urednik_vijesti = | izvršni_urednik_dizajna = | kampus_urednik = | gradska_urednik = | gradska_glavni_urednik = | kampus_glavni_urednik = | kolumna_urednik = | sportski_urednik = | foto_urednik = | dir_interaktiv = | osoblje = | osnivanje = [[1995]]. | politika = | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | pismo = | prestanak = | izdanja = | cijena = | sjedište = [[San Francisco]], [[Kalifornija]] | država = {{flag|SAD}} | tiraža = | sestrinske_novine = | ISSN = | oclc = 43916723 | slobodno = | URL = {{url|salon.com}} }} '''''Salon''''' je [[SAD|američki]] website odnosno [[online novine]] osnovane [[1995]]. od strane [[David Talbot|Davida Talbota]], [[Progresivizam|progresivističkog]] novinara i autora. Medij se fokusira na američku politiku i aktualne događaje iz [[Liberalizam|liberalne]] perspektive, te na recenzije i članke o [[Muzika|muzici]], [[knjiga]]ma i [[film]]ovima. Sjedište ''Salona'' nalazi se u gradu [[San Francisco|San Franciscu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]]. Glavni urednik medija je David Daley. == Vanjske veze == * {{en icon}} [http://www.salon.com/ Salon.com] [[Kategorija:Nastanci 1995.]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Američki sajtovi]] [[Kategorija:Onlajn-časopisi]] g2ozv58aspjb7t4rzndg18f1jvaegjr 0 4559032 42606345 41817286 2026-06-06T11:33:29Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606345 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Frances Farmer | slika = | opis = Frances Farmer na promotivnoj fotografiji | ime_po_rođenju = Frances Elena Farmer | datum_rođenja = {{birth date|1913|09|19|df=yes}} | mjesto_rođenja = [[Seattle, Washington|Seattle]], [[Washington (država)|Washington]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1970|08|1|1913|09|19|df=yes}} | mjesto_smrti = [[Indianapolis]], [[Indiana]], U.S. | zanimanje = glumica, TV voditeljica | supružnik = {{marriage|[[Leif Erickson (actor)|Leif Erickson]]|1936|1942|reason=razvod}}<br>{{marriage|Alfred Lobley|1951|1958|reason=razvod}}<br>{{marriage|Leland Mikesell|1958|1963|reason=razvod}} }} '''Frances Elena Farmer''' (19. septembar 1913 - 1. august 1970) bila je [[SAD|američka]] glumica, danas uglavnom poznata po burnom privatnom životu, uglavnom vezanih uz probleme sa duševnim zdravljem, koji je bio predmetom [[senzacionalizam|senzacionalističkog]] prikaza u medijima te inspirirao radnju nekoliko filmova. ==Biografija== Farmer se rodila u [[Seattle]]u kao kćer advokata Ernesta Marvina Farmera i Lillian Farmer (rođ. Van Ornum), vlasnice pansiona. 1931. se upisala kao student na [[University of Washington]] gdje se počela baviti glumom kao članica studentske trupe. 1935. godine je, osvojivši nagradnu igru [[levica|ljevičarskog]] časopisa ''The Voice of Action'' osvojila putovanje u [[SSSR]] gdje joj je najviše zanimanja izazvao [[Moskovski umjetnički teatar]] (MHAT); taj je događaj kasnije potakao špekulacije da je Farmer, koja se još u srednjoj školi javno očitovala kao [[agnosticizam|agnostik]] potajno podržavala [[komunizam]], odnosno da su njeni kasniji problemi u životu imali makar djelomično i političku pozadinu. Po povratku iz Moskve se naselila u [[New York]]u gdje je namjeravala započeti karijeru na [[Broadway]]u, ali su je odmah uočili [[Paramount Pictures|Paramountovi]] agenti i doveli u [[Hollywood]], gdje je relativno brzo imala nastup u nekoliko zapaženih filmova. Njenu karijeru u Hollywoodu je, međutim, značajno obilježio nonkonformizam, odnosno odbijanje da se pokorava sugestijama šefova studija, ali i impulzivnost i temperamentnost, zbog kojih je stekla reputaciju "problematične" osobe na setu. 19. oktobra 1942. ju je u [[Santa Monica, Kalifornija|Santa Monici]] uhapsila lokalna policija zbog noćne vožnje sa upaljenim svjetlima, čime su se kršile odredbe propisa o [[zamračenje|zamračenju]] uvedenom nakon ulaska SAD u [[Drugi svjetski rat]]. Sudac joj je odredio 500 [[američki dolar|dolara]] globe i uvjetnu kaznu od 180 dana zatvora; Farmer je puštena nakon što je platila polovicu svote. Kada do januara 1943. nije platila ostatak iznosa, izdan je nalog za njeno hapšenje. Tom prilikom je fizički napala policajce, a na ročištu i suca koji ju je smjesta osudio na 180 dana zatvora; zalaganjem porodice je, pak, odvedena na psihijatrijski odjela bolnice gdje joj je dijagnosticirana [[manično-depresivna psihoza]], a potom u drugoj bolnici [[paranoida shizofrenija]]. Farmer je nakon duga višekratno slana i puštana iz duševnih bolnica, a što su obilježili bijegovi, eskcesi i nasilje prema porodici koja se pokušavala brinuti za nju. Konačno je u maju 1945. smještena u duševnu bolnicu [[Western State Hospital (Washington)|Western State]] gdje će boraviti sve do 1950. godine. Farmer je kasnije u svojoj posthumno objavljenoj autobiografskoj knjizi ''Will There Really Be a Morning?'' tvrdila da je prilikom boravka u Western Stateu bila učestalo zlostavljan, bilo fizički, bilo seksualno, a što je uključivalo [[silovanje|silovanja]] od strane muških bolničara. [[Kenneth Anger]] je, pak, u svojoj kontroverznoj knjizi ''[[Hollywood Babylon]]'' tvrdio da je Farmer bila podvrgnuta [[lobotomija|lobotomiji]], iako za to ne postoji nikakve službene potvrde. Nakon izlaska iz bolnice, Farmer je radila kao pralja, a 1953. je na posebnom sudskom ročištu proglašena duševno zdravom. Potom se preselila u [[Los Angeles]] i radila kao sekretarica sve dok 1957. nije srela Leland C. Mikesella, televizijskog producenta koji joj je omogućio da ponovno počne glumačku karijeru povremenim nastupima u teatru i televiziji. 1959. godine se [[krštenje|krstila]] u [[Katolička crkva|Katoličkoj crkvri]] u [[Indianapolis]]u gdje će provesti posljednje godine života. Umrla je 1970. od [[rak grla|raka grla]] koji se često tumačio time da je bila strastveni pušač. ==Filmografija== {| class="wikitable sortable" |- ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" | Napomene |- |1936 | ''[[Too Many Parents]]'' |Sally Colman | |- |1936 |''[[Border Flight]]'' |Anne Blane | |- |1936 |''[[Rhythm on the Range]]'' |Doris Halliday | |- |1936 |''[[Come and Get It (film)|Come and Get It]]'' |Lotta Morgan/Lotta Bostrom |alternativni naslov: ''Roaring Timber''<ref>{{cite news|title=Come and Get It (1936)|url=http://movies.nytimes.com/movie/10399/Come-and-Get-It/overview|accessdate=4 January 2013|newspaper=The New York Times|year=2010|agency=All Media Guide, LLC, Baseline, and The New York Times Company|first=Frank S.|last=Nugent}}</ref> |- |1937 |''[[Exclusive (film)|Exclusive]]'' |Vina Swain | |- |1937 |''[[The Toast of New York]]'' |Josie Mansfield | |- |1937 |''[[Ebb Tide (1937 film)|Ebb Tide]]'' |Faith Wishart | |- |1938 |''[[Ride a Crooked Mile]]'' |Trina | |- |1940 |''[[South of Pago Pago]]'' |Ruby Taylor | |- |1940 |''[[Flowing Gold]]'' |Linda Chalmers | |- |1941 |''[[World Premiere (film)|World Premiere]]'' |Kitty Carr | |- |1941 |''[[Badlands of Dakota]]'' |[[Calamity Jane]] | |- |1941 |''[[Among the Living (film)|Among the Living]]'' |Elaine Raden | |- |1942 |''[[Son of Fury: The Story of Benjamin Blake]]'' |Isabel Blake | |- |1943 |''[[I Escaped from the Gestapo]]'' |montažna sekvenca |alternativni naslov: ''No Escape'' (UK))<ref>{{cite web|title=I Escaped From The Gestapo (1943)|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/78800/I-Escaped-From-the-Gestapo/|publisher=Turner Entertainment Networks, Inc.|work=Turner Classic Movies|accessdate=4. I 2013}}</ref> |- |1958 |''[[The Party Crashers]]'' |Mrs. Bickford | |- |1958 |''[[Playhouse 90]]'' |Val Schmitt |epizoda: "Reunion" |- |1958 |''[[Matinee Theatre]]'' | |epizoda: "Something Stolen, Something Blue" |- |1958 |''[[Studio One (radio-TV serija)|Studio One]]'' |Sarah Walker |epizoda: "Tongues of Angels" |- |1958–1964 |''[[Frances Farmer Presents]]'' |voditeljica |nepoznat broj epizoda |} ==U popularnoj kulturi== Farmer se 1982. godine pojavila kao protagonistica [[biografski film|biografskog filma]] ''[[Frances (film)|Frances]]'' u kojoj je njen lik tumačila [[Jessica Lange]], koja je za svoj nastup nominirana za [[Oscar za najbolju glumicu|Oscar]]. Sljedeće godine je prikazan TV-film ''Will There Really Be a Morning?'' temeljen na Farmerinoj autobiografiji, u kome je njen lik tumačila [[Susan Blakely]]. 1984. godine je, pak, o Frances Farmer snimljen niskobudžetni crno-bijeli [[art film]] ''Commited'' u režiji [[lezbijstvo|lezbijske]] aktivistice [[Sheila McLaughlin|Sheile McLaughlin]] koja je također tumačila njen lik. Godine 1980. je francuska pjevačica Mylène Jeanne Gautier tokom studija glume odlučila da Frances Farmer oda počast tako što će kao umjetničko ime uzeti [[Mylène Farmer]]. ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== * [http://jeffreykauffman.net/francesfarmer/sheddinglight.html ''Shedding Light on Shadowland''] – Essay debunking many commonly believed myths about Farmer, with a wealth of previously undisclosed information about her * [http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5058 Frances Farmer biography by HistoryLink], Washington State * {{IMDb name|0002068}} * {{tcmdb name|59813|name=Frances Farmer}} * {{IBDB name|41092}} * {{Find a Grave|1482}} {{Authority control}} {{Lifetime|1913|1970|Farmer, Frances}} [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američke teatarske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 50zw85mdiwimkzhrz2nm3r02rzpojxo 0 4563748 42606382 41822692 2026-06-06T11:37:42Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606382 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Arnie | slika=[[File:Herschel Bernardi as Arnie 1970.JPG|200px]] | opis=Herschel Bernardi kao Arnie u sceni serije | kamera = [[postavke jedne kamere|jedna kamera]] | trajanje = 25 min. | kreator = [[David Swift (režiser)|David Swift]] | razvijač = [[E. Duke Vincent]] | uloge = [[Herschel Bernardi]]<br/>[[Sue Ane Langdon]]<br/>[[Roger Bowen]]<br/>[[Charles Nelson Reilly]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | kompnaija = [[20th Century Fox Television]] | mreža = [[CBS]] | početak = 19. septembar 1970 | kraj = 6. mart 1972 | br_epizoda = 48}} '''''Arnie''''' je [[SAD|američki]] televizijski [[sitkom]] koji se originalno prikazivao od 1970. do 1972. godine na programu mreže [[CBS]]. Naslovni protagonist, koga je tumačio [[Herschel Bernardi]], je bio Arnie Nuvo, [[radnička klasa|radnik]] u velikom poduzeću Continental Flange Company koji je iznenada unaprijeđen na direktorsko mjesto. Radnja je prikazivala njegovo nesnalaženje na poziciji, neslaganja sa ekscentričnim vlasnikom poduzeća Hamiltonom Majorsom Jr. (koga je glumio [[Roger Bowen]], ali i spremnost, da zahvaljujući zadržavanju članstva u [[sindikat]]u, posreduje u sporovima uprave sa osobljem. Serija je u prvoj sezoni imala solidnu gledanost, a [[Sue Ane Langdon]], koja je tumačila Nuvuouvu suprugu, je osvojila [[Zlatni globus za najbolju sporednu televizijsku glumicu]]. Zbog slabe gledanosti je, pak, na kraju druge sezone njeno snimanje obustavljeno. ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== {{Commons category|Arnie (TV series)}} * [http://www.imdb.com/title/tt0065274/ Arnie] at the [[Internet Movie Database]] {{TVSvijek|1970|1972|Arnie}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Sitkomi]] [[Kategorija:Američke TV serije]] 1mr904oax04n5x16woayeheb99jn0iw 0 4564429 42606299 40768801 2026-06-06T11:30:50Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606299 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | image = Jimmy Fallon, Montclair Film Festival, 2013.jpg | name = Jimmy Fallon | caption = Fallon na [[Montclair Film Festival|Montclairskom filmskom festivalu]] 2013.- | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|9|19}} | birth_place = [[Bay Ridge, Brooklyn|Bay Ridge]], [[New York]], [[SAD]] | home_town = [[Saugerties (selo), New York|Saugerties]], New York, SAD | medium = [[Stand up komedija|Stand-up]], [[televizija]], [[film]], [[muzika]] | genre = [[skeč komedija]], [[opservacijska komedija]], [[Komična muzika|muzička komedija]], [[politička satira]], [[Satire|društvena satira]] | active = 1998– | birth_name = James Thomas Fallon | spouse = {{marriage|[[Nancy Juvonen]]|2007|}} | children =2 | website = }} '''Džimi Falon''' ({{Jez-eng|Jimmy Fallon}}; [[19. septembar]] [[1974]]) [[Sjedinjene Američke Države|američki]] je voditelj, komičar, glumac, producent i muzičar. Postao je poznat tokom učešća u [[skeč]]-komediji ''[[Saturday Night Live|Uživo subotom uveče]]'' u kojoj je nastupao od [[1998]]. do [[2004]]. Potom se proslavio kao voditelj večernjih [[tok-šou]] emisija ''[[Late Night with Jimmy Fallon]]'' i ''[[The Tonight Show Starring Jimmy Fallon]]'' televizijske mreže [[NBC|En-Bi-Si]]. ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== {{Sister project links | collapsible=true | commons=Jimmy Fallon |display=Jimmy Fallon}} * {{Twitter|jimmyfallon}} * [http://m.nbc.com/the-tonight-show/about#/ Jimmy Fallon]'s biography on The Tonight Show * {{IMDb name|0266422}} {{Emmy za gostujućeg glumca u komediji}} {{Authority control}} {{Lifetime|1974||Fallon, Jimmy}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki imitatori]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] auv8ifrtv3173sexazll7vkyanda9pq 0 4564820 42606250 40997816 2026-06-06T11:19:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-serije]] → [[Kategorija:Radioserije]] 42606250 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''Dick Barton - Special Agent''' ({{jez-sh|Dick Barton - Specijalni agent}}) je bila popularna [[BBC]]-jeva [[radio serija|radio serije]] originalno emitirana od 1946. do 1950. godine, a koja je pratila pustolovine istoimenog [[UK|britanskog]] obavještajnog operativca. Pravim imenom Richard Burton, u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] je služio u [[Britanski komandosi|komandosima]] te stekao čin kapetana i [[Military Cross|Vojnički križ]]. Radnja serije je prikazivala kako se sa svojim prijateljima Jockom Andersonom i Snowyjem Whiteom borio protiv kriminalaca, stranih špijuna i drugih zlikovaca upadajući pri tome u razne opasne situacije iz kojih se uvijek izvlačio svojom domišljatošču. Serija se emitirala subotom ujutro te je bila namijenjena prije svega porodičnoj publici. Zbog toga je stekla izuzetanu popularnost među najmlađom publikom. Kao odjavna špica je poslužila kompozicija ''[[Devil's Galop]]'' [[Charles Williams|Charlesa Williamsa]] koju će kasnije "reciklirati" brojne druge BBC-jeve radio i TV-serije Godine 1948. je novoosnovana filmska kompanija [[Hammer Film Productions]] od BBC-ja za relativno niski iznos otkupila prava za ekranizaciju te igrani film ''[[Dick Barton: Special Agent]]'' gdje je naslovni lik tumačio [[Donald Stoddard]]. Film je doživio uspjeh te su snimljena još dva nastavka – ''[[Dick Barton at Bay]]'' i ''[[Dick Barton Strikes Again]]''; dalje nastavke je okončala Stoddardova smrt u prometnoj nesreći. 1951. godine je obustavljanje serije ukinuto kada je urednik Dramskog programa BBC [[Van Gielgud]], nezadovoljan njenim "senzacionalizmom" odlučio zamijeniti sa [[sapunica|sapunicom]] ''[[The Archers]]''. BBC je kasnije u nekoliko navrata emitirao nove epizode. Godine 1979. je [[Southern Television]], regionalna TV stanica u okviru [[ITV]] pak snimila i emitirala televizijsku seriju od 32 epizode u kojoj je glavni lik tumačio [[Tony Vogel]]. == Vanjske veze == * [http://www.thrillingdetective.com/barton.html Naslovi o Dicku Bartonu] na Thrilling Detective {{Authority control}} [[Kategorija:BBC]] [[Kategorija:Radioserije]] [[Kategorija:Filmski likovi|Barton, Dick]] [[Kategorija:Likovi iz TV-serija|Barton, Dick]] [[Kategorija:Fiktivni oficiri|Barton, Dick]] [[Kategorija:Fiktivni tajni agenti|Barton, Dick]] 70n49a5bsbldcrxguccdkqxyb6kmsb1 0 4565384 42605828 42176932 2026-06-05T22:02:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605828 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Marijan Stilinović | slika = | opis_slike=Marijan Stilinović | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1904|11|27}} | mesto_rođenja =[[Sveta Nedelja|Sv. Nedelja]], kod [[Samobor]]a | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1959|12|6|1904|11|27}} | mesto_smrti =[[Zadar]], [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatska]] | država_smrti =<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=pre rata |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar]] <br />Treće operativne zone Hrvatske |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Marijan Stilinović''' ([[Sveta Nedelja|Sv. Nedelja]], kod [[Samobor]]a, [[27. novembar]] [[1904]]. – [[Zadar]], [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatska]], [[6. decembar]] [[1959]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavije]] i [[Socijalistička Republika Hrvatska|NR Hrvatske]]. == Biografija == Rođen je [[27. novembar|27. novembra]] [[1904]]. godine u [[Sveta Nedelja|Sv. Nedelji]] kod [[Samobor]]a. Školovao se u [[Ogulin]]u i [[Zagreb]]u. === Period Kraljevine === {{main|SKOJ|Crvena pravda}} Po svršetku Velikog rata, kao šesnaestogodišnjak postaje član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Zbog učešća u radu organizacije „[[Crvena pravda]]“ bio je [[1921]]. godine prvi put osuđen. 1920-ih je studirao režiju u Glumačkoj školi u Zagrebu. Povremeno je radio kao pomoćni režiser i spiker na zagrebačkoj Radio-stanici. Sarađivao je u ilegalnoj „[[Borba (novine)|Borbi]]“ i „Radničkoj štampi“. Bio je drug i saborac [[Sedam sekretara SKOJ-a|ubijenih sekretara SKOJ-a]] [[Zlatko Šnajder|Zlatka Šnajdera]] i [[Janko Mišić|Janka Mišića]]. Godine [[1929]]. je uhapšen kao član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) i osuđen od [[Državni sud za zaštitu države|Suda za zaštitu države]] na tri godine robije, a [[1933]]. na deset godina. === Drugi svetski rat === {{main|Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|Fruškogorski partizanski odred}} [[Datoteka:Pobegli iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.jpg|mini|Grupa drugova koji su pobegli iz kaznenog zavoda u Sremskoj Mitrovici. U sredini s beretom Marijan Stilinović.]] Avgusta [[1941]]. godine, učestvovao je u [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bekstvu iz zatvora]] u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] s grupom političkih zatvorenika-[[komunizam|komunista]], nakon čega se priključio [[Prvi fruškogorski partizanski odred|Prvom fruškogorskom partizanskom odredu]]. Iste godine u [[Srbija|Srbiji]], u oslobođenom [[Užice|Užicu]], postao je član redakcije „Borbe“, da bi zatim u toku Narodnooslobodilačke borbe vršio razne vojne i političke funkcije. Bio je [[politički komesar]] Treće operativne zone Hrvatske, većnik [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a i [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske|ZAVNOH]]-a, te glavni urednik lista „Naprijed“. Godine [[1943]]. bio je teško ranjen u [[Slavonija|Slavoniji]] i jedva ostao živ, zbog čega je bolovao do smrti. === Posleratni period === {{main|Borba (novine)}} Posle rata bio je glavni urednik „Borbe“, predsednik Komiteta za škole i nauku FNRJ, ambasador u [[Prag]]u i [[Buenos Ajres]]u, od [[1952]]. do [[1956]]. godine zastupnik u [[Hrvatski sabor|Saboru NR Hrvatske]], pa poslanik [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine]]. Umro je [[6. decembar|6. decembra]] [[1959]]. godine u [[Zadar|Zadru]]. == Spisi == Pisao je memoarske i publicističke spise, od kojih su neki štampani posle njegove smrti. Neki od njih su: * „Sumrak u Pragu“, Zagreb 1952. * „Zagreb kroz stoljeća“, Zagreb 1961. * „Ratni dnevnik“, Zagreb 1965. * „Bune i otpori“, Zagreb 1969. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. == Povezano == * [[Borba (novine)]] * [[Crvena pravda]] * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] == Literatura == {{Portal|NOB}} * ''[[Enciklopedija Jugoslavije]]'' (knjiga osma). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1971. godina. {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1904|1959|Stilinović, Marijan}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Hrvatske]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Poslanici Sabora SR Hrvatske]] [[Kategorija:Ambasadori SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] tv3idam82yo19q2znopdpkqr4l6chjm 0 4565391 42605810 42421968 2026-06-05T22:02:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605810 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Bane Andrejev | slika = Bane Andrejev.JPG | opis_slike=Bane Andrejev | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1905|8|12}} | mesto_rođenja = [[Veles (grad)|Veles]] | država_rođenja ={{zastava|Osmansko carstvo}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1980|11|5|1905|8|12}} | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] | država_smrti =<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |KPJ=[[1923]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Bane Andrejev''' ({{jez-mk|Бане Андреев}}; [[Veles (grad)|Veles]], [[12. avgust]] [[1905]] – [[Beograd]], [[5. novembar]] [[1980]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[12. avgust]]a [[1905]]. godine u [[Veles (grad)|Velesu]]. Član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] postao je [[1922]], a [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] [[1923]]. godine. Godine [[1924]]. postao je član Mesnog komiteta KPJ za Veles i Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Makedoniju. Učestvovao je kao delegat na Pokrajinskoj konferenciji SKOJ za Makedoniju i [[1926]]. godine izbran za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a. Studirao je na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]]. Za vreme studija bio je, takođe, aktivan u SKOJ-u i revolucionarsnom studentskom pokretu. Januara [[1929]]. godina, posle uvođenja [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]], uhapšen je u velikoj provali komunista u [[Beograd]]u. Izveden je pred [[Državni sud za zaštitu države]] i osuđen na 15 godina zatvora. Kaznu je izdržavao u zatvorima u [[Lepoglava|Lepoglavi]] i [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Avgusta [[1941]]. godine, nalazio se u grupi od 32 robijaša komunista, koji su [[22. avgust]]a [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|pobegli iz sremskomitrovačkog zatvora]]. Posle bega iz zatvora, kratko vreme se, sa ostalim robijašima, nalazio u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]] na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Potom je, sa jednim delom, bivših robijaša, prešao u [[Srbija|Srbiju]]. Tamo je, septembra [[1941]]. godine, upućen u [[Republika Makedonija|Makedoniju]], da radi na pripremama ustanka. Posle hapšenja, [[Lazar Koliševski|Lazara Koliševskog]], [[6. novembar|6. novembra]] [[1941]]. godine, Bane je preuzeo rukovođenje Pokrajinskim komitetom KPJ za Makedoniju. Od novembra [[1941]]. do maja [[1942]]. godine bio je politički sekretar PK KPJ za Makedoniju. Godine [[1943]]. uhapšen je, od strane bugarske policije u [[Bitolj]]u i interniran u selo Šijakovo, u severnoj [[Bugarska|Bugarskoj]]. Marta [[1943]]. godine, kada je osnovana [[Savez komunista Makedonije|Komunistička partija Makedonije]], izabran je za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]]. Godine [[1944]]. izabran je za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Glavni štab NOV i PO Makedonije|Glavnog štaba NOV i PO Makedonije]], delegata [[Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije|ASNOM]]-a i člana [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a. Marta [[1945]]. godine, kada je formirana [[Privremena vlada DFJ|Privrmena vlada]] [[Demokratska Federativna Jugoslavija|Demokratske federativne Jugoslavije]], Bane je postavljen za ministra rudarstva. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu, novembra [[1945]]. godine, izabran je za narodnog poslanika. Posle formiranja prve Vlade FNRJ, ponovo je izabran za ministra rudarstva. Na [[Peti kongres KPJ|Petom kongresu KPJ]], održanom juna [[1948]]. godine u [[Beograd]]u, bio je kandidat za člana Centralnog komiteta. Decembra [[1949]]. godine, zbog podrške politike [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskog Saveza]] i [[Informbiro|Rezolucije Informbiroa]], isključen je iz [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] i razrešen svih političkih funkcija. Kasnije je ponovo primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista]], ali se nije aktivno bavio politikom. Radio je u Institutu za ekonomska istraživanja [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]]. Umro je [[5. novembar|5. novembra]] [[1980]]. godine u [[Beograd]]u. == Literatura == * ''[[Enciklopedija Jugoslavije]]'' (knjiga prva). „Jugoslovenski leksikografski zavod“, Zagreb 1955. godina. {{Lifetime|1905|1980|Andrejev, Bane}} [[Kategorija:Makedonski komunisti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ministri SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Biografije, Veles]] swcx0nufimr69hps9diypnyah82mi67 0 4565394 42605817 42422623 2026-06-05T22:02:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605817 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Ivan Maček Matija | slika = Ivan Maček.jpg | opis_slike=Ivan Maček Matija | datum_rođenja = {{datum rođenja|1908|5|28}} | mesto_rođenja =Spodnja, kod [[Ljubljana|Ljubljane]] | država_rođenja ={{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1993|4|1|1908|5|28}} | mesto_smrti =[[Ljubljana]] | država_smrti = {{zastava|Slovenija}} |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=[[1930]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[general-major]] u rezervi |funkcija='''Predsednik Narodne slupštine<br />[[Socijalistička Republika Slovenija|Soc. Rep. Slovenije]]''' |mandat=[[1963]] — [[1967]]. |prethodnik=[[Miha Marinko]] |naslednik=[[Sergej Krajger]] |narodni heroj=[[15. jul]]a [[1952]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}- {{!}} {{Orden jugoslovenske zvezde2}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Ivan Maček Matija''' (Spodnja, kod [[Ljubljana|Ljubljane]], [[28. maj]] [[1908]] – [[Ljubljana]], [[1. april]] [[1993]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]], [[orden junaka socijalističkog rada|junak socijalističkog rada]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. U periodu od [[1963]]. do [[1967]]. nalazio se na funkciji predsednika Narodne skupštine SR Slovenije. == Biografija == Rođen je [[28. maj]]a [[1908]]. godine u selu Spodnja, kod Zadobrova, u blizini [[Ljubljana|Ljubljane]]. Osnovnu školu je završio u Polju, a zatim je kod strica učio tesarski zanat i završio tri razreda zanatske škole. Još u ranoj mladosti došao je u dodir sa [[Radnički pokret|radničkim pokretom]], koji je u njegovom kraju bio veoma snažan i masovan. Godine [[1930]], posle odsluženja vojnog roka, u [[Karlovac|Karlovcu]], primljen je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Godine [[1931]]. izavran je za sekretara Rejonskog komiteta za Polje i Sestro, a ubrzo potom i za člana Okružnog komiteta za Ljubljanu i Pokrajinskog komiteta KPJ za Sloveniju. Na Četvrtoj pokrajinskoj konferenciji, septembra [[1934]]. godine, izabran je za sekretara PK KPJ za Sloveniju. Godine [[1935]]. poslat je u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]], gde je završio „[[Vladimir Lenjin|Lenjinovu]] školu“. Po povratku u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] [[1937]]. godine učestvuje na Osnivačkom kongresu [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]] i biva izabran za člana [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]]. Godine [[1938]]. je uhapšen i od [[Državni sud za zaštitu države|Suda za zaštitu države]] osuđen na četiri godine zatvora. Kaznu je izdržavao u zatvoru u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], gde je bio član Kaznioničkog komiteta KPJ. Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije Kraljevine Jugoslavije, koji su ga zatekli u zatvoru, zajedno sa ostalim robijašima-komunistima učestvovao je u pripremi [[beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega]]. Kroz tunel, koji su prokopali ispod zidina zatvora, [[22. avgust]]a [[1941]]. godine, pobegla je grupa od 32 zatvorenika, među njima je bio i Ivan Maček. === Narodnooslobodilačka borba === Posle bega iz zatvora, zajedno sa ostalim zatvorenicima pridružio se fruškogorskim partizanima. Krajem septembra [[1941]]. godine, s jednim delom bivših zatvorenika prešao je u [[Srbija|Srbiju]]. Tada ga je [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] uputio u [[Slovenija|Sloveniju]], ali zbog otpočinjanja [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]], taj put je bio onemogućen i on je do marta [[1942]]. godine vršio dužnost sekretara partijske ćelije Vrhovnog štaba. Marta [[1942]]. godine, zajedno sa [[Edvard Kardelj|Edvardom Kardeljem]], dobio je lažne isprave i sa njima krenuo iz Čevljanovića u [[Sarajevo]], a odatle dalje vozom preko [[Zagreb]]a u [[Ljubljana|Ljubljanu]], gde su se tada nalazili Glavni štab Slovenije i CK KP Slovenije. Po dolasku, imenovan je za [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Glavni štab NOV i PO Slovenije|Glavnog štaba slovenačkih partizanskih odreda]]. Sredinom maja [[1942]]. godine, zajedno sa ostalim članovima Štaba, prebacio se na oslobođenu teritoriju. Oktobra [[1942]]. godine imenovan je za komandanta Glavnog štaba i rukovodio je protivofanzivom protiv Bele garde, a u zimu borbama u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i u vreme [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]]. Jula [[1943]]. godine dužnost komandanta Glavnog štaba Slovenije prepušta [[Franc Rozman Stane|Francu Rozmanu]], a kao člam Politbiroa [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KPS]] posvećuje se isključivo političkom radu. Na [[Kočevski zbor|Kočevskom zboru]], oktobra [[1943]]. godine, izabran je za člana Slovenačkog narodnooslobodičalkog odbora. Februara [[1944]]. godine postao je poverenik za unutrašnje poslove u Slovenačkom NO odboru. U proleće [[1944]]. odlazi u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]], gde ga je zatekao nemački [[desant na Drvar]]. Posle povratka u Sloveniju preuzeo je dužnost poverenika [[Odeljenje za zaštitu naroda|OZN-e]] za Sloveniju, a decembra [[1944]]. godine dobija čin [[general-major]]a. Iste godine izabran je i za člana Izvršnog odbora [[Oslobodilački front Slovenije|Osvobodilne fronte]]. === Posleratna karijera === Posle oslobođenja [[Slovenija|Slovenije]] i [[Jugoslavija|Jugoslavije]], obavljao je mnoge odbovorne dužnosti: * od [[1945]]. do [[1953]]. godine bio je ministar unutrašnjih poslova, potpredsednik Vlade i predsednik Privrednog saveta [[Socijalistička Republika Slovenija|NR Slovenije]]. * od [[1953]]. do [[1963]]. godine potpredsednik Izvršnog veća NR Slovenije, član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]] i organizacioni sekretar CK SK Slovenije, * od [[1963]]. do [[1967]]. godine bio je predsednik Narodne skupštine SR Slovenije. Za narodnog poslanika Skupštine Slovenije i [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine SFRJ]], biran je u više saziva. Bio je dugogodišnji član [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Slovenije|Saveza komunista Slovenije]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije]], predsednik [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|SUBNOR]]-a Slovenije i član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]]. Umro je [[1. april]]a [[1993]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Njegova rođena sestra bila je [[Pepca Kardelj]], supruga [[Edvard Kardelj|Edvarda Kardelja]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su - [[Orden junaka socijalističkog rada]], [[Orden narodnog oslobođenja]], [[Orden jugoslovenske zvezde|Orden jugoslovenske zvezde sa lentom]] i [[Orden partizanske zvezde|Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[15. jul]]a [[1952]]. godine. == Literatura == {{Commonscat|Ivan Maček}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga peta). Beograd 1973. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Komandanti i komesari GŠ Slovenije}} {{Narodni heroji-Ljubljana}} {{Lifetime|1908|1993|Maček, Ivan}} [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Slovenija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Junaci socijalističkog rada]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] [[Kategorija:Generali JNA u rezervi]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Slovenski političari]] [[Kategorija:Biografije, Ljubljana]] 9qdpjwokosi7dao5i048l4t2gdi47yf 0 4565395 42605822 42422722 2026-06-05T22:02:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605822 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=JORDAN NIKOLOV ORCE | slika = Jordan Nikolov Orce.jpg | opis_slike=Jordan Nikolov Orce | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1916|1|7}} | mesto_rođenja =[[Skoplje]] | država_rođenja ={{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|1|4|1916|1|7}} | mesto_smrti =[[Vladičin Han]] | država_smrti ={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] | otac = | majka = | supružnik = | deca = |profesija=radnik |KPJ=[[1935]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[29. jul]]a [[1945]]. }} '''Jordan Nikolov Orce''' ([[Skoplje]], [[7. januar]] [[1916]] – [[Vladičin Han]], [[4. januar]] [[1942]]), radnički aktivist, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[7. januar]]a [[1916]]. godine u [[Skoplje|Skoplju]]. Posle završene osnovne škole, izučio je krojački zanat. Kao radnik pristupio je sindikalnopm pokretu i bio član Međustrukovnog sindikalnog odbora i odbora za štrajkove. Za člana [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] primljen je [[1935]]. godine. Tokom [[1937]]. godine služio je vojni rok u [[Zagreb]]u. Godine [[1939]]. vraća se u [[Skoplje]], gde nastavlja sa partijskim radom i postaje sekretar Mesnog komiteta KPJ za Skoplje i član Pokrajinskog komiteta KPJ za Makedoniju. Posle [[ilindan]]skih demonstracija, [[1940]]. godine policija ga hapsi. [[Državni sud za zaštitu države|Sud za zaštitu države]] ga je tada osudio na dve godine zatvora, koje je izdržavao u zatvorima u [[Kikinda|Kikindi]] i [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] zatekla ga je na robiji u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Jedan je od učesnika [[beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega 32 robijaša-komunista]], avgusta [[1941]]. godine, iz zatvora u Sremskoj Mitrovici. Posle bega, jedno vreme sa nalazio na [[Fruška gora|Fruškoj gori]], a potom se prebacio u [[Srbija|Srbiju]]. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] ga je tada uputio u [[Makedonija (oblast)|Makedoniju]], da radi na organizovanju ustanka. Pošto su [[Bugari]], dobro čuvali granicu između njihove i [[Nemačka|nemačke]] okupacione zone, na jugu Srbije, svaki ilegalni prelazak je bio gotovo nemoguć. U prvom pokušaju Jordan nije uspeo i morao je sa se vrati. Ponovni prelaz je pokušao, noći između [[3. oktobar|3.]] i [[4. januar]]a [[1942]]. godine, kod [[Vladičin Han|Vladičinog hana]], uz pomoć mesne partijske organizacije, ali je i ovog puta naišao na graničnu policiju. Bio je prinuđen da prihvati neravnopravnu borbu i poginuo. Ukazom [[Drugo zasedanje AVNOJ-a#Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), [[29. jul]]a [[1945]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == {{portal|NOB}} * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce447/Tekst40.htm Biografija Jordana Nikolova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108170253/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce447/Tekst40.htm |date=2006-11-08 }} {{mk}} * [http://www.cybermacedonia.com/borcenik.html Biografija Jordana Nikolova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051107102816/http://www.cybermacedonia.com/borcenik.html |date=2005-11-07 }} {{en}} {{Narodni heroji-Makedonija}} {{Lifetime|1916|1942|Nikolov, Jordan}} [[Kategorija:Biografije, Skoplje]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Makedonski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] stf4n4eysct2awxaqxc0famktmjgisv 0 4565396 42605825 42516805 2026-06-05T22:02:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605825 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Paško Romac | slika = | opis_slike=Paško Romac | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1913|5|17}} | mesto_rođenja =[[Vukšić (Benkovac)|Vukšić]], kod [[Benkovac|Benkovca]] | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1982|11|8|1913|5|17}} | mesto_smrti =[[Beograd]], {{zas|Srbija|1945}} [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] | država_smrti =<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=[[1935]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar|polit. komesar]]<br /> [[prva vojvođanska proleterska udarna brigada|1. vojvođanske brigade]] <br />[[politički komesar|polit. komesar]] <br />[[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16. vojvođanske divizije]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde2}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva2}} {{!}}{{!}} {{Orden rada1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Paško Romac''' ([[Vukšić (Benkovac)|Vukšić]], kod [[Benkovac|Benkovca]], [[17. maj]] [[1913]] – [[Beograd]], [[8. novembar]] [[1982]]) je bio učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]] i [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|SAP Vojvodine]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[13. maj]]a 1913. godine u [[Vukšić (Benkovac)|Vukšiću]] kod [[Benkovac|Benkovca]]. Posle završetka osnovne škole, otišao je na izučavanje krojačkog zanata u [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnicu]]. Kasnije je napustio zanat i vratio se kući. Ubrzo je u [[Vodice|Vodicama]] postao seoski sluga. Nakon godinu dana se u selu [[Tomaš]] takođe zaposlio kao seoski sluga. Tu je došao u kontakt sa [[Stevo Švabić|Stevom Švabićem]], članom [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]], koji ga je uveo u krug [[komunizam|komunista]]. Godine [[1935]]. postao je član ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Tokom služenja vojnog roka, otkrivena je njegova komunistička delatnost, pa je izveden pred vojni sud, koji ga je osudio na osam i po godina robije. Kaznu je služio u [[Skoplje|Skoplju]], [[Niš]]u i [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Na robiji je nastavio učešće u komunističkim delatnostima. U Sremskoj Mitrovici se odmah opredelio za apel CK KPJ upućen komunistima na robiji [[1937]]. godine, a odnosio se na frakcionašku delatnost [[Petko Miletić|Petka Miletića]]. Tada je bio izabran za člana kaznionskog komiteta KPJ. Naknadno je aktivno učestvovao u pripremanju [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bekstva iz kaznione]], [[avgust]]a [[1941]]. godine. Posle uspešnog bekstva, zajedno sa partijskom organizacijom sa terena, početkom [[septembar|septembra]] 1941., osnovali su [[Fruškogorski partizanski odred]]. Paško je bio izabran za desetara. Po direktivi CK KPJ, javio se u [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] u [[Krupanj|Krupnju]], nakon čega je raspoređen na partijsko-politički rad na [[Romanija|Romaniju]]. Po oslobađanju [[Rogatica|Rogatice]] 1941, izabran je za člana Okružnog komiteta u Rogatici. Kada su [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] došli u Rogaticu, bio je određen na dužnost u Prvu proletersku brigadu, za [[politički komesar|političkog komesara]] Čete pratećih oruđa, a naknadno za političkog komesara Drugog bataljona brigade. Kada je osnovana [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska brigada]], [[6. septembar|6. septembra]] [[1942]]. godine, upućen je na partijski rad za člana Politodela. Nakon borbi Glavne operativne grupe na [[Sutjeska (reka)|Sutjesci]], postavljen je od VŠ NOV i POJ na dužnost političkog komesara [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prve vojvođanske brigade]], a malo potom za političkog komesara [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojvođanske divizije]]. Na toj je dužnosti ostao do kraja rata. Nakon oslobođenja Sremske Mitrovice, [[1944]]. godine, raspoređen je od CK KPJ na partijski rad u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|Vojvodinu]]. [[April]]a [[1945]]. godine, biran je za člana Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu i za člana [[Politbiro]]a istog komiteta. Zatim se nalazio na dužnosti organizacionog sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu, sekretara Narodnog fronta, poverenika za poljoprivredu, člana Glavnog odbora i predsednika Privrednog saveta Vojvodine. Biran je i za narodnog poslanika [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštine Srbije]]. Za člana Centralnog komiteta [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]] bio je izabran na Osnivačkom kongresu KP Srbije, [[maj]]a 1945. godine. Obavljao je i mnoge ostale društveno-političke i partijske dužnosti: * narodni poslanik [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine SFRJ]] * predsednik doma Veća proizvođača * predsednik Komisije za društveni nadzor Skupštine SFRJ * predsednik Zadružnog saveza Jugoslavije * potpredsednik Centralnog veća [[Savez sindikata Jugoslavije|Saveza sindikata Jugoslavije]] * član Centralnog komiteta SKJ * sekretar Kontrolne komisije SKJ * predsednik Komisije za materijalno-finansijska pitanja CK SKJ * član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]] Umro je [[8. novembar|8. novembra]] [[1982]]. godine u [[Beograd]]u. == Knjige i odlikovanja == Paško Romac je autor dve knjige, čija je radnja vezana uz njegove doživljaje tokom rata. U knjizi „Borbe“, prikazao je neke od svojih ratnih dogodovština u jedinicama u kojima se nalazio tokom rata, a u delu „Bekstvo sa robije“ opisao je [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|bekstvo grupe komunista zatvorenika iz kaznione]] u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]]. više stranih i [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1723248|name=Paško Romac}} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Lifetime|1913|1982|Romac, Paško}} [[Kategorija:Biografije, Benkovac]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci Prve dalmatinske brigade]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SAP Vojvodine]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije‎]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] okba08ve827lwhs4ki3k1lm6theukjg 42605993 42605825 2026-06-05T22:20:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Prve dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605993 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Paško Romac | slika = | opis_slike=Paško Romac | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1913|5|17}} | mesto_rođenja =[[Vukšić (Benkovac)|Vukšić]], kod [[Benkovac|Benkovca]] | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1982|11|8|1913|5|17}} | mesto_smrti =[[Beograd]], {{zas|Srbija|1945}} [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] | država_smrti =<br />{{zas|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=[[1935]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=[[politički komesar|polit. komesar]]<br /> [[prva vojvođanska proleterska udarna brigada|1. vojvođanske brigade]] <br />[[politički komesar|polit. komesar]] <br />[[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16. vojvođanske divizije]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden partizanske zvezde2}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva2}} {{!}}{{!}} {{Orden rada1}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Paško Romac''' ([[Vukšić (Benkovac)|Vukšić]], kod [[Benkovac|Benkovca]], [[17. maj]] [[1913]] – [[Beograd]], [[8. novembar]] [[1982]]) je bio učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]] i [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|SAP Vojvodine]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[13. maj]]a 1913. godine u [[Vukšić (Benkovac)|Vukšiću]] kod [[Benkovac|Benkovca]]. Posle završetka osnovne škole, otišao je na izučavanje krojačkog zanata u [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnicu]]. Kasnije je napustio zanat i vratio se kući. Ubrzo je u [[Vodice|Vodicama]] postao seoski sluga. Nakon godinu dana se u selu [[Tomaš]] takođe zaposlio kao seoski sluga. Tu je došao u kontakt sa [[Stevo Švabić|Stevom Švabićem]], članom [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]], koji ga je uveo u krug [[komunizam|komunista]]. Godine [[1935]]. postao je član ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Tokom služenja vojnog roka, otkrivena je njegova komunistička delatnost, pa je izveden pred vojni sud, koji ga je osudio na osam i po godina robije. Kaznu je služio u [[Skoplje|Skoplju]], [[Niš]]u i [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Na robiji je nastavio učešće u komunističkim delatnostima. U Sremskoj Mitrovici se odmah opredelio za apel CK KPJ upućen komunistima na robiji [[1937]]. godine, a odnosio se na frakcionašku delatnost [[Petko Miletić|Petka Miletića]]. Tada je bio izabran za člana kaznionskog komiteta KPJ. Naknadno je aktivno učestvovao u pripremanju [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bekstva iz kaznione]], [[avgust]]a [[1941]]. godine. Posle uspešnog bekstva, zajedno sa partijskom organizacijom sa terena, početkom [[septembar|septembra]] 1941., osnovali su [[Fruškogorski partizanski odred]]. Paško je bio izabran za desetara. Po direktivi CK KPJ, javio se u [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] u [[Krupanj|Krupnju]], nakon čega je raspoređen na partijsko-politički rad na [[Romanija|Romaniju]]. Po oslobađanju [[Rogatica|Rogatice]] 1941, izabran je za člana Okružnog komiteta u Rogatici. Kada su [[Prva proleterska udarna brigada|Prva proleterska brigada]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] došli u Rogaticu, bio je određen na dužnost u Prvu proletersku brigadu, za [[politički komesar|političkog komesara]] Čete pratećih oruđa, a naknadno za političkog komesara Drugog bataljona brigade. Kada je osnovana [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska brigada]], [[6. septembar|6. septembra]] [[1942]]. godine, upućen je na partijski rad za člana Politodela. Nakon borbi Glavne operativne grupe na [[Sutjeska (reka)|Sutjesci]], postavljen je od VŠ NOV i POJ na dužnost političkog komesara [[Prva vojvođanska proleterska udarna brigada|Prve vojvođanske brigade]], a malo potom za političkog komesara [[Šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|Šesnaeste vojvođanske divizije]]. Na toj je dužnosti ostao do kraja rata. Nakon oslobođenja Sremske Mitrovice, [[1944]]. godine, raspoređen je od CK KPJ na partijski rad u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|Vojvodinu]]. [[April]]a [[1945]]. godine, biran je za člana Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu i za člana [[Politbiro]]a istog komiteta. Zatim se nalazio na dužnosti organizacionog sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu, sekretara Narodnog fronta, poverenika za poljoprivredu, člana Glavnog odbora i predsednika Privrednog saveta Vojvodine. Biran je i za narodnog poslanika [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštine Srbije]]. Za člana Centralnog komiteta [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]] bio je izabran na Osnivačkom kongresu KP Srbije, [[maj]]a 1945. godine. Obavljao je i mnoge ostale društveno-političke i partijske dužnosti: * narodni poslanik [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine SFRJ]] * predsednik doma Veća proizvođača * predsednik Komisije za društveni nadzor Skupštine SFRJ * predsednik Zadružnog saveza Jugoslavije * potpredsednik Centralnog veća [[Savez sindikata Jugoslavije|Saveza sindikata Jugoslavije]] * član Centralnog komiteta SKJ * sekretar Kontrolne komisije SKJ * predsednik Komisije za materijalno-finansijska pitanja CK SKJ * član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]] Umro je [[8. novembar|8. novembra]] [[1982]]. godine u [[Beograd]]u. == Knjige i odlikovanja == Paško Romac je autor dve knjige, čija je radnja vezana uz njegove doživljaje tokom rata. U knjizi „Borbe“, prikazao je neke od svojih ratnih dogodovština u jedinicama u kojima se nalazio tokom rata, a u delu „Bekstvo sa robije“ opisao je [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|bekstvo grupe komunista zatvorenika iz kaznione]] u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]]. više stranih i [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=1723248|name=Paško Romac}} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Lifetime|1913|1982|Romac, Paško}} [[Kategorija:Biografije, Benkovac]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SAP Vojvodine]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije‎]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] h87w337ej4rw1cm41fkhm1svvdxhayy 0 4565397 42605826 42424130 2026-06-05T22:02:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605826 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Trajko Stamenković | slika = | opis_slike=Trajko Stamenković | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1909|5|11|god=da}} | mesto_rođenja =[[Leskovac]] | država_rođenja =<br />{{zas|Srbija|1882}} [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = krajem [[1942]]. ('''33''' god.) | mesto_smrti =okolina [[Beograd]]a | država_smrti =<br />{{zas|Srbija|1941}} [[Srbija]] |profesija=[[pravo|pravnik]] |KPJ=[[1928]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Trajko Stamenković''' ([[Leskovac]], [[11. maj]] [[1909]] – okolina [[Beograd]]a, krajem [[1942]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[11. maj]]a [[1909]]. godine u [[Leskovac|Leskovcu]]. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju osim u Leskovcu, nastavio je u [[Kumanovo|Kumanovu]] i [[Veles (grad)|Velesu]]. Presudan uticaj na njegovo opredeljenje imao je gimnazijski profesor u Kumanovu, [[Milan Mijalković]]. U [[jesen]] [[1927]]. godine, upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet u Beogradu]]. Godine [[1928]], postao je član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. U [[leto]] [[1929]]. godine, svratio je u Kumanovo da bi predao neke zadatke tamošnjoj partijskoj organizaciji, ali su tu on i njegov profesor Milan Mijalković bili uhapšeni [[avgust]]a 1929. godine. Osuđen je na četiri godine robije, koju je izdržao u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] i [[Lepoglava|Lepoglavi]]. Posle izdržane robije, nastanio se u [[Beograd]]u (gde su mu se roditelji preselili) i priključio se radu beogradske partijske organizacije. Na Pokrajinskoj partijskoj konferenciji, [[septembar|septembra]] [[1934]]. godine, izabran je za sekretara PK KPJ za [[Srbija|Srbiju]]. Organizovao je intenzivan partijski rad, te niz ilegalnih i legalnih sastanaka i [[štrajk]]ova. Organizacija je bila provaljena u [[novembar|novembru]] [[1935]]. godine, i Trajko je bio uhapšen, zajedno sa većom grupom rukovodećih ljudi. Bio je osuđen na šest godina robije. Kaznu je izdržavao u Sremskoj Mitrovici, [[Maribor]]u, [[Niš]]u, pa ponovo u Mitrovici. Učestvovao je u jedanaestodnevnom štrajku glađu, [[oktobar|oktobra]] [[1936]]. godine, u Sremskoj Mitrovici. Zatvorenici su štrajkom uspeli da poprave svoj položaj. Za vreme štrajka, Trajko je bio teže oboleo, ali je ozdravio. Kad je izbio rat, [[Treći rajh|Nemci]] su osuđene [[komunizam|komuniste]] predali [[ustaše|ustašama]]. Znajući da neće dugo ostati živi, grupa od oko trideset zatvorenika je uspešno organizovala bekstvo, kopajući podzemne kanale. Trajko je takođe pobegao, tako da se do početka septembra našao na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Posle mesec dana, prebacio se u [[Mačva|Mačvu]]. Tamo je prvo bio u [[Valjevski partizanski odred|Valjevskom]], pa u [[Užički partizanski odred|Užičkom odredu]]. Po [[Užice u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođenju Užica]], biran je u [[Glavni narodnooslobodilački odbor za Srbiju]]. Decembra [[1941]]. godine, prešao je iz [[Užice|Užica]] u [[Sandžak]], a odatle je sa grupom kadrova upućen u Srbiju. Bio je određen za partijski rad u Nišu. Na putu do novog zadatka, Trajko je sa još nekoliko [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], početkom [[april]]a [[1942]]. u blizini [[Ljubić (Čačak)|Ljubića]] kod [[Čačak|Čačka]], upao u četničku zasedu. [[Četnici]] su ga odmah uputili Specijalnoj policiji u Beograd, nakon čega je predat [[Gestapo]]u. Mesecima je bio podvrgnut mučenju u [[Banjički logor|Banjičkom logoru]]. Streljan je krajem 1942. godine. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Danas u Leskovcu postoji osnovna škola Trajko Stamenković osnovana 1984. godine. == Povezano == * [[Braća Stamenković]] == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} {{Lifetime|1909|1942|Stamenković, Trajko}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Zatočenici Koncentracijskog logora Banjica]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Biografije, Leskovac]] rdm5ow0ovhjz3nu1n06editqz6lou06 0 4565398 42605829 42422752 2026-06-05T22:02:40Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605829 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Jovan Trajković | slika = | opis_slike= | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1907|11|27}} | mesto_rođenja =[[Pančevo]] | država_rođenja =<br />{{zastava|Austrougarska}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|2|25|1907|11|27}} | mesto_smrti =okolina [[Morović]]a | država_smrti =<br />{{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | otac = | majka = | supružnik = | deca = |profesija= |KPJ=[[1929]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] }} '''Jovan Trajković''' ([[Pančevo]], [[27. novembar]] [[1907]] – okolina [[Morović]]a, [[25. februar]] [[1942]]), službenik, jedan učesnika [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega robijaša-komunista iz Sremskomitrovačkog zatvora]], avgusta [[1941]]. godine. == Biografija == Rođen je [[27. novembar|27. novembra]] [[1907]]. godine u [[Pančevo|Pančevu]]. Revolucionarnom radničkom pokretu priključio se krajem [[1920e|dvadesetih godina]], a član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) postao je [[1929]]. godine. Zbog komunističke aktivnosti, uhapšen je i [[11. decembar|11. decembra]] [[1929]]. godine osuđen od [[Državni sud za zaštitu države|Državnog suda za zaštitu države]] na 12 godina robije. Presudom Okružnog suda u Sremskoj Mitrovici, [[21. jun]]a [[1934]]. godine, kazna mu je povećana za još dve godine, zbog učešća u martovskim demonstracijam osuđenika-komunsta. Kaznu je izdržavao u zatvorima u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]], [[Maribor]]u i [[Lepoglava|Lepoglavi]]. Jedan je od učesnika [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|bega grupe od 32. robijša-komunista iz Sremskomitrovačkog zatvora]], koje je itvršeno [[22. avgust]]a [[1941]]. godine. Posle bega se priključio Fruškogorskom partizanskom odredu. Poginuo je [[25. februar]]a [[1942]]. godine, kod [[Morović]]a u sukobu s [[Ustaška vojnica|ustaškom]] patrolom. Ekonomsko-trgovinska škola u [[Zrenjanin]]u nosi njegovo ime. == Literatura == * ''[[Mala enciklopedija Prosveta]]''. Beograd, 1959. godina. {{Lifetime|1907|1942|Trajković, Jovan}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Biografije, Pančevo]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 48xuq1pz1753kygu97grsj4mdywteqs 0 4565399 42605813 40796933 2026-06-05T22:02:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605813 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Blagoja Fotev | slika = | opis_slike=Blagoja Fotev | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1900|8|14}} | mesto_rođenja =[[German (selo)|German]] kod [[Lerin]]a | država_rođenja =<br />{{zastava|Osmansko carstvo}} | datum_smrti = {{Datum smrti|1993|1|27|1900|8|14}} | mesto_smrti =[[Bistrica (Bitolj)|Bistrica]] kod [[Bitolj]]a | država_smrti =<br />{{zastava|Republika Makedonija}} |profesija=političar |KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |funkcija=Predsednik Prezidijuma <br />[[Socijalistička Republika Makedonija|NR Makedonije]] |mandat=[[1947]]. - [[decembar]] [[1950]]. |prethodnik=[[Dimitar Vlahov]] |naslednik=[[Vidoje Smilevski]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Blagoja Naumov Fotev''' ([[German (selo)|German]] kod [[Lerin]]a, [[14. avgust]] [[1900]] — [[Bistrica (Bitolj)|Bistrica]] kod [[Bitolj]]a, [[27. januar]] [[1993]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i revolucionar. Od [[1947]]. do [[decembar|decembra]] [[1950]]. godine obavljao je funkciju predsednika Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Republika Makedonija|NR Makedonije]]. == Biografija == Blagoja Fotev rođen je [[14. avgust]]a 1900. godine je u selu [[German (selo)|German]] kod [[Lerin]]a. U [[septembar|septembru]] [[1914]]. godine njegova porodica preselila se u selo [[Bistrica (Bitolj)|Bistricu]] kod [[Bitolj]]a. Godine [[1924]]. otišao je na pečalbu u [[Sjedinjene Američke Države]], gde je bio dve godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postaje [[1938]]. godine, nakon čega osniva Mesni komitet KPJ u Bitolju i postaje njegov član. Godine [[1940]]. policija je izvršila provalu u bitoljskoj organizaciji, nakon čega je Fotev u [[Beograd]]u osuđen na pet godina robije, koju je služio u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]]. [[22. avgust]]a [[1941]]. godine, on i grupa robijaša organizovali su [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941.|beg iz zatvora]]. Nakon toga se vraća u Bistricu, gde se priključuje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]]. Stupio je u [[Fruškogorski partizanski odred]]. Pri pokušaju da se vrati u Makedoniju, uhapsila ga je bugarska policija, ali je u [[jul]]u [[1942]]. godine oslobođen zbog nedostatka dokaza. U [[leto]] [[1943]]. godine ponovo je uhapšen i interniran u [[Kraljevina Bugarska|Bugarsku]]. U Makedoniju se vratio krajem godine i pridružio se [[Prva makedonsko-kosovska proleterska brigada|Prvoj makedonsko-kosovskoj udarnoj brigadi]]. Od 1943. bio je član inicijativnog odbora za osnivanje [[Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije|ASNOM]]-a, a u [[avgust]]u [[1944]]. godine učestvuje u Prvom zasedanju ASNOM-a. Izabran je u Prezidijum ASNOM-a kao poverenik za finansije, a kasnije za poljoprivredu u Vladi NR Makedonije. Godine 1947. postao je predsednik Prezidijuma NR Makedonije. Nakon donošenja [[Informbiro|Rezolucije Informbiroa]] u [[jun]]u [[1948]]. godine, Fotev se kolebao između sovjetske i jugoslovenske pozicije. Zbog toga je došao u sukob sa partijskim rukovodstvom Makedonije na čelu sa [[Lazar Koliševski|Lazarom Koliševskim]], pa je u decembru 1950. godine smenjen sa svih funkcija i penzionisan. Početkom [[1951]]. godine sa svojom se suprugom vratio u Bistricu. Godine [[1990]]. je rehabilitovan, nakon čega je postao član [[Savez komunista Makedonije|Saveza komunista Makedonije – Partija demokratskih promena]] (SKM – PDP). Umro je [[27. januar]]a 1993. godine u selu Bistrici kod Bitolja. == Literatura == * ''[[Enciklopedija Jugoslavije]]'' (knjiga četvrta). „Jugoslavenski leksikografski zavod“, Zagreb 1986. godina. * ''[[Makedonska enciklopedija]]'' (knjiga druga). „MANU“, Skoplje 2009. godina. {{Lifetime|1900|1993|Fotev, Blagoja}} [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Makedonski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Makedonski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 1402ufklxsuqhd6ok2e81ypaso2oisf 14 4565400 42605833 42604348 2026-06-05T22:03:03Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] na [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604348 wikitext text/x-wiki {{kat}} [[Kategorija:Bijegovi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 7rc8oe77gpssjma27aogot3asyj0lo1 0 4565401 42605819 42185848 2026-06-05T22:02:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605819 wikitext text/x-wiki '''Mita Aleksić''', studet prava. Rođen [[1907]]. u [[Zrenjanin|Velikom Bečkereku]]. Bio član KPJ, uhapšen [[1929]]. i osuđen na 10 godina zatvora, a [[1934]]. na još dve godine. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]]. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Vojvodina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Biografije, Zrenjanin]] 1iiqulxj27pu40jrbn6brdt0ejifnpr 0 4565403 42605818 42185839 2026-06-05T22:02:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605818 wikitext text/x-wiki '''Mihailo Bambulović''', stolarski radnik. Rođen [[1902]]. godine. Član KPJ od 1923, od [[1926]]. do 1929. bio delegat KPJ pri [[Komunistička partija Francuske|KP Francuske]], a od 1929. do 1934. boravio u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]]. U [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] se vratio kao instruktor [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[1935]]. uhapšen i osuđen na šest godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i poginuo u toku Narodnooslobodilačkog rata. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 5dkexj2wg4as8miw8wc4fyjemw64xys 0 4565404 42605824 42549899 2026-06-05T22:02:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605824 wikitext text/x-wiki '''Rafael Batino''', službenik. Rođen [[1910]]. u [[Bitolj]]u. Član KPJ od 1935, a [[1936]]. uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, od strane Vrhovnog štaba upućen u [[Sandžak]], gde je pod ilegalnim imenom Miša Cvetković radio kao politički sekretar OK KPJ za Sandžak. Uhvaćen od strane [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i predat [[Kraljevina Italija|Italijanima]], koji su ga streljali [[1942]]. godine. == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'', Beograd 1975. godina * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Biografije, Bitolj]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] bvc56xbn76evw00q6kyhj67w6faydob 0 4565405 42605830 42179370 2026-06-05T22:02:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605830 wikitext text/x-wiki '''Vukadin Vukadinović''', svršeni učenik gimnazije. Rođen [[1915]]. u selu [[Mašte|Maštu]], kod [[Berane|Berana]]. Član KPJ od 1936, hapšen 1936. i [[1940]], kada je osuđen na godinu dana zatvora. Posle [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora|bekstva komunista iz zatvora]], prešao u [[Srbija|Srbiju]], odakle se potom prebacio u [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde je učestvovao u [[Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Poginuo 1943. godine i proglašen je za narodnog heroja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Berane]] 6nsk660eshxiq6z1skh5iekkmmwle8i 0 4565406 42605823 42184107 2026-06-05T22:02:39Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605823 wikitext text/x-wiki '''Radovan Vuković''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u [[Valjevski partizanski odred]] gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji 1941.]] 74syoot6fazjncl0lnwns3bqzrubl67 42605886 42605823 2026-06-05T22:04:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605886 wikitext text/x-wiki '''Radovan Vuković''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u [[Valjevski partizanski odred]] gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Valjevo u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] gwoq1wswn1cqn8g56e3y2pg3u3vf39m 0 4565407 42605815 42185771 2026-06-05T22:02:36Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605815 wikitext text/x-wiki '''Radovan Vuković''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u valjevski gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji 1941.]] 0w6z5gvqaxncca3fdlmuvaao48rptsf 42605866 42605815 2026-06-05T22:04:19Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605866 wikitext text/x-wiki '''Radovan Vuković''', student i partijski funkcioner. Rođen 1910. u [[Peć]]i. Član KPJ od 1929, a od 1936. godine bio sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju. Uhapšen [[1937]]. i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, prešao u Mačvu, a odatle u valjevski gde je učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1941. godine. Sahranjen je u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], kod Krupnja. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] heoclz3jk51djrjtwffsiypcinxpzat 0 4565408 42605809 42182674 2026-06-05T22:02:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605809 wikitext text/x-wiki '''Alojz Kocmur''', pedagog. Rođen [[1908]]. u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Član KPJ, od [[1925]]. do 1930. boravio u Sovjetskom Savezu. Po povratku u Jugoslaviju, uhašen i 1930. osuđen na 12 godina robije. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi, tokom koje je 1942. poginuo u borbama sa [[Ustaška vojnica|ustašama]] kod [[Bugojno|Bugojna]]. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Biografije, Ljubljana]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] 40pt2qemi0876jro60sn0a2fdhwayw2 0 4565409 42605816 42183606 2026-06-05T22:02:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605816 wikitext text/x-wiki '''Mehmed Kurto''', krojački radnik. Rođen 1908. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Član KPJ od 1925, a od 1928. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu i [[Beč]]u. Po povratku u Jugoslaviju, tokom 1935. i 1936. radio kao instruktor CK KPJ u [[Zagreb]]u i Ljubljani. Uhapšen 1936. i poslat na izdržavanje 10-godišnje zatvorske kazne, na koju je u odsustvu bio osuđen 1930. godine. Posle bekstva iz zatvora, učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] s3yltkjcu9rnjfxh0j3dlcl7wo6of45 0 4565410 42605820 42185858 2026-06-05T22:02:38Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605820 wikitext text/x-wiki '''Mutimir Popović''', radnik. Jula 1934. samoiniscijativno krenuo na školovanje u [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetski Savez]]. U [[Prag]]u se javio punktu CK KPJ, gde mu je saopšteno da se vrati u zemlju. Prilikom povratka u zemlju, u oktobru 1936. bio uhapšen i osuđen na godinu i po zatvora. Nakon izlaska iz zatvora nastavio sa partijskim radom i 1937. godine bio ponovo uhapšen i osuđen na pet godina zatvora. Učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi i poginuo 1945. godine kao obaveštajni oficir jedne [[Vojvođanske brigade NOVJ|vojvođanske brigade]]. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] fj5anaq6l709g6n23qe15d9csxb96az 0 4565412 42605811 42182712 2026-06-05T22:02:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] to [[Category:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605811 wikitext text/x-wiki '''Anton Franović''', mornar. Rođen [[1889]]. godine. Član KPJ od 1923, a od 1927. do 1935. boravio u Sovjetskom Savezu. Posle povratka u Jugoslaviju politički delovao u [[Dalmacija|Dalmaciji]], a 1936. emigrirao u [[Francuska|Francusku]]. Uhapšen 1937, posle [[Adolf Muk#Provala broda .22La Corse.22|neupele akcije]] prebacivanja [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|dobrovoljaca iz Jugoslavije]] u [[Španija|Španiju]] brodom „Korzika“ i osuđen na pet godina zatvora. Posle bekstva iz zatvora, pridružio se fruškogorskim partizanima i učestvovao u Narodnooslobodilačkom ratu. Posle oslobođenja živeo kao penzioner. == Literatura == * '''[[Vojna enciklopedija]]''', Beograd 1975. godina * '''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]'''. „Mladost“, Beograd 1975. godina == Povezano == * [[Adolf Muk#Provala broda .22La Corse.22|Provala broda "''La Corse''"]] * [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941]] {{klica-biografija}} [[Kategorija:Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslovenska politička emigracija u SSSR]] [[Kategorija:Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 1414d8pb66zqaffmrzg9p5v2pxjien3 0 4567479 42605562 42563471 2026-06-05T15:17:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605562 wikitext text/x-wiki {{Infokutija web stranica | naziv = Jihad Watch | logo = [[Datoteka:Jihad Watch logo.png|250px]] | tip = [[Islamofobija|islamofobni]] [[web-sajt]] | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | pokretanje = [[2003]]. | vlasnik = [[Robert Bruce Spencer|Robert Spencer]] | url = [http://www.jihadwatch.org/ www.jihadwatch.org] }} '''Jihad Watch''' ({{jez-sh|Praćenje [[džihad]]a}}) je [[SAD|američki]] web-sajt [[Islamofobija|islamofobnog]] karaktera kojeg vodi aktivist [[Robert Bruce Spencer|Robert Spencer]], član [[David Horowitz|Horowitzevog]] [[David Horowitz Freedom Center|Slobodarskog centra]]. [[Blog]] je pokrenut u septembru [[2003]]. i do marta [[2009]]. nosio je naziv ''Dhimmi Watch'' ({{jez-sh|Praćenje [[Zimijstvo|zimijstva]]}}). Spencer se trudio predstaviti ''Jihad Watch'' kao "stručni" web-sajt, relevantan za [[Islamistika|islamistiku]] i [[Međunarodni odnosi|međunarodne odnose]], međutim, stručnjaci i organizacije za [[ljudska prava]] opisuju ga platformom za širenje [[Govor mržnje|mržnje]], [[Ekstremizam|ekstremizma]] i [[teorija zavjere]]. Na blogu su također hvaljeni razni [[Evropa|evropski]] [[Neofašizam|neofašisti]], [[Rasizam|rasisti]] i [[Ekstremna desnica|ekstremni desničari]] (npr. [[English Defence League|Engleska obrambena liga]]). S druge strane, projekt su hvalili anti-islamski aktivisti poput [[Daniel Pipes|Daniela Pipesa]] i [[Pamela Geller|Pamele Geller]]. Najvećim sponzorima Spencerovog bloga navode se [[Konzervativizam u SAD|konzervativna]] zaklada [[Bradley Foundation|Bradley]], odnosno zaklada [[Fairbrook Foundation|Fairbrook]] koju vode [[Jevreji|jevrejski]] desničari Aubrey Chernick i njegova žena Joyce. U [[2005]]. potonji dvojac je isplatio Spenceru 200.000 [[USD]]. Veliku popularnost ''Jihad Watch'' je stekao [[2010]]. kada se vodila polemika o gradnji [[Džamija|džamije]] [[Park51]] u [[New York]]u, ostvarivši 30.000 pregleda dnevno. == Povezano == * [[Jew Watch]], srodna stranica antisemitskog karaktera == Literatura == {{div col}} * {{en icon}} {{cite book|last=Bail|first=Christopher A.|title=Terrified: How Anti-Muslim Fringe Organizations Became Mainstream|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|pages=77, 84-85, 93-94, 100, 106. i 125-126|year=2015|isbn=9780691159423|oclc=877364279}} * {{en icon}} {{cite book|last=Daniel|first=Ben|title=The Search for Truth about Islam: A Christian Pastor Separates Fact from Fiction|url=https://archive.org/details/searchfortruthab0000dani|publisher=[[Westminster John Knox Press]]|location=Louisville, Kentucky|pages=[https://archive.org/details/searchfortruthab0000dani/page/188 188]-191|year=2013|isbn=9780664237059|oclc=807042579}} * {{en icon}} {{cite book|last=Lean|first=Nathan|authorlink=Nathan Lean|title=The Islamophobia Industry: How the Right Manufactures Fear of Muslims|url=https://archive.org/details/islamophobiaindu0000lean|publisher=[[Pluto Press]]; [[Palgrave Macmillan]]|location=London; New York|pages=[https://archive.org/details/islamophobiaindu0000lean/page/10 11], 54-55, 57, 60-61, 63. i 134|year=2012|isbn=9780745332536|oclc=809781135}} * {{en icon}} {{cite book|last=Sidahmed|first=Abdel Salam|editor1-last=Ismael|editor1-first=Tareq Youssief|editor2-last=Rippin|editor2-first=Andrew|chapter=6. 'Jihadiology' and the problem of reaching a contemporary understanding of Jihad|title=Islam in the Eyes of the West: Images and Realities in an Age of Terror|series=Durham modern Middle East and Islamic world series|volume=16|publisher=[[Routledge]]|location=London; New York|pages=101-124|year=2010|isbn=9780415564144|oclc=424554587}} * {{en icon}} {{cite book|last=Underhill|first=James William|title=Ethnolinguistics and Cultural Concepts: Truth, Love, Hate and War|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, UK; New York|pages=187-188|year=2012|isbn=9781107010642|oclc=773371735}} {{div col end}} == Vanjske veze == * {{en icon}} [http://www.jihadwatch.org/ Jihad Watch] * {{en icon}} [http://www.spencerwatch.com/ Spencer Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160715003640/http://spencerwatch.com/ |date=2016-07-15 }} * {{en icon}} [http://www.splcenter.org/fighting-hate/extremist-files/individual/robert-spencer Robert Spencer], [[Južnjački pravni centar za siromašne|SPLC]] [[Kategorija:Nastanci 2003.]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Sajtovi]] [[Kategorija:Islamofobija]] [[Kategorija:Propaganda]] [[Kategorija:Teorije zavjere]] nlpk5hrnyzhpugvfkiwfpajihgvkc5y 0 4567536 42606003 42423163 2026-06-05T22:21:04Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606003 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=Mihajlo Soboljevski | slika = Mihajlo_Soboljevski_nova.jpg | opis_slike=Mihajlo J. Soboljevski - kapetan I klase | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1923|7|15}} | mesto_rođenja =[[Dombrava]], [[Novi Grad]] | država_rođenja ={{zas|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti|2015|6|1|1923|7|15}} | mesto_smrti =[[Grad Beograd|Beograd]] | država_smrti = {{zastava|Srbija}} |profesija=vojno lice |u toku NOB-a=[[Politički komesar]] čete <br />[[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske brigade]]<br /> Obaveštajni oficir pri [[9. dalmatinska divizija NOVJ|9. Dalmatinskoj diviziji NOVJ]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Datoteka:Logo of the JNA.svg|19px]] [[Jugoslavenska narodna armija]] |godine službe=[[1942]] — [[1968]]. |čin=[[Datoteka:Potpukovnik JNA.jpg|36px]] [[Potpukovnik]] |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |funkcija= |mandat= |prethodnik= |naslednik= |odlikovanja={{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden narodne armije1}} {{!}}{{!}} {{Orden za vojne zasluge1}} {{!}}-{{!}} {{!}} {{Orden partizanske zvezde2}} {{!}}{{!}} {{Orden za vojne zasluge1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}}{{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Mihajlo Soboljevski - Mićo''' ({{jez-pl|Michał Sobolewski}}; Dombrava, [[Novi Grad]], [[15. jul]] [[1923]] – [[Beograd]], [[1. jun]] [[2015]]) učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[politički komesar]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV-a]] i [[Partizanski odredi Jugoslavije|POJ-a]], [[KOS|kontraobaveštajac]] i [[potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. == Biografija == Rođen je [[15. jul]]a [[1923]]. godine u nekadašnjem poljskom naselju [[Dombrava]], od oca Johana i majke Ane Pavlovski u siromašnoj seljačkoj porodici [[Poljska|poljskih]] imigranata. Bio je deseto dete u porodici, sa 3 brata i 6 sestara, a u knjigu rođenih upisan je pod imenom Mihovil Sobolewski.Osnovnu školu završio je u rodnom selu. Godine [[1936]], seli se u selo [[Dragovci]]. Početkom četrdesetih godina prošlog veka, odlazi da radi u rudniku u selu [[Banovići (selo)|Banovići]], kraj [[Tuzla|Tuzle]]. 26.11.[[1942]]., godine dobrovoljno odlučuje da pristupi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj vojsci]], tačnije Drugoj četi Trećeg bataljona koja pripada [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Drugoj dalmatinskoj proleterskoj udarnoj brigadi]]. U borbama kod [[Priboj]]a 1943. godine, ranjen je u nogu i ruku, prilikom opkoljavanja [[Ustaška vojnica|ustaša]], nemaca i četnika. Usled posledica ranjavanja, pada sa konja u zamrznutu reku, iz koje su ga na sreću izvukli njegovi saborci. Verovatno pre nego što je bio ranjen, u zimu [[1943]]. godine u [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], Mihajlo Soboljevski i [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] [[Stevo J. Opačić]] su izveli smelu akciju, Mihajlo je opazio grupu nemačkih i četničkih vojnika. Stevo J. Opačić naređuje Mihajlu da se sagne kako bi na njegovo rame stavio puškomitraljezac, Stevo zatim puca na neprijateljske vojnike. Rezultat, značajni gubici za nemce i četnike kao i dobar broj njihovih vojnika koji je izbačen iz stroja. Za smelu akciju Mihajlo J. Soboljevski i njegov ratni drug [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] [[Stevo J. Opačić]] su bili pohvaljeni od strane svojih nadređenih. [[Stevo J. Opačić]] je često pričao o ovoj smeloj akciji i hrabrosti tada dva vojnika [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije]] među ratnim drugovima. U jeku [[Šesta neprijateljska ofanziva|šeste neprijateljske ofanzive]], nemačke [[Operacija Kugelblic|operacije Kugelblic]], Mihajlo je teško ranjen u glavu, prilikom čuvanja mosta na reci [[Uvac (reka)|Uvac]], gde su se nalazila četiri pripadnika [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], među kojima je bio i [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] [[Stevo J. Opačić]]. Iznenada, usled dejstava nemačkih tenkova, počinje granatiranje mosta, kao i kuće gde su oslobodioci bili smešteni. U tom trenutku Mihajlo Soboljevski i jedan od njegovih saboraca su teško ranjeni, a Mihajla je pogodio geler u glavu, kod desnog uveta i u ruku. Uz gubitak velike količine krvi i teškom mukom počinju da se povlače puzeći po snegu, praćeni zvucima nemačke artiljerije. Kada su mislili da će ih snaga izdati i da neće preživeti, u pomoć im je pritekao [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] [[Stevo J. Opačić|Stevo Opačić]] koji im je spasao život. Mihajlo je u bolnici proveo nekoliko dugih meseci, boreći se za život. Prilikom ponovnog uključivanja u ratne operacije, zbog svog požrtvovanja i zalaganja u teškim borbama protiv okupatorskih snaga, postao je nosilac nekoliko medalja, među kojima je medalja za hrabrost i medalja zasluga za narod. Mihajlo J. Soboljevski je takođe bio član delegacije pod komandom [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], nosioca brojnih jugoslovenskih odlikovanja [[Peko Dapčević|Peke Dapčevića]] kome su italijanski [[fašizam|fašisti]] potpisali kapitulaciju u [[Berane|Beranima]] [[1943]]. godine, kapitulacija se odnosila za područje [[Crna Gora|Crne Gore]]. Krajem [[Oktobar|oktobra]] [[1944]]. godine Mihajlo Johan Soboljevski sa [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Drugom dalmatinskom proleterskom udarnom brigadom oslobađa]] [[Dubrovnik]] od [[okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupatora]], zatim sa svojim saborcima trijumfalno ulazi u [[Dubrovnik]]. Učestvovao je u operacijama oslobođenja [[Crna Gora|Crne Gore]], u Mostarkoj operaciji 1945. godine, zatim u operacijama [[četvrta jugoslovenska armija|4. armije]] učestvuje u oslobođenju [[Karlobag]]a, [[Rab (ostrvo)|Raba]], [[Cres]]a, [[Lošinj]]a i [[Istra|Istre]]. Borbeni put završava učešćem u oslobođenju [[Trst]]a kao [[politički komesar]] čete sa činom [[poručnik]]a. Posle rata dao je pismenu izjavu za povratak kući, ali na nagovor viših oficira, odlučuje da ostane u [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. Završio je vojnu školu u [[Sarajevo|Sarajevu]] i vojne kurseve u [[Beograd]]u, a vojnu službu imao je u [[Subotica|Subotici]], [[Sombor]]u, [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]] i [[Inđija|Inđiji]]. Zatim je služio u [[Novi Sad|Novom Sadu]], [[Split]]u i na kraju u [[Tuzla|Tuzli]]. Takođe je bio član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] od [[1944]]. godine. Jedan deo vojne službe proveo je u [[Služba državne bezbednosti|Kontraobaveštajnoj službi]], koja je nastala od Trećeg odseka [[Odeljenje za zaštitu naroda|Odeljenja za zaštitu naroda]]. [[1962]]. godine je promovisan u čin [[potpukovnik]]a [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], da bi na kraju vojne službe bio demobilisan [[1. mart]]a [[1968]]. godine sa istim činom . Pored Mihajla i njegova sestra je bila učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] koja je umrla 1945. godine.<br /> Stric je poznatom jugoslovenskom istoričaru poljskog porekla dr. sc. [[Mihael Sobolevski|Mihaelu Sobolevskom]]. Umro je [[1. jun]]a [[2015]]. godine nakon kraće i teže bolesti na [[Vojnomedicinska akademija|VMA]] u [[Beograd]]u. Ispraćen je uz najviše vojne počasti [[4. jun]]a 2015. godine u [[Beograd]]u. Mihajlo J. Soboljevski je nosilac sledećih jugoslovenskih odlikovanja: * [[Orden za hrabrost]] ''(dvaput)'' * [[Orden za vojne zasluge]] sa zlatnim mačevima, * [[Orden za vojne zasluge]] sa srebrnim mačevima, * [[Orden zasluga za narod]] sa srebrnom zvezdom, * [[Orden narodne armije]] sa srebrnom zvezdom''. * [[Orden bratstva i jedinstva]] sa srebrnim vencem''. * [[Orden partizanske zvezde]] sa puškama''. == Reference == SLUŽBENI LIST Broj 41 21. maj 1946 – Strana 443, odlikovan [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]]. <br />SLUŽBENI LIST Broj 15 21. februar 1948 – Strana 182, u činu potporučnika odlikovan [[Orden za hrabrost|Ordenom za hrabrost]] naredbom štaba Treće armije [[JNA|JA]]. Kao potpukovnik odlikovan [[Orden za vojne zasluge|Ordenom za vojne zasluge sa zlatnim mačevima]], Ukazom 172 od 22. decembra 1967. godine, vrhovnog komandanta [[NOVJ]], [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/33.htm ''Druga dalmatinska proleterska brigada'', Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982. godina] == Vanjske veze == * [https://www.znaci.org/00001/33_1.htm Spisak boraca brigade] * [http://www.subnor.org.rs/ SUBNOR] * [http://www.slvesnik.com.mk/Issues/C8F353109BBA4587BAD235343A063549.pdf/ Službeni List] * [http://www.slvesnik.com.mk/Issues/12505920298C494C83B1BD38136B0B42.pdf/ Službeni List] {{Lifetime|1923|2015|Soboljevski, Mihajlo}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Oficiri JNA]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Obavještajci]] q55osfesg4oozu61ao9hs6xtvhtdaxk 0 4567654 42605652 40944402 2026-06-05T15:26:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Australijski radio-voditelji]] → [[Kategorija:Australijski radijski voditelji]] 42605652 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Atholl Fleming MBE | datum_rođenja = {{Birth date|1894|12|6|df=y}} | mjesto_rođenja = London, Engleska, UK | datum_smrti = {{bda|1972|5|6|1894|12|6|df=y}} | mjesto_smrti = Sydney, Australija | zanimanje = glumac, radio-voditelj | znamenite_uloge = [[Bulldog Drummond]] u ''[[Bulldog Jack]]'' }} '''Atholl Fleming MBE''' (6. decembar 1894 – 6. maj 1972) bio je [[UK|britanski]] glumac i [[Australija|australijski]] radio-voditelj. Odrastao je u porodici [[Škotska|škotskog]] [[baptizam|baptističkog]] svećenika, a u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] je sudjelovao kao pripadnik Britanske vojske na [[Zapadni front (Prvi svjetski rat)|Zapadnom frontu]], uključujući [[Bitka na Sommi|bitku na Sommi]]. Po završetku rata, gdje je bio nekoliko puta ranjen, je neko vrijeme radio u [[Banka Engleske|Banci Engleske]] prije nego što se odlučio posvetiti glumi. U [[međuratni period|međuratnom periodu]] je nastupao na pozornici, filmovima, a od sredine 1930-ih ranim [[TV drama]]ma na [[BBC One|BBC]]-ju. Oženio se za glumicu Phyliss Best, kćer australijskog političara [[Robert Best (političar)|Sir Roberta Besta]], sa kojom će dobiti sina Roberta, televizijskog režisera i producenta. Godine 1941. ga je tast nagovorio da se preseli u Australiju gdje je do smrti vodio dječju radio-emisiju ''[[Argonauts Club|Argonaut's Club]]''. Zahvaljujući njoj je postao jedna od najpopularnijih ličnosti Australije. == Vanjske veze == * {{IMDb name|id=0281604|name=Atholl Fleming}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1894|1972|Fleming, Atholl}} [[Kategorija:Engleski teatarski glumci]] [[Kategorija:Engleski filmski glumci]] [[Kategorija:Australijski radijski voditelji]] [[Kategorija:Biografije, London]] [[Kategorija:Biografije, Sydney]] 41ve0syliyy565q1nkmwvibbir7rsau 0 4569504 42606163 38195595 2026-06-05T22:51:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606163 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=JELISAVETA ANDREJEVIĆ ANETA |slika= |opis_slike=Jelisaveta Andrejević |datum rođenja={{datum rođenja|1923|1|8|}} |mesto rođenja=[[Beograd]] |država rođenja={{zas|SR Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti={{datum smrti|1942|1|9|1923|1|8}} |mesto smrti=[[Bubanj (Niš)|Bubanj]], kod [[Niš]]a |država smrti={{zastava|Srbija|1941}} |profesija=učenica |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |KPJ=[[1941]]. |narodni heroj=[[9. oktobar|9. oktobra]] [[1953]]. }} '''Jelisaveta Andrejević [[Aneta]]''' ([[Beograd]], [[8. januar]] [[1923]] — [[Bubanj (Niš)|Bubanj]], kod [[Niš]]a, [[9. januar]] [[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[8. januar]]a [[1923]]. godine u [[Beograd]]u. Posle završene osnovne škole, otišla je u [[Niš]] gde se uključila u rad revolucionarne omladine. Bila je član organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), koja je delovala u Trgovačkoj školi u Nišu, iako nije bila učenica ove škole.{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Posle okupacije Kraljevine Jugoslavije bila je veoma aktivna u prikupljanju oružja i drugim aktivnostima za pripremu ustanka. Septembra [[1941]]. godine stupila je u Toplički partizanski odred, gde je obavljala dužnost kurira Okružnog komiteta [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] za Niš. Učestvovala je u mnogim borbama sa [[Bugari]]ma i [[četnici]]ma.{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Marta [[1942]]. godine upala je u četničku zasedu. Posle tri dana mučenja, [[četnici]] su je predali [[Bugari]]ma. Bugari su je silovali i maltretirali, a onda predali [[Nemci]]ma u [[Niš]]u. Nemci su je odveli u [[Logor Crveni krst|koncentracioni logor na Crvenom krstu]].{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Streljana je [[9. januar]]a [[1943]]. godine na [[Bubanj (Niš)|Bubnju]], kod [[Niš]]a.{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[9. oktobar|9. oktobra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Vojna enciklopedija|1973|}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Milan Inđić ''Djeca heroji''. „Dom štampe”, Zenica 1985. godine. {{Lifetime|1923|1943|Andrejević, Jelisaveta}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] k478hhqx046tn7hvl59lv9ucoh7g9n8 0 4570899 42605877 42585233 2026-06-05T22:04:23Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605877 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:German massacre in Skela 01.jpg|mini|Nemački masakr u nepoznatom selu u Srbiji (verovatno Skela). Snimci nađeni kod Nemaca.]] '''Masakr u Skeli''' se odnosi na nemačko masovno streljanje stanovništva sela [[Skela (Obrenovac)|Skela]] kod Obrenovca [[15. avgust]]a 1941. godine. [[14. avgust]]a [[1941]]. godine, tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], borci [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]] ubili su nemačkog komandanta grada Šapca i njegovu oružanu pratnju. Dan kasnije, Nemci su za odmazdu streljali 56 ljudi iz Beograda i Skele, selo Skelu spalili.<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skela,_Spomenik_streljanim_taocima,_02.jpg Spomenik streljanim taocima]</ref> Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] u Jugoslaviji, selo Skela je bilo prvo mesto koje je bilo žrtva nemačke kaznene ekspedicije. == Pozadina == [[Datoteka:German massacre in Skela 02.jpg|mini|Nemci sa ubijenim taocima pored uništenog nemačkog automobila]] U toku jula i avgusta, 1941. godine u [[Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi|Srbiji izbio ustanak protiv okupatora]], a jedna od prvih ustaničkih akcija izvedena je u noći [[11. jul|11]]/[[12. jul]] u Skeli, svega nekoliko dana po [[Dan ustanka naroda Srbije|zvaničnom izbijanju ustanka]] ([[7. jul]]). Tada je deo [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajsko-posavskog partizanskog odreda]] upao u selo, napao i razoružao žandarmerijsku stanicu i prekinuo tt linije između [[Obrenovac|Obrenovca]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Diverzije, sabotaže i druge akcije usmerene protiv okupatora na teritoriji čitave Srbije bile sve češće, zbog čega su [[Nemci]] odlučili da pooštre kaznene mere protiv svih antinemačkih elemenata. Dana [[14. avgust]]a delovi [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]], su u blizini Skele naišli na putnički automobil u kome su se nalzili Nemci - jedan oficir i trojica podoficira. Nemce su ubili, a automobili zapalili. Nemačke okupacione vlasti, predvođene vojnim komandantom u Srbiji [[Hajnrih Dankelman|Hajnrihom Dankelmanom]], su odlučile da posle ovog ubista, a u cilju zaplašivanja stanovništva i sprečavanja sličnih protivokupatorskih akcija, izvrše masovni zločin. == Tok masakra == 15. avgusta u selo Skela je poslata kaznena ekspedicija - spaljeno je oko 350 kuća i streljano 67 talaca. Među streljanima bilo je 15 meštana Skele, a ostala 42 taoca su bila dovedena iz [[Beograd]]a - iz [[Banjički logor|Banjičkog logora]] i zatvora [[Specijalna policija|Specijalne policije]]. Posle streljanja tela ubijenih su bila obešena i ostavljena da vise ceo dan. == Nemačko zastrašivanje == [[File:Plakat Skela 1941.jpg|thumb|Nemačko saopštenje o streljanju civila i spaljivanju selu Skela u okupiranoj Srbiji 1941. godine.]] Vest o odmazdi u selu Skela, radi zastrašivanja stanovništva je objavljena putem radija i novina, a bio je štampan i poseban plakat. Plakatom sa krupnim slovima stanovništo Beograda, ali i drugih mesta u Srbiji je bilo obavešteno o ovoj zločinačkoj akciji. Jedan primerak ovog plakata o spaljivanju sela Skele izložen je u stalnoj postavci [[Vojni muzej Beograd|Vojnog muzeja u Beogradu]]. Svega dva dana posle zločina u Skeli, nemački okupator je [[17. avgust]]a u Beogradu na [[Vešanje na Terazijama 1941.|Terazijama obesio]] petoricu zatvorenika Banjičkog logora. Iako su ove akcije vršene u cilju zastrašivanja stanovništa i sprečavanja antiokupatorskih akcija, do toga nije došlo, pa je [[10. oktobar|10. oktobra]] [[1941]]. godine opunomoćeni komandujući general u Srbiji [[Franc Beme]] izdao naredbu kojom se propisuje streljanje 100 talaca za jednog ubijenog, a 50 za ranjenog nemačkog vojnika. == Spomenik streljanim taocima == [[Datoteka:Skela, Spomenik streljanim taocima, 01.jpg|mini|Spomenik streljanim taocima]] Novembra [[1951]]. godine, u selu je podignut „[[Spomenik streljanim taocima]]“, a njegov autor bio je vajar [[Božidar Obradović]]. Ovaj spomenik je u obliku [[sarkofag]]a ukrašenog reljefima u bronzi, koji predstavljaju borbu i streljanje talaca. == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == {{commonscat|Massacre in Skela}} * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Nacistički zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 4hfbuxuw4552xinecni67iluk3lcdbm 0 4571153 42605884 42604337 2026-06-05T22:04:26Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605884 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Nemački vojnici izvlače svog ranjenika.jpg|minijatura|Nemački vojnici izvlače svog ranjenika, posle borbi u okolini Kraljeva, oktobra 1941.]] '''Opsada Kraljeva''' od strane srpskih ustanika ([[partizani|partizana]] i [[četnik]]a) je trajala čitav oktobar [[1941]]. godine, tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u okupiranoj Srbiji]]. [[Kraljevo]] je bilo pod blokadom partizansko-četničkih snaga kojima je rukovodio zajednički Operativni štab za napad na Kraljevo. u borbama kod Kraljeva je sudelovalo 23 partizanske i 19 četničkih četa, sa ukupno oko 4.000 boraca.<ref name="Petranović"/> Ustaničke snage su, oktobra 1941, više puta bezuspešno napadale nemački garnizon u Kraljevu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_8.htm</ref> Prvih dana opsade Nemci su uhapsili nekoliko hiljada Kraljevčana, koje su držali kao taoce. U sklopu protiv meru za opsadu grada, Nemci su samo 14. oktobra streljali su 1.736 muškaraca i 19 žena u gradu. Opsada grada je okončana neuspehom ustanika, odnosno pobedom nemačkih okupacionih snaga koje su držale grad. == Tok borbi == [[File:Takovski bataljon.jpg|thumb|Takovski partizanski bataljon, nakon prijema oružja iz užičke fabrike, vozom kreće na položaj, oktobra 1941.]] 4. oktobra 1941. godine, u Čačku je, na osnovu sporazuma između Vrhovnog štaba NOP odreda Jugoslavije i Draže Mihailovića, formiran zajednički partizansko-četnički Operativni štab, radi rukovođenja borbama za oslobođenje Kraljeva. Pod njegovom komandom bile su sve partizanske i četničke jedinice angažovane u napadu na Kraljevo.<ref name="Prošlost Kraljeva">{{Cite web |title=Prošlost Kraljeva |url=http://www.kraljevo.com/kraljevo/proslost/drugi-svetski-rat.htm |access-date=2016-09-30 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613120154/http://www.kraljevo.com/kraljevo/proslost/drugi-svetski-rat.htm |dead-url=yes }}</ref> Partizansko-četnički operativni štab za napad na Kraljevo sačinjavali su sa partizanske strane [[Ratko Mitrović]] i [[Momčilo Radosavljević]], a sa četničke [[Radoslav Đurić]] i [[Jovan V. Deroko]].<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> Istog dana je sačinjen i plan napada na Kraljevo. === Prvi napad na Kraljevo === [[File:Trnavski bataljon polazi na opsadu Kraljeva 1941.jpg|thumb|Trnavski bataljon Čačanskog partizanskog odreda polazi na opsadu Kraljeva, oktobra 1941.]] U noći između 10. i 11 oktobra, ustaničke snage izvršile su snažni napad na utvrđeni nemački garnizon u Kraljevu. Glavni napad izvršen je duž komunikacije Čačak - Kraljevo i Raška - Kraljevo. Napad su izvršile jedinice Dragačevskog i jedna četa Ljubićkog bataljona [[Čačanski partizanski odred|Čačanskog partizanskog odreda]], 2. Čibukovačka i Dedevačka četa Kraljevačkog NOP odreda i Jelički četnički odred. Napad na Kraljevo nije uspeo. U toku sledeće noći ponovljen je napad na Kraljevo, uglavnom istim snagama i u istom rasporedu kao prethodne noći, ali ni ovaj napad nije uspeo, iako je jedan vod 3. dragačevskog bataljona Čačanskog NOP odreda uspeo da se probije do centra grada, gde je ubio jednog nemačkog oficira, posle čega se, kao i ostale jedinice, povukao.<ref name="Prošlost Kraljeva"/> === Drugi napad na Kraljevo === 14. oktobra, Nemci su pohapsili oko 400 radnika i službenika železničkog čvora u Kraljevu i zatvorili ih u lokomotivsku halu Fabrike vagona. U noći 14/15. oktobra, delovi Čačanskog i Kraljevačkog NOP odreda i četničke jedinice izvele su još jedan napad na Kraljevo, kome je prethodila snažna artiljerijska priprema sa položaja na Ružića brdu i Sirči. Ni ovaj napad nije uspeo, mada su pojedini delovi Čačanskog odreda (na pravcu od Poljoprivredne škole) prodrli duboko u odbrambeni raspored nemačkih snaga.<ref name="Prošlost Kraljeva"/> === Nemački masakr civila === {{main|Masakr u Kraljevu}} [[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|Nemački masakr civila u Kraljevu, oktobra 1941.]] Kao odgovor na opsadu, pripadnici Vermahta su u više navrata vršili masovna streljanja civila u gradu, kako bi se terorom deblokirao grad (vidi [[Masakr u Kraljevu]]). Prema nemačkim izveštajima samo u toku 15. i 16. oktobra u krugu Fabrike vagona streljano je 1.736 muškaraca i žena.<ref name="Prošlost Kraljeva"/> === Treći napad na Kraljevo === U noći između 31. oktobra i 1. novembra, Čačanski i Kraljevački NOP odred, Rudarska četa Kopaoničkog NOP odreda i četničke jedinice izvršile su poslednji napad na Kraljevo. Napad je izveden nešto slabijim pešadijskim snagama i istim pravcem kao i prethodni napadi. Mada su ustanički tenkovi, praćeni bombaškim grupama, prodrli duboko u grad, i ovaj napad je odbijen. Sledeći dan, [[Draža Mihailović]] je, sukladno tajnoj ponudi Nemcima (vidi [[sastanak u Divcima]]), izdao naređenje o povlačenju četničkih jedinica sa položaja kod Kraljeva, što je rezultiralo i povlačenjem partizana ka Čačku i Užicu.<ref name="Prošlost Kraljeva"/> == Napuštanje opsade == {{main|Četničko-partizanski sukob|Napad četnika na Užičku republiku}} Prema tumačenju ravnogorskih autora, dok su četnici opsedali Kraljevo, "partizanska Vrhovna komanda u Užicu je imala sasvim druge planove". Još 4. oktobra u Čačku su oformljene Prva i Druga čačanska četa, koje su odmah upućene u Užice, i stavljene su pod komandu užičkog NOP. Polovinom oktobra je oformljena i Treća četa, koja je takođe poslata u Užice, radi obezbeđenja Vrhovnog štaba.{{sfn|Davidović|Timotijević|2002|p=26}} Odlukom partizanske komande, 23. oktobra iz opsade Kraljeva je povučen Dragačevski bataljon prema Čačku, pripremajući se za sukobe sa četnicima, a uviđajući da će doći do prekida saradnje između četnika i partizana, poslednjih dana oktobra, u istom pravcu su povučene druga, četvrta i peta četa Ljubićkog odreda.{{sfn|Timotijević|2003|p=288}} Poslednji napad na Kraljevo, sa tenkovima, partizani i četnici su izveli u noći između 31. oktobra i 1. novembra.{{sfn|Timotijević|2003|p=287}} Prema istorijskim dokumentima, Draža Mihailović je naredio četnicima povlačenje iz opsade Kraljeva i napad na partizane u Čačku, koji je trebalo da se izvrši u isto vreme kada četničke jedinice budu napadale Užice. Naređenje za napad je izdao 1/2. novembra majoru Radoslavu Đuriću. Međutim, major Đurić je o tom naređenju obavestio Štab [[Čačanski partizanski odre|Čačanskog partizanskog odreda]], pa je onda Mihailović odlučio da napad na Čačak ipak poveri Deroku.<ref>Stenografske beleške, str. 407—409; J. Marjanović, Prilozi, str. 212 i 312</ref> {{izdvojeni citat|»Nastanite što pre da ovladate Čačkom i kapetanu Deroku prenesite potrebno za ovo. Kapetan Derok treba sa 2/3 svoga ljudstva sa topovima, bornim kolima skinutim sa položaja kod Kraljeva da odmah ovlada Čačkom. Sa 1/3 da obezbedi pravac prema Raškoj i pravac Kraljevo—Čačak prelazeći u najuporniju odbranu na rečnim pravcima. Vrlo hitno.« <ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_20.htm Naređenje Štaba četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku</ref>|Naređenje Štaba četničkih odreda Čačak od 6. novembra 1941. za napad na partizane u Čačku}} Postoje svedočenja da su četnici [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] u Požegi, tokom poslednjih dana opsade Kraljeva, krajem oktobra 1941, otimali naoružanje i municiju koju su partizani slali iz Užica vozom na front prema Kraljevu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Миодраг Зечевић, Документa са суђења равногорском покрету, Београд, 2001], str. II/1407.</ref> Ubrzo nakon neuspele opsada Kraljeva dolazi do [[Napad četnika na Užičku Republiku|napada četnika na Užičku republiku]], dugotrajnog [[Četničko-partizanski sukob|četničko-partizanskog sukoba]] i sloma ustanka u Srbiji. == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Masakr u Kraljevu]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=opsada-kraljeva-1941 Opsada Kraljeva] (znaci.org) {{commonscat|Siege of Kraljevo}} {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Kraljevo]] [[Kategorija:Borbe između Jugoslovenske vojske u otadžbini i Nijemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1941.]] 2b602zqjedd9qv64k25xryht1xvrs1c 0 4572341 42605638 42263007 2026-06-05T15:25:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605638 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = David Lee Roth | Img = David Lee Roth Smashbox 2008.jpg | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_izvođač | Rodno_ime = David Lee Roth | Pseudonim = Diamond Dave | Rođenje = [[10. listopada]] [[1954.]]<br />Bloomington, [[Indiana]], [[SAD]] | Smrt = | Prebivalište = | Instrument = [[pjevanje|Vokal]] | Žanr = [[Hard rock]] | Zanimanje = [[Glazbenik]] | Djelatno_razdoblje = [[1974.]] – traje | Producentska_kuća = Warner Bros.,<br /> Magna Carta,<br /> CMH Records | Angažman = [[Van Halen]] | URL = [http://www.davidleeroth.com/ Službene stranice] | Sadašnji članovi = | Bivši članovi = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''David Lee Roth''' (poznat kao '''Diamond Dave''') (Bloomington, [[Indiana]], [[10. 10.|listopada]] [[1954]].), [[Sjedinjene Američke Države|američki]] je [[Rok muzika|rock]] [[Pjevanje|pjevač]], [[Pisac pjesme|tekstopisac]], autor glazbe i bivši radijski voditelj (mijenjao je čuvenog Howarda Sterna). Svjetsku slavu je stekao kao pjevač u grupi [[Van Halen]] ([[1978]]. - [[1984]].), koju je predvodio [[Električna gitara|gitarist]] [[Eddie Van Halen]]. Godine [[1985]]. odlazi iz grupe i počinje svoju solo karijeru. Ostati će zapamćen i ući će u povijest po svom jedinstvenom izgledu na sceni i oštroumnoj [[pop]] senzibilnost. == Diskografija == === Van Halen === {| class="wikitable" !Godina !Naziv albuma |- |[[1978|1978.g]]. |Van Halen |- |[[1979|1979.g]]. |Van Halen II |- |[[1980|1980.g]]. |Women and Children First |- |[[1981|1981.g]]. |Fair Warning |- |[[1982|1982.g]]. |Diver Down |- |[[1984|1984.g]]. |[[1984 (album, Van Halen)|1984]] |} === Solo === {| class="wikitable" !Godina !Naziv albuma |- |[[1985|1985.g]]. |Crazy from the Heat |- |[[1986|1986.g]]. |Eat'em And Smile |- |[[1988|1988.g]]. |Skyscraper |- |[[1991|1991.g]]. |A Little Ain't Enough |- |[[1994|1994.g]]. |Your Filthy Little Mouth |- |[[1997|1997.g]]. |The Best |- |[[1998|1998.g]]. |DLR Band |- |[[2003|2003.g]]. |Diamond Dave |- |[[2006|2006.g]]. |Strummin' With The Devil |} == Vanjske veze == * [http://www.davidleeroth.com/ Osobne stranice Davida Lee Rotha] * [http://www.van-halen.com/ Službene stranice sastava Van Halen] {{Authority control}} {{Životni vijek|1954||Roth, David Lee}} [[Kategorija:Američki rock pjevači]] [[Kategorija:Američki tekstopisci]] [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] [[Kategorija:Američki Jevreji]] napun48i1lmcz2712kxb6nx4mxu83eh 0 4572398 42606396 41804646 2026-06-06T11:40:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606396 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = Beyond Westworld | žanr = [[science fiction]] [[dramska serija|serija]] | slika = [[File:BeyondWestworld.jpg|200px]] | trajanje = 60 min. (po epizodi) | kreator = [[Michael Crichton]] | izvršni_producent = [[Lou Shaw]] | uloge = [[Jim McMullan]]<br />[[James Wainwright (glumac)|James Wainwright]]<br />[[Connie Sellecca]] | kompozitor = George Romanis | kompanija = Lou Shaw Productions<br>[[MGM Television]] | distributer = [[Warner Bros. Television Distribution]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | mreža = [[CBS]] | početak = 5. mart | kraj = 19. mart 1980 | br_epizoda = 5 (2 neprikazane) | prethodi = ''[[Futureworld]]'' (1976) }} '''''Beyond Westworld''''' ({{jez-sh|S onu stranu Zapadnog svijeta}}) je [[SAD|američka]] [[science fiction]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno prikazivala 1980. godine na programu mreže [[CBS]]. Predstavlja nastavak igranih filmova ''[[Westworld]]'' i ''[[Futureworld]]''. Radnja je smještena u blisku budučnost, u kojoj je korporacija Delos proizvela humanoidne [[robot]]e ([[android]]e) koje je gotovo nemoguće razlikovati od ljudi. Protagonist, koga tumači [[Jim McMullan]], je John Moore, šef sigurnosti Delosa, koji nastoji zaustaviti Quaida ([[James Wainwright (glumac)|Jamesa Wainwrighta]]), zlog naučnika koji je od Delosa ukrao robote i nastoji ih iskoristiti kako bi zavladao svijetom. Iako je serija bila pohvaljena zbog za tadašnje standarde impresivnih specijalnih efekata, imala je slabu gledanost te je snimanje obustavljeno već nakon tri prikazane (od pet snimljenih) epizoda. Svoj svojevrsni [[remake]] će dobiti tek 2016. u TV-seriji ''[[Westworld (TV serija)|Westworld]]'' u produkciji [[HBO]]-a. == Uloge == * [[Jim McMullan]] ... John Moore * [[James Wainwright (glumac)|James Wainwright]] ... Simon Quaid * [[Connie Sellecca]] ... Pamela Williams * [[William Jordan (glumac)|William Jordan]] ... Joseph Oppenheimer * [[Severn Darden]] ... Foley * [[Nancy Harewood]] ... Roberta * [[Judith Chapman]] ... Laura Garvey (samo u pilotu) == Epizode == {| class="wikitable plainrowheaders" ! style="background:#EE7755;" | Br. ! style="background:#EE7755" | Naslov ! style="background:#EE7755;" | režija ! style="background:#EE7755;" | scenario ! style="background:#EE7755;" | originalni datum premijere {{Episode list |EpisodeNumber=1 |Title=Westworld Destroyed |DirectedBy= [[Ted Post]] |WrittenBy=Lou Shaw |OriginalAirDate={{Start date|1980|3|5|df=y}} |ShortSummary=John Moore dobiva zadatak uhvatiti Quaida koji posjeduje neke androide koje nastoje koristiti u svoje svrhe. Prvi od njih se krije među posadom američke [[nuklearna podmornica|nuklearne podmornice]]. |LineColor=EE7755 }} {{Episode list |EpisodeNumber=2 |Title=My Brother's Keeper |DirectedBy=Rob Holcomb |WrittenBy=Lou Shaw,<br> Haward Dimsdale |OriginalAirDate={{Start date|1980|3|12|df=y}} |ShortSummary=Quaid ucjenjuje vlasnika naftne kompanije, te John i Pamela moraju pronaći androida u redovima kompanijinog osoblja. |LineColor=EE7755 }} {{Episode list |EpisodeNumber=3 |Title=Sound of Terror |DirectedBy=[[Paul Stanley (režiser)|Paul Stanley]] |WrittenBy=Martin Roth |OriginalAirDate={{Start date|1980|3|19|df=y}} |ShortSummary=Quaid dolazi u posjed određene količine [[uranij]]a, te John i Pamela moraju pronaći još jednog androida koji se krije u rock bendu. |LineColor=EE7755 }} {{Episode list |EpisodeNumber=4 |Title=The Lion |DirectedBy= [[Jack Starrett]] |WrittenBy=Martin Roth,<br> David Bennett Carren |OriginalAirDate=''neprikazana'' |ShortSummary=Delosova oprema je pronađena na poprištu eksplozije automobila te John i ostatak Delosovog tima mora otkriti što je Quaidov novi plan. |LineColor=EE7755 }} {{Episode list |EpisodeNumber=5 |Title=Takeover |DirectedBy= [[Don Weis]] |WrittenBy=Gregory S. Dinallo,<br> Steven Greenberg,<br> Aubrey Solomon |OriginalAirDate=''neprikazana'' |ShortSummary=Quaidova meta je policajac nadležan za posjetu državnog guvernera. John i Pamela moraju zaustaviti Quaida i otkriti koji od policajaca je zapravo android. |LineColor=EE7755 }} |} == Vanjske veze == * {{IMDb title|0080198|Beyond Westworld}} {{Westworld}} {{Michael Crichton}} {{TVSvijek|1980|1980|Beyond Westworld}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] 4wm3l38fyazpxk3qnkme1kx4nat3vsj 0 4572615 42606405 40974841 2026-06-06T11:45:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606405 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | naziv_emisije = The Blue Knight | slika = [[File:George Kennedy The Blue Knight 1976.JPG|200px]] | opis = George Kennedy kao Bumper Morgan. | trajanje = 60 min. (po epizodi) | kreator = [[Joseph Wambaugh]] | uloge = [[George Kennedy]] | kompanija = [[Lorimar]] | distributer = [[Warner Bros. Television Distribution]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | mreža = [[CBS]] | početak = 17. decembar 1975 | kraj = 20. oktobar 1976 | br_sezona = 2 | br_epizoda = 24 |list_episodes = |prethodi = ''[[The Blue Knight (miniserija)|The Blue Knight]]'' (1973) |}} '''''The Blue Knight''''' ({{jez-sh|Plavi vitez}}) je [[SAD|američka]] [[policijski žanr|policijska]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno prikazivala na programu mreže [[CBS]]. Inspirirana je [[The Blue Knight (roman)|istoimenim]] romanom [[Joseph Wambaugh|Josepha Wambaugha]], odnosno predstavlja nastavak [[The Blue Knight (miniserija)|istoimene]] [[miniserija|miniserije]] sa [[William Holden]]om u glavnoj ulozi. Naslovni lik, koji u novoj verziji tumači [[George Kennedy]], je Bumper Morgan, ostarjeli, ali izuzetno iskusni [[LAPD|losanđeleski policajac]] koji je cijelu karijeru proveo kao ulični pozornik. Radnja prikazuje kako svoje iskustvo i dobro poznavanje ulice koristi kako bi se borio protiv poremećenih ubica i dilera droge. ==Vanjske veze== * {{IMDb title|id=0072478|title=The Blue Knight ''(1975)'}} {{TVSvijek|1975|1976|Blue Knight}} [[Kategorija:Kriminalističke TV-serije]] [[Kategorija:Američke TV serije]] powd5vby9ccvvz2s7a6lux944wl8rqc 0 4572950 42606253 41194137 2026-06-06T11:19:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606253 wikitext text/x-wiki {{for|televizijsku adaptaciju|Kućevlasnik i palikuća (TV drama)}} {{Infokutija02 drama |slika=Biedermann und die Brandstifter1953.jpg |opis=naslovna stranica originalne radio-drame |naslov=Biedermann und die Brandstifter |naslov_prev=Kućevlasnik i palikuća |datum_premijere_original=1953 |mjesto_premijere_original=[[Bayerischer Rundfunk]] (radio verzija) |jezik=[[njemački]] |žanr=[[drama]]<br>originalno [[radio drama]] |author=[[Max Frisch]] |adaptacije=''[[Kućevlasnik i palikuća (TV drama)|Kućevlasnik i palikuća]]'' (TV drama) }} '''''Biedermann und die Brandstifter''''' ({{jez-sh|Kućevlasnik i palikuća}}) je [[drama]] švicarskog pisca [[Max Frisch|Maxa Frischa]] originalno izvedena u obliku [[radio drama|radio drame]] na programu [[Zapadna Njemačka|zapadnonjemačke]] stanice [[Bayerischer Rundfunk]] [[1953]]. godine, a na pozornici u [[frankfurt]]skom teatru [[Städtische Bühnen Frankfurt]] [[1958]]. godine. Protagonisti su vlasnik kuće koji, usprkos vijesti o grupi [[palež|palikuća]] koji se useljavaju u kuće kako bi ih spalili, prima jednog neznanca za koga se ispostavi da je uistinu palikuća te na kraju, potpuno pomiren sa sudbinom, sudjeluje u spaljivanju svog doma. Iako je neposrednu inspiraciju za dramu pružio [[čehoslovački puč 1948.]] godine, pa se zbog toga tumači kao [[antikomunizam|antikomunistička]] alegorija na "pristojno" [[liberalna demokracija|liberalno demokratsko]] društvo koje sebi dopušta da se u njega infiltriraju njegovi neprijatelji, danas se također tumači i kao odraz ranijih zbivanja, odnosno [[nacizam|nacističke]] i [[fašizam|fašističkih]] diktatura koje ne bi bile moguće bez [[konformizam|konformističkih]] građana koji im nisu mogli ili htjeli pružiti otpor. Godine [[1973]]. je na programu [[JRT]] prikazana adaptacija u obliku [[Kućevlasnik i palikuća (TV drama)|istoimene]] [[TV drama|TV drame]] u produkciji [[RTV Beograd]]. == Vanjske veze == * [http://www.torsten-krug.de/resources/Biedermann-Fragen.pdf Interview mit Thorsten Krug über seine Inszenierung von ''Biedermann und die Brandstifter'' (Annaberg 2007/2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002119/http://www.torsten-krug.de/resources/Biedermann-Fragen.pdf |date=2016-03-04 }} (PDF; 17&nbsp;kB) {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Drame 1953.]] [[Kategorija:Radioemisije]] [[Kategorija:Švicarska književnost]] [[Kategorija:Crne komedije]] eebjr8kaf6nuxtvy901xwgulc4e00ce 0 4573410 42605589 41844207 2026-06-05T15:19:33Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605589 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Politico | company_logo = [[File:POLITICOLOGO.svg|250px]] | type = | foundation = [[23. januar]] [[2007]]. | location_city = [[Arlington County, Virginia|Okrug Arlington]], [[Virginia]], [[SAD]] | key_people = [[Robert Allbritton|Robert L. Allbritton]] (izvršni predsjednik i generalni direktor)<ref name="Leadership">[http://www.politico.com/about-us About Politico: Leadership] (pristup 22. 8. 2016).</ref><br/>Vinay Mehra (financijski direktor)<ref name="Leadership"/><br/>[[John F. Harris]] (itdavač i glavni urednik)<ref name="Leadership"/><br/>Susan B. Glasser (urednica)<br/>Peter Canellos (izvršni urednik)<ref name="Leadership"/><br/>[[Michael Allen (novinar)|Mike Allen]] (glavni dopisnik iz Bijele kuće)<ref name="Leadership"/> | area_served = | industry = [[informativni mediji]] | products = ''The Politico'' (novbine)<br/>''Politico Magazine'' (dvomjesečnik)<br />Politico.com (website) | revenue = | operating_income = | net_income = | members = | num_employees = 300 (2016)<ref>Paul Farhi, [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/politicos-senior-managers-beat-an-early-retreat/2016/04/04/23599956-fa9d-11e5-886f-a037dba38301_story.html Politico's senior managers are beating an early retreat], ''Politico'' (4. 4. 2016).</ref> | homepage = {{url|politico.com}} }} '''Politico''' je [[SAD|američka]] [[političko novinarstvo|političko-novinska]] organizacija sa sjedištem u [[Arlington County, Virginia|Okrugom Arlington]], koja se bavi praćenjem političkih zbivanja u SAD i svijetu. Svoj sadržaj distribuira preko televizije, Interneta, [[novine|novina]] ''The Politico'', radio-emisija i [[podcast]]ova. Uglavnom pokriva zbivanja u Washingtonu, prije svega rad [[Kongres SAD|Kongresa]], lobista, medija i [[predsjednik SAD|predsjednika]].<ref name="mission_statement">{{Cite news|title= Mission Statement|url= http://www.politico.com/aboutus/missionstatement.html|accessdate= 15. 11. 2011|publisher= Politico| archivedate=4. 3. 2016| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304053309/http://www.politico.com/aboutus/missionstatement.html |deadurl=no}}</ref> [[John F. Harris]] i [[Jim VandeHei]] su napusrili ''[[The Washington Post]]'' kako bi postali glavni i izvršni urednik lista ''The Politico'' koji je pokrenut 23. januara 2007. [[Fred Ryan|Frederick J. Ryan Jr.]]<ref>{{cite web |url= http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/110487e.htm |title= Appointment of Frederick J. Ryan, Jr., as Assistant to the President |publisher=[[Reagan Library]], [[University of Texas]]|date=4. 11. 1987 |accessdate=10. 5. 2016| archivedate=10. 5. 2016|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160510223811/https://reaganlibrary.archives.gov/archives/speeches/1987/110487e.htm | deadurl=no }}</ref> je služio kao prvi predsjednik i [[generalni direktor]] kompanije.<ref>{{cite web |url= http://www.politico.com/news/stories/0507/3841.html |title= Politico Playbook: Mitt's moment |last= Allen|first= Mike|authorlink= Michael Allen (novinar)|date=4. 5. 2007|accessdate=10. 5. 2016| publisher=Politico| archivedate= April 6, 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160406160005/http://www.politico.com/story/2007/05/politico-playbook-mitts-moment-003841|deadurl=no }}</ref> [[Robert Allbritton|Robert L. Allbritton]] je bio osnivač i izdavač. U oktobru 2013. je [[Jim VandeHei]], dugogodišnji urednik ''The Politico'', preuzeo mjesto generalnog direktora i predsjednika.<ref>{{cite web|url= http://www.politico.com/blogs/media/2013/10/jim-vandehei-named-president-ceo-of-politico-and-capital-174957.html|title= Jim VandeHei named president, CEO of Politico and Capital New York|first=Hadas|last=Gold|publisher= Politico|date=13. 10. 2013|accessdate=10. 5. 2016|archivedate=20. 3. 2016| archiveurl= https://web.archive.org/web/20160320163333/http://www.politico.com/blogs/media/2013/10/jim-vandehei-named-president-ceo-of-politico-and-capital-new-york-174957|deadurl=no}}</ref> Godine 2015. je Politico pokrenuo evropsko izdanje sa sjedištem u Briselu pod naslovom ''[[Politico Europe]]''. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{official website}} {{Authority control}} [[Kategorija:Nastanci 2007.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Američki sajtovi]] 90fdoqz51qgkmfygx9g4usbuxrm5cp2 0 4575190 42606402 42310587 2026-06-06T11:43:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606402 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Crna lista (TV drama)}} {{Televizijska emisija | ime = Crna lista | ime2 = | žanr = [[Kriminalistička drama]]<br />[[Akcija]]<br />[[Triler (žanr)|Triler]] | format = [[Televizijska serija]] | slika = | izdavač = | naslov = The Blacklist | tvorac = Džon Bokenkamp | scenarista = | režija = | kreativni_direktor = | voditelj = | uloge = [[Džejms Spejder]]<br />[[Megan Boone|Megan Bun]]<br />[[Diego Klattenhoff|Diego Klatenhof]]<br />[[Ryan Eggold|Rajan Egold]]<br />[[Parminder Nagra]]<br />[[Harry Lennix|Heri Leniks]]<br />[[Amir Arison]]<br />[[Mozhan Marnò|Možan Marno]]<br />[[Hisham Tawfiq|Hišam Tafik]] | komisija = | glasovi = | narator = | muzička_tema = | uvodna_tema = | završna_tema = | izvršni_producent = | slogan = | kompozitor = {{Plainlist| *[[Dave Porter (composer)|Dejv Porter]] *[[James S. Levine|Džejms S. Levin]] }} | država = {{zastava|SAD}} | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sezone = 10 | epizode = 218 | spisak = | lokacija = | kinematografija = | kamera = | trajanje = 45 minuta | produkcija = | distributer = | kanal = [[En-Bi-Si|NBC]] | format_slike = | format_tona = | premijerno_prikazivanje = | početak = [[23. septembar]] [[2013]]. | kraj = još se emituje | status = | emitovanje_u_Srbiji = da | kanal2 = [[Foks lajf|Fox life]] | prethodnik = | naslednik = | srodstvo = | sajt = http://www.nbc.com/the-blacklist | imdb_id = 2741602 | sajt2 = | tv_com_id = the-blacklist }} '''Crna lista''' ({{jez-eng-lat|The Blacklist}}) je [[SAD|američka]] kriminalistička drama TV kuće [[En-Bi-Si|NBC]]. U [[Srbija|Srbiji]] se prikazuje na televiziji [[Foks lajf]]. Rejmond "Red" Redington ([[Džejms Spejder|James Spader]]), bivši oficir [[Američka ratna mornarica|Američke ratne mornarice]] i kriminalac velikih razmera dobrovoljno se predaje FBI-u, nakon uspešnog izbegavanja hapšenju decenijama. On govori FBI-u da ima listu najopasnijih kriminalaca na svetu, koju je sastavljao godinama i želi da je preda u zamenu za pravni imunitet. Međutim, on insistira da radi isključivo sa tek regrutovanim FBI profajlerom Elizabet Kin ([[Megan Boone]]). 4. oktobra 2013, NBC je naručio devet novih epizoda, popunjavajući prvu sezonu serije. Decembra 3. 2013, NBC je obnovio seriju drugom sezonom od 22 epizode. Maja 11, 2014, zahvaljujući velikom uspehu serije, NBC je odlučio da emituje epizodu u zavidnom terminu po završetku [[Super Bowl|Super Bowl-a]] 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2014/05/11/nbc-fall-schedule-2014/|title='NBC reveals fall TV schedule|date=Maj 11, 2014|accessdate=Septembar 5, 2015}}</ref> == Premisa == Rejmond "Red" Redington, nekadašnji oficir mornaričke obaveštajne službe koji je nestao pre 20 godina da bi postao jedan od 10 najtraženijih begunaca FBI-a, predaje se zameniku direktora FBI-a Haroldu Kuperu u [[Vašington]]u. Nakon što ga odvode u tajni zatvor, Redington tvrdi da želi da pomogne FBI-u da nađe i privede kriminalce i teroriste sa kojima je on proveo zadnjih 20 godina; ljude koji su toliko opasni i podli da vlada SAD-a nije ni svesna njihovog postojanja. On nudi Kuperu svoje znanje i pomoć uz dva uslova, pravni imunitet i da radi isključivo sa Elizabet Kin, tek regrutovanim FBI profajlerom koji je dodeljen Kuperu. Kin i Kuper su nesigurni oko Redingtonovog interesovanja za nju, ali on kaže da je Kin "veoma specijalna". Nakon što Kuper testira Redingtonovu ponudu u nalaženju i ubijanju teroriste u prvoj epizodi, Redington otkriva da je taj čovek bio samo prvo ime na njegovoj "crnoj listi" globalnih kriminalaca, koju je sastavljao tokom svoje kriminalne karijere i tvrdi da FBI i on imaju zajedničku korist njihovom eliminacijom. Misterije u Redingtonovom i Elizabetinom životu, kao i njegovo interesovanje za nju, postepeno bivaju otkrivene kako vreme odmiče. Svaka epizoda uključuje jednog globalnog kriminalca i Redingtonovu pomoć timu u nalaženju i hapšenju istog. Redni broj kriminalca sa liste je prikazan na početku svake epizode. == Glumci i uloge == <onlyinclude>{| class="wikitable" ! rowspan="2"|Glumac !! rowspan="2"|Uloga !! rowspan="2"|Položaj !! colspan="4"|Sezone |- ! style="width:10%;"|[[The Blacklist (sezona 1)|1]] ! style="width:10%;"|[[The Blacklist (sezona 2)|2]] ! style="width:10%;"|[[The Blacklist (sezona 3)|3]] |- | [[Džejms Spejder|James Spader]] || Rejmond "Red" Redington || Doušnik, FBI || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| Glavna uloga |- | [[Megan Boone]] || Elizabet "Liz" Kin/Maša Rostova || [[Konsultant|Specijalni konsultant]], FBI || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| Glavna uloga |- | [[Diego Klattenhoff]] || Donald Resler || Specijalni agent, FBI<br />Direktor Protivterorističke jedinice, FBI || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| Glavna uloga |- | [[Ryan Eggold]] || Tom Kin/Džejkob Felps || Špijun || style="background: #ddffdd" colspan="3" align="center"| Glavna uloga |- | [[Parminder Nagra]] || Mira Malik || Agent, [[Centralna obaveštajna agencija|CIA]] || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| Glavna uloga || style="background:#ffffff; color:white; colspan="2" vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Harry Lennix]] || Harold Kuper || Direktor Protivterorističke jedinice, FBI || style="background: #ddffdd" colspan="4" align="center"| Glavna uloga |- | [[Amir Arison]] || Aram Možtabai || Specijalista za računare, FBI || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| Sporedna uloga || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| Glavna uloga |- | [[Mozhan Marnò]] || Samar Navabi || Agent, [[Mosad]] || colspan="1" style="background:#ffffff; color:white; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ddffdd" colspan="2" align="center"| Glavna uloga |- | [[Hisham Tawfiq]] || Dembe Zuma || Redingtonov telohranitelj || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| Sporedna uloga || style="background: #ddffdd" colspan="1" align="center"| Glavna uloga |- --> |}</onlyinclude> == Sporedne uloge == ==== Sezona 1 ==== * [[Charles Baker|Čarls Bejker]] kao Grej Bio je Redingtonov pomoćnik. * [[Deborah S. Craig|Debora S. Kreig]] kao Luli Ženg, jedan od Redingtonovih telohranitelja i rukovodilac novca * [[Jane Alexander|Džejn Aleksander]] kao Dien Fauler, Šef kriminalne jedinice ministarstva pravosuđa * [[Graeme Malcolm|Grem Malkolm]] kao "Čovek sa jabukom", čovek koji je špijunirao dom Kinove * [[Rachel Brosnahan|Rejčel Brosnahan]] kao Džolin Parker/Luci Bruks, žena koja je ušla u Tomov život * [[Lance Reddick|Lens Redik]] kao Kauboj, lovac na glave koga je Red unajmio da nađe Džolin * [[Emily Tremaine|Emili Tremejn]] kao Audri Bidvel, Reslerova bivša verenica * [[Susan Blommaert|Suzan Blomert]] kao g. Kaplan, Redingtonov lični čistač mesta zločina * [[Alan Alda]] kao Alan Fič, Zamenik direktora Nacionalne bezbednosti * [[Peter Stormare|Piter Stormer]] kao Milos "Berlin" Kirčof, nekadašnji član [[Komitet državne bezbjednosti|KGB]] ==== Sezona 2 ==== * [[Alan Alda]] as Alan Fitč, Zamenik direktora Nacionalne bezbednosti * [[Susan Blommaert|Suzan Blomert]] kao g. Kaplan, Redingtonov lični čistač mesta zločina * [[Peter Stormare|Piter Stormer]] kao Milos "Berlin" Kirčof, nekadašnji član [[Komitet državne bezbjednosti|KGB]] * [[Meri-Luiz Parker|Meri-Luis Parker]] kao Naomi Hajland/Karla Redington, Redingtonova bivša žena * [[Paul Reubens|Pol Rubens]] kao g. Vargas, Redingtonov dvostruki agent * [[Hal Ozsan|Hal Ozan]] kao Ezra, telohranitelj dodeljen Elizabeti od strane Redingtona * [[Clark Middleton|Klark Midlton]] kao Glen Karter, radnik u ministarstvu saobraćaja, povremeno angažovan od strane Redingtona zbog dobijanja informacija * [[Scottie Thompson|Skoti Tompson]] kao Zoi D'Antonio, Berlinova ćerka * [[Teddy Coluca|Tedi Koluka]] as Brimli * [[Ron Perlman]] kao Luter Brakston, dobro poznat međunarodni lopov * [[Janel Moloney|Dženel Moloni]] kao Kat Gudson, Direktorov asistent and veza između NCS i FBI * [[Reed Birney|Rid Birni]] kao Tom Konoli, Državni tužilac i dobar prijatelj direktora Kupera * [[Michael Kostroff|Majkl Kostrof]] kao Martin Vilkoks, detektiv koji istražuje ubistvo Judžina Ejmsa * [[Dante Nero]] kao Semjuel Aleko, bivši doušnik Mire Malik * [[Dejvid Stratern|Dejvid Strathairn]] kao Direktor (Piter Kotsiopulos), misteriozan šef NCS-a * [[Adriane Lenox|Adrien Lenoks]] kao Zamenik državnog tužioca Reven Rajt * [[Ralph Brown|Ralf Braun]] kao Rodžer Hobs, član Kabala koji pomaže Redingtonu * [[James A. Stephens|Džejms A. Stivens]] kao Kenet Džasper, član Kabala * [[Ned van Zandt|Ned van Zant]] kao Leonard Koul, Redingtonov saveznik i ekspert za kompjutersku bezbednost * [[Michael Massee|Majkl Masi]] kao Karakurt, ubica ==== Sezona 3 ==== * [[Edi Gathegi|Edi Gategi]] kao Matajas Solomon, agent Kabala koji je poslat da ulovi Redingtona * [[Adriane Lenox|Adrien Lenoks]] kao Zamenik državnog tužioca Reven Rajt * [[Paul Reubens|Pol Rubens]] kao g. Vargas, Redingtonov dvostruki agent * [[Clark Middleton|Klark Midlton]] kao Glen Karter, radnik u ministarstvu saobraćaja, povremeno angažovan od strane Redingtona zbog dobijanja informacija * [[Dejvid Stratern|Dejvid Strathairn]] kao Direktor (Piter Kotsiopulos), misteriozan šef NCS-a * [[Susan Blommaert|Suzan Blomert]] kao g. Kaplan, Redingtonov lični čistač mesta zločina * [[Kristina Lati|Kristin Lahti]] kao Lourel Hičin, predsednikov savetnik za nacionalnu bezbednost * [[Fisher Stevens|Fišer Stivens]] kao Marvin Džerard, Redingtonov advokat * [[Ned van Zandt|Ned van Zant]] kao Leonard Koul, Redingtonov saveznik i ekspert za kompjutersku bezbednost * [[Peter Vack|Piter Vek]] kao Ašer Saton, član višeg društva koga Tom Kin iskorišćava da nađe Karakurta * [[Conor Leslie|Konor Lesli]] kao Gven Holander, Ašer Satonova devojka * [[Andrew Divoff|Endru Divof]] kao Karakurt, ubica * [[Tony Plana|Toni Plana]] kao g. Diaz, ministar spoljnih poslova Venecuele * [[Deidre Lovejoy|Didre Lovdžoj]] kao Sintia Panabejker, savetnik Bele Kuce * [[Tawny Cypress|Touni Sajpres]] kao Nez Rovan, plaćenik * [[Famke Jansen|Famke Džensen]] kao Suzan Skot Hargrejv == Epizode == <onlyinclude>{{Series overview | infoheader = [[Nielsen ratings]] | infoA = Rang | infoB = Gledalaca<br />(milion) | color1 = #54585C | link1 = <includeonly>List of The Blacklist episodes</includeonly>#Season 1 (2013–14) | episodes1 = 22 | start1 = Septembar 23, 2013. | end1 = Maj 12, 2014. | info1A = 6 | info1B = 14.95<ref name="entertainment2014">{{cite web|last= Deadline Team |first=The |title=Full 2013-14 Series Rankings|url=http://www.deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2/|accessdate=Maj 23, 2014|date=Maj 23, 2014}}</ref> | color2 = #AE1726 | link2 = <includeonly>List of The Blacklist episodes</includeonly>#Season 2 (2014–15) | episodes2 = 22 | start2 = Septembar 22, 2014. | end2 = Maj 14, 2015. | info2A = 14 | info2B = 13.76<ref name="entertainment2015">{{cite web|url=http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/|title=Full 2014-15 Series Rankings|work=Deadline Hollywood|date=Maj 22, 2015|accessdate=Maj 22, 2015}}</ref> | color3 = #000000 | link3 = <includeonly>List of The Blacklist episodes</includeonly>#Season 3 (2015–16) | episodes3 = 23<ref name="Episode Count">{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/blacklist/listings/|title=Shows A-Z - blacklist, the on NBC |work=The Futon Critic|accessdate = 7. 04. 2015}}</ref> | start3 = Oktobar 1, 2015. | end3 = Maj 19, 2016.<ref name="Episode Count"/> | info3A = {{N/A|TBD}} | info3B = {{N/A|TBD}} }}</onlyinclude> == Odziv == ==== Kritike ==== Prva sezona Crne Liste je primila dobre kritike. [[Rotten Tomatoes]] je dao seriji 82%, bazirano na 45 kritika, sa prosekom 7/10.<ref>{{cite web|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|title='The Blacklist', Season 1|url=http://www.rottentomatoes.com/tv/the-blacklist/s01/|accessdate=Maj 22, 2015}}</ref> Na [[Metacritic]], serija ima ocenu 74 od 100, bazirano na 31 kritici, što ukazuje "generalno povoljne kritike".<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/the-blacklist/critic-reviews|publisher=[[Metacritic]]|title=The Blacklist – Season 1 Reviews|accessdate = 12. 12. 2013}}</ref> === Rejtinzi === {| class="wikitable" |- ! style="width:10%;" rowspan="2"| Sezone ! style="width:18%;" rowspan="2"| Vreme prikazivanja ([[Eastern Time Zone (North America)|ET]]) ! style="width:7%;" rowspan="2"| Epizode ! colspan=2| Premijera ! colspan=2| Finale ! style="width:7%;" rowspan="2"| TV Sezona ! style="width:10%; background:#ffdead;" rowspan="2"| Rang ! style="width:10%; background:#ffdead;" rowspan="2"| Gledalaca<br />(u milionima) ! style="width:10%; background:#ffdead;" rowspan="2"| Uživo + DVR<br />Gledalaca<br />(u milionima) |- ! Datum ! span style="width:7%; font-size:smaller; line-height:100%;"| Gledalaca<br />(milioni) ! Datum ! span style="width:10%; font-size:smaller; line-height:100%;"| Gledalaca<br />(milioni) |- ! '''[[The Blacklist (sezona 1)|1]]''' | <center>Ponedeljak 10:00 p.m.</center> ! 22 | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Septembar 23, 2013.</center> ! 12.58<ref name=S01E01>{{cite web |title=Monday Final TV Ratings: 'The Voice' & 'How I Met Your Mother' Adjusted Up; No Adjustment for 'Hostages' or 'The Blacklist' |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/24/monday-final-tv-ratings-the-voice-no-adjustment-for-hostages-or-the-blacklist/204423/ |last=Kondolojy |first=Amanda |publisher=TV by the Numbers |date=Septembar 24, 2013 |access-date=2016-12-12 |archivedate=2013-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927103023/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/24/monday-final-tv-ratings-the-voice-no-adjustment-for-hostages-or-the-blacklist/204423/ |deadurl=yes }}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Maj 12, 2014.</center> ! 10.44<ref name=S01E22>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/13/monday-final-tv-ratings-bones-castle-dancing-with-the-stars-star-crossed-adjusted-down/263656/|title=Monday Final TV Ratings: 'Bones', 'Castle', 'Dancing With The Stars' & 'Friends With Better Lives' Adjusted Up; 'Star-Crossed' Adjusted Down|last=Bibel|first=Sara|publisher=TV by the Numbers|date=Maj 13, 2014|accessdate=Maj 13, 2014|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201703/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/13/monday-final-tv-ratings-bones-castle-dancing-with-the-stars-star-crossed-adjusted-down/263656/|deadurl=yes}}</ref> ! style="font-size:smaller"| [[2013–14 United States network television schedule|2013–14]] ! style="background:#fc9;"| #6<ref name="entertainment14"/> ! style="background:#fc9;"| 14.95<ref name="entertainment14">{{cite web|title=Full 2013-14 Series Rankings|url=http://www.deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2/|publisher=[[Deadline.com]]|accessdate=Maj 23, 2014|date=Maj 23, 2014}}</ref> ! style="background:#fc9;"| 16.90<ref>{{cite web|last=Bibel|first=Sara|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/|title=Live+7 DVR Ratings: Complete 2013-14 Season ''The Big Bang Theory'' Leads Adults 18-49 Ratings Increase; ''Raising Hope'' Earns Biggest Percentage Increase; ''The Blacklist'' Top Viewership Gains|date=9. 06. 2014|publisher=TV by the Numbers|accessdate=18. 08. 2014|archivedate=2014-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140613024640/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/|deadurl=yes}}</ref> |- ! '''[[The Blacklist (sezona 2)|2]]''' | <center>Ponedeljak 10:00 p.m.<br />Četvrtak 9:00 p.m.</center> ! 22 | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Septembar 22, 2014</center> ! 12.34<ref name=S02E01>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/23/monday-final-ratings-forever-dancing-with-the-stars-scorpion-americas-next-top-model-adjusted-down/306063/|title=Monday Final Ratings: 'Forever', 'Dancing With the Stars' & 'The Big Bang Theory' Adjusted Up; 'Scorpion' & 'America's Next Top Model' Adjusted Down|last=Kondolojy|first=Amanda|publisher=TV by the Numbers|date=Septembar 23, 2014|accessdate=Septembar 23, 2014|archivedate=2014-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926070023/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/23/monday-final-ratings-forever-dancing-with-the-stars-scorpion-americas-next-top-model-adjusted-down/306063/|deadurl=yes}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Maj 14, 2015</center> ! 7.49<ref name=S02E22>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/15/thursday-final-ratings-the-blacklist-adjusted-up-reign-adjusted-down-no-adjustment-to-scandal/404642/|title=Thursday Final Ratings: 'The Blacklist' Adjusted Up; 'Reign' Adjusted Down; No Adjustment to 'Scandal'|last=Bibel|first=Sara|publisher=TV by the Numbers|date=Maj 15, 2015|accessdate=Maj 15, 2015|archivedate=2015-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150517195449/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/15/thursday-final-ratings-the-blacklist-adjusted-up-reign-adjusted-down-no-adjustment-to-scandal/404642/|deadurl=yes}}</ref> ! style="font-size:smaller"| [[2014–15 United States network television schedule|2014–15]] ! style="background:#fc9;"| #14<ref name="entertainment15"/> ! style="background:#fc9;"| 13.76<ref name="entertainment15">{{cite web|url=http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/|title=Full 2014-15 Series Rankings|publisher=Deadline.com|date=Maj 22, 2015|accessdate=Maj 22, 2015}}</ref> ! style="background:#fc9;"|15.10<ref>{{Cite web|title = Live+7 Ratings: Complete 2014-15 Season 'The Big Bang Theory' Leads Adults 18-49 Ratings Increase; 'The Messengers' Earns Biggest Percentage Increase, 'The Blacklist' Tops Viewership Gains|url = http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/413678/|publisher = TVbytheNumbers|accessdate = 08. 06. 2015|archivedate = 2016-07-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160712213521/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/413678/|deadurl = yes}}</ref> |- !'''[[The Blacklist (sezona 3)|3]]''' | <center>Četvrtak 9:00 p.m.</center> ! 23<ref name="Episode Count" /><span style="color: gray;"><small></small></span> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Oktobar 1, 2015</center> ! 7.76<ref>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/02/thursday-final-ratings-bones-the-player-adjusted-up-final-football-ratings/475407/|title=Thursday Final Ratings: 'Bones' & 'The Player' Adjusted Up + Final Football Ratings|last=Dixon|first=Dani|publisher=TV by the Numbers|date=2. 10. 2015|accessdate=2. 10. 2015|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093252/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/02/thursday-final-ratings-bones-the-player-adjusted-up-final-football-ratings/475407/|deadurl=yes}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<center>Maj 19, 2016<ref name="Episode Count"/></center> ! <span style="color: gray;"><small>TBD</small></span> ! style="font-size:smaller"| [[2015–16 United States network television schedule|2015–16]] ! <span style="color: gray;"><small>TBA</small></span> ! <span style="color gray;"><small>TBA</small></span> ! <span style="color gray;"><small>TBA</small></span> |} === Priznanja === {| class="wikitable sortable" |+ Nagrade i nominacije za ''The Blacklist'' |- ! Godina ! Udruženje ! Kategorija ! Kandidat ! Rezultat |- | rowspan="12"| 2014 | [[Nagrada Zlatni globus]]<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0000292/2014?ref_=ttawd_ev_1|title=Golden Globes, USA (2014)|publisher=[[IMDb|Internet Movie Database]]|accessdate = 11. 01. 2014}}</ref> | [[Zlatni globus za najboljeg glavnog glumca u TV seriji (drama)|"Best Actor - Television Series Drama"]] | [[Džejms Spejder]] | {{nom}} |- | [[People's Choice Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0000530/2014?ref_=ttawd_ev_2|title=People's Choice Awards (2014)|publisher=Internet Movie Database|accessdate = 11. 01. 2014}}</ref> | [[People's Choice Awards|"Favorite New Television Drama"]] | ''The Blacklist'' | {{nom}} |- | rowspan="6"| [[Entertainment Weekly]]<br />Nagrade za finale sezone<ref>{{cite journal|last=Bierly|first=Mandi|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20593459_20820828,00.html|title=TV Season Finale Awards: YOUR 2014 Winners|date=28. 05. 2014|magazine=Entertainment Weekly|accessdate=18. 08. 2014|archive-date=2014-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027150815/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20593459_20820828,00.html}}</ref> | "Best Non-Romantic Cliffhanger" | rowspan="6"| "Berlin (Br. 8) Zaključak" | {{nom}} |- | "Funniest Moment in a Drama" | {{nom}} |- | "Weakest/Most Divisive Twist" | {{nom}} |- | "Best Final Shot" | {{nom}} |- | "Most Likely to Earn Someone an Emmy Nomination" | {{nom}} |- | "Biggest Regret That I Didn't See It, I Just Heard or Read About It" | {{nom}} |- | [[66th Primetime Creative Arts Emmy Awards|Primetime Creative Arts Emmy Awards]] | "Outstanding Stunt Coordination for a Drama Series, Miniseries, or Movie" | ''The Blacklist'' | {{won}} |- | [[American Society of Composers, Authors and Publishers#Awards|ASCAP Film and Television Music Awards]] | "Top TV Series" | ''The Blacklist'' (Dejv Porter) | {{won}} |- | rowspan="2"| [[40th Saturn Awards|Saturn Award]] | "Best Network Television Series Release" | ''The Blacklist'' | {{nom}} |- | "Best Actor in a Television Series" | [[Džejms Spejder]] | {{nom}} |- | rowspan="2"| 2015 | [[Golden Globe Awards]]<ref>{{Cite web|url = http://www.goldenglobes.com/2015_72nd_Golden_Globes_Nominees|title = 2015 Golden Globe Nominations|publisher = The Hollywood Foreign Press Association|access-date = 2016-12-12|archive-date = 2015-02-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150202054442/http://www.goldenglobes.com/2015_72nd_Golden_Globes_Nominees|dead-url = yes}}</ref> | [[Zlatni globus za najboljeg glavnog glumca u TV seriji (drama)|"Best Actor -Television Series Drama"]] | [[Džejms Spejder]] | {{nom}} |- | [[67th Primetime Emmy Awards|Primetime Emmy Awards]] | [[Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actor in a Drama Series|Outstanding Guest Actor in a Drama Series]] | [[Alan Alda]] | {{nom}} |} == Emitovanje == Serija je emitovana istovremeno na [[Global Television Network|Global]] u Kanadi.<ref>{{cite web|author=<!--Staff writer(s); No by-line-->|url=http://www.globaltv.com/theblacklist/|title=The Blacklist}}</ref><ref>{{cite web|last=Knox|first=David|title=The Blacklist Tops Monday But Homeland Sinks |url=http://www.tvtonight.com.au/2013/10/the-blacklist-tops-monday-but-homeland-sinks.html|publisher=[[TV Tonight]]|date = 1. 10. 2013|accessdate = 22. 05. 2015}}</ref> Na Novom Zelandu, serija je imala premijeru na [[TV3 (Novi Zeland)|TV3]] Februara 2, 2014.<ref name="NZ">{{cite web|url=http://www.tv3.co.nz/Shows/TheBlacklist.aspx|title=The Blacklist|publisher=[[Mediaworks New Zealand]]|accessdate=11. 02. 2014|archive-date=2014-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207073535/http://www.tv3.co.nz/Shows/TheBlacklist.aspx}}</ref> Druga sezona je premijerno prikazana septembra 23.<ref>{{cite web|publisher=TV3|title=''The Blacklist''|url=http://www.tv3.co.nz/Shows/TheBlacklist.aspx|access-date=2016-12-12|archive-date=2014-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207073535/http://www.tv3.co.nz/Shows/TheBlacklist.aspx}}</ref> U [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Ujedinjenom Kraljevstvu]], serija je premijerno prikazana na [[Sky Living]] oktobra 4, 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.tvwise.co.uk/2013/09/sky-living-sets-uk-premiere-date-for-the-blacklist/|title=Sky Living Sets UK Premiere Date For 'The Blacklist'|last=Munn|first=Patrick|date=11. 09. 2013|publisher=TV Wise|accessdate=22. 12. 2014|archive-date=2015-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331052417/http://www.tvwise.co.uk/2013/09/sky-living-sets-uk-premiere-date-for-the-blacklist/|dead-url=yes}}</ref> Druga sezona je premijerno prikazana oktobra 3, 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.tvwise.co.uk/2014/09/sky-living-sets-uk-premiere-date-blacklist-season-2/|title=Sky Living Sets UK Premiere Date For 'The Blacklist' Season 2|date=17. 09. 2014|publisher=TV Wise|accessdate=22. 12. 2014|archive-date=2014-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223014633/http://www.tvwise.co.uk/2014/09/sky-living-sets-uk-premiere-date-blacklist-season-2/|dead-url=yes}}</ref> [[Netfliks]] ima prava za emitovanje prve i druge sezone u SAD-u, [[Australija|Australiji]] i [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]]. == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.nbc.com/the-blacklist}} * {{IMDb title|2741602|The Blacklist}} {{TVSvijek|2013|TRAJE|Blacklist, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Kriminalističke TV-serije]] [[Kategorija:Akcijske TV-serije]] kakza0wgpvn5975jiwtonfi0mfpntvg 0 4576088 42606330 42470851 2026-06-06T11:32:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606330 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Adam Savage | slika = AdamSavageJul2011 cropped.jpg | opis = Savage u julu 2011. | ime_po_rođenju = Adam Whitney Savage<ref name="skeptics_2008"/> | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1967|07|15}} | mjesto_rođenja = [[New York]], [[SAD]] | prebivalište = [[San Francisco]], [[Kalifornija]], SAD | nacionalnost = američka | zanimanje = dizajner, glumac, prosvjetni radnik | supružnik = {{marriage|Julia Ward|2002}} | djeca = 2 | website = {{Unbulleted list | {{URL|http://adamsavage.com/}} | {{URL|http://www.tested.com}} }} | alma mater = [[Tisch School of the Arts]] }} '''Adam Vitni Sevedž''' (15. jul 1967.)<ref>{{cite book|title = Chase's calendar of events 2009|author = The Editors of Chase's|year=2009|publisher = [[McGraw-Hill Professional]]|location = |isbn=978-0-07-159956-6|url =http://books.google.com/books?id=WoV51PohNjwC&pg=PA363&dq=%22Adam+Savage%22+%221967%22&ei=VIe7TdLTE8fz0gG9rsnLBQ|accessdate = |pages=363}}</ref> je američki [[Industrijski dizajn|industrijski dizajner]] i dizajner specijalnih efekata, [[glumac]], i televizijska ličnost, poznat kao ko-voditelj (sa [[Džejmi Hajneman|Džejmijem Hajnemanom]]) na ''[[Razotkrivači mitova|Razotkrivačima mitova]]'', obrazovnoj emisiji [[Diskaveri (kanal)|Diskaveri kanala]].<ref name="skeptics_2008">{{Cite interview|title = Skeptics’ Guide to the Universe #215 with guest Adam Savage|subject = Adam Savage|interviewer = Steve Novella, ''et al.''|program = ''The Skeptics Guide to the Universe''|url = http://brainonink.wordpress.com/2009/09/08/skeptics-guide-to-the-universe-215-with-guest-adam-savage/|date = 20. 8. 2008|accessdate = November 18, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20081219061010/http://media.libsyn.com/media/skepticsguide/skepticast2008-08-20.mp3|archivedate = 2008-12-19|deadurl = no}}</ref> Njegov rad sa specijalnim efektima se pojavljuje u velikim filmovima, uključujući i [[Zvezdani ratovi — epizoda II: Napad klonova]]. On je istaknuti član zajednice [[Skepticizam|skeptika]]. Živi u [[San Francisko|San Francisku]] sa svojim sinovima blizancima i ženom, Julijom. == Rani život == Rođen je u [[Njujork]]u, a odrastao u [[Slipi Holou (Njujork)|Slipi Holou]] u [[Okrug Vestčester (Njujork)|Vestčester okrugu]].<ref name="2008bio">{{Cite journal|title = Bio-Adam Savage 2008|url = http://vision.symantec.com/upload/adam_savage_bio.pdf|publisher = Symantec|format = .PDF|accessdate = 21. 6. 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080627061420/http://vision.symantec.com/upload/adam_savage_bio.pdf|archivedate = 2008-06-27|date = |dead-url = no}}</ref> Ovde je završio srednju školu 1985.<ref name="journalnews_sleepyhollow">{{Cite news|first = Peter D.|last = Kramer|title = Reminiscing with Sleepy Hollow ‘Mythbuster’ Adam Savage|date = 29. 10. 2011|publisher = Journal News Media Group|url = http://theater.lohudblogs.com/2011/10/28/reminiscing-with-sleepy-hollow-mythbuster-adam-savage/|work = The Journal News|pages = B1-B2|access-date = 2017-01-02|archive-date = 2012-01-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20120122143115/http://theater.lohudblogs.com/2011/10/28/reminiscing-with-sleepy-hollow-mythbuster-adam-savage/|dead-url = yes}}</ref> Njegov deda je bio poznati [[hirurg]] i jedan od pionira u oblasti operacije [[Rak dojke|raka dojke]].<ref>Adam tells this in [https://www.youtube.com/watch?v=7I0rX7t1J0Q Tour of Adam Savage's Home Office]</ref> Njegov otac, Vitni Li Sevidž (1928-1998), je bio [[slikar]], [[reditelj|režiser]] i [[animacija|animator]] i Adam se dosta ugledao na njega,<ref>{{Cite web|url = http://www.avampatoart.com/profiles/lee-savage.pdf|title = Artist Profile: W. Lee Savage (1928-1998)|accessdate = 17. 5. 2011|archive-date = 2011-09-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20110904183932/http://www.avampatoart.com/profiles/lee-savage.pdf|dead-url = yes}}</ref> dok je njegova majka bila [[psihoterapeut]]. Njegova sestra Kejt Sevidž je takođe [[umetnik]]. Kao tinejdžer je redovno posjećivao lokalnu prodavnicu bicikli kako bi popravio ispumpane gume. Radnja mu je pokazala kako se vrše popravke. O ovome je rekao, "Shvatio sam da možete rasturiti bicikl i ponovo ga sastaviti i da to nije teško... Od tad rastavljam i sastavljam bicikle."<ref name="journalnews_sleepyhollow" /> Sevidž je počeo da se bavi [[Gluma|glumom]] kao dete, i pet godina je išao u školu glume,<ref name="skeptics_2008" /> ali je prvenstveno radio sa specialnim efektima u mnogim filmovima, uključujući i [[Zvezdani ratovi|Zvezdane ratove]].<ref>{{Cite web|title = Adam Savage, Co-Host|work = The Discovery Channel|url = http://dsc.discovery.com/fansites/mythbusters/meet/adam-savage.html|accessdate = 20. 9. 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080913192113/http://dsc.discovery.com/fansites/mythbusters/meet/adam-savage.html|archivedate = 2008-09-13|deadurl = no}}</ref> Opisujući rano napuštanje svoje glumačke karijere, Sevidž je rekao da "u vreme kada sam ja imao, pretpostavljam, devetnaest godina, počeo sam da volim da radim stvari svojim rukama - [[grafički dizajn]], animacije u Njujorku, a onda na kraju rad u [[Pozorište|pozorištu]] u [[San Francisko|San Francisku]]. Nakon nekog vremena su se pojavili ''[[Razotkrivači mitova]]'', savršen spoj glume i pravljenja."<ref>{{Cite web|url = http://blastmagazine.com/the-magazine/entertainment/tv/2010/05/the-men-behind-the-mythbusters/|title = The men behind the MythBusters|first = John Stephen|last = Dwyer|publisher = Blast Magazine|date = 5. 5. 2010|accessdate = 1. 10. 2010|archiveurl = https://web.archive.org/web/20101104030854/http://blastmagazine.com/the-magazine/entertainment/tv/2010/05/the-men-behind-the-mythbusters/|archivedate = 2010-11-04|deadurl = no}}</ref> U novembru 2011. godine, Sevidž je primio počasni doktorat na Univerzitetu Tvente ([[Enshede]], [[Holandija]]) zbog njegove uloge u [[Popularna nauka|popularizaciji nauke]] i [[Tehnologija|tehnologije]].<ref>[http://www.utwente.nl/organization/stories/honorary-doctorates/ UT awards honorary doctorates to MythBusters, two leading scientists and a business pioneer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703152646/http://www.utwente.nl/organization/stories/honorary-doctorates/ |date=2011-07-03 }} - website of the University of Twente</ref><ref>[http://www.eenvandaag.nl/binnenland/39200/mythbuster_in_nederland Mythbuster in Nederland] - website EenVandaag ''([[Holandski jezik|Dutch]])''</ref> == Karijera == [[Datoteka:Cropped_Adam_Savage_HOPE.jpg|right|thumb|223x223px|Sevidž 2008.]] [[Datoteka:Adam_Savage_at_Reason_Rally.JPG|thumb|250x250px|Sevidž kako drži govor u [[Vašington]]u 2012.]] Sevidž je radio kao animator, [[Grafički dizajn|grafički dizajner]], [[stolar]], televizijski voditelj, [[scenograf]], dizajner [[Igračka|igračaka]] i vlasnik [[Galerija|galerije]]. Radio je kao na mnogim poznatim filmovi poput: [[Zvezdani ratovi — epizoda II: Napad klonova]], [[The Matrix Reloaded|Matriks riloded]] i [[Svemirski kauboji]]. Glumio je ulogu inžinjera u filmu ''Od kad se Svet završio ''2001''.''<ref>{{Cite web|title = ''Ever Since the World Ended'' (2001)|url = http://www.imdb.com/title/tt0283337|work = The Internet Movie Database|year=2008|accessdate = 18. 9. 2008}}</ref> i ulogu vlasnika vojnog otpada koji prodaje čoveku raketni motor za kombi u filmu ''Darvinove nagrade''. U tom filmu se takođe pojavio i njegov kolega [[Džejmi Hajneman]].<ref>{{Cite web|title = The Darwin Awards|url = http://www.imdb.com/title/tt0428446|work = The Internet Movie Database|year=2008|accessdate = 18. 9. 2008}}</ref> On je ima [[kameo uloga|kameo nastup]] zajedno sa Džejmijem na [[Mesto zločina: Las Vegas|Mestu zločina: Las Vegas]], 1. maja 2008. godine. <div> Sevidž je postao redovni predavač na konferenciji [[Skepticizam|skeptika]], mađioničara [[Džejms Randi]]ja.<ref>{{Cite web|title = The Amaz!ng Meeting 6|url = http://www.randi.org/site/index.php/component/content/article/156.html|last = Wagg|first = Jeff|publisher = James Randi Educational Foundation|date = 4. 2. 2008|accessdate = 1. 10. 2010|archiveurl = https://web.archive.org/web/20101022043501/http://www.randi.org/site/index.php/component/content/article/156.html|archivedate = 2010-10-22|deadurl = no}}</ref> Sevidž je rekao da ga je u skepticizam uveo [[Majkl Šermer]] kada mu je pokazao časopis ''Skeptik''.<ref>{{Cite web|title = Skepticality|url = http://www.skepticality.com/the-mythbusters/|publisher = Skeptic Magazine|accessdate = 6. 9. 2014|archive-date = 2015-07-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20150713100324/http://www.skepticality.com/the-mythbusters/}}</ref> Držao je govore o skepticizmu širom Amerike, ali i u Britaniji.<ref>{{Cite web|title = ''Amazing Meeting London'' (2009)|url = http://www.tamlondon.org/speakers/|work = Speakers at Amazing Meeting London|year = 2009|accessdate = 28. 3. 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090403185546/http://tamlondon.org/speakers/|archivedate = 2009-04-03|deadurl = no}}</ref> == ''Razotkrivači mitova'' == Sevidž je bio uključen u ''Razotkrivače mitova ''od nastanka emisije. Njegova uloga u emisiji je da proveri da li su neki popularni mitovi tačni, kroz razna testiranje i eksperimente, napravljene u različitim razmerama. Sevidž je suprotnost njegovog kolege [[Džejmi Hajneman|Hajnemana]] i to daje smešan aspekt emisiji.<ref name="usatoday">{{Cite news|last=Strauss|first=Gary|coauthors = |authorlink = |title = 'MythBusters' is the stuff of legends, tall tales|date = 15. 1. 2008|publisher = |url = http://www.usatoday.com/life/television/news/2008-01-15-mythbusters_N.htm|work = USA Today|accessdate = 14. 2. 2010|language = |pages=1}}</ref> Sevidž je nekoliko puta izjavio da emisija nema za cilj da testira natprirodne fenomene, jer njih ne smatraju validnim.<ref name="skepticality_2008">{{Citation|title = Ep. #80 - Skeptic Rock Stars: Adam Savage and Neil DeGrasse Tyson (@0:30:00)|date = 1. 7. 2008|url = http://www.skepticality.com/skeptic-rockstars-at-the-amazing-meeting-6/|author = Swoopy|authorlink = Robynn McCarthy|first2 = Derek|last2 = Colanduno|author2-link = Derek Colanduno|work = [[Skepticality]]|publisher = [[Skeptic (U.S. magazine)|Skeptic Magazine]]|accessdate = November 27, 2011|archive-date = 2011-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20110708084001/http://www.skepticality.com/skeptic-rockstars-at-the-amazing-meeting-6/}}</ref> == Lični život == Sevidž se oženio sa svojom ženom Džulijom Vard 2002. godine, a ima dva sina iz predhodne veze.<ref>{{Cite web|last = Purdy|first = Kevin|title = MythBusters' Adam Savage Talks Tech, Obsessions, and Science|url = http://lifehacker.com/5190354/mythbusters-adam-savage-talks-tech-obsessions-and-science|publisher = Lifehacker|date = 30. 5. 2009|accessdate = 4. 7. 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090615221311/http://lifehacker.com/5190354/-adam-savage-talks-tech-obsessions-and-science|archivedate = 2009-06-15|deadurl = no}}</ref> On se izjašnjava kao [[ateizam|ateista]].<ref name="Savage">{{Cite speech|url = http://www.boingboing.net/features/savage.html|title = Food for The Eagle|last=Savage|first=Adam|publisher = Boing Boing|date = 18. 4. 2010|accessdate = 1. 10. 2010}}</ref><ref name="Both Jamie and I are atheists.">In a 2011 interview on Kevin Pollak's Chat Show, at 1:20:00, Adam Savage is quoted as saying [https://www.youtube.com/watch?v=2K8TSzXl7t8#t=1h20m0s "Both Jamie and I are atheists."]</ref> Zbog [[Malformacija|malformacije]] mora da nosi slušni aparat.<ref>{{Cite web|url = http://twitter.com/donttrythis/status/1701444283|title = Adam Savage: @jayyoozee Yes I wear a he ...|last=Savage|first=Adam|work = Adam Savage Twitter|date = 4. 5. 2009|accessdate = 1. 10. 2010}}</ref> Dok je bio u srednjoj školi, on i njegov otac su napravili [[oklop]] od aluminijuma. "Nosio sam ga u školu i onesvestio se od toplotnog udara na času matematike. Probudio sam se kod medicinske sestre i prva stvar koju sam rekao je bila ''Gde je moj oklop''".<ref name="journalnews_sleepyhollow" /> ==Izvori== {{reflist|30em}} ==Vanjske veze== {{Commons category|Adam Savage}} * {{Official website|http://adamsavage.com/}} * [http://www.tested.com/ Adam Savage's "Tested" website] * [https://www.youtube.com/channel/UCiDJtJKMICpb9B1qf7qjEOA Adam Savage's "Tested" Youtube Channel] * {{IMDb name|1144726}} * [http://www.jamieandadam.tumblr.com Tumblr]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.discovery.com/tv-shows/mythbusters/bios/adam-savage/ Adam Savage's biography from the Discovery Channel] * [http://dsc.discovery.com/videos/mythbusters-the-fortunes-of-fame.html Discovery] * {{TED speaker}} ** [http://www.ted.com/talks/how_simple_ideas_lead_to_scientific_discoveries "How simple ideas lead to scientific discoveries" (TED-Ed 2011)] * [http://www.ted.com/index.php/talks/adam_savage_s_obsessions.html Savage Presentation at The Entertainment Gathering (December 2008)] {{Authority control}} {{Lifetime|1967||Savage, Adam}} [[Category:Američki umjetnici]] [[Category:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Category:Američki ateisti]] ioohyoix9wkbmh5xmsc56p4rq9i3it7 14 4577335 42605646 40679196 2026-06-05T15:25:55Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-voditelji po nacionalnosti]] → [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] 42605646 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Australiji|Voditelji]] [[Kategorija:Australci po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] cnj83ppqtoj0cw542g3sf5p1er12kxw 42605651 42605646 2026-06-05T15:26:25Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Australijski radio-voditelji]] na [[Kategorija:Australijski radijski voditelji]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605646 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Australiji|Voditelji]] [[Kategorija:Australci po zanimanju|Radio-voditelji]] [[Kategorija:Radijski voditelji po nacionalnosti]] cnj83ppqtoj0cw542g3sf5p1er12kxw 0 4577698 42606348 42572040 2026-06-06T11:33:41Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606348 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Ana Kasparian | slika = Ana Kasparian on the centre Stage at Collision 2017 in New Orleans, Louisiana (3x4 cropped).jpg | opis = Kasparian u svibnju 2017. | ime_po_rođenju = Anahit Misak Kasparian | datum_rođenja = {{Birth date and age|1986|7|7|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Northridge, Los Angeles|Northridge]], [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], [[SAD]] | prebivalište = [[West Hollywood, California|West Hollywood]], Kalifornija, SAD | nacionalnost = [[SAD|američka]] | obrazovanje = [[Bachelor of Arts, Journalism]]<br/>[[Master of Arts in Political Science]] | alma_mater = [[California State University, Northridge]] | zanimanje = televizijska voditeljica | poslodavac = ''[[The Young Turks]]'' | televizija = ''[[The Young Turks#Weeknight program on Current TV|The Young Turks with Cenk Uygur]]'' | pokret = [[progresivizam u SAD|progresivizam]] | supružnik = Christian Lopez (vj. 2016) }} '''Anahit Misak Kasparian''',<ref name=armenian>{{cite web|url=http://www.theyoungturks.com/story/2007/10/26/124637/27/news/The-Young-Turks-From-an-Armenian-s-Perspective|title=The Young Turks ... From an Armenian's Perspective|author=Kasparian, Ana|date=October 26, 2007|archivedate=June 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604092736/http://www.theyoungturks.com/story/2007/10/26/124637/27/news/The-Young-Turks-From-an-Armenian-s-Perspective|publisher=The Young Turks|accessdate=25. II 2012}}</ref> ({{lang-hy|Անահիտ Միսաքի Գասպարյան}}, {{IPA-hy|ɑnɑˈhid miˈsɑkʰ kʰɑsbɑˈɾjɑn|pron}}; born July 7, 1986),<ref>{{cite web|url=http://asbarez.com/arm/72679|script-title=hy:ԼՈՒՍԱՐՁԱԿ- Երիտհայուհին|author=ՄԱՆՈՅԵԱՆ, ԳԷՈՐԳ|date=April 30, 2005|accessdate=25. III 2012|language=Armenian|trans-title=Lusardzak – Yerithayuhin}}</ref> poznatija kao '''Ana Kasparian''', je [[SAD|američka]] politička komentatorica [[ljevica|lijeve]] orijentacije, poznata kao su-voditelj i producent političke web-emisije ''[[The Young Turks]]''. ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== {{Commons category}} *{{IMDb ime}} *[http://www.tytnetwork.com ''TYT Network''] {{Lifetime|1986||Kasparian, Ana}} [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Američki politički komentatori]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] n69qvvnt0wi0meypjh1lgpul2b0xk91 0 4577699 42606320 40683616 2026-06-06T11:31:57Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606320 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Ben Mankiewicz | slika = | opis = Mankiewicz (lijevo) i [[Robert Osborne]] | ime_po_rođenju = Benjamin Fredrick Mankiewicz | datum_rođenja = {{Birth date and age|1967|3|25|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Washington, D.C.]], [[SAD]] | prebivalište = [[Santa Monica, California|Santa Monica]], [[Kalifornija]], SAD | alma mater = [[Tufts University]]<br/>[[Columbia University]] | zanimanje = novinar, filmski kritičar | period = 2003– | sipružnik = {{marriage|Contessa Kellogg|2005|2009}}<br />{{marriage|Lee Russo|2013}} | rodbina = [[Frank Mankiewicz]] <small>(otac)</small><br>Holly Jolley Reynolds <small>(majka)</small><br>[[Josh Mankiewicz]] <small>(brat)</small><br>[[Tom Mankiewicz]] <small>(rođak)</small><br>[[Nick Davis (filmski i TV producentr)|Nick Davis]] <small>(rođak)</small><br>[[Herman Mankiewicz]] <small>(djed)</small><br> [[Joseph L. Mankiewicz]] <small>(prastric)</small> }} '''Benjamin''' '''Frederick''' "'''Ben'''" '''Mankiewicz'''<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fNxDAQAAIAAJ&q=holly+%22JOLLEY%22+mankiewicz&dq=holly+%22JOLLEY%22+mankiewicz&hl=en |title=Broadcasting – Google Books |via=[[Google Books]]|date= |accessdate=11. VII 2013}}</ref> (25. mart 1967 -) je [[SAD|američki]] novinar i televizijski voditelj, poznat po vođenju emisija na kanalu [[Turner Classic Movies]]<ref name="Ben Mankiewicz Biography">{{Cite web|url=http://www.tcm.com/this-month/article/35501%257C1102570/Ben-Mankiewicz-Biography.html|title=Ben Mankiewicz Biography|website=Turner Classic Movies|access-date=2016-09-30}}</ref> te kao jedan od osnivača i komentatora progresivnog web-magazina ''[[The Young Turks]]''. ==Izvori== {{reflist|30em}} ==Vanjske veze== * {{IMDb name|1502382|Ben Mankiewicz}} * {{facebook|BenMankiewicz|Ben Mankiewicz}} {{Lifetime|1967||Mankiewicz, Ben}} [[Category:Američki novinari]] [[Category:Američki filmski kritičari]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] qmbrc0s54smizd72l8ooxsaotxl9pmc 0 4577935 42606289 42404952 2026-06-06T11:30:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606289 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | slika = Loz terry carter.png | ime = Terry Carter | ime_po_rođenju = John Everett DeCoste | datum_rođenja = {{birth date and age|1928|12|16|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Brooklyn]], [[New York]], [[SAD]] | zanimanje = glumac, sineast | period = 1955- | supružnik = Anna DeCoste (1964-1990)<br>Beate Glatved DeCoste (1991-2006)<br>Etaferhu Mesfene Zenebe (2009-) | website = {{url|terry-carter.net}} | znamenite_uloge = narednik Joe Broadhurst u ''[[McCloud (TV serija)|McCloud]]''<br>[[Pukovnik Tigh]] u ''[[Battlestar Galactica (TV serija, 1978)|Battlestar Galactica]]'' }} '''Terry Carter''' (16. decembar 1928 – 23. travanj 2024) je [[SAD|američki]] glumac najpoznatiji po televizijskim nastupima 1970-ih, a među kojima se ističu uloge narednika Joea Broadhursta u policijskoj seriji ''[[McCloud (TV serija)|Šerif u New Yorku]]'' i [[pukovnik Tigh]] u [[Battlestar Galactica (TV serija, 1978)|originalnoj verziji ''Battlestar Galactice'']]. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *{{official website|http://www.terry-carter.net/}} *{{IMDb name|id=0141956|name=Terry Carter}} {{Authority control}} {{Lifetime|1928|2024|Carter, Terry}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Biografije, New York]] qirmxxywfeje2avly5xyroiz8ggz97o 0 4577946 42606388 42317281 2026-06-06T11:38:04Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606388 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV |naziv_emisije = Battlestar Galactica |slika = Battlestar Galactica 1978 - intro.jpg |opis = Uvodni kadar ''Battlestar Galactica'' |trajanje = 45 min. po epizodi |kreator = [[Glen A. Larson]] |kompozitor = [[Stu Phillips (kompozitor)|Stu Phillips]] |uloge = {{Plainlist| * [[Richard Hatch (glumac)|Richard Hatch]] * [[Dirk Benedict]] * [[Lorne Greene]] * [[John Colicos]] * [[Maren Jensen]] * [[Noah Hathaway]] * [[Herb Jefferson, Jr.]] * [[Tony Swartz]] * [[Laurette Spang-McCook|Laurette Spang]] * [[Terry Carter]] * [[Anne Lockhart (glumica)|Anne Lockhart]] * [[Jonathan Harris]] {{small|(glas, nenaveden na špici)}} }} |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |kompanija = {{Plainlist| * [[Glen A. Larson|Glen A. Larson Productions]] * [[Universal Television]] }} |distributer = [[NBCUniversal Television Distribution]] |mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] |početak = {{Start date|1978|9|17|df=y}} |kraj = {{End date|1979|4|29|df=y}} |br_sezona = 1 |br_epizoda = 24 |lista_epizoda = Lista epizoda Battlestar Galactica iz 1978/1979. godine i Galactica 1980 episodes |slijedi = ''[[Galactica 1980]]'' |srodna = ''[[Battlestar Galactica (TV serija, 2004)|Battlestar Galactica]]'' (2004) }} '''''Battlestar Galactica''''' ({{jez-sh|Bojna zvijezda Galactica}}), u Jugoslaviji prikazana pod naslovom '''''Svemirska krstarica Galactica''''', je [[SAD|američka]] [[science fiction]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno emitirala na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1978. do 1979. godine. Radnja je bila smještena u daleki svemir, gdje su se preživjeli ostaci čovječanstva nakon uništenja [[Dvanaest Kolonija]] od strane mehaničke rase [[Cylonci|Sajlonaca]] okupili u flotu oko zvjezdanog broda ''Galactica'' i krenuli na dugi, opasni i neizvjesni put kako bi našli utočište na mitskoj trinaestoj koloniji zvanoj [[Zemlja]]. Poticaj za snimanje serije je predstavljao enorman uspjeh ''[[Star Wars (film)|Zvjezdanih ratova]]'', koji je ukazao na sklonost publike prema spektakularnim [[space opera]]ma, ali je sam koncept serije njen tvorac [[Glen A. Larson]] velikim dijelom temeljio na doktrinama [[Mormonska crkva|Mormonske crkve]] kojoj je bio pripadao. Originalno zamišljena kao ciklus [[cjelovečernji film|cjelovečernijih]] [[TV film]]ova, ''Battlestar Galactica'' je nakon uspješne kino-distribucije [[pilot epizoda|pilot]] filma ''[[Saga of a Star World]]'' u nekoliko zamelja započela redovno tjedno emitiranje u jesen 1978. godine. Na tadašnju je publiku ostavila snažan dojam zbog izuzetno visokog budžeta i korištenja za tadašnje prilike izuzetno impresivnih specijalnih efekata, ali i zbog domišljatog korištenja novih riječi i sugestija da su Dvanaest Kolonija i protagonisti za Zemljom povezani preko tada popularne hipoteze o [[Drevni astronauti|drevnim astronautima]]. Iako je ''Battlestar Galactica'' uživala izuzetnu gledanost, vodstvo ABC je u proljeće 1979. godine otkazalo dalje snimanje prije svega zbog visokih troškova produkcije. Sljedeće je godine snimljen nastavak pod naslovom ''[[Galactica 1980]]'' čija se radnja odigravala na Zemlji nakon dolaska ''Galactice''; ta je serija doživjela neuspjeh kod publike i brzo je otkazana. Pokušaji da se napravi "pravi" nastavak ''Galactice'' su trajali godinama, a u tome se najviše istakao [[Richard Hatch]] koji je o svom trošku 1999. godine producirao pilot-film ''[[Battlestar Galactica: The Second Coming]]''. Umjesto toga je 2003. napravljen [[remake]] originalne serije u obliku pilot-[[Battlestar Galactica (miniserija)|miniserije]], a nakon čega je snimljena i [[Battlestar Galactica (TV serija, 2004)|redovna serija]] koja se bila emitirala od 2004. do 2009. godine. == Vanjske veze == * {{IMDb title|0076984|Battlestar Galactica}} * {{rotten-tomatoes|battlestar_galactica_the_complete_epic_series|Battlestar Galactica - The Complete Epic Series}} * {{URL|http://www.nbc.com/classic-tv/battlestar-galactica-classic|''Battlestar Galactica'' on NBC.com}} * [[BattlestarWiki:Battlestar Galactica (TOS)|The Original ''Battlestar Galactica'']] at [[BattlestarWiki:Main Page|Battlestar Wiki]] {{Battlestar Galactica}} {{Authority control}} {{TVSvijek|1978|1979|Battlestar Galactica (1978 Tv Series)}} [[Kategorija:Battlestar Galactica]] [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] 7jur8hzykc78nsjq6457rojeeh26gu9 0 4579072 42606389 42317282 2026-06-06T11:38:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606389 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV |naziv_emisije = Battlestar Galactica |slika = Battlestar Galactica intro.jpg |žanr = [[science fiction]] |based_on = {{Based on|''[[Battlestar Galactica (TV serija, 1978)|Battlestar Galactica]]''|[[Glen A. Larson]]}} |razvijač = [[Ronald D. Moore]] |uloge = {{Plainlist| * [[Edward James Olmos]] * [[Mary McDonnell]] * [[Katee Sackhoff]] * [[Jamie Bamber]] * [[James Callis]] * [[Tricia Helfer]] * [[Grace Park (glumica)|Grace Park]] * [[Michael Hogan (kanadski glumac)|Michael Hogan]] * [[Aaron Douglas (glumac)|Aaron Douglas]] * [[Tahmoh Penikett]] * [[Paul Campbell (kanadski glumac)|Paul Campbell]] * [[Nicki Clyne]] * [[Michael Trucco]] * [[Alessandro Juliani]] * [[Kandyse McClure]] }} |uvodna_tema = ''Gayatri''; autor: [[Richard Gibbs]] |kompozitor = [[Bear McCreary]] |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |br_sezona = 4 |br_epuzoda = 75 |lista_epizoda = List of Battlestar Galactica (2004 TV series) episodes |izvršni_producent = {{Plainlist| * [[Ronald D. Moore]] * [[David Eick]] }} |lokacija = [[Vancouver]], [[Britanska Kolumbija]], [[Kanada]] |trajanje = 44 min. |kompanija = {{Plainlist| * David Eick Productions * R&D TV * [[Universal Television]] * [[Universal Television|Universal Media Studios]] * [[Universal Cable Productions]] }} |distributer = [[NBCUniversal Television Distribution]] |mreža = [[Syfy|Sci-Fi]] |slika_format = [[1080i]] ([[HDTV]]) |početak = {{Start date|2004|10|18|df=y}} |kraj = {{End date|2009|3|20|df=y}} |prethodi = [[Battlestar Galactica (miniserija)|Miniserija ''Battlestar Galactica'']] (2003) |slijedi = ''[[Caprica (TV serija)|Caprica]]'' (2010)<br />''[[Battlestar Galactica: Blood & Chrome]]'' (2012) |srodno = ''[[Battlestar Galactica (1978 TV series)|Battlestar Galactica]]'' (1978)<br />''[[Galactica 1980]]'' |website = http://www.syfy.com/battlestargalactica }} '''''Battlestar Galactica''''' ({{jez-sh|Bojna zvijezda Galactica}}, na prostoru bivše Jugoslavije poznata i pod naslovom '''''Svemirska krstarica Galactica''''') je [[SAD|američka]] [[science fiction]] [[dramska serija|televizijska serija]] nastala u produkciji kanala [[Sci-Fi Channel]] i originalno prikazivana na programu [[UK|britanskog]] kanala [[SkyOne]] od [[2004. na televiziji|2004.]] do [[2009. na televiziji|2009.]] godine. Predstavlja [[remake]] [[Battlestar Galactica (TV serija, 1978)|istoimene TV-serije iz 1978. godine]], odnosno nastavak [[2003. na televiziji|prethodne godine]] emitirane [[Battlestar Galactica (miniserija)|miniserije]] koja joj je poslužila kao [[televizijski pilot|pilot]]. Radnja se događa u dalekom svemiru gdje se nakon [[uništenje Dvanaest Kolonija|uništenja]] [[Dvanaest Kolonija]] preživjeli ostaci čovječanstva okupljaju oko [[Battlestar Galactica (brod)|svemirske krstarice ''Galactica'']] te, nastojeći izbjeći progon od mehaničke rase [[Sajlonci|Sajlonaca]], traže utočište na mitskoj trinaestoj koloniji zvanoj [[Zemlja]]. Iako je na samom početku emitiranja izazvala kontroverze među poklonicima originalne serije zbog brojnih odmaka u odnosu na zaplet i likove, nova ''Battlestar Galactica'' je brzo stekla izuzetnu popularnost, ali i brojne pohvale od strane kritičara, koji su posebno isticali njen mračni ton i prilično eksplicitne alegorije na [[rat protiv terorizma]] i aktualna zbivanja u svijetu. Serija se na programu zadržala četiri sezone, a njen uspjeh je 2010. potakao snimanje kratkotrajnog [[prednastavak|prednastavka]] ''[[Caprica (TV serija)|Caprica]]'', a nakon koga je slijedio još jedan predstanavak u obliku TV-filma ''[[Battlestar Galactica: Blood & Chrome]]''. ==Vanjske veze== * {{Official website|http://www.syfy.com/battlestargalactica}} * {{IMDb title|0407362|Battlestar Galactica}} {{Battlestar Galactica}} {{Saturn Award for Best Syndicated/Cable Television Series}} {{Authority control}} {{TVSvijek|2004|2009|Battlestar Galactica (2004 Tv Series)}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] [[Kategorija:Battlestar Galactica]] 5znm6bj23v39eperyi2ixrz11akbip7 0 4579611 42606298 42229085 2026-06-06T11:30:47Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606298 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Ron Ely | slika = Tarzan Ron Ely 1966.JPG | opis = Ron Ely (desno) kao Tarzan, 1966. | mjesto_rođenja = [[Hereford, Texas|Hereford]], [[Teksas]], [[SAD]] | ime_po_rođenju = Ronald Pierce Ely | znamenite_uloge = [[Tarzan]] u ''[[Tarzan (TV serija, 1966)|Tarzan]]''<br>[[Doc Savage]] u ''[[Doc Savage: The Man of Bronze]]'' | period = 1957&ndash;2016 | supružnik = Cathy Ely (1959-1961)<ref>{{cite web| title=Ron Ely| url=http://www.nndb.com/people/035/000023963/| publisher=[[NNDB|Notable Names Data Base]]}}</ref><br>Valerie Lundeen (1984- ) (3 djece)<ref>{{cite news| title=Ron Ely looks back at Tarzan| url=http://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/389956/Ron-Ely-looks-back-at-Tarzan| date=7 April 2013| work=[[Daily Express]]}}</ref> | zanimanje = glumac, književnik }} [[Datoteka:Barbara Bouchet Ron Ely Fernando Lamas Tarzan 1968.jpg|thumb|left|100px|U filmu iz 1968.]] '''Ronald Pierce "Ron" Ely''' (Hereford, 2. juni [[1938.]] – Santa Barbara, 29. septembar [[2024.]]) je [[SAD|američki]] glumac najpoznatiji po ulozi [[Tarzan]]a u [[Tarzan (TV serija, 1966)|istoimenoj]] TV-seriji iz 1966. godine, odnosno po ulozi [[Doc Savage|Doca Savagea]] u filmu ''[[Doc Savage: The Man of Bronze]]''. Ely, koji je svoju karijeru velikim dijelom dugovao impoznatnoj fizičkoj građi, je nastupao i kao TV-voditelj, a 1990-ih okušao i kao književnik, objavivši dva romana o privatnom detektivu Jakeu Sandsu. ==Reference== {{reflist}} ==Vanjske veze== *{{IMDb name|id=0255935|name=Ron Ely}} * [http://www.briansdriveintheater.com/ronely.html Ron Ely at Brian's Drive-In Theater] * [http://www.express.co.uk/entertainment/tv-radio/389956/Ron-Ely-looks-back-at-Tarzan "Ron Ely looks back at Tarzan"] - ''[[London Express]]'' - April 7, 2013 {{Authority control}} {{Lifetime|1938|2024|Ely, Ron}} [[Category:Američki filmski glumci]] [[Category:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Category:Američki pisci]] g017jzi5zw5p5lhds3dxmapdjs0fmwv 0 4579819 42606355 41750534 2026-06-06T11:34:05Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606355 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Jacqueline Susann | slika = Jacqueline Susann 1951.jpg | opis =Susann godine 1951. | datum_rođenja = {{Birth date|df=yes|1918|8|20}} | mjesto_rođenja = [[Philadelphia]], [[Pensilvanija]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|df=yes|1974|9|21|1918|8|20}} | mjesto_smrti = [[Manhattan]], [[New York]], SAD | zanimanje = književnica, glumica, TV-voditeljica | supružnik = [[Irving Mansfield]] (1939-1974; njena smrt, 1 sin) | žanr = [[roman]] | znamenita_djela = ''[[Valley of the Dolls]]'' }} '''Jacqueline Sussan''' (20. august 1918 - 21. septembar 1974) bila je [[SAD|američka]] književnica, najpoznatija po romanu ''[[Valley of the Dolls]]'' iz 1966. godine koji je, usprkos izuzetno loših kritika, postao najprodavanijom i najpopularnijom knjigom svom vremena. Taj je roman, kao i dva sljedeća - ''[[The Love Machine (roman)|The Love Machine]]'' (1971) i ''[[Once Is Not Enough (roman)|Once Is Not Enough]]'' (1974) - došla na vrh [[Lista bestselera New York Timesa|liste bestselera ''New York Timesa'']], učinivši Susann prvim autorom koji je to postigao sa tri različita naslova. Susann se pisanjem počela ozbiljno baviti 1960-ih nakon dvije decenije ne baš previše uspješne glumačke karijere koju je uglavnom provela na [[Broadway]]u i televiziji, ali tokom koje se upoznala sa brojnim ličnostima iz svijeta [[industrija zabave|industrije zabave]] i [[New York|njujorškog]] [[otmjeno društvo|otmjenog društva]], a koji će kasnije postati modeli za likove njenih djela, zbog toga često opisivanih kao [[roman sa ključem|romani sa ključem]]. Na početku karijere je upoznala i svog muža, teatarskog agenta [[Irving Mansfield|Irvinga Mansfielda]] koji će kasnije razviti prve moderne tehnike promocije knjiga, a zahvaljujući kojima je stekla izuzetnu popularnost i brojne poklonike usprkos poraznih kritika. Na početak spisateljske karijere ju je, prema vlastitim riječima, potakao [[rak dojke]], zbog koga se bila prisiljena podvrći [[mastektomija|mastektomiji]] i poslije tvrdila da je "sklopila sporazum sa [[Bog]]om prema kome će, ukoliko joj da još deset godina života, postati najprodavanija autorica na svijetu". 1973. godine joj je, tokom promocije romana ''Once Is Not Enough'' dijagnosticiran [[rak pluća]] od koga je umrla godinu dana kasnije. ==Knjige== * ''Every Night, Josephine!'' (Bernard Geis, 1963) {{ISBN|0-14-303434-0}} * ''[[Valley of the Dolls]]'' (Bernard Geis, 1966) {{ISBN|0-8021-3519-6}} * ''[[The Love Machine (roman)|The Love Machine]]'' (Simon & Schuster, 1969) {{ISBN|0-8021-3544-7}} * ''[[Once Is Not Enough (roman)|Once Is Not Enough]]'' (William Morrow, 1973) {{ISBN|0-8021-3545-5}} * ''[[Dolores (roman, Susann)|Dolores]]'' (William Morrow, 1976) {{ISBN|0-553-20958-2}} * ''[[Yargo (roman)|Yargo]]'' (Bantam, 1979) {{ISBN|0553128558}} ==Izvori== {{reflist|30em}} ==Vanjske veze== {{commons category|Jacqueline Susann}} * [http://www.valleyofthedolls.com/#homepage ''Valley of the Dolls''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129203756/http://www.valleyofthedolls.com/#homepage |date=2018-11-29 }} The official website, run by the estate of Jacqueline Susann. * [https://www.youtube.com/watch?v=CjuBup6N0ig ''The Morey Amsterdam Show''] A clip from the April 21, 1949 episode, with Jacqueline Susann. * [https://www.youtube.com/watch?v=nToafQZfoIA ''What's My Line?''] Jacqueline Susann's 1967 appearance as a "Mystery Guest." {{Authority control}} {{Lifetime|1918|1974|Susann, Jacqueline}} [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Američke teatarske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] gt47tyfr1gisw21p0u1nz3d6txi8bq4 0 4581104 42606273 40978673 2026-06-06T11:25:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-drame]] → [[Kategorija:Američke TV drame]] 42606273 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV film | naslov = The Andersonville Trial | žanr = [[TV drama]] | based on = {{based on|''The Andersonville Trial''|Saul Levitt}} | režija = [[George C. Scott]] | uloge = [[Cameron Mitchell (glumac)|Cameron Mitchell]]<br>[[William Shatner]]<br>[[Jack Cassidy]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | producent = [[Lewis Freedman]]<br>[[Morris Chapnick]] (pridruženi producent)<br>[[Edith Hamlin]] (nadzorni producent) | kompanija = [[Community Television of Southern California]] | mreža = [[PBS]] | premijera = {{startdate|1970|5|17|df=y}} }} '''''The Andersonville Trial''''' ({{jez-sh|Andersonvilleski proces}}) je [[SAD|američka]] [[TV drama]] u režiji [[George C. Scott|Georgea C. Scotta]], originalno prikazana na programu mreže [[PBS]] [[1970. na televiziji|1970.]] godine. Predstavlja adaptaciju istoimenog komada Saula Levitta premijerno izvedenog na [[Broadway]]u 1959. godine. Radnja prikazuje suđenje [[Henry Wirz|Henryju Wirzu]], [[Konfederalne Države Amerike|južnjačkom]] oficiru koji je pred kraj [[Američki građanski rat|građanskog rata]] zapovijedao zloglasnim [[zarobljenički logor|zarobljeničkim logorom]] [[Andersonville (logor)|Andersonville]] te od pobjedničke sjevernjačke vojske poslije bio uhapšen i optužen za [[ratni zločin|ratne zločine]]. Drama, originalno prikazana u okviru antologije ''Hollywood Television Theatre'', je dobila brojne pohvale i nagradu Emmy za najbolju TV-emisiju godine. Kasnije je adaptirana, odnosno dobila [[remake]] u nizu država, uključujući [[SFRJ|Jugoslaviju]] gdje je 1975. godine na programu [[RTV Beograd]] emitirana drama ''[[Andersonvil - Logor smrti]]''. ==Uloge== *[[William Shatner]] ... Potpuk. [[Norton P. Chipman]] *[[Cameron Mitchell (glumac)|Cameron Mitchell]] ... General-major [[Lew Wallace]] *[[Richard Basehart]] ... Kap. [[Henry Wirz]] *[[Jack Cassidy]] ... Otis Baker *[[Martin Sheen]] ... Kap. Williams *[[Buddy Ebsen]] ... Dr. John Bates *[[Albert Salmi]] ... James Gray *[[John Anderson (glumac)|John Anderson]] ... Ambrose Spencer *[[Michael Burns (historičar)|Michael Burns]] ... James Davidson *[[Woodrow Parfrey]] ... [[Louis F. Schade|Louis Schade]] *[[Harry Townes]] ... Puk. Chandler *[[Whit Bissell]] ... Dr. Ford *[[Alan Hale, Jr.]] ... član vojnog suda *[[Ian Wolfe]] ... član vojnog suda *[[Ford Rainey]] ... član vojnog suda *[[Dallas McKennon]] ... Prvi čuvar *Lou Frizzell ... Jasper Culver ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== *{{IMDb title|0065399}} *[http://www.ibdb.com/production.asp?ID=2874 ''The Andersonville Trial''] (originalni komad) na [[Internet Broadway Database]] {{DEFAULTSORT:Andersonville Trial, The}} [[Kategorija:TV-drame 1970.]] [[Kategorija:Američke TV drame]] 04pxjpqxtxdeupaafjvlpr0yq204fky 0 4581352 42606398 41814759 2026-06-06T11:41:17Z Wyslijp16 180338 42606398 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Jean-Luc Mélenchon | slika = Mélenchon 2027 - 55262255527 (cropped 3-4).png | širina_slike = | alt = | opis = Jean-Luc Mélenchon | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date|1951|08|19}} | mjesto_rođenja = [[Tanger]] ([[Datoteka:Merchant flag of International Tangier.svg|24px|bezokvira]] Tangerska međunarodna zona, danas {{flagcountry|MAR}}) | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | mjesto_smrti = | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = Jean-Luc Mélenchon signature.png | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Jean-Luc Mélenchon''' (rođen 19. avgusta 1951) [[Francuska|francuski]] je [[Politika|političar]]. Nakon pridruživanja [[Socijalistička partija (Francuska)|Socijalističkoj partiji]] 1976. Mélenchon je izabran za opštinskog poslanika grada [[Massy]] 1983. godine, departmanskog poslanika departmana [[Essonne (departman)|Essonne]] 1985. godine i nacionalnog senatora istoga departmana 1986, 1995. i 2004. godine). Služio je i kao delegirani ministar za stručno orazovanje u periodu od 2000. do 2002. godine u vladi Lionela Jospina i ministarstvu ministra obrazovanja Jacka Langa. Bio je deo levog krila Socijalističke partije sve do 2008. godine i kongresa u Reimsu nakon čega je osnovao novu levu partiju ''Parti de Gauche, PG''. Bio je predsednik, a zatim i jedan od dva kopredsednika partije sve do 2014. godine. 2009. je izabran za člana [[Evropski parlament|Evropskog parlamenta]] kao kandidat Levog fronta za jugozapad zemlje. Pažnju javnosti stekao je 2010. za vreme demonstracija protiv reformi penzionog sistema kada je bio čest gost u medijima. Mélenchon je u februaru 2016. osnovao levičarski pokret ''[[La France Insoumise]]'' (FI, "Nepokorena Francuska" ili "Pobunjena Francuska"). Bio je jedan od kandidata na predsedničkim izborima 2012. godine i kandidat je na [[Predsednički izbori u Francuskoj 2017.|predsedničkim izborima u Francuskoj 2017.]] kao i na izborima 2022. godine. Na predsedničkim izborima 2012., na kojima je bio četvrti, osvojio je 11,1% glasova u prvom krugu glasanja, 2017. godine 19,6% glasova u prvom krugu, a 2022. je prema izlaznim anketama uprkos samostalnom izlasku na izbore [[Komunistička partija Francuske|Komunističke partije]] osvojio 22.2% glasova, svega 0.8% manje od drugoplasirane radikalno desne kandidatkinje [[Marine Le Pen]]. ==Vanjske veze== * {{Commons category-inline|Jean-Luc Mélenchon}} [[Kategorija:Francuski političari]] [[Kategorija:Žive osobe]] [[Kategorija:Rođeni 1951.]] h21k62mm8pyaf36y52defe56a3ko4ap 0 4600236 42606350 41564259 2026-06-06T11:33:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606350 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Joy Mangano | datum_rođenja = {{Birth date and age|1956|2|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[East Meadow]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | period = 1989– | obrazovanje = [[Pace University]] | zanimanje = poduzetnica | supružnik = {{marriage|Anthony Miranne|1978|1989}}<ref name="Calautti"/> | djeca = 3 (Christie Miranne,Jacqueline Miranne i Robert Miranne) | website = {{URL|http://joymangano.com/}} }} '''Joy Mangano''' ({{IPAc-en|ˌ|m|æ|ŋ|ˈ|ɡ|æ|n|oʊ}}; 1. februar 1956 -) je [[SAD|američka]] poduzetnica i izumiteljica, najpoznatija po tome što je dizajnirala novu, praktičnu [[metla|metlu]] pod imenom [[Miracle Mop]] i na temelju nje izgradila poslovni imperij. Mangano je prije početka poduzetničke karijere bila domaćica, odnosno u braku i sa troje djece. Danas je poznata po čestim nastupima na televiziji gdje promovira svoje i druge kućanske proizvode. Široj javnosti je poznata i po tome što je njen život poslužio kao predložak za [[biografski film]] ''[[Joy (film)|Joy]]'', gdje je lik inspiriran njom tumačila [[Jennifer Lawrence]]. == Izvori == {{Reflist|30em|refs= <ref name="Calautti">{{cite web|url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2015/12/joy-mangano-true-story|accessdate=28. XII 2015|date=December 17, 2015|work=[[Vanity Fair (magazin)|Vanity Fair]]|publisher=[[Condé Nast]]|title=Why Is the True Story of David O. Russell’s Joy Such a Mystery?|first=Katie|last=Calautti}}</ref> }} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.joymangano.com}} * {{Facebook|JoyManganoOfficial}} * {{IMDb ime|2066601|Joy Mangano}} {{Lifetime|1956||Mangano, Joy}} [[Kategorija:Američki izumitelji]] [[Kategorija:Američki poslovni ljudi]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] hu2l1fj0y7t9wc8fnnlzbh0j0isilj2 0 4600974 42606343 42484049 2026-06-06T11:33:23Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606343 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = Gina Carano | other_names = Conviction, Crush | image = Gina Carano.jpg | image_size = | alt = | caption = Carano prije manifestacije ''Strikeforce: Carano vs. Cyborg'' 14. augusta 2009 | birth_name = Gina Joy Carano | birth_date = {{birth date and age|1982|04|16|df=y}} | birth_place = [[Dallas, Texas]], [[Teksas]], [[SAD]] | death_date = | death_place = | death_cause = | residence = | nationality = američka | height = {{height|ft=5|in=8}} | weight = 65 kg | weight_class = [[perolaka (MMA)|perolaka]] | reach = 169 cm (66,5 in) | style = [[muay Thai]], [[gaidojutsu]] | stance = | fighting_out_of = [[Albuquerque, New Mexico|Albuquerque]], [[Novi Meksiko]], [[SAD]] | team = Jackson's MMA | trainer = [[Greg Jackson (MMA trainer)|Greg Jackson]] | rank = | years_active = 2006–2009 ([[mješovite borilačke vještine|MMA]]) | mma_kowin = 3 | mma_subwin = 1 | mma_decwin = 3 | mma_koloss = 1 | mma_subloss = | mma_decloss = | mma_draw = | mma_nc = | kickbox_win = 12 | kickbox_loss = 1 | kickbox_draw = 1 | url = | relatives = [[Glenn Carano]] (otac) | sherdog = 16535 | footnotes = | updated = }} '''Džina Džoj Karano ''' ({{jez-engl|Gina Joy Carano}}; [[16. april]] [[1982]]) [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je glumica, televizijska ličnost, fitnes model i bivša MMA (''[[mixed martial artist]]'') borkinja. Karanova se pojavljuje u filmu ''Sudar'' (''Crush'') i kao gladijatorka u emisiji ''Američki gladijatori''. Proglašena je za lice ženskog MMA.<ref>{{cite web|url=http://mmajunkie.com/news/5335/gina-carano-refutes-position-as-face-of-womens-mma.mma|title=Gina Carano refutes position as "face of women's MMA"|publisher=MMAJUNKIE.com|accessdate=21. 9. 2008.|archiveurl=https://archive.today/20120524152859/http://mmajunkie.com/news/5335/gina-carano-refutes-position-as-face-of-womens-mma.mma|archivedate=2012-05-24|dead-url=yes}}</ref> Karanova je nekada bila treća najbolja borkinja na svetu u kategoriji 145 funti (66 kg), prema rang listi ženske MMA unije.<ref>{{cite web|url=http://www.mmarising.com/rankings/unified-womens-mixed-martial-arts-rankings/|title=Unified Women's Mixed Martial Arts Rankings| publisher= MMARising.com| accessdate = 1. 8. 2010.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fightergirls.net/phpBB/viewtopic.php?t=3648|title=Unified Women's Rankings|publisher=FighterGirls.com|accessdate=1. 8. 2010.|archive-date=2011-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110621213307/http://www.fightergirls.net/phpBB/viewtopic.php?t=3648}}</ref> Karanova je 2011. glumila glavnu ulogu u filmu ''[[Haywire (film)|Izdaja]]'' (Haywire), a pojavljuje se i 2013. u filmu ''[[Paklene ulice 6]]'' i 2015. u filmu ''[[Heist (film, 2015)|Bus 657]]''. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * [http://www.awakeningfighters.com/athletes/gina-carano Gina Carano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317223911/http://www.awakeningfighters.com/athletes/gina-carano/ |date=2016-03-17 }} at [http://www.awakeningfighters.com/ Awakening Fighters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407173238/https://www.awakeningfighters.com/ |date=2019-04-07 }} * [http://sports.espn.go.com/espn/page2/story?page=buckheit/090813 Gina Carano with ESPN.com 2009] * [http://www.gladiatorstv.com/international/america/gladiators/crush.php American Gladiators Crush Profile (GladiatorsTV.com)] * [http://www.nbc.com/American_Gladiators/bios/crush.shtml American Gladiators Profile] * Goodman, Justine (October 2, 2013). [http://www.maxim.com/women/gina-carano-has-new-movie-blood-so-lets-revisit-her-maxim-photo-shoot "Gina Carano Has A New Movie, "In The Blood," So Let's Revisit Her Maxim Photo Shoot!"]. ''[[Maxim (magazine)|Maxim]]''. * {{IMDb name|2442289|Gina Carano}} * {{Sherdog}} {{Authority control}} {{Lifetime|1982||Carano, Gina}} [[Kategorija:Američke manekenke]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Američki majstori borilačkih vještina]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 28mi34ycun52djy5ouy0g2q5vppnvhl 0 4601472 42606352 40793900 2026-06-06T11:33:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606352 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Joy-Ann Reid | slika = Joy Reid (24106253484) (1).jpg | opis = Reid godine 2016. | ime_po_rođenju = Joy-Ann M. Lomena | datum_rođenja = {{birth date and age|1968|12|8}} | mjesto_rođenja = [[Brooklyn]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | nacionalnost = američka | obrazovanje = [[Bachelor of Arts|A.B.]], [[Harvard University]] (1990) | zanimanje = [[novinar]] | poslodavac = [[NBCUniversal]], [[Comcast]] | poznat_po = ''AM Joy''<br/>''[[The Rachel Maddow Show]]'' | supružnik = Jason Reid | djeca = 3 }} '''Joy-Ann M. Lomena-Reid''' (8. decembar 1968 -), poznata i kao '''Joy Reid''', je [[SAD|američka]] novinarka i TV-voditeljica. Poznata je po svojoj [[liberalizam|liberalnoj]] i [[progresivizam|progresivnoj]] orijentaciji, odnosno privrženosti [[Demokratska stranka SAD|Demokratskoj stranci]] kao i vođenju niza popularnih emisija na kablovskoj mreži [[MSNBC]], koji su je učinili jednom od najuticajnijih političkih komentatora na lijevom krilu američke javnosti. Poznata je po žestokoj kritici administracije predsjednika [[Donald Trump|Donalda Trumpa]], ali je i sama postala predmetom kritike zbog nedostatka objektivnosti i sklonosti da se u kritici političkih protivnika skreće u [[ksenofobija|ksenofobiju]], odnosno iskazuje elementarno neznanje osnovnih političkih, historijskih i geografskih ćinjenica. Reid je tako za vrijeme [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|izbora 2016.]] godine tvrdila da je [[Rusija]] još uvijek [[komunizam|komunistička]] država <ref>http://www.mediaite.com/online/joy-reid-roundly-derided-for-tweeting-that-russia-is-still-a-communist-state</ref>. Javnosti sa prostora bivše Jugoslavije je mnogo više pažnje izazvala njen tweet iz jula 2017. <ref>https://twitter.com/joyannreid/status/888418586473136128</ref> u kome je uspjela iznijeti tri pogrešne tvrdnje: # [[Ivana Trump]] je Slovakinja (ona je Čehinjha) # [[Slovačka]] je jednom bila dio [[Jugoslavija|Jugoslavije]] # Slovačka je kao dio Jugoslavije bila sastavni dio [[SSSR]] ==Izvori== {{reflist|30em}} {{commonscat|Joy Ann Reid}} ==Vanjske veze== * [https://twitter.com/joyannreid Joy Reid] on [[Twitter]] {{Lifetime|1968||Reid, Joy}} [[Kategorija:Američki novinari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 6z74lpwrk90b95tlq85k2w6n01ak6ny 0 4604939 42606344 40774410 2026-06-06T11:33:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606344 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Christine Chubbuck | datum_rođenja = {{birth date|1944|8|24|mf=y}} | mjesto_rođenja = [[Hudson, Ohio|Hudson]], [[Ohio]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|1974|7|15|1944|8|24|df=y}} | uzrok_smrti = [[samoubistvo]] revolverom | mjesto_smrti = [[Sarasota, Florida|Sarasota]], [[Florida]], SAD | zanimanje = novinarka, TV-reporter, TV-voditeljica | poslodavac = [[WVIZ]], [[WTOG]], [[WWSB|WXLT-TV]] | poznat_po = prva ličnost koja je počinila samoubistvo uživo na televiziji }} '''Christine Chubbuck'''{{efn|Često se pogrešno navodi kao "Hubbock" u nekim izvorima.}} (24. august 1944 &ndash; 15. jul 1974) bila je [[SAD|američka]] televizijska novinarka, najpoznatija po tome što je počinila [[samoubistvo]] uživo na televiziji prilikom emitiranja vlastitog programa. Rodom iz [[Ohio|Ohioa]], Chubbuck je 1965. diplomirala radio-difuznu djelatnost prije nego što se zaposlila na [[WWSB|WXLT-TV]] (Channel 40), lokalnoj stanici (afiliranoj sa mrežom [[American Broadcasting Company|ABC]]) u gradu [[Sarasota, Florida|Sarasota]] na [[Florida|Floridi]]. Tamo je radila kao TV-repoter, a vlasnik ju je, zadovoljan njenim radom, promovirao u voditeljicu ''Suncoast Digest'', [[talk show]] emisije posvećene lokalnim pitanjima koja se emitirala svakog jutra. Na tom mjestu je 15. jula 1974. godine oko 9 sati ujutro pročitala jutarnje vijesti, a potom rekla "U skladu s politikom Channel 40 donošenja najsvježijih vijesti 'krvlju i iznutricama', i u boji, vidjet ćete prvi pokušaj samoubistva'. Nakon toga je izvadila revolver i sebi ispalila metak iza uha. Kada se srušila, osoblje je odmah zatamnilo ekran i pustilo telop. Chubbuck je odvedena u bolnicu gdje je 14 sati kasnije proglašena mrtvom. ==U popularnoj kulturi == Jedan od najmorbidnijih i najmračnijih događaja u historiji televizije je postao predmetom brojnih referenci u popularnoj kulturi, kao i navoda da je bio jedna od glavnih inspiracija [[Paddy Chayefsky|Paddyju Chayeffskom]] za scenarij znamenitog filma ''[[Network (film, 1976)|TV-mreža]]'' iz 1976. godine, čiji je lik poludjeli TV-voditelj koji najavljuje vlastito samoubistvo u eteru. Chayefsky je, međutimn, tvrdio da je scenarij počeo pisati prije tog događaja. O Christine Chubbuck je snimljen [[biografski film]] ''[[Christine (film, 2016)|Christine]]'', premijerno prikazan 2016. godine, a u kome njen lik tumači [[Rebecca Hall]]. ==Napomene== {{notelist}} ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== *{{IMDb name|2182544}} *{{Find a Grave|7534999}} *[http://greatentertainersarchives.blogspot.com/2012/09/christine-chubbuck-tragedy-in-news.html Christine Chubbuck: Tragedy In The News (2012)] *[http://greatentertainersarchives.blogspot.com/2016/01/christina-chubbuck-saga-continues.html Christine Chubbuck: The Saga Continues (2016)] {{Lifetime|1944|1974|Chubbuck, Christine}} [[Category:Američki novinari]] [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Category:Samoubice]] 1ocbfdcw3gy0zwrdvh9ag31iuijzc44 0 4605333 42606283 40788871 2026-06-06T11:30:02Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606283 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Joe Bishop}} {{Infokutija glumac | slika =Joey Bishop 1967.JPG | opis = Bishop 1967. godine | ime_po_rođenju = Joseph Abraham Gottlieb | datum_rođenja = {{Birth date|1918|2|3|df=y}} | mjesto_rođenja = [[the Bronx, New York|Bronx]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|2007|10|17|1918|2|3|df=y}} | mjesto_smrti = [[Newport Beach, California|Newport Beach]], [[Kalifornija]], SAD | zanimanje = glumac, komičar | period = 1948-1996 | supružnik = Sylvia Ruzga (1941–1999; njena smrt; 1 dijete) | djeca = [[Larry Bishop]] }} '''Joseph Abraham Gottlieb''' (3. februar 1918 – 17. oktobar 2007) bio je američki glumac, komičar i TV voditelj, poznat po tome što je uživao izuzetnu popularnost 1950-ih, te bio član znamenite družine [[Rat Pack]]. U biografskom filmu ''[[The Rat Pack (film)|The Rat Pack]]'' iz 1998. godine njegov lik tumači [[Bobby Slayton]]. ==Filmografija== *''[[The Deep Six]]'' (1958) ... Ski Krokowski *''[[The Naked and the Dead (film)|The Naked and the Dead]]'' (1958) ... Roth *''[[Onionhead]]'' (1958) ... Sidney Gutsell *''[[Ocean's 11 (1960 film)|Ocean's 11]]'' (1960) ... Mushy' O'Connors *''[[Pepe (film)|Pepe]]'' (1960) ... Joey Bishop (Cameo) *''[[Sergeants 3]]'' (1962) ... Sgt.-Maj. Roger Boswell *''[[Johnny Cool]]'' (1963) ... Holmes - Used Car Salesman *''[[Texas Across the River]]'' (1966) ... Kronk *''[[A Guide for the Married Man]]'' (1967) ... Technical Adviser (Charlie) *''[[Who's Minding the Mint?]]'' (1967) ... Ralph Randazzo *''[[Valley of the Dolls (film)|Valley of the Dolls]]'' (1967) ... MC at Telethon *''[[The Delta Force]]'' (1986) ... Harry Goldman *''[[Betsy's Wedding]]'' (1990) ... Mr. Hopper - Eddie's Father *''[[Mad Dog Time]]'' (1996) ... Mr. Gottlieb ==Televizijski nastupi== *''[[The Polly Bergen Show]]'' (3. maj 1958) (gostujući nastup) ... sam sebe *''[[Richard Diamond, Private Detective]]'' ... ("No Laughing Matter" ,1959) ... Joey Kirk *''[[The Frank Sinatra Timex Show: Welcome Home Elvis]]'' (12. maj 1960) ... sam sebe *''[[What's My Line?]]'' (1960–1966) (redovni član žirija) ... sam sebe *''[[Make Room for Daddy]]'' (1961) *''[[The Joey Bishop Show (sitcom)|The Joey Bishop Show]] '' (1961–1965) ... Joey Barnes / Joey Barnes, Jr. / Louie *''[[Password (TV igra)|Password]]'' (1961–1967) (čest gost) *''[[Get Smart]]'' (September 23, 1967) (cameo gost) ... sam sebe *''[[The Tonight Show Starring Johnny Carson]]'' (1962–1992) (čest gost i zamjenski voditelj) ... sam sebe *''[[The Hollywood Squares]]'' (1966–1981) (čest član žirija) ... sam sebe *''[[The Joey Bishop Show (talk show)|The Joey Bishop Show]]'' (1967–1969) [[talk show]] *''[[Rowan & Martin's Laugh-In]]'' (25. mart 1968; 29. april 1968; 18. januar 1971) ... sam sebe *''[[Chico and the Man]]'' (1976) ... Charlie *''[[The Jacksons Variety Show]]'' (7. jul 1976) ... sam sebe *''[[Celebrity Sweepstakes]]'' (1974–1977) (čest član žirija) ... sam sebe *''[[Match Game]]'' (1976) ... član žirija *''[[Liar's Club]]'' (1976–1978) (čest član žirija) ... sam sebe *''[[Break the Bank (1976 game show)|Break the Bank]]'' (1976–1977) (čest član žirija) ... sam sebe *''[[Murder She Wrote]]'' (1985) ... Buster Bailey *''[[Glory Years]]'' (1987) ... Sydney Rosen ==Izvori== {{reflist|2}} ==Vanjske veze== {{Commons category|Joey Bishop}} * {{IMDb name|84086}} * {{IBDB name|100758}} * {{tcmdb name|id=16554|name=Joey Bishop}} * {{Find a Grave|22289570}} * [http://www.broadcastpioneers.com/ Broadcast Pioneers of Philadelphia website] {{Rat Pack}} {{Authority control}} {{Lifetime|1918|2007|Bishop, Joey}} [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] bg8rirfn0ou3rkgng860zg1u68i150z 0 4605389 42606386 42174836 2026-06-06T11:37:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606386 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Barney & Friends | slika = Barneylogo.png | kreator = [[Sheryl Leach]]<ref>{{cite news|title= A Blue Year for the Purple-and-Green Dinosaur|work= The New York Times|date=October 20, 1994|url= https://www.nytimes.com/1994/10/20/business/a-blue-year-for-the-purple-and-green-dinosaur.html?scp=1&sq=Sheryl%20Leach&st=cse|accessdate=14. VIII 2010 | first=Sallie | last=Hofmeister}}</ref> | uloge = [[David Joyner (glumac)|David Joyner]] (1991–2001)<br />Carey Stinson (1994, 2002–2009)<br />Josh Martin (1997; Barneyevo odijelo)<br />[[Bob West]] (1988–2001; Barneyjev glas)<br />[[Duncan Brannan]] (1999–2002)<br />[[Tim Dever]] (1999–2002)<br />[[Dean Wendt]] (2002–2009; Barneyev glas)<br />[[Jenny Dempsey]] (1992)<br />Jeff Ayers (1993–2008)<br />[[Lauren Mayeux]] (2009; Baby Bop u odijelu)<br />[[Julie Johnson (glumica)|Julie Johnson]] (Baby Bopov glas)<br />Jeff Brooks (1993–2002)<br />[[Kyle Nelson not football|Kyle Nelson]] (2002–2009; B.J. u odijelu)<br />[[Patty Wirtz]] (B.J.-ov glas)<br />Adam Brown (Riff u odijelu)<br />[[Michaela Dietz]] (Riffov glas) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 13 | br_epizoda = 268 | lista_epizoda = Lista epizoda i video snimaka Barney & Friends | trajanje = 30 min. po epizodi | kompanija = [[Lyrick Studios]] (bivša The Lyons Group) (1992–2001)<br />[[HIT Entertainment]]<ref>{{cite news|title= Richard Leach; Bankrolled Creation of 'Barney' Dinosaur|publisher= Los Angeles TImes|date=June 2, 2001|url= http://articles.latimes.com/2001/jun/02/local/me-5526|accessdate=9. IY 2010}}</ref> (2001–2009)<br />[[Connecticut Public Television]] (1992–2005)<br />[[WNET|WNET New York]] (2006–2010) | mreža = [[Public Broadcasting Service|PBS]]<ref>{{cite news|title= A Cable Challenger for PBS As King of the Preschool Hill|work= The New York Times|date=March 21, 1994|url= https://www.nytimes.com/1994/03/21/business/a-cable-challenger-for-pbs-as-king-of-the-preschool-hill.html?< scp=2&sq=Barney%20&%20Friends&st=cse|accessdate=August 14, 2010 | first=Bill | last=Carter}}</ref> | slika_format = [[NTSC]] ([[480i]]) (1992–2008)<br />[[HDTV]] ([[1080i]]) (2009) | početak = {{start date|1992|4|6|df=y}} | kraj = {{end date|2009|9|18|df=y}} | prethodi = ''[[Barney and the Backyard Gang]]'' }} '''''Barney & Friends''''' je [[SAD|američka]] [[televizijska serija]] za djecu predškolskog uzrasta koja se originalno prikazivala na programu javne mreže [[PBS]] od [[1992. na televiziji|1992.]] do [[2009. na televiziji|2009.]] godine. Njen naslovni protagonist je ružičasti antropomorfni tyrannosaurus rex pod imenu Barney, a radnja svake epizode prikazuje kako on djeci, kroz muziku i ples, daje važne životne poduke. Tvorac serije je [[Sheryl Leach]], koja je Barneya, inspiriranog interesom vlastitog djeteta za [[Dinosauri|dinosaure]], ispočetka učinila protagonistom serije video-filmova pod naslovom ''[[Barney and the Backyard Gang]]'' koje je neposredno prodavala na tržištu. ''Barney & Friends'' se iskazala kao izuzetno popularna serija, koja se na programu održala nepunu deceniju i pol, te je od nje nastala uspješna medijska franšiza koja je uključivala i nekoliko cjelovečernjih filmova. U samoj seriji je nastupio ogroman broj dječjih glumaca, od kojih su danas najpoznatiji [[Demi Lovato]] i [[Selena Gomez]]. ''Barney & Friends'' je, također, postao i predmetom kritika, prije svega kod dijela pedagoga koji su njegov sadržaj smatrali "saharinskim" i nespojivim sa stvarnim životom, a među starijom djecom i odraslima je bio predmetom poruge ili otvorenog neprijateljstva koje se, sa vremenom, prelilo i u [[Popularna kultura|popularnu kulturu]]. == Povezano == * [[Anti-Barney humor]] * ''[[Barney's Hide and Seek]]'', [[Sega Genesis]]/Mega Drive video game * ''[[A Day in the Park with Barney]]'', a show and playground at [[Universal Studios Florida]] ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== * {{official website|www.barney.com}} * [http://www.hitentertainment.com/barney/ ''Barney & Friends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028184913/http://www.hitentertainment.com/barney/ |date=2017-10-28 }} on [[HIT Entertainment]] * [http://pbskids.org/barney/index.htm ''Barney & Friends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703011828/http://pbskids.org/barney/index.htm |date=2006-07-03 }} on [[PBS Kids]] (SAD) * [http://www.sproutonline.com/shows/barney-friends ''Barney & Friends''] on [[Sprout (TV mreža)|Sprout]] (SAS) * [https://web.archive.org/web/20071012193105/http://treehousetv.com/watch/shows/Barney/default.aspx ''Barney & Friends''] on [[Treehouse TV]] (Kanada) * {{IMDb title|0144701}} {{TVSvijek|1992|2009|Barney & Friends}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Dječje TV-serije]] sen0v3jlbjuqafrabny5egg720ypm89 0 4608689 42606414 42600349 2026-06-06T11:52:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606414 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Breaking Bad | slika = Breaking Bad logo.svg | žanr = [[kriminalistički žanr|kriminalistička]]<br />[[triler]]<br/>[[crna komedija]] | kreator = [[Vince Gilligan]] | uloge = {{plainlist| * [[Bryan Cranston]] * [[Anna Gunn]] * [[Aaron Paul]] * [[Dean Norris]] * [[Betsy Brandt]] * [[RJ Mitte]] * [[Bob Odenkirk]] * [[Giancarlo Esposito]] * [[Jonathan Banks]] * [[Laura Fraser]] * [[Jesse Plemons]] }} | kompozitor = [[Dave Porter (composer)|Dave Porter]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski<br />španski | br_sezona = 5 | br_epizoda = 62 | lista_epizoda = Lista epizoda Breaking Bad | izvršni_producent = {{plainlist| * Vince Gilligan * [[Mark Johnson (producent)|Mark Johnson]] * [[Michelle MacLaren]] }} | producent = {{plainlist| * Stewart A. Lyons * [[Sam Catlin]] * [[John Shiban]] * [[Peter Gould (pisac)|Peter Gould]] * [[George Mastras]] * [[Thomas Schnauz]] * Bryan Cranston * [[Moira Walley-Beckett]] * Karen Moore * [[Patty Lin]] }} | lokacija = [[Albuquerque, New Mexico|Albuquerque]] | fotografija = {{plainlist| * [[Michael Slovis]] * [[Reynaldo Villalobos]] * [[Arthur Albert]] * [[John Toll]] * [[Nelson Cragg]] }} | trajanje = 43–58 min. | kompanija = {{plainlist| * High Bridge Entertainment * Gran Via Productions * [[Sony Pictures Television]] }} | distributer = Sony Pictures Television | mreža = [[AMC (TV kanal)|AMC]] | slika_format = [[1080i]] ([[16:9]] [[HDTV]])<!--Original picture format--> | početak = {{Start date|2008|1|20|df=y}} | kraj = {{End date|2013|9|29|df=y}} | srodna = ''[[Talking Bad]]''<br />''[[Metástasis]]'' | slijedi = ''[[Better Call Saul]]'' | website = http://www.amc.com/shows/breaking-bad }} '''''Breaking Bad '''''({{jez-sh|Odlazak na zlo {{efn|1=Fraza originalno potječe iz [[Jug SAD|južnjačkog]] žargona gdje predstavlja sinonim za "praviti rusvaj" ili se odati kriminalu.<ref>{{cite news|last1=Rothman|first1=Lily|title=Breaking Bad: What Does That Phrase Actually Mean?|url=http://entertainment.time.com/2013/09/23/breaking-bad-what-does-that-phrase-actually-mean/|work=Time|accessdate=May 11, 2017|date=September 23, 2013|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124120843/http://entertainment.time.com/2013/09/23/breaking-bad-what-does-that-phrase-actually-mean/|url-status=dead}}</ref>}}}} je [[SAD|američka]] [[dramska serija|igrana televizijska serija]] koja se originalno prikazivala od [[2008. na televiziji|2008.]] do [[2013. na televiziji|2013.]] godine na programu kanala [[AMC (TV kanal)|AMC]]. Stvorio ju je producent i scenarist [[Vince Gilligan]], a po žanru predstavlja mješavinu [[kriminalistički film|kriminalističke]] [[dramski film|drame]], [[triler]]a i [[crna komedija|crne komedije]], uz značajne primjese suvremenog [[vestern]]a. Protagonist, čiji lik tumači [[Bryan Cranston]], je [[Walter White]], od [[rak (bolest)|raka]] oboljeli srednjoškolski nastavnik [[kemija|kemije]], kojeg slučajni susret sa [[Jesse Pinkman|Jessejem Pinkmanom]] (kojeg tumači [[Aaron Paul]]), bivšim učenikom i sitnim kriminalcem, potakne da zajedno sa njim u kućnoj radinosti započne proizvoditi ilegalne [[amfetamin]]e i njihovom prodajom osigura financijsku budućnost za svoju porodicu. Radnja prikazuje kako se White, suočen s brojnim iskušenjima, s vremenom od običnog čovjeka i skromnog intelektualca transformira u brutalnog i beskrupuloznog [[narkobos]]a. ''Breaking Bad'' je vrlo brzo stekao popularnost u SAD i ostatku svijeta, ali također i naklonost kritike, koja ga zbog kvalitete scenarija i produkcije često navodi kao jedan od najsvjetlijih primjera [[Zlatno doba televizije|Zlatnog doba televizije]]. Walter White je postao jedna od globalnih [[pop ikona]], a Cranston velika zvijezda. Godine 2015. je započelo snimanje nastavka, odnosno [[spin off]]a serije pod naslovom ''[[Better Call Saul]]'', a u [[Kolumbija|Kolumbiji]] je snimljen [[remake]] pod naslovom ''[[Metástasis]]''. Serija je u Hrvatskoj prikazana pod naslovom '''''Na putu prema dolje''''', a u Srbiji pod naslovom '''''Čista hemija'''''. ==Napomene== {{notelist}} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == *{{Official website|http://www.amc.com/shows/breaking-bad|''Breaking Bad''}} – official AMC site *{{Official website|http://www.sonypictures.com/tv/breakingbad|''Breaking Bad''}} – official Sony Pictures site *{{IMDb title|0903747}} *[http://www.emmys.com/shows/breaking-bad ''Breaking Bad''] at Emmys.com *{{dmoz|Arts/Television/Programs/Dramas/Breaking_Bad|''Breaking Bad''}} {{Emmy za najbolju dramsku seriju}} {{Zlatni globus TV drama}} {{Saturn za najbolju seriju sindikalne/kablovske televizije}} {{Saturn za najbolju televizijsku prezentaciju}} {{TVSvijek|2008|2013|Breaking Bad}} [[Kategorija:Američke TV serije]] ek1tz3cyx72ld5sf9ctjj6snrwgj4j8 0 4609967 42605749 42553466 2026-06-05T15:40:27Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605749 wikitext text/x-wiki {{Televizijska emisija | ime = Nemanjići – rađanje kraljevine | slika = Nemanjići_(serija).jpeg | veličina_slike = | opis_slike = | originalni_naziv = | drugo_ime = | žanr = [[Drama (televizijski žanr)|istorijska drama]] | format = [[TV serija]] | tvorac = | uloge = [[Vojin Ćetković]]<br />[[Mladen Nelević]]<br />[[Sloboda Mićalović]]<br />[[Dubravka Mijatović]] | pisac = | scenario = [[Gordan Mihić]] | režija = [[Marko Marinković]] | muzička_tema = | kompozitor = | slogan = | zemlja = [[Srbija]] | lokacija = | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | broj_sezona = 1 | broj_epizoda = 13 | spisak_epizoda = Spisak epizoda serije Nemanjići – rađanje kraljevine | vreme_trajanja = 45 minuta | logo = | glavni_producent = | izvršni_producent = Ivan Pribićević<br />Igor Vranjković | producent = | koproducent = Dragoljub Ilić | urednik = Marko Novaković | montažer = Branislav Godić | scenografija = Kiril Spaseski | kinematografija = | kamera = | produkcija = [[Radio-televizija Srbije]] | proizvodnja = | distribucija = | kanal = [[RTS 1]] | mreža = | format_slike = | format_tona = | kanal_premijernog_prikazivanja = | početak_emitovanja = 17. februar 2018. | kraj_emitovanja = 6. maj 2018. | status = | prethodnik = | naslednik = | srodno_prikazivanje = | emitovanje_u_Srpskoj = da | kanal3 = [[Alternativna TV|ATV]] | format_slike3 = | format_tona3 = | kanal_premijernog_prikazivanja3 = | početak_emitovanja3 = 17. februar 2018. | kraj_emitovanja3 = 6. maj 2018. | status3 = | prethodnik3 = | naslednik3 = | srodno_prikazivanje3 = | emitovanje_u_Crnoj_Gori = | kanal4 = | format_slike4 = | format_tona4 = | kanal_premijernog_prikazivanja4 = | početak_emitovanja4 = | kraj_emitovanja4 = | status4 = | prethodnik4 = | naslednik4 = | srodno_prikazivanje4 = | veb-sajt = http://www.rts.rs/page/rts/sr/rtspredstavlja/Nemanjići.html | imdb_id = 2532246 | tv_com_id = }} '''''Nemanjići – rađanje kraljevine''''' [[Srbija|srpska]] je [[Dramska serija|istorijsko-dramska]] [[televizijska serija]] snimana od 2017., čije je premijerno prikazivanje počelo 17. februara 2018. na mreži [[RTS 1]]<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3034624/emitovanje-nemanjica-pocinje-na-dan-ktitorske-slave-manastira-studenica.html|title=Emitovanje „Nemanjića“ počinje na dan ktitorske slave manastira Studenica|last=Savić|first=Biljana|date=10. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517102424/http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3034624/emitovanje-nemanjica-pocinje-na-dan-ktitorske-slave-manastira-studenica.html|archive-date=2018-05-17|dead-url=no|language=}}</ref>{{efn|name=date}} Predstavlja najveći produkcijski poduhvat u istoriji srpske televizije, budući da je za nju angažovano 218 glumaca i 2700 statista koja je snimana na preko 200 lokacija. Serijalom koji je obuhvatio 200 godina vladavine najuticajnije srpske srednjovekovne dinastije obeležava se 800 godina od nastanka [[Kraljevina Srbija (1217. – 1345.)|Kraljevine Srbije]] i krunisanja [[Stefan Prvovenčani|Stefana Prvovenčanog]]. Projekat nastao u režiji [[Marko Marinković|Marka Marinkovića]], a po scenariju [[Gordan Mihić|Gordana Mihića]], producira [[Radio-televizija Srbije]]. Uloga [[Stefan Nemanja|Stefana Nemanje]] poverena je [[Mladen Nelević|Mladenu Neleviću]], njegove supruge [[Ana Nemanjić|Ane Nemanjić]] – [[Dubravka Mijatović|Dubravki Mijatović]]; njihove sinove [[Stefan Prvovenčani|Stefana Prvovenčanog]], [[Vukan Nemanjić|Vukana Nemanjića]] i [[Sveti Sava|Rastka Nemanjića – Svetog Savu]], igraju [[Vojin Ćetković]], [[Nebojša Glogovac]] i [[Dragan Mićanović]] (tim redosledom); prvu srpsku kraljicu, [[Mletačka republika|mletačku]] princezu, [[Ana Dandolo|Anu Dandolo]] tumači [[Sloboda Mićalović]]. Pilot epizoda emitovana je 31. decembra 2017. kao novogodišnji specijal, međutim prva epizoda je emitovana tek 17. februara 2018.<ref>{{Cite web|url=http://tracara.com/ovo-su-sve-greske-u-domacoj-seriji-nemanjici/|title=Greške u domaćoj seriji Nemanjići|first=|last=|date=4. 1. 2018|website=|publisher=Tračara|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316094814/http://tracara.com/ovo-su-sve-greske-u-domacoj-seriji-nemanjici|archive-date=2018-03-16|accessdate=18. 3. 2018|dead-url=no}}</ref> Nakon pilot epizode, reakcije su uglavnom bile negativne posle višemesečnih iščekivanja.<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:705579-OSTRE-KRITIKE-NA-RACUN-NEMANjICA-Ocajan-promasaj-velike-teme|title=Oštre kritike na račun Nemanjića|last=|first=|date=11. 1. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413190914/http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:705579-OSTRE-KRITIKE-NA-RACUN-NEMANjICA-Ocajan-promasaj-velike-teme|archive-date=2018-04-13|dead-url=no|accessdate=3. 4. 2018}}</ref> Kritike su uglavnom bile vezane za jezik kojim se govori u seriji, efekte i spornu glumu.<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:704365-NEMANjICI-IZAZVALI-ZUCNU-POLEMIKU-Otkud-Nemanji-bre-i-petlja|title=Nemanjići izazvali žučnu polemiku|last=|first=|date=4. 1. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413030526/http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:704365-NEMANjICI-IZAZVALI-ZUCNU-POLEMIKU-Otkud-Nemanji-bre-i-petlja|archive-date=2018-04-13|dead-url=no|accessdate=3. 4. 2018}}</ref> == Premisa == Serija predstavlja najveći produkcijski poduhvat u istoriji srpske televizije,<ref>{{Cite news|url=http://www.6yka.com/novost/135696/nemanjici-od-17.-februara-na-atv-u|title=Nemanjići – od 17. februara na ATV-u|last=|first=|date=14. 2. 2018|work=6yka|accessdate=3. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404140154/http://www.6yka.com/novost/135696/nemanjici-od-17.-februara-na-atv-u|archive-date=2018-04-04|dead-url=yes|language=}}</ref> budući da je za nju angažovano 218 glumaca i 2700 statista koja je snimana na preko 200 lokacija.<ref name="urlNajveća serija RTS-a">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2684084/na-snimanju-nemanjica-najvece-serije-u-istoriji-rts-a.html|title=Najveća serija RTS-a|first=Sofija|author=Nikić|date=30. 3. 2018|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731173724/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2684084/na-snimanju-nemanjica-najvece-serije-u-istoriji-rts-a.html|archivedate=2017-07-31|accessdate=22. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Serijalom koji je obuhvatio 200 godina vladavine najuticajnije srpske srednjovekovne dinastije<ref>{{Cite web|url=https://www.skandalozno.net/gore-drustvene-mreze-zbog-vaskrsnje-cestitke-nemanjica-je-li-moralo-ovako-crnofoto/|title=Opis serije Nemanjići|first=|last=|date=9. 4. 2018|website=Skandalozno|publisher=Espreso|language=|archive-url=|archive-date=|accessdate=6. 5. 2018|archivedate=2018-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180507003356/https://www.skandalozno.net/gore-drustvene-mreze-zbog-vaskrsnje-cestitke-nemanjica-je-li-moralo-ovako-crnofoto/|deadurl=yes}}</ref> obeležava se 800 godina od nastanka Srpskog kraljevstva i krunisanja Stefana Prvovenčanog.<ref>{{Cite news|url=http://www.antrfile.com/vesti/serija-o-nemanjicima-premijera/|title=Počinje da se emituje serija o Nemanjićima|last=|first=|date=14. 8. 2017|work=Antrfajl|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003511/http://www.antrfile.com/vesti/serija-o-nemanjicima-premijera/|archive-date=2018-05-07|dead-url=yes|language=}}</ref> Projekat nastao u režiji Marka Marinkovića, a po scenariju Gordana Mihića, producira Radio-televizija Srbije.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/3033678/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|title=Nemanjići – rađanje kraljevine|last=|first=|date=17. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=18. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319151341/http://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/3033678/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-03-19|dead-url=no}}</ref> Stefan Nemanja od naroda traži – i dobija – pristanak za početak borbe za spas i slobodu svih porobljenih [[Srpske zemlje|srpskih zemalja]].<ref>{{Cite news|url=http://www.balkanportal.net/2017/12/31/nemanjici-radjanje-kraljevine-epizoda-1-rts-serija/|title=Nemanjići (prva epizoda)|last=|first=|date=|work=Balkan Portal|accessdate=18. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319084824/http://www.balkanportal.net/2017/12/31/nemanjici-radjanje-kraljevine-epizoda-1-rts-serija/|archive-date=2018-03-19|dead-url=no}}</ref> [[Vizantijsko carstvo|Vizantijski]] car [[Manojlo I Komnin|Manojlo Komnin]] umire i u Vizantiji se razvija borba za vlast. Nemanja namerava da napadne Vizantiju.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3039342/nemanjici---druga-epizoda.html|title=Nemanjići (druga epizoda)|last=|first=|date=14. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=31. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401144357/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3039342/nemanjici---druga-epizoda.html|archive-date=2018-04-01|dead-url=no}}</ref> Nemanja pomaže Nemačkoj vojsci omogućavanjem bezbednog prolaza i hrane za [[Treći krstaški rat]]. [[Raška Nemanjić|Raška]] i Stefan ne smeju da priznaju međusobnu ljubav koja se ne može ostvariti.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/sr/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2666/radjanje-kraljevine/3046725/treca-epizoda-u-susret-krstasima.html|title=Nemanjići (treća epizoda)|last=|first=|date=21. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=31. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331015339/http://www.rts.rs/page/rts/sr/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2666/radjanje-kraljevine/3046725/treca-epizoda-u-susret-krstasima.html|archive-date=2018-03-31|dead-url=no}}</ref> Rastko se zamonašuje. Stefan i [[Evdokija Anđel|Evdokija]] se venčaju u crkvi.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3052196/cetvrta-epizoda-otac-zove.html|title=Nemanjići (četvrta epizoda)|last=|first=|date=26. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=31. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401144258/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3052196/cetvrta-epizoda-otac-zove.html|archive-date=2018-04-01|dead-url=no|language=}}</ref> Vukan obećava [[Papa|papi]] da će širiti [[katolicizam]] u svojoj zemlji ([[Zeta u doba Nemanjića|Zeti]]). Raška namerava da napusti dvor.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/rts-1/3060660/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|title=Nemanjići (peta epizoda)|last=|first=|date=11. 3. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=31. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331025726/http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/rts-1/3060660/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-03-31|dead-url=no|language=}}</ref> Papa prihvata Vukanovu ponudu tražeći potpunu pokornost. Stefanu se ne sviđa Evdokijina neozbiljnost.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/2200/rts-hd/3068399/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|title=Nemanjići (šesta epizoda)|last=|first=|date=18. 3. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=31. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401144431/http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/2200/rts-hd/3068399/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-04-01|dead-url=no|language=}}</ref> Stefan i Raška traže pomoć od bugarskog kralja [[Kalojan]]a za vraćanje Stefana na presto. Kalojan obećava Stefanu pomoć u sukobu sa Vukanom i ugarskim kraljem. Stefan od papskog izaslanika, Kazamarisa, očekuje pomoć u vezi sa približavanjem papi koji bi ga podržao u nameri da se kruniše kao kralj Srbije.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3087172/osma-epizoda-kod-kulina-bana.html|title=Nemanjići (osma epizoda)|last=|first=|date=28. 3. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331022733/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3087172/osma-epizoda-kod-kulina-bana.html|archive-date=2018-03-31|dead-url=no|language=}}</ref> Papa smatra da bi Vukan, kao stariji brat, trebalo da bude kralj Srbije. [[Kulin]] saopšti Stefanu da hoće sa vojskom da udari na Vukana jer ga je optužio za [[Bogumili|bogumilstvo]].<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/2200/rts-hd/3092876/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|title=Nemanjići (deveta epizoda)|last=|first=|date=8. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404073702/http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/2200/rts-hd/3092876/nemanjici---radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-04-04|dead-url=no|language=}}</ref> Evdokija napušta Stefana ostavljajući ga sa njihovom decom [[Komnina Nemanjić|Komninom]] i [[Stefan Radoslav|Radoslavom]].<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/Nemanjići/story/2663/radjanje-kraljevine/3102189/deseta-epizoda-sta-je-ljubav-prema-sili-i-moci.html|title=Nemanjići (deseta epizoda)|last=|first=|date=11. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=|archivedate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520120842/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3102189/deseta-epizoda-sta-je-ljubav-prema-sili-i-moci.html|deadurl=yes}}</ref> Zbog državne koristi, Stefan se oženi [[Ana Dandolo|Anom Dandolo]] umesto sa Raškom. On dobije dete sa istom, [[Stefan Uroš I|Uroša]]. Stefan Nemanja umire.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3106935/jedanaesta-epizoda-mletacka-princeza.html|title=Nemanjići (jedanaesta epizoda)|last=|first=|date=16. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424050842/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3106935/jedanaesta-epizoda-mletacka-princeza.html|archive-date=2018-04-24|dead-url=no|language=}}</ref> Nakon ogromnih osvajanja Bugarske, [[Strez]] izdaje Stefana i priključije se [[Latini]]ma i [[Bugari]]ma. Latini i [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarska]] spremaju napad na Srbiju.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3114191/dvanaesta-epizoda-zlo-koje-zveri-ne-poznaju.html|title=Nemanjići (dvanaesta epizoda)|last=|first=|date=23. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429015305/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3114191/dvanaesta-epizoda-zlo-koje-zveri-ne-poznaju.html|archive-date=2018-04-29|dead-url=no|language=}}</ref> [[Srpska pravoslavna crkva|Srpska crkva]] dobija [[Autokefalna crkva|autokefalnost]]. Stefan postaje kralj Srbije. Na samom kraju prve sezone serije, Stefan, od bolesti, umire u postelji.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3122749/trinaesta-epizoda-zora.html|title=Nemanjići (trinaesta epizoda)|last=|first=|date=6. 5. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506153217/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3122749/trinaesta-epizoda-zora.html|archive-date=2018-05-06|dead-url=no|language=}}</ref> == Uloge == Uloga [[Stefan Prvovenčani|Stefana Prvovenčanog]], prvog srpskog kralja, poverena je [[Vojin Ćetković|Vojinu Ćetkoviću]],<ref>{{Cite web|url=https://dinastijanemanjic.weebly.com/radjanje-kraljevine-vojin-cetkovic-o-ulozi-stefana-prvovencanog.html|title=Vojin Ćetković u ulozi Stefana Prvovenčanog|first=|last=|date=31. 3. 2017|website=|publisher=Dinastija Nemanjić|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507221834/https://dinastijanemanjic.weebly.com/radjanje-kraljevine-vojin-cetkovic-o-ulozi-stefana-prvovencanog.html|archive-date=2018-05-07|accessdate=7. 5. 2018|dead-url=no}}</ref> a uloga prve srpske kraljice, mletačke princeze [[Ana Dandolo|Ane Dandolo]] poverena je [[Sloboda Mićalović|Slobodi Mićalović]].<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/nemanjici-radjanje-kraljevine-bracni-par-opet-zajedno-pred-kamerama-sloboda-i-vojin/cvg9dqv|title=Sloboda i Vojin kao Ana i Stefan|last=Rakočević|first=Danijel|date=23. 3. 2017|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=7. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508053802/https://www.blic.rs/zabava/vesti/nemanjici-radjanje-kraljevine-bracni-par-opet-zajedno-pred-kamerama-sloboda-i-vojin/cvg9dqv|archive-date=2018-05-08|dead-url=no|language=}}</ref> Ulogu [[Stefan Nemanja|Stefana Nemanje]], velikog župana [[Raška|Raške]], tumači [[Mladen Nelević]],<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:705857-Mladen-Nelevic-Hteo-sam-da-Nemanju-sacuvam-kao-coveka|title=Mladen Nelević: Hteo sam da Nemanju sačuvam kao čoveka|last=Kostić|first=Sava|date=13. 1. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318215109/http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:705857-Mladen-Nelevic-Hteo-sam-da-Nemanju-sacuvam-kao-coveka|archive-date=2018-03-18|dead-url=no|accessdate=18. 3. 2018}}</ref> a njegovu suprugu, [[Ana Nemanjić|Anu Nemanjić]], tumači [[Dubravka Mijatović]].<ref>{{Cite news|url=https://zena.blic.rs/lifestyle/dubravka-mijatovic-u-nemanjicima-glumi-anu-majku-prvog-srpskog-kralja-koja-je-zbog/hyqk3l8|title=Dubravka Mijatović kao Ana Nemanjić|last=|first=|date=7. 1. 2018|work=Žena|accessdate=7. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508053808/https://zena.blic.rs/lifestyle/dubravka-mijatovic-u-nemanjicima-glumi-anu-majku-prvog-srpskog-kralja-koja-je-zbog/hyqk3l8|archive-date=2018-05-08|dead-url=no}}</ref> Ulogu [[Vukan Nemanjić|Vukana Nemanjića]], najstarijeg sina Stefana Nemanje, tumači [[Nebojša Glogovac]],<ref>{{Cite web|url=https://www.in4s.net/danas-pocelo-snimanje-serije-nemanjici-stefana-nemanju-igra-mladen-nelevic/|title=Danas počelo snimanje serije Nemanjići|last=Ilić|first=Ana|date=15. 3. 2017|website=|publisher=IN4S|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126221057/https://www.in4s.net/danas-pocelo-snimanje-serije-nemanjici-stefana-nemanju-igra-mladen-nelevic/|archive-date=2019-01-26|accessdate=7. 5. 2018|dead-url=no}}</ref> a ulogu [[Sveti Sava|Rastka Nemanjića – Svetog Save]], prvog srpskog [[arhiepiskop]]a, tumači [[Dragan Mićanović]].<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/stizu-nemanjici-ovaj-glumac-ce-biti-sveti-sava/kj7jtr8|title=Ovaj glumac će biti Sveti Sava|last=|first=|date=1. 2. 2017|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=7. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508053742/https://www.blic.rs/zabava/vesti/stizu-nemanjici-ovaj-glumac-ce-biti-sveti-sava/kj7jtr8|archive-date=2018-05-08|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:647668-POCINjE-SNIMANjE-NEMANjICA-Vojin-Cetkovic-glumi-Stefana-Prvovencanog|title=Počinje snimanje Nemanjića|last=Jovanović|first=Bojana|date=1. 2. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428183535/http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:647668-POCINjE-SNIMANjE-NEMANjICA-Vojin-Cetkovic-glumi-Stefana-Prvovencanog|archive-date=2018-04-28|dead-url=no|accessdate=25. 4. 2018}}</ref> === Stvarni likovi === {| class="wikitable" class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! style="background:#ccc;"| Glumac ! style="background:#ccc;"| Uloga ! style="background:#ccc;"| Opis |- |[[Vojin Ćetković]] || [[Stefan Prvovenčani|Stefan Nemanjić (Prvovenčani)]] || Srednji sin Stefana Nemanje i Ane. Nasleđuje oca na prestolu, i kasnije postaje prvi srpski kralj. |- |[[Mladen Nelević]] || [[Stefan Nemanja]] || [[Veliki župan]] srpske države [[Raška|Raške]]. Odlučan i hrabar čovek. Zamonašuje se i predaje vlast srednjem sinu Stefanu. |- |[[Dragan Mićanović]] || [[Sveti Sava|Rastko Nemanjić (Sveti Sava)]] || Najmlađi sin Stefana Nemanje i Ane. Zamonašuje se i dobija ime Sava. Kasnije postaje prvi srpski arhiepiskop. |- |[[Nebojša Glogovac]] || [[Vukan Nemanjić]] || Najstariji sin Stefana Nemanje i Ane. Osporiće očevu odluku da ga nasledi njegov brat Stefan. Zbog toga, kreće u rat sa istim. |- |[[Dubravka Mijatović]] || [[Ana Nemanjić]] || Supruga Stefana Nemanje i majka Vukana, Stefana, Save i Jefimije. |- |[[Igor Pervić]] || [[Isak II Anđel]] || |Vizantijski car. Pobeđuje Srbe u bici na Moravi, i ubrzo udaje svoju nećaku Evdokiju za Stefana. |- |[[Slobodan Beštić]] || [[Aleksije III Anđel]] || Vizantijski car. Otac princeze Evdokije i Stefanov tast. |- |[[Aljoša Vučković]] || [[Ranijero Dandolo]] || Otac Ane Dandolo i sin [[Enriko Dandolo|Enrika Dandola]]. Drugi Stefanov tast. |- |[[Jelena Gavrilović]] || [[Evdokija Anđel]] || Prva supruga Stefana Nemanjića i ćerka viznatijskog cara Aleksija Anđela. Majka Radoslava, Vladislava i Komnine. |- |[[Sloboda Mićalović]] || [[Ana Dandolo]] || Druga supruga Stefana Nemanjića i unuka mletačkog dužda Enrika Dandola. Majka Uroša. |- |[[Meto Jovanovski]] || [[Manojlo I Komnin]] || Vizantijski car. Više puta je poštedeo život Stefanu Nemanji. |- |[[Radoje Čupić]] || [[Tihomir Zavidović]] || Stariji brat Stefana Nemanje. Udružuje se sa Vizantijom i ratuje protiv brata Nemanje. U bici kod Pantina on gubi život. |- |[[Jovan Torački]] || [[Stracimir Zavidović]] || Stariji brat Stefana Nemanje. U početku ratuje protiv njega zajedno sa ostalom braćom, ali se kasnije mire. |- |[[Siniša Maksimović]] || [[Miroslav Zavidović]] || Stariji brat Stefana Nemanje. I on ratuje sa ostalom braćom protiv Nemanje, ali se mire. Napisao je Miroslavljevo jevanđelje. |- |[[Aleksandar Đurica]] || Vojihna || Komandant srpske vojske. |- |[[Novak Bilbija]] || [[Fridrih I Barbarosa]] || Nemački kralj. Jedan od predvodnika [[Krstaški ratovi|krstaškog rata]]. |- |[[Zafir Hadžimanov]] || [[Teodor I Laskaris]] || Nikejski car. |- |[[Jelena Đukić]] || Katalena || Vukanova supruga. |- |[[Aleksandar Dunić]] || Vuk || Zetski velmoža. |- |[[Andrej Šepetkovski]] || [[Strez]] || Bugarski [[Plemstvo|vlastelin]]. |- |[[Dimitrije Ilić]] || [[Kalojan]] || Bugarski kralj/car koji pomaže Stefanu da se vrati na presto. |- |[[Atila Mes]] || [[Andrija II Arpadović|Andrija II]] || Ugarski kralj. |- |[[Ljubomir Bulajić]] || Stojimir || Izaslanik. |- |[[Bogoljub Mitić]] || Ugljar || Bogdanov otac. |- |[[Olivera Viktorović]] || Ugljareva supruga || Bogdanova majka. |- |[[Dubravko Jovanović]] || [[Kulin|Ban Kulin]] || [[Banovina Bosna|Bosanski ban]]. |- |[[Isidora Minić]] || Vojslava || Supruga Kulina Bana. |- |[[Predrag Bjelac]] || [[Bertold IV, grof od Meranije]] || Istarski krajiški grof. |- |[[Đorđe Branković (glumac)|Đorđe Branković]] || Anastas || |- |[[Milan Čučilović]] || [[Henrik Flandrijski]] || |- |[[Zlata Numanagić]] || || Stefanova strina. |- |[[Milan Marić (glumac)|Milan Marić]] || mladi [[Vukan Nemanjić]] || |- |[[Miloš Đurović]] || mladi [[Stefan Prvovenčani]] || |- |[[Nikola Mijatović]] || dečak [[Stefan Prvovenčani]] || |- |[[Jovana Gavrilović]] || mlada [[Raška Nemanjić]] || |- |[[Stefan Radonjić]] || [[Stefan Radoslav]] || Najstariji sin Stefana Nemanjića i Evdokije. Stefanov naslednik. |- |[[Tonja Gaćina]] || [[Komnina Nemanjić]] || Ćerka Stefana Nemanjića i Evdokije. |- |[[Branislav Ćalić]] || [[Stefan Vladislav]] || Drugi sin Stefana Nemanjića i Evdokije. |- |[[Tanasije Uzunović]] || Antonije || Zograf. |- |[[Ivan Nikolić]] || || |} === Izmišljeni likovi === Većina likova u seriji su stvarni, međutim postoje likovi koji su izmišljeni radi dočaravanja dalekog vremena. To su:<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3090238/izmisljeni-likovi-u-seriji-nemanjici--radjanje-kraljevine.html|title=Izmišljeni likovi u seriji Nemanjići|last=|first=|date=30. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035806/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3090238/izmisljeni-likovi-u-seriji-nemanjici--radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> {| class="wikitable" class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! style="background:#ccc;"| Glumac ! style="background:#ccc;"| Uloga ! style="background:#ccc;"| Opis |- |[[Nada Šargin]] || [[Raška Nemanjić]] || Usvojena ćerka Stefana Nemanje i Ane. Zaljubljena je u Stefana. |- |[[Miodrag Krstović]] || Adam || Prijatelj Stefana Nemanje i zapovednik srpske vojske. |- |[[Goran Sultanović]] || Prosigoj || Učitelj Vukana, Stefana i Save. |- |[[Miroljub Lešo]] || Sluga Radoje || Savetnik, sluga, kuvar i prijatelj porodice Nemanjić. |- |[[Milena Pavlović]] || Tisa || Žena koja luta po šumama i poljima sa Branom. |- |[[Vučić Perović]] || Bogdan || Ugljarev sin, prijatelj Stefana Prvovenčanog i zapovednik srpske vojske. |- |[[Ivan Zablaćanski]] || Bran || Čovek koji luta po šumama i poljima sa Tisom |- | [[Luka Raco]] || Evdokijin ljubavnik || |} Ovde se ubraja i [[Raška Nemanjić]] ([[Nada Šargin]]) koja je rezultat imaginacije scenariste Gordana Mihića, ali u novijim istraživanjima istoričara pojavljuju se indicije da je na dvoru, u vreme vladavine Stefana Nemanjića, zaista postojala žena sa kojom je živeo Stefan Nemanjić.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3036444/raska---skrivena-ljubav.html|title=Raška – Skrivena ljubav|last=|first=|date=5. 2. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035736/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2663/radjanje-kraljevine/3036444/raska---skrivena-ljubav.html|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> == Epizode == {{glavni|Spisak epizoda serije Nemanjići – rađanje kraljevine}} Dragan Mićanović potvrdio je da će serija imati još jednu sezonu,<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/bindzovanje/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici/lg80c64?placement=WidgetPromoFrame&position=0|title=Dragan Mićanović otkrio kako će se završiti Nemanjići|last=Kalaba|first=Ana|date=3. 4. 2018|work=Noizz|accessdate=11. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411182224/https://noizz.rs/bindzovanje/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici/lg80c64?placement=WidgetPromoFrame&position=0|archive-date=2018-04-11|dead-url=no|language=}}</ref> a istu stvar je potvrdio i scenarista Gordan Mihić.<ref>{{Cite news|url=https://www.krstarica.com/zabava/sou/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici/|title=Gordan Mihić otkrio kako će se završiti Nemanjići|last=|first=|date=4. 4. 2018|work=Krstarica|accessdate=11. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018165946/https://www.krstarica.com/zabava/sou/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici/|archive-date=2020-10-18|dead-url=no|language=}}</ref> Dragan Mićanović, zbog istorijskih razloga, ne zna da li će biti deo glumačke postave u sledećoj sezoni.<ref>{{Cite news|url=https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3025451/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici-glumac-iskreno-o-kritikama-na-racun-serije|title=Dragan Mićanović o kritikama na račun serije|last=|first=|date=5. 4. 2018|work=[[Kurir (novine)|Kurir]]|accessdate=11. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411174252/https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3025451/dragan-micanovic-otkrio-kako-ce-se-zavrsiti-nemanjici-glumac-iskreno-o-kritikama-na-racun-serije|archive-date=2018-04-11|dead-url=no|language=}}</ref> === 1. sezona (2017) === {{glavni|Nemanjići – rađanje kraljevine (1. sezona)}} {{:Nemanjići – rađanje kraljevine (1. sezona)}} === 2. sezona (TBA) === Scenarista [[Gordan Mihić]] je potvrdio da će biti i druga sezona serije. == Istorijat == === Predprodukcija === [[Radio-televizija Srbije]] raspisala je 5. septembra 2015. konkurs za najbolji scenario za televizijsku seriju od dvanaest epizoda kroz koje bi se predstavilo krunisanje Stefana Prvovenčanog.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/story/631/konkursi/1854160/konkursi-2015.html|title=Konkursi 2015|last=|first=|date=10. 3. 2015|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325171444/http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/story/631/konkursi/1854160/konkursi-2015.html|archive-date=2018-03-25|dead-url=no}}</ref> Glavni i odgovorni urednik kulturno-umetničkog programa RTS-a, [[Nebojša Bradić]], izjavio je tada da nas „...od prvog kraljevskog krunisanja u [[Manastir Žiča|Žiči]] deli 800 godina...“<ref>{{Cite news|url=http://petrovgrad.org/kultura-srp/800-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0%D1%9A/|title=Tačno 800 godina od krunisanja Stefana Prvovenčanog|last=|first=|date=29. 12. 2017|work=Petrovgrad|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507153341/http://petrovgrad.org/kultura-srp/800-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0%D1%9A/|archive-date=2018-05-07|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rds.org.rs/session/nemanjici-radjanje-kraljevine/|title=Nemanjići – rađanje kraljevine|first=|last=|date=19. 8. 2017|website=|publisher=RDS|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507085300/http://www.rds.org.rs/session/nemanjici-radjanje-kraljevine/|archive-date=2018-05-07|accessdate=6. 5. 2018|dead-url=no}}</ref> kao i da je „...prilika za dijalog sa istorijom, za nova preispitivanja, i poziv za nove stvaraoce da se pozabave značajnom temom...“<ref name="urlPredstavljanje serije">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2029015/konkurs-za-scenario-za-seriju-o-nemanjicima.html|title=Konkurs za scenario za seriju o Nemanjićima|first=|author=|authorlink=|date=5. 9. 2015|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325231942/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2029015/konkurs-za-scenario-za-seriju-o-nemanjicima.html|archivedate=2018-03-25|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Televizija je pobedniku, pored ekranizacije scenarija, ponudila i nagradu od pola miliona dinara.<ref>{{Cite web|url=http://www.rts.rs/upload/storyBoxFileData/2015/03/10/6801609/Konkurs%20Sef%20ispitne%20laboratorije.pdf|title=Konkurs ispitne laboratorije|first=|last=|date=|website=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|type=[[Majkrosoft vord]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018165946/https://www.rts.rs/upload/storyBoxFileData/2015/03/10/6801609/Konkurs%20Sef%20ispitne%20laboratorije.pdf|archive-date=2020-10-18|accessdate=25. 3. 2018|dead-url=no}}</ref> Konkurs je zatvoren 31. januara 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.rts.rs/upload/storyBoxFileData/2015/03/10/6729383/TEKST%20KONKURS_%20ZA%20DRAMSKO%20IGRANU%20TV%20SERIJU%20NEMANJICI%20%20PRVA%20KRALJEVINA.pdf|title=Javni anonimni konkurs|first=|last=|date=|website=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|type=[[Majkrosoft vord]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922091603/http://www.rts.rs/upload/storyBoxFileData/2015/03/10/6729383/TEKST%20KONKURS_%20ZA%20DRAMSKO%20IGRANU%20TV%20SERIJU%20NEMANJICI%20%20PRVA%20KRALJEVINA.pdf|archive-date=2015-09-22|accessdate=2. 4. 2018|dead-url=no}}</ref> Pet dana kasnije, stručna komisija koju su činili: Milan Vlajčić – novinar i predsednik žirija, [[Goran Marković]] – filmski scenarista i reditelj i istoričarka Smilja Marjanović Dušanić, otvorila je pristiglih dvanaest rukopisa. Marta 2016. objavljeno je da je pobednik anonimnog konkursa Gordan Mihić, čiji je scenario potpisan šifrom ''Snovi''.<ref>{{Cite news|url=http://mondo.rs/a999733/Zabava/TV/Nemanjici-serija-RTS.html|title=Važno je da nove generacije upoznaju Nemanjiće!|last=|first=|date=14. 4. 2017|work=Mondo|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003532/http://mondo.rs/a999733/Zabava/TV/Nemanjici-serija-RTS.html|archive-date=2018-05-07|dead-url=yes|language=}}</ref><ref name="urlIzabran scenario Gordana Mihića">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2247877/gordan-mihic-autor-scenarija-za-seriju-o-nemanjicima.html|title=Izabran scenario Gordana Mihića|first=|author=|authorlink=|date=17. 3. 2016|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325171510/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2247877/gordan-mihic-autor-scenarija-za-seriju-o-nemanjicima.html|archivedate=2018-03-25|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Mihić je tom prilikom izjavio da je RTS ovim dobio priliku da se ''iskupi'', jer je „materijal takav da je greh što to do sada nije urađeno“.<ref>{{Cite web|url=http://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/carska-dinastija-nemanjica-na-rts_699392.html|title=Carska dinastija Nemanjića na RTS-u|first=|last=|date=16. 4. 2016|website=|publisher=[[Radio-televizija Vojvodine|RTV]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018165948/http://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/carska-dinastija-nemanjica-na-rts_699392.html|archive-date=2020-10-18|accessdate=6. 5. 2018|dead-url=no}}</ref> Dodao je još da se tokom pisanja scenarija konsultovao sa savremenim istoričarima, kao i da je iščitavao brojne [[Istorijski izvori|istorijske spise]] i svedočanstva.<ref>{{Cite news|url=http://www.bktvnews.com/kultura/film/serija-o-nemanjicima-po-scenariju-gordana-mihica/8858|title=Serija o Nemanjićima po scenariju Gordana Mihića|last=|first=|date=17. 3. 2016|work=BKTV|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|archivedate=2018-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325171553/http://www.bktvnews.com/kultura/film/serija-o-nemanjicima-po-scenariju-gordana-mihica/8858|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/2247159/gordan-mihic-autor-scenarija-za-seriju-o-nemanjicima.html|title=Gordan Mihić autor scenarija za seriju o Nemanjićima|last=Trajković|first=Aleksandra|date=16. 3. 2016|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325171515/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/2247159/gordan-mihic-autor-scenarija-za-seriju-o-nemanjicima.html|archive-date=2018-03-25|dead-url=no}}</ref> Krajem novembra 2016., RTS je objavio da će serija obuhvatiti period dvovekovne vladavine Nemanjića – od Stefana Nemanje i podizanja [[Manastir Hilandar|Hilandara]], pa sve do smrti [[Stefan Uroš V|Uroša Nejakog]]. Niti kojima će serijal biti prožet takođe su i „borbe velikih sila za teritoriju Balkana, unutrašnji sukobi, sticanje autokefalnosti srpske crkve, vojni uspesi i krvave borbe“.<ref name="urlSerijal u pripremi">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2536635/serija-rts-a-o-nemanjicima---200-godina-dinastije.html|title=Krunisanje Stefana Prvovenčanog|first=Gordana|author=Stijačić|authorlink=|date=23. 11. 2016|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170621003849/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2536635/serija-rts-a-o-nemanjicima---200-godina-dinastije.html|archivedate=2017-06-21|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Budući da je kasnije objavljeno da se prvih dvanaest epizoda završavaju krunisanjem Stefana Prvovenčanog u manastiru [[Manastir Žiča|Žiča]], pojavile su se spekulacije da će serija imati više sezona, te da će kroz njih proći još više glumaca koji će igrati preostale Nemanjiće.<ref>{{Cite news|url=http://www.republika.rs/zabava/kultura/34652/nemanja-poklanjao-morske-pse-sava-hladnim-vinom-sprecio-rat|title=Jedna od spektakulacija serije|last=Malušev|first=Aleksandra|date=30. 12. 2017|work=Republika|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325233436/http://www.republika.rs/zabava/kultura/34652/nemanja-poklanjao-morske-pse-sava-hladnim-vinom-sprecio-rat|archive-date=2018-03-25|dead-url=no}}</ref> Serija je umesto dvanaest imala trinaest epizoda, a poslednja epizoda prve sezone prikazuje Stefanovo krunisanje u manastiru Žiča i završava se njegovom smrću.<ref>{{Cite news|url=https://zena.blic.rs/puls-poznatih/nemanjici-imaju-tuzan-kraj-ova-scena-rasplakace-mnoge-u-srbiji/1ycpl1f|title=Nemanjići imaju tužan kraj|last=|first=|date=30. 4. 2018|work=Žena|accessdate=2. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502001138/https://zena.blic.rs/puls-poznatih/nemanjici-imaju-tuzan-kraj-ova-scena-rasplakace-mnoge-u-srbiji/1ycpl1f|archive-date=2018-05-02|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/bindzovanje/tuzan-kraj-jos-tuznijih-nemanjica/hb0vjvg|title=Tužan kraj Nemanjića|last=Milenković|first=Stefan|date=30. 4. 2018|work=Noizz|accessdate=2. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503043846/https://noizz.rs/bindzovanje/tuzan-kraj-jos-tuznijih-nemanjica/hb0vjvg|archive-date=2018-05-03|dead-url=no|language=}}</ref> Pre nego što je počelo snimanje, reditelju se kao pomoćnik pridružila Bojana Šutić, koja decenijama živi i radi u [[Rim]]u.<ref>{{Cite news|url=https://naslovi.net/2017-02-16/rts/pojacanje-iz-rima-ekipi-prve-nemanjicke-kraljevine/19637101|title=Pojačanje iz Rima|last=|first=|date=16. 2. 2017|work=Naslovi|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326063935/https://naslovi.net/2017-02-16/rts/pojacanje-iz-rima-ekipi-prve-nemanjicke-kraljevine/19637101|archive-date=2018-03-26|dead-url=no}}</ref> Producentskoj kući rediteljka je od velikog značaja zbog iskustva stečenog u radu sa [[Federiko Felini|Felinijem]], [[Fransis Ford Kopola|Kopolom]], [[Al Pačino]]m, [[Džesika Lang|Džesikom Lang]] i drugima.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/sr/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2759/sa-snimanja-serije/2633733/pojacanje-iz-rima-ekipi-prve-nemanjicke-kraljevine-.html|title=Pojačanje iz Rima ekipi „Prve nemanjićke kraljevine“|last=|first=|date=16. 2. 2017|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=25. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326064115/http://www.rts.rs/page/rts/sr/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2759/sa-snimanja-serije/2633733/pojacanje-iz-rima-ekipi-prve-nemanjicke-kraljevine-.html|archive-date=2018-03-26|dead-url=no}}</ref> === Lokacije i scenografija === [[Datoteka:The Birth of the Kingdom series.IMG 3627.jpg|272x272p|mini|Deo scenografije u [[Smederevska tvrđava|Smederevskoj tvrđavi]] i oružja korišćenog u seriji]] Serija je snimana na preko 200 lokacija širom Srbije od kojih je [[Manastir Studenica|Studenica]] prva u nizu.<ref>{{Cite news|url=http://mondo.rs/a990978/Zabava/TV/Nemanjici-serija-na-RTS-u.html|title=Nova srpska serija: Ovo su Nemanjići!|last=|first=|date=15. 3. 2017|work=Mondo|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003218/http://mondo.rs/a990978/Zabava/TV/Nemanjici-serija-na-RTS-u.html|archive-date=2018-05-07|dead-url=yes|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/376447/Spektar/U-seriji-o-Nemanjicima-218-glumaca|title=U seriji o Nemanjićima – 218 glumaca|last=|first=|date=18. 3. 2017|work=[[Politika (novine)|Politika]]|accessdate=19. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307031158/http://www.politika.rs/scc/clanak/376447/Spektar/U-seriji-o-Nemanjicima-218-glumaca|archive-date=2018-03-07|dead-url=no}}</ref> Scenograf Kiril Spaseski rekao je 7. februara 2017. da lokacije ispunjavaju očekivanja pošto se teži tome da većina budu upravo ona mesta na kojima su živeli ili boravili Nemanjići: „Tu smo uzeli u obzir ostatke [[Maglič|Magličke tvrđave]] – koja je od kasnijeg doba, ali ćemo je adaptirati kao da je iz tog doba – zatim [[Smederevska tvrđava|Smederevsku tvrđavu]], manastirske komplekse koji su u [[Raška|Raškoj oblasti]]“.<ref name="urlPoslednje pripreme pred snimanje">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2622572/poslednje-pripreme-za-pocetak-snimanja-prve-nemanjicke-kraljevine.html|title=Poslednje pripreme pred snimanje|first=|author=|authorlink=|date=7. 2. 2017|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605140536/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2622572/poslednje-pripreme-za-pocetak-snimanja-prve-nemanjicke-kraljevine.html|archivedate=2017-06-05|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dinastijanemanjic.weebly.com/izvestaj-serija-rts-nemanjici.html|title=Izveštaj sa snimanja serije o Nemanjićima|first=|last=|date=27. 2. 2017|website=|publisher=Dinastija Nemanjić|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507085341/https://dinastijanemanjic.weebly.com/izvestaj-serija-rts-nemanjici.html|archive-date=2018-05-07|accessdate=6. 5. 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.milicevic.rs/index.php/sr/cmspom/79-kcsrb/770-os1pom5srbija79|title=Nemanjići – rađanje kraljevine (serija)|last=Milićević|first=Vladimir|date=23. 12. 2018|work=Familija Milićevića|accessdate=6. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003538/http://www.milicevic.rs/index.php/sr/cmspom/79-kcsrb/770-os1pom5srbija79|archive-date=2018-05-07|dead-url=no|language=}}</ref> Svi rekviziti završeni su pre 15. marta, kada je počelo snimanje. Uspešno su izrađene replike srednjevekovnog oružja, kako bi se što verodostojnije predstavile scene borbe i slike srpskih, [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|mađarskih]] i vizantijskih vojnika. Oružje za petoricu glavnih glumaca ručno je rađeno. Miloš Petrović napravio je kaiševe, na koje je stavljao nitne u duhu srednjevekovne srpske mode. Dve nedelje pre naznačenog datuma početka snimanja, u [[Lipovica (Beograd)|Lipovačkoj šumi]] u Beogradu, izgrađen je Nemanjin dvor: palisadna tvrđava, kapija dvora, selo oko dvora.<ref name="urlGradi se Nemanjin dvor">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2645936/gradi-se-nemanjin-dvor.html|title=Gradi se Nemanjin dvor|first=Darka|author=Stanojević|authorlink=|date=27. 2. 2017|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170822093217/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2645936/gradi-se-nemanjin-dvor.html|archivedate=2017-08-22|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Tu su istovremeno za scene borbi uvežbavani konji. U martu je takođe, u skladištu [[Luka Beograd|luke Beograd]], počela zahtevna izgradnja scenografije manastira Žiče, koja je bila oslikana (preslikana) ''kao nova'', prikazujući tako kako je manastir izgledao kada je tek bio podignut.<ref name="urlUskoro prva klapa">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2658582/uskoro-prva-klapa.html|title=Uskoro prva klapa|first=Biljana|author=Savić|authorlink=|date=9. 4. 2017|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714085536/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2658582/uskoro-prva-klapa.html|archivedate=2017-07-14|accessdate=21. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Prva klapa snimljena je 15. marta na [[Studenica (reka)|Studeničkoj reci]], a odatle se ekipa preselila na [[Kopaonik]] gde su snimljene scene odlaska u Bugarsku.<ref name="urlPočelo snimanje serije">{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2666563/pocelo-snimanje-serije-nemanjici---radjanje-kraljevine.html|title=Počelo snimanje serije|first=Dragana|author=Rakočević|authorlink=|date=15. 4. 2017|work=|publisher=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|language=|format=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170725110734/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/story/2663/radjanje-kraljevine/2666563/pocelo-snimanje-serije-nemanjici---radjanje-kraljevine.html|archivedate=2017-07-25|accessdate=22. 7. 2017.|others=|dead-url=no}}</ref> Selidba snimateljske ekipe u studio stavila je u prvi plan kamermana, Nebojšu Bašića, koji je istakao da je najveći izazov bio pronaći adekvatan ton na svetlosti vatre, sveća i baklji. ''Nemanjići'' su potom snimani na [[Fruška gora|Fruškoj gori]], [[Kosmaj]]u, [[Kalemegdan]]u, [[Lipovička šuma|Lipovačkoj šumi]], [[Borač (Knić)|Boraču]],<ref>{{cite web |title=Snimanje „Nemanjića“ u podnožju srednjovekovnog grada Borača |url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2756/sa-snimanja-serije/2794058/snimanje-nemanjica-u-podnozju-srednjovekovnog-grada-boraca.html |website=RTS |accessdate=5. 6. 2018 |archive-date=2018-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604205908/http://www.rts.rs/page/rts/ci/rtspredstavlja/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%9A%D0%B8%D1%9B%D0%B8/story/2756/sa-snimanja-serije/2794058/snimanje-nemanjica-u-podnozju-srednjovekovnog-grada-boraca.html |dead-url=no }}</ref> [[Sirogojno|Sirogojnu]], [[Smederevo|Smederevu]], [[Hercegovina|Hercegovini]], [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]] i na kraju u [[Crkva Svetih apostola Petra i Pavla u Rasu|Petrovoj crkvi]] u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]]. === Kostimografija === Za potrebe serije, ručno je izrađeno 800 kostima na čijoj se izradi radilo danonoćno.<ref>{{Cite news|url=http://mondo.rs/a1085914/Foto/Zabava/Nemanjici-Izlozba-u-zgradi-RTS-Nemanjici-radjanje-kraljevine-FOTO.html|title=Izložba kostima i rekvizita|last=Stojanović|first=Stefan|date=3. 3. 2018|work=Mondo|accessdate=20. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421030741/http://mondo.rs/a1085914/Foto/Zabava/Nemanjici-Izlozba-u-zgradi-RTS-Nemanjici-radjanje-kraljevine-FOTO.html|archive-date=2018-04-21|dead-url=yes|language=}}</ref> Oko mesec i po dana trajale su pripreme na izradi kostima koje je šilo dvadeset ljudi, na čelu sa autorima, [[kostimograf]]om Stefanom Savkovićem i scenografom Kirilom Spasenskim.<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3056484/u-holu-rts-a-otvorena-izlozba-posvecena-nemanjicima.html|title=Svečano otvorena izložba „Nemanjići – rađanje kraljevine“|last=|first=|date=1. 3. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=20. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421094634/http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3056484/u-holu-rts-a-otvorena-izlozba-posvecena-nemanjicima.html|archive-date=2018-04-21|dead-url=no|language=}}</ref> Po rečima istoričara Marka Popovića – „bilo je to veoma složen i težak posao, posebno imajući u vidu da [[Spisak srpskih istoričara|srpski istoričari]] koji proučavaju ovu [[Epoha (datum)|epohu]] imaju dileme i ne mogu sa sigurnošću reći šta je zaista autentično“.<ref>{{Cite news|url=http://mondo.rs/a1085637/Zabava/Kultura/Izlozba-kostima-koji-su-korisceni-na-snimanju-serije-Nemanjici-radjanje-kraljevine.html|title=Nemanjići: Naši ljudi odmah sve znaju|last=|first=|date=1. 3. 2018|work=Mondo|accessdate=20. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421031521/http://mondo.rs/a1085637/Zabava/Kultura/Izlozba-kostima-koji-su-korisceni-na-snimanju-serije-Nemanjici-radjanje-kraljevine.html|archive-date=2018-04-21|dead-url=yes|language=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vesti-online.com/Scena/Kultura/688773/Izozba-Nemanjici-radjanje-kraljevine-svecano-otvorena-u-holu-RTS-a|title=Izložba Nemanjići svečano otvorena|last=Đurić|first=S|date=2. 3. 2018|website=|publisher=Vesti|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421031401/http://www.vesti-online.com/Scena/Kultura/688773/Izozba-Nemanjici-radjanje-kraljevine-svecano-otvorena-u-holu-RTS-a|archive-date=2018-04-21|accessdate=20. 4. 2018|dead-url=no}}</ref> {{multiple image | align = center | width1 = 210 | image1 = Costimography for the Nemanjići series.IMG 3632 (2).jpg | alt1 = | caption1 =Kostim [[Sveti Sava|Save Nemanjića]] | width2 = 160 | image2 = Costimography for the Nemanjići series.IMG 3634 (2).jpg | alt2 = | caption2 = Kostim [[Vukan Nemanjić|Vukana Nemanjića]] | width3 = 240 | image3 = Costimography for the Nemanjići series.IMG 3630 (2).jpg | alt3 = | caption3 = Kostimi dvorskih dama | width4 = 187 | image4 = Costimography for the Nemanjići series.IMG 3637 (2).jpg | alt4 = | caption4 = Kostim vojnika }} === Budžet === U projekat je uloženo 2,87 miliona evra,<ref>{{Cite news|url=http://dnevnizurnal.com/15053-2/|title=Nemanjići koštali 2,87 miliona evra|last=|first=|date=18. 1. 2018|work=Dnevni žurnal|accessdate=7. 5. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=|archivedate=2018-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508053814/http://dnevnizurnal.com/15053-2/|deadurl=yes}}</ref> od prethodno predviđenih 3.200.000 evra,<ref>{{Cite web|url=https://www.zutapatka.rs/2018/01/04/ovoliko-je-svaka-kuca-u-srbiji-platila-da-bismo-gledali-nemanjice/|title=Ovoliko je svaka kuća u Srbiji platila da bismo gledali Nemanjiće!|last=|first=|date=4. 1. 2018|website=|publisher=|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232619/https://www.zutapatka.rs/2018/01/04/ovoliko-je-svaka-kuca-u-srbiji-platila-da-bismo-gledali-nemanjice/|archive-date=25. 03. 2018|accessdate=25. 2. 2018|url-status=dead|archivedate=2018-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325232619/https://www.zutapatka.rs/2018/01/04/ovoliko-je-svaka-kuca-u-srbiji-platila-da-bismo-gledali-nemanjice/|deadurl=yes}}</ref> a pojašnjeno je da je novac za realizaciju sakupljen od sponzora i iz komercijalnog prinosa Javnog servisa.<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:712067-POCINjU-NEMANjICI-Spektakl-od-tri-miliona-evra|title=Počinju Nemanjići: Spektakl od tri miliona evra|last=|first=|date=17. 2. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323014730/http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:712067-POCINjU-NEMANjICI-Spektakl-od-tri-miliona-evra|archive-date=2018-03-23|dead-url=no|accessdate=19. 3. 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vidovdan.org/info/svi-kukaju-na-nemanjice-a-znate-koliko-nas-kostaju-druge-domace-serije/|title=Svi kukaju na Nemanjiće, a znate koliko nas koštaju druge domaće serije?|first=|last=|date=5. 1. 2018|website=|publisher=Vidovdan|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320043751/https://vidovdan.org/info/svi-kukaju-na-nemanjice-a-znate-koliko-nas-kostaju-druge-domace-serije/|archive-date=2018-03-20|accessdate=19. 3. 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bktvnews.com/info/srbija/pod-zastavom-vizantije-veceras-na-rts-u-pocinju-nemanjici/164378|title=Pod zastavom Vizantije: Večeras na RTS-u počinju Nemanjići|last=|first=|date=17. 2. 2018|work=BKTV|accessdate=19. 3. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|archivedate=2018-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180319214737/http://www.bktvnews.com/info/srbija/pod-zastavom-vizantije-veceras-na-rts-u-pocinju-nemanjici/164378|deadurl=yes}}</ref> Pojavile su se spektakulacije da je samo prva epizoda serije koštala 300.000 evra.<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/noizz-news/pitali-smo-rts-da-li-je-prva-epizoda-nemanjica-stvarno-kostala-300000-evra/09qby94|title=Prva epizoda koštala 300.000 evra?|last=Paunović|first=Petar|date=3. 1. 2018|work=Noizz|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035522/https://noizz.rs/noizz-news/pitali-smo-rts-da-li-je-prva-epizoda-nemanjica-stvarno-kostala-300000-evra/09qby94|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Prosečno, jedna epizoda serije košta nešto više od 180.000 evra,<ref>{{Cite news|url=http://www.opanak.net/evo-zasto-nema-nemanjica-na-televiziji/|title=Evo zašto nema Nemanjića na televiziji|3=|last=Katarina|first=E.|date=17. 1. 2018|work=Opanak|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035930/http://www.opanak.net/evo-zasto-nema-nemanjica-na-televiziji/|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> ali je RTS izdvojio svega trećinu te cene.<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/vesti/drustvo/blic-saznaje-nemanjici-idu-ponovo-u-montazu-rts-odlucio-da-prepakuju-serijal/140pq5h|title=Nemanjići idu ponovo u montažu|last=Bogosav|first=Bojana|date=16. 1. 2018|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101243/https://www.blic.rs/vesti/drustvo/blic-saznaje-nemanjici-idu-ponovo-u-montazu-rts-odlucio-da-prepakuju-serijal/140pq5h|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Jedan sat serije je koštao oko 191.300 evra.<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/big-stories/znate-li-sta-rts-misli-o-vasim-kritikama-nemanjica-ne-zelite-da-znate/4ys432h|title=Znate šta RTS misli o vašim kritikama Nemanjića?|last=Paunović|first=Petar|date=5. 1. 2018|work=Noizz|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402042824/https://noizz.rs/big-stories/znate-li-sta-rts-misli-o-vasim-kritikama-nemanjica-ne-zelite-da-znate/4ys432h|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Veći deo sredstava za realizaciju, 1,82 miliona evra, obezbedili su finansijeri, sponzori i prijatelji serijala,<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/vesti/drustvo/rts-o-nemanjicima-nek-sude-gledaoci-posle-emitovanja/2ywdh10|title=Nemanjićima neki sude posle emitovanja|last=|first=|date=17. 1. 2018|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101217/https://www.blic.rs/vesti/drustvo/rts-o-nemanjicima-nek-sude-gledaoci-posle-emitovanja/2ywdh10|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Svislajon Takovo, Hemofarm i BK grupa.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnevnik.rs/drustvo/ne-stisava-se-bura-oko-serije-nemanici-radane-kralevine-15-01-2018|title=Ne stišava se bura oko serije Nemanjići|first=|last=|date=15. 1. 2018|website=|publisher=Dnevnik|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507221648/https://www.dnevnik.rs/drustvo/ne-stisava-se-bura-oko-serije-nemanici-radane-kralevine-15-01-2018|archive-date=2018-05-07|accessdate=7. 5. 2018|dead-url=no}}</ref> RTS je u gotovini izdvojio 1,05 miliona evra za ceo projekat, odnosno 70.000 evra po satu programa.<ref>{{Cite news|url=http://www.svetplus.com/vesti/48177/serije-nemanjici-ubice-mog-oca-i-senke-nad-balkanom-postoje-samo-zahvaljujuci-rts-u|title=Serija Nemanjići postoji zahvaljujući RTS-u|last=|first=|date=8. 1. 2018|work=Svet plus|accessdate=7. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507222342/http://www.svetplus.com/vesti/48177/serije-nemanjici-ubice-mog-oca-i-senke-nad-balkanom-postoje-samo-zahvaljujuci-rts-u|archive-date=2018-05-07|dead-url=no|language=}}</ref> === Muzika === Muziku je komponovao Dragoljub Ilić, a pesmu u uvodnoj špici je otpevala srpska pevačica pravoslavne duhovne muzike [[Divna Ljubojević]].<ref>{{Cite news|url=http://www.bktvnews.com/kultura/kolaz/nemanjici-radanje-kraljevine-moze-li-se-ispraviti/164774|title=Kritike serije|last=|first=|date=19. 2. 2018|work=BKTV|accessdate=18. 3. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|archivedate=2018-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180319085011/http://www.bktvnews.com/kultura/kolaz/nemanjici-radanje-kraljevine-moze-li-se-ispraviti/164774|deadurl=yes}}</ref> Na Tviteru su se pojavili i snimci borbe sa malo ubrzanim [[tempo]]m i čuvenom muzikom iz serije Beni Hil što se publici svidelo.<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/noizz-fun/jedina-verzija-nemanjica-koju-bismo-gledali-svaki-dan/fsnq646|title=Jedina verzija Nemanjića koju bismo gledalu svaki dan|last=Krstić|first=Ljubica|date=20. 2. 2018|work=Noizz|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402232526/https://noizz.rs/noizz-fun/jedina-verzija-nemanjica-koju-bismo-gledali-svaki-dan/fsnq646|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Izdavačka kuća [[PGP RTS]] je objavila disk sa 25 kompozicija koje su korišćene u samoj seriji čije je ukupno trajanje 55 minuta.<ref>{{Citation|title=Rađanje kraljevine|date=4. 4. 2018|url=https://itunes.apple.com/album/1372124518?ign-mpt=uo=4|language=|accessdate=2. 5. 2018|archive-date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041352/https://itunes.apple.com/album/1372124518?ign-mpt=uo=4|dead-url=no}}</ref> Muzički producent je bio [[Oliver Ivanović]], a muzičari su bili Nikola Popmihajlov ([[vizantijska muzika]]), Tijana Milošević ([[violina]]), Ladislav Mezei ([[violončelo]]), Ljuba Dimitrijević (solista na starim duvačkim instrumentima – [[frula|frule]], [[Zurla|zurle]] i [[kravlji rog]]), vokalna grupa „[[Serbija global art]]“, srpski [[vizantijski hor „Mojsije Petrović“]].<ref name="MuzikaDisk">{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:720763-MUZIKA-IZ-SERIJE-NEMANjICI-Zvuci-srednjovekovne-Srbije|title=Muzika iz serije Nemanjići|last=|first=|date=5. 4. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510183509/http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:720763-MUZIKA-IZ-SERIJE-NEMANjICI-Zvuci-srednjovekovne-Srbije|archive-date=2018-05-10|dead-url=no|accessdate=2. 5. 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/pgp/story/1181/vesti/3095704/cd-sa-muzikom-iz-serije-nemanjici--radjanje-kraljevine-u-prodaji-od-5-aprila.html|title=CD sa muzikom iz serije Nemanjići|last=|first=|date=4. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=2. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041946/http://www.rts.rs/page/rts/ci/pgp/story/1181/vesti/3095704/cd-sa-muzikom-iz-serije-nemanjici--radjanje-kraljevine-u-prodaji-od-5-aprila.html|archive-date=2018-05-03|dead-url=no|language=}}</ref> Spisak pesama na disku<ref>{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/rts/ci/pgp/story/1201/izdanja/3109082/.html|title=Orginalna muzika iz serije|last=|first=|date=18. 4. 2018|work=[[Radio-televizija Srbije|RTS]]|accessdate=2. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503042234/http://www.rts.rs/page/rts/ci/pgp/story/1201/izdanja/3109082/.html|archive-date=2018-05-03|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deezer.com/en/album/60971582|title=Disk sa pesama iz Nemanjića|first=|last=|date=4. 4. 2018|website=|publisher=Deezer|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214065929/https://www.deezer.com/en/album/60971582|archive-date=2018-12-14|accessdate=2. 5. 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.delfi.rs/muzika/123634_nemanjici_-_radjanje_kraljevine_muzika_delfi_knjizare.html|title=Muzika iz serije Nemanjići|first=|last=|year=2018|website=|publisher=Delfi|language=|publication-place=[[Beograd]], [[Srbija]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214065232/https://www.delfi.rs/muzika/123634_nemanjici_-_radjanje_kraljevine_muzika_delfi_knjizare.html|archive-date=2018-12-14|accessdate=30. 5. 2018|dead-url=no}}</ref>▼ <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision"> {{Pesme na muzičkom albumu | als = acteur }} |- align=center |1||align=center|„Rađanje kraljevine“||align=center|1:51|| |- align=center |2||align=center|„Posle pobede“||align=center|1:46|| |- align=center |3||align=center|„Osvajanje utvrde“||align=center|2:28|| |- align=center |4||align=center|„Vrbo, vrbice“||align=center|2:22|| |- align=center |5||align=center|„Tuga“||align=center|1:53|| |- align=center |6||align=center|„Borba braće“||align=center|2:13|| |- align=center |7||align=center|„Glorija“||align=center|3:07|| |- align=center |8||align=center|„Moć Vizantije“||align=center|1:22|| |- align=center |9||align=center|„Ostroljanka“||align=center|1:32|| |- align=center |10||align=center|„Oj, vrbo“||align=center|3:18|| |- align=center |11||align=center|„Sveti Sava“||align=center|3:55|| |- align=center |12||align=center|„Rastanak“||align=center|1:55|| |- align=center |13||align=center|„Žanjem žito“||align=center|1:26|| |- align=center |14||align=center|„Skomraška“||align=center|2:14|| |- align=center |15||align=center|„Za zemlju svoju“||align=center|2:33|| |- align=center |16||align=center|„Nemanjin izbor“||align=center|2:13|| |- align=center |17||align=center|„Poleteo soko tica“||align=center|0:54|| |- align=center |18||align=center|„Isak Anđel“||align=center|3:27|| |- align=center |19||align=center|„Milost i sud“||align=center|3:35|| |- align=center |20||align=center|„Zavera“||align=center|2:38|| |- align=center |21||align=center|„Ova brda“||align=center|1:28|| |- align=center |22||align=center|„Sveti Đorđe, izbavi me“||align=center|1:33|| |- align=center |23||align=center|„Sumnja“||align=center|1:53|| |- align=center |24||align=center|„Blagoslovi Bože“||align=center|0:45|| |- align=center |25||align=center|„U slavu Nemanjića“||align=center|3:19|| |} </div> == Greške == U trećoj epizodi, gde se Rastko zamonašuje u manastiru,<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/noizz-news/istina-iza-najbizarnije-scene-u-nemanjicima/yzj66px|title=Najbizarnija scena u Nemanjićima|last=Krstić|first=Ljubica|date=26. 2. 2018|work=Noizz|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035731/https://noizz.rs/noizz-news/istina-iza-najbizarnije-scene-u-nemanjicima/yzj66px|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://mondo.rs/a1084607/Zabava/TV/Nemanjici-greska-freska-Svetog-Save.html|title=Nova greška u Nemanjićima|last=|first=|date=26. 2. 2018|work=Mondo|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035913/http://mondo.rs/a1084607/Zabava/TV/Nemanjici-greska-freska-Svetog-Save.html|archive-date=2018-04-02|dead-url=yes|language=}}</ref> jasno se iza njega, na zidu, vidi freska na kojoj se nalazi slika sveca i Stefana Nemanje.<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraf.rs/vesti/srbija/2938293-komedija-u-nemanjicima-rastko-se-zamonasuje-ispod-svoje-freske-verski-analiticar-grmi-umesto-da-velicaju-srpsku-istoriju-oni-joj-se-smeju|title=Rastko se zamonašuje ispred freske Svetog Save!?|first=|last=|date=26. 2. 2018|website=|publisher=[[Telegraf.rs|Telegraf]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401195324/http://www.telegraf.rs/vesti/srbija/2938293-komedija-u-nemanjicima-rastko-se-zamonasuje-ispod-svoje-freske-verski-analiticar-grmi-umesto-da-velicaju-srpsku-istoriju-oni-joj-se-smeju|archive-date=2018-04-01|accessdate=1. 4. 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.espreso.rs/kultura/film/228407/mladi-sveti-sava-ispod-freske-starog-svetog-save-da-li-je-ovo-najveca-blamaza-u-nemanjicima-foto|title=Da li je ovo najveća blamaža u Nemanjićima?!|last=|first=|date=26. 2. 2018|work=Espreso|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101205/https://www.espreso.rs/kultura/film/228407/mladi-sveti-sava-ispod-freske-starog-svetog-save-da-li-je-ovo-najveca-blamaza-u-nemanjicima-foto|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://srbin.info/2018/02/26/nova-ispala-u-nemanjicima-rastko-se-zamonasio-pored-freske-svetog-save/|title=Nova ispala u Nemanjićima!|first=|last=|date=26. 2. 2018|website=|publisher=Srbin|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035924/https://srbin.info/2018/02/26/nova-ispala-u-nemanjicima-rastko-se-zamonasio-pored-freske-svetog-save/|archive-date=2018-04-02|accessdate=1. 4. 2018|dead-url=no}}</ref> Veruje se da je taj svetac bio upravo Sava zbog svoje odore. Ovo je izazvalo burne reakcije na Tviteru i veliku buru u medijima.<ref>{{Cite news|url=https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3002889/sta-se-stvarno-krije-iza-skandala-u-nemanjicima-da-li-se-rastko-stvarno-zamonasio-pred-freskom-iz-buducnosti|title=Ovo je dokaz da su Nemanjići napravili najveću grešku ikada!|last=|first=|date=26. 2. 2018|work=[[Kurir (novine)|Kurir]]|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101228/https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3002889/sta-se-stvarno-krije-iza-skandala-u-nemanjicima-da-li-se-rastko-stvarno-zamonasio-pred-freskom-iz-buducnosti|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.istinito.com/index.php/magazin/13685-serija-nemanjici-rastko-postaje-sava-ispred-freske-svetog-save-foto|title=Rastko postaje Sava ispred freske Svetog Save!|last=|first=|date=26. 2. 2018|work=Istinito|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402035443/http://www.istinito.com/index.php/magazin/13685-serija-nemanjici-rastko-postaje-sava-ispred-freske-svetog-save-foto|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://standard.co.me/index.php/zivot/item/11338-bruka-u-seriji-nemanjici-rastko-se-zamonasuje-ispod-freske-svetog-save|title=Bruka u seriji Nemanjići|last=Lekmen|first=Nemanja|date=26. 2. 2018|work=|accessdate=1. 4. 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|archivedate=2018-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214064448/http://standard.co.me/index.php/zivot/item/11338-bruka-u-seriji-nemanjici-rastko-se-zamonasuje-ispod-freske-svetog-save|deadurl=yes}}</ref> U osmoj epizodi serije primetile su se ogromne greške. U jednoj sceni, krave su obeležene ušnim markicama<ref>{{Cite news|url=https://www.srbijadanas.com/vesti/info/savremeni-nemanjici-nova-katastrofalna-greska-u-popularnoj-seriji-foto-2018-04-02|title=Greše u osmoj epizodi serije|last=|first=|date=2. 4. 2018|work=Srbija danas|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423035636/https://www.srbijadanas.com/vesti/info/savremeni-nemanjici-nova-katastrofalna-greska-u-popularnoj-seriji-foto-2018-04-02|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref> koje su u Srbiju uvedene neloliko godina ranije po zahtevu [[Evropska unija|Evropske unije]].<ref>{{Cite web|url=https://patriot.rs/tviterasi-traze-peticiju-za-zabranu-serije-nemanjici-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-donesen-u-evropu/|title=Krave na ušima nose markice po propisima EU|first=|last=|date=4. 4. 2018|website=|publisher=Patriot|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033544/https://patriot.rs/tviterasi-traze-peticiju-za-zabranu-serije-nemanjici-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-donesen-u-evropu/|archive-date=23. 04. 2018|accessdate=22. 4. 2018|url-status=dead}}</ref> U istoj epizodi se pojavljuje i lik [[Bogoljub Mitić|Bogoljuba Mitića]] koji jede [[Cicvara|cicvaru]],<ref>{{Cite web|url=http://www.balkanspress.com/index.php/vesti/drustvo/19455-dokle-vise-tviterasi-traze-peticiju-za-zabranu-serije-nemanjici-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-i-donesen-u-evropu|title=Jede se cincvara pre nego što je kukuruz donet u Evropu|first=|last=|date=4. 4. 2018|website=|publisher=Balkans pres|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033706/http://www.balkanspress.com/index.php/vesti/drustvo/19455-dokle-vise-tviterasi-traze-peticiju-za-zabranu-serije-nemanjici-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-i-donesen-u-evropu|archive-date=2018-04-23|accessdate=22. 4. 2018|dead-url=no}}</ref> nekoliko vekova pre nego što je kukuruz donet u Evropu.<ref>{{Cite news|url=https://www.krstarica.com/zabava/zanimljivosti/tviterasima-prekipelo-zele-zabranu-nemanjica-foto/|title=Greška sa cincvarom|last=|first=|date=4. 4. 2018|work=Krstarica|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423055910/https://www.krstarica.com/zabava/zanimljivosti/tviterasima-prekipelo-zele-zabranu-nemanjica-foto/|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.espreso.rs/kultura/film/239319/ponovo-sramne-greske-u-nemanjicima-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-donesen-u-evropu|title=Ponovo sramne greške u Nemanjićima|last=|first=|date=3. 4. 2018|work=Espreso|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033616/https://www.espreso.rs/kultura/film/239319/ponovo-sramne-greske-u-nemanjicima-krave-na-usima-nose-markice-po-propisima-eu-jede-se-cicvara-pre-nego-sto-je-kukuruz-donesen-u-evropu|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref> Ista epizoda je zabeležena<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:720032-NEMANjICI-OPET-ZAPALILI-INTERNET-Stefan-Raska-gde-si-bila--Raska-Piskila-sam|title=Nemanjići opet zapalili internet|last=|first=|date=1. 4. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418004415/http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:720032-NEMANjICI-OPET-ZAPALILI-INTERNET-Stefan-Raska-gde-si-bila--Raska-Piskila-sam|archive-date=2018-04-18|dead-url=no|accessdate=22. 4. 2018}}</ref> čudnim scenarijom [[Raška Nemanjić|Raške]].<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/zabava/drustvene-mreze-gore-zbog-piskila-sam-u-nemanjicima-a-sta-ce-tek-hejteri-reci-kad/cz6z4s6|title=Nemanjići izgoreli društvene mreže|last=|first=|date=3. 4. 2018|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423040517/https://www.blic.rs/zabava/drustvene-mreze-gore-zbog-piskila-sam-u-nemanjicima-a-sta-ce-tek-hejteri-reci-kad/cz6z4s6|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3023887/srbija-gori-zbog-piskila-sam-u-nemanjicima-a-tek-kad-cujete-kakvo-objasnjenje-je-dao-scenarista|title=Srbija gori zbog Nemanjića|last=|first=|date=3. 4. 2018|work=[[Kurir (novine)|Kurir]]|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033912/https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3023887/srbija-gori-zbog-piskila-sam-u-nemanjicima-a-tek-kad-cujete-kakvo-objasnjenje-je-dao-scenarista|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.srbijadanas.com/zabava/zanimljivosti/sou-u-novoj-epizodi-nemanjica-dok-stefan-prvovencani-u-agoniji-traga-za-raskom-ona-piski-u-planini-2018-04-01|title=Šou u novoj epizodi Nemanjića!|last=|first=|date=1. 4. 2018|work=Srbija danas|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423034039/https://www.srbijadanas.com/zabava/zanimljivosti/sou-u-novoj-epizodi-nemanjica-dok-stefan-prvovencani-u-agoniji-traga-za-raskom-ona-piski-u-planini-2018-04-01|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/bindzovanje/raska-u-centru-najglupljeg-obrta-na-pocetku-nove-epizode-nemanjica/t16xp2k|title=Raška u centru najglupljeg obrta na početku nove epizode Nemanjića|last=Milenković|first=Stefan|date=2. 4. 2018|work=Noizz|accessdate=22. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423171507/https://noizz.rs/bindzovanje/raska-u-centru-najglupljeg-obrta-na-pocetku-nove-epizode-nemanjica/t16xp2k|archive-date=2018-04-23|dead-url=no|language=}}</ref> == Recenzije == === Reakcije publike === Nakon emitovanja pilot epizode u novogodišnjoj noći 2018., reakcije publike i kritike su bile mahom negativne,<ref>{{Cite web|url=http://tracara.com/poceli-nemanjici-prve-kritike-kazu-da-to-moze-i-bolje/|title=Počeli Nemanjići: prve kritike kažu da to može i bolje|first=|last=|date=18. 2. 2018|website=|publisher=Tračara|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404202118/http://tracara.com/poceli-nemanjici-prve-kritike-kazu-da-to-moze-i-bolje/|archive-date=2018-04-04|accessdate=4. 4. 2018|dead-url=no}}</ref> pa su išle čak i do toga da su gledaoci bili neprijatno iznenađeni posle višemesečnih iščekivanja. U seriji je bilo kritikovano odsustvo bilo kakve drame i poprilična neinventivnost,<ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/tv-kritika-karadorde-vuk-i-nemanjici/12q51r0|title=TV kritika|last=|first=|date=5. 1. 2018|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=5. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506021007/https://www.blic.rs/kultura/vesti/tv-kritika-karadorde-vuk-i-nemanjici/12q51r0|archive-date=2018-05-06|dead-url=no|language=}}</ref> kao i naivna gluma i propusti u praćenju istorijskih fakata.<ref>{{Cite news|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1563847|title=Molim ti se, Sveti Đorđe…|last=Ilić|first=Dragan|date=11. 1. 2018|work=Vreme|accessdate=5. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035447/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1563847|archive-date=2018-05-06|dead-url=no}}</ref> Dijalozi i glumačka postava u pilot epizodi su poprilično razočarali publiku.<ref name="noizz1">{{Cite news|url=https://noizz.rs/kultura/ljudi-uopste-nisu-impresionirani-prvom-epizodom-nemanjica/57d6ebb?placement=WidgetPromoFrame&position=0|title=Ljudi uopšte nisu impresionirani prvom epizodom Nemanjića|last=Krstić|first=Ljubica|date=1. 1. 2018|work=Noizz|accessdate=18. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072632/https://noizz.rs/kultura/ljudi-uopste-nisu-impresionirani-prvom-epizodom-nemanjica/57d6ebb?placement=WidgetPromoFrame&position=0|archive-date=2018-01-03|dead-url=no}}</ref> Kritikovani su i efekti koji su se koristili u seriji i „jeftini“ opšti utisak (poprilično skupe) pilot epizode.<ref>{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:705579-OSTRE-KRITIKE-NA-RACUN-NEMANjICA-Ocajan-promasaj-velike-teme|title=Oštre kritike Nemanjića|last=|first=|date=11. 1. 2018|website=|publisher=[[Večernje novosti]]|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413190914/http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:705579-OSTRE-KRITIKE-NA-RACUN-NEMANjICA-Ocajan-promasaj-velike-teme|archive-date=2018-04-13|dead-url=no|accessdate=5. 5. 2018}}</ref> Razni desničarski portali i mediji su kritikovali seriju kroz kontekst „skrnavljenja istorije“.<ref>{{Cite web|url=http://srbin.info/2018/01/01/bruka-serija-veka-docekana-na-noz-nemanjici-na-dorcolskom-da-li-nas-zezate/?lang=lat|title=Kritike|first=|last=|date=1. 1. 2018|website=|publisher=Srbin|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108085305/http://srbin.info/2018/01/01/bruka-serija-veka-docekana-na-noz-nemanjici-na-dorcolskom-da-li-nas-zezate/?lang=lat|archive-date=2018-01-08|accessdate=18. 3. 2018|dead-url=no}}</ref> Mnogima je zasmetao specifičan jezik kojim se govori u seriji.<ref>{{Cite news|url=https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/2969955/najiscekivanija-srpska-serija-dozivela-potpuni-fijasko-ovo-su-katastrofalne-greske-u-nemanjicima|title=Ovo su katastrofalne greške u Nemanjićima|last=|first=|date=3. 1. 2018|work=[[Kurir (novine)|Kurur]]|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403051452/https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/2969955/najiscekivanija-srpska-serija-dozivela-potpuni-fijasko-ovo-su-katastrofalne-greske-u-nemanjicima|archive-date=2018-04-03|dead-url=no|language=}}</ref> Te reči su nastale tek kasnije od strane latinskog, mađarskog, turskog, nemačkog i ruskog jezika.<ref>{{Cite news|url=https://www.espreso.rs/kultura/film/212651/ovo-su-neoprostive-greske-u-nemanjicima-evo-zasto-je-najiscekivanija-srpska-serija-dozivela-totalni-fijasko-foto|title=Neoprostive greške u Nemanjićima|last=|first=|date=4. 1. 2018|work=Espreso|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402163125/https://www.espreso.rs/kultura/film/212651/ovo-su-neoprostive-greske-u-nemanjicima-evo-zasto-je-najiscekivanija-srpska-serija-dozivela-totalni-fijasko-foto|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnevno.rs/istorijski-zabavnik/zanimljivosti-iz-istorije/110125/istorijske-greske-u-nemanjicima-kritika-na-racun-serije-je-brutalna-ali-ovo-je-zapravo-najveci-propust|title=Istorijske greške u Nemanjićima|last=|first=|date=2. 1. 2018|work=Dnevno|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402163427/http://www.dnevno.rs/istorijski-zabavnik/zanimljivosti-iz-istorije/110125/istorijske-greske-u-nemanjicima-kritika-na-racun-serije-je-brutalna-ali-ovo-je-zapravo-najveci-propust|archive-date=2018-04-02|dead-url=no}}</ref> Na primer, reč „pričvrljiti“ koju upotrebljava glumac [[Goran Sultanović]].<ref>{{Cite news|url=https://www.espreso.rs/kultura/film/226079/neoprostive-greske-u-nemanjicima-gledaoci-besni-zbog-ovih-propusta-ekipa-serije-ne-zna-ni-osnove-gramatike-foto|title=Greške u Nemanjićima|last=|first=|date=19. 2. 2018|work=Espreso|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225408/https://www.espreso.rs/kultura/film/226079/neoprostive-greske-u-nemanjicima-gledaoci-besni-zbog-ovih-propusta-ekipa-serije-ne-zna-ni-osnove-gramatike-foto|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/pricvrlji-nesto-nemanjici-su-digli-srbiju-na-noge-a-autor-serije-ima-sta-da-kaze-na/8fz4mj8|title=Reč pričvrljiti|last=|first=|date=20. 2. 2018|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=2. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225535/https://www.blic.rs/zabava/vesti/pricvrlji-nesto-nemanjici-su-digli-srbiju-na-noge-a-autor-serije-ima-sta-da-kaze-na/8fz4mj8|archive-date=2018-04-02|dead-url=no|language=}}</ref> Publika je kritikovala i upotrebu [[dorćol]]skog [[žargon]]a u seriji.<ref>{{Cite news|url=http://www.espreso.rs/kultura/film/212067/sok-na-rts-serija-veka-docekana-na-noz-nemanjici-na-dorcolskom-da-li-nas-zezate-ovo-je-neopevana-bruka-video|title=Kritike serije Nemanjići|last=|first=|date=1. 1. 2018|work=Espreso|accessdate=18. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223053044/http://www.espreso.rs/kultura/film/212067/sok-na-rts-serija-veka-docekana-na-noz-nemanjici-na-dorcolskom-da-li-nas-zezate-ovo-je-neopevana-bruka-video|archive-date=2018-02-23|dead-url=no}}</ref> Sa druge strane, u pozitivne recenzije spadaju one koje hvale činjenicu da je ovakva serija uopšte snimljena (prvenstveno zbog činjenice da je reč o žanru kome se autori nisu mnogo obraćali prethodnih godina i decenija), te da je ishod zadovoljavajući shodno višestruko manjem budžetu od analognih serija kakve se snimaju u zapadnim zemljama. Takođe, ove recenzije su pozivale na strpljenje, jer se neki od glavnih glumaca (Ćetković, Glogovac, Mićalović, Mićanović) u prvoj epizodi još nisu pojavili. Bizarne stvari i čudan jezik i gluma u seriji shvaćeni su kao humoristički motivi.<ref>{{Cite news|url=https://noizz.rs/bindzovanje/skroz-smo-pogresno-skapirali-nemanjice/95vteh6|title=Pogrešno smo skapirali Nemanjiće|last=Kalaba|first=Ana|date=25. 2. 2018|work=Noizz|accessdate=5. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035259/https://noizz.rs/bindzovanje/skroz-smo-pogresno-skapirali-nemanjice/95vteh6|archive-date=2018-05-06|dead-url=no|language=}}</ref> Publika je gotovo jednoglasno pohvalila kostime i muziku.<ref name="noizz1" /> === Recenzije kritičara === {{Citat|Najveći problem mi je jezik i neka imena...|[[Božidar Kljajević]], srpski istoričar.<ref>{{cite web|url=http://tracara.com/ovo-su-sve-greske-u-domacoj-seriji-nemanjici/|title=Sve greške u domaćoj seriji Nemanjići|accessdate=2. 4. 2018|date=4. 1. 2018|archive-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316094814/http://tracara.com/ovo-su-sve-greske-u-domacoj-seriji-nemanjici|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.srbijadanas.com/kultura/vesti/neoprostivo-evo-koje-su-kardinalne-greske-videne-odmah-na-pocetku-serije-nemanjici-2018-01-03|title=Greške u domaćoj seriji Nemanjići|accessdate=2. 4. 2018|date=3. 1. 2018|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225615/https://www.srbijadanas.com/kultura/vesti/neoprostivo-evo-koje-su-kardinalne-greske-videne-odmah-na-pocetku-serije-nemanjici-2018-01-03|dead-url=no}}</ref>}} {{Citat|Recimo to ovako – nek bude da prva epizoda Nemanjića ostaje u staroj, a da će s proleća nove godine stići bolje epizode.|[[Bojana Lekić]], srpska novinarka.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraf.rs/vesti/kultura/2924300-kakav-manevar-rts-a-sa-serijama-nemanjici-i-pet-dobili-smo-po-epizodu-a-onda-nas-je-sacekalo-iznenadjenje|title=Kakav manevar RTS-a sa serijama Nemanjići i Pet!|date=2. 1. 2018|accessdate=4. 4. 2018|archive-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404202134/http://www.telegraf.rs/vesti/kultura/2924300-kakav-manevar-rts-a-sa-serijama-nemanjici-i-pet-dobili-smo-po-epizodu-a-onda-nas-je-sacekalo-iznenadjenje|dead-url=no}}</ref>}} {{Citat|Ovim se upravo mladi ljudi udaljavaju od Nemanjića (jer neće gledati dalje epizode), ali i od istorije.|[[Dragoslav Bokan]], srpski režiser, književnik i publicista.<ref>{{cite web|url=https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/2973127/video-poznati-reziser-zestoko-kritikovao-pilot-epizodu-nemanjica-ljudi-koji-su-radili-na-seriji-ne-bi-trebalo-da-izlaze-na-ulicu-od-sramote|title=Kritike Nemanjića sve brutalnije!|accessdate=4. 4. 2018|archive-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404202043/https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/2973127/video-poznati-reziser-zestoko-kritikovao-pilot-epizodu-nemanjica-ljudi-koji-su-radili-na-seriji-ne-bi-trebalo-da-izlaze-na-ulicu-od-sramote|dead-url=no}}</ref>}} {{Citat|Re­klo bi se da je sce­na­ri­sta sta­vlja­njem da­na­šnjeg grad­skog go­vo­ra u usta lju­di­ma ko­ji su ži­ve­li pre osam vekova že­leo da i njih i nji­ho­vo do­ba pri­bli­ži na­šem vre­me­nu, da ih uči­ni ljud­ski­jim, obič­ni­jim, a efe­kat je bio upra­vo su­pro­tan. On ih je uda­ljio i uči­nio ne­is­to­rij­skim, bez trun­ke [[autentičnost]]i. Ta­ko smo, i po­red pri­vid­no isto­rij­ske [[Scenografija|sce­no­gra­fi­je]], do­bi­li ne­is­to­rij­ske lič­no­sti, iz­me­šte­ne iz svog vre­me­na, za­pra­vo sku­pi­nu na­ših sa­vre­me­ni­ka, čud­no ode­ve­nih, bez­volj­nih i na­mr­go­đe­nih, ko­ji go­vo­re be­smi­slen tekst i kre­ve­lje se pred ka­me­ra­ma, a ni­su ni za­bav­ni. Su­sre­ti Ne­ma­nje s [[Spisak vizantijskih careva|vi­zan­tij­skim ca­rem]] de­lu­ju go­to­vo [[Groteska|gro­tesk­no]] („Je­si l’ ti, ca­re, nor­ma­lan?!“). Isti je uti­sak i o Ne­ma­nji­nom raz­go­vo­ru s ca­rem [[Fridrih I Barbarosa|Fri­dri­hom Bar­ba­ro­som]]. Ne­u­ku­sna su op­se­siv­na na­sto­ja­nja Rast­ko­vog dvor­skog i po­ro­dič­nog okru­že­nja da mu na­đe žen­sko če­lja­de. Kao da je ne­ko s pred­u­mi­šlja­jem i otvo­re­no iz­vrg­nuo ru­glu sjaj­no do­ba [[Istorija Srba|na­še isto­ri­je]], o ko­jem će se, po­sle ova­kve se­ri­je, su­ma po­gre­šnih zna­nja i pred­sta­va sa­mo umnožiti.|[[Đorđe Bubalo]], srpski istoričar.<ref name="Dor1">{{Cite news|url=https://www.krstarica.com/zabava/zanimljivosti/nemanjici-kao-dorcolci-foto-video/|title=Nemanjići kao Dorćolci|date=5. 3. 2018|work=Krstarica|accessdate=5. 5. 2018|language=|archive-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505210721/https://www.krstarica.com/zabava/zanimljivosti/nemanjici-kao-dorcolci-foto-video/|dead-url=no}}</ref>|source=}} {{Citat|... Vi­zan­tij­ski car [[Manojlo I Komnin|Ma­noj­lo Kom­nin]] pri­ka­zan je kao jek­ti­ča­vi ke­pec, a isto­rij­ski po­da­ci ne­sum­nji­vo go­vo­re da je bio ogro­man ra­stom, ve­li­ki ratnik bez ma­ne i straha, uče­snik vi­te­ških tur­ni­ra. Na sa­mr­ti (1180.), ka­da je tra­žio da bu­de za­mo­na­šen, sve [[mantije]] ko­je su na­šli na dvo­ru je­dva su mu do­se­za­le do ko­le­na. Uz to, on je ro­đen 1118. go­di­ne, pet go­di­na je mla­đi od Ne­ma­nje (1113.), a u se­ri­ji je dru­ga­či­je. Ne­mač­ki car Fri­drih Bar­ba­ro­sa je od Ne­ma­nje mla­đi 12 go­di­na, a u se­ri­ji je go­to­vo obrat­no. Ne­ma­nju, ko­ji je u [[Carigrad]] kao za­ro­blje­nik do­ve­den 1172. go­di­ne, vi­zan­tij­ski pi­sci opi­su­ju kao „ple­ća­tog star­ca“, a isti Ne­ma­nja, po­sle 17 go­di­na, na sa­stan­ku s Bar­ba­ro­som u [[Niš]]u (1189.) ne­ma ni­jed­nu se­du. Sve su to či­nje­ni­ce ko­je su mo­gle la­ko da se pro­ve­re. U vre­me ka­da je kre­tao na [[Sveta gora|Sve­tu Go­ru]] i bio u uz­ra­stu od še­sna­est ili se­dam­na­est go­di­na, Sa­va je pred­sta­vljen vr­lo po­jed­no­sta­vlje­no, kao smu­še­ni ver­ski za­ne­se­njak či­ja se po­bo­žnost i naklonost pre­ma mo­na­škom ži­vo­tu svo­de na sim­pli­fi­ko­va­ne sin­tag­me kao što su „Bog je lju­bav, lju­bav je Bog“.|[[Radivoj Radić]], srpski istoričar, univerzitetski profesor i naučni radnik.<ref name="Dor1" />|source=}} {{Citat|Ono što je te­ško po­pra­vi­ti je­su, po mom mi­šlje­nju, sla­bi di­ja­lo­zi i sla­ba gluma, uz ča­sne iz­u­zet­ke. Ali za sva­ku po­hva­lu je či­nje­ni­ca da smo ko­nač­no do­bi­li se­ri­ju o Nemanjićima. Mo­že­mo da ima­mo sto­ti­ne pri­med­bi, ali bi tre­ba­lo da sa­če­ka­mo da po­gle­da­mo ce­lu se­ri­ju. Ovom se­ri­jom se ipak is­pra­vlja sra­mo­ta da ni­smo ima­li ni­je­dan film, ni­jed­nu se­ri­ju o naj­va­žni­joj te­mi na­ci­o­nal­ne isto­ri­je. Jer iden­ti­tet Sr­ba se za­sni­va na se­ća­nju na Sve­tog Sa­vu, [[Stefan Nemanja|Sve­tog Si­me­o­na]] i osta­le Ne­ma­nji­će.|[[Miloš Ković]], srpski istoričar, doktor istorijskih nauka i docent na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu.<ref>{{Cite news|url=http://www.politika.rs/sr/clanak/399394/Drustvo/Nemanjici-kao-Dorcolci|title=Nemanjići kao Dorćolci|last=Apostolovski|first=Aleksandar|work=[[Politika (novine)|Politika]]|accessdate=5. 5. 2018|language=|archive-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505210338/http://www.politika.rs/sr/clanak/399394/Drustvo/Nemanjici-kao-Dorcolci|dead-url=no}}</ref>|source=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == <div style="height: 300px; overflow: auto"> {{izvori|30em}} </div> == Vanjske veze == {{Commonscat|Nemanjić Dynasty: The Birth Of The Kingdom}} * {{IMDb naslov|id=2532246|title = Nemanjići – rađanje kraljevine}} {{normativna kontrola}} {{TVSvijek|2018|2018|Nemanjići – rađanje kraljevine}} [[Kategorija:Nemanjići – rađanje kraljevine| ]] [[Kategorija:Srpske TV-serije]] [[Kategorija:Nemanjići]] leh6kw1hl4klfscu742m637dr28em1e 0 4610199 42606416 41253504 2026-06-06T11:54:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606416 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Bull | slika = Bull Title Card.png | žanr = [[drama]], [[pravosudna drama]] | kreator = {{ubl|[[Phil McGraw]]|[[Paul Attanasio]]}} | uloge = {{ubl|[[Michael Weatherly]]|[[Freddy Rodriguez (glumac)|Freddy Rodriguez]]|[[Geneva Carr]]|[[Christopher Jackson (glumac)|Christopher Jackson]]|[[Jaime Lee Kirchner]]|[[Annabelle Attanasio]]}} | kompozitor = [[Jeff Rona]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski || Кількість серій= 6 | br_epizoda = 125 | lista_epizoda = #Epizode | izvršni_producent = {{ubl|Paul Attanasio|Phil McGraw|Jay McGraw|Justin Falvey|Darryl Frank|[[Mark Goffman]]|[[Steven Spielberg]]|Rodrigo Garcia}} | producer = | location = | cinematography = | camera = | trajanje = 43 min. | kompanija = {{ubl|[[Amblin Television]]|Picturemaker Productions (sezona 2- )|Atelier Paul Attanasio|[[Stage 29 Productions]]|[[CBS Television Studios]]}} | distributer = [[CBS Television Distribution]] | picture_format = | audio_format = | početak = {{Start date|2016|9|20|df=y}} | kraj = | related = | website = www.cbs.com/shows/bull | production_website = | mreža = [[CBS]] }} '''''Bull''''' je [[SAD|američka]] [[dramska serija|igrana televizijska serija]] koja se od 2016. godine emitira na programu mreže [[CBS]]. Inspirirana je biografijom znamenitog psihologa [[Phil McGraw|dr. Phila McGrawa]], koji je, također, jedan od njenih producenata. Fiktivni protagonist, čiji lik tumači [[Michael Weatherly]], je dr. Jason Bull, vrhunski psiholog koji vodi TAC, kompaniju za [[pravosudni konzalting]], odnosno pomoć pri odabiru [[porota|porote]] u sudskim sporovima. Radnja prikazuje kako zajedno sa svojim kolegama koristi bogato iskustvo i najsuvremenija dostignuća tehnologije kako bi pomogao klijentima, ali, također, i istjerao pravdu. == Izvori == {{Reflist|30em}} == Vanjske veze == *{{Official website|http://www.cbs.com/shows/bull/about/}} *{{IMDb title|id=5827228}} * {{Metacritic tv|bull-2016|Bull}} * {{rotten tomatoes tv|bull/|Bull}} {{TVSvijek|2016|TRAJE|Bull}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Pravosudne TV-serije]] 7260850culdwdf8ge1xch6a0hsbp09q 14 4610309 42605771 40901576 2026-06-05T15:42:43Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Hrvatske radio-stanice]] → [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] 42605771 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Croatian Radiotelevision}} [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:TV-stanice u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Hrvatske radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Zagrebu]] [[Kategorija:Članice EBU]] 8ytnrgsoinknqtxnyeto04svtbfe7zl 14 4610310 42605737 40793652 2026-06-05T15:39:40Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-stanice]] → [[Kategorija:Srpske radiostanice]] 42605737 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Radio Television of Serbia}} [[Kategorija:Javne radiodifuzne kompanije]] [[Kategorija:TV-stanice u Srbiji]] [[Kategorija:Srpske radiostanice]] [[Kategorija:Članice EBU]] 9gvk5pmbhxvcj5y2r7wr6gchcrnuts3 0 4611769 42605898 42481691 2026-06-05T22:04:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605898 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Prvo javno vešanje na Terazijama, 1941. godina.jpg|mini|desno|220p|Obešeni ustanici na Terazijama 17. avgusta 1941, levo Ratko Jević, desno Milorad Pokrajac]] '''Vešanje ustanika na Terazijama''' je bio događaj sa početka [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanka]] protiv [[Treći rajh|nemačke]] okupacije Jugoslavije kada su nemačke okupacione vlasti obesile tela streljanih ustanika o stubove ulične rasvete na [[Terazije|Terazijama]]. Ubijeni su učenik Milorad Pokrajac, krojač Jovan Janković, obućar Svetislav Milina, zemljoradnici Velimir Jovanović i Ratko Jević. Njihova tela su ostavljena da danima vise na stubovima javne rasvete na Terazijama, a cilj okupatora je bio da zaplaši i od oslobodilačke borbe odvrati narod Srbije. Posle Drugog svetskog rata originalna vešala-bandere, na kojim su bili obešeni rodoljubi, bile su sačuvane i prenete na Novo groblje prilikom formiranja Aleje streljanih rodoljuba 1941-1944. gde je bilo uređeno posebno obeležje. Ukradeni su prilikom rekonstrukcije kompleksa 2003. godine. == Pozadina == U Srbije je u julu 1941. počeo ustanak protiv nemačke okupacije koji podigla [[Komunistička partija Jugoslavije]]. Ustanak se brzo širio kroz zapadnu Srbiju i [[Šumadija|Šumadiju]] sve do [[Beograd]]a. Odgovor okupatora su bile odmazde nad zarobljenim partizanima, od ranije zavorenim taocima u logor [[Banjica|banjičkom logoru]] i kaznene eskpedicije i spaljivanje sela u kome je dolazilo do napada na nemačke vojnike. Prvi masovniji slučaj desio se 15. avgusta kada je nemački komandant Srbije general [[Hajnrih Dankelman]] naredio da se spali selo [[Skela (Obrenovac)|Skela]] kod [[Obrenovac|Obrenovca]] i strelja 15 uhvaćenih meštana i 42 logoraša dovedenih iz banjičkog logora zbog ubistva jednog nemačkog poručnika i trojice podoficira u borbi sa pripadnicima [[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavskog partizanskog odreda]].{{sfn|Marjanović|1984|p=221}} Ova akcija nije imala efekta, pa su nemački komandanti sutradan razmotrili još jednu akciju zbog nepokornosti stanovnika Beograda. Izvršenje ove akcije je povereno majoru [[Karl Kraus|Karlu Krausu]], šefu [[SD]] za Beograd, i [[Dragi Jovanović|Dragom Jovanoviću]], upravniku grada Beograda. Oni su odlučili da javno obese petoricu zatvorenika koje su uhapsili SD i [[Specijalna policija]].{{sfn|Marjanović|1984|p=221}} Milorad Pokrajac je bio izbeglica iz [[Vinkovci|Vinkovaca]]. [[Ustaše]] su mu ubile oca aprila 1941. U Beograd je došao 22. juna 1941. i pridružio se [[SKOJ|skojevskoj]] grupi.{{sfn|Radanović|2013|p=60}} Uhapšen je 15. avgusta jer je pokušao da ubije nemačkog narednika ispred svog stana u Dositejevoj ulici.{{sfn|Marjanović|1984|p=221}} Jovan Janković je bio krojački radnik iz Beograda, poreklom iz sela Donja Morača u Crnoj Gori. Uhapšen je 14. avgusta nakon neuspešnog atentata na agenta Specijalne policije na Bulevaru kralja Aleksandra.{{sfn|Marjanović|1984|p=221}}{{sfn|Radanović|2013|pp=60-61}} Svetozar Milin je bio obućarski radnik iz Beograda, poreklom iz [[Maradik]]a. Uhasili su ga Nemci 30. jula nakon što je kod njega pronađen revolver, a nakon hapšenja je predat Specijalnoj policiji.{{sfn|Marjanović|1984|p=221}}{{sfn|Radanović|2013|p=61}} Ratko Jević je bio zemljoradnik iz sela [[Drlupa (Sopot)|Drlupa]] i borac [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog partizanskog odreda]]. Uhapsila ga je žandarmerija 9. avgusta u trenutku kad je navratio u svoju kuću i prosledila Specijalnoj policiji.{{sfn|Marjanović|1984|p=223}}{{sfn|Radanović|2013|p=61}} Velimir Jovanović, zemljoradnik iz sela [[Parcani (Sopot)|Parcana]], je takođe bio pripadnik Kosmajskog odreda. Zarobljen je u [[Stojnik]]u 3. avgusta. {{sfn|Marjanović|1984|p=223}}{{sfn|Radanović|2013|p=61}} [[Datoteka:Spomenik obešenim rodoljubima 1941 u Beogradu.JPG|mini|desno|220p|Spomenik obešenim rodoljubima na mestu gde su bili povešani ubijeni ustanici.]] Određeno je da se njih petorica ubiju u zatvoru Gestapoa u zgradi na Bulevaru kralja Aleksandra 5. Pokrajac se već nalazio tu, Milin je doveden iz banjičkog loogra, a preostala trojica su dovedena iz [[Glavnjača|Glavnjače]] 16. avgusta. Zatvorenici su prvo prebijani, a posle su ubijeni u dvorištu zatvora. Potom su njihova mrtva tela odnešena na Terazije i obešena o stubove javne rasvete. Beograđani su nemo i dostojanstveno prolazili ispod obešenih tela. Jedini poznati primer protesta bio je Savo Popović, slikar i deklarisani anarhista. On je sproveden u zatvor policije i prebijan. Umro je 10. avgusta 1943. od posledica prebijanja.{{sfn|Radanović|2013|p=62}} Istog dana kada su obešena tela petorice ustanaka, Terazijama su prema [[Vukov spomenik|Vukovom spomeniku]] prodefilovali [[folksdojčer]]i iz [[Zemun]]a na skup nemačke manjine iz Zemuna, Beograda i [[Pančevo|Pančeva]].{{sfn|Radanović|2013|p=62}} == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref= harv|last=Marjanović|first=Jovan|authorlink=Jovan Marjanović|title=Beograd u ratu i revoluciji|volume=I |year=1984|url= |publisher= |location= Beograd|id=}} * {{Cite book|ref= harv|last=Radanović|first=Milan|authorlink=Milan Radanović|editor1-last=Rädle|editor1-first=Rena|editor2-last=Pisarri|editor2-first=Milovan|editor2-link=Milovan Pisari|title=Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44: Priručnik za čitanje grada|year=2013|url= |publisher= Milan Radanović |location= Beograd|id=}} [[Kategorija:Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] 48uej6k1bjk9ofbsatseud0w8hkwthv 0 4615427 42606357 42583246 2026-06-06T11:34:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606357 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Ruth Westheimer | slika = Dr. Ruth Westheimer by David Shankbone.jpg | opis = Westheimer u maju 2008. | ime_po_rođenju = Karola Ruth Siegel | datum_rođenja = {{birth date and age|df=yes|1928|6|4}} | mjesto_rođenja = Wiesenfeld ([[Karlstadt am Main|Karlstadt]]), [[Weimarska Republika|Njemačka]] | prebivalište = Washington Heights, [[Manhattan]], [[New York]], [[SAD]] | državljanstvo = [[SAD|američko]], njemačko | alias = Dr. Ruth | poznat_po = | alma_mater = [[Ed.D.]] in Education, Teachers College, [[Columbia University]], 1970<br> Master of Arts in Sociology, [[The New School]], 1959 | religfija = [[judaizam]] | supružnik = {{marriage|Manfred "Fred" Westheimer|1961|1997|reason=njegova smrt}} | djeca = Miriam<br>[[Joel Westheimer|Joel]] | website = [http://www.drruth.com/ DrRuth.com] }} '''Dr. Ruth Westheimer''' (4. april 1928 - 12. jul 2024), poznatija pod pseudonimom '''Dr. Ruth''', je [[SAD|američka]] seksologinja koja je stekla popularnost kao voditeljica radio i TV-emisija posvećenih [[ljudska seksualnost|seksu]]. == Opus == * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr.Ruth's Guide to Good Sex.|url=https://archive.org/details/drruthsguidetogo00west|year=1983|publisher=Warner Books|location=New York City|isbn=978-0446512602}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Kravetz, Nathan|title=First Love: A Young People's Guide to Sexual Information|url=https://archive.org/details/firstloveyoungpe0000west|year=1985|publisher=Warner Books|location=New York City|isbn=978-0446340922}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Guide for Married Lovers.|url=https://archive.org/details/drruthsguideform0000west|year=1986|publisher=Warner Books|location=New York City|isbn=978-0446512824}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Guide to Good Sex.|url=https://archive.org/details/doctorruthsguide0000west|year=1987|publisher=W.H. Allen / Virgin Books|location=London, England|isbn=978-0491033770}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=All in a Lifetime: An Autobiography.|url=https://archive.org/details/allinlifetimeaut0000west|year=1988|publisher=Grand Central Publishing|location=New York City|isbn=978-0446347747}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lieberman, Louis|title=Sex and Morality: Who Is Teaching Our Sex Standards.|url=https://archive.org/details/sexmoralitywhois00west|year=1988|publisher=Harcourt|location=San Diego, California|isbn=978-0151813902}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lieberman, Louis|title=Dr. Ruth's Guide to Erotic and Sensuous Pleasures.|url=https://archive.org/details/drruthsguidetoer0000west|year=1992|publisher=Spi Books Trade|isbn=978-1561710355}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr Ruth"s Guide to Safer Sex.|year=1992|publisher=Boxtree|location=London|isbn=978-1852834302}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth Talks to Kids.|url=https://archive.org/details/drruthtalkstokid00west|year=1993|publisher=Simon & Schuster Children's Publishing|location=New York City|isbn=978-0027925326}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Encyclopedia of Sex.|url=https://archive.org/details/drruthsencyclope00west|year=1994|publisher=Continuum Int'l Publishing Group|location=New York City|isbn=978-0826406255}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Sex For Dummies.|url=https://archive.org/details/sexfordummies00west|year=1995|publisher=IDG Books|location=Boston}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Mark, Jonathan|title=Heavenly Sex: Sexuality in the Jewish Tradition.|url=https://archive.org/details/heavenlysexsexua0000west|year=1996|publisher=Bloomsbury Academic|location=New York City|isbn=978-0826409041}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Yagoda, Ben|title=The Value of Family: A Blueprint for the 21st Century.|year=1997|publisher=Grand Central Publishing|location=New York City|isbn=978-0446673365}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Kaplan, Steven|title=Grandparenthood.|url=https://archive.org/details/grandparenthood00west|year=1998|publisher=Routledge|location=Abingdon-on-Thames|isbn=978-0415919487|edition=1st}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=The Art of Arousal: A Celebration of Erotic Art throughout History.|year=2000|publisher=Madison Books|location=Lanham, Maryland|isbn=978-1568331676}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Guide to College Life: The Savvy Student's Handbook.|url=https://archive.org/details/drruthsguidetoco00west|year=2000|publisher=Madison Books|location=Lanham, Maryland|isbn=978-1568331713}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Encyclopedia of Sex.|url=https://archive.org/details/encyclopediaofse0000unse_p6z0|year=2000|publisher=Bloomsbury Academic|location=New York City|isbn=978-0826412409|edition=2nd}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Sex For Dummies (Miniature Editions for Dummies).|year=2000|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-0762407507}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=All in a Lifetime: An Autobiography.|url=https://archive.org/details/allinlifetime0000west|year=2001|publisher=Grand Central Publishing|location=New York City|isbn=978-0446677615}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Allen, Joy|title=Dr. Ruth: Grandma on Wheels.|url=https://archive.org/details/drruthgrandmaonw00west|year=2001|publisher=Little Golden Books|location=New York City|isbn=978-0307982391}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Pearson, Tracey Campbell; Lehu, Pierre A.|title=Dr. Ruth Talks about Grandparents: Advice for Kids on Making the Most of a Special Relationship.|url=https://archive.org/details/drruthtalksabout00west|year=2001|publisher=Madison Books|location=New York City|isbn=978-1568331805}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Kaplan, Steven|title=Power: The Ultimate Aphrodisiac|url=https://archive.org/details/powerultimateaph00west|year=2001|publisher=Madison Books|location=Lanham, Maryland|isbn=978-1568332307}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Rekindling Romance for Dummies - Conversation Cards.|year=2001|publisher=Hungry Mind, Inc.|location=Canoga Park, California|isbn=978-1890760533}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Romance For Dummies (Miniature Editions(tm)).|year=2001|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-0762412440}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Who Am I? Where Did I Come From?|year=2001|publisher=Golden Books|location=New York City|isbn=978-0307106186}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lehu, Pierre A.|title=Conquering the Rapids of Life: Making the Most of Midlife Opportunities.|url=https://archive.org/details/conqueringrapids0000west|year=2003|publisher=Taylor Trade Publishing|location=Lanham, Maryland|isbn=978-1589790124}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Musically Speaking: A Life Through Song (Personal Takes).|url=https://archive.org/details/musicallyspeakin0000west|year=2003|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0812237467}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=52 Lessons on Communicating Love: Tips, Anecdotes, and Advice for Connecting with the One You Love from America's Leading Relationship Therapist .|url=https://archive.org/details/52lessonsoncommu0000west|year=2004|publisher=Blue Mountain Arts|location=Boulder, Colorado|isbn=978-0883966969}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Guide to Talking About Herpes.|url=https://archive.org/details/drruthsguidetota00ruth|year=2004|publisher=Grove Press|location=New York City|isbn=978-0802141200}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lopater, Sanford|title=Human Sexuality: A Psychosocial Perspective.|year=2004|publisher=Lippincott, Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0781760768|edition=2nd}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=le sexe.|url=https://archive.org/details/lesexepourlesnul0000ruth|year=2004|publisher=First; Pour Les Nuls Poche|isbn=978-2876919563|edition=French}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Sex After 50: Revving Up the Romance, Passion & Excitement!|url=https://archive.org/details/drruthssexafter500drru|year=2005|publisher=Quill Driver Books|location=Fresno, California|isbn=978-1884956430}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=52 Lecciones para Comunicar el Amor (Superacion Personal / Personal Growth).|year=2005|publisher=Selector|isbn=978-9706438317|edition=Spanish}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|title=Dr. Ruth's Guide to Teens and Sex Today.|url=https://archive.org/details/drruthsguidetote0000west|year=2008|publisher=Teachers College Press|location=New York City|isbn=978-0807749050|pages=160}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Singerman, Jerome E.|title=Mythen der Liebe.|year=2010|publisher=Collection Rolf Heyne|location=Munich, Germany|isbn=978-3899104707|edition=German}} * {{cite book |last1=Westheimer |first1=Dr. Ruth K. |last2=Amos Grunebaum, M.D. |last3=Pierre A. Lehu |year=2011 |title=Sexually Speaking: What Every Woman Needs to Know about Sexual Health|url=https://archive.org/details/sexuallyspeaking0000west |location=Hoboken, New Jersey|publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780470643358 |oclc=731913202}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lehu, Pierre A.|title=Dr Ruth's Guide for the Alzheimer's Caregiver: How to Care for Your Loved One without Getting Overwhelmed…and without Doing It All Yourself.|url=https://archive.org/details/drruthsguidefora0000west|year=2012|publisher=Quill Driver Books|location=Fresno, California|isbn=978-1610351355|pages=[https://archive.org/details/drruthsguidefora0000west/page/n201 188]}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Kaplan, Steven|title=Surviving Salvation: The Ethiopian Jewish Family in Transition.|year=2013|publisher=The Write Thought, Inc.|location=Sanger, California|asin=B00CYP81YG|edition=Kindle}} * {{cite book |last1=Westheimer |first1=Dr. Ruth K. |last2=Pierre A. Lehu |year=2015 |title=The Doctor Is In: Dr. Ruth on Love, Life, and Joie de Vivre|url=https://archive.org/details/doctorisindrruth0000west |location=New York City|publisher=Amazon Publishing |isbn=9781477829608 |oclc=909806839}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lehu, Pierre A.|title=Lebe mit Lust und Liebe: Meine Ratschläge für ein erfülltes Leben.|year=2015|publisher=Verlag Herder|location=Freiburg, Germany|isbn=3451348187|edition=German}} * {{cite book|last1=Westheimer|first1=Ruth K.|last2=Lehu, Pierre A.|title=Roller Coaster Grandma: The Amazing Story of Dr. Ruth.|url=https://archive.org/details/rollercoastergra0000west|year=2018|publisher=Apples&Honey Press|location=Springfield, New Jersey|isbn=9781681155326|}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ruth Westheimer}} * [http://www.drruth.com/ Dr. Ruth's website] * [http://www.sexuality-encyclopedia.com/dr-ruth/Main_Page Dr. Ruth's Encyclopedia of Sex] * {{IMDb name|922756|Dr. Ruth Westheimer}} * [http://www.rocketroberts.com/aircheck/audio/wyny_sexually_sp_01.mp3 Introduction to ''Sexually Speaking'' Radio Show] * {{emmytvlegends name|ruth-westheimer}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1928|2024|Westheimer, Ruth}} [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Seksolozi]] [[Kategorija:Njemački Jevreji]] t1czixmli4ojdjbyl6w28zvfqs083qt 0 4617908 42606376 41804845 2026-06-06T11:37:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606376 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = The Amazing Spider-Man | slika = Nicholas Hammond Amazing Spider-Man 1977.JPG | opis = Nicholas Hammond kao Spiderman | kreator = [[Alvin Boretz]] | based_on = {{Based on|''[[Spider-Man]]''|[[Stan Lee]]<br>[[Steve Ditko]]}} | uloge = * [[Nicholas Hammond]] * [[Robert F. Simon]] * [[Chip Fields]] * [[Ellen Bry]] | žanr = * [[akcija (fikcija)|akcija]]/[[pustolovna fikcija|avantura]] * [[superherojska fikcija|superherojska]] | theme_music_composer = [[Stu Phillips (kompozitor)|Stu Phillips]]<br />Dana Kaproff | kompozitor = {{Plainlist| * Stu Phillips * Dana Kaproff }} | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 2 | br_epizoda = 13 | lista_epizoda = #Epizode | lokacija = [[Los Angeles]]<br>[[New York]] | trajanje = 40-45 min. | kompanija = {{Plainlist| * [[Charles Fries Productions]] * Dan Goodman Productions }} | distributer = [[Disney–ABC Domestic Television]] | mreža = [[CBS]] | početak = {{Start date|1977|9|19|df=y}} | kraj = {{End date|1979|7|6|df=y}} | prethodi = ''[[Spidey Super Stories]]'' | slijedi = ''[[Spider-Man (TV serija, Toei)|Spider-Man]]'' }} '''''The Amazing Spider-Man''''' ({{jez-sh|Nevjerojatni Čovjek-pauk}}) je [[SAD|američka]] [[science fiction TV serija|science fiction]]-akcijsko-pustolovna [[dramska serija|igrana TV serija]] koja se originalno emitirala na programu mreže [[CBS]] od [[1977. na televiziji|1977.]] do [[1979. na televiziji|1979.]] godine, poznata kao prva igrana televizijska ekranizacija [[Spider-Man|istoimenog]] stripa, odnosno stripa. Naslovni protagonist, koga je tumačio [[Nicholas Hammond]], bio je Peter Parker, fotograf [[New York|njujorških]] novina ''Daily Bugle'', koji je nakon ugriza radioaktivnog pauka stekao nadljudske moći, te ih poslije koristio kako bi se borio protiv zločina. Serija, koju je mreža bila odorbila nakon uspješne [[Spider-Man (TV film)|pilot epizode]], se isticala za tadašnje standarde izuzetno malenim brojem epizoda u sezoni; dijelom je to bilo zbog potrebe da se u svakoj epizodi umjesto tada primitivnih ili nepostojećih specijalnih efekata kojim se dočaravalo Spider-Manovo kretanje među njujorškim neboderima, koriste komplicirane i opasne kaskade. Usprkos svega je imala dobru gledanost, ali su fanovi stripa prema njoj bili izuzetno kritični, smatrajući je "previše infantilnom". Zbog toga je nakon druge sezone njeno dalje snimanje otkazano. ==Vanjske veze== {{commons category}} *{{IMDb title|id=0076975|title=The Amazing Spider-Man}} *[http://www.superheroeslives.com/marvel/the_amazing_spider-man_(1978).htm ''The Amazing Spider-Man''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104175445/http://www.superheroeslives.com/marvel/the_amazing_spider-man_(1978).htm |date=2015-11-04 }} at Superheroes Lives *[http://www.theage.com.au/articles/2002/06/22/1023864515050.html An interview from 2002 with Nicholas Hammond about the first Spider-Man movie starring Tobey Maguire] {{Marvel Comics - TV}} {{Authority control}} {{TVSvijek|1977|1979|Amazing Spider-Man, The}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-serije o superherojima]] [[Kategorija:TV-serije temeljene na stripovima]] of0cq7hfutniq2sah5fhfoj4xe33xjb 0 4619573 42606403 41804649 2026-06-06T11:43:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606403 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV |naziv_emisije = Blade: The Series |slika = BLADE - the series.jpg |caption = | žanr = {{Plainlist| * [[akcija (žanr)|akcija]] * [[science fantasy]] * [[horor]] * [[superherojska fikcija|superherojski]] }} |kamera = [[postavke jedne kamere]] |slika_format = [[480i]] ([[SDTV]]) |trajanje = 46 min. |kreator = [[David S. Goyer]]<br />[[Geoff Johns]] |based_on = {{based on|''[[Blade (strip)|Blade]]''|[[Marv Wolfman]]<br />[[Gene Colan]]}} |developer = |kompanije = [[Marvel Entertainment]] <br/> Phantom Four Films <br/> [[New Line Television]] |distributer = [[Warner Bros. Television Distribution]] |executive_producer = |composer = [[Ramin Djawadi]] |uloge = [[Sticky Fingaz|Kirk Jones]]<br>[[Jill Wagner]]<br>[[Nelson Lee]]<br>[[Jessica Gower]]<br>[[Neil Jackson]] |narrated = |opentheme = |endtheme = |zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} |jezik = engleski |mreža = [[Paramount Network|Spike]] |početak = {{Start date|2006|06|28|df=y}} |kraj = {{End date|2006|9|13|df=y}} |br_epizoda = 13 |br_sezona = 1 |prethodi = ''[[Blade: Trinity]]'' (2004) }} '''''Blade: The Series''''' ({{jez-sh|Blade: Serija}}) je [[SAD|američka]] [[fantasy]] [[dramska serija|igrana TV serija]] koja se originalno emitirala na programu mreže [[Paramount Television|Spike TV]] [[2006. na televiziji|2006.]] godine. Predstavlja ekranizaciju [[Blade (strip)|istoimenog stripa]], odnosno nastavak igranog filma ''[[Blade: Trinity]]'' iz 2004. godine. Naslovni protagonist, koga tumači [[Sticky Fingaz|Kirk Jones]] (reper poznatiji pod umjetničkim pseudonimom "Sticky Fingaz") je lovac na vampire, a radnja prikazuje kako se udruži sa bivšom američkom vojnikinjom (čiji lik tumači [[Jill Wagner]]), koja po povratku iz [[Rat u Iraku|Iraka]] počinje tražiti nestalog brata i naleti na opasnog vampira (čiji lik tumači [[Nelson Lee]]). Jones je u tumačenju glavne uloge zamijenio [[Wesley Snipes|Wesleya Snipesa]], koji se bio posvađao sa producentima prilikom snimanja posljednjeg kino-filma. Serija, koja je bila prva originalno producirana za mrežu Spike TV, je imala 13 epizoda. Po završetku prve sezone je otkazana. Predstavljala je posljednju igranu TV-seriju po stripovima [[Marvel Comics]]a prije početka snimanja [[Marvelov filmski univerzum|Marvelovog filmskog univerzuma]]. == Izvori == {{Reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb title|823333}} * [http://www.tvsquad.com/category/blade-the-series/ ''Blade: The Series''] on [[TV Squad]] * [https://web.archive.org/web/20061022155808/http://www.tvseriesfinale.com/2006/10/blade_the_slayer_is_dead_but_theres_hope.html TV Series Finale] — article on series cancellation & possible resurrection. {{Blade}} {{Marvel Comics - TV}} {{TVSvijek|2006|2006}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:TV-serije o superherojima]] [[Kategorija:Horori]] [[Kategorija:TV-serije temeljene na stripovima]] b7vncz5u7afuh7yukdwgjevrugmuxwo 0 4619754 42606285 42306968 2026-06-06T11:30:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606285 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Anthony Bourdain | slika = Anthony Bourdain 2014 (cropped).jpg | opis = Bourdain u maj 2014 | datum_rođenja = {{birth date|1956|6|25|df=y}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | mjesto_smrti= {{dda|2018|6|8|1956|6|25|df=y}} | nacionalnost = [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanac]] | ime_po_rođenju = Anthony Michael Bourdain | zanimanje = [[kuhar]], [[publicist]], [[TV voditelj]] | period = [[2002]]–[[2017]] | obrazovanje = [[Vassar College]] | alma_mater = [[Culinary Institute of America]] | rodni_grad = | prebivalište = | religija = | televizija = ''[[A Cook's Tour]]''<br />''[[Anthony Bourdain: No Reservations]]''<br />''[[The Layover]]''<br />''[[The Taste]]''<br />''[[Anthony Bourdain: Parts Unknown]]'' | visina = {{height|ft=6|in=4}} | website = [http://www.anthonybourdain.com/ www.AnthonyBourdain.com] }} '''Entoni Majkl Burden''' ({{jez-eng|Anthony Michael Bourdain|el}}; [[25. jun]] [[1956]] — [[8. jun]] [[2018]]) bio je poznati američki kuvar, pisac i televizijsko lice. Rođen je u [[Njujork]]u, a detinjstvo je proveo u Lionu, [[Nju Džerzi]]. [[Francuska|Francuskog]] je porekla. Za sebe je govorio da je odgajan bez religije, jer mu je otac bio katolik, a majka Jevrejka.<ref>{{cite web|work=[[NNDB]]|url=http://www.nndb.com/people/783/000028699/|title=Anthony Bourdain|accessdate=September 7, 2015}}</ref> ==Školovanje== Želju za kuvanjem je dobio još u detinjstvu, kada je prvi put probao ostrige na ribarskom čamcu. Tada počinje njegovo školovanje u Dvajt - Englvud ({{jez-eng|Dwight-Englewood|el}}) školi, u kojoj je i maturirao 1973. godine. Zatim upisuje Vasar koledž ({{jez-eng|Vassar college|el}}), ali posle dve godine odustaje. U isto vreme je radio u restoranu morske hrane u Provanstaun - u, Masačusets ({{jez-eng|Provincetown,Massachusetts|el}}). Odlučuje da nastavi svoje školovanje i završava Američki kulinarski institut ({{jez-eng|the Culinary Institute od America|el}}) u [[Njujork]]u 1978. ==Objavljene knjige== * '''Kitchen Confidential : Adventures in the Culinary Underbelly''' ({{jez-srp|Poverljivo iz kuhinje|el}}) 2000. godine. Ovo delo ga je najviše proslavilo i proglašeno je bestselerom [[Njujork tajms|Njujork Tajmsa]]. * '''A Cook's Tour''' ({{jez-srp|Kuvareva turneja|el}}) 2001. godine, još jedan bestseler [[Njujork tajms|Njujork Tajmsa]]. U ovoj knjizi prikazao je njegova iskustva sa hranom i prirodnim lepotama zemalja koje je obišao. * '''The nasty bits''', 2006. godine. Ova knjiga predstavlja nastavak prethodne i prikazuje hranu koja se može lako pripremiti, takođe proglašena bestselerom.<ref name=NYT2>{{cite web|work=[[The New York Times]]|title=Cook’s Tour|author=Muhlke, Christine|date=July 16, 2010|url=https://www.nytimes.com/2010/07/18/books/review/Muhlke-t.html?_r=0}}</ref> * '''Medium Raw : A Bloody Valentine to the World of Food and the People Who Cook''', njegova poslednja knjiga izdata 2010. godine. Predstavlja nastavak knjige Kitchen Confidental. ==Televizijske emisije== [[Datoteka:Anthony Bourdain at Maxwell Food Centre, Singapore - 20060324.jpg|mini|Entoni Burden u Maxwell Food Centre u Singapuru]] * Emisija Kulinarska turneja, nastala po istoimenoj knjizi ({{jez-eng| A Cook's Tour|el}}) 2002. godine. * Emisija Bez rezervacije, ({{jez-eng|No Reservation|el}}) 2005. godine. Koncipirana na principu putovanja i prikazivanja kultura drugih naroda kroz njihovu kuhinju. * Bio je na mestu sudije u rijaliti takmičenjima za najboljeg kuvara u Americi pet puta, a U osmoj sezoni je proglašen za najboljeg kuvara. Pojavljuje se i kao glavni sudija na ABC takmičenju The Taste ({{jez-srp|Ukus|el}}) 2013. godine. * Sopstvenom liku u crtanom filmu [[Simpsonovi]] pozajmljuje glas 2011. godine. * 2011. godine snimio je seriju Layover, koja ima 10 epizoda u trajanju od po sat vremena. U svakoj epizodi prikazuje grad koji se može obići za 24-48 sati. * Njegova poslednja serija je Parts Unknown ({{jez-srp|Nepoznati predeli|el}}), snimljena 2013. godine za [[Bi-Bi-Si|BBC]] televiziju. Ova emisija se fokusira samo na kulinarskim kulturama. ==Privatni život== Burden je od 1980. do 2000. bio u braku sa Nensi Putkoski (Nancy Putkoski), svojom devojkom iz srednje škole. Godine 2007. se venčao sa Otaviom Busio (Ottavia Busia), MMA borkinjom i iste godine dobio ćerku Arianu (Ariane). Od nje se rastao 2016. i počeo živeti sa italijanskom glumicom [[Asia Argento|Azijom Arđento]]. ==Smrt== Burdejn se nalazio u Francuskoj gde je radio na novoj epizodi svoje serije na CNN-u. Njegov bliski prijatelj pronašao je beživotno telo Entonija u hotelskoj sobi. Burdejn je izvršio samoubistvo.<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2018/06/08/us/anthony-bourdain-obit/index.html|title=CNN's Anthony Bourdain dead at 61|author=Brian Stelter|date= 6. 8. 2018|accessdate=}}</ref> ==Nagrade i Nominacije== * Pisac godine o hrani 2001. godine od strane Bon apetit magazina za delo Kitchen confidental. * Nagrada za knjigu o hrani 2002. godine od strane [[Gilda|gilde]] (udruženja) pisaca o hrani za delo A Cook's Tour. * Epizoda [[Bejrut]] emisije No Reservation iz 2006. godine je nominovana za Emi ({{jez-eng|Emmy award|el}}) nagradu 2007. godine. * 2008. godine pristupio je [[Fondacija|fondaciji]] James Beard Who's Who of Food and Bavarage in America. * Emisija No Reservation 2009. i 2011. godine dobija nagradu za izvanrednu kinematografiju. * 2010. godine nominovan je za izrazitu kreativnost pri pisanju scenarija. * 2012. godine emisija No Reservation dobija nagradu kritike za najbolju rijaliti seriju. * 2013. godine program The Taste je nominovan za Emi ({{jez-eng| Emmy award|el}}) nagradu. * 2014. godine serija Parts Unknown osvaja Emi nagradu. * Kao poslednju nagradu osvaja 2014. Peabody award za seriju Parts Unknown. ==Zanimljivosti== U julu 2006. godine tokom snimanja epizode emisije No Reservation u [[Bejrut]]u je počeo [[Libanski rat 2006.|izraelsko - libanski rat]]. Entoni Burden se našao u centru sukoba, ali je ipak snimio epizodu do kraja. ==Literatura== * Burden, Antoni (2010. ). Poverljivo iz kuhinje. Izdavač: Mascom EC/Booking, Beograd. {{jez-eng| Bourdain, Anthony (2000. ) . Kitchen confidental : Adventures in the Culinary Underbelly.|el}} * Bourdain, Anthony (2001. ). A Cook's Tour. New York: Bloomsbury Publishing. pp.&nbsp;248–9. {{ISBN|978-1-58234-140-8}}. ==Reference== ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Anthony Bourdain}} * [http://www.24kitchen.rs/chefs/entoni-burden Oficijalni sajt kanala 24kitchen] * [http://www.imdb.com/name/nm1113529/ Entoni Burden na sajtu IMDb] * [http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/sep/27/anthony-bourdain-parts-unknown-family-values Intervju Entonija Burdena za časopis The Guardian] {{lifetime|1956|2018|Bourdain, Anthony}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Samoubice]] 8eijt9ligt6vuhm9a4o0wrxurmbijlj 0 4621002 42606368 42413978 2026-06-06T11:36:52Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606368 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Agents of S.H.I.E.L.D. | slika = Agents of S.H.I.E.L.D. logo.png | žanr = {{Plainlist| * [[Akcija (žanr)|akcija]] * [[avantura (žanr)|avantura]] * [[science fiction]] * [[superherojski žanr|superherojski]] * [[drama]] }} | kreator = {{Plainlist| * [[Joss Whedon]] * [[Jed Whedon]] * [[Maurissa Tancharoen]] }} | based_on = {{Based on|''[[S.H.I.E.L.D.]]''|[[Stan Lee]]|[[Jack Kirby]]}} | starring = {{Plainlist| * [[Clark Gregg]] * [[Ming-Na Wen]] * [[Brett Dalton]] * [[Chloe Bennet]] * [[Iain De Caestecker]] * [[Elizabeth Henstridge]] * [[Nick Blood]] * [[Adrianne Palicki]] * [[Henry Simmons]] * [[Luke Mitchell]] * [[John Hannah (glumac)|John Hannah]] * [[Natalia Cordova-Buckley]] }} | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | kompozitor = [[Bear McCreary]] | zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 7 <!--Please update once the first episode of the new season has aired. --> | br_epizoda = <onlyinclude>136</onlyinclude> <!--Please only update after an episode has aired. --> | lista_epizoda = Lista epizoda Agents of S.H.I.E.L.D. | izvršni_producent = {{Plainlist| * Joss Whedon * Jed Whedon * Maurissa Tancharoen * Stan Lee * [[Alan Fine (direktor)|Alan Fine]] * [[Joe Quesada]] * [[Jeffrey Bell]] * [[Jeph Loeb]] * [[Paul Zbyszewski]] * Jim Chory * [[Brent Fletcher]] }} | producent = {{Plainlist| * [[Garry A. Brown (producent)|Garry A. Brown]] * Chris Cheramie }} | montaža = {{Plainlist| * Joshua Charson * Paul Trejo * Debby Germimo * Eric Litman * David Crabtree * Kelly Stuyvesant }} | lokacija = [[Los Angeles]] | fotografija = {{Plainlist| * [[David Boyd (direktor fotografije)|David Boyd]] * Feliks Parnell * Jeff Mygatt * Allan Westbrook }} | camera = | trajanje = 41–44 min. <!-- Shortest episode is 41:16, longest is 44:04 --> | kompanija = {{Plainlist| * [[ABC Studios]] * [[Marvel Television]] * [[Mutant Enemy Productions]]<ref name="VarietyReview"/> }} | distributer = [[Disney–ABC Domestic Television]] | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | slika_format = [[720p]] ([[High-definition television|HDTV]]) | audio_format = [[5.1 surround sound]] | početak = {{Start date|2013|9|24|df=y}} | kraj = {{End date|danas}} | preceded_by = | followed_by = | srodno = {{Plainlist| * ''[[Agent Carter (TV series)|Marvel's Agent Carter]]'' * ''[[Agents of S.H.I.E.L.D.: Slingshot|Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.: Slingshot]]'' * [[Lista televizijskih serija Marvelovoig filmskoig univerzuma|TV-serije Marvelovog filmskog univerzuma]] }} | website = http://abc.go.com/shows/marvels-agents-of-shield | website_title = Official website }} '''''Marvelovi Agenti Š.I.L.D.A.''''', ili pojednostavljeno '''Agenti Š.I.L.D.A.''' ({{jez-eng|Agents of S.H.I.E.L.D.}}) je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] televizijska serija napravljena za kanal [[Ej-Bi-Si|ABC]] od strane [[Džos Uidon|Džosa Uidona]], [[Džed Uidon|Džeda Uidona]] i [[Morisa Tančaroen|Morise Tančaroen]], bazirana na organizaciji [[Š.I.L.D.]] od [[Marvel]]a, zamišljenoj agenciji za očuvanje mira i špijuna u svetu [[superheroj]]a. Postavnjena je u [[Marvelov filmski univerzum]] gde deli kontinuitet sa filmovima i televizijskim serijama franšize. Serija se fokusira na lika [[Fil Kolson|Fila Kolsona]], sa [[Klark Greg]]om koji reprizira ulogu iz filmova, i sa njegovim timom Š.I.L.D. agenata, koji se moraju suočiti sa mnoštvo slučajeva i neprijatelja, uključujući Hidru i superheroje.[[Džos Uidon]] je počeo da radi na Š.I.L.D. seriji nakon uspeha njegovog filma [[Osvetnici (film iz 2012)|Osvetnici]], i u oktobru 2012. najavljeno je da će [[Klark Greg]] reprizirati svoju ulogu. Seriju je kupio kanal [[Ej-Bi-Si|ABC]] 2013. godine. Prva sezona originalno se emitovala od 24. septembra 2013. do 13. maja 2014,<ref name="1.01">{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739 |title=Tuesday Final Ratings: 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.', 'The Voice' & 'NCIS' Adjusted Up; 'The Goldbergs' & 'Chicago Fire' Adjusted Down |last=Kondolojy |first=Amanda |work=[[TV by the Numbers]] |date = 25. 09. 2013. |accessdate = 26. 09. 2013. |archiveurl=https://www.webcitation.org/6RxeDs0yy?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ |archivedate = 20. 08. 2014. |deadurl=no |df=mdy }}</ref> dok se druga sezona emitovala od 23. septembra 2014. do 12. maja 2015.<ref name="2.01">{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ |title=Tuesday Final Ratings: 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.', 'Forever', 'The Voice', and 'Dancing With the Stars' Adjusted Up; 'Chicago Fire' & 'Person of Interest' Adjusted Down |last=Kondolojy |first=Amanda |work=[[TV by the Numbers]] |date = 24. 09. 2014. |accessdate = 24. 09. 2014. |archiveurl=https://www.webcitation.org/6SrF81P6B?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ |archivedate = 25. 09. 2014. |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> Treća sezona emitovala se od 29. septembra 2015. i završila se 17, maja 2016,<ref name="301Ratings">{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/30/tuesday-final-ratings-the-voice-ncis-adjusted-up-best-time-ever-adjusted-down/474416/ |title=Tuesday Final Ratings: 'The Voice' + 'NCIS' Adjusted Up; 'Best Time Ever' Adjusted Down |last=Dixon |first=Dani |work=[[TV by the Numbers]] |date = 30. 09. 2015. |accessdate = 30. 09. 2015. |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bwDohs9Q?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/30/tuesday-final-ratings-the-voice-ncis-adjusted-up-best-time-ever-adjusted-down/474416/ |archivedate = 30. 09. 2015. |deadurl=no |df=mdy }}</ref> i četvrta sezona se emitovala od 20. septembra 2016. do 16. maja 2017.<ref name="401Ratings">{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/21/tuesday-final-ratings-sept-20-2016/ |title=Tuesday final ratings: ‘NCIS,' 'Brooklyn Nine-Nine' adjust up, ‘This Is Us' & ‘Bull' steady |last=Porter |first=Rick |work=[[TV by the Numbers]] |date = 21. 09. 2016. |accessdate = 21. 09. 2016. |archiveurl=https://www.webcitation.org/6kjEBKstD?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/21/tuesday-final-ratings-sept-20-2016/ |archivedate = 23. 09. 2016. |deadurl=no |df=mdy }}</ref> Peta sezona serije ''Agenti Š.I.L.D.A.'' emitovala se od 1. decembra 2017. do 18. maja 2018.<ref name="501502Ratings">{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/friday-final-ratings-dec-1-2017/|title=‘Blue Bloods’ and ‘The Exorcist’ adjust down: Friday final ratings|last=Porter|first=Rick|work=[[TV by the Numbers]]|date = 4. 12. 2017.|accessdate = 4. 12. 2017.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6vT6DAVGJ?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/friday-final-ratings-dec-1-2017/|archivedate = 4. 12. 2017.|deadurl=no|df=mdy-all}}</ref> Nakon početka prve sezone sa visokom gledanošću i miksovanim ocenama kritičara, seriji je počela da pada gledanost ali su ocene postajale veće. Nakon toga je usledila manja ali ipak dobra gledanost, i veće ocene za svaku narednu sezonu. U [[Srbija|Srbiji]] serija je emituje na kanalu [[Televizijska kompanija Foks|Foks]], lokalizovana na [[srpski jezik]]. == Reference == {{izvori}} ==Vanjske veze== * {{Official website|http://abc.go.com/shows/marvels-agents-of-shield|Official website at ABC}} * {{Official website|http://marvel.com/tv/show/190/marvels_agents_of_shield.|Official website at Marvel.com}} * {{IMDb title|2364582|Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.}} {{Joss Whedon}} {{Marvel Comics TV}} {{TVSvijek|2013|TRAJE|Afents of S.H.I.E.L.D.}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] [[Kategorija:TV-serije temeljene na stripovima]] [[Kategorija:TV-serije o superherojima]] epgaj124gps4k18yogsy1gl97pqdk0j 0 4621003 42606369 40996356 2026-06-06T11:36:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606369 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Agent Carter | slika = | žanr = {{Plainlist| * [[akcija (žanr)|akcija]] * [[avantura (žanr)|avantura]] * [[science fiction]] * [[Superherojski žanr|superherojski]] * [[Drama]] }} | kreator = [[Christopher Markus & Stephen McFeely|Christopher Markus<br />Stephen McFeely]] | predložak = {{Based on|[[Peggy Carter]]|[[Stan Lee]]<br />[[Jack Kirby]]}} | developer = | writer = | director = | creative_director = | uloge = {{Plainlist|<!-- MAIN CAST BASED ON THESE SOURCES: http://marvel.com/news/tv/23724/marvels_agent_carter_to_debut_with_a_2-hour_premiere and http://screenrant.com/agent-carter-season-2-synopsis-story/ PLEASE DON'T CHANGE WITHOUT A NEW RELIABLE SOURCE --> * [[Hayley Atwell]] * [[James D'Arcy]] * [[Chad Michael Murray]] * [[Enver Gjokaj]] * [[Shea Whigham]] <!-- MAIN CAST BASED ON THESE SOURCES: http://marvel.com/news/tv/23724/marvels_agent_carter_to_debut_with_a_2-hour_premiere and http://screenrant.com/agent-carter-season-2-synopsis-story/ PLEASE DON'T CHANGE WITHOUT A NEW RELIABLE SOURCE --> }} | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | kompozitor = [[Christopher Lennertz]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 2<!-- updated once a season starts --> | br_epizoda = <onlyinclude>18</onlyinclude><!-- updated after an episode airs --> | lista_epizoda = #Epizode | zvršni_producent = {{Plainlist| * Tara Butters * Michele Fazekas * Christopher Markus * Stephen McFeely * Chris Dingess * [[Kevin Feige]] * Louis D'Esposito * [[Alan Fine (direktor)|Alan Fine]] * [[Joe Quesada]] * [[Stan Lee]] * [[Jeph Loeb]] * Jim Chory }} | producent = Sara E. White | montaža = {{Plainlist| * Mark Hartzell * Chris Peppe * Christopher Cooke * Troy Takaki * David Siegel * Andrew Doerfer }} | lokacija = [[Los Angeles]] | fotografija = {{Plainlist| * Gabriel Beristain <small>(S1)</small> * Edward J. Pei <small>(S2)</small> }} | camera = | trajanje = 41–43 min. | kompanija = {{Plainlist| * [[ABC Studios]] * [[Marvel Television]] * F&B Fazekas & Butters }} | distributer = [[Disney–ABC Domestic Television]] | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | slika_format = [[720p]] ([[High-definition television|HDTV]]) | audio_format = [[5.1 surround sound]] | first_run = | početak = {{Start date|2015|1|6|df=y}} | kraj = {{End date|2016|3|1|df=y}} | prethodi = ''Marvel One-Shot: Agent Carter'' | followed_by = | srodna = {{Plainlist| * ''[[Agents of S.H.I.E.L.D.|Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.]]'' * [[Lista TV-serija Marvelovog filmskog univerzuma|TV-serije Marvelovog filmskog univerzuma]] }} | website = http://abc.go.com/shows/marvels-agent-carter | website_title = Official website | production_website = }} '''''Agent Carter''''' je [[SAD|američka]] [[science fiction]] [[dramska serija|TV-serija]] koja se od 2015. do 2016. godine emitirala na programu mreže [[American Broadcasting Company|ABC]]. Temelji se na [[Peggy Carter]], izmišljenom liku koji se pojavio u ''[[Kapetan Amerika|Kapetanu Americi]]'' i drugim stripovima u izdanju [[Marvel Comics]]. Naslovni lik tumači [[Hayley Atwell]], ponavljajući ulogu iz filmova [[Marvelov filmski univerzum|Marvelovog filmskog univerzuma]]. Radnja je smještena u 1946. i 1947. godine i prikazuje kako Peggy Carter pokušava pomiriti karijeru tajne agentice sa privatnim životom. Usprkos dobrih kritika, serija je imala slabu gledanost, te je nakon dvije sezone [[otkazivanje (televizija)|otkazana]]. == Vanjske veze == * {{Official website|http://abc.go.com/shows/marvels-agent-carter|Official website at ABC}} * {{Official website|http://marvel.com/tv/show/218/marvels_agent_carter|Official website at Marvel.com}} * {{IMDb title|3475734|Marvel's Agent Carter}} {{Marvel Comics - TV}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:SF-serije]] [[Kategorija:TV-serije temeljene na stripovima]] r3971vzvw8oun4cm3j7iul99igful17 0 4622765 42606295 41557278 2026-06-06T11:30:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606295 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Mike Douglas | slika = Mike Douglas 1966.JPG | opis = Douglas godine 1966. | ime_po_rođenju = Michael Delaney Dowd Jr. | datum_rođenja = {{Birth date|1920|8|11|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Chicago]], [[Illinois]], [[SAD]] | datum_smrti = {{death date and age|2006|8|11|1920|8|11|df=y}} | mjesto_smrti = {{nowrap|[[Palm Beach Gardens, Florida|Palm Beach Gardens]], [[Florida]], SAD}} | zanimanje = pjevač, zabavljač, TV voditelj, glumac | supružnik = {{marriage|Genevieve Purnell|1943|2006|reason=njegova smrt}} | djeca = 3 | website = [https://web.archive.org/web/20090831234905/http://www.themikedouglasshow.com/ Official Website] }} '''Michael Delaney Dowd Jr.''' (11. august 1920 &ndash; 11. august 2006), poznatiji po umjetničkom imenu '''Mike Douglas''', bio je američki pjevač, zabavljač, TV-voditelj i glumac iz ere [[Big band]]ova. ==Vanjske veze== *{{IMDb name|0235185|Mike Douglas}} * [http://www.billboard.com/articles/news/57559/tv-personalitysinger-mike-douglas-dies-at-81 Obituary], billboard.com; accessed 9 August 2015. * [http://www.wkyc.com/news/news_article.aspx?storyid=55478 WKYC-TV &ndash; Talk Show host Mike Douglas remembered], wkyc.com; accessed 9 August 2015. * [https://archive.today/20070528123747/http://cbs3.com/topstories/Mike.Douglas.Philadelphia.2.302456.html Profile], cbs3.com; accessed 9 August 2015. *{{emmytvlegends name|mike-douglas}} {{Authority control}} {{Lifetime|1920|2006|Douglas, Mike}} [[Category:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Category:Američki filmski glumci]] s2plckpowu8ytb52qitcfmpkszs13ed 0 4623516 42605932 42213011 2026-06-05T22:07:48Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605932 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= '''Peta krajiška (kozarska) brigada''' |deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' | slika = Borci pete kozarske brigade.jpg | opis_slike = ''Borci Pete kozarske brigade (1944)'' | vreme_postojanja =[[22. septembar|22. septembra]] [[1942]]. | mesto =Palež, na [[Kozara|Kozari]] | formacija = | jačina = oko 1.100 vojnika i oficira septembra [[1942]].<br />1.133 vojnika i oficira [[15. septembar|15. septembra]] [[1944]].<ref>Dušan D. Samardžija: JEDANAESTA KRAJIŠKA NOU DIVIZIJA. str. 193.</ref> |komandant='''[[Josip Mažar Šoša]]''' | komandant2 ='''[[Boško Šiljegović]]''' | komandant3 = | komandant4 = | bitke =[[Bihaćka operacija 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Bosanski Novi novembra 1942.|Bosanski Novi decembra 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Sanski Most decembra 1942.|Sanski Most decembra 1942.]]<br />[[Napad NOVJ na Derventu juna 1943.|Derventa juna 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Teslić jula 1943.|Teslić jula 1943.]]<br />[[Operacija Fojerver]]<br />[[Napad NOVJ na Srebrnik septembra 1943.|Srebrnik septembra 1943.]]<br />[[Napad NOVJ na Krupanj septembra 1943.|Krupanj septembra 1943.]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] | odlikovanja =[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden partizanske zvezde]] }} '''Peta krajiška kozarska (ili kozaračka) brigada''' je formirana [[22. septembar|22. septembra]] [[1942]]. godine u selu Paležu, na [[Kozara|Kozari]]. Formirana je od boraca [[Drugi krajiški partizanski odred|Drugog krajiškog NOP odreda]] "[[Mladen Stojanović|Dr. Mladen Stojanović]]" i na dan formiranja je imala četiri bataljona sa oko '''1.100''' boraca. Brigada je [[9. novembar|9. novembra]] 1942. ušla u sastav [[4. krajiška divizija NOVJ|Četvrte krajiške divizije]], a [[1. jun]]a [[1943]]. godine u sastav [[Jedanaesta krajiška divizija NOVJ|Jedanaeste krajiške divizije]]. Prvi komandant brigade je bio [[Josip Mažar Šoša]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Boško Šiljegović]], narodni heroj. '''''Sastav brigade''''': '''Prvi bataljon''' - komandant [[Žarko Zgonjanin]], politički komesar Dragan Marin '''Drugi bataljon''' - komandant Mirko Pekić, politički komesar Pero Čurkuz '''Treći bataljon''' - komandant [[Petar Mećava]], narodni heroj, politički komesar Joco Marjanović '''Četvrti bataljon''' - komandant [[Rade Kondić]], narodni heroj, politički komesar Mihajlo Gačić == Narodni heroji Pete krajiške brigade == * [[Jovo Bijelić]] * [[Stojan Grujičić|Stojan Grujičić Jaruga]] * [[Dušan Egić]] * [[Mahmut Ibrahimpašić Mašo]] * [[Rade Kondić]] * [[Josip Mažar Šoša]] * [[Petar Mećava]] * [[Nikola Radulović]] * [[Boško Šiljegović]] * [[Ranko Šipka]], komandant brigade * [[Tomica Španović]], komandir Druge čete Trećeg bataljona * [[Lazar Šteković|Lazo Šteković]] * [[Gojko Šurlan]] == Literatura == {{portal|NOB}} * [[Vojna enciklopedija]], Beograd 1975. godina * {{Cite book |ref= harv|last=Borojević|first= Ljubomir|authorlink=|coauthors= Samardžija, ‎Dušan; Bašić, ‎Rade |title=PETA KOZARAČKA BRIGADA|year=1973|url=https://www.znaci.org/00001/163.htm|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} * {{Cite book |ref= harv|last= Samardžija|first=Dušan|authorlink=|coauthors=|title=JEDANAESTA KRAJIŠKA NOU DIVIZIJA|year=1987|url=https://www.znaci.org/00001/76.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=}} == Reference == {{reflist}} {{Krajiške brigade NOVJ}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije| 05]] [[Kategorija:Kozara u Narodnooslobodilačkoj borbi]] qdf0mzsh7babuizbfl405puf2iw7wvm 0 4624071 42606167 42424218 2026-06-05T22:51:07Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606167 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vera Blagojević |slika=Vera Blagojević.jpg |opis_slike=Vera Blagojević |datum rođenja={{datum rođenja|1920|5|16|}} |mesto rođenja=[[Beograd]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1942|3|18|1920|5|16|}} |mesto smrti=[[Klenak (Ruma)|Klenak]], kod [[Ruma|Rume]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=student [[Medicina|medicine]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1953]]. }} '''Vera Blagojević''' ([[Beograd]], [[16. maj]] [[1920]] – [[Klenak (Ruma)|Klenak]], kod [[Ruma|Rume]], [[18. mart]] [[1942]]), student [[Medicina|medicine]], učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[16. maj]]a [[1920]]. godine u [[Beograd]]u. Potiče iz ugledne porodice. Njen otac Jovan bio je advokat, a majka Ana domaćica. Godine [[1923]]. njeni roditelji su se preselili iz Beograda u [[Šabac]], gde je Vera odrasla. Tu je završila osnovnu školu i gimnaziju, a [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinski fakultet]] je studirala u [[Beograd]]u. Kao učenica [[Šabačka gimnazija|šabačke gimnazije]], prišla je omladinskom revolucionarnom pokretu i [[1936]]. godine postala član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. Naročitu aktivnost je ispoljavala u radu sa mladima Šapca. Posle upisa na fakultet i dolaska u Beograd, aktivno je učestvovala u [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnom studentskom pokretu]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]]. U članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) je primljena [[1940]]. godine. U jesen 1940. godine, formiran je Okružni komitet KPJ za Šabac i Vera je postala njegov član i sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. Često je dolazila iz Beograda u Šabac, donoseći ilegalni partijski materijal. Održavala je sastanke skojevskih aktiva i formirala nove. Posle [[Bombardovanje Beograda (1941)|bombardovanja Beograda]], [[6. april]]a [[1941]]. godine i početka [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], pešice se vratila iz Beograda u Šabac. Posle okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], aktivno je radila sa omladinom Šapca na pripremama oružanog narodnog ustanka. Na Okružnoj partijskoj konferenciji [[29. jun]]a [[1941]]. godine ponovo je izabrana, kao jedina žena, u Okružni komitet KPJ za Šabac. Posle formiranja [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog partizanskog odreda]], jula [[1941]]. godine, aktivno je radila sa ženama [[Podrinje|Podrinja]]. Nalazila sa na čelu aktiva žena i rukovodila je kulturno-prosvetnim odborom koji je okupljao žene [[Antifašizam|antifašiste]]. Pod njenim uticajem mnoge žene su odlazile da rade u [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanskoj bolnici]] u [[Krupanj|Krupnju]]. Pored političkog rada, učestvovala je i u borbama, od kojih se posebno ističe [[Bitka za Šabac|napad na Šabac]], septembra [[1941]]. godine. U toj borbi poginuo je njen drug sa fakulteta i takođe član OK KPJ za Šabac [[Mika Mitrović Jarac]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. Posle neuspelog, [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizansko]]-[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkog]] napada na Šabac, usledile su velike okupatorske represalije nad civilima na području [[Mačva|Mačve]] i [[Podrinje|Podrinja]]. Mačvanski partizanski odred je tada morao da se povuče, a Vera je ostala na terenu. Razvijajući političku aktivnost na terenu šabačkog okruga, stalno je bila u opasnosti, jer je obilazeći mesta mogla da bude otkrivena od neprijatelja. Na sopstvenu inicijativu prenosila je propagandni materijal i letke u [[Loznica|Loznicu]]. Na tom putu susreli su je [[četnici]], prepoznali i uhapsili. Zajedno sa još jednom grupom uhapšenih partizana bila je fizički maltretirana i zlostavljana. Uz pomoć partizana iz Mačvanskog odreda, koji su organizovali bekstvo iz četničkog zatvora, uspela je da pobegne i vrati se u odred. Krajem decembra [[1941]]. godine, Vera se teško razbolela i drugovi su je preneli kod njenih rođaka u selo [[Tekeriš]]. U to vreme njen Mačvanski partizanski odred se morao povući pred jakim snagama neprijatelja, a u [[Mačva|Mačvi]] su tada, u kućama rođaka i simpatizera [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]], ostali mnogi partizanski ranjenici, među kojima i Vera. Početkom [[1942]]. godine četnici lozničkog vojvode [[Damjan Daka Tešmanović|Dake Tešmanovića]] započeli su akciju „čišćenja Mačve od partizana“ i po kućama tražili ranjene partizane. Marta [[1942]]. godine Veru su uhvatili [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnici]] i posle mučenja je predali [[Gestapo]]u u Šapcu. U šabačkom Gestapou mučenje je nastavljeno, ali Vera pred islednicima nije progovorila ni jednu jedinu reč. Iako su je agenti Gestapoa ucenjivali nudeći joj „slobodu“ samo ako oda veze i one koji su radili za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]], Vera je sve to odbila i nastavila da se drži ponosno i hrabro. Pošto ništa nisu uspeli da saznaju, osudili su je na smrt. Streljana je [[18. mart]]a [[1942]]. godine je kraj šume zvane Šicara (ili Karakuša) u blizini sremskog sela [[Klenak (Ruma)|Klenak]], zajedno sa stotinjak drugih rodoljuba. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[6. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|Narodnooslobodilačka borba}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I |year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref=harv |last=Tadić |first=Aleksandar |year=1985 |title=Majke heroja pričaju |publisher=Iskra |location=Vinkovci |isbn=}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1920|1942|Blagojević, Vera}} [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Biografije, Šabac]] s2tqyvuhrzm89zku8888z88c2ogewz3 0 4624076 42606199 42034703 2026-06-05T22:51:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606199 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Anđa Ranković |slika=Anđa Ranković.jpg |opis_slike=Anđa Ranković |datum rođenja=[[26. april]] [[1909]]. |mesto rođenja=[[Izbište]], kod [[Vršac|Vršca]] |država rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum smrti={{Datum smrti|1942|6|11|1909|4|26}} |mesto smrti=[[Gat (brdo)|Gat]], kod [[Gacko|Gacka]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |suprug=[[Aleksandar Ranković]] |deca=Milivoje Mića Ranković |profesija=tekstilna radnica |KPJ=[[1930]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1953]]. }} '''Anđelija Anđa Ranković''', rođena '''Jovanović''' ([[Izbište]], kod [[Vršac|Vršca]], [[26. april]] [[1909]]. – [[Gacko]], [[11. jun]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[26. april]]a [[1909]]. godine u [[Izbište|Izbištu]], kod [[Vršac|Vršca]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}}{{sfn|Heroine Jugoslavije|1980|}} Poticala je iz zemljoradničke porodice. Njen otac Mateja Jovanović imao je šestoro dece. Osnovnu školu je završila u rodnom mestu, a posle je sa sestrom Danicom otišla u Vršac, gde je pohađala nižu gimnaziju (četiri razreda).{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Tokom školovanja priključila se revolucionarnom omladinskom pokretu. Bila je i polaznik kursa [[Esperanto|esperanta]], koji je u to vreme pohađao veliki broj pripadnika revolucionarne omladine. Takođe je dosta čitala, posebno ruske klasike – [[Lav Tolstoj|Tolstoja]], [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskog]], [[Ivan Turgenjev|Turgenjeva]] i dr, a čitala je i [[Marksizam|marksističku]] literaturu. Godine [[1927]]. je bila primljena u članstvo [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), a iste godine je bila uhapšena zbog učešća u nekim skojevskim akcijama.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} === Revolucionarni rad === Zbog lošeg materijalnog stanja roditelja, koji nisu mogli da finansiraju školovanje Anđe i njene sestre, one su posle završene niže gimanzije, [[1928]]. godine, zajedno sa starijim bratom [[Isa Jovanović|Isom]], koji je završio mehaničarski zanat prešle u [[Beograd]]. Po dolasku u Beograd, Anđa se zaposlila u Industriji zavesa i tepiha „Jerolimerk a.d.“ na [[Dušanovac (Beograd)|Dušanovcu]]. Tu je počela da stiče znanja i veštine tekstilnog radnika, ali i da u praksi uočava sve teškoće radničkog života, što joj je dalo podstrek za borbu. Zajedno sa bratom, 1928. godine je bila primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ).{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Veoma aktivno je politički radila među mladim radnicima, želeći da i njih uključi u borbu za ostvarivanje većih radničkih i ljudskih prava. Godine [[1929]], posle uvođenja [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]] policija se nemilosrdno obračunavala sa svim protivnicima režima, pa je tako Anđa, posle jednog neuspelog štrajka u fabrici gde je radila, bila uhapšena i proterana na dve godine u rodno mesto.{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} U rodnom mestu, iako pod stalnim nadzorom policije, ona je nastavila svoju političku aktivnost. Baš u vreme kada je Anđa bila proterana u Izbište, tamo je postojala jaka partijska organizacija koju je predvodio [[Žarko Zrenjanin]], koji je naredne [[1930]]. godine bio izabran za sekretara Sreskog komiteta KPJ za Vršac. U vreme njenog progonstva, u Izbište je bio proteran i njen brat Isa, koji je takođe bio veoma aktivan u radu KPJ i sindikata.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Godine [[1932]]. vratila se u Beograd i zaposlila se u fabrici čarapa „Moravija“ na [[Zvezdara (Beograd)|Zvezdari]]. Iskustvom stečenim u partijskom radu u Vršcu, Anđa se veoma aktivno posvetila partijskim radu među tekstilnim radnicima. Agitovala je za KPJ i sindikat i pozivala, pogotovo mlađe radnike na sindikalnu i klasnu borbu. Posebno je bila aktivna u radu organizacije „[[Crvena pomoć]]“, sakupljajući hranu, odeću, obuću i drugu pomoć za uhapšene revolucionare, kao i za njihove porodice. Posebno je vodila brigu o majkama i ženama uhapšenih drugova, koje je često obilazila. Tako je upoznala i Darinku, majku svog budućeg supruga [[Aleksandar Ranković|Aleksandra Rankovića]], koji je bio na robiji od 1929. godine.{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Njena aktivnost nije ostala neprimećena od strane policije, pa je [[1934]]. godine ponovo bila uhapšena. U zatvoru [[Uprava grada Beograda (1929–1941)|Uprave grada Beograda]], zloglasnoj „[[Glavnjača|Glavnjači]]“ bila je strahovit mučena. Jedan uhapšeni učenik srednje tehničke škole teretio ju je da mu je ona dala ilegalne partijske materijale, ali je ona uporno ćutala. Policijski inspektori je nisu pokolebali ni kada su joj uhapsili brata Isu. Zbog nedostatka dokaza, bila je puštena i ponovo proterana u rodno mesto.{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Ovog puta se u rodnom mestu nije dugo zadržala i ubrzo se vratila u Beograd, gde se zaposlila u tekstilnoj fabrici „Elka“ na [[Dorćol]]u. Odmah po zaposlenju, Anđa je u ovoj fabrici pokrenula veoma živu partijsku i sindikalnu aktivnost – organizovala je sindikalnu grupu koja je čitala revolucionarnu i marksističku literaturu, delila je sindikalni list „Radnik“ i organizovala sastanke sa radnicima iz drugih fabrika, posebno sa radnicima [[Karaburma|Karaburme]] i [[Čukarica (Beograd)|Čukarice]], gde je postojala veoma živa aktivnost i gde je napredni ženski pokret organizovao predavanja i analfabetske tečajeve. Anđa je učestvovala u mnogim demonstracijama i štrajkovima, sastajala se i družila sa revolucionarnom omladinom i studentima. Zbog njene sveukupne aktivnosti, ponovo je bila uhapšena i potom otpuštena sa posla. Potom se zaposlila u [[Zemun]]skoj tekstilani, ali se ni tamo nije dugo zadržala. Bila je zavedena u policijskim kartonima i oklevetana kao „bundžija“ i „smutljivica“, pa je zbog toga teško nalazila posao. Kratko je radila u radionici Rudolfa Polaka, ali je ponovo bila uhapšena i proterana iz Beograda. Tada je jedan kratak period boravila u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]], gde je radila kod advokata Svetozara Jovanovića.{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Godine [[1935]]. [[Aleksandar Ranković]] se vratio sa šestogodišnje robije, koju je izdržao u [[Sremska Mitrovica|Sremskoj Mitrovici]] i [[Lepoglava|Lepoglavi]] i tada se upoznao sa Anđom.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Ubrzo po upoznavanju, oni su se venčali u [[Vršac|Vršcu]], gde su kratko živeli i potom su prešli u Beograd, gde su oboje poluilegalno živeli na [[Pašino brdo|Pašinom brdu]]. Tada nastaje period profesionalnog bavljenja revolucionarim radom Anđe i njenog supruga, koji je [[1936]]. godine postao član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, a [[1937]]. član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Zajedno sa [[Vukica Mitrović|Vukicom Mitrović]], [[Lepa Stamenković|Lepom Stamenković]] i [[Miloš Matijević|Milošem Matijevićem Mršom]], Anđa je tokom 1936. i 1937. godine predvodila revolucionarnu i sindikalnu borbu tekstilnih radnika Beograda. Bila je u rukovodstvu sindikalnog aktiva tekstilaca, član Ženske sekcije međustrukovnog odbora u Upravi sindikata Beograda i dr. Organizovala čitav niz aktivnosti – izlete radničke omladine, kulturno-umetnička druženja, okupljanja grupa žena u tekstilnim fabrikama i politički rad sa njima i dr. U toku 1937. i [[1938]]. godine bila je član Komisije za rad među ženama pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju.{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Godine [[1939]]. bila je član Rejonskog komiteta KPJ na Karaburmi, kada je uhapšena zajedno sa još 30 komunista, među kojima su bili – [[Svetozar Vukmanović Tempo]], Vukica Mitrović, njen brat Isa Jovanović i dr. i zatvorena u [[Zatvor na Adi Ciganliji|zatvoru na Adi Ciganliji]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Juna iste godine svi su izvedeni na suđenje pred [[Državni sud za zaštitu države]], ali su uz pomoć [[Ivan Ribar|dr Ivana Ribara]], koji im je bio advokat bili oslobođeni. Posle puštanja iz zatvora, Anđa je na kratko napustila partijski rad jer rodila sina Milivoja. Neposredno pred izbijanje [[Jugoslavija u Drugom svetskom ratu|Drugog svetskog rata u Jugoslaviji]], [[1941]]. godine radila je u Mesnom komitetu KPJ za Beograd. Posle okupacije zemlje, Anđa je u strahu od hapšenja nje ili njenog supruga, svog jednoipogodišnjeg sina Milivoja - Miću predala na čuvanje svojoj starijoj sestri Rođi. Tokom rata Anđinog sina čuvale su – njena sestra u Beogradu i svekrva, koja je živela u selu [[Draževac (Obrenovac)|Draževcu]], kod [[Obrenovac|Obrenovca]].{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} === Narodnooslobodilačka borba === Tokom leta [[1941]]. godine Anđa je ilegalno boravila u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranom Beogradu]], aktivno radeći na uključivanju što više ljudi u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilački pokret]] (NOP). Učestvovala je u pripremi i organizovanju, ali i izvođenju mnogih sabotaža i diverzija. Jedna od najvećih akcija u okupiranom Beogradu, u leto 1941. godine je bila [[Spasavanje Aleksandra Rankovića iz zatvora 1941.|akcija spašavanja njenog supruga iz zatvorske bolnice]], [[29. jul]]a. Posle uspešno organizovanog bekstva, on je još neko vreme ostao u Beogradu, u dubokoj ilegalnosti, a potom je prešao na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenu teritoriju]] zapadne Srbije.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Anđa je u Beogradu ostala sve do polovine novembra, kada je da bih izbegla hapšenje usled velike policijske provale u redove KPJ u Beogradu, morala da napusti grad. Zajedno sa drugim istaknutim partijskim radnicima, među kojima su bili – [[Spasenija Cana Babović]], [[Milentije Popović]], [[Ljubinka Milosavljević Buba]], [[Lepa Žujović]] i dr, ona je stigla u [[Užice u Narodnooslobodilačkoj borbi|oslobođeno Užice]].{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Tamo se tada nalazio i njen suprug, koji je bio član [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOPO Jugoslavije]].{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} U [[Užice|Užicu]] i njegovoj okolini, Anđa kao iskusan partijski radnik, veoma aktivno radila na organizovanju života u pozadini. Posebno je bila aktivna u radu sa ženama, najviše na njihovom kulturnom i političkom uzdizanju. Njena aktivnost nije dugo trajala, jer je ubrzo po njenom dolasku, usled [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] došlo da pada [[Užička republika|Užičke republike]] i ona se zajedno sa [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|glavninom partizanskih snaga morala povući u Sandžak]].{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} U periodu posle pada Užica, sve do kraja januara [[1942]]. godine Anđa je zajedno sa drugim istaknutim članovima KPJ iz Srbije, boravila u oslobođenoj [[Nova Varoš|Novoj Varoši]], gde je tada izvršena reorganizacija partizanskih jedinica i stvoreni uslovi za formiranje prvih partizanskih brigada. Usled nove ofanzive, morali su se povući u [[Bosna|Bosnu]], gde je u [[Čajniče|Čajniču]] [[1. mart]]a 1942. godine formirana [[Druga proleterska udarna brigada]]. Kada je brigada formirana Spasenija Cana Babović je bila određena za zamenika [[politički komesar|političkog komesara]] i partijskog rukovodioca u brigadi. Ona je Anđi tada ponudila da u Štabu brigade bude partijski instruktor, ali je ona to odbila i izrazila želju da bude u četi sa borcima. Tada je određena za zamenika političkog komesara i partijskog rukovodioca Druge čete Četvrtog užičkog bataljona.{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}} Posle formiranja brigada je otišla u istočnu Bosnu, gde je vodila veoma uspešne borbe protiv [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] u okolini [[Vlasenica|Vlasenice]] i [[Srebrenica|Srebrenice]], a potom učestvovala u blokadi [[Ustaška vojnica|ustaških]] uporišta u [[Rogatica|Rogatici]] i [[Han Pijesak|Han Pijesku]]. Krajem aprila, usledila je nova velika ofanzva na partizanske snage u istočnoj Bosni, Crnoj Gori i Hercegovini, pa je brigada tokom maja vodila borbe sa Italijanima i četnicima kod Čajniča, [[Goražde|Goražda]] i [[Foča|Foče]], a početkom juna na levoj obali [[Tara (reka)|Tare]], Dobrom Dolu i kod [[Gacko|Gacka]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} Zbog opasnosti da se hercegovački četnici iz [[Gacko polje|Gatačke doline]], povežu sa crnogorskim četnicima i na taj način ugroze jedinice sa Vrhovnim štabom i ranjenicima, u rejonu [[Vrbnica (Foča)|Vrbnice]] i dolini [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], odlučeno je da tri bataljona iz [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske udarne brigade]] i Četvrti užički bataljon iz Druge proleterske brigade, napadnu i razbiju četnike na brdu [[Gat (brdo)|Gat]], u blizini Gacka. Usled veoma teškog, skoro neprohodnog terena, bataljoni iz Prve proleterske brigade su zakasnili na početak akcije, pa je Štab Četvrtog užičkog bataljona, nadajući se njihovom skorom dolasku, doneo odluku da u zoru [[11. jun]]a krene u napad na četnike, koji su bili utvrđeni u ostacima austrougarske tvrđave. Četnici su bili brojčano jači i dobro naoružani, od Italijana, pa slabo naoružan i malobrojniji Četvri bataljon nije uspeo da ih razbije i našavši se skoro okružen od četnika, odlučio se na povlačenje. U ovoj teškoj borbi stradalo je 32, a ranjeno je 23 boraca, što je činilo jednu trećinu bataljona. Među poginulim partizanima nalazile su se i četiri žene, a jedna od njih bila je i Anđa Ranković. Stradala je pored mitraljeza, kojim je pokušala da zaštiti odstupnicu svojim borcima.{{sfn|Žene Srbije u NOB|1975|}}{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Likovi revolucije|1962|}} == Narodni heroj == Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[6. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Vojna enciklopedija|1973|}} Takođe, za narodne heroje proglašeni su – njen suprug [[Aleksandar Ranković]], koji je u posleratnom periodu bio visoki partijski i državni funkcioner i jedan od najbližih saradnika Josipa Broza Tita i njen brat [[Isa Jovanović]], koji je posle rata bio visoki funkcioner u [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbiji]] i [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|SAP Vojvodini]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}} Ćerka njenog sina Milivoja Miće je poznata srpska [[novinar]]ka i [[televizija|televizijska]] voditeljke [[Anja Ranković]]. Ime Anđe Ranković danas nosi jedna od glavnih ulica u Izbištu, a ulice sa njenim imenom takođe postoje i u [[Novi Sad|Novom Sadu]], [[Subotica|Subotici]], [[Zrenjanin]]u, Vršcu, [[Mokrin]]u, [[Ćuprija (grad)|Ćupriji]] i selu [[Veliko Orašje]], kod [[Velika Plana|Velike Plane]]. Godine [[1955]]. postavljena joj je spomen-bista u Vršcu, u gradskom parku, zajedno sa bistama drugih istaknutih boraca i revolucionara, rad vajara Ekatarine Ristivojeve.{{sfn|Popović: ''Spomenici NOB u Srbiji''|1981|}} Takođe u njenom rodnom mestu Izbištu, na Spomeniku palim borcima, nalaze se dva bronzana reljefa sa njenim likom i likom [[Žarko Zrenjanin|Žarka Zrenjanina Uče]], koji je takođe rođen u Izbištu.{{sfn|Popović: ''Spomenici NOB u Srbiji''|1981|}} Njeno ime nosila je tekstilna radionica koja se nalazila u [[Najstarija kuća u Beogradu|najstarijoj zidanoj kući u Beogradu]] i iz koje je nastao čuveni beogradski tekstilni kombinat „BEKO“. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{Portal|NOB}} * ''Likovi revolucije''. „Prosveta“ Beograd, 1962. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1973|title = ''[[Vojna enciklopedija]]''|encyclopedia= |publisher= |location= Beograd|id= }} * ''Žene Srbije u NOB''. „Nolit“ Beograd, 1975. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * {{Cite book|ref=harv|last1=Popović |first1=Razumenka Zuma| authorlink1 = |year=1981|title=Spomenici Narodnooslobodilačke borbe i revolucije SR Srbije 1941-1945| location = Beograd|id=}} {{Narodni heroji-Vojvodina}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1909|1942|Ranković, Anđa}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Borci Druge proleterske brigade]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Vršac]] mk0gd9dgwnpcgz0y0pviqci2im429e2 0 4624077 42606205 41954421 2026-06-05T22:51:23Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606205 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Marija Vidović Abesinka |slika=Narodni heroj Marija Vidović Abesinka.jpg |opis_slike=Marija Vidović Abesinka |datum rođenja=[[6. februar]] [[1924]]. |mesto rođenja=[[Novska]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1942|4|29|1924|2|6|}} |mesto smrti=[[Jalkovec]], kod [[Varaždin]]a |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija= |SKOJ=[[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. }} '''Marija Vidović – Abesinka''' ([[Novska]], [[6. februar]] [[1924]]. – [[Jalkovec]], kod [[Varaždin]]a, [[29. april]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[6. februar]]a [[1924]]. godine u [[Novska|Novskoj]]. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Njeni roditelji, su se zbog siromaštva, [[1919]]. godine preselili iz Kućana Donjeg u Novsku. Otac Ivan, invalid iz [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], umro je kad Marija još nije imala ni godinu, a majka je ostala sama sa četvoro male dece. Završivši osnovnu školu u Novskoj, Marija je otišla na zanat kod seoskog trgovca. Kao i ostali šegrti, radila je teške poslove, koji nisu bili u vezi s njenim zanatom. Kad više nije mogla izdržati napore, napustila je zanat. Kad joj je, [[1938]]. godine, umrla majka, Marija je, sa 14 godina, preuzela sve kućne poslove. Godine [[1939]]. pristupila je [[Radnički pokret|radničkom pokretu]] i iste godine postala član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. I Marijina tri brata aktivno su učestvovala u radničkom pokretu. Neposredno pred rat, Marija je na kratko vreme napustila Novsku. Otišla je najprije u [[Zagreb]], a kasnije u [[Karlovac]], i zaposlila se kao radnik. Međutim, ubrzo se vraća kući u Novsku, gde je učestvovala u svim revolucionarnim akcijama: u deljenju letaka, skupljanju dobrovoljnih priloga, organizovanju kružoka, rada među omladinom, širenju napredne literature i dr. [[Datoteka:Bista Marija Vidović, Varaždin.JPG|levo|mini|250p|Bista Marije Vidović na varaždinskom groblju.]] Posle [[Aprilski rat|okupacije Jugoslavije]], Partija joj je dala zadatak da uspostavi prekinute veze sa partijskom organizacijom u [[Posavina|Posavini]]. Više puta je obilazila, kao kurir, na različite veze, noseći uputstva i materijale. U početku, niko od vlasti nije sumnjao da bi sitna devojčica mogla nositi letke i proglase [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta KPJ]], u kojima se narod poziva na oružani ustanak. Septembar [[1941]]. godine, [[ustaše]] su uhapsile Mariju i njenog najstarijeg brata. U zatvoru su mučeni nekoliko dana, ali pošto nisu ništa priznali, pušteni su. Izišavši iz zatvora, Marija je nastavila da deluje. Svakog dana je u zatvor nosila hranu najmlađem bratu, koji je tu bio zatvoren, kao talac. Po naređenju Partije, uspela je da u zatvor unese pištolj i dve bombe, a zatim je učestvovala u uspešnoj akciji spašavanja drugova iz zatvora, [[2. oktobar|2. oktobra]] [[1941]]. godine. Kad joj se najstariji brat, krajem oktobra [[1941]]. godine spremao u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]], Marija je tražila da pođe s njim. Posle dugog uveravanja da je to nemoguće, Marija je pristala da se privremeno smesti kod rođaka, najpre u [[Zagreb]], a kasnije u [[Varaždin]]. Odatle je, krajem marta [[1942]]. godine, otišla na [[Kalnik]], u Prvu kalničku partizansku četu - i tu je učestvovala u svim akcijama čete u toku marta. Potkraj aprila [[1942]]. godine, neprijatelj je krenuo u ofanzivu na Kalnik. Tri dana i tri noći, po kiši i snegu, borila se četa od 56 partizana protiv 3.000 dobro naoružanih neprijateljskih vojnika. Uz teške gubitke, partizani su uspeli probiti neprijateljski obruč. Marija se s četvoricom drugova prebacila, preko Bednje, prema Varaždinu. Umorni i gladni, odlučili su da se sklone u kućicu u selu Jalkovcu, u neposrednoj blizini Varaždina, i da se tu odmore. Neko ih je primetio i izdao ustašama. Rano ujutro [[29. april]]a, ustaše su opkolile kuću i pozvale partizane da se predaju. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]] su odgovorili vatrom i posle trosatne borbe, Marija je jedina ostala živa. Da ne bi pala neprijatelju živa u ruke izvršila je samoubistvo. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Sahranjena je u [[Spomen-kosturnica u Varaždinu|spomen-kosturnici palih boraca]] na varaždinskom groblju. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Milan Inđić ''Djeca heroji''. „Dom štampe“, Zenica 1985. godine. {{Narodni heroji-Slavonija}} {{Žene narodni heroji-Hrvatska}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1924|1942|Vidović, Marija}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Djeca vojnici]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] k88tu2x1ahnrwvodnbirua4zslo0joc 0 4624079 42606209 42455164 2026-06-05T22:51:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606209 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Đina Vrbica |slika=Đorđina Đina Vrbica.jpg |opis_slike=Đina Vrbica |datum rođenja={{datum rođenja|1913|5|6|}} |mesto rođenja=[[Podgorica]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina Crna Gora}} |datum smrti={{datum smrti|1943|5|29|1913|5|6|}} |mesto smrti=[[Blatnica]], kod [[Teslić]]a |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |suprug=[[Ljubiša Miodragović]] |profesija=student [[Ekonomija|ekonomije]] |KPJ=[[1934]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[24. jul]]a [[1953]]. }} '''Đorđina Đina Vrbica–Miodragović''' ([[Podgorica]], [[6. maj]] [[1913]] – [[Blatnica (Teslić)|Blatnica]], kod [[Teslić]]a, [[29. maj]] [[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[24. april]]a [[1913]]. godine u [[Podgorica|Podgorici]]. Njena porodica potiče iz Cetinja, a njen deda Savo Vrbica, koji je bio oficir, preselio se u Podgoricu [[1878]]. godine, posle oslobođenja Podgorice od [[Turci|Turaka]]. Đinin otac Lazar bio je činovnik - najpre je radio kao carinski službenik, a potom upravnik poljoprivrednog dobra „Kruševac“, kod Podgorice. Pošto mu je prva žena umrla na porođaju sa sinom Dragom on se ponovo oženio Anđom Drecun, sa kojom je dobio još četvoro dece - Božu, Bosu, Đinu i Dimitrija-Mitu. Godine [[1915]]. Đinin otac se razboleo od [[Španska groznica|španske groznice]] i umro, a brigu o porodici je preuzela majka Anđa. === Revolucionarni rad === Posle završetka osnovne škole, upisala se na tada tek osnovanu Trgovačku akademiju u Podgorici. U to vreme, u ovoj školi i podgoričkoj gimnaziji je postojao jak revolucionarni omladinski pokret, u kome između ostalih delovali - [[Budo Tomović]], [[Vasilije Đurović Vako]], [[Dragiša Ivanović]], [[Risto Lekić]] i drugi istaknuti revolucionari. Godine [[1932]]. je maturirala i primljena u člantvo [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Iako je imala veliku želju da nastavi školovanje, zbog loših materijalnih uslova to nije mogla pa je odlučila da se zaposli. Pošto dugo nije mogla da nađe posao, bila je prinuđena da se zaposli kao radnica u Duvanskoj stanici u Podgorici. Kao mlada radnica, Đina je aktivno učestvovala u [[Radnički pokret Jugoslavije|radničkom pokretu]], a [[1934]]. godine je primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Posle jednog štrajka duvanskih radnika, bila je otpuštena sa posla. Tokom 1934. godine Đina je kao delegat učestvovala na Pokrajinskoj konferenciji SKOJ-a za Crnu Goru, koja je bila održana u Podgorici. Zbog nemogućnosti da nađe posao, [[1935]]. godine je prešla u [[Sarajevo|Sarajevu]], gde se zaposlila u Finansijskoj direkciji. Dolaskom u Sarajevo, Đina se odmah povezala sa partijskom organizacijom i aktivno učestvovala u radu sa ženama i omladinom. Početkom marta [[1936]]. godine, prilikom policijske provale u sarajevsku partijsku organizaciju, bila je uhapšena. Pošto je u isto vreme izbila velika policijska provala u partijsku organizaciju u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], u kojoj je uhapšeno oko 300 ljudi, Đina je bila terećena za učešće u obe partijske organizacije. Bila je zatvorena u sarajevskom zatvoru „Belediji“, a saslušavali su je poznati policijski agenti [[Đorđe Kosmajac]] i [[Svetozar Vujković]], koji su za ovu priliku došli iz [[Beograd]]a. Iako je bila mučena i zlostavljana, nije nikoga odala. Posle šest meseci, provedenih u pritvoru, izvedena je pred sud, koji ju je oslobodio zbog nedostatka dokaza. U jesen [[1936]]. godine, otišla je u [[Zagreb]] i upisala se na Visoku ekonomsku-komercijalnu školu. Za vreme studija, aktivno je učestvovala u radu revolucionarnog studentskog pokreta, kao i udruženju studenata iz Crne Gore „Lovćen“. Često je putovala za Crnu Goru, održavajući kurirsku vezu između PK KPJ za Hrvatsku i PK KPJ za Crnu Goru. Bila je veoma angažovana i na prikupljanju pomoći i dobrovoljaca za španski građanski rat. Učestvovala je i u studentskim demonstracijama, [[14. april]]a [[1937]]. godine, tokom kojih je od strane frankovaca ubijen student [[Krsto Ljubičić]]. Tokom studija, družila se sa crnogorskim studentima [[Vidoje Đurović Kešo|Vidojem Đurovićem Kešom]], njegovom devojkom Vasiljkom Lazović i [[Vojislav Biljanović|Vojislavom Biljanovićem]], a u Zagrebu se upoznala i sa studentom ekonomije [[Ljubiša Miodragović|Ljubišom Miodragovićem]], budućim suprugom. Maja [[1937]]. godine, prilikom rasturanja ilegalnih partijskih letaka, bila je uhapšena i u policiji podvrgnuta strašnom mučenju. Mesec dana je provela i samici, uz saslušanja i mučenja. Pred Okružnim sudom u Zagrebu, juna 1937. bila je terećena zbog „komunističke delatnosti“, ali joj je suđenje zbog nedostatka dokaza odloženo za april [[1938]]. godine. Na ponovnom suđenju, 1938. godine bila je osuđena na mesec dana zatvora (''što je već izdržala u istražnom zatvoru''). Ubrzo potom, bila je ponovo uhapšena u prostorijama studentskog kluba „Svjetlost“, gde je učestvovala u pripremama za obeležavanje godišnjice smrti Krste Ljubičića. Posle ponovne torture u zagrebačkoj policiji, bila je puštena na slobodu. Polovinom 1938. godine, formiran je Privremeni pokrajinski komitet SKOJ-a za Crnu Goru, u čije je članstvo uključena i Đina. Godinu dana kasnije, održana je Četvrta pokrajinska konferencija SKOJ-a za Crnu Goru, Boku i Sandžak na kojoj je izbaran novi PK SKOJ-a, u čijem je članstvu opet bila Đina. U maju 1939. uključila se i u rad Komisije za rad među ženama pri PK KPJ za Crnu Goru, čijim je radom rukovodila Lidija Jovanović. Zajedno sa Ljubišom Miodragovićem, sredinom [[1939]]. godine, prešla je u [[Beograd]], gde je na [[Ekonomski fakultet Univerziteta u Beogradu|Viskoj školi za ekonomiju i trgovinu]] nastavila studije. Aktivno je učestvovala u [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnom studentskom pokretu na Beogradskom univerzitetu]], kao i beogradskoj partijskoj organizaciji. Novembra 1939. je učestvovala u radu Druge konferencije Univerzitetskog komiteta KPJ, na kojoj je za sekretara bio izabran [[Vlado Popović]]. Po zadatku Mesnog komiteta KPJ za Beogradu, politički je radila sa tekstilnim radnicama, a početkom [[1940]]. godine Đina je osnovala prvu partijsku ćeliju na Višoj ekonomskoj školi i bila njen sekretar. Često je putovala za [[Crna Gora|Crnu Goru]], gde se takođe angažovala u partijskom radu, pogotovo u revolucionarnom omladinskom i ženskom pokretu. Avgusta 1940. prisustvovala je Petoj pokrajinskoj konferenciji SKOJ-a za Crnu Goru, Boku i Sandžak na kojoj je ponovo izabrana za člana Pokrajinskog komiteta. Početkom [[1941]]. godine, apsolvirala je i [[6. februar]]a se venčala sa [[Ljubiša Miodragović|Ljubišom Miodragovićem]], a potom su zajedno otišli u [[Podgorica|Podgoricu]]. Tu se uključila u rad Mesnog komiteta KPJ za Podgoricu. === Narodnooslobodilačka borba === Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], [[1941]]. godine, bila je veoma aktivna u pripremama i organizovanju [[Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi|oružanog ustanka u Crnoj Gori]]. Učestvovala je u [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskom ustanku]], a zatim se u avgustu prebacila u [[Sandžak]], gde je sa suprugom [[Ljubiša Miodragović|Ljubišom]], radila na pripremama naroda za oružanu borbu protiv okupatora. Prilikom italijanskog napada na grupu partizana, u kojoj su se nalazili Đina i Ljubiša, kod sela [[Sedobro]] [[27. septembar|27. septembra]] [[1941]]. godine, poginuo je Ljubiša i još dvojica partizana, braća Bojović - Radoš i Pero. Posle suprugove smrti, Đina se vratila u Crnu Goru, gde je u svojstvu delegata Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak upućena na teritoriju [[Lovćenski partizanski odred|Lovćenskog partizanskog odreda]]. Radila je i na organizovanju Crnogorske narodne omladine, a na Prvoj pokrajinskoj konferenciji Crnogorske omladine, održanoj [[30. novembar|30. novembra]] [[1941]]. godine u selu [[Kopilje|Kopilju]], kod Podgorice, izabrana je za člana Pokrajinskog i Izvršnog odbora. Pored Đine, članovi Izvršnog odbora bili su još [[Budo Tomović]] i [[Đoko Vujošević]]. Tokom zime [[1941]]/[[1942|42]]. godine radila je na učvršćivanju organizacija [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, kao i na formiranju prvih odbora žena na području [[Podgorica|Podgorice]] i [[Cetinje|Cetinja]]. Marta [[1942]]. godine, iako pred porođajem, povlačila se sa partizanskim jedinicama iz Crne Gore prema [[bosanska Krajina|zapadnoj Bosni]]. Tada je obavljala dužnost [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]]. Porodila se [[10. jun]]a, u toku odstupnih borbi tokom [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće neprijateljske ofanzive]]. Pošto je devojčica koju je rodila bila isuviše slaba, ostavili su je na čuvanje jednoj porodici u [[Mratinje|Mratinju]]. Đina je partizanki Nadi Jovović rekla: „''Ako poginem, a ti ostaneš živa, uzmi, molim te, moje dijete. Ti znaš gdje sam ga ostavila. Kasnije će, možda, da se nađe neko od moje porodice, ako ko pretekne, pa da mi to dijete podigne''“. Pružila joj je svoju fotografiju: „''Ovo ćeš dati mojoj djevojčici da vidi kako je njena majka izgledala''“. Sudbina nije odredila da fotografija bude uručena u ruke Đinine ćerke jer je ona umrla, od promrzlina. Đina je nastavila svoj ratni put sa [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Trećom proleterskom sandžačkom brigadom]] i stigla u [[glamoč]]ki srez. Od jula [[1942]]. do aprila [[1943]]. godine radila je kao član Sreskog komiteta KPJ zadužena za agitaciju i propagandu i rad sa ženama. Bila je član Sreskog odbora AFŽ-a i Okružnog odbora AFŽ za Jajački okrug. Učestvovala je, kao delegat, na Prvoj konferenciji [[Antifašistički front žena|Antifašističkog fronta žena]] (AFŽ), održanoj [[5. decembar|5. decembra]] [[1942]]. godine u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]], na kojoj je izabrana za člana Centralnog odbora. Aprila [[1943]]. godine, posle završetka [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], tražila je da se vrati u [[Crna Gora|Crnu Goru]], u nadi da će naći svoju ćerku, ne znajući da ona više nije živa. Dobila je odobrenje i sa [[Druga krajiška udarna brigada|Drugom krajiškom brigadom]], u kojoj je bila član Politodjela, krenula u pravcu centralne [[Bosna|Bosne]]. Poginula je u borbama sa [[Treći rajh|Nemci]]ma i [[Ustaška vojnica|ustašama]] u blizini sela [[Blatnica|Blatnice]] kod [[Teslić]]a, [[29. maj]]a [[1943]]. godine, kada joj je granata raznela telo. Od iste granate, poginuo je i Munib Maglajlić, zamenik političkog komesara brigade (''brat narodnog heroja [[Vahida Maglajlić|Vahide Maglajlić]]'' ), dok je teško ranjen komandant brigade [[Đurađ Predojević]], koji je izgubio desnu ruku. Najpre je bila sahranjena u blizini pogibije, a [[1951]]. godine njeni posmrtni ostaci su preneti u [[Teslić]]. Godine [[1957]]. njeni posmrtni ostaci su, zajedno sa posmrtnim ostacima drugih narodnih heroja iz Crne Gore, preneti u [[Podgorica|Titograd]], gde su sahranjeni u [[spomenik Partizanu-borcu|grobnicu narodnih heroja na Gorici]]. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[24. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Đinin rođeni brat [[Dimitrije Vrbica|Dimitrije Migo Vrbica]] bio je takođe učesnik Narodnooslobodilačke borbe, a posle rata je bio [[general-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. == Literatura == {{portal|Narodnooslobodilačka borba}} * {{cite book|last1=Krkeljić|first1=Branko|title=Đina Vrbica: životni put i revolucionarno djelo|date=1978|publisher=Dečje novine|location=Gornji Milanovac}}{{COBISS|ID=11733255}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Branko J. Krkeljić ''Sandžačke legende''. Istorijski institut SR Crne Gore, Titograd 1988. godina. {{Narodni heroji-Podgorica}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1913|1943|Vrbica, Đina}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Treće proleterske brigade]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Podgorica]] liexoazrpbbk6du2rp5317l7mn6s3ju 0 4624080 42606191 41832673 2026-06-05T22:51:17Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606191 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Dobrila Ojdanić |slika= |opis_slike=Dobrila Ojdanić |datum rođenja={{Datum rođenja|1920|12|15|}} |mesto rođenja=[[Lubnice]], kod [[Berane|Berana]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti=[[1995]]. |mesto smrti= [[Podgorica]], |država smrti={{zas|Crna Gora|1993}} [[Republika Crna Gora (1992—2006)|Crna Gora]]<br/>{{zastava|SR Jugoslavija}} |profesija=društveno-politička radnica |KPJ=[[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[kapetan]] |narodni heroj=[[10. jul]]a [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Dobrila Ojdanić''' ([[Lubnice]], kod [[Berane|Berana]], [[15. decembar]] [[1920]] — [[Podgorica]], [[1995]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[Socijalistička Republika Crna Gora|SR Crne Gore]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == {{citat|Imala je devetnaest godina kada je otišla u partizane. Ponijela je pušku “kragujevku”, koju joj je majka, Stanojka, kupila od nekog vojnika bivše jugoslovenske vojske, (“Hvala Bogu, nije mu ni trebala!”)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.vijesti.me/forum/dobrila-930687 |access-date=2018-08-30 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529192524/http://www.vijesti.me/forum/dobrila-930687 |dead-url=yes }}</ref>}} Rođena je [[15. decembar|15. decembra]] 1920. godine u [[Lubnice|Lubnicama]] kod [[Berane|Berana]], u seljačkoj porodici. Osnovnu školu završila je u rodnom selu. Vrlo rano je pristupila revolucionarnom omladinskom pokretu u svom selu, gde je od [[1935]]. godine postojala partijska organizacija. Godine [[1939]], postala je članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Od [[1940]], bila je sekretarica partijske ćelije u Lubnicama. Aktivno je učestvovala u svim političkim akcijama KPJ i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a u beranskom srezu u godinama pred [[Drugi svetski rat]]. Zbog revolucionarne aktivnosti bila je hapšena, a kratko vreme morala je da živi u ilegalnosti. Nakon [[Aprilski rat|okupacije Jugoslavije]] [[1941]], učestvovala je u pripremama oružanog ustanka. Tokom [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]], učestvovala je u borbama za oslobođenje Berana i u odbrani [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodne teritorije]] Gornjeg Polimlja. Nakon formiranja Beranskog partizanskog bataljona u [[jesen]] 1941, Dobrila je postala njegov borac. Učestvovala je u svim borbama bataljona u [[Sandžak]]u i Potarju tokom 1941. i [[1942]]. godine. Bila je ranjena tokom borbi u [[Pljevaljska bitka|bici za Pljevlja]]. Istakla se u borbama bataljona protiv [[četnici|četnika]] na [[Tara (reka)|Tari]] 1942. godine. S grupom [[komunizam|komunista]] je u [[april]]u 1942. godine otišla na [[Durmitor]], gde je po zadatku KPJ, radila na pomaganju partijskim organizacijama na ovom terenu. Kada je formirana [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada]], Dobrila je postala borac Petog bataljona. Posle [[bitka na Neretvi|borbi na Neretvi]] i [[bitka na Sutjesci|Sutjesci]], postavljena je za [[politički komesar|političkog komesara]] čete. Tu dužnost obavljala je do jeseni [[1943]], kada je došla u Berane na političko-partijski rad. Učestvovala je u svim bitkama Četvrte proleterske brigade, poput borbi za oslobođenje [[Bugojno|Bugojna]], [[Kupres]]a, [[Imotski|Imotskog]] i drugih mesta u [[Bosna|Bosni]]. Prilikom borbi za oslobođenje [[Kolašin]]a 1943, bila je ranjena dva puta. Krajem 1943, izabrana je za članicu Sreskog komiteta KPJ u Beranama. Iste godine bila je članica inicijativnog odbora za formiranje [[Antifašistički front žena|AFŽ]] [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Boka Kotorska|Boke]]. Na Prvom zasedanju [[Crnogorska antifašistička skupština narodnog oslobođenja|ZAVNO Crne Gore i Boke]] izabrana je za većnicu. Kraj rata dočekala je sa činom [[kapetan]]a prve klase. Posle rata, vršila je mnoge političke funkcije. Bila je članica Glavnog odbora [[Narodni front Jugoslavije|Narodnog fronta]], Glavnog odbora AFŽ-a, Glavnog odbora [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|Saveza boraca]], a na Osnivačkom kongresu KPJ za Crnu Goru izabrana je za članicu [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Crne Gore|KP Crne Gore]]. Bila je savezna poslanica u jednom sazivu. Od [[1955]]. godine, bila je članica Centralnog odbora Saveza boraca Jugoslavije, a od [[1948]]. članica Centralnog odbora AFŽ Jugoslavije. Na tim je funkcijama ostala do [[1961]]. godine. Kao profesionalna politička radnica, obavljala je dužnost sekretarice Glavnog odbora AFŽ Crne Gore do 1948. godine, kada je postavljena za pomoćnicu ministra za zdravlje i socijalnu politiku, a od [[1953]]. bila je predsednica Glavnog odbora Saveza ženskih društava Crne Gore. Gotovo dve decenije bila je predsednica Komisije za brigu o borcima i deci palih boraca Glavnog odbora Saveza boraca. Penzionisana je 1961. godine, a svoju društvenu aktivnost nastavila je u SUBNOR-u Crne Gore, kao članica Komisije za organizaciona i politička pitanja. Umrla je [[1995]]. godine u Podgorici. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i ostalih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[10. jul]]a [[1953]]. godine. == Reference == {{izvori}} == Literatura == {{portal|NOB}} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1982|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Partizanska knjiga - Narodna knjiga - Pobjeda|location= Ljubljana - Beograd - Titograd|id= }} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1920|1995|Ojdanić, Dobrila}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Crne Gore]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Berane]] 5aop5mhwxobxxfldu8k9t9sa32999cl 0 4624083 42606207 42423192 2026-06-05T22:51:23Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606207 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Milica Vučinić |slika=Milica Vučinić.png |opis_slike=Milica Vučinić |datum rođenja={{datum rođenja|1921|5|10|}} |mesto rođenja=[[Cerovo (Nikšić)|Cerovo]], kod [[Nikšić]]a |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1943|3|20|1921|5|10|}} |mesto smrti=[[Šipačno]], kod [[Nevesinje|Nevesinja]] |država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija= |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[13. jul]]a [[1953]]. }} '''Milica Vučinić''' ([[Cerovo (Nikšić)|Cerovo]], kod [[Nikšić]]a, [[10. maj]] [[1921]] – [[Šipačno (Nevesinje)|Šipačno]], kod [[Nevesinje|Nevesinja]], [[20. mart]] [[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[10. maj]]a [[1921]]. godine u selu [[Cerovo (Nikšić)|Cerovu]], kod Pješivaca, u blizini [[Nikšić]]a. Posle završetka osnovne škole nije se dalje školovala. Ostala je kući i maćehi pomagala u kućnim poslovima. Miličin otac, Radovan je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih]] i [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], i pored nje imao je još dva sina - Boška i Đorđija. Miličin najstariji brat Boško, bio je član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] i pisao je tekstove za Slobodnu misao i druge listove i časopise, a bila mu je i štampana brošura Položaj seljaštva u Crnoj Gori. Pred početak [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], Boško je postao član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Na Milicu i mlađeg barta Đorđiju, Boškova aktivnost je ostavila dosta uticaja i oni su postali simpatizeri revolucionarnog pokreta. Tokom [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]], sve troje su stupili u gerilski odred u selu [[Dragovića Polje|Dragovljićima]]. Boško je bio sekretar Opštinskog, a potom član Sreskog komiteta SKOJ-a. Đorđije je bio [[politički komesar]] Dragovoljske partizanske čete, a Milica bolničar te čete. Februara [[1942]]. godine, po naređenju [[Glavni štab NOV i PO Crne Gore|Glavnog štaba NOP odreda Crne Gore]], Štab [[Nikšićki partizanski odred|Nikšićkog partizanskog odreda]] formirao je bataljon od 450 boraca i uputio ga u pomoć [[Komski partizanski odred|Komskom partizanskom odredu]], koji se nalazio u [[Vasojevići]]ma. Milica i njen brat Đorđije bili su borci ovog bataljona. Za svega nekoliko dana borbi, Bataljon, u kome su bili Milica i njen brat, uspeo je da očisti od [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], teritoriju Rovaca i Prekobrđa i izbije u Štavanj na pravcu [[Lijeva Rijeka (Podgorica)|Lijeve Rijeke]]. U jurušu, tokom jedne od ovih borbi, poginuo je Miličin brat Đorđije (1928–1942). Milica je tada uzela njegov opasač, pušku i bombe i odlučila da mesto brata nastavi dalju borbu protiv okupatora. Zajedno sa bataljonom učestvovala je u teškim borbama tokom [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće nepriajteljske ofanzive]]. Posle formiranja [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Pete proleterske crnogorske udarne brigade]], juna [[1942]]. godine, Milica je uključena u Prvu četu Prvog bataljona. Naročito se istakla u borbama brigade od [[22. jul]]a do [[2. avgust]]a [[1942]]. godine, tokom proboja pravcem [[Vrbnica]]-[[Prozor (grad)|Prozor]], kao i na planinama Trebilini, [[treskavica|Treskavici]] i Zabrđu. Po dolasku brigade u [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]] i centralnu [[Bosna|Bosnu]], Milica je zbog svojih dotadašnjih zaluga postavljena za političkog delegata voda. Učestvovala u svim borbama, a poslebno se istakla tokom [[Operacija Vajs I|Četvrte neprijateljske ofanzive]] - u borbama i jurišu na [[Prozor (grad)|Prozor]], [[Konjic]] i [[Nevesinje]]. U borbama za Prozor učestvovala je kao [[Bombaši u Narodnooslobodilačkom ratu|bombaš]] i jurišala je na neprijateljske bunkere. Poginula je [[20. mart]]a [[1943]]. godine u borbama protiv četnika, kod sela [[Šipačno]], u blizini [[Nevesinje|Nevesinja]]. Nedugo potom, u borbama tokom [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], poginuo je i Miličin stariji brat Boško (1920–1943). Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[13. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Nikšić}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1921|1943|Vučinić, Milica}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Pete proleterske brigade]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Nikšić]] fwmgrf8aqjwxcb1f1csx4jt2iq0g6qa 0 4624084 42606196 42466126 2026-06-05T22:51:19Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606196 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Ljubica Popović |slika=Ljubica Popović 1942.jpg |opis_slike=Ljubica Popović |datum rođenja=[[9. januar]] [[1921]]. |mesto rođenja=[[Medun (Podgorica)|Medun]], kod [[Podgorica|Podgorice]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1942|12|9|1921|1|9|}} |mesto smrti=[[Orahovo (Podgorica)|Orahovo]], kod [[Podgorica|Podgorice]] |država smrti={{zas|Crna Gora|1941}} [[Nezavisna Država Crna Gora|ND Crna Gora]] |profesija=radnica |KPJ=[[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[12. jul]]a [[1949]]. }} '''Ljubica Popović''' ([[Medun (Podgorica)|Medun]], kod [[Podgorica|Podgorice]], [[9. januar]] [[1921]] – [[Orahovo (Podgorica)|Orahovo]], kod [[Podgorica|Podgorice]], [[9. decembar]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[9. januar]]a [[1921]]. godine u selu [[Medun (Podgorica)|Medun]]u kod [[Podgorica|Podgorice]]. Osnovnu školu i nižu gimnaziju učila je na [[Cetinje|Cetinju]] i u [[Senta|Senti]], a Trgovačku akademiju u Podgorici i [[Subotica|Subotici]]. Posle završenog školovanja, vratila se u rodni kraj i aktivno radila u Studentskoj samopomoći, udruženju koje je okupljalo i pomagalo rad studenata [[Komunizam|komunista]]. Po zadatku [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], čiji je član postala [[1939]]. godine, od [[1940]]. radila je kao radnik u Monopolu duvana u Podgorici, zajedno sa [[Jelena Ćetković|Jelenom Ćetković]] i [[Đina Vrbica|Đinom Vrbicom]]. Radnice su, zbog malih plata i slabih uslova za rad, često organizovale uspešne štrajkove. Početkom [[1941]]. godine, izabrana je, za člana Mesnog i Okružnog komiteta KPJ za Podgoricu, a zatim i za člana Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Crnu Goru i Sandžak. Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] aktivno je učestvovala u pripremama [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]]. U okupiranoj [[Podgorica|Podgorici]] imala je zadatak da sakuplja omladince i šalje ih u partizanske jedinice. Početkom septembra [[1941]]. godine, izabrana je za člana privremenog Pokrajinskog odbora Crnogorske narodne omladine koji je rukovodio radom omladine. Sredinom septembra ponovo je izabrana za člana Mesnog, Sreskog i Okružnog komiteta KPJ za Podgoricu. U vreme kada je glavnina partizanskih snaga bila primorana da privremeno napusti [[Crna Gora|Crnu Goru]], juna [[1942]]. godine, Ljubicu je ostala na ilegalnom radu u pozadinu. U to vreme oživeo je partijski rad ilegalaca, formirane su partijske organizacije na terenu i aktivi [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] u svim selima. U jesen [[1942]]. godine pomogla je rukovodećoj grupi Pokrajinskog komiteta KPJ, na čelu sa [[Blažo Jovanović|Blažom Jovanovićem]], da se preko okupiranog područja bezbedno prebaci u [[Narodnooslobodilačka borba Albanije|Albaniju]]. U selu [[Orahovo (Podgorica)|Orahovo]], kod [[Podgorica|Podgorice]], [[8. decembar|8. decembra]] [[1942]]. godine, zajedno sa [[Radislav Božović|Radislavom Božovićem]] i [[Radomir Nikezić|Radomirom Nikezićem]], otkrivena je od strane [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]]. Pokušavajući da se probiju iz četničke opsade, ona i Radislav bili su teško ranjeni (Ljubici je noga bila potpuno razmrskana). Radomir Nikezić ih je, noseći na leđima, prebacio u jednu kolibu. Sjutradan, [[9. decembar|9. decembra]], četnici su ih pronašli, jer je Radislav prilikom prebacivanja izgubio uložak natopljen krvlju. Razvila se borba, i kada su četnici sa granatama iz bacača zapalili kolibu Radislav je, po već unaprijed dogovoru, prvo ubio Ljubicu, a onda slomio pušku i ubio sebe. Još u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] [[Ivan Milutinović]] i Predsedništvo Drugog kongresa Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Crne Gore i Boke su Ljubicu predložili za [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]], ali je proglašena tek [[12. jul]]a [[1949]]. godine ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Podgorica}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1921|1942|Popović, Ljubica}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Podgorica]] gygsnyreixyrat74ti20rsuyuvm78y1 0 4624085 42606184 42422687 2026-06-05T22:51:14Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606184 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Jelica Mašković |slika=Jelica Maskovic.jpg |opis_slike=Jelica Mašković |datum rođenja={{datum rođenja|1924|12|1|}} |mesto rođenja=[[Plana (Kolašin)|Plana]], kod [[Kolašin]]a |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] |datum smrti={{datum smrti|1942|8|13|1924|12|1|}} |mesto smrti=[[Kupres]] |država smrti={{zas|NDH}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=učenica |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOP i DV Jugoslavije]] |čin=[[desetar]] |NOB=desetar u Četrvom bataljonu<br />[[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske brigade]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Jelica Mašković Jeja''' ([[Plana (Kolašin)|Plana]], kod [[Kolašin]]a, [[1. decembar]] [[1924]] – [[Kupres]], [[13. avgust]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[1. decembar|1. decembra]] [[1924]]. godine, u selu [[Plana (Kolašin)|Plana]], kod [[Kolašin]]a, u siromašnoj seljačkoj porodici. Osnovnu školu završila je u rodnom mjestu. Školovanje je nastavila u Domaćičkoj školi u [[Nikšić]]u, gdje se veoma rano opredjeljuje za revolucionarni omladinski pokret. Njena porodica je, takođe, bila lijevo orijentisana. Otac Novica je pripadao revolucionarnom [[Radnički pokret|radničkom pokretu]] i borio se za ideje [[Savez komunista Jugoslavije|KP Jugoslavije]]. Stric [[Mijat Mašković|Mijat]], student prava, učestvovao je u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]], i tamo poginuo kao rukovodilac čete u jednoj od [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]]. Jelica je, kao učenik Domaćičke škole, postala član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ) [[1939]]. godine. Uoči rata, izabrana je za člana opštinskog rukovodstva SKOJ-a u bivšoj lipovskoj opštini. U pripremama za [[Trinaestojulski ustanak]], veoma je politički angažovana u radu s omladinom u svome mjestu. Od [[13. jul]]a [[1941]]. aktivno učestvuje u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]], kao i cela njena porodica, roditelji i braća bili su u jedinicama Komskog partizanskog odreda. Krajem 1941. postala je član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Prilikom formiranja [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade]], postaje borac Prve čete Četvrtog bataljona. U istoj jedinici postala je desetar i jedan od istaknutih boraca. Pokazala je veliku neustrašivost u svim borbama koje je njena jedinica vodila od [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]] i [[Bugojno|Bugojna]] do herojske pogibije na [[Kupres]]u. U borbi za [[Bugojno]], pripadala je grupi od 12 odabranih bombaša, čime je potvrdila mišljenje drugova u četi da je jedan od njenih najboljih boraca. U borbi na Okolištu, gdje se takođe hrabro držala, primila je puškomitraljez. U prvom [[bitka za Kupres (1942)|napadu na Kupres]] učestvovala je kao puškomitraljezac i desetar. Posle neuspjeha, pri izvlačenju bataljona, [[Ustaška vojnica|ustaše]] su jurišale na zaštitnicu i ranjene drugove, opkoljavajući bočno. U tom času Jelica je, kao puškomitraljezac, zajedno sa svojim komandirom, junački dočekala neprijatelje, rafalima pokosila prve redove, i zadržala ih sve dok se bataljon nije izvukao iz okruženja. U drugom napadu na Kupres, dva dana kasnije, u strahovitom okršaju s ustaškim crnim legijama u Kupresu, iz Jeličine desetine poginulo je 8 boraca. Uskoro je i sama podijelila njihovu sudbinu. Teško ranjena, nije dozvolila četnom bolničaru Ikoniji Radović da je izvlači s bojišta, da se ne izloži smrtnoj opasnosti. Da ne bi pala živa u ustaške ruke, aktivirala je bombu i hrabro završila život, [[13. avgust|13]]/[[14. avgust]]a [[1942]]. godine. Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Milan Inđić ''Djeca heroji''. „Dom štampe” Zenica, 1985. godine. {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1924|1942|Mašković, Jelica}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Kolašin]] m2qc1z3fvvyb3nvdlqweu91x4gz58ng 0 4624087 42606185 42295832 2026-06-05T22:51:15Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606185 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vukosava Mićunović |slika=Vukosava Vukica Mićunović.jpg |opis_slike=Vukosava Mićunović |datum rođenja={{Datum rođenja|1921|3|15}} |mesto rođenja=[[Velestovo]], kod [[Cetinje|Cetinja]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{Datum smrti|2016|2|24|1921|3|15}} |mesto smrti=[[Podgorica]] |država smrti={{zastava|Crna Gora}} |profesija=društveno-politička radnica |KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[kapetan prve klase]] u rezervi |narodni heroj=[[10. jul]]a [[1952]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Vukosava Vukica Mićunović''' ([[Velestovo]], kod [[Cetinje|Cetinja]], [[15. mart]] [[1921]] – [[Podgorica]], [[24. februar]] [[2016]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Crna Gora|Socijalističke Republike Crne Gore]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 15. marta 1921. godine u Velestovu, kod Cetinja. Osnovnu školu je završila u rodnom selu, a potom se bavila poslovima po domaćinstvu i čuvala stoku. Pod uticajem rođenog brata [[Blagota Mićunović|Blagote]], kao i braće od stričeva [[Veljko Mićunović|Veljka]] i Vukašina, koji su bili članovi [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ), opredelila se za komunistički pokret. U godinama pred početak Drugog svetskog rata, zajedno sa drugim omladincima iz Cetinja i okoline učestvovala je na omladinskim izletima i opozicionim zborovima. U toku [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]], 1941. godine kao omladinka je učestvovala u pozadinskim akcijama - nosila je hranu borcima i održavala vezu između ustaničkih odreda. U oktobru 1941. godine stupila je u organizaciju Crnogorske narodne omladine. Ubrzo posle toga, zajedno sa [[Đina Vrbica|Đinom Vrbicom]], članicom Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Crnu Goru išla je na Omladinsku konferenciju u Katinsku nahiju. U [[Pljevaljska bitka|bici za Pljevlja]], 1. decembra 1941. godine poginuo joj je stariji brat Ilija. Odmah potom Vukosava stupa kao borac u Velestovsku partizansku četu. Početkom 1942. godine primljena je u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ). Kao partizanski borac učestvovala je u borbama na Zagredi, kod [[Danilovgrad]]a, a nešto kasnije na Zagaraču, gde joj je poginuo i drugi brat Blagota, koji je bio komandant bataljona, a kasnije je proglašen za narodnog heroja. Posle bratove pogibije, nastavila je sa Lovćenskim udarnim bataljonom teške odstupne borbe sve do Grahova. Na Droškorici je u toku borbi za zauzimanje četničkog utvrđenja, gde je učestvovala kao bombaš, bila ranjena u ruku. Posle ranjavanja nalazila se u bolnici Lovćenskog partizanskog odreda, a posle formiranja [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte crnogorske proleterske udarne brigade]], 11. juna 1942. godine stuplila je u Treću četu Drugog bataljona. Prilikom napada na [[Bugojno]], polovinom juna 1942. godine, prelazeći preko reke Vrbas, među prvim partizanskim borcima ušla je u grad i razoružala i zarobila dvojicu ustaša. U toku borbi za Kupres, polovinom avgusta 1942. godine, učestvovala je kao bombaš. U veoma teškim borbama ustaše su mitraljeskom vatrom na brisanom prostoru desetkovale njen bataljon. Uprkos ovome borci bataljona su očajnički jurišali i uspeli da prodru u grad. Prilikom odstupanja iz grada, jedan broj boraca na čelu sa političkom komesarom Treće čete, nije uspeo da se izvuče. Na poziv komandanta bataljona Nika Strugara, Vukosava se kao dobrovoljac prijavila da ponovo prodre u grad i izvuče grupu boraca. Za ovaj podvig, kao i junaštvo iskazano u prethodnim borbama Vukosava je bila pohvaljena od strane Vrhovnog komandanta Josipa Broza Tita. Ova pohvala objavljena je u „[[Bilten Vrhovnog štaba NOVJ|Biltenu Vrhovnog štaba]]“ br 20-22 i glasi — ''Za hrabro držanje i primjerno ispunjavanje svojih zadataka pohvaljujem Mićunović Vukosavu, vodnika i zamjenika komandira čete u -{II}- bataljonu -{IV}- brigade, koja se istakla u svim borbama, naročito u borbama na Bugojnu i Kupresu''.<ref>„[[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda]]“ (drugi tom). Vojno-istorijski institut Jugoslovenske armije, Beograd 1949. godina.</ref> Posle borbi na Kupresu, postaje desetar, zatim vodnik, pa zamenik komandira Treće čete. Posle [[Borbe za Livno 1942.|napada na Livno]], polovinom decembra 1942. godine postala je zamenik političkog komesara Treće čete i sekretar partijske ćelije. Zajedno sa svojom jedinicom učestvovala je u borbama oko Knina, zatim kod Duvna, Imotskog, Jablanici i Konjicu. Za vreme [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]] najteže borbe sa Nemcima vodili su na Vilića Gumnu. Tada je njen bataljon izvršavao naređenje Vrhovnog štaba - da Nemce moraju zadržati po svaku cenu, kako bi se spasili ranjenici u Prozoru. Borbe su trajale čitavog dana, bataljon je izdržao jedanaest neprijateljskih juriša i pretrpeo velike gubitke. Čitava komanda Treće čete je izginula, izuzev Vukosave, a na položaju je ostalo svega devet boraca, koji su uspeli da izdrže napade neprijatelja do dolaska pojačanja. Posle Neretve Četvrta brigada je nastavila put u pravcu Crne Gore. Posle [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], Vukosava je bila član Politodjela i rukovodilac SKOJ-a u brigadi, a potom je bila upućena u Crnu Goru, gde je određena za člana Okružnog komiteta SKOJ-a za Cetinje. Kao delegat je učestvovala na Prvom kongresu Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Crne Gore (USAO CG) u Kolašinu, 25. i 26. novembra 1943. godine, kada je bila izabrana za člana Zemaljskog odbora. Tokom 1944. godine bila je sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a na Cetinju. Učestvovala je i na Drugom kongresu USAO Crne Gore na Cetinju, od 15. do 17. decembra, kada je izabrana za člana Sekreterijata Zemaljskog odbor i člana Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Crnu Goru. Posle oslobođenja zemlje, 1945. godine bila je aktivni društveno-politički radnik u Socijalističkoj Republici Crnoj Gori: * član Sreskog komiteta KPJ za Cetinje, * član, a potom i organizacioni sekretar PK SKOJ-a za Crnu Goru, * član Centralnog komiteta Komunističke partije Crne Gore, * član Izvršnog veća Skupštine NR Crne Gore, u dva mandata (''tj prva žena ministar u istoriji Crne Gore''), * član Glavnog odbora Socijalističkog saveza radnog naroda Crne Gore, * član Republičkog obora SUBNOR-a Crne Gore, * član Predsedništva SR Crne Gore, * član Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije, * predsednik Komisije Predsedništva SK Crne Gore za opštenaronu odbranu i samozaštitu, * član Saveta za narodnu obranu Predsedništva SR Crne Gore Birana je za narodnog poslanika Skupštine SR Crne Gore, u četiri mandata i poslanika Savezne skupštine SFRJ, u jednom mandatu. Umrla je [[24. februar]]a [[2016]]. godine u Podgorici, a sahranjena je na podgoričkom groblju Čepurci. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i ostalih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su — [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]] i [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod za zlatnom zvezdom]] i dr. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[10. jul]]a [[1952]]. godine. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{portal|NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga peta). Beograd, 1973. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. == Vanjske veze == * [http://www.vijesti.me/vijesti/posljednja-ziva-zena-narodni-heroj-se-92-godini-prisjeca-se-brojnih-bitaka-clanak-112202 Vijesti on lajn: Poslednja živa žena narodni heroj se u 92. godini seća prisjeća brojnih bitaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320220205/http://www.vijesti.me/vijesti/posljednja-ziva-zena-narodni-heroj-se-92-godini-prisjeca-se-brojnih-bitaka-clanak-112202 |date=2014-03-20 }} {{Narodni heroji-Cetinje}} {{Žene narodni heroji-Crna Gora}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1921|2016|Mićunović, Vukosava}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Crne Gore]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Cetinje]] mbnfl66kld96qt1pu7sk8ab6ynyctd8 0 4624088 42606200 41750825 2026-06-05T22:51:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606200 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Lidija Šentjurc |slika=Lidija Šentjurc.jpg |opis_slike=Lidija Šentjurc |datum rođenja={{Datum rođenja|1911|3|18}} |mesto rođenja=[[Hrastnik]] |država rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum smrti={{Datum smrti|2000|12|25|1911|3|18}} |mesto smrti=[[Ljubljana]] |država smrti={{zastava|Slovenija}} |suprug=[[Sergej Krajger]] |profesija=društveno-politički radnik |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[potpukovnik]] u rezervi |KPJ=[[1932]]. |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja={{{!}} style="background:transparent"{{!}} {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden junaka socijalističkog rada}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}}{{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Lidija Šentjurc''' ([[Hrastnik]], [[18. mart]] [[1911]]. – [[Ljubljana]], [[25. decembar]] [[2000]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]], [[orden junaka socijalističkog rada|junak socijalističkog rada]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[18. mart]]a [[1911]]. godine u mestu [[Hrastnik]], u [[Slovenija|Sloveniji]]. Njen otac Franc, koji je bio rudar, poginuo je tokom [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], pa ju je odgajila majka, koja je vodila gostionicu. Nakon završene osnovne škole u rodnom mestu, pohađala je građansku školu u [[Krško]]m. Zatim je završila Učiteljsku školu u [[Ljubljana|Ljubljani]] i upisala se na Filozofski fakultet [[Univerzitet u Ljubljani|Ljubljanskog univerziteta]]. Diplomirala je na pedagoškoj grupi [[1938]]. godine. Još kao učenica Učiteljske škole, u Ljubljani, preko svog školskog druga [[Edvard Kardelj|Edvarda Kardelja]], povezala se sa revolucionarnim omladinskim pokretom. Za vreme studija učestvovala je u radu revolucionarnog studentskog pokreta i [[1932]]. postala član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Zbog komunističkog delovanja, [[1933]]. godine je uhapšena i izvedena pred [[Državni sud za zaštitu države]], koji ju je osudio na dve godine robije, koju je izdržala u zatvoru u [[Požarevac|Požarevcu]]. Po povratku iz zatvora, nastavila je revolucionarni rad, delujući među studentima i radeći u ženskim organizacijama. Politički je radila i među rudarima u [[Trbovlje|Trbovlju]], gde je [[1939]]. godine učestvovala u organizovanju [[štrajk]]a. U periodu od [[1935]]. do [[1937]]. godine, nalazila se u [[Zagreb]]u, gde je radila kao član [[Agitprop]]a [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ) i član uredništva lista „Glas omladine“. Posle policijske provale u zagrebačku partijsku organizaciju, februara [[1936]]. godine, postala je član Pokrajinskog rukovodstva SKOJ-a za Sloveniju i uredništva njegovog legalnog glasila „Mlada pota“. Od jeseni 1937. godine je radila u omladinskim komisijama pri [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnom komitetu KP Jugoslavije]] i [[Centralni komitet|Centralnom komitetu]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]] i kao član Okružnog komiteta KPS za Trbovlje. === Narodnooslobodilačka borba === {{Glavni članak|Narodnooslobodilačka borba}} Odmah posle [[Aprilski rat|okupacije Kraljevine Jugoslavije]], aprila [[1941]]. godine, [[Nemci]] su otpočeli sa masovnim iseljavanjem [[Slovenci|Slovenaca]] iz delova [[Slovenija|Slovenije]] koje su pripojili [[Treći rajh|Trećem rajhu]]. Zajedno sa nekoliko hiljada, svojih sunarodnika, bila je internirana u [[Srbija|Srbiju]]. U toku avgusta, po partijskom zadatku, je ilegalno došla u okupiranu [[Ljubljana|Ljubljanu]] i uključila se u rad na osnivanju masovne narodnooslobodilačke omladinske organizacije - „Omladinski Oslobodilački front Slovenije“ ({{jez-slv|Mladinska Osvobodilna fronta Slovenije}}), čiji je u početku bila sekretar. Od proleća [[1942]]. do proleća [[1943]]. godine radila je kao sekretar Okružnog komiteta KPS u Ljubljani, a po odlasku rukovodstva [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] iz grada, postala je član Povereništva [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]] i Izvršnog odbora Oslobodilačkog fronta za Ljubljanu. Potom je prešla na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenu teritoriju]], gde je uključena u članstvo [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Slovenije|KPS]]. Na [[Kočevski zbor|Kočevskom zboru]], oktobra 1943. godine, izabrana u Slovenački narodnooslobodilakčki odbor. Početkom [[1944]]. godine, CK KPS ju je uputio na politički rad u Slovenačko primorje, gde je bila sekretar Povereništva CK KPS za [[Obalno-Kraška (regija)|Slovenačko primorje]], [[Gorenjska|Gorenjsku]], [[Koruška|Korušku]] i [[Trst]]. U Trstu je učestvovala u stvaranju slovenačko-italijanske [[Antifašizam|antifašističke]] organizacije „Radničko jedinstvo“ ({{jez-slv|Delavska enotnost}}), i u formiranju komande mesta [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. U februaru [[1945]]. godine postavljena je za organizacionog sekretara Centralnog komiteta KP Slovenije . === Posleratna karijera === Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], vršila je mnoge odgovorne državne i partijske dužnosti. Bila je ministar prosvete u Vladi Federalne Slovenije ([[1946]]) i ministar za komunalne poslove u Vladi [[Socijalistička Republika Slovenija|Narodne Republike Slovenije]] (1947–1949). U periodu od [[1952]]. do [[1968]]. godine, radila je u saveznim instucijama, u [[Beograd]]u - bila je potpredsednik [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine]] i predsednik Odbora za socijalnu politiku i narodno zdravlje, član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]] i sekretar za socijalnu politiku i komunalne poslove. Do [[1961]]. godine bila je član Glavnog odbora SSSRN Slovenije, a od [[1966]]. član Izvršnog odbora i potpredsednik Centralnog odbora [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRN Jugoslavije]] i predsednik njegove komisije za organizaciona i kadrovska pitanja. U periodu od [[1945]]. do [[1953]]. birana je za narodnog poslanika slovenačke skupštine, a u periodu od 1945. do [[1963]]. godine narodnog poslanika Savezne skupštine. Od 1963. godine bila je član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]]. Za člana [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije]] birana je na [[Šesti kongres KPJ|Šestom]], [[Sedmi kongres SKJ|Sedmom]] i [[Osmi kongres SKJ|Osmom kongresu]], a za člana CK SK Slovenije na Prvom i Drugom kongresu. U periodu od 1949. do 1952. godine obavljala je dužnost organizacionog sekretara [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]]. Od [[1969]]. godine, kao predsednik Istoriske komisije pri Predsedništvu CK SKS radila je na sakupljanju građe za istoriju [[Savez komunista Slovenije|Saveza komunista Slovenije]]. Na ovoj dužnosti ostala je sve do penzionisanja [[1980]]. godine. Bila je udata za slovenačkog i jugoslovenskog političara [[Sergej Krajger|Sergeja Krajgera]], koji je od maja 1981. do maja 1982. godine obavljao dužnost predsednika [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništva SFRJ]]. Umrla je [[25. decembar|25. decembra]] [[2000]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su [[Orden junaka socijalističkog rada]], [[Orden narodnog oslobođenja]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]] i dr. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[27. novembar|27. novembra]] 1953.. godine. == Literatura == {{portal|NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. {{Narodni heroji-Koruška, Prekomurje i Štajerska‎}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1911|2000|Šentjurc, Lidija}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski političari]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Slovenski političari]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Članovi Centralnog komiteta KPJ-SKJ]] [[Kategorija:Narodni poslanici Skupštine Jugoslavije]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] mkf12mkxktmw50of12gy0fcyb9fe40t 0 4624093 42606208 42398284 2026-06-05T22:51:24Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606208 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Majda Vrhovnik |slika=Majda Vrhovnik.jpg |opis_slike=Majda Vrhovnik |datum rođenja={{datum rođenja|1922|4|14|}} |mesto rođenja=[[Ljubljana]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1945|5|14|1922|4|14|}} |mesto smrti=[[Klagenfurt]] |država smrti={{zastava|Nacistička Nemačka}} |profesija=student [[Medicina|medicine]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Majda Vrhovnik Lojzka''' ([[Ljubljana]], [[14. april]] [[1922]] — [[Klagenfurt]], [[4. maj]] [[1945]]), student medicine, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[14. april]]a [[1922]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Posle završene osnovne škole i gimnazije upisala je studije [[Medicina|medicine]] na Medicinskom fakultetu u Ljubljani. Za vreme studija bila je član Slovenskog kluba i studentskog revolucionarnog pokreta. U članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] primljena je [[1940]]. godine. Odmah posle okupacije Kraljevine Jugoslavije prešla je u ilegalnost. Postala je kurir organizacionog sekretara [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]] [[Anton Tone Tomšič|Toneta Tomšiča]]. Kada je okupator saznao za njenu delatnost, u odsustvu je osuđena na doživotni zatvor, a njeni roditelji su držani više meseci u zatvoru kao taoci. Uprkos tome, Majda je i dalje ostala u Ljubljani. Sarađivala je u organizovanju ljubljanske ilegalne tehnike. Kao kurir, snabdevala je rukopisima ilegalne štamparije Podmornica i Tunel. Uz pomoć brata uspela je da organizuje bunker, u kojemu je počev od [[4. maj]]a [[1943]]. godine, devet meseci umnožavala „Ljudsku pravicu“, „Slovenski poročevalec“, „Radio vestnik“ i razne druge brošure. Po sopstvenoj želji, [[22. januar]]a [[1944]]. godine, poslata je u Slovenačko primorje. Tamo je obavljala funkciju instruktora [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a za Idriju i instruktora skojevskog kursa pri Oblasnom komitetu SKOJ-a za Primorsku. Međutim, ni tu se nije mnogo zadržala, već se dobrovoljno javila za politički rad u [[Koruška|Koruškoj]]. U leto [[1944]]. godine imenovana je za sekretara Okružnog komiteta KPS za Mežicu, a zatim je preko [[Drava|Drave]], otišla na Gure i u [[Klagenfurt|Celovec]]. U jesen [[1944]]. godine postala je član Sreskog komiteta KPS za Celovec. Preobučena kao seoska devojka, više meseci se zadržala u Celovcu i učestvovala u organizovanju odbora [[Oslobodilački front Slovenije|Osvobodilne Fronte]], obavještajne službe i ilegalne štampe za grad. [[Gestapo]] je uspeo da je izdajom otkrije i [[28. februar]]a [[1945]]. godine je uhapšena u kući pod Križnom gorom blizu Celovca. U zatvoru je strahovito mučena i [[4. maj]]a [[1945]]. godine ubijena. Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Nasleđe == Osnovna škola Majde Vrhovnik u Ulici Simona Gregorčiča 16 u Ljubljani dobila je ime po Majdi Vrhovnik [[1958]]. godine<ref>Bitenc, Francka, Mira Delavec, & Polona Lahajner Kališnik. 2009. ''Vse najboljše, Majda!: zbornik ob 50-letnici OŠ Majde Vrhovnik''. Ljubljana: Osnovna šola Majde Vrhovnik.</ref>, a je nastala spajanjem Osnovne škole br. 5 u Šubičevoj ulici i Osnovne škole br. 6 na Cesti Vrtača.<ref>Debevec, Marjetka Balkovec. 2003. "Ob stoletnici učiteljice Vide Uršič." ''Šolska kronika: zbornik za zgodovino šolstva'' 36: 81–88, str. 81.</ref> Ispred škole se nalazi njena [[bista]], rad slovenačkog vajara [[Stojan Batič|Stojana Batiča]] iz [[1961]]. godine.<ref>''Uradni list Republike Slovenije'' 3 (1993), str. 2943.</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} {{Narodni heroji-Ljubljana}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1922|1945|Vrhovnik, Majda}} [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Ljubljana]] luezyywmx5iboyzs5twtc6echi0rrvj 0 4624096 42606177 42422994 2026-06-05T22:51:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606177 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Lizika Jančar Majda |slika=Lizika Jančar.jpg |opis_slike=Lizika Jančar Majda |datum rođenja={{datum rođenja|1919|10|27|}} |mesto rođenja=[[Maribor]] |država rođenja ={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1943|3|20|1919|10|27|}} |mesto smrti=[[Belo (Ljubljana)|Belo]], kod [[Polhov Gradec|Polhova Graca]] |država smrti={{zas|Italija|1861}} [[Kraljevina Italija]] |profesija=student [[Medicina|medicine]] |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. }} '''Lizika Jančar – Majda''' ([[Maribor]], [[27. oktobar]] [[1919]]. – [[Belo (Ljubljana)|Belo]], kod [[Polhov Gradec|Polhova Graca]], [[20. mart]] [[1943]]), student medicine, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[27. oktobar|27. oktobra]] [[1919]]. godine u [[Maribor]]u. Osnovnu školu i gimnaziju završila je u Mariboru. Godine [[1937]], kao đak gimnazije, postala je članica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. Posle završene gimnatije upisala je studije [[Medicina|medicine]] u [[Beograd]]u. U revolucionarni [[radnički pokret]] uključila se u mariborskoj gimaziji i delovala u radničkom društvu „Vzajemnost“, a kasnije u firmi „Radio“ u [[Ljubljana|Ljubljani]]. [[Datoteka:Belo Slovenia - Plaque.JPG|levo|mini|200p|Spomen-ploča na kući u kojoj je ubijena Lizika Jančar.]] Od početka rata je radila za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije]], prenosila ilegalnu literaturu, vodila intendanturu civilnog sektora i dr. Ona i njen brat Rudi (član KPJ od 1932. godine) preselili su se u Ljubljanu i, po nalogu KPJ, zaposlili se u trgovini radio-aparatima, odakle su radio-materijalom snabdevali [[Oslobodilački front Slovenije|Oslobodilački front]] i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] postala je krajem [[1941]]. godine. U [[februar]]u [[1943]]. otišla je u partizane u [[Dolomitski partizanski odred]], gde je radila kao pomoćni radio-telegrafista. Dana [[17. mart]]a 1943. godine, započela je italijansko-nemačka ofanziva protiv Dolomitskog odreda. Prilikom proboja neprijateljskog obruča, Lizika je bila jedna od retkih preživelih iz svoje grupe. Sa svojom drugaricom se, nakon proboja [[19. mart]]a, sklonila u obližnje seoce [[Belo (Ljubljana)|Belo]] da nađu hranu i vezu. Tamo su naišle na [[Bela garda (Slovenija)|belogardiste]], koji su ih zarobili. Tražili su od nje da oda skrovište i partizanske radio-veze, ali pošto ni posle mučenja nisu ništa doznali, ubili su je ujutro [[20. mart]]a. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Narodni heroji-Koruška, Prekomurje i Štajerska‎}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1919|1943|Jančar, Lizika-Majda}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Maribor]] cskyyw8bhzo26zeg8gel1xl0f4vyxxl 0 4624100 42606175 42291559 2026-06-05T22:51:10Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606175 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Andreana Družina |slika=Andreana Družina.jpg |opis_slike=Andreana Družina Olga |datum rođenja=[[26. 1.|26. januar]] [[1920]]. |mesto rođenja=[[Trst]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina Italija}} |datum smrti={{dda|2021|3|7|1920|1|26|df=y}} |mesto smrti=[[Logatec]] |država smrti={{zastava|Slovenija}} |profesija=društveno-politička radnica |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Datoteka:Partizanska zvijezda.png|19px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[Datoteka:Kapetan I klase JNA.jpg|35px]] [[Kapetan I klase]] u rezervi |KPJ=[[11. februar]]a [[1943]]. |narodni heroj=[[22. jul]]a [[1953]]. |odlikovanja={{{!}} style="background:transparent"{{!}} {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Andreana Družina – Olga''' ([[Trst]], [[26. januar]] [[1920]] – [[Logatec]], [[7. mart]] [[2021]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 1920. godine u Trstu i u obližnjem mestu Boršt završila tri razreda osnovne škole. Njen otac Gabrijel morao je zbog svoje [[Antifašizam|antifašističke]] delatnosti emigrirati u [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslaviju]] [[1929]]. godine, kamo je za njim godinu dana posle došla i njegova supruga sa četvoro male dece. Nastanili su se u [[Ljubljana|Ljubljani]], gde je Andreana završila osnovnu školu, dva razreda građanske škole i jedan razred zanatske škole. Godine [[1936]]. porodica se preselila u [[Sušak]], a krajem godine u [[Zagreb]], u predgrađe [[Kustošija|Kustošiju]]. Tamo se Andreana kod oca obučila za krojačicu, završila drugi razred zanatske škole i položila pomoćnički ispit. Bila je članica fiskulturnog društva „Soko“. U Ljubljani je bila aktivna u pevačkom i dramskom odeljenju emigrantskog društva „Tabor“, a u Zagrebu u Slovenskom društvu i njegovoj dramskoj sekciji i u Društvu grafičara. U očevoj radionici sastajali su se komunisti, za koje je ona prenosila poruke i čuvala stražu kad su održavali sastanke. === Narodnooslobodilačka borba === U prvim danima okupacije Jugoslavije komunisti su je uključili u omladinsku grupu koja je rasturala letke protiv [[ustaše|ustaša]] i Nemaca i skupljala oružje. Doživela je i zlostavljanje od strane ustaša. Kada je bila izdana da prikuplja novac za komuniste i da pomaže [[Jevreji]]ma, pobegla je majci u Ljubljanu, gde se u januaru 1942. povezala s aktivistima [[Oslobodilački front Slovenije|Oslobodilačkog fronta Slovenije]]. Postala je članica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ-a]], pohađala tečaj za bolničarke i vršila zadatke po gradu. Zbog učešća u akcijama [[Služba obaveštavanja i bezbednosti|VOS-a]] morala je da pobegne iz Ljubljane [[12. jun]]a [[1942]], pa se pridružila Prvoj četi Prvog bataljona [[Dolomitski partizanski odred|Dolomitskog odreda]]. U partizanima je postala pomoćnica mitraljesca i učestvovala u četverodnevnoj borbi na Polohovom Gradcu, kasnije u Dobrovi kod Ljubljane i pod Toškim čelom, gde je [[5. jul]]a 1942. bila prvi put ranjena i poslana u partizansku bolnicu na Babni gori, gde je, iako i sam ranjena, vodila brigu o ranjenicima, dok se nije vratila u udarnu četu Dolomitskog odreda. Nakon toga je učestvovala u jurišu na [[Bela garda (Slovenija)|belogardističko]] uporište [[Šentjoš]]u u [[Dolomiti]]ma i u sukobu s italijanskim jedinicama u Vranjim pečima. Prilikom napada na italijansko uporište Log 8. septembra 1942. godine, u jurišu je bila teško ranjena u grlo i obe noge. Već [[28. oktobar|28. oktobra]] vratila se u Treći bataljon Dolomitskog odreda, koji je tada ušao u sastav [[Druga slovenačka udarna brigada|Druge slovenačke udarne brigade „Ljubo Šercer“]] u kojoj je bila politički delegat prve čete Trećeg bataljona, a zatim pomoćnica [[Politički komesar|političkog komesara]] Četvrtog bataljona. Za članicu [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]] primljena je [[11. februar]]a [[1943]]. godine. Učestvovala je u borbama na Ustju i pod Škriljem na Topolu, gde je [[12. decembar|12. decembra]] 1942. bila po treći put ranjena; zatim kod Lašča, Lužarja, na Bloškoj zaravni i u borbama na Korinju u [[Suva krajina|Suvoj krajini]]; u napadu na Ribnicu [[25. mart]]a 1943. bila je po čertvrti put ranjena; borila se na [[Žužemberk]]u, [[Turjak]]u, kod Pijave gorice, gde se istakla u spašavanju ranjenika, pa ponovno u borbama za Žužemberk, [[Dobrnič]], u napadu na neprijateljski položaj kod Sela Šumberk, na Zamešku i Krvavu peč. Tokom avgusta 1943. pohađala je partijski kurs, nakon čega je učestvovala u likvidaciji [[Slovenački četnici|plavogardističkog]] uporišta u Grčaricama kod Ribnice i još u [[Napadi NOVJ na Štampetov vijadukt|dva napada na Štampetov vijadukt]]. U borbama kod Črnog Luga nad Sušakom 18. oktobra 1943. ranjena je peti put, u kuk. Operisana je u Grahovu, odakle je preneta u selo Stari Breg koje su ubrzo potom razorili nemački avioni. Spasila se od bombardovanja, a tek posle tri dana našli su je kuriri; lekarska nega pružena joj je za tek mesec dana, kada je završena nemačka ofanziva. Od januara [[1944]]. godine, bila je sekretarica i politički komesar Slovenačke centralne partizanske bolnice na Planini. Sredinom februara 1944. otišla je na jednomesečni kurs za obaveštajce, zatim je bila obaveštajac u [[Petnaesta slovenačka divizija NOVJ|Petnaestoj diviziji]] i dobila čin [[poručnik]]a. Nakon toga je postala pomoćnica šefa obaveštajnog centra [[Sedmi slovenački korpus NOVJ|Sedmog korpusa]], a od kraja aprila 1944. radila je pri [[Odeljenje za zaštitu naroda|OZN-i]] za Sloveniju. === Posleratna karijera === Posle rata, ostala je u [[Služba državne bezbednosti|UDB-i]] za Sloveniju sve do odlaska u penziju [[1964]]. godine. Od osnivanja [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|Saveza boraca NOR]] bila je aktivna članica njegovog mesnog odbora u Ljubljani-Centar. Do [[1962]]. godine bila je članica sreskog odbora SUBNOR Ljubljana, a od [[1956]]. do [[1960]]. članica Glavnog odbora SUBNOR Jugoslavije. Po oslobođenju vodila je organizaciju KP OZN-e u [[Kopar|Kopru]], bila je sekretarica komiteta SKS pri UDB-i za Sloveniju i radila u Kontrolnoj misiji Gradskog komiteta SKS Ljubljana. Imala je čin rezervnog kapetana I klase JNA i bila je članica Saveta republike SR Slovenije. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i više [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[22. jul]]a [[1953]]. godine. Umrla je [[7. mart]]a [[2021]]. u staračkom domu u [[Logatec]]u, u 102. godini, kao poslednja [[Žene narodni heroji Jugoslavije|žena narodni heroj]] na području bivše Jugoslavije i poslednji [[narodni heroj Jugoslavije]] iz Slovenije.<ref>{{cite web |url=https://www.mladina.si/205689/v-101-letu-starosti-umrla-zadnja-narodna-herojinja/ |title=V 101. letu starosti umrla zadnja narodna herojinja |website=mladina.si |date=7. marta 2021 |access-date=31. januara 2023 |language=sl}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/sjecanje-na-posljednju-narodnu-heroinu-jugoslavije-sest-puta-je-ranjena-partizani-su-je-zvali-olga/481848 |title=Sjećanje na posljednju narodnu heroinu Jugoslavije: Šest puta je ranjena, partizani su je zvali Olga |publisher=[[Radio Sarajevo]] |date=27. januara 2023 |access-date=31. januara 2023}}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} == Vanjske veze == {{Portal|NOB}} * [http://www.svobodnabeseda.si/obiskali-smo-narodno-herojinjo-olgo/ Intervju, 2017. godine] {{Narodni heroji-rođeni van SFRJ}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1920|2021|Družina, Andreana}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Slovenije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Biografije, Trst]] 0nhvfzipz8eejm3unevm57h1m44045y 0 4624101 42606182 42462578 2026-06-05T22:51:13Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606182 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Albina Mali – Hočevar |slika=Albina Mali.jpg |opis_slike=Albina Mali-Hočevar |datum rođenja=[[12. septembar]] [[1925]]. |mesto rođenja=[[Vinica (Črnomelj)|Vinica]], kod [[Črnomelj|Črnomlja]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|2001|1|24|1925|9|12|}} |mesto smrti= |država smrti={{zastava|Slovenija}} |profesija=društveno-politički radnik |KPJ=[[1944]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[13. septembar|13. septembra]] [[1952]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde3}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Albina Mali – Hočevar''' ([[Vinica (Črnomelj)|Vinica]], kod [[Črnomelj|Črnomlja]], [[12. septembar]] [[1925]]. – [[24. januar]] [[2001]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 12. septembra 1925. godine u Vinici kod Črnomlja, u radničkoj porodici. U porodici je bilo osmero dece, otac joj je bio opančar, a majka radnica. Kad je krenula u školu, živeli su u Črnomlju. Kad je pohađala treći razred osnovne škole, otac joj se razboleo, pa su se preselili u Jurku Vas, gde joj je otac umro [[1934]]. godine. od tada je i Albina počela da radi kako bi prehranila mnogobrojnu porodicu. Isprva je radila u Vrhu pri Šmihelu, a nakon toga se posle dve godine preselila na Brezovo Rebro, odakle je išla u školu u [[Ajdovec]]. Tu je živela kod porodice i konačno završila školu, kada je otprilike počeo i [[drugi svetski rat u Jugoslaviji|rat u Jugoslaviji 1941. godine]]. Albina se uključila u Narodnooslobodilački pokret u leto [[1941]]. godine. Partijski aktivist Herman Heningman iz Dolenjskih Toplica poveravao joj je zadatke. Održavala je vezu između [[Novo Mesto|Novog Mesta]] i Brezovog Rebra, gde je bio položaj aktivista i partizanski logor. Decembra 1941. napustila je Brezovo Rebro i po Heningmanovom uputstvu zaposlila se u Novom Mestu. U gostionici u kojoj je radila organizovala je punkt za vezu i, tokom tri meseca boravka u Novom Mestu, rasturala letke i održavala veze s kuririma koji su dolazili u grad. Posle tri meseca u Novom Mestu, preselila se u Češču Vas kod majke. Tu je bio punkt za vezu koju je Albina održavala između Novog Mesta, Češče Vasi, Brezovog rebra i Prečne. Juna [[1942]], bila je izdana, pa se tada prebacila na Vrezovo Rebro u Joštvu zaštitnu četu [[Zapadnodolenjski partizanski odred|Zapadnodolenjskog partizanskog odreda]]. U tom je trenutku trajala italijanska ofanziva na oslobođenu partizansku teritoriju, pa se partizanska jedinica razdelila na više manjih grupa. Nakon završetka ofanzive, grupe su se našle kod Podstenica i ponovno ujedinile u odred. Albina je u Podstenicama avgusta 1942. godine bila primljena za članicu [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. Decembra 1942. u DolenjskaDolenjskoj je postala borac Treće čete Trećeg bataljona [[Prva slovenačka proleterska udarna brigada|Prve slovenačke brigade „Tone Tomšič“]]. U brigadi je bila bolničarka, neko vreme u četi, a zatim u bataljonu, gde je bila i bataljonski sekretar SKOJ-a. Učestvovala je u borbama [[11. decembar|11. decembra]] 1942. u Ajdovcu i na Polici, [[26. decembar|26. decembra]] 1942. kod Mirne i dva dana kasnije kod Trebinca, [[3. januar]]a [[1943]]. u prostoru [[Zagorica pri Čatežu|Zagorica]]-[[Čatež]], [[13. januar]]a u [[Šentvid]]u kod Stične, [[17. januar]]a na Polici i ostalo. Septembra 1942, bila je u Suvoj Krajini prvi put ranjena, zatim [[21. januar]]a [[1943]]. u borbi kod Zagorice, gde je brigada napala [[Bela garda (Slovenija)|belogardističko]] uporište. Dana [[4. mart]]a 1943. učestvovala je u bici kod Metlike, gde se brinula o ranjenicima. Brigu o ranjenciima vodila je i tokom borbi kod Ambrusa [[18. mart]]a i u borbama kod Danama [[25. mart]]a 1943. godine. Treći put bila je ranjena 15. septembra 1943. na Velikom Osolniku, tokom borbi za Turjak, kada je u njenoj blizini eksplodirala mina. Oporavljala se u [[Partizanska bolnica Jelendol|partizanskoj bolnici u Jelendolu]], Kočevski rog, zatim u Črmošnjicama i odatle evakuisana na [[Žumberak]]. Godine [[1944]]. postala je članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Iz Žumberka je krajem 1944. otišla na područje [[Bela Krajina|Bele Krajine]], gde je učestvovala u borbama koje je vodio [[Belokranjski partizanski odred]]. Zatim je otišla u partijsku školu na Kočevskom rogu, gde je bila od maja do jula 1944. godine. Kad je završila kurs u partijskoj školi, odletela je kao bolničarka s transportom ranjenika u [[Bari]], [[Gravina|Gravinu]], zatim u [[Barleta|Barletu]], a novembra 1944. godine u [[Split]]. Nalazila se u [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmom korpusu NOVJ]] kao bolničarka, a [[14. januar]]a [[1945]]. premeštena je u dečiji dom u [[Novigrad]]. Na kraju rata bila je stacionirana u [[Zadar|Zadru]] i zatim u [[Trst]]u. U prvim posleratnim godinama najpre je živela u Novom Mestu, a zatim na [[Pag]]u, u [[Poreč]]u, [[Kobarid]]u, [[Ilirska Bistrica|Ilirskoj Bistrici]], a decembra [[1955]]. godine nastanila se u [[Maribor]]u. U [[Ljubljana|Ljubljani]] je bila partijski sekretar na terenu Poljane, u [[Krško]]m i Mariboru članica Komiteta [[Savez komunista Slovenije|SK Slovenije]] i ostalo. Umrla je 24. januara 2001. godine. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[13. septembar|13. septembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Narodni heroji-Kranjska}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1925|2001|Mali, Albina}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Slovenije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] ols97d7j8e49o4f6lmckf2uimgb9zzf 0 4624103 42606198 40873510 2026-06-05T22:51:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606198 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Mira Svetina |slika=Mira Svetina.jpg |opis_slike=Mira Svetina |datum rođenja=[[15. maj]] [[1915]]. |mesto rođenja=[[Idrija]] |država rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum smrti=[[6. jul]] [[2007]]. (92 god.) |mesto smrti=[[Ljubljana]] |država smrti={{zastava|Slovenija}} |profesija=društveno-politička radnica |KPJ=[[jun]]a [[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Mira Svetina – Vlasta''' ([[Idrija]], [[15. maj]] [[1915]]. – [[Ljubljana]], [[6. jul]] [[2007]]), učiteljica, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politička radnica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[15. maj]]a 1915. godine u [[Idrija|Idriji]]. Otac joj je bio službenik, a majka domaćica. Po italijanskoj aneksiji slovenačkog primorja, porodica joj se preselila u [[Ljubljana|Ljubljanu]] [[1919]]. godine. Tamo je završila Učiteljsku školu i upisala se na [[Filozofski fakultet u Ljubljani|Filozofski fakultet]]. Godine [[1941]], završila je fakultet. Početkom [[1938]]. godine, po uputstvima [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]], počela je da organizovano radi u Savezu seoskih mladića i devojaka i u studentskim i ženskim društvima. [[Jun]]a [[1939]]. godine, bila je primljena u članstvo KPS. Od tada je radila kao član Pokrajinskog komiteta [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a za Sloveniju. Istovremeno je bila kurir [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] KPS za vezu među pojedinim članovima Centralnog komiteta. Tokom [[1940]]. godine, vršila je kurirske poslove između CK KPS u Ljubljani i CK KPJ i CK SKOJ-a u [[Zagreb]]u. === Narodnooslobodilačka borba === Po početku oružanog ustanka, radila je kao član Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Sloveniju, uglavnom na [[Gorenjska|gorenjskom]] i [[Kamnik|kamničkom]] području. Od [[avgust]]a do oktobra 1941. godine, bila je sekretar partijskog biroa na [[Univerzitet u Ljubljani|Ljubljanskom univerzitetu]]. Oktobra 1941, postala je članica Pokrajinskog komiteta KPS za Gorenjsku. Na tom je mestu ostala sve do povratka u Ljubljanu, juna [[1942]]. godine. U to je vreme učestvovala u pripremama oružanog ustanka u Gorenjskoj, gde je neprijateljska represija bila posebno intenzivna. U avgustu 1942, postala je članica Povereništva CK KPS i Izvršnog odbora [[Oslobodilački front Slovenije|OF]] za Ljubljanu. U septembru 1943, svi članovi Povereništva otišli su na slobodnu teritoriju, dok je ona ostala samostalan poverenik CK KPS i Izvršnog odbora OF za Ljubljanu. Osim ilegalnog rada, u okupiranoj Ljubljani je prikupljala izveštaje o stanju u redovima neprijatelja i raspoloženju stanovništva, te o tome pismima izveštavala CK KPS i Izvršni odbor OF. U to vreme, Vlasta je u odsustvu bila izabrana za članicu [[Slovenačko narodnooslobodilačko veće|Slovenačkog narodnooslobodilačkog veća]], na [[Kočevski zbor|zboru izaslanika slovenačkog naroda]] u [[Kočevje|Kočevju]] oktobra [[1943]]. godine. U oktobru [[1944]]. godine, otišla je iz Ljubljane. S 1944. na [[1945]]. godinu, bila je instruktor CK KPS pri Pokrajinskom komitetu KPS za [[Štajerska (Slovenija)|Štajersku]]. [[April]]a 1945. godine, otišla je u [[Beograd]], gde je organizovala slovenačke izbeglice za povratak u domovinu. U Ljubljanu se vratila na dan njenog oslobođenja, [[3. maj]]a 1945. godine. === Posleratna karijera === Posle rata, kratko je vreme bila sekretarica Gradskog komiteta KPS u Ljubljani, zatim načelnica Kadrovskog odeljenja pri CK KPS, članica, pa predsednica Kontrolne komisije CK KPS. Za članicu CK KPS bila je birana na Drugom, Trećem i Četvrtom kongresu KP Slovenije. Od [[1970]]. do [[1975]]. godine, bila je članica Istorijske komisije pri CK SK Slovenije. Do [[1963]]. godine, bila je republička poslanica u jednom mandatnom periodu, sekretarica [[Skupština SR Slovenije|Narodne skupštine Slovenije]], a u dva mandatna perioda predsednica Odbora za zdravstvenu i socijalnu politiku Slovenije. Od 1963. do 1970. godine, bila je sudija Ustavnog suda Slovenije. Odmah posle oslobođenja, bila je više godina članica Glavnog odbora Oslobodilačkog fronta, odnosno [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|Socijalističkog saveza radnog naroda Slovenije]]. Godine 1970, bila je na jedan mandatni period izabrana za članicu Savezne konferencije SSRN Jugoslavije, a zatim i članicu Republičke konferencije SSRN Slovenije i Gradske konferencije SSRN za Ljubljanu, kao i članica njenog Izvršnog odbora i predsednica, odnosno članica nekoliko komisija. Od [[1950]]. godine, bila je članica i osam godina predsednica Glavnog odbora [[Crveni krst|Crvenog krsta]] Slovenije. Istovremeno je bila članica Saveznog odbora, odnosno Skupštine Crvenog krsta Slovenije. Bila je i delegat u Društveno-političkom veću Ljubljane, a izvesno je vreme bila potpredsednica istog Veća, članica Komisije Predsedništva Slovenije za zaštitu ustavnosti i zakonitosti i za ostvarivanje sloboda, prava i dužnosti građana, članica Saveta Republike Slovenije, članica delegacije [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|SUBNOR]]-a Slovenije i članica komisije republičkog odbora za negovanje revolucionarnih tradicija, članica Saveznog odbora za negovanje tradicija NOR-a i ostalo. Umrla je [[6. jul]]a 2007. godine u Ljubljani. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941. godine]], [[Orden narodnog oslobođenja|Ordena narodnog oslobođenja]] i više drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book|ref={{harvid|Ko je ko u Jugoslaviji|1957}} |title=Ko je ko u Jugoslaviji |year=1957|publisher= |location=Beograd |id=}} * {{cite book|ref={{harvid|Vojna enciklopedija|1975}} |title = [[Vojna enciklopedija]] tom IX|year=1975|publisher= |location=Beograd |id=}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Narodni heroji-Primorska}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1915|2007|Svetina, Mira}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Slovenije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodnog oslobođenja]] 2l59mxxzcrpcjq5s2desvav52vhh271 0 4624104 42606165 41386955 2026-06-05T22:51:06Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606165 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Malči Belič |slika=Malči Belič.jpg |opis_slike=Malči Belič |datum rođenja={{datum rođenja|1908|7|7|}} |mesto rođenja=[[Ljubljana]] |država rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum smrti={{datum smrti|1943|1|31|1908|7|7|}} |mesto smrti=[[Ljubljana]] |država smrti=[[Italijanska Socijalna Republika]] |profesija=radnica |KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. novembar]] [[1953]]. }} '''Malči Belič''' ([[Ljubljana]], [[7. jul]] [[1908]] — [[Ljubljana]], [[31. januar]] [[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[7. jul]]a [[1908]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Pred [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] bila je radnica. Bila je član kulturno-umetničkog društva „Svoboda“ i učestvovala je u akcijama [[Radnički pokret|radničkog pokreta]]. Učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] je od [[1941]]. godine. Radila je u organizacijama [[Oslobodilački front Slovenije|Oslobodilačkog fronta]] u Ljubljani. Članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] je [[1942]]. godine. Bila je sekretar partijske organizacije na Viču. Uhapšena je od [[Italijani|Italijana]], krajem januara [[1943]]. godine, prilikom prenošenja ilegalnog partijskog materijala. Posle pet dana mučenja, streljana je [[31. januar]]a [[1943]]. godine u [[Ljubljana|Ljubljani]]. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1975|}}{{sfn|Vojna enciklopedija|1973|}} == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year=1973|title = [[Vojna enciklopedija]]|encyclopedia= |publisher= |location= Beograd|id= }} * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Reference == {{reflist|30em}} {{Narodni heroji-Ljubljana}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1908|1943|Belič, Malči}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubljana]] 9iwjuacj2mr2snv3q1447tqruxme8si 0 4624107 42606180 41832657 2026-06-05T22:51:13Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606180 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Milka Kerin Pohorska |slika=Ljudmila Kerin.jpg |opis slike=Milka Kerin Pohorska |datum rođenja={{datum rođenja|1944|7|31|1923|1|1|}} |mesto rođenja=[[Veliki Podlug]], kod [[Krško]]g |država rođenja={{zastava|Kraljevina Jugoslavija}} |datum smrti={{datum smrti|1944|7|31|1923|1|1|}} |mesto smrti=[[Ljubno ob Savinji|Ljubno]] |država smrti={{zastava|Treći rajh}} |profesija= |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |NOB=zamenik [[Politički komesar|političkog komesara]]<br />Prvog bataljona<br />[[Jedanaesta slovenačka brigada|Jedanaeste slovenačke brigade]] |narodni heroj=[[21. jul]]a [[1953]]. }} '''Ljudmila Kerin – Milka Pohorska''' ([[Veliki Podlug]], kod [[Krško]]g, [[1. januar]] [[1923]]. – [[Ljubno ob Savinji|Ljubno]], [[31. jul]] [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[1. januar]]a [[1923]]. godine u selu Velikom Podlugu, u opštini [[Leskovec]] kod [[Krško]]g. Potiče iz srednje imućne zemljoradničke porodice, koja je živela teško, jer je njen otac Alojz umro mlad, a majka je ostala sama s petoro dece. Osnovnu školu je pohađala u rodnom selu, a zatim još četiri razreda Građanske škole u Krškom. Posle završenog školovanja, s majkom je radila na imanju. Još pre početka [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] Milka se povezala s predratnim revolucionarom [[Franc Pacek|Francom Pacekom]], i to posle njegovog povratka iz [[Logor Bileća|koncentracionog logora u Bileći]]. Pacek ju je počeo uvoditi u partijski rad, pa su njih dvoje, u leto [[1941]]. godine bili najistaknutiji organizatori [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] u Krškom i okolini. Milk je u leto 1941. godine postala članica [[Savez komunista Slovenije|Komunističke partije Slovenije]]. Posle razbijanja ilegalne grupe članova Partije i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|skojevaca]] u Krškom, koji su većinom postreljani kao taoci [[30. jul]]a 1941. godine, Milka i Franc su se povukli preko tadašnje [[Treći rajh|nemačko]]-[[italija]]nske granice u [[Dolenjska|Dolenjsku]], u partizanski logor Novomeštanske partizanske čete u Gorjancima. Izvesno vreme su se zadržali i na partizanskom položaju na Frati. Iz logora Novomeštanske partizanske čete, koji se krajem oktobra nalazio na Brezovom Rebru, oni su se uputili s partizanskom patrolom na [[Kozjansko]], na vezu sa Štajerskim partizanskim bataljonom. Pošto je patrola, [[26. oktobar|26. oktobra]] 1941. godine, izdajom, bila otkrivena, Milka je zarobljena. Žandarmerijska stanica Kozje ju je predala u sudski zatvor u Krškom, odatle je [[12. decembar|12. decembra]] prebačena u sudski zatvor u [[Maribor]]u, a [[7. januar]]a [[1942]]. godine u logor na Boriu. U logoru se povezala s ilegalnom organizacijom, i naročito se zbližila s grupom skojevki iz Ruša. Kad je, [[28. april]]a 1942. godine, s njima u većoj grupi puštena iz logora, nastanila se kod svoje sestre Angele u Slovenjgradecu i ostala s ruškim skojevkama u vezi. Posle dvomesečnog boravka u Slovenjgradecu, Milka je morala u [[Saksonija|Saksoniju]], kod majke, koja je u međuvremenu bila tamo iseljena s porodicom. Međutim, ona je [[2. avgust]]a 1942. godine otputovala u [[Ruše]], i preko grupe ruških skojevki stupila u Rušku partizansku četu. S Ruškom četom je, u jesen 1942. godine, učestvovala u svim njenim akcijama, na obroncima severnog i istočnog [[Pohorje|Pohorja]], i s njom, se [[3. novembar|3. novembra]] 1942, pridružila [[Pohorski bataljon|Pohorskom partizanskom bataljonu]]. U Pohorskom partizanskom bataljonom, ona je najpre bila sekretar partijske ćelije u Prvoj četi, a kasnije politički delegat ženskog voda. U [[bataljon]]u nije ostala dugo, u novembru je nekoliko dana bila na terenu u Razborju. Posle teške borbe Pohorskog partizanskog bataljona, [[3. decembar|3. decembra]] 1942. godine, u selu Josipdolu kod Ribnice, na Pohorju, kad je, prilikom napada na policijsku stanicu, teško ranjen [[politički komesar]] Druge grupe partizanskih odreda [[Dušan Kveder]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], i posle probijanja iz obruča narednog dana na Skrivnom hribu, ona je, kao bolničar dodeljena u sanitetski bunker u Škalskim Cirkovcima, gde je u zimu 1942/[[1943|43]]. godine Dušan Kveder bio na lečenju. Početkom marta [[1943]]. godine, Milka Kerin se vratila u operativnu jedinicu. Na Limbarskoj gori se priključila Zasavskom partizanskom bataljonu, iz njega je u maju 1943. godine prešla u Savinjski bataljon Kamniškozasavskog partizanskog odreda, gde je najpre bila vodnik, a kasnije političkog komesar bataljona. U drugoj polovini juna 1943, stigla je na Pohorje u Drugi pohorski partizanski bataljon. Kad je, pred [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije#Kapitulacija Italije|kapitulaciju Italije]], došlo u [[Dolenjska|Dolenjskoj]] do obimne koncentracije Slovenskih partizanskih jedinica, sredinom avgusta 1943. godine, na Pohorju se iz Drugog pohorskog bataljona izdvojila veća grupa (u kojoj je bila i Milka), koja je otišla na [[Moravska|Moravsku]], priključila se [[Šesta slovenačka udarna brigada|Šestoj slovenačkoj udarnoj brigadi]] „[[Slavko Šlander]]“ i s njom se probila preko [[Sava|Save]] na Dolenjsku. Milka nije otišla u Dolenjsku, s grupom iz Pohorja, već je ostala na Moravskom, u sklopu Pokrajinskog komiteta [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]]. Bila je delegat štajerskih žena-boraca na Prvom kongresu Slovenačke antifašističke lige žena, [[17. oktobar|17. oktobra]] 1943. godine u Dobrniču, u Dolenjskoj. Posle formiranja [[Jedanaesta slovenačka brigada|Jedanaeste slovenačke brigade]] „[[Miloš Zidanšek]]“, [[8. januar]]a [[1944]]. godine, Milka je postala zamenik političkog komesara Prvog bataljona i s brigadom ponovo došla na Pohorje. S brigadom je učestvovala u mnogim borbama početkom 1944. godine. U borbi, u noći između [[30. april]]a i [[1. maj]]a 1944. godine, kad je Jedanaesta slovenačka brigada, u sklopu operacija [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste slovenačke divizije]] u [[Štrajerska|Štajerskoj]], u jakom napadu razbila nemačko uporište u Misinju, Milka Kerin se naročito istakla. U julu 1944. godine, Milka je izvesno vreme bila na partijskom tečaju na Moravskom. U jedinicu se vratila u kada je počelo oslobađanje gornje Savinjske doline. Uz put je dospela u Šestu slovenačku brigadu, i s njom [[31. jul]]a učestvovala u napadu na [[Ljubno]]. Na kraju borbe, kad je Ljubno već bilo skoro oslobođeno, smrtno ju je pogodio neprijateljski metak. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[21. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''Heroine Jugoslavije''. „Spektar“, Zagreb 1980. godina. * Milan Inđić ''Djeca heroji''. „Dom štampe”, Zenica 1985. godine. {{Narodni heroji-Kranjska}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1923|1944|Kerin, Milka Pohorska}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] f4ofut7ml2g5ath87riz28yetfvjual 0 4624109 42606186 42178015 2026-06-05T22:51:15Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606186 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Pavla Mede |slika=Pavla Mede.jpg |opis_slike=Pavla Mede Katarina |datum rođenja=[[29. jun]] [[1919]]. |mesto rođenja=[[Strahinj]], kod [[Naklo|Nakla]] |država rođenja = {{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1943|1|8|1919|6|29}} |mesto smrti=Osankarica |država smrti={{zastava|Nacistička Nemačka}} |suprug=Rudolf Mede |profesija=radnica |KPJ= |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=komandir ženskog voda <br />Pohorskog bataljona |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Pavla Mede''' (partizansko ime '''Katarina''', [[1919]]. – [[1943]]) je bila učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[29. jun]]a 1919. godine u [[Strahinj]]u kod [[Naklo|Nakla]], [[Kranj]], u porodici Sajovic. Posle osnovne škole, zaposlila se u tekstilnoj fabrici „Jugobruna“ u Kranju. Godine [[1935]]. udala se za Rudija Medea, koji je bio zaposlen u fabrici „Semperit“ u Kranju, člana [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] od [[1936]]. godine. Kad je [[26. jul]]a [[1941]]. godine iznad sela [[Cegelnica]], kod Nakla, formirana Prva kranjska četa, njoj se priključila i Pavla Mede. Njen odlazak u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]] bio je nastavak njenog revolucionarnog puta. U četi su Rudi i Pavla isprva učestvovali u borbama na [[Storžič]]u, a posle razbijanja Prve kranjske čete oni su se povukli u [[Udni Boršt]], pa odatle, preko [[Ljubljana|Ljubljane]], u [[Krimski partizanski odred]]. Tu su se odvojili. Njen suprug, koji je u partizanima nosio ime Groga, otišao je u [[Dolenjska|Dolenjsku]], u Drugi štajerski bataljon, a Pavla je ostala u [[Zapotok]]u, u logoru u kome su bile i partizanske radionice. Kad se tu, od [[22. jun|22.]] do [[25. jun]]a [[1942]]. godine zadržala Druga grupa odreda, na pohodu u [[Štajerska|Štajersku]], pridružila se Rudiju, koji je tada u Prvom bataljonu [[Savinjski partizanski odred|Savinjskog odreda]] bio komandir čete. Kao partizanka, u bataljonu koji se isprva, po svom [[komandant]]u [[Ivan Starih Janko|Ivanu Starihu Janku]], zvao „Jankov bataljon“, a kasnije, po [[Franc Poglajen Kranjc|Francu Poglajenu Kranjcu]], „Kranjčev bataljon“, ona je učestvovala u pohodu Druge grupe odreda u Štajersku, u svim teškim borbama na [[Gabrška gora|Gabrškoj gori]], na Žirovskom vrhu, [[Blegoš]]u i na [[Jelovica|Jelovici]]. [[10. avgust]]a 1942. godine, kad se cela grupa Odreda na Jelovici podelila na dvije grupe, i kad se „Kranjčev bataljon“ našao u silovitoj [[Nemci|nemačkoj]] ofanzivi, on se najprije probio do podnožja [[Jelen|Košute]], a zatim preko Košute na vrh [[Karavanke|Karavanki]] i dalje u slovenačku [[Koruška|Korušku]]. Prilikom reorganizacije Štajerskih partizanskih jedinica, [[septembar|septembra]] 1942. godine, od jezgra „Kranjčevog bataljon“ obrazovan je Prvi bataljon pohorskog odreda, koji je bio poznat uglavnom samo pod imenom Pohorski bataljon. S tim bataljonom, u kome je Rudolf Mede Groga bio privremeni komandant, [[Jože Menih Rajko]] [[politički komesar|politkomesar]], ona je u sastavu njegove Treće čete otišla, krajem septembra 1942., na [[Pohorje]]. Posle reorganizacije Pohorskog bataljona, [[3. novembar|3. novembra]] 1942., kad su se u bataljon uključile Šaleška, Savinjska i Puška četa, Pavla Mede je postavljena za komandira ženskog voda. Tada je njen muž Rudolf imenovan za komandanta Pohorskog bataljona. U svim borbama Pohorskog bataljona, u [[novembar|novembru]] i [[decembar|decembru]] 1942., Pavla Mede se posebno istakla. U bici od [[5. novembar|5. novembra]], na Mislinjskom sedlu, sa ženskim vodom je bitno doprinela pobedi partizana. Slično je bilo i dva dana kasnije, u sukobu Pohorskog bataljona s nemačkom policijom i nemačkim domobranima na padinama Rogle, blizu Ostruhove žage. Posle te dve bitke, Pavla Mede je prvi put pohvaljena u vojnom izveštaju Druge grupe odreda, [[23. novembar|23. novembra]] 1942. godine. U raportu [[Glavni štab NOV i PO Slovenije|Glavnom štabu slovenačkih partizanskih četa]], piše: „Bataljon ima specijalan ženski vod (11 partizanki), koji se u svim borbama odlično pokazao... Vodnik, drugarica Katarina, spada među najhrabrije partizanke u Štajerskoj“. Slično je pisalo, [[10. januar]]a [[1943]]. u izveštaju štaba Četvrte operativne zone Glavnom štabu, gde o Pavli Mede piše da je bila odlična u borbi i u radu. [[8. januar]]a 1943. godine, Pavla Mede poginula u poslednjem boju [[Pohorski bataljon|Pohorskog bataljona]], na Osankarici. Njeno telo je bilo među 65 mrtvih partizana, koje su Nemci preneli s Pohorja u [[Grac]], i tamo ih sahranili [[11. januar]]a 1943. godine. Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Povezano == * [[Pohorski bataljon]] == Literatura == {{portal|NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} {{Narodni heroji-Kranjska}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1919|1943|Mede, Pavla}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] lxnd3l5s6lzz0hdxfz2onhbsqp5sea3 0 4624113 42606204 40873529 2026-06-05T22:51:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606204 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Silvira Tomasini |slika=Silvira Tomasini.jpg |opis_slike=Silvira Tomazini |datum rođenja=[[2. decembar]] [[1913]]. |mesto rođenja=[[Trst]] |država rođenja={{zastava|Austrougarska}} |datum smrti={{datum smrti|1942|8|13|1913|12|2|}} |mesto smrti=[[Kosovska Mitrovica]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=profesor [[Nemački jezik|nemačkog jezika]] |KPJ=pre rata |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. }} '''Silvira Tomazini''' ([[Trst]], [[2. decembar]] [[1913]]. – [[Kosovska Mitrovica]], [[13. avgust]] [[1942]]), profesor [[Nemački jezik|nemačkog jezika]], učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[2. decembar|2. decembra]] [[1913]]. godine u [[Trst]]u, od oca [[Italijani|Italijana]] i majke [[Slovenci|Slovenke]]. Posle završetka [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]], njena porodica se preselila u [[Maribor]], gde je završila osnovnu školu i gimnaziju. Za vreme studija na Filološkom fakultetu u [[Ljubljana|Ljubljani]] prišla je studentskom revolucionarnom pokretu i postala član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]], a potom i [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Posle završenih studija, [[1938]]. godine, dve godina je čekala zaposlenje. Oktobra [[1940]]. godine primljena je za profesora [[Nemački jezik|nemačkog jezika]] u gimnaziji u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]]. U novoj sredini se brzo snašla, stekla prijatelje i poznanike i odmah se uključila u partijski rad. U školi je bila naklonjena siromašnoj deci, pomagala im u radu i učenju i obilazila njihove roditelje. Na njenu inicijativu i uz njenu pomoć u gimnaziji je bila osnovana kuhinja za siromašnu decu. Posle [[Aprilski rat|okupacije Kraljevine Jugoslavije]], aprila [[1941]]. godine, aktivno je učestvovala u organizivanju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkih pokreta]] u Kosovskoj Mitrovici i okolini. Postala je sekretar jedne partijske ćelije u gradu, svoj stan je pretvorila u tajni punkt partijske tehnike za umnožavanje letaka i drugog materijala, bazu za prihvat i slanje ljudi u [[Kopaonički partizanski odred]]. Bila je član Narodnooslobodilačkog odbora i predsednik odbora [[Antifašistički front žena|Antifašističkog fronta žena]] u Kosovskoj Mitrovici. Okupator je primetio njenu aktivnost i uhapsio je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe maj 1942.|maja 1942.]] godine. Posebno je mučena u [[Gestapo]]u, a u njen dosije je zabeleženo sledeće: „''Tomazini Silvira, bivša jugoslovenska državljanka, rođena 2. decembra 1913. godine u Trstu, sa stanom u Kosovskoj Mitrovici, Slovenka... rukovodilac komunističke organizacije žena... Ona je kazala svojim drugaricama da svu krivicu prebace na nju, jer ona ni u kom slučaju neće ništa odati. Budući da je se time sama označila kao nepopravljiva komunistkinja, i da je i dalje ostala na liniji KPJ, ona se mora smatrati za naročito opasnu osobu''“. [[Gestapo]] je, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#13. avgust|13. avgusta 1942.]] godine, 17 uhapšenih, među kojima i Silviru, prebacio do železničke stanice u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]], u nameri da ih sprovede centrali Gestapoa za Srbiju, u [[Beograd]]u. Silvira je uspela da se u jednom trenutku otrgne od gestapovaca i albanskih žandarma i njeni pokliči su se zaorili železničkom stanicom. Klicala je slobodi i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|borbi protiv okupatora]], [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističkoj partiji]] i [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|Sovjetskom Savezu]]. Gestapovci i albanski žandarmi su skočili na nju i odveli je nazad u zatvor, a potom istog dana ubili. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom II|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Narodni heroji-Kosovo i Metohija}} {{Narodni heroji-rođeni van SFRJ}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1913|1942|Tomasini, Silvira}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Jugoslavenski komunisti]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Trst]] 01w4izwxmlo83otsyahpbj77m6lxccd 0 4624115 42606202 41832675 2026-06-05T22:51:21Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606202 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Mihaela Škapin |slika=Mihaela Škapin.jpg |opis_slike=Mihaela Škapin |datum rođenja={{Datum rođenja|1922|9|29}} |mesto rođenja=[[Veliko Polje (Sežana)|Veliko Polje]], kod [[Sežana|Sežane]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1943|11|15|1922|9|29|}} |mesto smrti=[[Žirovski vrh]], kod [[Škofja Loka|Škofje Loke]] |država smrti={{zastava|Treći Reich}} |profesija=kuvarica |KPJ=[[jun]]a [[1943]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |narodni heroj=[[4. septembar|4. septembra]] [[1953]]. }} '''Mihaela Škapin – Drina''' ([[Veliko Polje (Sežana)|Veliko Polje]], kod [[Sežana|Sežane]], [[29. septembar]] [[1922]]. – [[Žirovski vrh]], kod [[Škofja Loka|Škofje Loke]], [[15. novembar]] [[1943]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[29. septembar|29. septembra]] 1922. godine u [[Veliko Polje (Sežana)|Velikom Polju]] kod [[Sežana|Sežane]], u [[zemljoradnja|zemljoradničkoj]] porodici. Osnovnu školu završila je u [[Podnanos]]u. Školovanje je nastavila na raznim dopisnim kursevima, a [[1940]]. godine je otišla stricu u [[Ljubljana|Ljubljanu]]. Tamo je završila kurs za kuvarice, a u slobodno vreme bavila se fiskulturom u društvu „Sokol“. Kući se vratila u [[leto]] [[1941]]. godine, nakon što su Ljubljanu okupirale italijanske jedinice. Posle toga je pomagala porodici u obrađivanju zemlje. Ujesen 1941. godine, u okolinu Velikog Polja stigli su prvi slovenački partizani. Kuća Škapinovih postala je jedna od najpouzdanijih baza oslobodilačkog pokreta, sve do [[3. mart]]a 1943. godine, kada su ju spalili italijanski [[fašizam|fašisti]], a Mihaelinog oca ubili kad je pokušao da pobegne. Posle toga su Mihaela, njena sestra, brat i majka stupile u [[Južnoprimorski partizanski odred]]. Njen najstariji brat bio je već od ranije partizan. Iz Južnoprimorskog odreda uskoro je bila stvorena [[Sedamanesta slovenačka brigada]] „[[Simon Gregorčič]]“, koja je uskoro krenula u ofanzivu u [[Beneška Slovenija|Benešku Sloveniju]]. Mihaela je, kao borac ove brigade, učestvovala u njenim bitkama, ubrzo postala članica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] i postala politički delegat voda. Učestvovala je u napadu na italijanski kamion kod [[Mrzle Vode|Mrzlih Voda]] [[22. jun]]a 1943. godine i zbog iskazane hrabrosti primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Kada je Sedamnaesta brigada ukinuta, njeni borci i rukovodioci uključeni su u [[Treća slovenačka udarna brigada|Treću slovenačku brigadu]] „[[Ivan Gradnik]]“, koja je poslana u [[Dolenjska|Dolenjsku]] i [[Notranjska|Notranjsku]] da bi tamo, u sastavu [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste divizije NOVJ]] učestvovala u razoružavanju italijanskih vojnika i [[Bela garda (Slovenija)|belogardista]], septembra 1943. godine. tada je Mihaela bila zamenica [[Politički komesar|političkog komesara]] čete i na toj dužnosti učestvovala u mnogim borbama. Kada se posle [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]], Treća brigada vratila u [[Primorska|Primorje]], Mihaela je bila raspoređena u novoformiranu [[Šesnaesta slovenačka brigada|Šesnaestu slovenačku brigadu]] „[[Janko Premrl Vojko]]“, za zamenicu političkog komesara Drugog bataljona. U to vreme, krajem septembra 1943, u Primorskoj je počela nemačka ofanziva protiv [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođene teritorije]] nakon kapitulacije Italije. Šesnaesta brigada je, u sastavu [[31. slovenačka divizija NOVJ|31. slovenačke divizije]], krenula u napad na nemačke snage u [[Gorenjska|Gorenjskoj]]. Brigada je učestvovala u više diverzija i borbi, zbog čega su se nemačke snage povukle iz sela [[Žiri]]. To je bilo prve veće oslobođeno mesto u Gorenjskoj. Mihaela je takođe učestvovala u tim borbama, a počela je i da se bavi pisanjem pesama. Tada je napisala i pesmu „Jesen“, koja je posle njene pogibije objavljena u listu „Za Vojkom“. U [[novembar|novembru]] 1943, nemačke jedinice su krenule u ofanzivu prema Gorenjskoj. Šesnaesta brigada je bila upućena na Žirovski vrh kod Škofje Loke da tamo brani oslobođenu teritoriju. Dana [[15. novembar|15. novembra]], nemačkim vojnicima iz 134. grenadirskog puka uspelo je da u napadu iznenade Drugi bataljon brigade. Politički komesar i Mihaela su istrčali van prema položajima, ali su naleteli na nemačku udarnu grupu koja se neprimetno provukla kroz partizanske redove. Komesar se spasao, ali je Mihaela poginula u okršaju. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[4. septembar|4. septembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{portal|NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga deveta). Beograd 1975. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1982|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Partizanska knjiga - Narodna knjiga - Pobjeda|location= Ljubljana - Beograd - Titograd|id= }} {{Narodni heroji-Primorska}} {{Žene narodni heroji-Slovenija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1922|1943|Škapin, Mihaela}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Slovenski komunisti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] g3srmpqog3y3un9q9p605renmg84i33 0 4624117 42606188 42197198 2026-06-05T22:51:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606188 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Rada Miljković |slika=Rada Miljković.jpg |opis_slike=Rada Miljković |datum rođenja=[[januar]] [[1917]]. |mesto rođenja=[[Belica (Jagodina)|Belica]], kod [[Jagodina|Jagodine]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina Srbija}} |datum smrti={{death date|1942|7|19|df=y}} |mesto smrti=Urije, kod [[Bugojno|Bugojna]] |država smrti={{zastava|Nezavisna Država Hrvatska}} |profesija=učiteljica |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[6. jul]]a [[1953]]. }} '''Radmila Rada Miljković''' ([[Belica (Jagodina)|Belica]], kod [[Jagodina|Jagodine]], [[januar]] [[1917]]. – Urije, kod [[Bugojno|Bugojna]], [[19. jul]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rada Miljković je bila učiteljica, koja je rođena [[1917]]. godine u selu [[Belica (Jagodina)|Belica]], gde je jedno vreme i službovala. Veoma rano je postala član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Svoje službovanje je nastavila u [[Šantarovac|Šantarovcu]], gde je zajedno sa [[Petar Stambolić|Petrom Stambolićem]] širila komunističke ideje. Kada je rat počeo, stupila je u Beličku četu. Krajem [[1941]].g. sa ovog terena se zajedno sa ostalim komunistima povukla prvu u rejon Adžine Livade, potom u [[Užice]] gde je bila formirana [[Užička republika]]. Po propasti te tvorevine, sa svojim drugovima su se povukli prvo u Crnu Goru, odakle su veoma brzo prešli u Bosnu. Tu je Rada, u selu [[Urije]] kod [[Bugojno|Bugojna]] 19. jula 1942. godine poginula u borbi zajedno sa [[Boško Đuričić|Boškom Đuričićem]] i [[Živadin Janković Kum|Živadinom Jankovićem Kumom]]. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[6. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Žene Srbije u NOB|1975}} |title=Žene Srbije u NOB |year=1975 |publisher=Prosveta/Nolit |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji 1|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Narodni heroji-Pomoravlje}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1917|1942|Miljković, Radmila}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Borci Druge proleterske brigade]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Jagodina]] 2evzyy6qljm590t30qjrehntiwkts60 0 4624123 42606195 42538327 2026-06-05T22:51:18Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606195 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu osobu|Milica Pavlović (razvrstavanje)}} {{Heroj Ž |didaskalija=Milica Pavlović Dara |slika=Pavlovic Milica Dara.jpg |opis_slike=Milica Pavlović Dara |datum rođenja={{Datum rođenja|1915|3|8}} |mesto rođenja=[[Čačak]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina Srbija}} |datum smrti={{Datum smrti|1944|6|8|1915|3|8}} |mesto smrti=[[Lelić]], kod [[Valjevo|Valjeva]] |država smrti={{zas|Srbija|1941}} [[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=profesor |KPJ=[[1934]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. }} '''Milica Pavlović Dara''' ([[Čačak]], [[8. mart]] [[1915]]. – [[Lelić]], kod [[Valjevo|Valjeva]], [[8. jun]] [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[8. mart]]a [[1915]]. godine u [[Čačak|Čačku]]. Njeni roditelji Filip i Vinka, pored Milice, koja je bila najmlađa, imali su još četvoro dece – tri ćerke i sina. Miličin otac Filip umro je [[1930]]. godine, kada je ona bila učenica petog razreda gimnazije. Još kao učenica [[Čačanska gimnazija|Čačanske gimnazije]], počela je da čita revolucionrnu literaturu i štampu. Posebno su na nju imala iticaj dela [[Maksim Gorki|Maksima Gorkog]] i [[Nikolaj Ostrovski|Nikolaja Ostrovskog]]. Tada se opredelila za revolucionarni omladinski i [[radnički pokret]] i postala članica [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Osnovnu školu i gimnaziju je završila [[1933]]. godine u Čačku. === Studentski dani === {{main|Napredni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu}} [[1933]]. godine upisala se na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofski fakultet]] u Beogradu, gde je studirala [[srpskohrvatski jezik]] i [[Jugoslovenska književnost|jugoslovensku književnost]]. Dolaskom na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradski univerzitet]] uključila se u rad tamošnje studentske revolucionarne organizacije i 1934. godine postala član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Učestvovala je u demonstracijama i štrajkovima, koje je Partija organizovala na Univerzitetu, kao i van njega. Godine [[1939]]. je diplomirala i dobila svoju prvu službu u Srednjoj tehničkoj školi u [[Leskovac|Leskovcu]], gde je predavala [[srpskohrvatski jezik]] i [[Geografija|geografiju]]. Pored rada u školi, bila je aktivna u mesnoj partijskoj organizaciji i u kulturno-prosvetnom životu Leskovca. Septembra [[1940]]. godine premeštena je u [[Valjevo]], gde je takođe radila u Srednjoj tehničkoj školi. I tamo se uključila u rad partijske organizacije i bila članica Mesnog komiteta KPJ. === Drugi svetski rat === {{main|Valjevski partizanski odred}} [[File:Valjevski ilegalci Andra Savčić, Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i Milica Pavlović, krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću.jpg|thumb|Valjevski ilegalci [[Andra Savčić]], Kaja Lalović, Milenko Topalović, Mika Milosavljević, Žika Gajić i Milica Pavlović, krajem septembra 1943. u šumi u Balinoviću]] Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[1941]]. godine, aktivno je učestvovala u pripremama oružanog ustanka u Valjevu i okolini. Radila je na sakupljanju oružja, municije i drugog ratnog materijala, kao i na organizovanju [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] jula [[1941]]. godine, u kom se nalazila izvesno vreme. Po direktivi Okružnog komiteta KPJ za Valjevo, vratila se u grad, gde je organizovala nazakoniti partijski rad. Održavala je veze sa Odredom; prikupljala hranu, odeću i ostali materijal za borce; obilazila partijske organizacije; obilazila sela i u razgovoru s narodom prikupljala nove borce za Odred. Septembra [[1941]]. godine, morala je da napusti Valjevo, jer je postojala opasnost da bude uhapšena. Tada je ponovo došla u Valjevski odred, gde se zajedno sa ostalim članovima Okružnog komiteta, u toku [[Prva neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]] i zime [[1941]]/[[1942|42]]. godine kretala padinama [[Povlen]]a, [[Maljen]]a, [[Suvobor]]a i [[Medvednik]]a. Aprila [[1942]]. godine postavljena je za sekretara Okružnog komiteta KPJ za Valjevo. Radila je na promovisanju i širenju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]; obanavljanju partijskih i skojevskih organizacija, koje su se pod naletom neprijatelja i stalnim poterama i provalama, raspadale; osnivanju [[Narodnooslobodilački odbori|Narodnooslobodilačkih odbora]] i drugom. Septembra [[1943]]. godine organizovala je petnaestodnevni kurs za članove Partije i simpatizere. === Pogibija === [[5. jun]]a (ili [[21. juna]] {{sfn|Čitaković|1988|p=282}}) [[1944]]. godine u šumi Rezina, Milica je u prisustvovala sednici ilegalnog [[Narodnooslobodilački odbor|Narodnooslobodilačkog odbora]] sela [[Joševa (Valjevo)|Joševa]]. Tada ih je video Milivoje Matić, kojeg su oni pustili, a on ih prijavio četnicima.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} Četnici su sutradan u rano jutro opkolili kuću Živana Andrića, predsednika NO odbora, kod kog su Milica i [[Andra Savčić]] zanoćili. Četnici su Živana u bekstvu ubili, dok su Milicu i Andru uhvatili par dana kasnije.{{sfn|Čitaković|1988|p=285}} U četničkom štabu u selu [[Lelić]] kod [[Valjevo|Valjeva]], Milica je dva dana mučena, kako bi otkrila druge članove i simpatizere KPJ i NOP-a, ali je ona uporno ćutala. U noći [[7. jun|7]]/[[8. jun]]a pokušala je da pobegne, ali je ranjena. Teško ranjenu, četnici su nastavili da je muče, a pošto i dalje ništa nije odgovarala, zaklali su je. == Nasleđe == [[Datoteka:Spomenici, Valjevo 007.jpg|mini|Spomen bista u [[Park Vide Jocić|Parku Vide Jocić]] u Valjevu]] Posle oslobođenja zemlje, njeni posmrtni ostaci su preneti u [[Čačak]], gde su uz prisustvo velikog broja građana sahranjeni na čačanskom groblju. Milica je svoje ilegalno partijsko ime „Dara” uzela po imenu svoje najstarije sestre, koju je neizmerno volela. Jedna [[Osnovna škola Milica Pavlović Čačak|osnovna škola]] u rodnom joj Čačku nosi njeno ime. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] od [[14. decembar|14. decembra]] [[1949]]. godine proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Žene Srbije u NOB|1975}} |title=Žene Srbije u NOB |year=1975 |publisher=Prosveta/Nolit |location=Beograd |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom II|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} * {{Cite book|last=Čitaković|first=Sreten|year=1988|title=Na ilegalnim stazama|publisher=Milić Rakić|location=Valjevo|id=|ref=harv}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija2}} {{Narodni heroji-Zapadna Srbija1}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1915|1944|Pavlović, Milica}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Čačak]] mfc5l6le0dsyor6kwxw27m460glnl99 0 4624125 42606179 42424219 2026-06-05T22:51:12Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606179 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Vera Jocić |slika=Vera Jocić.jpg |opis_slike=Vera Jocić |datum rođenja=[[21. avgust]] [[1923]]. |mesto rođenja=[[Sinđelić (Skoplje)|Sinđelić]], kod [[Skoplje|Skoplja]] |država rođenja ={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{Datum smrti|1944|5|23|1923|8|21|}} |mesto smrti=okolina [[Ogražden]]a |država smrti={{zas|Bugarska}} [[Kraljevina Bugarska]] |profesija= |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Olivera Vera Jocić''' ([[1923]] – [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[21. avgust]]a [[1923]]. godine u selu [[Sinđelić (Skoplje)|Sinđelić]], kod [[Skoplje|Skoplja]], u srednje imućnoj zemljoradničkoj porodici. Osnovnu školu i tri razreda gimnazije učila je u Skoplju. Rano je stupila u redove revolucionarne omladine Skoplja. Čitala je [[marksizam|marksističku]] literaturu, prisustvovala omladinskim sastancima i izvršavala zadane zadatke. Početkom [[1941]]. godine primljena je u članstvo [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]]. Međutim, iz straha od rata koji se približavao, roditelji su je poslali, zajedno sa sestrom [[Vida Jocić|Vidom]], kod rođaka u [[Valjevo]]. Vera se tamo povezala sa naprednim pokretom, gde je primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. [[Datoteka:Skopje momument 01.jpg|levo|mini|200p|[[Bista]] Vere Jocić u [[Skoplje|Skoplju]], rad njene sestre [[Vida Jocić|Vidosave Jocić]]]] [[Datoteka:Vera-Jocic-statue.JPG|mini|200p|BistaStatua Vere Jocić u [[Makedonska Kamenica|Makedonskoj Kamenici]]]] Do [[jesen]]i 1941. godine radila je u partijskoj organizaciji u Valjevu, a onda je, po partijskoj direktivi, stupila u [[Jastrebački partizanski odred]]. U [[zima|zimu]] [[1942]]. godine upućena je kao partijski radnik u [[Niš]], sa zadatkom da radi na rasplamsavanju Narodnooslobodilačke borbe. Vera je tražila da ode u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske jedinice]] i u drugoj polovini 1942. godine našla se u partizanskom odredu koji je operisao na južnomoravskom terenu. Godine [[1943]]. otišla je u [[Republika Makedonija|Makedoniju]], gde je postala zamenica [[politički komesar|političkog komesara]] u [[Kumanovski partizanski odred|Kumanovskom partizanskom odredu]]. Prilikom formiranja [[Partizanski odred Orce Nikolov|partizanskog odreda]] „[[Jordan Nikolov Orce|Orce Nikolov]]“ postala je zamenica političkog komesara Trećeg bataljona. Tada se istakla u borbama kod [[Drenovik]]a, [[Pelince|Pelinaca]], [[Ristovac|Ristovca]] i ostalih mesta. Na dan [[20. maj]]a [[1944]]. godine, brigada je vodila tešku borbu na Liscu, na [[Osogovo|Osogovskoj planini]]. Verin Treći bataljon izvršio je juriš da probije put kroz redove [[Bugari|bugarske]] vojske ka planini [[Ogražden]]u. U tom jurišu Vera je bila teško ranjena. Posle tri dana, nošena na rukama partizana, podlegla je ranama. Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Neka od njenih spomen-obeležja su bista u Skoplju, rad njene sestre vajarke [[Vida Jocić|Vide Jocić]], i spomenik u [[Makedonska Kamenica|Makedonskoj Kamenici]], rad vajara [[Tome Serafimovski|Tome Serafimovskog]]. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * ''[[Makedonska enciklopedija]]'' (knjiga prva). „MANU“, Skoplje 2009. godina. == Vanjske veze == {{Commonscat|Vera Jociḱ}} {{portal|NOB}} * "[http://www.acosopov.com/%D0%BE%D1%87%D0%B8-2?lang=sr Oči]", pesma koju je napisao makedonski pesnik [[Aco Šopov]], jedan od partizana koji su nosili na rukama Veru Jocić {{Narodni heroji-Makedonija}} {{Žene narodni heroji-Makedonija}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1923|1944|Jocić, Vera}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Makedonski komunisti]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Skoplje]] sdd6c4ad3y80ur8odvgh12l8gs8v4pc 0 4624131 42606203 42454296 2026-06-05T22:51:22Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606203 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž | didaskalija=Ivanka Trohar | slika=Ivanka Trohar.jpg | opis_slike=Ivanka Trohar | datum rođenja=[[17. januar]] [[1923]]. | mesto rođenja=[[Fužine (Hrvatska)|Fužine]], kod [[Delnice|Delnica]] | država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} | datum smrti={{datum smrti|1944|10|31|1923|1|17}} | mesto smrti=[[Draganić]], kod [[Karlovac|Karlovca]] | država smrti={{zas|Hrvatska|1941}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | profesija=radnica |KPJ=početkom [[1942]]. | rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] | narodni heroj=[[24. jul]]a [[1953]]. }} '''Ivanka Trohar''' ([[Fužine (Hrvatska)|Fužine]], kod [[Delnice|Delnica]], [[17. januar]] [[1923]]. – [[Draganić]], kod [[Karlovac|Karlovca]], [[31. oktobar]] [[1944]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 17. januara 1923. godine u Fužinama kod Delnica, u porodici siromašnog zanatlije. Osnovnu školu pohađala je u Fužinama. Posle osnovne škole nije nastavila obrazovanje, jer joj roditelji nisu imali novca. Godine [[1939]], na kursu za [[Esperanto|esperantiste]], upoznala se s rukovodiocima [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, posle čega je ubrzo i postala članica ove organizacije. Odmah posle [[Aprilski rat|okupacije Jugoslavije]] [[1941]]. godine, kao članica SKOJ-a, radila je na pripremama za oružani ustanak, u vidu skupljanja hrane, odeće, oružja i municije. Tada je bila i članica Kotarskog komiteta SKOJ-a Delnice, te vršila zadatke na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji]]. Početkom [[1942]], postala je članica [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. U [[mart]]u iste godine, uhapsila ju je italijanska policija, ali su ju pustili istog dana zbog pomanjkanja dokaza. [[Datoteka:Bista Ivanke Trohar.jpg|levo|mini|200p|[[Bista]] Ivanke Trohar u gradskom parku u Delnicama.]] Posle izlaska iz zatvora, otišla je u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]] i postala borac bataljona „[[Matija Gubec]]“. Učestvovala je u napadu i oslobođenju [[Mrkopalj|Mrkoplja]], a posle toga u svim akcijama Goranske partizanske čete. Radila je i na organizaciji omladine u partizanskim jedinicama. Zbog toga je [[Primorsko-goranski partizanski odred]] već 1942. imao u svom sastavu četu sastavljenu isključivo od omladinaca s područja delničkog kotara. Iste godine, Ivanka je kroz šume, mimo okupatorskih garnizona, povela 30 omladinaca i omladinki na Okružno savetovanje omladine [[Gorski kotar|Gorskog kotara]] u [[Drežnica (Ogulin)|Drežnici]] kod [[Ogulin]]a. Tada je organizovala prikupljanje materijalne pomoći za srpsku omladinu Drežnice stradale od napada neprijateljskih jedinica i formiranje radnih četa koje su radile na obnovi sela. Ove radne čete učestvovale su i u evakuaciji ranjenika iz partizanske bolnice br. 7, tokom neprijateljskog napada. U novembru 1942. godine, Ivanka je, kao predstavnica omladine Gorskog kotara, učestvovala na Prvom kongresu [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a, gde je održala referat. Godine [[1943]], postala je članica Kotarskog komiteta [[Savez komunista Hrvatske|KPH]] za Fužine, članica Sekretarijata Okružnog odbora USAOH-a, članica Okružnog komiteta SKOJ-a za Gorski kotar i članica Kotarskog [[Narodnooslobodilački odbori|NOO]]-a Fužine. Ratni napori narušili su joj zdravlje, pa je 1944. godine upućena na lečenje. U vreme neprijateljske ofanzive u oktobru 1944, radila je na terenu [[Brod na Kupi|Broda na Kupi]]. Jednog su ju dana, u blizini Broda, zarobile [[ustaše]]. Ivanka je oko 20 dana bila podvrgnuta mučenju i ispitivanju. Posle toga joj je sud u [[Karlovac|Karlovcu]] izrekao smrtnu kaznu, koja je izvršena 31. oktobra 1944. godine, obesili su ju u selu [[Draganić]] u blizini Karlovca. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[24. jul]]a [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Danas se njena bista nalazi u Aleji narodnih heroja gradskog parka u Delnicama. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom II|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Narodni heroji-Gorski Kotar i Pokuplje}} {{Žene narodni heroji-Hrvatska}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1923|1944|Trohar, Ivanka}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] e75d0qcct4sa2qhagqrplep4evwly96 0 4624134 42606183 42511004 2026-06-05T22:51:13Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606183 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Milka Kufrin |slika=Milka Kufrin.jpg |opis_slike=Milka Kufrin |datum rođenja={{datum rođenja|1921|10|15|}} |mesto rođenja=Purgarija, kod [[Jastrebarsko]]g |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|2000|1|28|1921|10|15|}} |mesto smrti=[[Zagreb]] |država smrti={{zastava|Hrvatska}} |suprug=[[Rade Bulat]] |profesija=društveno-politička radnica |KPJ=[[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[23. jul]]a [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Milka Kufrin''' (Purgarija, kod [[Jastrebarsko]]g, [[15. oktobar]] [[1921]]. – [[Zagreb]], [[28. januar]] [[2000]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Hrvatska|Socijalističke Republike Hrvatske]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena [[15. oktobar|15. oktobra]] [[1921]]. godine u selu Purgariji, kod [[Jastrebarsko]]g. Potiče iz seljačke porodice. Osnovnu školu je završila u selu [[Okić]]u, a gimnaziju u [[Zagreb]]u, gde se kasnije upisala se na Agronomski fakultet. Još u srednjoj školi, Milka je, [[1938]]. godine, postaje član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Na fakultetu je, zbog svoje aktivnosti u omladinskom pokretu, brzo zapažena. Na prvoj godini studija izabrana za sekretara skojevske grupe, a bila je i predsednik Odbora za skupljanje narodne pomoći. Sa grupom skojevaca, Milka je prikupljala pakete za [[Crveni krst]] - koji su slati [[jugosloveni u Španskom građanskom ratu|učesnicima španskog građanskog rata]], koje su se nalazili u logorima u [[Francuska|Francuskoj]]. Aprila [[1941]]. godine, posle okupacije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i proglašenja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], izbačena je sa [[fakultet]]a. Tada, po zadatku Partije, odlazi u rodni kraj, gde se povezuje s partijskom organizacijom u selu Horvati. Tu je postala član Kotarskog komiteta SKOJ-a za Jastrebarsko i Samobor. U svom selu, Okiću, osnovala je prvu skojevsku grupu. U junu 1941. godine, [[ustaše]] su pokušale da je uhapse, ali je uspela pobeći. Jedno vreme se skrivala kod meštana sela, a kada su joj ustaše uhapsile roditelje i sestre, ilegalno odlazi u Zagreb. [[File:Narodni heroj Milka Kufrin.jpg|thumb|Narodni heroj Milka Kufrin]] Krajem juna 1941. postaje član Mesnog komiteta SKOJ-a za Zagreb i član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partija Jugoslavije]]. Organizuje i učestvuje u akcijama skojevskih organizacija u pripremanju i vršenju diverzantskih akcija, u pisanju parola i u uništavanju [[Ustaše|ustaških]] i [[Treći rajh|nemačkih]] plakata-proglasa. Krajem oktobra 1941. godine, odlazi iz Zagreba, i preko [[Karlovac|Karlovca]], dolazi u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]], na [[Petrova gora|Petrovu goru]]. Tu ubrzo postaje član Okružnog komiteta SKOJ-a za Karlovac, i radi na stvaranju i jačanju omladinskih organizacija na [[Kordun]]u. Učestvovala je i u akcijama partizanskih odreda. Aprila [[1942]]. godine Milka odlazi, s grupom partizana, po odluci [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Hrvatske|KP Hrvatske]], s Korduna na područje [[Pokuplje|Pokuplja]] i [[Žumberak (planina)|Žumberka]], da u tim krajevima radi na razvijanju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]]. U Žumberku postaje zamenik [[politički komesar|političkog komesara]] Prve žumberačke čete, koja je vršila česte diverzantske akcije na pruzi Zagreb-[[Karlovac]], uništavala pojedina ustaška uporišta. Milka je zajedno s [[Milan Mraović|Milanom Mraovićem]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojem]], u Hrvatskom Leskovcu razoružala železničku stražu i zarobila 9 domobrana. Kasnije je bila postavljena za političkog komesara Treće čete bataljona „[[Josip Kraš]]“, s kojom je vršila svakodnevne akcije u neposrednoj blizini [[Zagreb u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranog Zagreba]]. U novembru 1942. godine postala je član Okružnog komiteta KPH za Pokuplje. Ali ubrzo posle toga, po zadatku Partije, napušta ovaj kraj i odlazi na Kordun, gde postaje sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Hrvatsku. Kao omladinski rukovodilac obilazila je područja Korduna, [[Lika|Like]], Pokuplja, Žumberka, [[Slavonija|Slavonije]], [[Podravina|Podravine]] i [[Kalnik]]a, radeći na stvaranju organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a na terenu i u partizanskim jedinicama. Godine [[1943]]. Milka je izabrana za predsednika Saveza antifašističke omladine Hrvatske. Učestvovala je na Prvom kongresu [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|Ujedinjene antifašističke omladine Jugoslavije]], novembra 1942. u [[Bihać]]u, i Drugom kongresu, maja [[1944]]. u [[Drvar]]u. Bila je i većnik na Prvom, Drugom i Trećem zasedanju [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske|ZAVNOH]]-a. Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], birana je na području [[Jastrebarsko]]g i [[Samobor]]a za narodnog zastupnika [[Hrvatski sabor|Sabora NR Hrvatske]] i poslanika [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine]] u pet saziva. Završila je Ekonomski fakultet, bila podsekretar u Saveznom sekretarijatu za robni promet, predsednik Saveznog komiteta za turizam, član [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]], član [[Izvršno veće Sabora SR Hrvatske|Izvršnog veća Sabora NR Hrvatske]] i član [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] [[Savez komunista Hrvatske|Saveza komunista Hrvatske]]. Bila je i član Predsedništva Republičkog odbora [[Savez antifašističkih boraca i antifašista Republike Hrvatske|SUBNOR-a Hrvatske]]. Milkin suprug [[general]] [[Rade Bulat]], takođe je bio [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] s kojim je sudjelovala u likvidiranju ljudi u jami Jazovki.{{nedostaje referenca}} Umrla je [[28. januar]]a [[2000]]. godine u Zagrebu. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]]. i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovana je [[23. jul]]a [[1953]]. godine. == Literatura == * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} == Vanjske veze == {{Portal|NOB}} * [http://www.sabh.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=29:milka-kufrin-narodni-heroj-rade-bulat&catid=2:izdavaka-djelatnost&Itemid=9 SUBNOR Hrvatske - Milka Kufrin, narodni heroj - Rade Bulat] * [http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199806/80601-028-pubs-zag.htm Progon antifašista u Hrvatskoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305025703/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/199806/80601-028-pubs-zag.htm |date=2016-03-05 }} {{Narodni heroji-Zagreb}} {{Žene narodni heroji-Hrvatska}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1921|2000|Kufrin, Milka}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Hrvatske]] [[Kategorija:Poslanici Sabora SR Hrvatske]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] qok1eixfbyij6x5frfjbzktpcze7cum 0 4624135 42606176 42293556 2026-06-05T22:51:11Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606176 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Ljubica Gerovac |slika=Ljubica Gerovac 1936.jpg |opis_slike=Ljubica Gerovac slikana u Zagrebu 1936. godine. |datum rođenja=[[20. septembar]] [[1919]]. |mesto rođenja=[[Jezerane]], kod [[Otočac|Otočca]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{datum smrti|1942|4|16|1919|9|20|}} |mesto smrti=[[Jezerane]], kod [[Otočac|Otočca]] |država smrti={{zastava|NDH}} [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] |profesija=studentkinja |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. }} '''Ljubica Gerovac''' ([[Jezerane]], kod [[Otočac|Otočca]] [[20. septembar]] [[1919]]. – [[Jezerane]], kod [[Otočac|Otočca]], [[16. april]] [[1942]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[20. septembar|20. septembra]] [[1919]]. godine u selu [[Jezerane|Jezeranama]], kod mjesta [[Otočac|Otočca]] u [[Lika|Lici]]. Kao dijete siromašnih zemljoradnika, čiji se otac bavio i zidarskim zanatom, završila je osnovnu školu u rodnom mjestu, a Građansku školu u [[Zagreb]]u. Još kao djevojčica, odlična učenica, svrstava se [[1934]]. godine u redove revolucionarne srednjoškolske omladine. Posle završetka Građanske škole upisuje se u Trgovačku akademiju u Zagrebu. U školi je bila jedna od najaktivnijih omladinki. Popularizuje lijevu literaturu, okuplja omladinu i govori joj da je njeno mjesto i budućnost s radničkom klasom. Zbog takvih aktivnosti, brzo su je uočile školske vlasti i policija, koja ju je uhapsila [[1937]]. godine. Pred policijom se držala kao stara prekaljena [[revolucionarka]], nije dala ni riječ priznanja. Kad je poslije nekoliko dana puštena na slobodu, postala je još aktivnija. Ubrzo zatim primljena je u [[Savez komunističke omladine Jugoslavije]]. U jesen [[1937]]. je istjerana iz Trgovačke akademije u Zagrebu, pa školovanje i revolucionarni rad nastavlja u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Tokom [[1939]]. i [[1940]]. godine policija je hapsi, ali ponovo od nje nikakvo priznanje nije izvukla. U jesen [[1940]]. godine upisuje se u Ekonomsko-komercijalnu visoku školu u [[Zagreb]]u, gdje politički postaje još aktivnija. Istovremeno ne gubi vezu ni s rodnim krajem, a sarađuje i u „Seljačkoj misli“. Za člana [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] primljena je [[1940]]. godine, a ubrzo postaje i sekretar partijske ćelije Ekonomsko-komercijalne visoke škole. Posle okupacije zemlje, u ljeto [[1941]], godine, Ljubica odlazi u Liku i odmah se zajedno s drugim komunistima uključuje u rad na pripremama za oružani ustanak. Neumorno obilazi sela, okuplja omladinu i žene, i s puno poleta ukazuje im na zločinačku politiku okupatora i [[Ustaše|ustaša]] i perspektive oružane borbe. Kad je počeo ustanak, zajedno s partizanskim grupama učestvuje u oružanim akcijama. U jesen [[1941]]. izabrana je za člana Kotarskog komiteta KPH za kotar Brinje, i sekretara Kotarskog komiteta SKOJ-a za Brinje. Posebno se isticala u radu na stvaranju [[Bratstvo i jedinstvo|bratstva i jedinstva]] između [[Srbi|srpskog]] i [[Hrvati|hrvatskog naroda]] u [[Lika|Lici]]. Kao mlada žena puna poleta i vedrine, a uz to neobično hrabra i neustrašiva, bila je veoma popularna i omiljena, naročito među omladinom i ženama. Prilikom napada ličkih i primorsko-goranskih partizana na ustaše u Jezeranama, Ljubica je predvodila vod bataljona „[[Marko Orešković]]“, i uspjela da ga neopaženo pored bunkera dovede do crkve u selu. Ali kad se vraćala po drugi dio boraca, da i njih uvede u selo, bila je primjećena od ustaša i ubijena [[16. april]]a [[1942]]. godine. Mrtvu, ustaše su je zvjerski masakrirale. U čast hrabre revolucionarke, Brinjski bataljon je prozvan bataljon „Ljubice Gerovac“, koji se pod njenim imenom hrabro borio do kraja rata. Ljubičina rođena sestra [[Vera Gerovac-Blažević|Vera]], bila je supruga [[Jakov Blažević|Jakova Blaževića]], takođe [[narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. Ukazom [[Predsednik Jugoslavije|predsjednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], [[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom I|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} == Vanjske veze == {{Portal|NOB}} * [http://www.h-alter.org/vijesti/hrvatska/prica-o-ljubici-gerovac/print:true H-alter. Org – Priča o Ljubici Gerovac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029204516/http://www.h-alter.org/vijesti/hrvatska/prica-o-ljubici-gerovac/print:true |date=2013-10-29 }}, pristupljeno 7. jula 2011. {{Narodni heroji-Lika}} {{Žene narodni heroji-Hrvatska}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1919|1942|Gerovac, Ljubica}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Lika u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Biografije, Otočac]] lyemah6ijwohlb7k5tpgk5zfli9qe8j 0 4624139 42606192 41954386 2026-06-05T22:51:17Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606192 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=Anka Pađen |slika=Narodni heroj Anka Pađen.jpg |opis_slike=Anka Pađen |datum rođenja=[[9. januar]] [[1924]]. |mesto rođenja=[[Crno (Crikvenica)|Crno]], kod [[Crikvenica|Crikvenice]] |država rođenja={{zastava|Kraljevina SHS}} |datum smrti={{Datum smrti|1945|3|10|1924|1|9|}} |mesto smrti=[[Lešće (Karlovac)|Lešće]], kod [[Karlovac|Karlovca]] |država smrti ={{zas|SFRJ}} [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DF Jugoslavija]] |profesija=radnica |KPJ=[[1943]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |čin=[[potporučnik]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Anka Pađen''' ([[Crno (Crikvenica)|Crno]], kod [[Crikvenica|Crikvenice]], [[9. januar]] [[1924]]. – [[Lešće (Karlovac)|Lešće]], kod [[Karlovac|Karlovca]], [[10. mart]] [[1945]]), učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je [[9. januar]]a [[1924]]. godine u selu [[Crno (Crikvenica)|Crnom]], kod [[Crikvenica|Crikvenice]]. S nepunih trinaest godina pošla je iz svog rodnog sela da radi u [[Bribir (Vinodolska opština)|Bribiru]], kako bi zaradom pomogla bolesnome ocu i majci da prežive. Pomagala je u kući jedne krojačice. Rat ju je zatekao u Crikvenici gde se zaposlila [[1940]]. godine kao konobarica. Počela je da sarađuje s [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkim pokretom]] od prvih dana oružanog ustanka. U proleće [[1942]]. godine, zatražila je da pođe u partizane, te se pridružila borcima Ledeničke čete. Uskoro je zatražila od komandira čete da pođe u bataljon „[[Ljubica Gerovac]]“ komandanta [[Srđan Uzelac|Srđana Uzelca]], koji je u to vreme vodio žestoke bitke po Lici. Kada je u oktobru 1942. godine bila osnovana [[Osma banijska udarna brigada|Šesta udarna brigada NOV Hrvatske]], Anka se nalazila u njenoj Prvoj četi Četvrtog omladinskog bataljona. Početkom [[1943]]. godine, zatražila je da bude premeštena iz Četvrtog omladinskog u Drugi udarni bataljon. U februaru [[1943]]. godine, nakon teških borbi na [[Veljun]]u, [[Preboj]]u i [[Ljubovo|Ljubovu]], postala je komandirka voda. Nekoliko dana kasnije, zajedno s još nekolicinom skojevaca-bombaša bila je primljena je u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Posle nekoliko meseci, bila je postavljena za komandirku čete. Kada se, u [[januar]]u [[1944]]. godine vodila bitka za ranjenike kod [[Drežnica (Ogulin)|Drežnice]], Anka je, jurišajući sa svojom četom, bila ranjena i ostala bez leve šake. U maju 1944, u [[Drvar]]u na Drugom kongresu [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a, bila je izabrana za članicu Centralnog odbora USAOJ-a. Krajem 1944. godine, bila je unapređena u čin [[poručnik]]a i poslana na rad kao obaveštajna oficirka u komandu Primorsko-goranskog područja. Uskoro je ponovno zatražila da se vrati u četu. Poginula je [[10. mart]]a [[1945]]. godine, kao pripadnik [[43. istarska divizija NOVJ|43. istarske divizije]], u borbi sa [[Ustaška vojnica|ustašama]] za [[Karlovačka operacija|oslobođenje Karlovca]]. Ukazom Prezidijuma Narodne skupštine [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]]. == Literatura == {{Portal|NOB}} * {{cite book |ref={{harvid|Heroine Jugoslavije|1980}} |title=Heroine Jugoslavije |year=1980 |publisher=Spektar |location=Zagreb |isbn=}} * {{cite book |ref={{harvid|Narodni heroji|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom II|year=1982 |publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |isbn=}} {{Žene narodni heroji-Hrvatska}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1924|1945|Pađen, Anka}} [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] et0bnvn0vvfwbythq2si3k9ecuw22h8 0 4624201 42606144 42604881 2026-06-05T22:49:44Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606144 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica= '''6. istočnobosanska proleterska udarna brigada''' | deo='''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]''' | slika = Smotra 6. istočnobosanske brigade nakon Sutjeske, ljeta 1943.jpg | opis_slike = Smotra 6. istočnobosanske brigade nakon Sutjeske, ljeta 1943. | vreme_postojanja =[[2. avgust]] [[1942]]. | mesto =[[Šekovići]] | formacija =tri [[bataljon]]a | jačina = 620 vojnika i oficira | komandant=[[Vojo Ljujić]] | politički_komesar =[[Cvijetin Mijatović]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Napad NOVJ na Vlasenicu juna 1942.]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]<br />[[Prva tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Druga tuzlanska operacija NOVJ]]<br />[[Bitka na Kopaoniku avgusta 1944.]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden narodnog oslobođenja]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Šesta istočnobosanska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada''' je formirana naredbom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOP i DVJ]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#2. avgust|2. avgusta 1942]]. godine u [[Šekovići]]ma, od tri istočno-bosanska proleterska bataljona. Na dan formiranja imala je 620 boraca. Prvi komandant brigde bio je [[Vojo Ljujić]], a [[politički komesar]] [[Cvijetin Mijatović]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]]. Brigada je imala ogroman značaj za održavanje [[Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi|ustanka u istočnoj Bosni]] u periodu njegove najveće krize, tokom 1942—1943. godine, u ponovnom rasplamsavanju ustanka u ovoj oblasti i brojnim poduhvatima u istočnoj [[Bosna|Bosni]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Srbija|Srbiji]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. Dala je veliki broj vojno-političkih i partijskih rukovodilaca, kao i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnih heroja]]. Odlukom Vrhovnog štaba NOV i POJ za postignute uspehe u borbi, [[29. oktobar|29. oktobra]] [[1944]], proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]]. Nakon rata prikupljeni su podaci za ukupno 6.239 boraca, koji su se u sastavu brigade borili u toku rata i podaci za 2.243 poginula borca.{{sfn|Petovar|Trikić|1982|p=21}} == Borbeni put brigade == === 1942 === [[File:Prvi bataljon 6. istočnobosanske brigade u Semberiji, posle povratka iz Srema, novembar 1942.jpg|thumb|Prvi bataljon 6. istočnobosanske brigade u Semberiji, posle povratka iz Srema, novembar 1942]] Od formiranja (do 9. aprila 1943), brigada je bila pod neposrednom komandom [[Glavni štab NOP odreda Bosne i Hercegovine|Glavnog štaba NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu]], iako je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe novembar 1942.|novembra 1942.]] naredbom [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] stavljena pod komandom [[Peti bosanski korpus NOVJ|Prvog bosanskog korpusa]]. Tokom avgusta i septembra 1942, vodila je borbe na [[Trebava|Trebavi]], [[Konjuh (planina)|Konjuhu]], [[Romanija (planina)|Romaniji]] i [[Majevica|Majevici]]. Održala se u [[Birač]]u uprkos jakoj ofanzivi [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]], [[Ustaška vojnica|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobranskih]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih]] snaga od 25. avgusta do 9. septembra.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} Nakon borbi na Trebavi i u Birču, jedan bataljon brigade je ostao na Majevici, a ostatak brigade od dva bataljona je 5/6. oktobra prešao preko [[Sava|Save]] u [[Srem]]. Ovde je brigada, zajedno sa [[Treći sremski partizanski odred|Sremskim partizanskim odredom]], vodila jednomesečne borbe — razbila je neprijateljske posade u [[Vrbanja (opština)|Vrbanji]] i [[Kuzmin]]u i bataljon 718. divizije u Bosutskim šumama. Ojačana jednim bataljonom [[Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi|sremskih partizana]], zajedno sa Sremskim partizanskim odredom 4/5. novembra razbila je i delom uništila [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke snage]] na području [[Semberija|Semberije]] i [[Majevica|Majevice]]. U borbi kod sela [[Maleševci (Ugljevik)|Maleševaca]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe novembra 1942.#28. novembar|28. novembra 1942]], razbijeni su četnici Majevice, Posavine i Trebave (preko 250 poginulih i ranjenih i oko 600 zarobljenih). Istovremeno su razbijene domobranske posade na putu [[Tuzla]]—[[Lopare]]—[[Brčko]]. Sve ovo imalo je veliki značaj za dalji razvoj [[Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi|Narodnooslobodilačkog pokret u istočnoj Bosni]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} U [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1942.|decembru 1942.]] brigada je sa Sremskim i [[Majevički partizanski odred|Majevičkim partizanskim odredom]] u zahvatu druma Tuzla—[[Zvornik]], posle višednevnih borbi, razbila neprijateljske snage (dva nemačka, dva ustaška i pet domobranskih bataljona i četnike) koje su izvodile operacije „Tuzla -{II}-". Potom je učestvovala u razbijanju četnika u Birču, nakon čega je prodrla na Romaniju i tamo razbila nekoliko četničkih i ustaško-domobranskih jedinica. [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe januar 1943.|Januara 1943.]] narasla je na sedam bataljona jačine 1.300 boraca.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} === 1943 === [[File:Komora 6. istočnobosanske brigade prolazi kroz Han Pijesak, decembar 1943.jpg|thumb|Komora 6. istočnobosanske brigade prolazi kroz Han Pijesak, decembar 1943]] Na prostranoj teritoriji oko [[Han Pijesak|Han-Pijeska]], [[Olovo (Zeničko-dobojski kanton)|Olova]], [[Kladanj|Kladnja]], [[Tuzla|Tuzle]] i Zvornika, tokom januara i [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe februar 1943.|februara 1943.]] izvela je više uspešnih napada na neprijateljska uporišta. U [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe mart 1943.|martu 1943.]] odbila je napad Romanijskog četničkog korpusa na Birač i vodila borbe sa ustašama u [[Milići]]ma, [[Han Pijesak|Han-Pijesku]], [[Žljebovi]]ma i oko [[Sokolac|Sokoca]]. Krajem marta, izvršavajući ranije upućeno naređenje [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], povezala se sa Glavnom operativnom grupom. Vodeći borbe, 9. aprila 1943. izbila je u rejon [[Ustikolina|Ustikoline]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} Više od mesec dana, do 15. maja 1943, delovala je na sektoru [[Foča|Foče]] i [[Kalinovik]]a, štiteći, sa [[Petnaesta majevička udarna brigada|Majevičkom brigadom]], [[Centralna bolnica NOVJ|Centralnu bolnicu NOVJ]] i snage Glavne operativne grupe u zapadnom [[Sandžak]]u od napada neprijatelja iz doline [[Drina|Drine]]. U toku [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], od 15. do 20. maja 1943, vodila je teške borbe sa neprijateljem koji je nastupao prema [[Čelebić]]u, pa je zajedno sa Grupom brigada u izuzetno teškim borbama zaustavila nastupanje neprijatelja i napravila prvi pokušaj proboja neprijateljskog obruča (južno od Foče). Ove borbe omogućile su izvlačenje Centralne bolnice na Pivu i u znatnoj meri olakšale stanje u dolini [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]]. Nakon ovoga, vodila je teške borbe na [[Vučevo|Vučevu]], u dolini Sutjeske, na Košuru i [[Zelengora|Zelengori]].{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} Pred bitku na Sutjesci imala je 817 boraca (785 muškaraca i 32 žene), a u toku bitke poginulo je 185 boraca.{{sfn|Kučan|1996|p=541}} U protivofanzivi Glavne operativne grupe, sa [[Zelengora|Zelengore]] se prebacila u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] i [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe jul 1943.#2. jul|2. jula 1943.]] ušla u sastav [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanske divizije]]. U toku leta i jeseni 1943. učestvovala je u razbijanju četničkih snaga na Trebavi, oslobođenju [[Modriča|Modriče]], [[Gradačac|Gradačca]], [[Šamac|Šamca]] i [[Orašje|Orašja]]. Posebno se istakla u borbama za [[Prva tuzlanska operacija NOVJ|oslobođenje Tuzle]], od 29. septembra do 7. oktobra 1943, kada je pohvaljena od Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]. Učestvovala je u oslobođenju [[Vareš]]a 20/21. oktobra, gde je potpuno uništen domobranski puk. Tokom nemačke operacije u istočnoj Bosni u zimu 1943/44. borbom na Betnju, od 6. do 9. decembra 1943, onemogućila je potpuno opkoljavanje [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške]] i [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. istočnobosanske divizije]]. === 1944 === [[File:Kolona 6. istočnobosanske proleterske brigade na Ravnoj gori, 1944.jpg|thumb|Kolona 6. istočnobosanske proleterske brigade na Ravnoj gori, 1944.]] Učestvovala je u [[Druga tuzlanska operacija NOVJ|drugom napadu na Tuzlu]], od 17. do 20. januara 1944, u borbama oko [[Srebrenica|Srebrenice]], u Birču i na Romaniji.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} Krajem [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe|maja 1944]], u sastavu 17. divizije, prešla je u Crnu Goru i u toku juna učestvovala u borbama kod [[Žabljak]]a i [[Pljevlja|Pljevalja]], a u julu u [[Andrijevička operacija|Andrijevičkoj operaciji]]. U toku [[bitka za Srbiju|prodora Operativne grupe divizija u Srbiju]], učestvovala je u razbijanju četničke Četvrte grupe jurišnih korpusa na [[Kopaonik]]u, u borbama u dolini [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], u borbama za oslobođenje [[Kragujevac|Kragujevca]], 21. oktobra. Za postignute uspehe, 29. oktobra 1944, proglašena je [[Proleterske brigade|proleterskom]]. U zimu 1944/1945. vodila je teške borbe u istočnoj Bosni ([[Bijeljina]], [[Zvornik]], [[Brčko]]). === 1945 === U [[Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1945.|završnim operacijama Jugoslovenske armije]] učestvovala je u borbama u [[Slavonija|Slavoniji]], [[Moslavina|Moslavini]], [[Hrvatsko Zagorje|Zagorju]] i [[Slovenija|Sloveniji]]. Kod [[Dravograd]]a je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe maj 1945.#15. maj|15. maja 1945.]] završila svoj ratni put.{{sfn|Leksikon NOR 2|1980|p=1090}}{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=412}} == Komandni sastav brigade == [[File:Partizanski rukovodioci istočne Bosne 1945.jpg|thumb|Rade Čorak, komandant 4. bataljona brigade, Blažo Janković, komandant 17. divizije, Branko Stojaković, zamenik političkog komesara 15. majevičke brigade, i Stevo Klašnja, zamenik komandanta brigade, Majevica, marta 1945.]] * '''Komandanti brigade:''' ** [[Vojo Ljujić]] — od formiranja brigade do juna 1943. ** [[Miloš Zekić]] — od juna 1943. do februara 1944. ** [[Savo Trikić]] — od februara 1944. do marta 1945. ** [[Rade Čorak]] — od marta 1945. do kraja rata * '''Politički komesari brigade:''' ** [[Cvijetin Mijatović|Cvijetin Mijatović Majo]] — od formiranja brigade do juna 1943. ** Đoko Vujošević Segeda — od juna do oktobra 1943. ** [[Dane Olbina]] — od oktobra 1943. do marta 1944. ** Relja Lukić — od marta do avgusta 1944. ** Neđo Bogićević — od avgusta 1944. do januara 1945. ** Mišo Kovačević (v.d.) — tokom januara i februara 1945. ** Zvonko Žardin — od februara 1945. do kraja rata * '''Načelnici Štaba brigade:''' ** [[Predrag Marković Alimpije]] — tokom avgusta 1942. ** [[Rudi Petovar]] — od avgusta 1942. do marta 1943. == Narodni heroji brigade == [[File:Rukovodioci 6. istočnobosanske brigade, maja 1943.jpg|thumb|Rukovodioci 6. istočnobosanske brigade, maja 1943]] Neko od boraca Šeste proleterske udarne brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]] su: * [[Nisim Albahari]], zamenik političkog komesara bataljona * [[Janko Balorda]], politički komesar bataljona * [[Hasan Brkić]], zamenik političkog komesara brigade * [[Milenko Verkić]], politički komesar čete * [[Dušan Vukasović]], komandir čete * [[Miloš Zekić]], komandant brigade * [[Ravijojla Janković Rava]], bolničarka i [[Bombaši u Narodnooslobodilačkom ratu|borac-bombaš]] * [[Veljko Lukić Kurjak]], komandir Udarne čete u Udarnom bataljonu * [[Vojo Ljujić]], prvi komandant brigade * [[Anka Matić Grozda]], borac brigade * [[Pašaga Mandžić|Pašaga Mandžić Murat]], [[politički komesar]] brigade * [[Omer Maslić]], zamenik političkog komesra Trećeg bataljona * [[Huso Merdžić]], politički komesar čete * [[Cvijetin Mijatović]], prvi politički komesar brigade * [[Vlada Obradović Kameni]], borac brigade * [[Vladimir Perić Valter]], komandant Udarnog bataljona * [[Jovo Radovanović Jovaš]], pomoćnik komandira Udarne čete u Udarnom bataljonu * [[Avdo Hodžić]], politički komesar čete u Drugom bataljonu * [[Jusuf Džonlić]], politički komesar Prve čete Prvog bataljona * [[Branko Šurbat Bane]], politički komesar čete u Prvom bataljonu == Odlikovanja == Odlikovana je i [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == {{portal|NOB}} * {{Cite book |ref= harv|last=Petovar|first=Rudi|authorlink= Rudi Petovar|last2=Trikić|first2=Savo|authorlink2= Savo Trikić|coauthors= |title=ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA|year=1982|url=https://www.znaci.org/00001/140.htm|publisher=Vojnoizdavački zavod|location= Beograd|id=}} * [[Vojna enciklopedija]], Beograd 1975. godina * {{cite encyclopedia |year=1975|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id=}} == Povezano == * [[Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi]] == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=6-istocnobosanska-proleterska-udarna-brigada 6. istočnobosanska proleterska udarna brigada] (znaci.org) {{Proleterske brigade}} {{Istočnobosanske brigade NOVJ}}<!-- {{Jedinice NOVJ-narodni heroji}}--> [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] ppnky4x8aol9mydqlj8upt91vfg4xet 0 4627616 42605805 42605521 2026-06-05T21:57:04Z Zavičajac 76707 42605805 wikitext text/x-wiki [[File:Стећак 3.jpg|mini|desno|Stećci kod crkve rođenja Isusa Hrista]] '''Nekropole stećaka u Ljubinju''' iz kasnijeg [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], posebno istorije i umjetnosti XIV. i XV. vijeka. == Historija == U drugoj polovini XII. vijeka [[Ljubinje]] je pripadalo oblasti [[Hum]] (Zahumlje), koju je [[Stefan Nemanja|Nemanja]] zajedno sa [[Travunija|Travunijom]], prisjedinio [[Raška|Raškoj]]. U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga [[Stjepan II Kotromanić]] i [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] pripojili [[Bosna u srednjem vijeku|Bosni]]. [[Osmansko carstvo|Osmanlije]] su Ljubinje sa okolinom zauzeli 1465. godine. Kao nahija spominje se u turskim dokumentima prvi put 1469. godine. Od osnivanja [[Hercegovački sandžak|Hercegovačkog sandžaka]] 1479. do početka 16. vijeka ljubinjska nahija je spadala u Drinski, odnosno Fočanski kadiluk. Čitav ljubinjski kraj u srednjem vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena za koja nije utvrđeno da li su starosjedioci ili doseljenici i kada su mogla doći ovamo. Među ovim plemenima isticali su se [[Vlasi Vlahovići|Vlahovići]].<ref name="Kurtovići">{{Cite web |url= http://www.academia.edu/31310024/Vlasi_Vlahovi%C4%87i |title= Esad Kurtović: Sitni prilog o vlasima Vlahovićima |work= GODIŠNJAK 5 – BZK PREPOROD, Sarajevo, 2005 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>, Pocrnje, Radosalići,<ref name="Kurtović">{{Cite web |url= https://books.google.ba/books?id=MSsqCwAAQBAJ&pg=PA46&lpg=PA46&dq=vego+zbornik+natpisa&source=bl&ots=EhEbcF_C8W&sig=5SbIknks7o-_2zPG8BmW2Uwhu0k&hl=sr&sa=X&ved=0ahUKEwjgl6220eDWAhUFalAKHXI1DQk4ChDoAQg4MAU#v=onepage&q=vego%20zbornik%20natpisa&f=false|title= Esad Kurtović: RADOSALIĆI – PRIMJER JEDNOKRATNIH PREZIMENA SREDNJEG VIJEKA |work= Istorijski institut, Edicija STUDIJE, knjiga 2 Beograd, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Burmazi, Bančići, Goduni, Boljuni i [[Hrabreni-Miloradovići]]. == Opis == U ljubinjskom kraju su se iz kasnijeg srednjeg vijeka sve do danas očuvali kameni nadgrobni spomenici — [[stećci]]. Registrovano je 15 nekropola sa 679 stećaka, od toga:<ref name="Bešlagić">{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns10/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: LJUBINJE — SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima">[http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 Stećci u Rankovcima]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima"/><ref name="Turanjanin"/> * Ploča - 88 * Sljemenjaka - 527 * Sanduka - 45 * Krstača - 18.<ref name="Leksikon"/> * Ukrašenih - 124 * Sa natpisima - 12 === Lociranje nekropola === Mjesta za lociranje nekropola sa stećcima brižljivo su odabrana na šta je uticalo više faktora. * Nekropole su zasnivane na takvim mjestima koja nisu bila udaljena od kamenoloma i do kojih se bez naročito velikih teškoća kamen mogao prevući. Ćukova peć je npr. bila svega 150 m. udaljena od nekropole u Premilovom Polju. * Nigdje nekropole nisu daleko od naselja. * Nekropole su uvijek postavljene na istaknutija mjesta pokraj putova. Najčešće su u tu svrhu uzimane [[Tumuli|ilirske grobne gromile]] kao što je slučaj sa nekropolama u Miljanovićima, u Grablju, Vođenima, ili u Uboskom. Korištenje gromila u ovu svrhu govori o postojanju kulta mjesta groblja kod naših naroda. Takvo gledanje se očituje i kod izbora mjesta za kasnije nastala groblja. U ovome kraju su kasnija kršćanska groblja redovno locirana uz stećke. Takav slučaj je npr. u Vlahovićima, u Uboskom, u Bančićima i u Ljubinju. Ponegdje se i muslimanska groblja postavljaju u neposrednu blizinu stećaka, kao npr. u Premilovom Polju. Ovaj teritorijalni kontinuitet grobalja raznih vremenskih perioda upućuje na pretpostavku o duhovnim vezama naroda koji se ovdje sahranjivao. === Ukrašavanje === Evidentirano je 75 raznovrsnih motiva koji se mogu klasificirati kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).<ref name="Bešlagić"/> Dekorativnu grupu sačinjavaju 26 raznovrsnih motiva pretežno geometrijskih i biljnih stilizacija. Najzastupljeniji motiv je niz kosih paralelnih crtica koji se javlja 79 puta u vidu bordure. Slijedi motiv povijene linije sa malim trolistovima, motiv koji je toliko karakterističan za stećke, naročito one u Hercegovini, da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture.<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> On se javlja ukupno 61 put. Treći najčešće korišteni dekorativni motiv jest cik-cak linija. Ostali motivi su: jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, niza naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova i motiv romba. Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa rozetom koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo. Slijede motivi krsta i kružnog vijenca (predstava sunca). Motiv polumjeseca (solarno-lunarni motiv) nije zastupljen većim brojem, kako je to uobičajeno u drugim krajevima Bosne i Hercegovine, jer javlja se svega 8 puta, najčešće u zajednici sa rozetom (zvijezdom) ili sa krstom. Motiv polujabuke javlja se 10 puta. Figuralne predstave, kojima inače obiluju stećci ljubinjskog kraja, zastupljene su prije svega predstavama fantastičnih životinja. Slijede predstave ljudskih figura sa visoko uzdignutim rukama. Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama koje se javljaju 27 puta, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto, ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele. Motiv arkada je pozajmljen iz Dalmacije i ima svrhu da stećku pridruži taj karakterističan elemenat romaničke, odnosno gotičke kuće. Drugi motiv po broju primjeraka jest štit sa mačem, koji se javlja 12 puta. Ako njemu dodamo i 2 štita bez mačeva, onda se motiv štita ukupno javlja 14 puta. Vidimo ga na raznovrsnim oblicima stećaka i na raznim nekropolama. Uvijek je štit pravougaonog oblika sa jednom užom stranicom nakošenom i ponekad urezanom za proturanje koplja. Mačevi su uvijek ispod štita i samo im se vidi držak i šiljasti završetak. Ovakvih motiva ima posvuda u Bosni i Hercegovini. Njihova pojava se objašnjava time što su mnogi ondašnji stočari htjeli na taj način da osiguraju uspomenu na svoje plemićko porijeklo ili na svoja viteška svojstva.<ref name="Leksikon">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Scene lova prikazane su 10 puta. Motiv jelena (i srne) i predstava ptice je vrlo omiljen na stećcima ovog područja.<ref name="Miletić"/> Od ostalih figuralnih predstava treba navesti predstavu konja i predstavu lava. Scene kola nisu bile od velikog interesa. === Nekropola u Vlahovićima === Nekropola sa stećcima u Vlahovićima, udaljena je od sjedišta opštine Ljubinje oko petnaest (15) km zračne linije u pravcu sjeveroistoka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |title=Crkva sv. Kneza Lazara u Vlahovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini nekropola sa 65 stećaka sa ogradnim suvozidom, [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|crkva sv. kneza Lazara]] (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića), ogradni zid u koji je uzidan 31 stećak, parohijski dom, cisterna i pravoslavno groblje sa 63 krstače. U današnjem selu Vlahovići bilo je boravište katuna Vlahovića, koje se prvi put spominje 1368. godine. Na tri stećka je natpis na [[Bosančica|bosančici]]. Prvi natpis je nepotpun, jer je dio postolja okrnjen, odnosi se na Vukca Vučinića. Datum nastanka natpisa nije prije 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučinić.<ref name="Kurtovići"/> {{Citat|+ A se leži Vukacь Vuč(i)hnićь. Vidi sezlamenije, čtio[če]! [Pomeni)]te, a vasь b(o)gь blagoslo[vio]! [A se pisa (smče) Pribisavь.}} Drugi natpis nalazi se u unutrašnjem dijelu crkve i govori da je tu sahranjen ktitor crkve knez Vlać Bijelić: {{Citat|+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru. Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!}} Treći natpis govori da je tu sahranjen vojvoda Vukosav Vlaćević, sin Vlaća Bijelića i glasi: {{Citat|+ A se leži Vukosavь Vlaćevićь (Vlađevićь), s momь drugovahь družinomь i sagibohь na r[a]zmirnoj Krajine ko[nь] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je prokletь tko će u me taknuti!}} Smrt navedenog Vukosava Vlađevića vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je [[Kosače|herceg Vlatko (Kosača)]] iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]] krenuo u borbu protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda [[Nevesinje]]?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića. === Nekropola u Uboskom 1 (Pod Dubom) === Nekropola sa stećcima na Groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 1">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 1 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072745/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 }}</ref> Naselje Ubosko nalazi se u Uboskom polju, oko 2&nbsp;km istočno od glavnog puta [[Stolac]]-[[Ljubinje]]–[[Trebinje]] i 8&nbsp;km od Ljubinja, GPS koordinate: 43.01033°, 18.076823°<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/pod-dubom/ Nekropola pod Dubom - stecakmap.info]</ref> Prema historijskim izvorima iz sedamdesetih godina 15. stoljeća, u Uboskom je bio jedan od četiri katuna hercegovačkih Vlaha “rodo-plemenske jedinice Burmaza”, najbrojnijeg od bratstava Vlaha.<ref name="Bešlagić"/> U to vrijeme katunar jedne grupe Burmaza bio je Milobrat Obradović. Na dva stećka su natpisi i odnose se na Pomoćana Ostojića i Dabiživa Radovanovića na nekropoli Grebuše.<ref name="Vego">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Transkripcija glasi: {{Citat|ASE LEŽI DABIŽIV' RADOVANOVIĆ' ČOČE TAKO DA SI BLAG.}} Ovaj natpis izlazi iz okvira stereotipne formule [[Epitafi na stećcima|epitafa]] po ugledanju na rimske, i svojim lijepim narodnim jezikom originalno i neposredno saopštava i poručuje da bi svi ljudi koji pročitaju taj natpis trebalo da budu pošteni, odmjereni u svojim postupcima, smjerni — blagi. === Nekropola u Uboskom 2 === Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 2">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 2 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072747/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 }}</ref> Stećci su vrlo dobro klesani, ali je do danas veći broj spomenika stradao od atmosferilija. Mnogi su utonuli u zemlji, nekoliko ih je prevaljeno, neki su prelomljeni i okrnjeni. U odnosu na stanje 60. godina 20. vijeka, stećci su još više obrasli [[lišaj]]evima, tako da se danas ukrasi na pojedinim stećcima jedva prepoznaju. === Nekropola u Ljubinju === Nekropola sa stećcima u Ljubinju, zajedno sa [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|crkvom rođenja Bogorodice]] u Ljubinju je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ljubinje">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 |title= Nekropola sa stećcima Ljubinje |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-07-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220711182628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 }}</ref> Od ukupno 41 stećka, koliko je nekada brojala ova nekropola, danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka. Preostali broj stećaka prenijet je na lokaciju kod [[Crkva rođenja Isusa Hrista u Ljubinju|Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju]]. === Premilovo polje === Premilovo polje je zaseok naselja [[Gleđevci]], na udaljenosti 5&nbsp;km. u pravcu sjeverozapada. Dolazi mu se sa puta Stolac-Ljubinje od Žegulje. Nekropola je pored puta čijom izgradnjom je dio stećaka unište. Na nekropoli je 88 stećaka: 1 sljemenak, 66 sanduka i 20 ploča. Spomenici su dobro obrađeni i očuvani, orijentisani u pravcu istok-zapad.<ref name="Bešlagić"/> Znatan broj stećaka je ukrašen, a 5 je sa natpisom. '''1.''' Na visokom sanduku dimenzija 130x60x130 cm, na svim uspravnim stranama proteže se friz od niza plastičnih rozeta, obrubljen dvjema vodoravnim paralelnim vrpcama od kosih paralelica. Na zapadnoj čeonoj strani ispod friza urezan je u 4 reda natpis bosančicom koji govori da su tu sahranjeni Radosav Dučić i njegov sin Cvjetko. Transkripcija ovoga natpisa glasi: {{Citat|ASE LEŽI RADOSAV' DUČIĆ' SINOM' CVJETKOM}} Dučić se kao prezime donjih Vlaha spominje u nekim dokumentima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog arhiva]]. '''2.''' Jedan visoki sanduk, dužine 145&nbsp;cm. i širine 69&nbsp;cm, je prevaljen i u ogradu zatrpan. Na vidljivoj bočnoj strani nalazi se urezan natpis u 4 reda koji kazuje da je tu sahranjen [[Radosalići|Stipko Radosalić]]. U transkripciji tekst glasi: {{Citat|I se leži Stipko Radosalić. Bože davno ti sam legao a vele ti mi je ležati}} Natpis je sa motivom neizbježnosti smrti,što je dosta čest motiv u bosanskim i humskim epitafima. Bitno je istaknuti da se na gotovo identičnu formulacija o prolaznosti života već stoljećima ranije nailazi na grobnim spomenicima značajnijih crkvenih osoba na Zapadu. Srednjovjekovni Radosalići se spominju na nekoliko mjesta. Jusuf Radosalić se spominje u dosada najstarijem poznatom turskom statističkom registru posvećenom Bosni, koji je napisan svega 6 godina nakon osvajanja Bosne a koji se danas čuva u Carigradskom arhivu (1468—1469). To je očit dokaz: da je Jusuf jedan od prvih konvertita iz Bosne. U drugoj polovini XV vijeka Simko Radosalić, zajedno sa Radonjom Grubačevićem i drugim tada poznatim majstorima — klesarima i kamenarima, radi na opravci [[Gotika|gotičkih]] dekoracija na Dvoru i drugim poznatijim zgradama Dubrovnika.<ref name="Bešlagić"/> Iz dokumenata Dubrovačkog arhiva vidi se da je u drugoj polovini XV vijeka katunar vlaha Goduna bio Vukac Radosalić. U istim dokumentima se i neki drugi vlasi Radosalići spominju. Po svemu izgleda da je ovaj natpis nastao oko polovine ili još koju godinu iza polovine XV vijeka. '''3.''' Na spomeniku u obliku velike ploče, (200X170X50 cm), koja je dobro obrađena i očuvana, ali je znatno utonula u zemlju, na vodoravnoj strani, nalazi se motiv plastične rozete sa polumjesecom. Na zapadnoj čeonoj strani urezan je u jednom redu natpis bosančicom, koji kazuje da je tu sahranjen Poznanj Bogdanić. Ispod natpisa je plastična scena sa dvije ljudske i jednom životinjskom figurom. To su muškarac sa rukama povijenim na bokovima, žena koja slično drži ruke i kao da jednom vodi konja. Na glavi žene je tordirana polukružna vrpca koja vjerovatno predstavlja njenu kosu ili neku kapu, odnosno maramu. Transkripcija ovoga natpisa je sljedeća: {{Citat|A SIE LEŽI POZNANJ' BOGDANIĆ}} '''4.''' Natpis je i na dobro obrađenom, ali danas provaljenom i nešto oštećenom vrlo visokom sanduku na postolju (150X58X181 cm), koji je prema dolje nešto sužen. Natpis je u 2 reda i govori o Pavlu Radoviću. Transkripcija ovoga natpisa izgleda ovako: {{Citat|ASE LEŽI PAVAO RADOVIĆ}} '''5.''' Oko 500 m zračne linije dalje na zapad nalazi se osamljen veliki krst (227X90 odnosno 55X55cm), koji se završava polukružno i koji na istočnoj strani ima u 2 reda urezan natpis u kome se kaže da je tu sahranjen Raškoja. Uz krst nije postavljena ploča, nego je grob samo oivičen neobrađenim manjim kamenovima. Natpis na krstu Premilovog Polja, vremenski ulazi i u XVI vijek. [[File:Misljen10.jpg|mini|desno|Stećci u Mišljenu]] === Mišljen === Selo Mišljen nalazi se oko 8&nbsp;km vazdušne linije zapadno od Ljubinja. Smješteno je na produženoj manjoj [[Krečnjak|krečnjačkoj]] [[Visoravan|visoravni]], na 660 m nadmorske visine planine Lipnice (1067m), koja se blago spušta prema zapadu. Okolinu Mišljena u XV vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena Burmaza, Mirilovića, Gleđevaca, Pocrnja, Primilovića i Bančića, a područje je ulazilo u sastav [[Popovo|župe Popovo]] i u političkom smislu dijelilo sudbinu Popova. Mišljen se u prvoj polovini XV vijeka nalazio u posjedu humske vlasteoske porodice [[Nikolići (vlastela)|Nikolića]]. Godine 1434. na Mišljenu se pominju ljudi kneza Grgura Nikolića, dok se 1440. pominju ljudi njegovog sina Vukašina Grgurića. Uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog|crkvu svetoga Vasilija Ostroškog]] na Mišljenu kod Ljubinja, nalazi se srednjovjekovna nekropola stećaka (mramorova). Nekropola broji ukupno 43 spomenika, od čega je najviše sanduka 36, zatim 3 ploče, 2 krsta te jedan sljemenjak.<ref name="Turanjanin">{{Cite web|url= http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|title= Bojan S. Turanjanin: Novootkrivena nekropola Mramor u selu Mišljen kod Ljubinja|work= Časopis „Saopštenja“ Beograd 2014.|accessdate= 9. 2. 2022|archive-date= 2022-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20221019075039/http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|dead-url= yes}}</ref> ==== Ukrašavanje stećaka ==== Na ukupno 15 spomenika postoje [[Ukrašavanje stećaka|ukrasi]] što čini najveći procenat ukrašenosti od 37%, u srednjovjekovnim nekropolama ljubinjskog kraja. Predstave na stećcima se pojavljuju 12 puta. Motiv kola pojavljuje se tri puta: * kompozicija od osam ženskih figura koje se drže za ruke. * mješovito kolo, gdje su muškarci u sredini i drže se za ruke, dok su žene sa krajeva kola i drže muškarcima iznad glava predmet koji zbog korozije krečnjaka, nismo bili u stanju prepoznati. Ipak, na osnovu sličnih motiva iz okruženja moglo bi se pretpostaviti da se vj. radi o predstavi trolista. * Treći motiv kola je sa istočne strane visokog sanduka, i sastoji se od tri muške i dvije ženske figure predstavljene naizmjenično. Čovjek na konju javlja se dva puta. U jednom slučaju konjanik ima koplje podignuto za borbu, dok u drugom slučaju konjanik desnu ruku drži na boku dok lijevom pridržava uzde. Predstava lova na jelene javlja se dva puta u kojoj učestvuju konjanik sa kopljem, pješak sa lukom i strijelom dok jelen bježi. U jednoj sceni je i pas. Prikaz turnira pojavljuje se 2 puta * tri konjanika sa kopljima, * borba tri pješaka mačevima, predstavljena je sa južne strane niskog sanduka. Sličan motiv sreće se i na Radimlji kod Stoca. Simbol polumjeseca se javlja 2 puta, a simbol krsta jednom. Od ukrasa, rozeta se pojavljuje 4 puta, dok se bordure javljaju 14 puta i to od kosih paralelnih linija 5 puta, od povijenih linija sa trolistovima 6 puta i 2 puta od cik-cak linija. Jednom se javljaju i polukružne [[Romanika|romaničke]] arkade. Na osnovu ukrasa, kao i oblika spomenika, može se zaključiti da je nekropola bila aktivna krajem XIV te kroz XV i XVI vijek, za kada postoje i sačuvane arhivske vijesti o žiteljima Mišljena. Na nekropoli nije zabilježen niti jedan natpis. === Gradac === Gradac je naselje u istočnom kraju [[Ljubinjskog polja]]. Na zaravanku ispod sela situirana je nekropola sa 12 dosta dobro obrađenih stećaka, od čega 11 u obliku sanduka a 1 je krst sa pločom koja mu pripada. Tri su ugrađena u podzid. U istočnom kraju nekropole kasnije je sagrađena pravoslavna crkvica, u čije zidove su ugrađeni stećci, što znači da je nekropola prvobitno bila mnogo veća. Odmah do stećaka i crkvice su noviji pravoslavni grobovi. Ukrašena su 2 primjerka (sanduk i krst). Na bočnim stranama jednog visokog sanduka na postolju pruža se friz od povijene linije sa trolistovima i ispod njega arkade sa po 4 interkolumnije, kod kojih su ivice stubova i lukova plastične i kapiteli nešto naznačeni. Na čeonim stranama spomenika u obliku pravilnog krsta ima plastičan motiv stilizovanog krsta. Krakovi toga krsta završavaju se u vidu trozuba (pojednostavljen [[ljiljan]]), a donji uspravni krak je mnogo duži i preko sredine ima prečku, tako da to liči na još jedan krst. Osim navedenih, ovdje se vide i 2 fragmenta [[Rimski miljokazi|rimskih miljokaza]], koji su iskorišteni kao nadgrobni spomenici.<ref>{{Cite web |title=Ivo Bojanovski: Rimska cesta Narona Leusinium kao primjer saobraćajnog kontinuitete |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620121303/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf }}</ref> === Kapavica === Oko 4&nbsp;km zračne linije sjeveroistočno od Ljubinja, smješteno je naselje Kapavica. U Donjoj Kapavici, u predjelu Sikimuša, uz malo groblje porodice Mijanović, udaljeno oko 700 m južno od seoskih kuća, nalazi se i 1 spomenik u obliku krstače koji je dobro obrađen i očuvan. Orijentiran je po pravcu sjeverozapad-jugoistok. Dimenzije su mu: visina iznad zemlje 165, širina 100, a debljina 25&nbsp;cm. Na sjeverozapadnoj široj strani spomenika pruža se bordura od kosih paralelica, u centru je šesterolisna rozeta, na sve četiri strane od nje je po jedna četverolisna rozeta, te na donjem kraku biljna stilizacija. Na jugoistočnoj strani unutar bordure od kosih paralelica urezan je natpis u 2 duža i 10 kratkih redova koji izgledaju ovako: :ASE LEŽI TVRTKO VUKAO' A SI BILEG SEČE UNUK MU IVANKO I PISA Iz ovoga natpisa doznaje se za ime još jednog feudalca iz perioda stećaka i ime novog majstora stećaka-IVANKA, koji je bio i klesar i pisar (i kovač i dijak). Po većini osobina ovaj spomenik pripada kraju XV vijeka.<ref name="Bešlagićnatpis">{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}</ref> === Vlaka === Nekropola je smještena uz put Ljubinje – [[Kotezi]] sa desne strane, GPS koordinate: 42.925692, 18.047836. Ukupno se nalaze 3 stećka na nekropoli: jedna krstača i dvije ploče. Na obostrano ukrašenoj krstači sa južne strane je naknadno ćiriličnim pismom uklesan tekst: OBAJ KPCT ПАО JE НА ЗЕМЉУ ОД ПОТРЕСА 1883. ПОДИЖЕ ГА С НАРОДОМ САВО СИМИЋ ЈЕРЕЈ 16. АВГ. 1890. Krstača je usađena u sredinu kamene gomile (ilirskog [[Tumuli|tumula]]). Kraci krstače stoje u pravcu istok-zapad. Dvije ploče se nalaze na nekoliko metara od krstače sa sjeverne i zapadne strane.<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/vlaka/ Nekropola Vlaka]</ref> === Rđusi === Na ovoj nekropoli u selu Pocrnje, nalazio se dvodjelni stećak, [[Krstača iz Pocrnje|krstača]] i sanduk, prenesen 1963. godine u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Literatura == * [[Desanka Kovačević-Kojić]], Srednjovjekovni katun po dubrovačkim izvorima, Naučno društvo BiH, Sarajevo, 1963. [https://archive.org/details/SimpozijumOSrednjovjekovnomKatunuOdrzan24.I25.Novembra1961.G] * Desanka Kovačević-Kojić, Učešće Vlaha u trgovinskoj razmjeni tokom XIV i XV vijeka, “Simpozijum: Vlasi u XV i XVI vijeku”, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Radovi 73, Odjeljenje društvenih nauka 22, Sarajevo 1983. * [[Esad Kurtović]], Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695. [https://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918033406/http://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011 |date=2015-09-18 }} == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|Stećci in Ljubinje}} {{DEFAULTSORT:Ljubinje, nekropole stećaka}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju]] [[Kategorija:Hum]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Nekropole stećaka]] 7u3yplpqyp539v9svrm6ezb4o76rr48 42605901 42605805 2026-06-05T22:05:07Z Zavičajac 76707 42605901 wikitext text/x-wiki [[File:Стећак 3.jpg|mini|desno|Stećci kod crkve rođenja Isusa Hrista]] '''Nekropole stećaka u Ljubinju''' iz kasnijeg [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], posebno istorije i umjetnosti XIV. i XV. vijeka. == Historija == U drugoj polovini XII. vijeka [[Ljubinje]] je pripadalo oblasti [[Hum]] (Zahumlje), koju je [[Stefan Nemanja|Nemanja]] zajedno sa [[Travunija|Travunijom]], prisjedinio [[Raška|Raškoj]]. U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga [[Stjepan II Kotromanić]] i [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] pripojili [[Bosna u srednjem vijeku|Bosni]]. [[Osmansko carstvo|Osmanlije]] su Ljubinje sa okolinom zauzeli 1465. godine. Kao nahija spominje se u turskim dokumentima prvi put 1469. godine. Od osnivanja [[Hercegovački sandžak|Hercegovačkog sandžaka]] 1479. do početka 16. vijeka ljubinjska nahija je spadala u Drinski, odnosno Fočanski kadiluk. Čitav ljubinjski kraj u srednjem vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena za koja nije utvrđeno da li su starosjedioci ili doseljenici i kada su mogla doći ovamo. Među ovim plemenima isticali su se [[Vlasi Vlahovići|Vlahovići]].<ref name="Kurtovići">{{Cite web |url= http://www.academia.edu/31310024/Vlasi_Vlahovi%C4%87i |title= Esad Kurtović: Sitni prilog o vlasima Vlahovićima |work= GODIŠNJAK 5 – BZK PREPOROD, Sarajevo, 2005 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>, Pocrnje, Radosalići,<ref name="Kurtović">{{Cite web |url= https://books.google.ba/books?id=MSsqCwAAQBAJ&pg=PA46&lpg=PA46&dq=vego+zbornik+natpisa&source=bl&ots=EhEbcF_C8W&sig=5SbIknks7o-_2zPG8BmW2Uwhu0k&hl=sr&sa=X&ved=0ahUKEwjgl6220eDWAhUFalAKHXI1DQk4ChDoAQg4MAU#v=onepage&q=vego%20zbornik%20natpisa&f=false|title= Esad Kurtović: RADOSALIĆI – PRIMJER JEDNOKRATNIH PREZIMENA SREDNJEG VIJEKA |work= Istorijski institut, Edicija STUDIJE, knjiga 2 Beograd, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Burmazi, Bančići, Goduni, Boljuni i [[Hrabreni-Miloradovići]]. == Opis == U ljubinjskom kraju su se iz kasnijeg srednjeg vijeka sve do danas očuvali kameni nadgrobni spomenici — [[stećci]]. Registrovano je 15 nekropola sa 679 stećaka, od toga:<ref name="Bešlagić">{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns10/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: LJUBINJE — SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima">[http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 Stećci u Rankovcima]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima"/><ref name="Turanjanin"/> * Ploča - 88 * Sljemenjaka - 527 * Sanduka - 45 * Krstača - 18.<ref name="Leksikon"/> * Ukrašenih - 124 * Sa natpisima - 12 === Lociranje nekropola === Mjesta za lociranje nekropola sa stećcima brižljivo su odabrana na šta je uticalo više faktora. * Nekropole su zasnivane na takvim mjestima koja nisu bila udaljena od kamenoloma i do kojih se bez naročito velikih teškoća kamen mogao prevući. Ćukova peć je npr. bila svega 150 m. udaljena od nekropole u Premilovom Polju. * Nigdje nekropole nisu daleko od naselja. * Nekropole su uvijek postavljene na istaknutija mjesta pokraj putova. Najčešće su u tu svrhu uzimane [[Tumuli|ilirske grobne gromile]] kao što je slučaj sa nekropolama u Miljanovićima, u Grablju, Vođenima, ili u Uboskom. Korištenje gromila u ovu svrhu govori o postojanju kulta mjesta groblja kod naših naroda. Takvo gledanje se očituje i kod izbora mjesta za kasnije nastala groblja. U ovome kraju su kasnija kršćanska groblja redovno locirana uz stećke. Takav slučaj je npr. u Vlahovićima, u Uboskom, u Bančićima i u Ljubinju. Ponegdje se i muslimanska groblja postavljaju u neposrednu blizinu stećaka, kao npr. u Premilovom Polju. Ovaj teritorijalni kontinuitet grobalja raznih vremenskih perioda upućuje na pretpostavku o duhovnim vezama naroda koji se ovdje sahranjivao. === Ukrašavanje === Evidentirano je 75 raznovrsnih motiva koji se mogu klasificirati kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).<ref name="Bešlagić"/> Dekorativnu grupu sačinjavaju 26 raznovrsnih motiva pretežno geometrijskih i biljnih stilizacija. Najzastupljeniji motiv je niz kosih paralelnih crtica koji se javlja 79 puta u vidu bordure. Slijedi motiv povijene linije sa malim trolistovima, motiv koji je toliko karakterističan za stećke, naročito one u Hercegovini, da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture.<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> On se javlja ukupno 61 put. Treći najčešće korišteni dekorativni motiv jest cik-cak linija. Ostali motivi su: jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, niza naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova i motiv romba. Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa rozetom koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo. Slijede motivi krsta i kružnog vijenca (predstava sunca). Motiv polumjeseca (solarno-lunarni motiv) nije zastupljen većim brojem, kako je to uobičajeno u drugim krajevima Bosne i Hercegovine, jer javlja se svega 8 puta, najčešće u zajednici sa rozetom (zvijezdom) ili sa krstom. Motiv polujabuke javlja se 10 puta. Figuralne predstave, kojima inače obiluju stećci ljubinjskog kraja, zastupljene su prije svega predstavama fantastičnih životinja. Slijede predstave ljudskih figura sa visoko uzdignutim rukama. Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama koje se javljaju 27 puta, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto, ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele. Motiv arkada je pozajmljen iz Dalmacije i ima svrhu da stećku pridruži taj karakterističan elemenat romaničke, odnosno gotičke kuće. Drugi motiv po broju primjeraka jest štit sa mačem, koji se javlja 12 puta. Ako njemu dodamo i 2 štita bez mačeva, onda se motiv štita ukupno javlja 14 puta. Vidimo ga na raznovrsnim oblicima stećaka i na raznim nekropolama. Uvijek je štit pravougaonog oblika sa jednom užom stranicom nakošenom i ponekad urezanom za proturanje koplja. Mačevi su uvijek ispod štita i samo im se vidi držak i šiljasti završetak. Ovakvih motiva ima posvuda u Bosni i Hercegovini. Njihova pojava se objašnjava time što su mnogi ondašnji stočari htjeli na taj način da osiguraju uspomenu na svoje plemićko porijeklo ili na svoja viteška svojstva.<ref name="Leksikon">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Scene lova prikazane su 10 puta. Motiv jelena (i srne) i predstava ptice je vrlo omiljen na stećcima ovog područja.<ref name="Miletić"/> Od ostalih figuralnih predstava treba navesti predstavu konja i predstavu lava. Scene kola nisu bile od velikog interesa. === Nekropola u Vlahovićima === Nekropola sa stećcima u Vlahovićima, udaljena je od sjedišta opštine Ljubinje oko petnaest (15) km zračne linije u pravcu sjeveroistoka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |title=Crkva sv. Kneza Lazara u Vlahovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini nekropola sa 65 stećaka sa ogradnim suvozidom, [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|crkva sv. kneza Lazara]] (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića), ogradni zid u koji je uzidan 31 stećak, parohijski dom, cisterna i pravoslavno groblje sa 63 krstače. U današnjem selu Vlahovići bilo je boravište katuna Vlahovića, koje se prvi put spominje 1368. godine. Na tri stećka je natpis na [[Bosančica|bosančici]]. Prvi natpis je nepotpun, jer je dio postolja okrnjen, odnosi se na Vukca Vučinića. Datum nastanka natpisa nije prije 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučinić.<ref name="Kurtovići"/> {{Citat|+ A se leži Vukacь Vuč(i)hnićь. Vidi sezlamenije, čtio[če]! [Pomeni)]te, a vasь b(o)gь blagoslo[vio]! [A se pisa (smče) Pribisavь.}} Drugi natpis nalazi se u unutrašnjem dijelu crkve i govori da je tu sahranjen ktitor crkve knez Vlać Bijelić: {{Citat|+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru. Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!}} Treći natpis govori da je tu sahranjen vojvoda Vukosav Vlaćević, sin Vlaća Bijelića i glasi: {{Citat|+ A se leži Vukosavь Vlaćevićь (Vlađevićь), s momь drugovahь družinomь i sagibohь na r[a]zmirnoj Krajine ko[nь] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je prokletь tko će u me taknuti!}} Smrt navedenog Vukosava Vlađevića vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je [[Kosače|herceg Vlatko (Kosača)]] iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]] krenuo u borbu protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda [[Nevesinje]]?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića. === Nekropola u Uboskom 1 (Pod Dubom) === Nekropola sa stećcima na Groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 1">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 1 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072745/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 }}</ref> Naselje Ubosko nalazi se u Uboskom polju, oko 2&nbsp;km istočno od glavnog puta [[Stolac]]-[[Ljubinje]]–[[Trebinje]] i 8&nbsp;km od Ljubinja, GPS koordinate: 43.01033°, 18.076823°<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/pod-dubom/ Nekropola pod Dubom - stecakmap.info]</ref> Prema historijskim izvorima iz sedamdesetih godina 15. stoljeća, u Uboskom je bio jedan od četiri katuna hercegovačkih Vlaha “rodo-plemenske jedinice Burmaza”, najbrojnijeg od bratstava Vlaha.<ref name="Bešlagić"/> U to vrijeme katunar jedne grupe Burmaza bio je Milobrat Obradović. Na dva stećka su natpisi i odnose se na Pomoćana Ostojića i Dabiživa Radovanovića na nekropoli Grebuše.<ref name="Vego">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Transkripcija glasi: {{Citat|ASE LEŽI DABIŽIV' RADOVANOVIĆ' ČOČE TAKO DA SI BLAG.}} Ovaj natpis izlazi iz okvira stereotipne formule [[Epitafi na stećcima|epitafa]] po ugledanju na rimske, i svojim lijepim narodnim jezikom originalno i neposredno saopštava i poručuje da bi svi ljudi koji pročitaju taj natpis trebalo da budu pošteni, odmjereni u svojim postupcima, smjerni — blagi. === Nekropola u Uboskom 2 === Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 2">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 2 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072747/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 }}</ref> Stećci su vrlo dobro klesani, ali je do danas veći broj spomenika stradao od atmosferilija. Mnogi su utonuli u zemlji, nekoliko ih je prevaljeno, neki su prelomljeni i okrnjeni. U odnosu na stanje 60. godina 20. vijeka, stećci su još više obrasli [[lišaj]]evima, tako da se danas ukrasi na pojedinim stećcima jedva prepoznaju. === Nekropola u Ljubinju === Nekropola sa stećcima u Ljubinju, zajedno sa [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|crkvom rođenja Bogorodice]] u Ljubinju je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ljubinje">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 |title= Nekropola sa stećcima Ljubinje |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-07-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220711182628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 }}</ref> Od ukupno 41 stećka, koliko je nekada brojala ova nekropola, danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka. Preostali broj stećaka prenijet je na lokaciju kod [[Crkva rođenja Isusa Hrista u Ljubinju|Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju]]. === Premilovo polje === Premilovo polje je zaseok naselja [[Gleđevci]], na udaljenosti 5&nbsp;km. u pravcu sjeverozapada. Dolazi mu se sa puta Stolac-Ljubinje od Žegulje. Nekropola je pored puta čijom izgradnjom je dio stećaka unište. Na nekropoli je 88 stećaka: 1 sljemenak, 66 sanduka i 20 ploča. Spomenici su dobro obrađeni i očuvani, orijentisani u pravcu istok-zapad.<ref name="Bešlagić"/> Znatan broj stećaka je ukrašen, a 5 je sa natpisom. '''1.''' Na visokom sanduku dimenzija 130x60x130 cm, na svim uspravnim stranama proteže se friz od niza plastičnih rozeta, obrubljen dvjema vodoravnim paralelnim vrpcama od kosih paralelica. Na zapadnoj čeonoj strani ispod friza urezan je u 4 reda natpis bosančicom koji govori da su tu sahranjeni Radosav Dučić i njegov sin Cvjetko. Transkripcija ovoga natpisa glasi: {{Citat|ASE LEŽI RADOSAV' DUČIĆ' SINOM' CVJETKOM}} Dučić se kao prezime donjih Vlaha spominje u nekim dokumentima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog arhiva]]. '''2.''' Jedan visoki sanduk, dužine 145&nbsp;cm. i širine 69&nbsp;cm, je prevaljen i u ogradu zatrpan. Na vidljivoj bočnoj strani nalazi se urezan natpis u 4 reda koji kazuje da je tu sahranjen [[Radosalići|Stipko Radosalić]]. U transkripciji tekst glasi: {{Citat|I se leži Stipko Radosalić. Bože davno ti sam legao a vele ti mi je ležati}} Natpis je sa motivom neizbježnosti smrti,što je dosta čest motiv u bosanskim i humskim epitafima. Bitno je istaknuti da se na gotovo identičnu formulacija o prolaznosti života već stoljećima ranije nailazi na grobnim spomenicima značajnijih crkvenih osoba na Zapadu. Srednjovjekovni Radosalići se spominju na nekoliko mjesta. Jusuf Radosalić se spominje u dosada najstarijem poznatom turskom statističkom registru posvećenom Bosni, koji je napisan svega 6 godina nakon osvajanja Bosne a koji se danas čuva u Carigradskom arhivu (1468—1469). To je očit dokaz: da je Jusuf jedan od prvih konvertita iz Bosne. U drugoj polovini XV vijeka Simko Radosalić, zajedno sa Radonjom Grubačevićem i drugim tada poznatim majstorima — klesarima i kamenarima, radi na opravci [[Gotika|gotičkih]] dekoracija na Dvoru i drugim poznatijim zgradama Dubrovnika.<ref name="Bešlagić"/> Iz dokumenata Dubrovačkog arhiva vidi se da je u drugoj polovini XV vijeka katunar vlaha Goduna bio Vukac Radosalić. U istim dokumentima se i neki drugi vlasi Radosalići spominju. Po svemu izgleda da je ovaj natpis nastao oko polovine ili još koju godinu iza polovine XV vijeka. '''3.''' Na spomeniku u obliku velike ploče, (200X170X50 cm), koja je dobro obrađena i očuvana, ali je znatno utonula u zemlju, na vodoravnoj strani, nalazi se motiv plastične rozete sa polumjesecom. Na zapadnoj čeonoj strani urezan je u jednom redu natpis bosančicom, koji kazuje da je tu sahranjen Poznanj Bogdanić. Ispod natpisa je plastična scena sa dvije ljudske i jednom životinjskom figurom. To su muškarac sa rukama povijenim na bokovima, žena koja slično drži ruke i kao da jednom vodi konja. Na glavi žene je tordirana polukružna vrpca koja vjerovatno predstavlja njenu kosu ili neku kapu, odnosno maramu. Transkripcija ovoga natpisa je sljedeća: {{Citat|A SIE LEŽI POZNANJ' BOGDANIĆ}} '''4.''' Natpis je i na dobro obrađenom, ali danas provaljenom i nešto oštećenom vrlo visokom sanduku na postolju (150X58X181 cm), koji je prema dolje nešto sužen. Natpis je u 2 reda i govori o Pavlu Radoviću. Transkripcija ovoga natpisa izgleda ovako: {{Citat|ASE LEŽI PAVAO RADOVIĆ}} '''5.''' Oko 500 m zračne linije dalje na zapad nalazi se osamljen veliki krst (227X90 odnosno 55X55cm), koji se završava polukružno i koji na istočnoj strani ima u 2 reda urezan natpis u kome se kaže da je tu sahranjen Raškoja. Uz krst nije postavljena ploča, nego je grob samo oivičen neobrađenim manjim kamenovima. Natpis na krstu Premilovog Polja, vremenski ulazi i u XVI vijek. [[File:Misljen10.jpg|mini|desno|Stećci u Mišljenu]] === Mišljen === Selo Mišljen nalazi se oko 8&nbsp;km vazdušne linije zapadno od Ljubinja. Smješteno je na produženoj manjoj [[Krečnjak|krečnjačkoj]] [[Visoravan|visoravni]], na 660 m nadmorske visine planine Lipnice (1067m), koja se blago spušta prema zapadu. Okolinu Mišljena u XV vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena Burmaza, Mirilovića, Gleđevaca, Pocrnja, Primilovića i Bančića, a područje je ulazilo u sastav [[Popovo|župe Popovo]] i u političkom smislu dijelilo sudbinu Popova. Mišljen se u prvoj polovini XV vijeka nalazio u posjedu humske vlasteoske porodice [[Nikolići (vlastela)|Nikolića]]. Godine 1434. na Mišljenu se pominju ljudi kneza Grgura Nikolića, dok se 1440. pominju ljudi njegovog sina Vukašina Grgurića. Uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog|crkvu svetoga Vasilija Ostroškog]] na Mišljenu kod Ljubinja, nalazi se srednjovjekovna nekropola stećaka (mramorova). Nekropola broji ukupno 43 spomenika, od čega je najviše sanduka 36, zatim 3 ploče, 2 krsta te jedan sljemenjak.<ref name="Turanjanin">{{Cite web|url= http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|title= Bojan S. Turanjanin: Novootkrivena nekropola Mramor u selu Mišljen kod Ljubinja|work= Časopis „Saopštenja“ Beograd 2014.|accessdate= 9. 2. 2022|archive-date= 2022-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20221019075039/http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|dead-url= yes}}</ref> ==== Ukrašavanje stećaka ==== Na ukupno 15 spomenika postoje [[Ukrašavanje stećaka|ukrasi]] što čini najveći procenat ukrašenosti od 37%, u srednjovjekovnim nekropolama ljubinjskog kraja. Predstave na stećcima se pojavljuju 12 puta. Motiv kola pojavljuje se tri puta: * kompozicija od osam ženskih figura koje se drže za ruke. * mješovito kolo, gdje su muškarci u sredini i drže se za ruke, dok su žene sa krajeva kola i drže muškarcima iznad glava predmet koji zbog korozije krečnjaka, nismo bili u stanju prepoznati. Ipak, na osnovu sličnih motiva iz okruženja moglo bi se pretpostaviti da se vj. radi o predstavi trolista. * Treći motiv kola je sa istočne strane visokog sanduka, i sastoji se od tri muške i dvije ženske figure predstavljene naizmjenično. Čovjek na konju javlja se dva puta. U jednom slučaju konjanik ima koplje podignuto za borbu, dok u drugom slučaju konjanik desnu ruku drži na boku dok lijevom pridržava uzde. Predstava lova na jelene javlja se dva puta u kojoj učestvuju konjanik sa kopljem, pješak sa lukom i strijelom dok jelen bježi. U jednoj sceni je i pas. Prikaz turnira pojavljuje se 2 puta * tri konjanika sa kopljima, * borba tri pješaka mačevima, predstavljena je sa južne strane niskog sanduka. Sličan motiv sreće se i na Radimlji kod Stoca. Simbol polumjeseca se javlja 2 puta, a simbol krsta jednom. Od ukrasa, rozeta se pojavljuje 4 puta, dok se bordure javljaju 14 puta i to od kosih paralelnih linija 5 puta, od povijenih linija sa trolistovima 6 puta i 2 puta od cik-cak linija. Jednom se javljaju i polukružne [[Romanika|romaničke]] arkade. Na osnovu ukrasa, kao i oblika spomenika, može se zaključiti da je nekropola bila aktivna krajem XIV te kroz XV i XVI vijek, za kada postoje i sačuvane arhivske vijesti o žiteljima Mišljena. Na nekropoli nije zabilježen niti jedan natpis. === Gradac === Gradac je naselje u istočnom kraju [[Ljubinjskog polja]]. Na zaravanku ispod sela situirana je nekropola sa 12 dosta dobro obrađenih stećaka, od čega 11 u obliku sanduka a 1 je krst sa pločom koja mu pripada. Tri su ugrađena u podzid. U istočnom kraju nekropole kasnije je sagrađena pravoslavna crkvica, u čije zidove su ugrađeni stećci, što znači da je nekropola prvobitno bila mnogo veća. Odmah do stećaka i crkvice su noviji pravoslavni grobovi. Ukrašena su 2 primjerka (sanduk i krst). Na bočnim stranama jednog visokog sanduka na postolju pruža se friz od povijene linije sa trolistovima i ispod njega arkade sa po 4 interkolumnije, kod kojih su ivice stubova i lukova plastične i kapiteli nešto naznačeni. Na čeonim stranama spomenika u obliku pravilnog krsta ima plastičan motiv stilizovanog krsta. Krakovi toga krsta završavaju se u vidu trozuba (pojednostavljen [[ljiljan]]), a donji uspravni krak je mnogo duži i preko sredine ima prečku, tako da to liči na još jedan krst. Osim navedenih, ovdje se vide i 2 fragmenta [[Rimski miljokazi|rimskih miljokaza]], koji su iskorišteni kao nadgrobni spomenici.<ref>{{Cite web |title=Ivo Bojanovski: Rimska cesta Narona Leusinium kao primjer saobraćajnog kontinuitete |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620121303/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf }}</ref> === Kapavica === Oko 4&nbsp;km zračne linije sjeveroistočno od Ljubinja, smješteno je naselje Kapavica. U Donjoj Kapavici, u predjelu Sikimuša, uz malo groblje porodice Mijanović, udaljeno oko 700 m južno od seoskih kuća, nalazi se i 1 spomenik u obliku krstače koji je dobro obrađen i očuvan. Orijentiran je po pravcu sjeverozapad-jugoistok. Dimenzije su mu: visina iznad zemlje 165, širina 100, a debljina 25&nbsp;cm. Na sjeverozapadnoj široj strani spomenika pruža se bordura od kosih paralelica, u centru je šesterolisna rozeta, na sve četiri strane od nje je po jedna četverolisna rozeta, te na donjem kraku biljna stilizacija. Na jugoistočnoj strani unutar bordure od kosih paralelica urezan je natpis u 2 duža i 10 kratkih redova koji izgledaju ovako: :ASE LEŽI TVRTKO VUKAO' A SI BILEG SEČE UNUK MU IVANKO I PISA Iz ovoga natpisa doznaje se za ime još jednog feudalca iz perioda stećaka i ime novog majstora stećaka-IVANKA, koji je bio i klesar i pisar (i kovač i dijak). Po većini osobina ovaj spomenik pripada kraju XV vijeka.<ref name="Bešlagićnatpis">{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}</ref> === Vlaka === Nekropola je smještena uz put Ljubinje – [[Kotezi]] sa desne strane, GPS koordinate: 42.925692, 18.047836. Ukupno se nalaze 3 stećka na nekropoli: jedna krstača i dvije ploče. Na obostrano ukrašenoj krstači sa južne strane je naknadno ćiriličnim pismom uklesan tekst: OBAJ KPCT ПАО JE НА ЗЕМЉУ ОД ПОТРЕСА 1883. ПОДИЖЕ ГА С НАРОДОМ САВО СИМИЋ ЈЕРЕЈ 16. АВГ. 1890. Krstača je usađena u sredinu kamene gomile (ilirskog [[Tumuli|tumula]]). Kraci krstače stoje u pravcu istok-zapad. Dvije ploče se nalaze na nekoliko metara od krstače sa sjeverne i zapadne strane.<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/vlaka/ Nekropola Vlaka]</ref> [[File:Stećci in National Museum of Bosnia and Herzegovina 5.jpg|mini|lijevo|Dvodjelni stećak iz Pocrnje u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]] === Rđusi === Na ovoj nekropoli u selu Pocrnje, nalazio se dvodjelni stećak, [[Krstača iz Pocrnje|krstača]] i sanduk, prenesen 1963. godine u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Literatura == * [[Desanka Kovačević-Kojić]], Srednjovjekovni katun po dubrovačkim izvorima, Naučno društvo BiH, Sarajevo, 1963. [https://archive.org/details/SimpozijumOSrednjovjekovnomKatunuOdrzan24.I25.Novembra1961.G] * Desanka Kovačević-Kojić, Učešće Vlaha u trgovinskoj razmjeni tokom XIV i XV vijeka, “Simpozijum: Vlasi u XV i XVI vijeku”, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Radovi 73, Odjeljenje društvenih nauka 22, Sarajevo 1983. * [[Esad Kurtović]], Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695. [https://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918033406/http://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011 |date=2015-09-18 }} == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|Stećci in Ljubinje}} {{DEFAULTSORT:Ljubinje, nekropole stećaka}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju]] [[Kategorija:Hum]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Nekropole stećaka]] pr142549ckvbgtdhhqesjzxu32ldlrv 42605959 42605901 2026-06-05T22:15:54Z Zavičajac 76707 42605959 wikitext text/x-wiki [[File:Стећак 3.jpg|mini|desno|Stećci kod crkve rođenja Isusa Hrista]] '''Nekropole stećaka u Ljubinju''' iz kasnijeg [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], posebno istorije i umjetnosti XIV. i XV. vijeka. == Historija == U drugoj polovini XII. vijeka [[Ljubinje]] je pripadalo oblasti [[Hum]] (Zahumlje), koju je [[Stefan Nemanja|Nemanja]] zajedno sa [[Travunija|Travunijom]], prisjedinio [[Raška|Raškoj]]. U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga [[Stjepan II Kotromanić]] i [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] pripojili [[Bosna u srednjem vijeku|Bosni]]. [[Osmansko carstvo|Osmanlije]] su Ljubinje sa okolinom zauzeli 1465. godine. Kao nahija spominje se u turskim dokumentima prvi put 1469. godine. Od osnivanja [[Hercegovački sandžak|Hercegovačkog sandžaka]] 1479. do početka 16. vijeka ljubinjska nahija je spadala u Drinski, odnosno Fočanski kadiluk. Čitav ljubinjski kraj u srednjem vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena za koja nije utvrđeno da li su starosjedioci ili doseljenici i kada su mogla doći ovamo. Među ovim plemenima isticali su se [[Vlasi Vlahovići|Vlahovići]].<ref name="Kurtovići">{{Cite web |url= http://www.academia.edu/31310024/Vlasi_Vlahovi%C4%87i |title= Esad Kurtović: Sitni prilog o vlasima Vlahovićima |work= GODIŠNJAK 5 – BZK PREPOROD, Sarajevo, 2005 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>, Pocrnje, Radosalići,<ref name="Kurtović">{{Cite web |url= https://books.google.ba/books?id=MSsqCwAAQBAJ&pg=PA46&lpg=PA46&dq=vego+zbornik+natpisa&source=bl&ots=EhEbcF_C8W&sig=5SbIknks7o-_2zPG8BmW2Uwhu0k&hl=sr&sa=X&ved=0ahUKEwjgl6220eDWAhUFalAKHXI1DQk4ChDoAQg4MAU#v=onepage&q=vego%20zbornik%20natpisa&f=false|title= Esad Kurtović: RADOSALIĆI – PRIMJER JEDNOKRATNIH PREZIMENA SREDNJEG VIJEKA |work= Istorijski institut, Edicija STUDIJE, knjiga 2 Beograd, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Burmazi, Bančići, Goduni, Boljuni i [[Hrabreni-Miloradovići]]. == Opis == U ljubinjskom kraju su se iz kasnijeg srednjeg vijeka sve do danas očuvali kameni nadgrobni spomenici — [[stećci]]. Registrovano je 15 nekropola sa 679 stećaka, od toga:<ref name="Bešlagić">{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns10/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: LJUBINJE — SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima">[http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 Stećci u Rankovcima]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima"/><ref name="Turanjanin"/> * Ploča - 88 * Sljemenjaka - 527 * Sanduka - 45 * Krstača - 18.<ref name="Leksikon"/> * Ukrašenih - 124 * Sa natpisima - 12 === Lociranje nekropola === Mjesta za lociranje nekropola sa stećcima brižljivo su odabrana na šta je uticalo više faktora. * Nekropole su zasnivane na takvim mjestima koja nisu bila udaljena od kamenoloma i do kojih se bez naročito velikih teškoća kamen mogao prevući. Ćukova peć je npr. bila svega 150 m. udaljena od nekropole u Premilovom Polju. * Nigdje nekropole nisu daleko od naselja. * Nekropole su uvijek postavljene na istaknutija mjesta pokraj putova. Najčešće su u tu svrhu uzimane [[Tumuli|ilirske grobne gromile]] kao što je slučaj sa nekropolama u Miljanovićima, u Grablju, Vođenima, ili u Uboskom. Korištenje gromila u ovu svrhu govori o postojanju kulta mjesta groblja kod naših naroda. Takvo gledanje se očituje i kod izbora mjesta za kasnije nastala groblja. U ovome kraju su kasnija kršćanska groblja redovno locirana uz stećke. Takav slučaj je npr. u Vlahovićima, u Uboskom, u Bančićima i u Ljubinju. Ponegdje se i muslimanska groblja postavljaju u neposrednu blizinu stećaka, kao npr. u Premilovom Polju. Ovaj teritorijalni kontinuitet grobalja raznih vremenskih perioda upućuje na pretpostavku o duhovnim vezama naroda koji se ovdje sahranjivao. === Ukrašavanje === Evidentirano je 75 raznovrsnih motiva koji se mogu klasificirati kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).<ref name="Bešlagić"/> Dekorativnu grupu sačinjavaju 26 raznovrsnih motiva pretežno geometrijskih i biljnih stilizacija. Najzastupljeniji motiv je niz kosih paralelnih crtica koji se javlja 79 puta u vidu bordure. Slijedi motiv povijene linije sa malim trolistovima, motiv koji je toliko karakterističan za stećke, naročito one u Hercegovini, da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture.<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> On se javlja ukupno 61 put. Treći najčešće korišteni dekorativni motiv jest cik-cak linija. Ostali motivi su: jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, niza naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova i motiv romba. Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa rozetom koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo. Slijede motivi krsta i kružnog vijenca (predstava sunca). Motiv polumjeseca (solarno-lunarni motiv) nije zastupljen većim brojem, kako je to uobičajeno u drugim krajevima Bosne i Hercegovine, jer javlja se svega 8 puta, najčešće u zajednici sa rozetom (zvijezdom) ili sa krstom. Motiv polujabuke javlja se 10 puta. Figuralne predstave, kojima inače obiluju stećci ljubinjskog kraja, zastupljene su prije svega predstavama fantastičnih životinja. Slijede predstave ljudskih figura sa visoko uzdignutim rukama. Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama koje se javljaju 27 puta, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto, ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele. Motiv arkada je pozajmljen iz Dalmacije i ima svrhu da stećku pridruži taj karakterističan elemenat romaničke, odnosno gotičke kuće. Drugi motiv po broju primjeraka jest štit sa mačem, koji se javlja 12 puta. Ako njemu dodamo i 2 štita bez mačeva, onda se motiv štita ukupno javlja 14 puta. Vidimo ga na raznovrsnim oblicima stećaka i na raznim nekropolama. Uvijek je štit pravougaonog oblika sa jednom užom stranicom nakošenom i ponekad urezanom za proturanje koplja. Mačevi su uvijek ispod štita i samo im se vidi držak i šiljasti završetak. Ovakvih motiva ima posvuda u Bosni i Hercegovini. Njihova pojava se objašnjava time što su mnogi ondašnji stočari htjeli na taj način da osiguraju uspomenu na svoje plemićko porijeklo ili na svoja viteška svojstva.<ref name="Leksikon">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Scene lova prikazane su 10 puta. Motiv jelena (i srne) i predstava ptice je vrlo omiljen na stećcima ovog područja.<ref name="Miletić"/> Od ostalih figuralnih predstava treba navesti predstavu konja i predstavu lava. Scene kola nisu bile od velikog interesa. === Nekropola u Vlahovićima === Nekropola sa stećcima u Vlahovićima, udaljena je od sjedišta opštine Ljubinje oko petnaest (15) km zračne linije u pravcu sjeveroistoka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |title=Crkva sv. Kneza Lazara u Vlahovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini nekropola sa 65 stećaka sa ogradnim suvozidom, [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|crkva sv. kneza Lazara]] (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića), ogradni zid u koji je uzidan 31 stećak, parohijski dom, cisterna i pravoslavno groblje sa 63 krstače. U današnjem selu Vlahovići bilo je boravište katuna Vlahovića, koje se prvi put spominje 1368. godine. Na tri stećka je natpis na [[Bosančica|bosančici]]. Prvi natpis je nepotpun, jer je dio postolja okrnjen, odnosi se na Vukca Vučinića. Datum nastanka natpisa nije prije 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučinić.<ref name="Kurtovići"/> {{Citat|+ A se leži Vukacь Vuč(i)hnićь. Vidi sezlamenije, čtio[če]! [Pomeni)]te, a vasь b(o)gь blagoslo[vio]! [A se pisa (smče) Pribisavь.}} Drugi natpis nalazi se u unutrašnjem dijelu crkve i govori da je tu sahranjen ktitor crkve knez Vlać Bijelić: {{Citat|+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru. Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!}} Treći natpis govori da je tu sahranjen vojvoda Vukosav Vlaćević, sin Vlaća Bijelića i glasi: {{Citat|+ A se leži Vukosavь Vlaćevićь (Vlađevićь), s momь drugovahь družinomь i sagibohь na r[a]zmirnoj Krajine ko[nь] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je prokletь tko će u me taknuti!}} Smrt navedenog Vukosava Vlađevića vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je [[Kosače|herceg Vlatko (Kosača)]] iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]] krenuo u borbu protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda [[Nevesinje]]?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića. === Nekropola u Uboskom 1 (Pod Dubom) === Nekropola sa stećcima na Groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 1">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 1 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072745/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 }}</ref> Naselje Ubosko nalazi se u Uboskom polju, oko 2&nbsp;km istočno od glavnog puta [[Stolac]]-[[Ljubinje]]–[[Trebinje]] i 8&nbsp;km od Ljubinja, GPS koordinate: 43.01033°, 18.076823°<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/pod-dubom/ Nekropola pod Dubom - stecakmap.info]</ref> Prema historijskim izvorima iz sedamdesetih godina 15. stoljeća, u Uboskom je bio jedan od četiri katuna hercegovačkih Vlaha “rodo-plemenske jedinice Burmaza”, najbrojnijeg od bratstava Vlaha.<ref name="Bešlagić"/> U to vrijeme katunar jedne grupe Burmaza bio je Milobrat Obradović. Na dva stećka su natpisi i odnose se na Pomoćana Ostojića i Dabiživa Radovanovića na nekropoli Grebuše.<ref name="Vego">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Transkripcija glasi: {{Citat|ASE LEŽI DABIŽIV' RADOVANOVIĆ' ČOČE TAKO DA SI BLAG.}} Ovaj natpis izlazi iz okvira stereotipne formule [[Epitafi na stećcima|epitafa]] po ugledanju na rimske, i svojim lijepim narodnim jezikom originalno i neposredno saopštava i poručuje da bi svi ljudi koji pročitaju taj natpis trebalo da budu pošteni, odmjereni u svojim postupcima, smjerni — blagi. === Nekropola u Uboskom 2 === Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 2">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 2 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072747/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 }}</ref> Stećci su vrlo dobro klesani, ali je do danas veći broj spomenika stradao od atmosferilija. Mnogi su utonuli u zemlji, nekoliko ih je prevaljeno, neki su prelomljeni i okrnjeni. U odnosu na stanje 60. godina 20. vijeka, stećci su još više obrasli [[lišaj]]evima, tako da se danas ukrasi na pojedinim stećcima jedva prepoznaju. === Nekropola u Ljubinju === Nekropola sa stećcima u Ljubinju, zajedno sa [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|crkvom rođenja Bogorodice]] u Ljubinju je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ljubinje">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 |title= Nekropola sa stećcima Ljubinje |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-07-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220711182628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 }}</ref> Od ukupno 41 stećka, koliko je nekada brojala ova nekropola, danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka. Preostali broj stećaka prenijet je na lokaciju kod [[Crkva rođenja Isusa Hrista u Ljubinju|Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju]]. === Premilovo polje === Premilovo polje je zaseok naselja [[Gleđevci]], na udaljenosti 5&nbsp;km. u pravcu sjeverozapada. Dolazi mu se sa puta Stolac-Ljubinje od Žegulje. Nekropola je pored puta čijom izgradnjom je dio stećaka unište. Na nekropoli je 88 stećaka: 1 sljemenak, 66 sanduka i 20 ploča. Spomenici su dobro obrađeni i očuvani, orijentisani u pravcu istok-zapad.<ref name="Bešlagić"/> Znatan broj stećaka je ukrašen, a 5 je sa natpisom. '''1.''' Na visokom sanduku dimenzija 130x60x130 cm, na svim uspravnim stranama proteže se friz od niza plastičnih rozeta, obrubljen dvjema vodoravnim paralelnim vrpcama od kosih paralelica. Na zapadnoj čeonoj strani ispod friza urezan je u 4 reda natpis bosančicom koji govori da su tu sahranjeni Radosav Dučić i njegov sin Cvjetko. Transkripcija ovoga natpisa glasi: {{Citat|ASE LEŽI RADOSAV' DUČIĆ' SINOM' CVJETKOM}} Dučić se kao prezime donjih Vlaha spominje u nekim dokumentima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog arhiva]]. '''2.''' Jedan visoki sanduk, dužine 145&nbsp;cm. i širine 69&nbsp;cm, je prevaljen i u ogradu zatrpan. Na vidljivoj bočnoj strani nalazi se urezan natpis u 4 reda koji kazuje da je tu sahranjen [[Radosalići|Stipko Radosalić]]. U transkripciji tekst glasi: {{Citat|I se leži Stipko Radosalić. Bože davno ti sam legao a vele ti mi je ležati}} Natpis je sa motivom neizbježnosti smrti,što je dosta čest motiv u bosanskim i humskim epitafima. Bitno je istaknuti da se na gotovo identičnu formulacija o prolaznosti života već stoljećima ranije nailazi na grobnim spomenicima značajnijih crkvenih osoba na Zapadu. Srednjovjekovni Radosalići se spominju na nekoliko mjesta. Jusuf Radosalić se spominje u dosada najstarijem poznatom turskom statističkom registru posvećenom Bosni, koji je napisan svega 6 godina nakon osvajanja Bosne a koji se danas čuva u Carigradskom arhivu (1468—1469). To je očit dokaz: da je Jusuf jedan od prvih konvertita iz Bosne. U drugoj polovini XV vijeka Simko Radosalić, zajedno sa Radonjom Grubačevićem i drugim tada poznatim majstorima — klesarima i kamenarima, radi na opravci [[Gotika|gotičkih]] dekoracija na Dvoru i drugim poznatijim zgradama Dubrovnika.<ref name="Bešlagić"/> Iz dokumenata Dubrovačkog arhiva vidi se da je u drugoj polovini XV vijeka katunar vlaha Goduna bio Vukac Radosalić. U istim dokumentima se i neki drugi vlasi Radosalići spominju. Po svemu izgleda da je ovaj natpis nastao oko polovine ili još koju godinu iza polovine XV vijeka. '''3.''' Na spomeniku u obliku velike ploče, (200X170X50 cm), koja je dobro obrađena i očuvana, ali je znatno utonula u zemlju, na vodoravnoj strani, nalazi se motiv plastične rozete sa polumjesecom. Na zapadnoj čeonoj strani urezan je u jednom redu natpis bosančicom, koji kazuje da je tu sahranjen Poznanj Bogdanić. Ispod natpisa je plastična scena sa dvije ljudske i jednom životinjskom figurom. To su muškarac sa rukama povijenim na bokovima, žena koja slično drži ruke i kao da jednom vodi konja. Na glavi žene je tordirana polukružna vrpca koja vjerovatno predstavlja njenu kosu ili neku kapu, odnosno maramu. Transkripcija ovoga natpisa je sljedeća: {{Citat|A SIE LEŽI POZNANJ' BOGDANIĆ}} '''4.''' Natpis je i na dobro obrađenom, ali danas provaljenom i nešto oštećenom vrlo visokom sanduku na postolju (150X58X181 cm), koji je prema dolje nešto sužen. Natpis je u 2 reda i govori o Pavlu Radoviću. Transkripcija ovoga natpisa izgleda ovako: {{Citat|ASE LEŽI PAVAO RADOVIĆ}} '''5.''' Oko 500 m zračne linije dalje na zapad nalazi se osamljen veliki krst (227X90 odnosno 55X55cm), koji se završava polukružno i koji na istočnoj strani ima u 2 reda urezan natpis u kome se kaže da je tu sahranjen Raškoja. Uz krst nije postavljena ploča, nego je grob samo oivičen neobrađenim manjim kamenovima. Natpis na krstu Premilovog Polja, vremenski ulazi i u XVI vijek. [[File:Misljen10.jpg|mini|desno|Stećci u Mišljenu]] === Mišljen === Selo Mišljen nalazi se oko 8&nbsp;km vazdušne linije zapadno od Ljubinja. Smješteno je na produženoj manjoj [[Krečnjak|krečnjačkoj]] [[Visoravan|visoravni]], na 660 m nadmorske visine planine Lipnice (1067m), koja se blago spušta prema zapadu. Okolinu Mišljena u XV vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena Burmaza, Mirilovića, Gleđevaca, Pocrnja, Primilovića i Bančića, a područje je ulazilo u sastav [[Popovo|župe Popovo]] i u političkom smislu dijelilo sudbinu Popova. Mišljen se u prvoj polovini XV vijeka nalazio u posjedu humske vlasteoske porodice [[Nikolići (vlastela)|Nikolića]]. Godine 1434. na Mišljenu se pominju ljudi kneza Grgura Nikolića, dok se 1440. pominju ljudi njegovog sina Vukašina Grgurića. Uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog|crkvu svetoga Vasilija Ostroškog]] na Mišljenu kod Ljubinja, nalazi se srednjovjekovna nekropola stećaka (mramorova). Nekropola broji ukupno 43 spomenika, od čega je najviše sanduka 36, zatim 3 ploče, 2 krsta te jedan sljemenjak.<ref name="Turanjanin">{{Cite web|url= http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|title= Bojan S. Turanjanin: Novootkrivena nekropola Mramor u selu Mišljen kod Ljubinja|work= Časopis „Saopštenja“ Beograd 2014.|accessdate= 9. 2. 2022|archive-date= 2022-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20221019075039/http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|dead-url= yes}}</ref> ==== Ukrašavanje stećaka ==== Na ukupno 15 spomenika postoje [[Ukrašavanje stećaka|ukrasi]] što čini najveći procenat ukrašenosti od 37%, u srednjovjekovnim nekropolama ljubinjskog kraja. Predstave na stećcima se pojavljuju 12 puta. Motiv kola pojavljuje se tri puta: * kompozicija od osam ženskih figura koje se drže za ruke. * mješovito kolo, gdje su muškarci u sredini i drže se za ruke, dok su žene sa krajeva kola i drže muškarcima iznad glava predmet koji zbog korozije krečnjaka, nismo bili u stanju prepoznati. Ipak, na osnovu sličnih motiva iz okruženja moglo bi se pretpostaviti da se vj. radi o predstavi trolista. * Treći motiv kola je sa istočne strane visokog sanduka, i sastoji se od tri muške i dvije ženske figure predstavljene naizmjenično. Čovjek na konju javlja se dva puta. U jednom slučaju konjanik ima koplje podignuto za borbu, dok u drugom slučaju konjanik desnu ruku drži na boku dok lijevom pridržava uzde. Predstava lova na jelene javlja se dva puta u kojoj učestvuju konjanik sa kopljem, pješak sa lukom i strijelom dok jelen bježi. U jednoj sceni je i pas. Prikaz turnira pojavljuje se 2 puta * tri konjanika sa kopljima, * borba tri pješaka mačevima, predstavljena je sa južne strane niskog sanduka. Sličan motiv sreće se i na Radimlji kod Stoca. Simbol polumjeseca se javlja 2 puta, a simbol krsta jednom. Od ukrasa, rozeta se pojavljuje 4 puta, dok se bordure javljaju 14 puta i to od kosih paralelnih linija 5 puta, od povijenih linija sa trolistovima 6 puta i 2 puta od cik-cak linija. Jednom se javljaju i polukružne [[Romanika|romaničke]] arkade. Na osnovu ukrasa, kao i oblika spomenika, može se zaključiti da je nekropola bila aktivna krajem XIV te kroz XV i XVI vijek, za kada postoje i sačuvane arhivske vijesti o žiteljima Mišljena. Na nekropoli nije zabilježen niti jedan natpis. === Gradac === Gradac je naselje u istočnom kraju [[Ljubinjskog polja]]. Na zaravanku ispod sela situirana je nekropola sa 12 dosta dobro obrađenih stećaka, od čega 11 u obliku sanduka a 1 je krst sa pločom koja mu pripada. Tri su ugrađena u podzid. U istočnom kraju nekropole kasnije je sagrađena pravoslavna crkvica, u čije zidove su ugrađeni stećci, što znači da je nekropola prvobitno bila mnogo veća. Odmah do stećaka i crkvice su noviji pravoslavni grobovi. Ukrašena su 2 primjerka (sanduk i krst). Na bočnim stranama jednog visokog sanduka na postolju pruža se friz od povijene linije sa trolistovima i ispod njega arkade sa po 4 interkolumnije, kod kojih su ivice stubova i lukova plastične i kapiteli nešto naznačeni. Na čeonim stranama spomenika u obliku pravilnog krsta ima plastičan motiv stilizovanog krsta. Krakovi toga krsta završavaju se u vidu trozuba (pojednostavljen [[ljiljan]]), a donji uspravni krak je mnogo duži i preko sredine ima prečku, tako da to liči na još jedan krst. Osim navedenih, ovdje se vide i 2 fragmenta [[Rimski miljokazi|rimskih miljokaza]], koji su iskorišteni kao nadgrobni spomenici.<ref>{{Cite web |title=Ivo Bojanovski: Rimska cesta Narona Leusinium kao primjer saobraćajnog kontinuitete |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620121303/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf }}</ref> === Kapavica === Oko 4&nbsp;km zračne linije sjeveroistočno od Ljubinja, smješteno je naselje Kapavica. U Donjoj Kapavici, u predjelu Sikimuša, uz malo groblje porodice Mijanović, udaljeno oko 700 m južno od seoskih kuća, nalazi se i 1 spomenik u obliku krstače koji je dobro obrađen i očuvan. Orijentiran je po pravcu sjeverozapad-jugoistok. Dimenzije su mu: visina iznad zemlje 165, širina 100, a debljina 25&nbsp;cm. Na sjeverozapadnoj široj strani spomenika pruža se bordura od kosih paralelica, u centru je šesterolisna rozeta, na sve četiri strane od nje je po jedna četverolisna rozeta, te na donjem kraku biljna stilizacija. Na jugoistočnoj strani unutar bordure od kosih paralelica urezan je natpis u 2 duža i 10 kratkih redova koji izgledaju ovako: :ASE LEŽI TVRTKO VUKAO' A SI BILEG SEČE UNUK MU IVANKO I PISA Iz ovoga natpisa doznaje se za ime još jednog feudalca iz perioda stećaka i ime novog majstora stećaka-IVANKA, koji je bio i klesar i pisar (i kovač i dijak). Po većini osobina ovaj spomenik pripada kraju XV vijeka.<ref name="Bešlagićnatpis">{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}</ref> === Vlaka === Nekropola je smještena uz put Ljubinje – [[Kotezi]] sa desne strane, GPS koordinate: 42.925692, 18.047836. Ukupno se nalaze 3 stećka na nekropoli: jedna krstača i dvije ploče. Na obostrano ukrašenoj krstači sa južne strane je naknadno ćiriličnim pismom uklesan tekst: OBAJ KPCT ПАО JE НА ЗЕМЉУ ОД ПОТРЕСА 1883. ПОДИЖЕ ГА С НАРОДОМ САВО СИМИЋ ЈЕРЕЈ 16. АВГ. 1890. Krstača je usađena u sredinu kamene gomile (ilirskog [[Tumuli|tumula]]). Kraci krstače stoje u pravcu istok-zapad. Dvije ploče se nalaze na nekoliko metara od krstače sa sjeverne i zapadne strane.<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/vlaka/ Nekropola Vlaka]</ref> [[File:Stećci in National Museum of Bosnia and Herzegovina 5.jpg|mini|lijevo|Dvodjelni stećak iz Pocrnje u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]] === Rđusi === Na ovoj nekropoli u selu Pocrnje, nalazio se dvodjelni stećak, [[Krstača iz Pocrnje|krstača]] i sanduk, prenesen 1963. godine u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Literatura == * [[Desanka Kovačević-Kojić]], Srednjovjekovni katun po dubrovačkim izvorima, Naučno društvo BiH, Sarajevo, 1963. [https://archive.org/details/SimpozijumOSrednjovjekovnomKatunuOdrzan24.I25.Novembra1961.G] * Desanka Kovačević-Kojić, Učešće Vlaha u trgovinskoj razmjeni tokom XIV i XV vijeka, “Simpozijum: Vlasi u XV i XVI vijeku”, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Radovi 73, Odjeljenje društvenih nauka 22, Sarajevo 1983. * [[Esad Kurtović]], Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695. [https://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918033406/http://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011 |date=2015-09-18 }} == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|Stećci in Ljubinje}} {{DEFAULTSORT:Ljubinje, nekropole stećaka}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju]] [[Kategorija:Hum]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Stećaci u Ljubinju]] f1agpr3lhqppwid5p1ywt56gs7n22dh 42606010 42605959 2026-06-05T22:22:37Z Zavičajac 76707 42606010 wikitext text/x-wiki [[File:Стећак 3.jpg|mini|desno|Stećci kod crkve rođenja Isusa Hrista]] '''Nekropole stećaka u Ljubinju''' iz kasnijeg [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], posebno istorije i umjetnosti XIV. i XV. vijeka. == Historija == U drugoj polovini XII. vijeka [[Ljubinje]] je pripadalo oblasti [[Hum]] (Zahumlje), koju je [[Stefan Nemanja|Nemanja]] zajedno sa [[Travunija|Travunijom]], prisjedinio [[Raška|Raškoj]]. U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga [[Stjepan II Kotromanić]] i [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] pripojili [[Bosna u srednjem vijeku|Bosni]]. [[Osmansko carstvo|Osmanlije]] su Ljubinje sa okolinom zauzeli 1465. godine. Kao nahija spominje se u turskim dokumentima prvi put 1469. godine. Od osnivanja [[Hercegovački sandžak|Hercegovačkog sandžaka]] 1479. do početka 16. vijeka ljubinjska nahija je spadala u Drinski, odnosno Fočanski kadiluk. Čitav ljubinjski kraj u srednjem vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena za koja nije utvrđeno da li su starosjedioci ili doseljenici i kada su mogla doći ovamo. Među ovim plemenima isticali su se [[Vlasi Vlahovići|Vlahovići]].<ref name="Kurtovići">{{Cite web |url= http://www.academia.edu/31310024/Vlasi_Vlahovi%C4%87i |title= Esad Kurtović: Sitni prilog o vlasima Vlahovićima |work= GODIŠNJAK 5 – BZK PREPOROD, Sarajevo, 2005 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref>, Pocrnje, Radosalići,<ref name="Kurtović">{{Cite web |url= https://books.google.ba/books?id=MSsqCwAAQBAJ&pg=PA46&lpg=PA46&dq=vego+zbornik+natpisa&source=bl&ots=EhEbcF_C8W&sig=5SbIknks7o-_2zPG8BmW2Uwhu0k&hl=sr&sa=X&ved=0ahUKEwjgl6220eDWAhUFalAKHXI1DQk4ChDoAQg4MAU#v=onepage&q=vego%20zbornik%20natpisa&f=false|title= Esad Kurtović: RADOSALIĆI – PRIMJER JEDNOKRATNIH PREZIMENA SREDNJEG VIJEKA |work= Istorijski institut, Edicija STUDIJE, knjiga 2 Beograd, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Burmazi, Bančići, Goduni, Boljuni i [[Hrabreni-Miloradovići]]. == Opis == U ljubinjskom kraju su se iz kasnijeg srednjeg vijeka sve do danas očuvali kameni nadgrobni spomenici — [[stećci]]. Registrovano je 15 nekropola sa 679 stećaka, od toga:<ref name="Bešlagić">{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns10/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: LJUBINJE — SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima">[http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 Stećci u Rankovcima]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Stećci u Rankovcima"/><ref name="Turanjanin"/> * Ploča - 88 * Sljemenjaka - 527 * Sanduka - 45 * Krstača - 18.<ref name="Leksikon"/> * Ukrašenih - 124 * Sa natpisima - 12 === Lociranje nekropola === Mjesta za lociranje nekropola sa stećcima brižljivo su odabrana na šta je uticalo više faktora. * Nekropole su zasnivane na takvim mjestima koja nisu bila udaljena od kamenoloma i do kojih se bez naročito velikih teškoća kamen mogao prevući. Ćukova peć je npr. bila svega 150 m. udaljena od nekropole u Premilovom Polju. * Nigdje nekropole nisu daleko od naselja. * Nekropole su uvijek postavljene na istaknutija mjesta pokraj putova. Najčešće su u tu svrhu uzimane [[Tumuli|ilirske grobne gromile]] kao što je slučaj sa nekropolama u Miljanovićima, u Grablju, Vođenima, ili u Uboskom. Korištenje gromila u ovu svrhu govori o postojanju kulta mjesta groblja kod naših naroda. Takvo gledanje se očituje i kod izbora mjesta za kasnije nastala groblja. U ovome kraju su kasnija kršćanska groblja redovno locirana uz stećke. Takav slučaj je npr. u Vlahovićima, u Uboskom, u Bančićima i u Ljubinju. Ponegdje se i muslimanska groblja postavljaju u neposrednu blizinu stećaka, kao npr. u Premilovom Polju. Ovaj teritorijalni kontinuitet grobalja raznih vremenskih perioda upućuje na pretpostavku o duhovnim vezama naroda koji se ovdje sahranjivao. === Ukrašavanje === Evidentirano je 75 raznovrsnih motiva koji se mogu klasificirati kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).<ref name="Bešlagić"/> Dekorativnu grupu sačinjavaju 26 raznovrsnih motiva pretežno geometrijskih i biljnih stilizacija. Najzastupljeniji motiv je niz kosih paralelnih crtica koji se javlja 79 puta u vidu bordure. Slijedi motiv povijene linije sa malim trolistovima, motiv koji je toliko karakterističan za stećke, naročito one u Hercegovini, da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture.<ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> On se javlja ukupno 61 put. Treći najčešće korišteni dekorativni motiv jest cik-cak linija. Ostali motivi su: jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, niza naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova i motiv romba. Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa rozetom koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo. Slijede motivi krsta i kružnog vijenca (predstava sunca). Motiv polumjeseca (solarno-lunarni motiv) nije zastupljen većim brojem, kako je to uobičajeno u drugim krajevima Bosne i Hercegovine, jer javlja se svega 8 puta, najčešće u zajednici sa rozetom (zvijezdom) ili sa krstom. Motiv polujabuke javlja se 10 puta. Figuralne predstave, kojima inače obiluju stećci ljubinjskog kraja, zastupljene su prije svega predstavama fantastičnih životinja. Slijede predstave ljudskih figura sa visoko uzdignutim rukama. Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama koje se javljaju 27 puta, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto, ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele. Motiv arkada je pozajmljen iz Dalmacije i ima svrhu da stećku pridruži taj karakterističan elemenat romaničke, odnosno gotičke kuće. Drugi motiv po broju primjeraka jest štit sa mačem, koji se javlja 12 puta. Ako njemu dodamo i 2 štita bez mačeva, onda se motiv štita ukupno javlja 14 puta. Vidimo ga na raznovrsnim oblicima stećaka i na raznim nekropolama. Uvijek je štit pravougaonog oblika sa jednom užom stranicom nakošenom i ponekad urezanom za proturanje koplja. Mačevi su uvijek ispod štita i samo im se vidi držak i šiljasti završetak. Ovakvih motiva ima posvuda u Bosni i Hercegovini. Njihova pojava se objašnjava time što su mnogi ondašnji stočari htjeli na taj način da osiguraju uspomenu na svoje plemićko porijeklo ili na svoja viteška svojstva.<ref name="Leksikon">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Scene lova prikazane su 10 puta. Motiv jelena (i srne) i predstava ptice je vrlo omiljen na stećcima ovog područja.<ref name="Miletić"/> Od ostalih figuralnih predstava treba navesti predstavu konja i predstavu lava. Scene kola nisu bile od velikog interesa. === Nekropola u Vlahovićima === Nekropola sa stećcima u Vlahovićima, udaljena je od sjedišta opštine Ljubinje oko petnaest (15) km zračne linije u pravcu sjeveroistoka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |title=Crkva sv. Kneza Lazara u Vlahovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini nekropola sa 65 stećaka sa ogradnim suvozidom, [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|crkva sv. kneza Lazara]] (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića), ogradni zid u koji je uzidan 31 stećak, parohijski dom, cisterna i pravoslavno groblje sa 63 krstače. U današnjem selu Vlahovići bilo je boravište katuna Vlahovića, koje se prvi put spominje 1368. godine. Na tri stećka je natpis na [[Bosančica|bosančici]]. Prvi natpis je nepotpun, jer je dio postolja okrnjen, odnosi se na Vukca Vučinića. Datum nastanka natpisa nije prije 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučinić.<ref name="Kurtovići"/> {{Citat|+ A se leži Vukacь Vuč(i)hnićь. Vidi sezlamenije, čtio[če]! [Pomeni)]te, a vasь b(o)gь blagoslo[vio]! [A se pisa (smče) Pribisavь.}} Drugi natpis nalazi se u unutrašnjem dijelu crkve i govori da je tu sahranjen ktitor crkve knez Vlać Bijelić: {{Citat|+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru. Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!}} Treći natpis govori da je tu sahranjen vojvoda Vukosav Vlaćević, sin Vlaća Bijelića i glasi: {{Citat|+ A se leži Vukosavь Vlaćevićь (Vlađevićь), s momь drugovahь družinomь i sagibohь na r[a]zmirnoj Krajine ko[nь] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je prokletь tko će u me taknuti!}} Smrt navedenog Vukosava Vlađevića vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je [[Kosače|herceg Vlatko (Kosača)]] iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]] krenuo u borbu protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda [[Nevesinje]]?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića. === Nekropola u Uboskom 1 (Pod Dubom) === Nekropola sa stećcima na Groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 1">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 1 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072745/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1924 }}</ref> Naselje Ubosko nalazi se u Uboskom polju, oko 2&nbsp;km istočno od glavnog puta [[Stolac]]-[[Ljubinje]]–[[Trebinje]] i 8&nbsp;km od Ljubinja, GPS koordinate: 43.01033°, 18.076823°<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/pod-dubom/ Nekropola pod Dubom - stecakmap.info]</ref> Prema historijskim izvorima iz sedamdesetih godina 15. stoljeća, u Uboskom je bio jedan od četiri katuna hercegovačkih Vlaha “rodo-plemenske jedinice Burmaza”, najbrojnijeg od bratstava Vlaha.<ref name="Bešlagić"/> U to vrijeme katunar jedne grupe Burmaza bio je Milobrat Obradović. Na dva stećka su natpisi i odnose se na Pomoćana Ostojića i Dabiživa Radovanovića na nekropoli Grebuše.<ref name="Vego">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Transkripcija glasi: {{Citat|ASE LEŽI DABIŽIV' RADOVANOVIĆ' ČOČE TAKO DA SI BLAG.}} Ovaj natpis izlazi iz okvira stereotipne formule [[Epitafi na stećcima|epitafa]] po ugledanju na rimske, i svojim lijepim narodnim jezikom originalno i neposredno saopštava i poručuje da bi svi ljudi koji pročitaju taj natpis trebalo da budu pošteni, odmjereni u svojim postupcima, smjerni — blagi. === Nekropola u Uboskom 2 === Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2), je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ubosko 2">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 2 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072747/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 }}</ref> Stećci su vrlo dobro klesani, ali je do danas veći broj spomenika stradao od atmosferilija. Mnogi su utonuli u zemlji, nekoliko ih je prevaljeno, neki su prelomljeni i okrnjeni. U odnosu na stanje 60. godina 20. vijeka, stećci su još više obrasli [[lišaj]]evima, tako da se danas ukrasi na pojedinim stećcima jedva prepoznaju. === Nekropola u Ljubinju === Nekropola sa stećcima u Ljubinju, zajedno sa [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|crkvom rođenja Bogorodice]] u Ljubinju je [[nacionalni spomenik BiH]].<ref name="Ljubinje">{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 |title= Nekropola sa stećcima Ljubinje |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-07-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220711182628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2568 }}</ref> Od ukupno 41 stećka, koliko je nekada brojala ova nekropola, danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka. Preostali broj stećaka prenijet je na lokaciju kod [[Crkva rođenja Isusa Hrista u Ljubinju|Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju]]. === Premilovo polje === Premilovo polje je zaseok naselja [[Gleđevci]], na udaljenosti 5&nbsp;km. u pravcu sjeverozapada. Dolazi mu se sa puta Stolac-Ljubinje od Žegulje. Nekropola je pored puta čijom izgradnjom je dio stećaka unište. Na nekropoli je 88 stećaka: 1 sljemenak, 66 sanduka i 20 ploča. Spomenici su dobro obrađeni i očuvani, orijentisani u pravcu istok-zapad.<ref name="Bešlagić"/> Znatan broj stećaka je ukrašen, a 5 je sa natpisom. '''1.''' Na visokom sanduku dimenzija 130x60x130 cm, na svim uspravnim stranama proteže se friz od niza plastičnih rozeta, obrubljen dvjema vodoravnim paralelnim vrpcama od kosih paralelica. Na zapadnoj čeonoj strani ispod friza urezan je u 4 reda natpis bosančicom koji govori da su tu sahranjeni Radosav Dučić i njegov sin Cvjetko. Transkripcija ovoga natpisa glasi: {{Citat|ASE LEŽI RADOSAV' DUČIĆ' SINOM' CVJETKOM}} Dučić se kao prezime donjih Vlaha spominje u nekim dokumentima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog arhiva]]. '''2.''' Jedan visoki sanduk, dužine 145&nbsp;cm. i širine 69&nbsp;cm, je prevaljen i u ogradu zatrpan. Na vidljivoj bočnoj strani nalazi se urezan natpis u 4 reda koji kazuje da je tu sahranjen [[Radosalići|Stipko Radosalić]]. U transkripciji tekst glasi: {{Citat|I se leži Stipko Radosalić. Bože davno ti sam legao a vele ti mi je ležati}} Natpis je sa motivom neizbježnosti smrti,što je dosta čest motiv u bosanskim i humskim epitafima. Bitno je istaknuti da se na gotovo identičnu formulacija o prolaznosti života već stoljećima ranije nailazi na grobnim spomenicima značajnijih crkvenih osoba na Zapadu. Srednjovjekovni Radosalići se spominju na nekoliko mjesta. Jusuf Radosalić se spominje u dosada najstarijem poznatom turskom statističkom registru posvećenom Bosni, koji je napisan svega 6 godina nakon osvajanja Bosne a koji se danas čuva u Carigradskom arhivu (1468—1469). To je očit dokaz: da je Jusuf jedan od prvih konvertita iz Bosne. U drugoj polovini XV vijeka Simko Radosalić, zajedno sa Radonjom Grubačevićem i drugim tada poznatim majstorima — klesarima i kamenarima, radi na opravci [[Gotika|gotičkih]] dekoracija na Dvoru i drugim poznatijim zgradama Dubrovnika.<ref name="Bešlagić"/> Iz dokumenata Dubrovačkog arhiva vidi se da je u drugoj polovini XV vijeka katunar vlaha Goduna bio Vukac Radosalić. U istim dokumentima se i neki drugi vlasi Radosalići spominju. Po svemu izgleda da je ovaj natpis nastao oko polovine ili još koju godinu iza polovine XV vijeka. '''3.''' Na spomeniku u obliku velike ploče, (200X170X50 cm), koja je dobro obrađena i očuvana, ali je znatno utonula u zemlju, na vodoravnoj strani, nalazi se motiv plastične rozete sa polumjesecom. Na zapadnoj čeonoj strani urezan je u jednom redu natpis bosančicom, koji kazuje da je tu sahranjen Poznanj Bogdanić. Ispod natpisa je plastična scena sa dvije ljudske i jednom životinjskom figurom. To su muškarac sa rukama povijenim na bokovima, žena koja slično drži ruke i kao da jednom vodi konja. Na glavi žene je tordirana polukružna vrpca koja vjerovatno predstavlja njenu kosu ili neku kapu, odnosno maramu. Transkripcija ovoga natpisa je sljedeća: {{Citat|A SIE LEŽI POZNANJ' BOGDANIĆ}} '''4.''' Natpis je i na dobro obrađenom, ali danas provaljenom i nešto oštećenom vrlo visokom sanduku na postolju (150X58X181 cm), koji je prema dolje nešto sužen. Natpis je u 2 reda i govori o Pavlu Radoviću. Transkripcija ovoga natpisa izgleda ovako: {{Citat|ASE LEŽI PAVAO RADOVIĆ}} '''5.''' Oko 500 m zračne linije dalje na zapad nalazi se osamljen veliki krst (227X90 odnosno 55X55cm), koji se završava polukružno i koji na istočnoj strani ima u 2 reda urezan natpis u kome se kaže da je tu sahranjen Raškoja. Uz krst nije postavljena ploča, nego je grob samo oivičen neobrađenim manjim kamenovima. Natpis na krstu Premilovog Polja, vremenski ulazi i u XVI vijek. [[File:Misljen10.jpg|mini|desno|Stećci u Mišljenu]] === Mišljen === Selo Mišljen nalazi se oko 8&nbsp;km vazdušne linije zapadno od Ljubinja. Smješteno je na produženoj manjoj [[Krečnjak|krečnjačkoj]] [[Visoravan|visoravni]], na 660 m nadmorske visine planine Lipnice (1067m), koja se blago spušta prema zapadu. Okolinu Mišljena u XV vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena Burmaza, Mirilovića, Gleđevaca, Pocrnja, Primilovića i Bančića, a područje je ulazilo u sastav [[Popovo|župe Popovo]] i u političkom smislu dijelilo sudbinu Popova. Mišljen se u prvoj polovini XV vijeka nalazio u posjedu humske vlasteoske porodice [[Nikolići (vlastela)|Nikolića]]. Godine 1434. na Mišljenu se pominju ljudi kneza Grgura Nikolića, dok se 1440. pominju ljudi njegovog sina Vukašina Grgurića. Uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog|crkvu svetoga Vasilija Ostroškog]] na Mišljenu kod Ljubinja, nalazi se srednjovjekovna nekropola stećaka (mramorova). Nekropola broji ukupno 43 spomenika, od čega je najviše sanduka 36, zatim 3 ploče, 2 krsta te jedan sljemenjak.<ref name="Turanjanin">{{Cite web|url= http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|title= Bojan S. Turanjanin: Novootkrivena nekropola Mramor u selu Mišljen kod Ljubinja|work= Časopis „Saopštenja“ Beograd 2014.|accessdate= 9. 2. 2022|archive-date= 2022-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20221019075039/http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|dead-url= yes}}</ref> ==== Ukrašavanje stećaka ==== Na ukupno 15 spomenika postoje [[Ukrašavanje stećaka|ukrasi]] što čini najveći procenat ukrašenosti od 37%, u srednjovjekovnim nekropolama ljubinjskog kraja. Predstave na stećcima se pojavljuju 12 puta. Motiv kola pojavljuje se tri puta: * kompozicija od osam ženskih figura koje se drže za ruke. * mješovito kolo, gdje su muškarci u sredini i drže se za ruke, dok su žene sa krajeva kola i drže muškarcima iznad glava predmet koji zbog korozije krečnjaka, nismo bili u stanju prepoznati. Ipak, na osnovu sličnih motiva iz okruženja moglo bi se pretpostaviti da se vj. radi o predstavi trolista. * Treći motiv kola je sa istočne strane visokog sanduka, i sastoji se od tri muške i dvije ženske figure predstavljene naizmjenično. Čovjek na konju javlja se dva puta. U jednom slučaju konjanik ima koplje podignuto za borbu, dok u drugom slučaju konjanik desnu ruku drži na boku dok lijevom pridržava uzde. Predstava lova na jelene javlja se dva puta u kojoj učestvuju konjanik sa kopljem, pješak sa lukom i strijelom dok jelen bježi. U jednoj sceni je i pas. Prikaz turnira pojavljuje se 2 puta * tri konjanika sa kopljima, * borba tri pješaka mačevima, predstavljena je sa južne strane niskog sanduka. Sličan motiv sreće se i na Radimlji kod Stoca. Simbol polumjeseca se javlja 2 puta, a simbol krsta jednom. Od ukrasa, rozeta se pojavljuje 4 puta, dok se bordure javljaju 14 puta i to od kosih paralelnih linija 5 puta, od povijenih linija sa trolistovima 6 puta i 2 puta od cik-cak linija. Jednom se javljaju i polukružne [[Romanika|romaničke]] arkade. Na osnovu ukrasa, kao i oblika spomenika, može se zaključiti da je nekropola bila aktivna krajem XIV te kroz XV i XVI vijek, za kada postoje i sačuvane arhivske vijesti o žiteljima Mišljena. Na nekropoli nije zabilježen niti jedan natpis. === Gradac === Gradac je naselje u istočnom kraju [[Ljubinjskog polja]]. Na zaravanku ispod sela situirana je nekropola sa 12 dosta dobro obrađenih stećaka, od čega 11 u obliku sanduka a 1 je krst sa pločom koja mu pripada. Tri su ugrađena u podzid. U istočnom kraju nekropole kasnije je sagrađena pravoslavna crkvica, u čije zidove su ugrađeni stećci, što znači da je nekropola prvobitno bila mnogo veća. Odmah do stećaka i crkvice su noviji pravoslavni grobovi. Ukrašena su 2 primjerka (sanduk i krst). Na bočnim stranama jednog visokog sanduka na postolju pruža se friz od povijene linije sa trolistovima i ispod njega arkade sa po 4 interkolumnije, kod kojih su ivice stubova i lukova plastične i kapiteli nešto naznačeni. Na čeonim stranama spomenika u obliku pravilnog krsta ima plastičan motiv stilizovanog krsta. Krakovi toga krsta završavaju se u vidu trozuba (pojednostavljen [[ljiljan]]), a donji uspravni krak je mnogo duži i preko sredine ima prečku, tako da to liči na još jedan krst. Osim navedenih, ovdje se vide i 2 fragmenta [[Rimski miljokazi|rimskih miljokaza]], koji su iskorišteni kao nadgrobni spomenici.<ref>{{Cite web |title=Ivo Bojanovski: Rimska cesta Narona Leusinium kao primjer saobraćajnog kontinuitete |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620121303/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf }}</ref> === Kapavica === Oko 4&nbsp;km zračne linije sjeveroistočno od Ljubinja, smješteno je naselje Kapavica. U Donjoj Kapavici, u predjelu Sikimuša, uz malo groblje porodice Mijanović, udaljeno oko 700 m južno od seoskih kuća, nalazi se i 1 spomenik u obliku krstače koji je dobro obrađen i očuvan. Orijentiran je po pravcu sjeverozapad-jugoistok. Dimenzije su mu: visina iznad zemlje 165, širina 100, a debljina 25&nbsp;cm. Na sjeverozapadnoj široj strani spomenika pruža se bordura od kosih paralelica, u centru je šesterolisna rozeta, na sve četiri strane od nje je po jedna četverolisna rozeta, te na donjem kraku biljna stilizacija. Na jugoistočnoj strani unutar bordure od kosih paralelica urezan je natpis u 2 duža i 10 kratkih redova koji izgledaju ovako: :ASE LEŽI TVRTKO VUKAO' A SI BILEG SEČE UNUK MU IVANKO I PISA Iz ovoga natpisa doznaje se za ime još jednog feudalca iz perioda stećaka i ime novog majstora stećaka-IVANKA, koji je bio i klesar i pisar (i kovač i dijak). Po većini osobina ovaj spomenik pripada kraju XV vijeka.<ref name="Bešlagićnatpis">{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}</ref> === Vlaka === Nekropola je smještena uz put Ljubinje – [[Kotezi]] sa desne strane, GPS koordinate: 42.925692, 18.047836. Ukupno se nalaze 3 stećka na nekropoli: jedna krstača i dvije ploče. Na obostrano ukrašenoj krstači sa južne strane je naknadno ćiriličnim pismom uklesan tekst: OBAJ KPCT ПАО JE НА ЗЕМЉУ ОД ПОТРЕСА 1883. ПОДИЖЕ ГА С НАРОДОМ САВО СИМИЋ ЈЕРЕЈ 16. АВГ. 1890. Krstača je usađena u sredinu kamene gomile (ilirskog [[Tumuli|tumula]]). Kraci krstače stoje u pravcu istok-zapad. Dvije ploče se nalaze na nekoliko metara od krstače sa sjeverne i zapadne strane.<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/vlaka/ Nekropola Vlaka]</ref> [[File:Stećci in National Museum of Bosnia and Herzegovina 5.jpg|mini|lijevo|Dvodjelni stećak iz Pocrnje u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]] === Rđusi === Na ovoj nekropoli u selu Pocrnje, nalazio se dvodjelni stećak, [[Krstača iz Pocrnje|krstača]] i sanduk, prenesen 1963. godine u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Literatura == * [[Desanka Kovačević-Kojić]], Srednjovjekovni katun po dubrovačkim izvorima, Naučno društvo BiH, Sarajevo, 1963. [https://archive.org/details/SimpozijumOSrednjovjekovnomKatunuOdrzan24.I25.Novembra1961.G] * Desanka Kovačević-Kojić, Učešće Vlaha u trgovinskoj razmjeni tokom XIV i XV vijeka, “Simpozijum: Vlasi u XV i XVI vijeku”, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Radovi 73, Odjeljenje društvenih nauka 22, Sarajevo 1983. * [[Esad Kurtović]], Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695. [https://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918033406/http://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011 |date=2015-09-18 }} == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|Stećci in Ljubinje}} {{DEFAULTSORT:Ljubinje, nekropole stećaka}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju]] [[Kategorija:Hum]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Stećci u Ljubinju]] pqazlekpzdz4ruxx77vtqqo9jnhn9bs 0 4628292 42606265 42580081 2026-06-06T11:22:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Jugoslavenske radio-emisije]] → [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] 42606265 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Karavan (razvrstavanje)}} '''Karavan''' je [[radio-emisija]] koja se emituje na talasima [[Radio Beograd]]a, svakog radnog dana. == Forma emisije == Emisija je kolažnog tipa, a čini je kombinacija tekstova i muzike. Koncepcija je takva da se tekstovi pišu prateći aktuelne događaje u svetu politike, filma, sporta i brojnim drugim sferama života. Ti događaji se komentarišu na satiričan način, čime se ukazuje na pojedine društvene probleme, a mnoge pojave posmatraju i sa komičnog aspekta. Muzika koja se emituje u "Karavanu" je isključivo narodna, ponekad izvorna, ali češće novokomponovana i to samo ona koja je pisana i komponovana u duhu tradicionalne srpske narodne pesme. == Istorijat == Emisija je na programu [[Radio Beograd]]a oko četiri decenije sa gotovo neizmenjenom koncepcijom, ali promenjenim trajanjem. Do [[2001]]. godine, "Karavan" je imao dva dela, od kojih je prvi emitovan od 13:05 do 14, a drugi od 14:05 do 15 časova. U pauzi su emitovane vesti, kao deo redovnog programa [[Radio Beograd]]a. Međutim, te godine je tadašnje rukovodstvo ove radio-stanice odlučilo da sa svih programa skloni ili svede na najmanju meru emisije koje su emitovale narodnu muziku, pa je tako i "Karavan" skraćen i od tada se emituje samo od 14:05 do 15 časova. Negodovanje mnogih slušalaca nije pomoglo da se originalni termin vrati ni do danas. == Voditelji == Legendarni voditelj koji je za mnoge i danas simbol ove emisije bio je glumac [[Petar Slovenski]], koji je emisiju otvarao rečenicom „Dobar dan, pozdravlja vas Karavan“. Slovenski je ostao na mestu voditelja do samog početka 1990-ih, kada je tu dužnost preuzeo glumac [[Nebojša Milovanović (stariji)|Nebojša Milovanović]], koji se na tom poslu zadržao do pred kraj te decenije. Treći voditelj "Karavana" je glumac [[Đorđe Nenadović]], koji je do danas ostao njegov zaštitni znak, mada je sada u voditeljskom tandemu sa [[Milena Šiškin|Milenom Šiškin]]. Ponekad su se, kao zamena voditelja u odsustvu, pred mikrofonom "Karavana" oprobali i drugi radio-voditelji [[Radio Beograd]]a, kao i glumci koji su sarađivali sa ovom radio-stanicom. == Rubrike == Poznate rubrike, sastavni deo "Karavana" su: "Blic vic", "Ha, ha, komentar", "Radio PTT - vaša pošta", "Vesti dana s teleks Karavana", "Top lista humorista" (aforizmi) i druge. Ranije su često praktikovana i javna snimanja emisije "Karavan", kojom prilikom je publika imala prilike da neposredno uživa u ovim rubrikama, ali i muzici koja se izvodila uživo, uz gostujuće učešće brojnih estradnih umetnika. == Vanjske veze == * [http://www.rts.rs/page/radio/ci/series/27/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE+%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4+1/2808/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD.html Odeljak sajta RTS posvećen emisiji "Karavan"] [[Kategorija:Srpske radio-emisije]] [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] lrtkcwrlcdnwolgi6ln3pyh35adzp6n 42606268 42606265 2026-06-06T11:22:27Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Srpske radio-emisije]] → [[Kategorija:Srpske radioemisije]] 42606268 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Karavan (razvrstavanje)}} '''Karavan''' je [[radio-emisija]] koja se emituje na talasima [[Radio Beograd]]a, svakog radnog dana. == Forma emisije == Emisija je kolažnog tipa, a čini je kombinacija tekstova i muzike. Koncepcija je takva da se tekstovi pišu prateći aktuelne događaje u svetu politike, filma, sporta i brojnim drugim sferama života. Ti događaji se komentarišu na satiričan način, čime se ukazuje na pojedine društvene probleme, a mnoge pojave posmatraju i sa komičnog aspekta. Muzika koja se emituje u "Karavanu" je isključivo narodna, ponekad izvorna, ali češće novokomponovana i to samo ona koja je pisana i komponovana u duhu tradicionalne srpske narodne pesme. == Istorijat == Emisija je na programu [[Radio Beograd]]a oko četiri decenije sa gotovo neizmenjenom koncepcijom, ali promenjenim trajanjem. Do [[2001]]. godine, "Karavan" je imao dva dela, od kojih je prvi emitovan od 13:05 do 14, a drugi od 14:05 do 15 časova. U pauzi su emitovane vesti, kao deo redovnog programa [[Radio Beograd]]a. Međutim, te godine je tadašnje rukovodstvo ove radio-stanice odlučilo da sa svih programa skloni ili svede na najmanju meru emisije koje su emitovale narodnu muziku, pa je tako i "Karavan" skraćen i od tada se emituje samo od 14:05 do 15 časova. Negodovanje mnogih slušalaca nije pomoglo da se originalni termin vrati ni do danas. == Voditelji == Legendarni voditelj koji je za mnoge i danas simbol ove emisije bio je glumac [[Petar Slovenski]], koji je emisiju otvarao rečenicom „Dobar dan, pozdravlja vas Karavan“. Slovenski je ostao na mestu voditelja do samog početka 1990-ih, kada je tu dužnost preuzeo glumac [[Nebojša Milovanović (stariji)|Nebojša Milovanović]], koji se na tom poslu zadržao do pred kraj te decenije. Treći voditelj "Karavana" je glumac [[Đorđe Nenadović]], koji je do danas ostao njegov zaštitni znak, mada je sada u voditeljskom tandemu sa [[Milena Šiškin|Milenom Šiškin]]. Ponekad su se, kao zamena voditelja u odsustvu, pred mikrofonom "Karavana" oprobali i drugi radio-voditelji [[Radio Beograd]]a, kao i glumci koji su sarađivali sa ovom radio-stanicom. == Rubrike == Poznate rubrike, sastavni deo "Karavana" su: "Blic vic", "Ha, ha, komentar", "Radio PTT - vaša pošta", "Vesti dana s teleks Karavana", "Top lista humorista" (aforizmi) i druge. Ranije su često praktikovana i javna snimanja emisije "Karavan", kojom prilikom je publika imala prilike da neposredno uživa u ovim rubrikama, ali i muzici koja se izvodila uživo, uz gostujuće učešće brojnih estradnih umetnika. == Vanjske veze == * [http://www.rts.rs/page/radio/ci/series/27/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE+%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4+1/2808/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD.html Odeljak sajta RTS posvećen emisiji "Karavan"] [[Kategorija:Srpske radioemisije]] [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] l59xk9p4h18o02y6cigrbpn3upo77kd 0 4628371 42606263 40962511 2026-06-06T11:21:48Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-opere]] → [[Kategorija:Radioopere]] 42606263 wikitext text/x-wiki {{Infokutija opera | naslov = The Old Maid and the Thief | tip = [[Radio opera]] | kompozitor = [[Gian Carlo Menotti]] | libreto = Gian Carlo Menotti | jezik = engleski | datum_premijere_original = {{start date|1939|04|22|df=y}} | mjesto_premijere_original = [[NBC Radio]], [[New York]], [[SAD]] }} '''''The Old Maid and the Thief''''' ({{jez-sh|Usidjelica i lopov}}) je [[opera]] italijansko-američkog kompozitora [[Gian Carlo Menotti|Gian Carla Menottija]], originalno izvedena na programu američke radio-stranice [[NBC Radio]] 1939. godine. Djelo, jedno od prvih napisanih kao [[radio opera]], a za koje je Menotti također napisao [[libreto]], se sastoji od jednog čina. Radnja je smještena u mali američki grad, a naslovni protagonisti su Gospođica Todd, [[usidjelica]] koja predstavlja gradski autoritet i Boba, skitnice koji će biti lažno optužen da je kriminalac pobjegao iz obližnjeg zatvora. Menotti je godine 1941. operu preradio za teatarsko izvođenje, i nakon toga je stekla popularnost. Godine 1967. je u Jugoslaviji u produkciji [[TV Beograd]] po Menottijevog predlošku emitirana muzička TV-drame ''[[Lopov i usedelica (TV drama)|Lopov i usedelica]]''. == Uloge == {| class="wikitable" !Uloga !glas !izvodač na radio-premijeri<br> 22. april 1939<br>(dirigent: - [[Alberto Erede]]) !izvođač na teatarskoj premijeri<br> 11. februar 1941<br>(dirigent: - [[Sylvan Levin]]) |- |Gospođica Todd, ''Usidjelica (nevjenlčana)'' |mezzosopran ili [[kontraalt]] |Mary Hoppel |Gabrielle Hunt |- |Bob, ''Skitnica (ili Lopov)'' |[[bariton]] |[[Robert Weede]] |Robert Gay |- |Laetitia, ''sluškinja Gospođice Todd'' |[[sopran]] |[[Margaret Daum]] |[[Frances Greer]] |- |Miss Pinkerton,'' usdijelica i susjeda Gospođice Todd'' |[[sopran]] |[[Dorothy Sarnoff]] |Hilda Morse |- |} == Literatura == * Archibald, Bruce (1992), 'Old Maid and the Thief, The' u ''The [[New Grove Dictionary of Opera]]'', ur. Stanley Sadie (London) {{ISBN|0-333-73432-7}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Old Maid and the Thief, The}} [[Kategorija:Opere 1939.]] [[Kategorija:Američke opere]] [[Kategorija:Radioopere]] e6edp75d7zynromjrk4yqsabxg6btwu 0 4629374 42606322 40876837 2026-06-06T11:32:03Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606322 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Lawrence O'Donnell | slika = Lawrence O'Donnell at the NYC Women's March on 5th Ave. Jan 21st, 2017.jpg | opis = O'Donnell na [[2017 Women's March|Ženskom maršu]] duž njujorške [[Fifth Avenue|Pete avenije]] 21. januara 2017 | ime_po_rođenju = Lawrence Francis O'Donnell Jr. | datum_rođenja = {{Birth date and age|1951|11|7|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Boston]], [[Massachusetts]], [[SAD]] | obrazovanje = [[Saint Sebastian's School]] | alma_mater = [[Harvard University]] | zanimanje = televizijski voditelj, politički komentator, glumac | agent = | djeca = 1 | supružnik = [[Kathryn Harrold]] (vj. 1994-1999; razvod) | relatives = | alias = | political views = [[Social democrat]] | televizija = politički komentar:<br/> ''[[The Last Word with Lawrence O'Donnell]]''<br/>''[[The McLaughlin Group]]''<br/> ''[[Morning Joe]]''<br/><br/> igrane TV-serije:<br/> ''[[The West Wing]]'' (producent, scenarist)<br/> ''[[Big Love]]'', ''[[Homeland (TV series)|Homeland]]'' (glumac) | website = }} '''Lawrence Francis O'Donnell Jr.''' (7. novembar 1951 -) je američki televizijski voditelj, politički komentator i bivši glumac, najpoznatiji kao voditelj TV-emisije ''[[The Last Word with Lawrence O'Donnell]]'' na programu kablovskog TV-kanala [[MSNBC]]. O'Donnell, koji se politički izjašnjava kao "[[socijaldemokracija|socijaldemokrat]] [[evropa|evropskog]] tipa" je 1980-ih biio jedan od bliskih suradnika uticajnog [[Demokratska stranka SAD|demokratskog]] senatora [[Daniel Patrick Moynihan|Daniela Patricka Moynihana]], a poznat je i kao scenarist i producent TV-serije ''[[The West Wing]]''. ==Biografija== Lawrence Francis O'Donnell Junior se rodio u [[Boston]]u kao dijete službenice Frances Marie (rođ. Buckley) i advokata Lawrencea O'Donnella Seniora. Odgojen je kao [[Rimokatoličanstvo|katolik]], a školovao se u katoličkoj gimnaziji [[Saint Sebastian's School]] gdje se istakao kao kapetan [[bejzbol]]skog tima. Upisao se na [[Harvard University|Harvard]] gdje se istakao uređivanjem satiričkog studentskog lista ''[[The Harvard Lampoon]]''. Godine 1976. je diplomirao ekonomiju. Godine 1975. je njegov otac postao umiješan u slučaj mladog [[Afroamerikanci|Afroamerikanca]] koga su ubila dva pripadnika bostonske policije tvrdeći da je bio naoružan; zastupajući njegovu majku na sudu, Lawrence Senior je uspio dokazati zataškavanje, odnosno da je bio nenaoružan. Lawrence O'Donnell je također sudjelovao u parnici i ta iskustva su ga potakla da se 1977. godine počne baviti književnim radom. Godine 1983. je slučaj opisao u knjizi ''A Case of Deadly Force'', koja je [[1986. na televiziji|tri godine kasnije]] adaptiran kao [[A Case of Deadly Force|istoimeni]] [[televizijski film]] gdje je njegov lik tumačio [[Tate Donovan]]. Godine 1989. se O'Donnell priključio osoblju senatora Daniela Patricka Moynihana, u čijoj će službi ostati do 1995. godine. Od 1993. do 1995. godine je bio direktor osoblja [[Odbor Senata SAD za financije|senatskog odbora za financije]]. Godine 1999. je O'Donnell počeo rad na TV-seriji ''The West Wing'', na kojoj će ostati do njenog kraja 2006. godine. Godine 2009. je postao jednim od redovnih gostiju na TV-emisiji ''[[Morning Joe]]'' [[Joe Scarborough|Joea Scarborougha]], gdje se istakao žestokom kritikom konzervativnih gostiju. Godine 2011. je dobio vlastitu emisiju ''[[The Last Word with Lawrence O'Donnell]]''. Godine 1994. se oženio za glumicu [[Kathryn Harrold]] sa kojom ima kćer Elizabeth. Par se razveo 2013. godine. == Izvori == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * {{IMDb name|640713|Lawrence O'Donnell}} * [http://www.msnbc.com/the-last-word The Last Word with Lawrence O'Donnell on MSNBC] * {{Twitter}} * {{C-SPAN|Lawrence O Donnell}} {{Authority control}} {{Lifetime|1951||O'Donnell, Lawrence}} [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki scenaristi]] [[Kategorija:Američki televizijski producenti]] [[Kategorija:Socijaldemokrati]] kyfpki66fgw86efibpphaabyf553web 0 4629469 42606419 41804667 2026-06-06T11:57:34Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606419 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naziv_emisije = Charlie's Angels | slika = Charlie's Angels 2011 title card.jpg | caption = | žanr = {{Plainlist| * [[akcija (žanr)|akcijska]] * [[kriminalistička serija|kriminalistička]] * [[dramski film|drama]] }} | based_on = {{based on|''[[Charlie's Angels]]''|[[Ivan Goff]]<br>[[Ben Roberts (writer)|Ben Roberts]]}} | razvijač = {{Plainlist| * [[Alfred Gough]] * [[Miles Millar]] }} | uloge = {{Plainlist| * [[Annie Ilonzeh]] * [[Minka Kelly]] * [[Rachael Taylor]] * [[Ramón Rodríguez (glumac)|Ramón Rodríguez]] }} | kompozitor_uvoidne_teme = {{Plainlist| * [[Jack Elliott (kompozitor)|Jack Elliott]] * [[Allyn Ferguson]] }} | uvodnatema = tema ''Charlie's Angels'' | kompozitor = [[Louis Febre]] | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 1 | br_epiuzoda = 8 (1 neporikazana)<ref name=episodetotal>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/10/14/abc-cancels-charlies-angels-926012/9486|title=ABC Cancels "Charlie's Angels"|work=The Futon Critic|date=October 14, 2011|accessdate=12. XI 2011}}</ref> | list_episodes = | izvršni_producent = {{Plainlist| * [[Marcos Siega]] * [[Drew Barrymore]] * [[Nancy Juvonen]] * [[Leonard Goldberg]] * Alfred Gough * Miles Millar }} | producer = | cinematography = | lokacija = [[Miami]], [[Florida]], [[SAD]] | camera = | trajanje = 44 min. | kompanija = {{Plainlist| * Millar Gough Ink * Panda Productions * [[Flower Films]] * [[Sony Pictures Television]] }} | distributer = Sony Pictures Television | mreža = [[American Broadcasting Company|ABC]] | slika_format = {{Plainlist| * [[480i]] ([[SDTV]]) * [[720p]] ([[HDTV]]) }} | audio_format = | početak = {{Start date|2011|9|22|df=y}} | kraj = {{End date|2011|11|10|df=y}} | srodno = [[Charlie's Angels|originalna serija ''Charlie's Angels'']] | website = }} '''''Charlie's Angels''''' ({{jez-sh|Charliejevi anđeli}}) je [[SAD|američka]] akcijska [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[TV serija]] koja se originalno emitirala [[2011. na televiziji|2011.]] godine na programu TV-mreže [[American Broadcasting Company|ABC]]. Predstavlja [[remake]] [[Charlie's Angels|istoimene]] popularne TV-serije iz [[1970-e na televiziji|1970-ih]]. Protagonistice, koje tumače [[Annie Ilonzeh]], [[Minka Kelly]] i [[Rachael Taylor]] su tri mlade privlačne žene problematične prošlosti koje se priključe privatnoj detektivskoj agenciji kako bi obavljale razne delikatne misije za račun tajanstvenog i nikad viđenog šefa zvanog "Charlie". Nakon što su prikazane prve četiri epizode, ''Charlie's Angels'' je zbog slabe gledanosti [[otkazivanje (televizija)|otkazana]]. ==Likovi i uloge== ===Stalni=== * [[Annie Ilonzeh]] ... Kate Prince, bivša [[Miami Police Department|policajka]] iz [[Miami]]ja<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/ustv/news/a299098/annie-ilonzeh-joins-charlies-angels.html|first=Morgan|last=Jeffrey|date=January 20, 2011|title=Annie Ilonzeh joins 'Charlie's Angels'|work=Digital Spy|accessdate=20. I 2011}}</ref> * [[Minka Kelly]] ... Eve French, bivša vozačica auto-utrka<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2011/01/28/charlies-angels-minka-kelly-rachael-taylor-officially-cast|title='Charlie's Angels': Minka Kelly, Rachael Taylor officially cast (pic)|work=Entertainment Weekly|last=Hibberd|first=James|date=January 28, 2011|accessdate=298. I 2011|archive-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216191357/http://insidetv.ew.com/2011/01/28/charlies-angels-minka-kelly-rachael-taylor-officially-cast/|dead-url=yes}}</ref> * [[Rachael Taylor]] ... Abigail "Abby" Simpson, bivša kradljivica * [[Ramón Rodríguez (glumac)|Ramon Rodriguez]] ... [[John Bosley (Charlie's Angels)|John Bosley]], bivši hacker<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Charlies-Angels-Rodriguez-1029123.aspx|title=Charlie's Angels Casts Transformers Alum as Bosley|work=TV Guide|last=Abrams|first=Natalie|date=February 11, 2011|accessdate=10. II 2011}}</ref> ===Povremeni=== * [[Victor Garber]] ... glas Charlesa "Charlieja" Townsenda<ref name="garber">{{cite web|url=http://www.tvline.com/2011/09/charlies-angels-victor-garber-voice-charlie/|title=Charlie's Angels Reboot Eyes Alias Vet Victor Garber to Play Charlie|work=TV Line|last=Ausiello|first=Michael|date=September 21, 2011|accessdate=22. IX 2011|archive-date=2012-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126103326/http://www.tvline.com/2011/09/charlies-angels-victor-garber-voice-charlie/|dead-url=yes}}</ref> (nenaveden na špici) ==Izvori== {{izvori}} ==Vanjske veze== * {{IMDb title|1760943|Charlie's Angels}} {{TVSvijek|2011|2011|Charlie's Angels}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Kriminalističke TV-serije]] enviglr3tjbprip6omdzhchw9j93ass 0 4629479 42606310 41314906 2026-06-06T11:31:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606310 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name=Jay Leno | image=JayLenoJul08.jpg | imagesize= | caption=Leno u julu 2008,. gfodine | birth_name=James Douglas Muir Leno | birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|4|28}} | birth_place=[[New Rochelle, New York|New Rochelle]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | alma_mater=[[Emerson College]] | medium=Stand-up, televizija, film | active=1976– | genre=[[opservacijska komedija]], [[crna komedija]], [[nadrealni humor]], [[skeč]]evi, [[komedija uvreda]], [[satira]] | subject=[[Kultura SAD|američka kultura]], [[Politika SAD|američka politika]], [[svakodnevni život]], [[pop kultura]], [[tekući događaji]], [[ljudsko ponašanje]], [[razlike u spolovima]] | spouse={{marriage|[[Mavis Leno|Mavis Nicholson]]|1980}} | signature=Jay Leno Autograph.svg | notable_work=''[[The Tonight Show with Jay Leno]]''<br>(voditelj, 1992–2009, 2010–2014)<br>''[[The Jay Leno Show]]''<br>(voditelj, 2009–2010)<br>''[[Jay Leno's Garage]]'' (voditelj, 2014–2018) }} '''James Douglas Muir''' "'''Jay'''" '''Leno''' ({{IPAc-en|ˈ|l|ɛ|n|oʊ}}; 28. april 1950 -) je [[SAD|američki]] glumac, komičar, pisac, televiijski producent i voditelj, najpoznatiji po dugogodišnjem vođenju popularnih [[talk show]]ova na programu mreže [[NBC]]. Leno je poznat i kao stratstveni ljubitelj i kolekcionar motornih vozila, koje su bila tema njegove najnovije TV-emisije ''[[Jay Leno's Garage]]''. ==Izvori== {{izvori}} ==Vanjske veze== {{commonscat|Jay Leno}} *{{DMOZ|Arts/People/L/Leno%2C_Jay/}} * [http://www.nbc.com/search?q=jay+leno ''Tonight Show with Jay Leno'' episodes] * [http://www.nbc.com/jay-lenos-garage Jay Leno's Garage (NBC)] * [http://totalcarmagazine.com/features/2013/07/15/an_interview_with_jay_leno/ An interview with Jay Leno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203045544/http://totalcarmagazine.com/features/2013/07/15/an_interview_with_jay_leno |date=2014-02-03 }} * [https://www.nytimes.com/2006/06/11/automobiles/collectibles/11SCHOOL.html?ex=1307678400en=5a61033048e04523ei=5088partner=rssnytemc=rss&pagewanted=print ''The New York Times'' on Leno's affiliation with McPherson College] * [https://web.archive.org/web/20070616180640/http://www.nbc.com/The_Tonight_Show_with_Jay_Leno/Toyota_Concert_Series/bands/index.shtml Live performance videos from the Tonight Show] * {{IMDb name|5143}} {{normativna kontrola}} {{lifetime|1950||Jay Leno}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki filmski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] ll3olao98gupr2v9ilpgmf424vdluit 0 4629543 42605703 42287234 2026-06-05T15:35:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bivše radio-stanice]] → [[Kategorija:Bivše radiostanice]] 42605703 wikitext text/x-wiki '''Glas Rusije''' ({{jez-ru|Голос России}}) je bila radiodifuzijska mreža, odnosno službena radio-stanica [[Ruska Federacija|Ruske Federacije]] koja je djelovala od 1993. do 2014. godine, kada je reorganizovana u današnji [[Radio Sputnjik]]. Namjena joj je bilo promoviranje ruske države, njene ekonomije i kulture, kao i [[ruski jezik|ruskog jezika]]. U tu je svrhu emitirala na 44 različita jezika, uključujući [[srpski]]. Potiče od [[Radio Moskva|Radio Moskve]], koja je od 1929. godine po nalogu tadašnje [[SSSR|sovjetske]] vlade počela emitirati program za strane slušaoce. Formalno ju je osnovao 1993. tadašnji ruski predsjednik [[Boris Jeljcin]], a krajem 2013. godine je predsjednik [[Vladimir Putin]] doneo ukaz o njezinoj likvidaciji i preuzimanju od strane državne medijske kuće [[Rosija segodnja]]. == Povezano == * [[Glas Amerike]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20080430222713/http://www.ruvr.ru/ Официальный сайт радиокомпании «Голос России»] * [http://rus.ruvr.ru/radio_broadcast/frequencies/ Полное частотное расписание трансляций «Голоса России»] * [https://web.archive.org/web/20101011070930/http://fest.ruvr.ru/ Первый международный фестиваль русскоязычных радиостанций] * [http://rus.ruvr.ru/onair/12765590.html Прямой эфир (Русская служба)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=kVLfLAlM6pw Передача Асии Хайретдиновой об Анне Марли — «Голос России»] * [https://web.archive.org/web/20091105184205/http://mirtv.ru/content/view/81253/16/ 80 лет исполнилось советскому иновещанию] // mirtv.ru * ''Даниил Туровский''. [http://lenta.ru/articles/2013/12/18/voiceofrussia/ Теперь их слышат только небеса. Прощальный взгляд на радиостанцию «Голос России»] // lenta.ru (18 декабря 2013 года) {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1993.]] [[Kategorija:Prestanci 2014.]] [[Kategorija:Ruske radio-stanice]] [[Kategorija:Bivše radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Moskvi]] k7gj3tmk5meu5ufsf1363gz9qoni7ei 42605728 42605703 2026-06-05T15:38:56Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Ruske radio-stanice]] → [[Kategorija:Ruske radiostanice]] 42605728 wikitext text/x-wiki '''Glas Rusije''' ({{jez-ru|Голос России}}) je bila radiodifuzijska mreža, odnosno službena radio-stanica [[Ruska Federacija|Ruske Federacije]] koja je djelovala od 1993. do 2014. godine, kada je reorganizovana u današnji [[Radio Sputnjik]]. Namjena joj je bilo promoviranje ruske države, njene ekonomije i kulture, kao i [[ruski jezik|ruskog jezika]]. U tu je svrhu emitirala na 44 različita jezika, uključujući [[srpski]]. Potiče od [[Radio Moskva|Radio Moskve]], koja je od 1929. godine po nalogu tadašnje [[SSSR|sovjetske]] vlade počela emitirati program za strane slušaoce. Formalno ju je osnovao 1993. tadašnji ruski predsjednik [[Boris Jeljcin]], a krajem 2013. godine je predsjednik [[Vladimir Putin]] doneo ukaz o njezinoj likvidaciji i preuzimanju od strane državne medijske kuće [[Rosija segodnja]]. == Povezano == * [[Glas Amerike]] == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20080430222713/http://www.ruvr.ru/ Официальный сайт радиокомпании «Голос России»] * [http://rus.ruvr.ru/radio_broadcast/frequencies/ Полное частотное расписание трансляций «Голоса России»] * [https://web.archive.org/web/20101011070930/http://fest.ruvr.ru/ Первый международный фестиваль русскоязычных радиостанций] * [http://rus.ruvr.ru/onair/12765590.html Прямой эфир (Русская служба)]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=kVLfLAlM6pw Передача Асии Хайретдиновой об Анне Марли — «Голос России»] * [https://web.archive.org/web/20091105184205/http://mirtv.ru/content/view/81253/16/ 80 лет исполнилось советскому иновещанию] // mirtv.ru * ''Даниил Туровский''. [http://lenta.ru/articles/2013/12/18/voiceofrussia/ Теперь их слышат только небеса. Прощальный взгляд на радиостанцию «Голос России»] // lenta.ru (18 декабря 2013 года) {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1993.]] [[Kategorija:Prestanci 2014.]] [[Kategorija:Ruske radiostanice]] [[Kategorija:Bivše radiostanice]] [[Kategorija:Mediji u Moskvi]] 9ldk8yi9pjprg21i3ednp6smqzb4h5v 0 4630372 42605725 40962373 2026-06-05T15:38:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Rumunske radio-stanice]] → [[Kategorija:Rumunske radiostanice]] 42605725 wikitext text/x-wiki '''Radio Q''' je [[online radio]] u [[Rumunija|Rumuniji]] sa programom namenjenim tamošnjoj [[LGBT]] i [[queer]] populaciji. Sa radom je počela 2005. godine pod nazivom Radio 2G. Povezana je sa LGBT portalom [[gayone.ro]]. Program joj se uglavnom sastoji od [[elektronska muzika|elektronske]] i [[trance muzika|trans]] muzike, te [[talk show]] emisija posvećenih LGBT temama. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 2005.]] [[Kategorija:Rumunske radiostanice]] [[Kategorija:LGBT u Rumuniji]] 55z44jcx3z91ao69fri5tztltezv3ik 0 4630728 42606328 42294929 2026-06-06T11:32:21Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606328 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = RuPaul | slika = RuPaul by David Shankbone.jpg | opis = RuPaul 2007. godine | ime_po_rođenju = RuPaul Andre Charles | datum_rođenja = {{birth date and age|1960|11|17}} | mjesto_rođenja = [[San Diego]], [[Kalifornija]], [[SAD]] | zanimanje = glumac, maneken, pjevač, TV voditelj | znamenite_uloge = voditelj TV emisije ''[[RuPaul's Drag Race]]'' | supružnik = {{marriage|Georges LeBar|2017}} | website = {{URL|rupaul.com}} }} '''RuPaul Andre Charles''' ({{jez-engl|RuPaul Andre Charles}}; rođen 17. 11. 1960. godine), profesionalno poznat po mononimu '''RuPaul''', američki je [[glumac]], [[Drag kvin|dreg kvin]], televizijska ličnost, [[pevač]] i tekstopisac. Od 2009. godine producira i vodi takmičarski [[Rijaliti-šou|rijaliti-program]] [[RuPaulova dreg trka]], za koju je dobio dve Prajmtajm [[Emi]] nagrade. == Biografija == RuPaul je rođen i odrastao u [[San Dijego|San Dijegu]], a kasnije se preselio u [[Atlanta|Atlantu]] da studira izvođačke umetnosti. Nastanio se u [[Njujork]]u, gde je postao glavna atrakcija klupske scene. RuPaul je međunarodnu slavu stekao kao dreg kvin sa objavom svog debitantskog singla ''Supermodel (You Better Work)'', koji je kasnije objavljen i na njegovom prvom studijskom albumu ''Supermodel of the World'' (1993). Godine 1996. postao je portparol za ''MAC Cosmetics'', prikupljajući novac za ''Mac AIDS'' fond, čime je postao prvi dreg kvin koji je plasirao kozmetičku kampanju. Te godine je dobio svoj vlastiti tok-šou na VH1, RuPaul šou, koji je emitovan dve sezone pre nego što je počeo da održava jutarnju radio-emisiju na ''WKTU''-u sa Mišel Visaž. Kao muzički izvođač do sada je snimio 11 albuma.<ref>{{cite web|title=RuPaul|url=https://www.biography.com/people/rupaul-021116|website=Biography.com|language=en}}</ref> [[File:Rupaul-2009 (cropped to collar).jpg|thumb|left|upright=0.6|RuPaul, mart 2009. godine]] Kao glumac, RuPaul je nastupao u sledećim filmovima: ''Crooklyn'' (1994), ''The Brady Bunch Movie'' (1995), ''To Wong Foo'', ''Thanks for Everything! Julie Newmar'' (1995), ''But I'm a Cheerleader'' (1999), ''Hurricane Bianca'' (2016) i originalnoj [[Netfliks]]ovoj seriji ''Girlboss'' (2017). Objavio je i dve knjige: ''Lettin' It All Hang Out'' (1995) i ''Workin' It! RuPaul's Guide to Life, Liberty, and the Pursuit of Style'' (2010). Pored toga, do sada je proizvedeno deset sezona RuPaulove dreg trke koje su inspirisale spin-of serije poput RuPaulov dreg ju i RuPaulova dreg trka: Ol stars. Takođe, kao voditelj je uključen i u emisije: ''Skin Wars'', ''Good Work'' i ''Gay for Play Game Show Starring RuPaul''.<ref>{{cite web|title=RuPaul|url=http://www.imdb.com/name/nm0750412/bio|website=IMDb}}</ref> RuPaul je zapažen među dreg kvinovima i zbog sopstvene ravnodušnosti prema rodu u kom mu se ljudi obraćaju - i „on” i „ona” se smatraju prihvatljivim, kako je navedeno u njegovoj autobiografiji.<ref>{{Cite book|first1=RuPaul|last1=Andre Charles|title=Lettin' It All Hang Out: An Autobiography|url=https://archive.org/details/lettinitallhango00rupa|year=1995|publisher=Hyperion Books|isbn=978-0-7868-6156-9}}</ref> Takođe, RuPaul je igrao muškarca u nizu uloga, a javno nastupa kako u dregu, tako i izvan njega. == Diskografija == === Studijski albumi === * ''Supermodel of the World'' (1993) * ''Foxy Lady'' (1996) * ''Ho Ho Ho''(1997) * ''Red Hot'' (2004) * ''Champion'' (2009) * ''Glamazon'' (2011) * ''Born Naked'' (2014) * ''Realness'' (2015) * ''Slay Belles'' (2015) * ''Butch Queen'' (2016) * ''American'' (2017) == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|first1=RuPaul|last1=Andre Charles|title=Lettin' It All Hang Out: An Autobiography|url=https://archive.org/details/lettinitallhango00rupa|year=1995|publisher=Hyperion Books|isbn=978-0-7868-6156-9}} == Vanjske veze == {{Commonscat|RuPaul}} {{portal|LGBT}} * {{official website}} * {{IMDb ime}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1960||RuPaul}} [[Kategorija:Američki manekeni]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] [[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:LGBT aktivisti i aktivistkinje]] [[Kategorija:LGBT muzičari i muzičarke]] [[Kategorija:Gej glumci]] t6k5g5yv62c0g1w0rxgbols2pgq13na 0 4633202 42606221 42552737 2026-06-06T10:40:04Z JakaSisko 360070 Dodana informacija o dokumentarnom serijalu Pobjednici (HRT, 2025/2026) 42606221 wikitext text/x-wiki {{Glazbenik | Ime = Ida Prester | Img = Ida Prester, Belgrade Pride 2018.jpg | Img_capt = Ida Prester na Beograd Prajdu 2018 | Img_size = | Landscape = | Background = | Rodno_ime = | Pseudonim = | Rođenje = [[22. ožujak]] [[1979.]] | Mjesto rođenja = [[Zagreb]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | Smrt = | Prebivalište = [[Beograd]], [[Srbija]] | Instrument = vokal | Žanr = [[elektropop]]<br />[[sintpop]] | Zanimanje = [[pevačica]], voditeljka | Djelatno_razdoblje = 2003 - danas | Producentska_kuća = | Angažman = | URL = | nagrade = | Značajni instrumenti = }} '''Ida Prester''' je hrvatska voditeljka i pevačica bendova [[Lollobrigida Girls|Lollobrigida]], [[Frau Casio]] i MAiKA.<ref>{{Cite web|url=https://noizz.rs/kultura/ida-prester-ne-znam-hoce-li-mi-deca-biti-hrvati-srbi-ili-kinezi-ja-ih-ucim-da-budu/csm0lkw|title=Ida Prester: Ne znam hoće li mi deca biti Hrvati, Srbi ili Kinezi, ja ih učim da budu Ljudi|date=17. 9. 2018|website=Noizz.rs|language=sr|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Rođena je [[22. ožujak|22. ožujka]] [[1979.]] godine u [[Zagreb|Zagrebu]]. Diplomirala je na [[Ekonomski fakultet u Zagrebu|Ekonomskom fakultetu u Zagrebu]], a nakon toga upisuje Fakultet političkih nauka.<ref>{{Cite web|url=https://studena.hr/prirodnoja/ida-prester/|title=Studena|website=studena.hr|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Sa suprugom Ivanom Peševskim ima dva sina, Roka i Rija.<ref>{{Cite web|url=https://www.gloria.rs/price/zivot-sa-tri-muskarca-ida-prester-o-tome-sta-joj-najvise-nedostaje-nakon-rodenja-drugog-sina/|title=Život sa tri muškarca: Ida Prester o tome šta joj najviše nedostaje nakon rođenja drugog sina|website=Gloria|language=en-US|accessdate=15. 2. 2019|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216035529/https://www.gloria.rs/price/zivot-sa-tri-muskarca-ida-prester-o-tome-sta-joj-najvise-nedostaje-nakon-rodenja-drugog-sina/|url-status=dead}}</ref> Sastav Lollobrigida oformila je 2003. godine kada je podelila demo kompakt-diskove nekolicini zagrebačkih andergraund muzičara. Ona na tom probnom disku izvodi sve instrumentalne i vokalne delove, a sve pesme je sama napisala i kompjuterski iskomponovala. Žanrovi koje je Ida zastupala bili su [[elektropop]] i [[sintpop]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biografija.com/ida-prester/|title=Ida Prester biografija {{!}} Biografija.com|website=www.biografija.com|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Sa bendom je više puta nastupala na [[EXIT|Exit festivalu]], a 2009. godine osvaja MTV nagradu za najboljeg izvođača u regiji (Best Adria Act).<ref>{{Cite web|url=https://www.radiosarajevo.ba/metromahala/lica/ekskluzivni-intervju-lollobrigida-najboji-izvodaci-mtv-adria-2009/14817|title=Ekskluzivni intervju: Lollobrigida - najboji izvođači MTV Adria 2009|website=Radio Sarajevo|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Projekat Frau Casio nastao je 2013. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/scena/frau-casio-nova-muzicka-avantura-ide-prester/|title=Frau Casio – nova muzička avantura Ide Prester|last=J|first=Piše: D.|date=3. 11. 2013|website=Dnevni list Danas|language=sr-RS|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Njime iskazuje svoju zreliju ljubav prema elektropopu, nešto mračnijem nego onom koji ju je proslavio sa projektom Lollobrigida.<ref>{{Cite web|url=https://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/njen-glas-cete-prepoznati-misteriozna-frau-casio-ima-novi-hit-dvoje/|title=Njen glas ćete prepoznati: Misteriozna Frau Casio ima novi hit – “Dvoje”|website=Hello! magazin|language=en-US|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Od 2017. godine Ida je i u bendu “MAiKA” koji predstavlja spoj indi, [[Pank|panka]] i [[Folk muzika|folka]]. Te iste godine objavili su prvi singl '''„'''River Sava'''”'''.<ref>{{Cite web|url=https://glossy.espreso.rs/zabava/muzika/96427/omiljena-ida-prester-u-novom-bendu-upoznajte-grupu-maika|title=Omiljena Ida Prester u novom bendu: Upoznajte grupu MAiKA|website=Glossy|language=sr|accessdate=15. 2. 2019|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216035244/https://glossy.espreso.rs/zabava/muzika/96427/omiljena-ida-prester-u-novom-bendu-upoznajte-grupu-maika}}</ref> U novinarstvu se oprobala vodeći emisije '''„'''Dan za danom'''”''' i '''„'''Briljanteen'''”''' na [[HTV]]-u, saradnjom na emisiji '''„'''Direkt'''”''', snimanjem priloga za '''„'''Dobro jutro Hrvatska'''”''' i projektima [[MTV Adria|MTV Adrie]]. Radila je i kao kasting menadžer slovenačke produkcijske kuće Komakino.<ref>{{Cite web|url=https://www.presstiz.rs/intervju/zivot-je-za-mene-poceo-u-osamnaestoj/|title=ŽIVOT JE ZA MENE POČEO U OSAMNAESTOJ|date=14. 3. 2014|website=Presstiž internet magazin.|language=en-gb|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Ida je bila jedan od voditelja na prvoj Ceremoniji dodele muzičkih nagrada održanoj siječnja 2019. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/3028297-spektakl-u-areni-uskoro-pocinje-dodela-mac-nagrada-najvece-muzicke-zvezde-regiona-prolaze-crvenim-tepihom-foto|title=Završena dodela MAC nagrada u Areni: Regionalne muzičke zvezde oduševile publiku nezaboravnim nastupima (FOTO) (VIDEO)|website=www.telegraf.rs|language=sr|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Autorica je i voditeljica dokumentarnog serijala [[:hr:Pobjednici_(televizijska_emisija)|Pobjednici]] za [[HRT]] (2025. i 2026.). Poznata je i po tome što se javno zalaže za prava [[LGBT|LGBT+]] populacije. U svojoj kolumni je istakla da se istopolnim parovima ne sme uskratiti pravo na roditeljstvo.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/zivot-i-stil/porodica-zivot-i-stil/3017054-ida-prester-mislite-li-i-vi-da-su-gej-ljudi-nesposobni-za-odgajanje-dece|title=Kolumna Ide Prester koja će uznemiriti mnoge: Mislite li i vi da su gej ljudi nesposobni za odgajanje dece?|website=www.telegraf.rs|language=sr|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> Nastupala je na otvaranju [[Merlinka festival|Merlinka festivala]] 2017. godine<ref>{{Cite web|url=https://www.espreso.rs/kultura/film/205089/9-merlinka-festival-brus-labrus-ida-prester-i-ekipa-filma-lavina-na-svecanom-otvaranju-foto|title=9. MERLINKA FESTIVAL: Brus LaBrus, Ida Prester i ekipa filma Lavina na svečanom otvaranju (FOTO)|website=espreso.rs|language=sr|accessdate=15. 2. 2019}}</ref>, [[Beogradska parada ponosa|Beogradskoj paradi ponosa]] 2018. godine<ref>{{Cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/drustvo/3259785/parada-ponosa-u-centru-beograda.html|title=Parada ponosa u centru Beograda|last=Serbia|first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of|website=www.rts.rs|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> i kampanji '''''#bićebolje''''' koja za cilj ima povećanje tolerancije prema osobama drugačije seksualne orijentacije.<ref>{{Cite web|url=http://gayecho.com/news/ida-prester-o-problemima-jedne-fegheguse/|title=Ida Prester o problemima jedne fegheguše|date=6. 2. 2017|website=GayEcho|language=en-US|accessdate=15. 2. 2019}}</ref> == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1979|ŽIVO|Prester, Ida}} [[Kategorija:Hrvatske pjevačice]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] hzmq8oxgmt8gsyj02pmaukvdwfibftm 14 4633280 42606245 40879372 2026-06-06T11:18:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] → [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 42606245 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Jugoslaviji|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 94akrp5th82ia2ldveug82jyuaqjuvu 42606264 42606245 2026-06-06T11:22:08Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Jugoslavenske radio-emisije]] na [[Kategorija:Jugoslavenske radioemisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606245 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Jugoslaviji|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 94akrp5th82ia2ldveug82jyuaqjuvu 14 4633281 42606246 40879373 2026-06-06T11:19:00Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] → [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 42606246 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Srbiji|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] j2tvh44evdokja2vdqkze41v640kfme 42606267 42606246 2026-06-06T11:22:26Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Srpske radio-emisije]] na [[Kategorija:Srpske radioemisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606246 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Srbiji|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] j2tvh44evdokja2vdqkze41v640kfme 14 4633289 42606242 40879390 2026-06-06T11:18:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije po državama]] → [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 42606242 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 58mmdoov45vgjfql8tf84du3zm5hj6p 42606259 42606242 2026-06-06T11:19:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-emisije]] na [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radioemisije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606242 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radio u Bosni i Hercegovini|Emisije]] [[Kategorija:Radioemisije po državama]] 58mmdoov45vgjfql8tf84du3zm5hj6p 14 4633917 42606111 42590021 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606111 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Bosni i Hercegovini|NOB]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi|Bosna i Hercegovina]] 3p1zerrcvag2f0ifhvljhof417apwjs 0 4634155 42606336 41563230 2026-06-06T11:32:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606336 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Alex Trebek | počasni_sufiks = {{Post-nominals|country=CAN|OC|size=100%}} | slika = Alex Trebek (May 21, 2012).jpg | opis = Trebek na zakuski prilikom 71. dodjele nagrada Peabody (2012) | ime_po_rođenju = George Alexander Trebek | datum_rođenja = {{Birth date|1940|07|22|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Greater Sudbury|Sudbury, Ontario]], [[Ontario]], [[Kanada]] | datum_smrti = {{Death date and age|2020|11|8|1940|07|22}} | deatn_place = [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], [[SAD]] | državljanstvo = kanadsko (1940–)<br />američko (1998–) | alma_mater = [[University of Ottawa]] | zanimanje = televizijski voditelj, glumac | period = 1961– | partija = [[nezavisni političar|nezavisni]] | supružnik = {{marriage|[[Elaine Trebek Kares]]|1974|1981|reason=div.}}<br />{{marriage|Jean Currivan-Trebek|1990}} | djeca = 2 | nagrade = [[Order of Canada]] | potpis = SigAlexTrebek.svg }} '''George Alexander Trebek'''<ref>Napomena: Neki izvori njegovo ime navode kao Giorgi Suka-Alex Trebek, uključujući {{cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/alex-trebek/bio/211344/ |title=Alex Trebek |work=[[TV Guide]]|publisher=NTVB Media|location=[[New York City]]|access-date=6. X 2016 |archivedate=September 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921125429/http://www.tvguide.com/celebrities/alex-trebek/bio/211344 |deadurl=no}}</ref> {{Post-nominals|country=CAN|size=100%|OC}} ({{IPAc-en|t|r|ə|ˈ|b|ɛ|k}}; 22. jul 1940 - 8. novembar 2020) bio je [[Kanada|kanadsko]]-[[SAD|američki]] televizijski voditelj, najpoznatiji po višedecenijskom vođenju popularnog televizijskog kviza ''[[Jeopardy!]]''. Trebek, koji je osim toga vodio TV-kvizove i igre kao što su ''[[The Wizard of Odds]]'', ''[[Double Dare (CBS)|Double Dare]]'', ''[[High Rollers]]'', ''[[Battlestars (TV igra)|Battlestars]]'', ''[[Concentration (TV igra)#Classic Concentration (1987–1991)|Classic Concentration]]'' i ''[[To Tell the Truth]]'', je stekao popularnost i status jednog od najvećih američkih [[celebrity]]ja, te često nastupa u filmovima i TV-serijama kao glumac u [[cameo]] ulogama tumačeći samog sebe. ==Izvori== {{izvori}} ==Vanjske veze== {{Commons}} * {{IMDb ime}} {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1940|2020|Trebek, Alex}} [[Kategorija:Kanadski TV-voditelji]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 929v0bt6i6majgcamtw4bsmjgespzrw 14 4635039 42606114 42590075 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606114 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Spomenici u Srbiji|NOB]] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi|Srbija]] 5h00b8hxvx7wfimkyxyo8b0m4u9dh7w 0 4635345 42605643 42405423 2026-06-05T15:25:26Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki radio-voditelji]] → [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] 42605643 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Wolfman Jack | slika = Wolfman Jack in 1979.jpg | opis = Wolfman Jack godine 1979. | ime_po_rođenju = Robert Weston Smith | datum_rođenja = {{birth date|1938|1|21|df=y}} | mjesto_rođenja = [[New York City|New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|1995|7|1|1938|1|21|df=y}} | mjesto_smrti = [[Belvidere, North Carolina|Belvidere]], [[Sjeverna Karolina]], [[SAD]] | zanimanje = radio-voditelj | supružnik = Lucy Lamb | djeca = 2 }} '''Robert Weston Smith''', poznat pod umjetničkim imenom '''Wolfman Jack''' ({{jez-sh|Vukodlak Jack}}; 21. januar 1938 – 1. jul 1995) bio je [[SAD|američki]] [[disk džokej]], poznat kao jedan od najpopularnijih radio-voditelja u 20. vijeku. Slavu je stekao 1960-ih vodeći muzičke emisije u kojima je promovirao [[rock muzika|rock muziku]], koristeći specifičan stil i način govora koji je gledatelje ostavljao u nedoumici slušaju li [[Bijeli Amerikanci|bijelca]] ili [[Afroamerikanci|crnca]]. Wolfman Jack je slavu kasnije iskoristio i kroz niz [[cameo]] nastupa u filmovima i TV-serijama, uključujući popularni film ''[[Američki grafiti]]'' gdje je tumačio samog sebe. == Reference == {{reflist}} ==Vanjske veze== {{commons category}} *[http://www.legends.thewwbc.net/gpage25.html "New Year's Eve, 1993, With Wolfman Jack !"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606173339/http://www.legends.thewwbc.net/gpage25.html |date=2018-06-06 }} *[http://kipsamericangraffiti.blogspot.com/2010/10/wolfman-jack-part-i-en-el-aire.html Kip Pullman's American Graffiti Blog] *[https://web.archive.org/web/20110526093257/http://www.freeenterpriseland.com/BOOK/WOLFMAN.html Wolfman Jack and the gun battle in the Mexican desert] *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7307738.stm What made Wolfman Jack great?] *{{Find a Grave|11176976}} *{{IMDb name|0413125}} {{Lifetime|1938|1995|Wolfman Jack}} [[Kategorija:Američki radijski voditelji]] nkoc4cdutviq2p4dviqhhei5c95xjv5 14 4637227 42606113 42590073 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606113 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] j5rboo1kdcsvzrucxmtreuye9p3xq3q 0 4637956 42606118 42464490 2026-06-05T22:47:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606118 wikitext text/x-wiki [[File:Dinko Vranković - Spomenik u Svirčima.jpg|desno|mini|300px|Spomenik palim borcima, Svirče]] '''Spomenik palim borcima Svirče''' je monumentalni, više od 7 metara visoki spomenik pokraj mjesta [[Svirče]] na otoku [[Hvar]]u, rad kipara [[Dinko Vranković|Dinka Vrankovića]]. == Povijesna pozadina == Spomenik je podignut kao znak pijeteta i sjećanja na 16 Svirčana poginulih u borbama tijekom Narodnooslobodilačkoga rata. Podignut je na ulazu u mjesto, na lokaciji na kojoj su trojica Svirčana, na visokom boru, 1. svibnja 1942. izvjesila crvenu zastavu. ==Podizanje spomenika== Prva inicijativa za podizanjem spomenika, datira iz vremena neposredno iza [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. No tada prikupljena sredstva uložena su u podizanje nove Osnovne škole u [[Jelsa|Jelsi]], koju su pohađala i djeca iz Svirača. Materijalna sredstva za građevni materijal – armirani beton (bijeli lijevani cement) iz kojeg je podignut spomenik, osigurali su sami mještani Svirača, najprije borci odricanjem po jedne boračke mirovine, a kasnije i svi ostali, pa čak i mještani koji su iselili u prekomorske zemlje. Spomenik je podignut vlastitim radom mještana Svirača, te su sva prikupljena sredstva uložena u neposredne materijalne troškove gradnje. Spomenik je podignut tijekom kasnoga ljeta 1981. Trebao je biti svečano otvoren na [[Dan borca]], 4. srpnja 1982., no na koncu je otvoren 27. srpnja 1982. na [[Dan ustanka naroda Hrvatske]]. ==Likovne odlike spomenika== Autor likovne koncepcije spomenika, akademski umjetnik, prof. Dinko Vranković, koji je idejnu koncepciju kao i neposrednu fizičku izvedbu spomenika realizirao ''pro bono'', tj. besplatno, u svojem je obrazloženju iz 1981. ovako opisao spomenik: '' „Moto ovog spomenika je „Za spomen poginulima – na ponos živima“. Skulptura je suvremena u izrazu i odražava snagu, ljepotu i jednostavnost. Sadržaj skulpture je takav da svatko može razumjeti i doživjeti na svoj način. U svojoj osnovi skulptura simbolizira stablo iz čijih podrezanih grana mogu izrasti mladice koje će dati novi život i donijeti nove plodove. Skulptura može podsjetiti na stisnutu šaku. Taj stisak mora biti vječna opomena i poticaj na čvrstoću. Ova skulptura može podsjetiti i na ruku sklopljenu u zakletvu i tada mora značiti obavezu za održavanjem te zakletve. Ako skulptura podsjeti na još neprocvjeteni pupoljak, onda to znači našu vječitu nadu da će taj cvijet jednom otvoriti svoje latice u svoj svojoj ljepoti i donijeti plod.“ '' Spomenik je u njegovu budućem okružju autor osmislio ovako: '' „Skulptura bi bila izrađena od bijelog lijevanog cementa. Površina bi bila rustična, što bi izgledu skulpture davalo svježinu i uklopilo je u ambijent. Bjelina skulpture isticala bi se u ambijentu svojim tonalitetom naglasivši joj oblik. Visina skulpture ne bi smjela biti prigušena okolinom, već se mora doživjeti slobodnom. U sklopu spomenika nalazio bi se blok sa ispisanim imenima poginulih, kao i moto spomenika. “ '' ==Povijesnoumjetnički kontekst== U svojoj monografiji o kiparima otoka Hvara, povjesničar umjetnosti Vinko Srhoj o ovom spomeniku navodi sljedeće: ''„Vrankovićav spomenik dobro se uklapa u struju koja je na prostoru bivše države ostvarila neka od najboljih rješenja spomeničke memorije na rat i revoluciju u nekoj od komunističkih zemalja, kako nas uvjeravaju i strani autoriteti poput fotografa Jana Kempenaersa i arhitekta Willema Jana Neutelingsa. Neutelings, na osnovi viđenog s Kempenaersovih fotografija zaključuje da nešto slično u spomeničkoj skulpturi ne postoji u zemljama istog ideološkog sustava, jer su ti spomenici lišeni kulta ličnosti, zaključivši: „nije riječ o prikazima velikih vođa, nemaju simbole komunizma kao što su zvijezde ili isklesani radnici i njihove supruge. Oni su ikonografija slavlja i u potpunosti su neutralni. Ta „ikonografija slavlja“ našla je svoje simbolično mjesto i u Vrankovićevu spomeniku. Trokraka uspravljena skulptura koja niče iz organske forme stupa koji se pri vrhu proširuje i račva u tri svinuta kraka i po mišljenju samoga kipara može svojom stilizacijom usmjeriti u asocijacije prema stablu podrezanih grana (moguće podsjećanje na stradale borce NOB-a), iz čijeg živog korijena (podsjećanje na čokot loze) mogu niknuti mladice novog života. Asocijacije, po autoru, mogu ići i prema stisnutoj šaci koja simbolizira čvrstoću i obranaški stav. Da je Vranković u dosluhu s nekim rješenjima spomeničke skulpture koja već postoji u nas vidljivo je i u sličnosti s primjerice [[Želimir Janeš|Janešovim]] spomenikom [[Sisački partizanski odred|Sisačkom partizanskom odredu]] u šumi Brezovici kod [[Sisak|Siska]] (1981.). Janešova forma ima složeniju višedijelnu kompozitnost, elegantnije se proteže u visinu, ali ima sličan završetak s oblikom pupoljka koji se zatvara/otvara kao i na Vrankovićavu rješenju. Smjer asociranja koji priziva stisnutu šaku otpora, mogao bi našu skulpturu povezati s jednim znatno ranijim rješenjem Tri šake Ivana Sabolića na brdu Bubanj kod Niša (1963.). No Sabolićave šake doista su monumentalna posveta snažnoj ruci koja antejski niče iz zemlje i opasno prijeti. Vrankovićava šaka, međutim, uz malo nategnutu asocijaciju, nema Sabolićava čvrstine i snage nego blago, gotovo gracilno, uvija „prste“ prema unutra. Ona je, zaključimo, prije čaška čije se latice zatvaraju ili otvaraju, a teško ruka koja smjera nekoj odlučnoj gesti.“ ==Kritički diskurs== Uz ovaj opsežniji Srhojev osvrt valja napomenuti da Janešev spomenik u Brezovici kraj Siska sasvim sigurno nije mogao utjecati na Vrankovićevo rješenje spomenika u Svirčima, jer su oba spomenika podignuta iste, 1981. godine, kako to uostalom svjedoči i tekst [[Jakša Fiamengo|Jakše Fiamenga]] o podizanju spomenika u Svirčima, objavljen u „Slobodnoj Dalmaciji“ od 20. rujna 1981. u kojem je objavljena fotografija već podignutog svirčanskog spomenika. To je Srhoju bilo poznato, jer je on i sam taj članak Jakše Fiamenga on u svojem tekstu o Vrankovići izravno citirao, ali je pritom očito previdio kronološku usporednost tj. sinhronost oba ta spomenička rješenja, onog u Sisku i onog u Svirčima (za kojeg zabunom navodi da je izvedeno 1982., iako je dovršeno još koncem ljeta 1981. /dakle u potpuno isto vrijeme kada i Janešov spomenik kod Siska!/, a 27. 7. 1982. je samo svečano otvoreno), koja onemogućuje da je bilo koje od tih dvaju uspjelih rješenja utjecalo na ono drugo. Što se tiče usporedbe spomenika u Svirčima s onim Sabolićevim kraj Niša, Srhoj ulazi u djelomičnu kontradikciju, navodeći da je Vrankovićevo rješenje „gracilno“, dok je uspoređujući prije toga ga s Janešovim, bio naveo da je manje „elegantno“ (s čime se teško složiti obzirom da se Janešovo sastoji od "snopa" vertikalnih formi, koje zbog svoje množine i mogu biti istanjene, a Vrankovićevo od jednog "stupa" koji zbog svoje nosivosti nije mogao biti odveć istanjen). Iako su Srhojeve asocijacije u smjeru spomenika u Sisku i Nišu logične, obje njegove usporedbe su zapravo mehaničke, a ne generičke, jer je Vrankovićevo rješenje svirčanskog spomenika dosljedno sebi te je proporcionirano sukladno kako samoj temi, tako i specifičnim odlikama mjesta na kojem se sam spomenik nalazi. == Literatura == * Dinko Vranković: Spomeničko područje palim borcima, Svirče, 1981. (ciklostil) * Jakša Fiamengo: Dobra volja gradi spomenik, [[Slobodna Dalmacija]], 20. rujna 1981. * Dinko Vranković: Spomen područje Svirče, 1982. (deplijan) * Svirče – Spomenik palim borcima NOR-a Svirče, Prilozi povijesti otoka Hvara, VI, Hvar, 1982., str. 45-46 * Vinko Srhoj: Dinko Vranković, u: Moderno kiparstvo otoka Hvara, Zadar - Stari Grad, 2016., str. 84-87 * [https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970 Sanja Horvatinjčić: Spomenici iz razdoblja socijalizma u Hrvatskoj - prijedlog tipologije, dizertacija, Sveučilište u Zadru, 2017., str. 219]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vanjske veze == *[https://visitjelsa.hr/hr/destinacija/svirce/ Spomenik na TZ Jelsa] *[https://www.google.com/maps/uv?pb=!1s0x134a7d05ea7fb4d5%3A0x788f2b3bf7b00224!3m1!7e115!4s%2Fmaps%2Fplace%2Fspomenik%2Bpalim%2Bborcima%2Bsvir%25C4%258De%2F%4043.1601896%2C16.650608%2C3a%2C75y%2C357.42h%2C90t%2Fdata%3D*213m4*211e1*213m2*211slQPpxSsSFOinQYlri_qgXw*212e0*214m2*213m1*211s0x134a7d05ea7fb4d5%3A0x788f2b3bf7b00224%3Fsa%3DX!5sspomenik%20palim%20borcima%20svir%C4%8De%20-%20Google%20pretra%C5%BEivanje!15sCgIgAQ&imagekey=!1e2!2slQPpxSsSFOinQYlri_qgXw&hl=hr&sa=X&ved=2ahUKEwj9hvC0yrntAhUoDWMBHfB4A3sQpx8wE3oECBwQCA Spomenik na Google maps] *[https://www.topohvar.at/orte/sv/sv-mo-01-1/ Spomenik Svirče na Topo Hvar] *[https://yu-nostalgija.com/spomenik-palim-borcima-svirce-hvar-hrvatska/?cli_action=1626689960.609 Spomenik palim borcima Svirče – Hvar (Hrvatska)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210719102245/https://yu-nostalgija.com/spomenik-palim-borcima-svirce-hvar-hrvatska/?cli_action=1626689960.609 |date=2021-07-19 }} *[https://www.spomenikdatabase.org/map-directory Spomenik Svirče na mapi Spomenik Database] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] 3ryud53hcs605bsxmroix72bno4y1as 14 4639666 42605576 40903359 2026-06-05T15:18:22Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605576 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of New York City}} [[Kategorija:Kultura u New Yorku]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|New York]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|New York]] 6arb999r4trmx31nnmlegm7m4rwlx76 14 4639667 42605564 40903360 2026-06-05T15:17:14Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605564 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media in the United States by city‎}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama| ]] [[Kategorija:Američka kultura po gradovima| ]] [[Kategorija:Mediji po državama i gradovima|SAD]] [[Kategorija:Kategorije po gradovima u SAD]] 19a6yprmfuke81cy00k756glow3zehy 42605572 42605564 2026-06-05T15:18:12Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] na [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605564 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media in the United States by city‎}} [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama| ]] [[Kategorija:Američka kultura po gradovima| ]] [[Kategorija:Mediji po državama i gradovima|SAD]] [[Kategorija:Kategorije po gradovima u SAD]] 19a6yprmfuke81cy00k756glow3zehy 14 4640524 42605578 40906738 2026-06-05T15:18:28Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605578 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of San Francisco}} [[Kategorija:Kultura u San Franciscu]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|San Francisco]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|San Francisco]] dbrbo3vmcbfnkuvna2gnsu95gp2dwgc 14 4640544 42605574 40906790 2026-06-05T15:18:16Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605574 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of Boston}} [[Kategorija:Kultura u Bostonu]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|Boston]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|Boston]] q0u8liomxvtgwoey16i96jw4gevapg2 14 4640558 42605575 40906836 2026-06-05T15:18:19Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605575 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of Chicago}} [[Kategorija:Kultura u Chicagu]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|Chicago]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|Chicago]] 8u4u8fplstncpqmoye9nlqtdmbbjjhy 14 4640668 42605573 40907557 2026-06-05T15:18:13Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605573 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of Atlanta}} [[Kategorija:Kultura u Atlanti]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|Atlanta]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|Atlanta]] fai8ac72l57zjzk1dg30jdfe8l4v5a3 0 4643995 42605711 42568688 2026-06-05T15:37:18Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radio-stanice]] → [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 42605711 wikitext text/x-wiki '''Radio Feniks''' je nezavisna regionalna radio stanica u privatnom vlasništvu stacionirana u [[Gradiška|Gradišci]] u [[BiH|bosanskohercegovačkom]] entitetu [[Republika Srpska]]. Ona FM signalom na frekvenciji 94,7 MHz pokriva Gradišku, Kozarsku Dubicu, Srbac, Laktaše kao i rubove okolnih opština ([[Kostajnica (BiH)|Kostajnica]], Banja Luka), kao i jedan dio Republike Hrvatske. Program je muzičko-komercijalnog i zabavnog karaktera. Signal radija prvi put je emitovan 6. maja 1997 godine iz Prijedora, odakle je radio premješten u Kozarsku Dubicu 22. februara 2002. godine a 2025 godine, sjedište je prebačeno u Gradišku. Program se emituje non-stop, 24 sata dnevno. == Stalna ekipa == *Romana Kalabić, direktor, glavni i odgovorni urednik, voditelj *Sanja Srdić, voditelj == Vanjske veze == *[http://www.radiofeniks.com Radio Feniks] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke radiostanice]] 8xvnfmw21jci4j2f8hg7zt6pp5pu2c1 14 4646123 42605738 40937673 2026-06-05T15:40:24Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjeno iz [[Category:Emisije i serije na RTS-u]] uz pomoć dodatka [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605738 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Nemanjić Dynasty: The Birth Of The Kingdom}} [[Kategorija:Srpske TV-serije]] c34lcyq82p65epb6fcoab7wehnpp1xa 14 4648885 42605685 40944581 2026-06-05T15:32:38Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605685 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Iranu}} {{Commonscat|Radio stations in Iran}} [[Kategorija:Radio u Iranu|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 2lugf2shokfc25z6papn3jrpwqqgu8t 42605714 42605685 2026-06-05T15:37:43Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Iranske radio-stanice]] na [[Kategorija:Iranske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605685 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Iranu}} {{Commonscat|Radio stations in Iran}} [[Kategorija:Radio u Iranu|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 2lugf2shokfc25z6papn3jrpwqqgu8t 14 4650672 42605577 40952661 2026-06-05T15:18:25Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD po gradovima]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima]] 42605577 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Media of Philadelphia}} [[Kategorija:Kultura u Philadelphiji]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama po gradovima|Philadelphia]] [[Kategorija:Mediji po gradovima|Philadelphia]] 4nt6n47asv1mpinj97hae243j8tyngl 14 4651891 42605689 40962374 2026-06-05T15:32:51Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605689 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Rumunskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Romania}} [[Kategorija:Radio u Rumuniji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] smk5nxowdlnkggagfoxknmmvlebhf0a 42605724 42605689 2026-06-05T15:38:45Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Rumunske radio-stanice]] na [[Kategorija:Rumunske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605689 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Lista radio-stanica u Rumunskoj}} {{Commonscat|Radio stations in Romania}} [[Kategorija:Radio u Rumuniji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] smk5nxowdlnkggagfoxknmmvlebhf0a 14 4651926 42606257 40962512 2026-06-06T11:19:49Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-emisije]] → [[Kategorija:Radioemisije]] 42606257 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radioemisije|Opere]] [[Kategorija:Opere]] ftvvf2tn298mk1acy5qfej0y8qgeu1b 42606262 42606257 2026-06-06T11:21:47Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Radio-opere]] na [[Kategorija:Radioopere]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42606257 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Radioemisije|Opere]] [[Kategorija:Opere]] ftvvf2tn298mk1acy5qfej0y8qgeu1b 14 4653666 42605566 42603744 2026-06-05T15:17:20Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Mediji u SAD]] → [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605566 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Publishing in the United States}} [[Kategorija:Ekonomija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Izdavaštvo po državama|Sjedinjene Američke Države]] gzeu5z6qujzy7r1c9yuerzgw0wxfrk9 42605579 42605566 2026-06-05T15:18:58Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Izdavaštvo u SAD]] na [[Kategorija:Izdavaštvo u Sjedinjenim Američkim Državama]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605566 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Publishing in the United States}} [[Kategorija:Ekonomija Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Mediji u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Izdavaštvo po državama|Sjedinjene Američke Države]] gzeu5z6qujzy7r1c9yuerzgw0wxfrk9 0 4656340 42606394 41813586 2026-06-06T11:38:35Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-serije]] → [[Kategorija:Američke TV serije]] 42606394 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 TV | naslov = Beverly Hills, 90210 | slika = 90210_main_logo.jpg | opis = Naslov korišten u sezonama 2-4 | image_size = 230 | žanr = {{Plain list| *[[tinejdžerska drama]] *[[sapunica]] }} | kreator = [[Darren Star]] | uloge = {{Plain list| *[[Jason Priestley]] *[[Shannen Doherty]] *[[Jennie Garth]] *[[Ian Ziering]] *[[Gabrielle Carteris]] *[[Luke Perry]] *[[Brian Austin Green]] *[[Tori Spelling]] *[[Carol Potter (glumica)|Carol Potter]] *[[James Eckhouse]] *[[Joe E. Tata]] *[[Mark Damon Espinoza]] *[[Kathleen Robertson]] *[[Tiffani Thiessen|Tiffani-Amber Thiessen]] *[[Jamie Walters]] *[[Hilary Swank]] *[[Vincent Young (glumac)|Vincent Young]] *[[Lindsay Price]] *[[Daniel Cosgrove]] *[[Vanessa Marcil]] }} | kompozitor_uvodne_teme = John E. Davis | kompozitor = [[Jay Gruska]] | opentheme = | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | br_sezona = 10 | br_epizoda = 293 | lista_epizoda = Lista epizoda Beverly Hills, 90210 episodes | izvršni_producent = {{Plain list| *[[Aaron Spelling]] *[[E. Duke Vincent]] *[[Charles Rosin]] *[[Darren Star]] *Steve Wasserman *Jessica Klein *Paul Waigner *Larry Mollin *[[Jason Priestley]] *Laurie McCarthy *[[John Eisendrath]] *Doug Steinberg *Michael Braverman }} | kamera = [[film]]; [[postavke jedne kamere|jedna kamera]] | trajanje = 45–95 min. | kompanija = {{Plain list| *[[Propaganda Films]]<br>(1990-1992)<br>(sezone 1-2) *[[Spelling Television|Spelling Entertainment]]<br>(1990-1992)<br>(sezone 1-2) *[[Spelling Television]]<br>(1992-2000)<br>(sezone 3-10) *[[Tori Spelling|Torand Productions]] }} | distributer = [[CBS Television Distribution]] | kanal = [[Fox Broadcasting Company|Fox]]<ref>Brennan, Patricia. "Beverly Hills, 90210". The Washington Post. December 23, 1990. {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/tv/1990/12/23/beverly-hills-90210/81d66b95-1226-45b1-b8f4-647d9b958e4d/ |title=Archived copy |accessdate=21. VI 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180425235011/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/tv/1990/12/23/beverly-hills-90210/81d66b95-1226-45b1-b8f4-647d9b958e4d/ |archivedate=April 25, 2018 }}</ref> | slika_format = [[480i]] ([[Standard-definition television|SDTV]]) | audio_format = {{Plain list| *[[Multichannel television sound|Stereo]] (1990–1993) *[[Dolby Surround]] (1993–2000) }} | početak = {{Start date|1990|10|04|df=y}} | kraj = {{End date|2000|05|17|df=y}} | slijedi = <!--NOTE: The factual chronology is as follows. Per Wikipedia:No original research, please do not alter it via a "related" section.-->{{Plain list| *''[[Melrose Place]]'' *''[[Models Inc.]]'' *''[[90210 (TV serija)|90210]]'' *[[Melrose Place (TV serija, 2009)|''Melrose Place'' (2009)]] *''[[BH90210]]'' }} | website = }} '''''Beverli Hils, 90210''''' ({{jez-engl|Beverly Hills, 90210}}) [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je [[televizijska serija]] koju je napravio Daren Star i producirao [[Aron Speling]]. Serija se sastoji od deset sezona emitovanim na [[Televizijska kompanija Foks|Foksu]] od 4. oktobra 1990. do 17. maja 2000. Predstavlja najduže prikazivanu seriju koju je producirao Speling, trajavši malo duže od [[Dinastija (TV serija)|Dinastije]]. Prva je od pet serija iz ''Beverli Hils, 90210'' franšize i prati živote grupe prijatelja koji žive u bogatoj zajednici u [[Beverli Hils|Beverli Hilsu, Kalifornija]] dok prelaze iz srednje škole na koledž i u svet odraslih. „90210” u nazivu predstavlja jedan od pet gradskih [[ZIP kod]]ova.<ref>{{cite news|title=DARREN STAR, creator, 'Beverly Hills 90210'|work= The New York Times|date=31. 8. 2008|url= https://www.nytimes.com/2008/08/31/arts/television/31star.html?_r=1&scp=10&sq=Beverly 20Hills,2090210&st=Search|accessdate=10. 8. 2010|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170819062029/http://www.nytimes.com/2008/08/31/arts/television/31star.html?_r=1&scp=10&sq=Beverly|archivedate=19. 8. 2017|df= mdy-all}}</ref> Priča počinje kada se dvoje blizanaca, Brendon ([[Džejson Pristli]]) i Brenda ([[Šanen Doerti]]) Volš, zajedno sa svojim roditeljima Sidni ([[Kerol Poter]]) i Džimom ([[Džejms Ekhaus]]), zbog očevog posla dosele iz [[Minesota|Minesote]] na luksuzni [[Beverli Hils]], [[Kalifornija]].<ref>{{cite news|title=Beverly Hills, 90210 - The Complete First Season|publisher= DVD Talk|date=| url = http://www.dvdtalk.com/reviews/24728/beverly-hills-90210-the-complete-first-season/ |accessdate=25. 8. 2010|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110510081631/http://www.dvdtalk.com/reviews/24728/beverly-hills-90210-the-complete-first-season/|archivedate=10. 05. 2011|df= mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Trends: Real Beverly Hills kids say they like '90210' and its plots. What they don't like is being portrayed as snobs.|work= Los Angeles Times|date=3. 10. 1991| url = http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/vw-4511_1_beverly-hills-high |accessdate=24. 8. 2010|first= Michael|last=Quintanilla|url-status=live|archiveurl= http://archive.wikiwix.com/cache/20100824160751/http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/vw-4511_1_beverly-hills-high|archivedate=24. 8. 2010|df= mdy-all}}</ref> Pored beleženja prijateljstava likova i intimnih veza, serija se bavila brojnim aktuelnim temama kao što su [[seks]], [[silovanje]], [[homofobija]], [[prava životinja]], [[alkoholizam]], [[zloupotreba droga]], [[nasilje u porodici]], [[poremećaji u ishrani]], [[antisemitizam]], [[rasizam]], [[tinejdžersko samoubistvo]], [[tinejdžerska trudnoća]] i [[sida]].<ref>{{cite news|title=TV VIEW; '90210' Goes To the Head Of the Class|work= The New York Times|date=4. 8. 1991| url = https://www.nytimes.com/1991/08/04/arts/tv-view-90210-goes-to-the-head-of-the-class.html?scp=9&sq=Beverly%20Hills,%2090210&st=Search |accessdate=10. 8. 2010|first= Caryn|last=James|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131219193312/http://www.nytimes.com/1991/08/04/arts/tv-view-90210-goes-to-the-head-of-the-class.html?scp=9&sq=Beverly%20Hills,%2090210&st=Search|archivedate=19. 12. 2013|df= mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Beverly Hills' Teen-Agers Petition for Condoms|work= Los Angeles Times|date=6. 2. 1992| url = http://articles.latimes.com/1992-02-06/entertainment/ca-1903_1_beverly-hills |accessdate=24. 8. 2010|first= Sharon|last=Bernstein|url-status=live|archiveurl= http://archive.wikiwix.com/cache/20100826030616/http://articles.latimes.com/1992-02-06/entertainment/ca-1903_1_beverly-hills|archivedate=26. 8. 2010|df= mdy-all}}</ref> Nakon lošeg starta u rejtingu tokom prve sezone, serija je stekla popularnost tokom leta 1991, kada je Foks emitovao posebnu „ljetnu sezonu” serije, dok je većina drugih serija bila u reprizama.<ref>{{cite news|title=Fox 'Hills' Strategy Pays Off|work=[[Los Angeles Times]]|date=13. 7. 1991| url = http://articles.latimes.com/1991-07-13/entertainment/ca-1884_1_beverly-hills |accessdate=14. 11. 2010|first=Steven|last=Herbert|url-status=live|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20101116101951/http://articles.latimes.com/1991-07-13/entertainment/ca-1884_1_beverly-hills|archivedate=16. 11. 2010|df=mdy-all}}</ref> Gledanost se dramatično povećala, a ''90210'' je postao jedan od Foksovih najboljih serija kada se vratila u jesen. Serija je postala fenomen globalne pop kulture sa svojim glumcima, posebno [[Džejson Pritsli]] i [[Luk Peri]], koji su postali tinejdžerski idoli. Serija je takođe proslavila glumice [[Šanen Doerti]] i [[Dženi Gart]]. Serija je zaslužna za kreiranje ili popularizaciju tinejdžerskog žanra sapunica koji je usledio u godinama koje dolaze. Serija je imala mnogo izmena; [[Dženi Gart]], [[Tori Speling]], [[Brajan Ostin Grin]] i [[Ijan Ziring]] bili su jedini glumci koji su se pojavili tokom cele serije i kao i u prvoj epizodi ''[[Melrouz Plejs]]''. == Kratka radnja == Blizanci Brenda ([[Shannen Doherty]]) i Brandon ([[Jason Priestly]]) Walsh sele iz [[Minnesota|Minnesote]] u kalifornijski grad Beverly Hills. Ondje polaze u "''West Beverly Hills High School''" i odmah se uklapaju u popularno društvo u školi. Brenda se najprije sprijatelji s Kelly ([[Jennie Garth]]) i Donnom ([[Tori Spelling]]), a Brandon se sprijatelji sa Steveom ([[Ian Ziering]]) i godinu dana mlađim Davidom Silverom ([[Brian Austin Green]]). Brenda ugleda Dylana ([[Luke Perry]]) i odmah se zaljubi u njega. Ljubav je obostrana te oni dvoje prohodaju. Jim Walsh ([[James Eckhouse]]) nije sretan s dečkom svoje kćeri jer je doznao da je Dylan liječeni alkoholičar. U početku se Dylan nije sviđao Brandonu te su se jednom prilikom potukli. Nakon nekoliko sezona i glumačkih promjena Brenda je otišla u [[Engleska|Englesku]] kako bi studirala [[Gluma|glumu]]. U to vrijeme Dylan je prohodao s Kelly i oni su se zavoljeli. Dylanov otac pogiba u [[mafija]]škom obračunu te on opet počinje uzimati drogu i alkohol. Donna i David, koji su hodali tri godine, prestaju hodati zbog Davidove nevjere. Iz Minnesote dolazi Brandonova sestrična Valerie ([[Tiffani Amber Thiessen]]), a Jim i Cindy odlaze živjeti u [[Hong Kong]]. Valerie se spetlja s Dylanom koji je prekinuo s Kelly zbog problema. Brandon i Kelly prohodaju i Dylan se naljuti na njih, ali se brzo "ohladi". Valerie dobiva velik novac i kupuje pola "''Peach Pita''" kojeg je vlasnik Nat Bussichio (Joe E. Tata) i u koji su svi često dolazili. Andrea rađa kćer Hannu i seli se. David se zaljubljuje u Clare Arnold ([[Kathleen Robertson]]) i počnu vezu. Valerie je u to vrijeme promijenila mnogo partnera te je spavala sa Donninim novim dečkom Ray Pruitom ([[Jamie Walters]]), koji je povremeno tukao Donnu. Nakon što su Clare i David prekinuli, David je prohodao s Valerie, a Clare sa Stevom. Brandonova i Kellyna veza počinje "pucati" jer Dylan se ponovno zaljubio u Kelly. Valerie se vraća majci u Minnesotu, a Clare se seli u [[Pariz]]. Steve nije želio otići iz Beverlyja te je naglasio Brandonu da je njihova veza gotova. Brandon zaprosi Kelly koja pristaje, ali u zadnjem trenu se odustaju vjenčati jer misle da nisu spremni te Brandon napušta Beverly. David i Donna se ponovno spoje te se odluče vjenčati. Steve pronađe svoju ljubav Janet Sosnu i nakon nekog vremena dobije dijete s njom. U posljednjoj epizodi David i Donna se vjenčaju, a Dylan i Kelly se ponovno spoje. == Emitovanje == ''Beverli Hils, 90210'' premijerno se emitovao od [[4. oktobar|4. oktobra]] [[1990]]. do [[17. maj]]a [[2000]]. na [[Televizijska kompanija Foks|Foksu]] u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. <onlyinclude>{{Series overview | color1 = #FD54A6 | link1 = 1 | episodes1 = 22 | start1 = {{Start date|1990|10|4}} | end1 = {{End date|1991|5|9}} | color2 = #d3d3d3 | link2 = 2 | episodes2 = 28 | start2 = {{Start date|1991|7|11}} | end2 = {{End date|1992|5|7}} | color3 = #bd91c2 | link3 = 3 | episodes3 = 30 | start3 = {{Start date|1992|7|15}} | end3 = {{End date|1993|5|19}} | color4 = #c4e2b0 | link4 = 4 | episodes4 = 32 | start4 = {{Start date|1993|9|8}} | end4 = {{End date|1994|5|25}} | color5 = #acddeb | link5 = 5 | episodes5 = 32 | start5 = {{Start date|1994|9|7}} | end5 = {{End date|1995|5|24}} | color6 = #f3b404 | link6 = 6 | episodes6 = 32 | start6 = {{Start date|1995|9|13}} | end6 = {{End date|1996|5|22}} | color7 = #02b3f6 | link7 = 7 | episodes7 = 32 | start7 = {{Start date|1996|8|21}} | end7 = {{End date|1997|5|21}} | color8 = #3520d3 | link8 = 8 | episodes8 = 32 | start8 = {{Start date|1997|9|10}} | end8 = {{End date|1998|5|20}} | color9 = #fbdb86 | link9 = 9 | episodes9 = 26 | start9 = {{Start date|1998|9|16}} | end9 = {{End date|1999|5|19}} | color10 = #FFCFE4 | link10 = 10 | episodes10 = 27 | start10 = {{Start date|1999|9|8}} | end10 = {{End date|2000|5|17}} }}</onlyinclude> == Finale serije == Ocene za desetu sezonu su se smanjile na prosečno 10 miliona gledalaca po epizodi (prema izdanju časopisa ''-{Us Weekly}-'' iz maja 2000). Ocene su bile male u odnosu na prethodne sezone. Niže ocene, zajedno sa visokim troškovima vezanim za bilo koju televizijsku seriju u kasnijim sezonama, navele su Foks da okonča seriju u januaru 2000. Iako je bilo mnogo promena, više od 25 miliona ljudi je gledalo poslednju epizodu, koja se emitovala u maju 2000. Svi prvobitni mlađi glumci, isključujući [[Šanen Doerti]] i [[Daglas Emerson|Daglasa Emersona]], pojavili su se u finalnoj epizodi serije. Tifani Tisen se takođe vratila u finalnoj epizodi serije.<ref>{{cite news|title=Class Dismissed!|publisher=Los Angeles Times|date=17. 05. 2000| url = http://articles.latimes.com/2000/may/17/entertainment/ca-30803/6|first=Paul|last=Brownfield |url-status=live |archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110411013032/http://articles.latimes.com/2000/may/17/entertainment/ca-30803/6 |archivedate=11. 4. 2011|df=mdy-all|pages=6}}</ref> == Uticaj == ''-{Entertainment Weekly}-'' proglasio je emisiju dvadesetu na listi 100 najboljih televizijskih emisija u proteklih 25 godina.<ref>{{cite news| url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207387_20207339,00.html |title=The New Classics: TV|date=27. 6. 2008|publisher=''Entertainment Weekly''|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100926023749/http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207387_20207339,00.html|archivedate=26. 09. 2010|df=mdy-all|access-date=22. 02. 2019}}</ref> Časopis je takođe nazvao tematsku pesmu petnaestom na listi 25 najpopularnijih pesama u poslednjih 25 godina<ref>{{cite news| url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207394_20206750,00.html |title=25 Perfect TV Theme Songs|date=13. 6. 2008|publisher=ew.com|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021171741/http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207394_20206750,00.html|archivedate=21. 10. 2012|df=mdy-all}}</ref> i „-{90210 Sideburns}-” pedesetim na listi pop kulturnih momenata koji su uzburkali modu.<ref>{{cite news| url = http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207387_20207369,00.html |title=50 Pop Culture Moments That Rocked Fashion|date=17. 6. 2008|publisher=''Entertainment Weekly''|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021171746/http://www.ew.com/ew/article/0,,20207076_20207387_20207369,00.html|archivedate=21. 10. 2012|df=mdy-all}}</ref> Serija je proglašena jednom od najboljih školskih serija svih vremena od strane -{AOL TV}-.<ref>{{cite web|title=Best School Shows of All Time| url = http://www.aoltv.com/2008/08/26/best-school-shows/ |work=[[AOL TV]]|publisher=Aol, Inc|accessdate=14. 9. 2012|date=26. 8. 2008|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130517075223/http://www.aoltv.com/2008/08/26/best-school-shows|archivedate=17. 05. 2013|df=mdy-all}}</ref> Prva sezona epizode „-{Spring Dance}-” izazvala je ogorčenje mnogih roditelja nakon što je lik Brende izgubio nevinost sa Dilanom. Roditelji su bili uvređeni činjenicom da Brenda ne trpi posledice i ne pokazuje kajanje zbog seksa, nešto neobično za mrežnu televiziju tokom [[1991]]. godine.<ref>{{cite article| url = https://slate.com/culture/2006/12/the-revolutionary-first-season-of-beverly-hills-90210.html | title=When Brenda Walsh Was Young: The Revolutionary First Season of Beverly Hills, 90210|last=Meltzer|first=Marisa| publisher=Slate Magazine|date=7. 12. 2006| accessdate=20. 11. 2018}}</ref> Nakon mnoštva ljutitih telefonskih poziva na mrežu, Foks je odlučio umiriti uznemirene gledaoce prikazujući trudnoću koju su Brenda i Dilan zabeležili u drugoj sezoni, kao sredstvo „kažnjavanja” tinejdžera za njihovu odluku.<ref>{{cite video|title="Spring Dance" Episode Commentary by Producer Darren Star| medium=dvd| publisher=Paramount DVD|year=2006}}</ref> Izvršni producent Čarls Rosin kritikovao je ovu odluku, rekavši: „Jednog dana ću napisati dugačak članak o cenzuri koja se dogodila nakon što je Brenda izgubila nevinost na Spring densu sa svojim dečkom (koji je bio testiran na [[Sida|sidu]]) jer je bila srećna i nije bila puna kajanja.”<ref>{{cite article| url = https://teendramawhore.com/2009/10/04/exclusive-executive-producer-charles-rosin-reflects-on-90210s-early-years/ | title=Executive Producer Charles Rosin Reflects on 90210’s Early Years|date=4. 10. 2009| accessdate=20. 11. 2018}}</ref> U [[februar]]u [[1992]], na vrhuncu popularnosti serije, tri glavne zvezde, [[Džejson Pristli]], [[Šanen Doerti]] i [[Luk Peri]], prikazane su na naslovnici [[Roling stoun]]a. [https://www.rollingstone.com/tv/features/scenes-from-the-cast-struggle-in-beverly-hills-19920220 ''Pročitajte članak''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123190456/https://www.rollingstone.com/tv/features/scenes-from-the-cast-struggle-in-beverly-hills-19920220 |date=2018-01-23 }} i [https://www.rollingstone.com/music/pictures/1992-rolling-stone-covers-20040512/rs624-beverly-hills-90210-luke-perry-shannen-d-76979994 pogledajte naslovnu stranicu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221133237/http://www.rollingstone.com/music/pictures/1992-rolling-stone-covers-20040512/rs624-beverly-hills-90210-luke-perry-shannen-d-76979994 |date=2016-02-21 }}. == Uloge == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" style="width:20%;" | Uloha ! rowspan="2" style="width:20%;" | Glumac ! colspan="11" | sezone |- ! style="width:5%;" | 1 ! style="width:5%;" | 2 ! style="width:5%;" | 3 ! style="width:5%;" | 4 ! style="width:5%;" | 5 ! style="width:5%;" | 6 ! style="width:5%;" | 7 ! style="width:5%;" | 8 ! style="width:5%;" | 9 ! style="width:5%;" | 10 |- | Brendon Volš | [[Džejson Pristli]] | colspan="9" {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' |- | Brenda Volš | [[Šanen Doerti]] | colspan="4" {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="6" {{N/A|}} |- | Keli Tejlor | [[Dženi Gart]] | colspan="10" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Stiv Senders | [[Ijan Ziring]] | colspan="10" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Andrea Zakermen | [[Gabrijel Karteris]] | colspan="5" {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="1" {{N/A|}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="1" {{N/A|}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' |- | Dilan Mekej | [[Luk Peri]] | colspan="6" {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="2" {{n/a|}} | colspan="2" {{yes2|'''Posebni gostujući'''}} |- | Dejvid Silver | [[Brajan Ostin Grin]] | colspan="10" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Skot Skanlon | [[Daglas Emerson]] | {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | colspan="8" {{N/A|}} |- | Dona Martin | [[Tori Speling]] | colspan="10" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Sindi Volš | [[Karol Poter]] | colspan="5" {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="1" {{N/A|}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="2" {{N/A|}} |- | Džim Volš | [[Džejms Ekhaus]] | colspan="5" {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="3" style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="2" {{N/A|}} |- | Veleri Malon | [[Tifani Tisen]] | colspan="4" {{N/A|}} | colspan="5" {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' |- | Džes Vaskuez | [[Mark Dejmon Espinosa]] | colspan="3" {{N/A|}} | style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="5" {{N/A|}} |- | Net Busičio | [[Džoi I. Tata]] | colspan="5" style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | colspan="5" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Kler Arnold | [[Ketlin Rovertson]] | colspan="3" {{N/A|}} | colspan="2" style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | colspan="2" {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="3" {{N/A|}} |- | Rej Pruit | [[Džejmi Volters]] | colspan="4" {{N/A|}} | style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | {{yes2|'''Glavni'''}} | style="background:#ADD8E6"|'''Gostujući''' | colspan="3" {{N/A|}} |- | Karli Rejnolds | [[Hilari Svonk]] | colspan="7" {{N/A|}} | {{yes2|'''Glavni'''}} | colspan="2" {{N/A|}} |- | Noa Hanter | [[Vinsent Jang]] | colspan="7" {{N/A|}} | colspan="3" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Dženet Sosna | [[Lindsi Prajs]] | colspan="7" {{N/A|}} | style="background:pink; text-align:center;"|'''Epizodni''' | colspan="2" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Met Darning | [[Danijel Kosgrouv]] | colspan="8" {{N/A|}} | colspan="2" {{yes2|'''Glavni'''}} |- | Đina Kinsed | [[Vanesa Marsil]] | colspan="8" {{N/A|}} | colspan="2" {{yes2|'''Glavni'''}} |- |} ==Izvori== {{Reflist|30em}} ==Vanjske veze== * {{IMDb title|0098749}} * {{epguides|BeverlyHills90210|Beverly Hills, 90210}} * [http://www.cbs.com/classics/beverly-hills-90210 CBS.com Classics ''Beverly Hills 90210''] at [[CBS|CBS.com]] * [http://90210locations.info 90210 locations] * [https://www.imdb.com/title/tt8179162/?ref_=nv_sr_1?ref_=nv_sr_1/ BH90210 on IMDb] {{Authority control}} {{TVSvijek|1990|2000|Beverly Hills 92010}} [[Kategorija:Američke TV serije]] 0ngmgskewy02epovik2lpuhmjolhun3 0 4656692 42606286 40997872 2026-06-06T11:30:11Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606286 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Ron Canada | slika = Ron Canada.jpg | opis = Ron Canada 2009. godine | ime_po_rođenju = Ronald Ellis Canada | datum_rođenja = {{birth date and age|1949|5|3|df=y}} | mjesto_rođenja = [[New York]], [[SAD]]<ref>{{cite web|url=https://www.cwnyi.org/spin-off |title=Spin Off |website=Creative Women NY |date= |accessdate=31. III 2020}}</ref> | zanimanje = glumac | period = 1983– }} '''Ronald Ellis Canada''' (3. maj 1949 -) je [[SAD|američki]] glumac i bivši novinar, specijaliziran za uloge ličnosti od autoriteta, kao što su suci i policijski detektivi. == Izvori == {{izvori}} ==Vanjske veze== *{{IMDb name|133474}} {{Authority control}} {{Lifetime|1949||Canada, Ron}} [[Category:Američki teatarski glumci]] [[Category:Američki filmski glumci]] [[Category:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] pxqc2rqxmnp479yj7cujdaboqqpgaph 0 4665137 42606349 42404102 2026-06-06T11:33:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606349 wikitext text/x-wiki {{Infokutija model |ime = Padma Lakshmi |slika = |opis = Lakshmi na Desetoj kampanji svijesti tinejdžera o zdravlju u Albanyju 2013. godine |ime_po_orđenju = Padma Parvati Lakshmi Vaidynathan |datum_rođenja = {{Birth date and age|1970|9|1|df=y}} |mjesto_rođenja = [[Madras]], [[Tamil Nadu]], [[Indija]] |visina = {{height|ft=5|in=9}} |kosa = crna |oči = smeđe |zanimanje = manekenka, spisateljica, TV-voditeljica, glumica |period = 1991– |supružnik = {{marriage|[[Salman Rushdie]]|2004|2007|end=divorced}} |partner = [[Theodore J. Forstmann]] (2009–2011) |djeca = 1 (sa [[Adam Dell|Adamom Dellom]])<ref>{{cite web |url= http://www.accesshollywood.com/articles/padma-lakshmi-gives-birth-to-daughter-82485/ |title= Padma Lakshmi Gives Birth To Daughter |publisher= [[Access Hollywood]] |date=22. II 2010|df=dmy}}</ref> |nacionalnost = indijska, američka }} '''Padma Parvati Lakshmi Vaidynathan''' (1. septembar 1970 -), poznatija kao '''Padma Lakshmi''', je [[SAD|američka]] manekenka, TV-voditeljica i publicistkinja rodom iz [[Indija|Indije]]. == Reference == {{reflist}} ==Vanjske veze== {{Commons category}} * {{IMDb name|0482290}} {{Authority control}} {{Lifetime|1970||Lakshmi, Padma}} [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Američke manekenke]] [[Kategorija:Američke televizijske glumice]] o8agr1q2rvj1gl24o9vhhc5cw8e4uw6 0 4670557 42606329 42396001 2026-06-06T11:32:24Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američki TV-voditelji]] → [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] 42606329 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian |name = Bob Saget |image = Bob Saget, Behind The Velvet Rope TV .05.jpg |caption = Saget 2015. godine |birth_name = Robert Lane Saget |birth_date = {{birth date|df=yes|1956|5|17}} |birth_place = [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]], [[SAD]] |death_date = {{death date and age|df=yes|2022|1|9|1956|5|17}} |death_place = [[Orange County, Florida|Okrug Orange]], [[Florida]] [[SAD]] |education = [[Temple University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) |active = 1977–2022 |medium = {{hlist|televizijska|stand-up}} |genre = {{hlist|[[komedija karaktera]]|[[opservacijska komedija]]|[[dovitljivost]]/[[igra riječi]]|[[satira]]/[[politička satira]]|[[crna komedija]]|[[nadrealni humor]]|[[sarkazam]]|[[plava komedija]]}} |spouse = {{ubl|{{marriage|Sherri Kramer|1982|1997|end=div}}|{{marriage|Kelly Rizzo|2018}}}} |children = 3 |website = {{url|bobsaget.com}} }} '''Robert Lane Saget''' (17. maj 1956 – 9. januar 2022) bio je [[SAD|američki]] [[stand-up komedija|stand-up komičar]], glumac i televizijski voditelj. Najpoznatiji je po ulozi [[Danny Tanner|Dannyja Tannera]] u popularnom televizijskom sitkomu ''[[Full House]]'' (1987–1995), kao i njegovom nastavku ''[[Fuller House (TV serija)|Fuller House]]'' (2016–2020), te posuđivanju glasa naratora [[Ted Mosby|Tedu Mosbyju]] u sitkomu ''[[How I Met Your Mother]]'' (2005–2014). Od 1989. do 1997. bio je voditelj popularne TV-emisije ''[[America's Funniest Home Videos]]''. == Reference == {{reflist}} == Vanjske vezte == {{commons category|Bob Saget}} * {{Official website|http://www.bobsaget.com}} * {{IMDb name|756114}} * {{discogs artist|Bob Saget}} * [http://abilitymagazine.com/regina-hall.html "Regina Hall Interview"]. [[Ability (magazine)|''Ability Magazine'']]. "Regina Hall Issue", April/May 2010 {{Authority control}} {{Lifetime|1956|2022|Saget, Bob}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Američki televizijski glumci]] [[Kategorija:Američki televizijski voditelji]] bg2pi6ocm5zrqc1h2ixoew1vpuiapoh 0 4672894 42605593 42552179 2026-06-05T15:19:46Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Novine u SAD]] → [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] 42605593 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | ime = World Socialist Web Site | logo = [[File:World Socialist Web Site logo.svg|220px]] | url = {{URL|https://www.wsws.org/}} | lokacija = [[Oak Park, Michigan]] | tip = mišljenja i analize | komercijalan = ne (podržan donacijama) | stanje = onlajn | autor = David North (predsjednik uredništva) | registracija = ne ([[Disqus]] račun je potreban za komentiranje na člancima) | posjednik = [[Međunarodni komitet Četvrte internacionale|Međunarodni komitet]] [[Četvrta Internacionala|Četvrte internacionale]] | osnovan = {{Start date and age|1998|02|14}}<ref name="WSWS-1998"/> | jezik = 28 jezika, uklj. srpskohrvatski }} '''World Socialist Web Site''' ({{lang-sh|Svjetska socijalistička web stranica}}; '''WSWS''') je mrežno mjesto [[Međunarodni komitet Četvrte internacionale|Međunarodnog komiteta]] [[Četvrta Internacionala|Četvrte internacionale]] (ICFI). Sebe opisuju kao "internetske novine međunarodnog [[trockizam|trockističkog]] pokreta"<ref name="Wakabayashi"/> WSWS dnevno objavljuje članke i analize svjetskih novosti i događaja, te uključuje reportažu historijskih političkih pokreta [[radnička klasa|radničke klase]] i [[sindikat]]a. == Informacije == WSWS web stranica je osnovana 14. februara 1998. godine. Prošla je kroz dva redizajniranja, prvi put 22. oktobra 2008,<ref name="WSWS-200810a"/> te drugi put 1. oktobra 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.wsws.org/en/articles/2020/10/02/pers-o02.html |title=Welcome the relaunch of the World Socialist Web Site! - World Socialist Web Site |publisher=Wsws.org |date= |accessdate=2022-04-13}}</ref> Podržava i potpomaže međunarodnim [[Socijalističke stranke jednakosti|Socijalističkim strankama jednakosti]] u izbornim kampanjama. Stranica nema reklama, osim materijala iz [[Mehring Books]], vlastite izdavačke grane. Stranica se financira donacijama svojih čitatelja i pristalica. [[David North]], američki marksistički teoretičar, služi kao predsjednik Međunarodnog uredničkog odbora stranice.<ref>{{cite web |last1=correspondents |first1=Our |title=David North speaks in Berlin on the 15th anniversary of the World Socialist Web Site |url=https://www.wsws.org/en/articles/2013/05/16/berl-m16.html |publisher=WSWS |accessdate=3 May 2021}}</ref> == Sadržaj == WSWS objavljuje članke o politici, financijama i ekonomiji, kulturi, [[policijska brutalnost|policijskoj brutalnosti]], rasizmu, ratu, medijskim i informativnim tehnologijama, korporativnoj moći, historiji i radničkim problemima. Također recenzira filmove, televizijske i onlajn serije, muziku, umjetnost i umjetnike, knjige i autore. Periodično poduzima usmjerene političke kampanje, tijekom kojih se objavljuju brojni članci, videi, intervjui i perspektive na određenu temu. Među poduzetim kampanjama bile su obrane [[Julian Assange|Juliana Assangea]],<ref name="CARBONATED"/> [[Chelsea Manning|Chelseje Manning]],<ref name="michigandaily.com"/> i [[Edward Snowden|Edwarda Snowdena]],<ref name="SFGATE20100901"/> građanskih prava i slobode govora,<ref name="shm-201006"/><ref name="salon-201710"/> i protivljenje zatvaranju i bankrotu komunalnih usluga u [[Detroit]]u.<ref name="The South End"/><ref name="MLIVE"/> == Degradacija u Google pretragama == Prema [[Washington, D.C.|vašingtonskom]] Institutu za javnu točnost, WSWS je jula 2017. godine počela opadati u [[Google]]ovim algoritmima pretraživanja. WSWS vjeruje da je to oblik [[cenzura|cenzure]] od strane Googlea, objašnjavajući da su odgovorne promjene namjerene na uklanjanje "[[lažne vijesti|lažnih vijesti]]".<ref name="accuracy-62207"/> Koristeći dokaze od SEMrush-a, analitičkog paketa za [[optimizacija web pretrage|optimizaciju web pretrage]], WSWS tvrdi da je nekolicina socijalističkih i protu-ratnih internetskih novina počela primati smanjen promet od Google tražilice zbog promjena u pretraživačkom algoritmu. Između aprila i augusta 2017. WSWS je primila 67% manje prometa od Googlea nego što je dobivala inače.<ref name="Wakabayashi"/> Google je odgovorio da ne ciljaju nijedno specifično mrežno mjesto s namjerom,<ref name="Wakabayashi"/> te je Googleov potpresjednik Ben Gnomes napisao da je Google "podesio [svoje] signale da pomogne autoritativnim stranicama izbiti na površinu, te degradira sadržaj niske kvalitete."<ref name="Sheffield"/> Filmski je tvorac [[John Pilger]] ponudio svoju podršku webinaru Davida Northa i [[Chris Hedges|Chrisa Hedgesa]] o tom problemu, obrazloživši da se WSWS-u slične stranice poput [[WikiLeaks]], [[Consortium News]], [[GlobalResearch]], [[Democracy Now]], i ''[[CounterPunch]]'' isto suočavaju s Googleovim etiketama o "uvredljivim sadržajem".<ref name="WSWS-201801"/> ==Izvori== {{reflist|refs= <ref name="CARBONATED">{{Citation|last=Mazhar|first=Fatimah|title=World's Most Widely Accessed Socialist Website Defends Edward Snowden|url=http://www.carbonated.tv/news/worlds-most-widely-accessed-socialist-website-defends-edward-snowden|newspaper=Carbonated.TV|accessdate=February 20, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305062739/http://www.carbonated.tv/news/worlds-most-widely-accessed-socialist-website-defends-edward-snowden|archivedate=March 5, 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="SFGATE20100901">{{Cite news|url=http://blog.sfgate.com/hottopics/2010/09/01/wikileaks-founder-julian-assange-rape-allegations-whats-behind-them/|title=WikiLeaks founder Julian Assange rape allegations: What's behind them?|date=September 1, 2010|work=Hot Topics|accessdate=October 23, 2017|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024042854/http://blog.sfgate.com/hottopics/2010/09/01/wikileaks-founder-julian-assange-rape-allegations-whats-behind-them/|archivedate=October 24, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="The South End">{{Cite news|url=http://www.thesouthend.wayne.edu/features/article_1fedf82a-df5e-11e5-97f2-1bcee56002ab.html|title=IYSSE facilitates campus discussion about socialism|work=The South End|accessdate=October 23, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023230605/http://www.thesouthend.wayne.edu/features/article_1fedf82a-df5e-11e5-97f2-1bcee56002ab.html|archivedate=October 23, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="shm-201006">{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/nsw/hunt-was-up-against-civil-rights-arguments-20100604-xkm2.html|title=Hunt was up against civil rights arguments|last=Elliott|first=Tim|date=May 5, 2010|work=The Sydney Morning Herald|accessdate=October 2, 2017|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023233915/http://www.smh.com.au/nsw/hunt-was-up-against-civil-rights-arguments-20100604-xkm2.html|archivedate=October 23, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="salon-201710">{{Cite news|url=https://www.salon.com/2017/10/18/fake-news-or-free-speech-is-google-cracking-down-on-left-media/|title='Fake news' or free speech: Is Google cracking down on left media?|date=October 18, 2017|work=Salon|accessdate=October 23, 2017|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024042648/https://www.salon.com/2017/10/18/fake-news-or-free-speech-is-google-cracking-down-on-left-media/|archivedate=October 24, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="MLIVE">{{Cite news|url=http://www.mlive.com/news/detroit/index.ssf/2013/10/socialists_to_protest_in_defen.html|title=Socialists to protest in defense of Detroit's DIA Friday, day after EM Orr tells business leaders he was once 'somewhat of a Socialist' himself|work=MLive.com|accessdate=October 23, 2017|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023230806/http://www.mlive.com/news/detroit/index.ssf/2013/10/socialists_to_protest_in_defen.html|archivedate=October 23, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="accuracy-62207">{{cite web|url=http://www.accuracy.org/release/62207/|title=Is 'Fake News' Scare Being Used to Stifle Dissent?|publisher=[[Institute for Public Accuracy]]|language=en-US|accessdate=October 23, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023230559/http://www.accuracy.org/release/62207/|archivedate=October 23, 2017|url-status=live}}</ref> <ref name="Wakabayashi">{{Cite news|last=Wakabayashi|first=Daisuke|url=https://www.nytimes.com/2017/09/26/technology/google-search-bias-claims.html|title=As Google Fights Fake News, Voices on the Margins Raise Alarm|work=The New York Times|date=September 26, 2017|accessdate=January 13, 2018|issn=0362-4331|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113081525/https://www.nytimes.com/2017/09/26/technology/google-search-bias-claims.html|archivedate=January 13, 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="Sheffield">{{cite news|last=Sheffield|first=Matthew|url=https://www.salon.com/2017/10/18/fake-news-or-free-speech-is-google-cracking-down-on-left-media/|title='Fake news' or free speech: Is Google cracking down on left media?|work=Salon|date=October 18, 2017|accessdate=January 13, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113081517/https://www.salon.com/2017/10/18/fake-news-or-free-speech-is-google-cracking-down-on-left-media/|archivedate=January 13, 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="WSWS-1998">{{cite web|title=This Year in Review: 1998|url=http://www.wsws.org/en/years/1998/|publisher=World Socialist Web Site|publisher=International Committee of the Fourth International|accessdate=November 26, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160520040135/https://www.wsws.org/en/years/1998/|archivedate=May 20, 2016|url-status=live}}</ref> <ref name="WSWS-200810a">{{cite web |url=http://www.wsws.org/articles/2008/oct2008/pers-o22.shtml |title=Welcome the redesigned World Socialist Web Site |accessdate=April 18, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081130182514/http://www.wsws.org/articles/2008/oct2008/pers-o22.shtml |publisher=World Socialist Web Site|publisher=ICFI|archivedate=November 30, 2008 |url-status=live}}</ref> <ref name="WSWS-201801">{{cite web|url=https://www.wsws.org/en/articles/2018/01/11/pilg-j11.html|title=Documentarian John Pilger issues statement of support for January 16 webinar, 'Organizing resistance to Internet censorship'|website=World Socialist Web Site|publisher=ICFI|date=January 11, 2018|accessdate=January 13, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180111221756/https://www.wsws.org/en/articles/2018/01/11/pilg-j11.html|archivedate=January 11, 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="michigandaily.com">{{cite web|title=IYSSE members discuss Manning imprisonment following rally|url=https://www.michigandaily.com/section/campus-life/iysse-members-discuss-manning-imprisonment-following-rally|last=Reporter|first=Ben Rosenfeld Daily Staff|publisher=[[The Michigan Daily]]|language=en|accessdate=May 14, 2020}}</ref> }} == Vanjske veze == * [https://www.wsws.org/sh WSWS na srpskohrvatskom jeziku] * [https://www.wsws.org/en WSWS na engleskom jeziku] [[Kategorija:Nastanci 1998.]] [[Kategorija:Novine u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Američki sajtovi]] [[Kategorija:Socijalističke publikacije]] rvewe0izw6dw5dmd629c9w3pkdoknmh 0 4673937 42606119 42464489 2026-06-05T22:47:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606119 wikitext text/x-wiki [[File:Joko Knežević - Mimice Mosaic.png|thumb|Joko Knežević: Spomenik u Mimicama, mozaik, 300*430 cm, 1963.]] '''Spomenik palim borcima / Na mrtvoj straži, Mimice''' je monumentalni mozaik u selu [[Mimice]], nedaleko [[Omiš]]a, rad poznatog slikara i kipara [[Joko Knežević|Joke Kneževića]]. Riječ je o prvom iz njegova ciklusa monumentalnih mozaika spomeničke i memorijalne funkcije na temu NOB-a (kasnije su uslijedili [[Drašnice]], Omiš i Split), te ujedno i najuspjelijem. Autor, rodom iz tog kraja, o spomeniku u svojoj je autobiografiji napisao: ''„Za spomenik u Mimicama sam bio nadahnut narodnom pjesmom iz NOB-a „U Kupresu grob do groba, traži majka sina svoga“. Tu su, u sredini dvije uplakane majke na grobu palih boraca, sa strane dva partizana, čuvara, a sa suprotne strane mlađa žena sa konistrom hrane na glavi koja označava pobjedu i nastavak ljudskog življenja. ... Otkrivanje spomenika bilo je izvanredno svečano - neočekivano mnoštvo svijeta. Održano je nekoliko prigodnih govora - Blaženka, Venko, Jozara. Bio je prisutan i režiser [[Vatroslav Mimica]]. Na nj je to slavlje djelovalo tako snažno da je on već tada začeo svoj film "[[Prometej s otoka Viševice]]". Zanimljivo je da je Vatre kasnije meni povjerio ulogu seljaka nezadovoljnika Jone u tome filmu....“ '' Film je osvojio [[Zlatna arena|Zlatnu arenu]] u Puli, 1964. godine. Govoreći općenito o svojim mozaicima, Knežević je pojasnio: ''„...nastojao sam provesti stilizaciju do najveće moguće jednostavnosti, po mogućnosti do monumentalnosti“ ''. Rezultat tog postupka, zamjetnog i na mimičkom mozaiku, bio je zamjetan izostanak patetike, posve uobičajene za spomenike NOR-a. U Hrvatskom biografskom leksikonu, Davorin Vujčić je o tom Kneževićevu spomeniku napisao sljedeće: "U velikim kompozicijama iz 1960-ih (Spomenik palim borcima, Mimice, 1963) napušta prostornu iluziju, a površinu obrađuje kao pravilan geometrijski raster sa statičnim likovima lišenima voluminoznosti." Tome valja dodati da je uz Kneževićevu osobnu ikonografiju i mozaičarski rukopis, na spomeniku zamjetan echo [[purizam|purizma]], koji je i inače bio popularan u jugoslavenskoj likovnoj umjetnosti tih godina. O kritičkoj recepciji tog spomenika, Knežević je zabilježio sljedeću anegdotu: ''„Jednom je književnik Barković na nekom književnom sastanku tvrdio kolegama da bi svaki naš kulturan čovjek trebao posjetiti selo Mimice samo zato da vidi mozaik - spomenik palim borcima. Pa ipak se tada diže drugi književnik, inače moj "legendarni prijatelj", koji potvrdi vrijednost mozaika, ali samo "u tom ambijentu". Znači pogodio sam samo ambijent! E pa dobro i to; uzmi što ti se nudi.“ '' ==Literatura i izvori== *Josip Depolo: Joko Knežević, Zagreb, 1995., str. 37 *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 183, 187, 211-212, 281 *[https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 Davorin Vujčić: Joko Knežević, Hrvatsko biografski leksikon, 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928161201/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 |date=2022-09-28 }} *[https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970 Sanja Horvatinjčić: Spomenici iz razdoblja socijalizma u Hrvatskoj - prijedlog tipologije, dizertacija, Sveučilište u Zadru, 2017., str. 200]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.spomenikdatabase.org/post/the-memorial-mosaic-art-of-yugoslavia Donald Niebly: The Dynamic History of Memorial Mosaic Art in Yugoslavia, 2020.] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] i4lthzz8o0ovetttcpdqf921pp0m3dr 0 4673943 42606122 42464492 2026-06-05T22:47:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606122 wikitext text/x-wiki [[File:Žena Biokovka u Drašnicama.jpg|thumb|Spomenik ženi Biokovki, Drašnice, mozaik, cca 3*2 m,1974.]] '''Spomenik ženi Biokovki, Drašnice''' je monumentalni mozaik u selu [[Drašnice]], nedaleko [[Podgora|Podgore]], rad poznatog slikara i kipara [[Joko Knežević|Joke Kneževića]] iz 1974. Riječ je o jednom od dva njegova monumentalna memorijalna mozaika na temu žene u NOB-u: drugi, nastao otprilike u isto vrijeme, bio je posvećen [[Kata Pejnović|Kati Pejnović]], te je bio postavljen u osnovnoj školi koja je nosila njeno ime u [[Gospić]]u. Koristeći se u bitnom kao polazištem [[Goya|Goyinom]] kompozicijom [[Treći maj 1808.]], Knežević je u likovni medij prenio usmenu predaju o Berti Alač, koju su talijanski okupatori strijeljali zbog njenog pomaganja [[partizan]]ima. Berta - koja na ovom prikazu utjelovljuje sve Biokovke koje su pružile otpor okupatoru - grčevito razgrće svoj tanki kratki kaput pred streljačkim vodom. Tu nenadanu herojsku gestu promatraju snuždeni seljani svih uzrasta, odjeveni u narodne nošnje, dok se u zadnjem planu vide spaljene kuće, još jedan vjerojatno povijesno točan detalj prikaza. Uz Bertu su prikazani lavor i ručnik na stolcu, kojima je ona, prema očevidcima, prije svojeg strijeljanja oprala krv s rana koje je zadobila tijekom mučenja. Iako općenito uspio, spomenik oblikovan likovnim vokabularom i sintaksom [[Socijalistički realizam|socrealizma]], odiše patetikom (što je zbog same teme prikaza vjerojatno bilo nemoguće izbjeći), pa se ne ubraja među Kneževićeva najbolja spomenička djela. == Povezano == *[[Devojka sa Biokova]] ==Literatura i izvori== *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 265, 281 *[https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 Davorin Vujčić: Joko Knežević, Hrvatski biografski leksikon, 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928161201/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 |date=2022-09-28 }} *[https://www.spomenikdatabase.org/podgora Spomenik Database / Podgora] *[https://www.xiwl.com/w/index.php/Biokovo_-_Monument_to_the_Women_of_Biokovo Biokovo - Monument to the Women of Biokovo] * [https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970 Sanja Horvatinjčić: Spomenici iz razdoblja socijalizma u Hrvatskoj - prijedlog tipologije, dizertacija, Sveučilište u Zadru, 2017., str. 200-201]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.spomenikdatabase.org/post/the-memorial-mosaic-art-of-yugoslavia Donald Niebly: The Dynamic History of Memorial Mosaic Art in Yugoslavia, 2020.] *Sanja Horvatinčić: Žena nakon borbe: reprezentacija i djelovanje žena u polju spomeničke produkcije socijalističkog razdoblja, u: Pojavnosti moderne skulpture u Hrvatskoj / Protahonisti - radovi - konteksti, Split, 2021., str. 264-265 [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] 869482utirc1q6d83emxon8wsp5t2fp 0 4674193 42606115 42576393 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606115 wikitext text/x-wiki U bivšoj '''Vojnoj bolnici''' u [[Split]]u, koja danas nosi naziv KBC Split - Bolnica Križine, nalaze se dva monumentalna [[mozaik]]a, monumentalni urezani (uleknuti) [[reljef]] i momumentalna kompozicija u kovanom željezu, koje je tijekom 1965. izradio glasoviti dalmatinski slikar i kipar [[Joko Knežević|Joke Kneževića]]. Mozaici i reljef stilski pripadaju [[Socijalistički realizam|soc-realizmu]], a kompozicija u kovanom željezu osobnoj, grafičkoj inačici [[kubizam|kubizma]]. Ta se djela u dostupnoj literaturi navode pod različitim nazivima. Sam Knežević u svojoj autobiografiji ''"Moja sjećanja"'', mozaike navodi pod nazivima ''"[[NOB]]"'' i ''"Obnova"''. Prvog od njih Hrvatski biografski leksikon navodi pod nazivom ''"[[Partizani]]"'', dok njegovi nasljednici za drugi mozaik navode naziv: ''"Narod u svojoj težnji k stalnom napretku"''. Knežević reljef u kamenu ispred bolnice naziva ''"Borbe partizana na moru"'', dok ga Hrvatski biografski leksikon spominje pod nazivom ''"Rađanje ratne [[ratna mornarica|ratne mornarice]]"''. I Knežević i Hrvatski biografski leksikon zamalo apstraktnu kompoziciju u kovanom željezu navode pod nazivom ''"Život bolnice"''. Mozaike i reljef odlikuje ''"čitljivost motiva"'' i ''"pepoznatljivost likova"'' ([[Josip Depolo]]). Time se htjelo reći da je riječ više o svojevrsnim ilustracijama nego li o stvarnim umjetničkim djelima. Ipak se, osobito mozaici, nerjetko spominju u Kneževićevu opusu, prvenstveno zbog svojih velikih dimenzija, i frekventnosti zgrade [[bolnica|bolnice]] u kojoj se nalaze. Knežević o reljefima u svojoj autobiografiji navodi: ''"Kako rekoh, složio sam dva golema mozaika u Vojnoj bolnici u Splitu. Dok sam ih radio, dolazili su ljudi, prolazili, ali i davili me i zapitkivali: `A šta vi to radite? A kako ćete dalje sada bojati ove piljke? A kako ste ih bojali? A kako ćete kasnije vaditi te piljke? Kako ćete ih brusiti? i puno pitanja bez ikakva smisla i sadržaja. Da, teško mi je bilo raditi u sredini koja nema pojma što se događa."'' == Vanjske veze == *[http://www.ratnakronikasplita.com/prilozi/spomenici Spomen-mozaik Partizani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103202323/http://www.ratnakronikasplita.com/prilozi/spomenici |date=2019-01-03 }} *[https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing Članak s crno-bijelom fotografijom Joke Kneževića i supruge ispred mozaika u Bolnici Križine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018214745/https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing |date=2022-10-18 }} *[http://lipimojgrad.blogspot.com/2016/04/joku-knezevica-trazec-nebacilat-okon.html Tekst s fotografijama svih djela Joke Kneževića u Bolnici Križine] ==Literatura i izvori== *Josip Depolo: Joko Knežević, Zagreb, 1995., str. 37, 160, 163 *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 169, 212 *[https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 Davorin Vujčić: Joko Knežević, Hrvatsko biografski leksikon, 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928161201/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 |date=2022-09-28 }} *[https://www.jutarnji.hr/globus/leonardo-iz-omiskog-kamenjara-4084731 Leonardo iz omiškog kamenjara, 9. 10. 2013.] *[https://www.jutarnji.hr/domidizajn/interijeri/vila-gandalj-obitelji-levaj-u-blizini-omisa-3444014 Korana Sutlić: Vila Gandalj obitelji Levaj u blizini Omiša, 18. 10. 2015.] *[https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing Marc Rowlands: In Croatia Public Art Is Destroyed And Replaced With... Nothing, 17. 7. 2020.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018214745/https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing |date=2022-10-18 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] owjsyfmzobthq5pgqojxlbnhc34tpw4 0 4674247 42606117 42269962 2026-06-05T22:47:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606117 wikitext text/x-wiki [[File:Bogomolje - spomenik.jpg|thumb|Spomenik palim borcima Bogomolje]] '''Spomenik palim borcima Bogomolje''' je je monumentalni spomenik palim borcima i žrtvama fašističkog terora u selu [[Bogomolje]], na istoku otoka Hvara, rad poznatog slikara i kipara [[Joko Knežević|Joke Kneževića]]. Spomenik od bijelog i crnog kamena nalazi se na istočnoj strani trga u centru sela. Podignut je na kamenoj bazi i to u obliku dva kamena bloka položena pod kutom od devedeset stupnjeva, od kojih je onaj sjeverniji položen uspravno, podsjećajući na obelisk, dok je istočni položen vodoravno. Sam način postavljanja ova dva bloka može asocirati na stojećeg i na palog borca. Između blokova nalazi se crna kamena ploča grobnice. Na vodoravno položenom bloku nalazi se urezani reljef s prikazom partizanskih boraca u brodu. Uspravni kameni blok na širim stranama (sjeverna i južna) nosi urezane prikaze [[partizan]]a u borbi i ranjenika u bolnici. Scene vjerojatno prdstavljaju amalgam autorovih vlastitih iskustava kao partizanskog borca (veristički i opori detalji) i klastične motivike [[socrealizam|soc-realizma]]. Na užoj (zapadnoj) strani bloka su urezana imena 20 palih boraca kojima je spomenik i posvećen. Reljefni prikazi su izrazito jednostavni i ostavlaju dojam u kamen urezanih [[crtež]]a. Na samoj bazi spomenika, nalazi se natpis u jednom redu: ''„Vaše srce kuca u srcu zemlje ove za koju ste dali živote i snove.“'' Spomenik, svečano otvoren u ljeto 1969., sam autor je u svojim memoarima opisao riječima: ''„U Bogomolju sam također napravio spomenik palim borcima, arhitektonskog žanra. Tu je obelisk s tri kamene plohe na kojima su ugravirani motivi iz [[NOB]]-a. To je spomenik arhitektonsko-kiparski, pa čak i slikarski, jer je rađen crnim i bijelim kamenom.“'' Ovaj spomenik valja promatrati u kontekstu desetak metara dugog urezanog reljefa slične tematike, kojeg je autor, također u bijelom kamenu izradio 1965. za tadašnju [[Djela Joke Kneževića u bivšoj Vojnoj bolnici u Splitu|Vojnu bolnicu u Splitu]] (danas bolnica Križine). Spomenik u Bogomolju je od njega kasniji, ali likovno i zamjetno kvalitetniji. ==Galerija== <gallery mode="packed" heights="140"> File:Bogomolje, island of Hvar 20210724 02.jpg File:Bogomolje,_island_of_Hvar_20210724_03.jpg File:Bogomolje,_island_of_Hvar_20210724_06.jpg File:Bogomolje,_island_of_Hvar_20210724_07.jpg File:Bogomolje, island of Hvar 20210724 05.jpg </gallery> == Vanjske veze == *[https://www.topohvar.at/orte/bo/bo-mo-01-2/ Spomenik Bogomolje na TopoHvar] *[https://ccn-images.hr/ccn/category/spomenici-nob-a/?lokacija=Hvar-Bogomolje Spomenik Bogomolje na Spomenici NOB-a] *[https://www.xiwl.com/w/index.php/Bogomolje_-_Spomenik_NOB Spomenik Bogomolje na Spomenici Wiki] *[https://www.topohvar.at/topo/orte/bo/bo-is-02-2/ Spomen ploča zahvale za podizanje spomenika] ==Literatura i izvori== *Mirjana Kolumbić: Bogomolje – Spomenik palim borcima, Prilozi povijesti otoka Hvara VI, Hvar, 1982., str. 62 *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 169, 222, 281 [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] 294lm8t34t7cxbwkluzis8w9ldiynwa 0 4674387 42606116 41437621 2026-06-05T22:47:32Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606116 wikitext text/x-wiki '''Na prijelomu vijekova''' bio je monumentalni mozaik (5*3 m) [[Joko Knežević|Joke kneževića]], jedno od važnijih djela domaćeg [[Socijalistički realizam|soc-realizma]]. Mozaik, koji se spominje i pod nazivom ''„Ide Tito preko Romanije“'', prikazivao je [[Tito|Josipa Broza Tita]] kako stupa na čelu kolone, dok su ga u stopu pratili [[Aleksandar Ranković]], [[Edvard Kardelj]], [[Vladimir Bakarić]], [[Moša Pijade]], [[Ivo Lola Ribar]], te ostali „veliki drugovi toga vremena“. Prema zapisu samog autora, taj mozaik „nitko nije naručio, pa ga nisam mogao udomiti“, dok Otokar Levaj, Kneževićev zet navodi da je taj rad od Joke naručio splitski „[[Muzej narodne revolucije (Split)|Muzej narodne revolucije]]“, ali da je nakon Rankovićava pada, 1965., mozaik više nije imao smisla. Stoga je umjetnik lik Rankovića, po vlastitim riječima, pretvorio u lik narodnog heroja Ivice Marušića, no umjetnikov zet Otokar Levaj misli da ga je pretvorio u lik doktora Buljevića, poznatog lokalnog partizanskog liječnika iz [[Omiš]]a. Mozaik je potom poklonio Omišu, koji ga je sedamdesetih postavio na novouređeni gradski trg, koji će početkom 1990-tih dobiti ime po [[Franjo Tuđman|Franji Tuđmanu]]. Tijekom rata, mozaik je ostao netaknut osim zvijezda na partizanskim kapama. No, kada je Tuđman trebao posjetiti Omiš, mozaik je uništen, a dio kamenčića donesen je Kneževićevu (on je tada već bio pokojan) zetu Levaju, s pitanjem želi li ih preuzeti, ili će biti bačeni u Cetinu. Levaj je kockice i poklonio ih slikaru Anti Gamboru. O izradi mozaika autor navodi sljedeće: '' „Mozaik „Na prijelomu vijekova“ rađen je prastarom tehnikom „kazeinom“, a to znači [[vapno|vapnom]], mladim sirom i pijeskom. Čitao sam svojedobno da je [[cement]] neprijatelj boje pa sam tako to htio izbjeći. Ta tehnika je vrlo tražena, ali dok se ne sasuši, treba joj sedamdeset godina. Sve smo to naučili od starih Rimljana, velikih majstora građevinarstva."'' ==Literatura i izvori== *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 285 *[https://slobodnadalmacija.hr/kultura/jokino-blago-ispod-ivan-kuka-177383 Jokino blago ispod Ivan-kuka] *[https://www.jutarnji.hr/globus/leonardo-iz-omiskog-kamenjara-4084731 Leonardo iz omiškog kamenjara] *[https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing In Croatia Public Art Is Destroyed And Replaced With... Nothing (eng.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018214745/https://www.total-croatia-news.com/news/45089-croatia-where-public-art-is-destroyed-and-replaced-with-nothing |date=2022-10-18 }} - članak s color fotografijom središnjeg dijela uništenog mozaika [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] ndbbcrry62n5kswqsvxgg6m7kayjvh3 0 4674472 42606120 42464491 2026-06-05T22:47:33Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606120 wikitext text/x-wiki '''Spomenik palim borcima Vranjic''' je golemi, monumentalni [[mozaik]] (cca 7*2 m) kojeg je u [[Vranjic]]u 1956. izradio lokalni umjetnik, akademski slikar [[Marinko Benzon]]. Mozaik predstavlja prvu upotrebu te tehnike za spomenik palim borcima u Hrvatskoj, a prikazuje obitelj koja ispraća supruga i oca (lijeva polovica mozaika) koji odlazi u [[partizan]]sku jedinicu (desna polovica mozaika). Spomen-mozaici na teme iz [[NOR]]-a nisu odveć brojni, a ovo je nedvojbeno jedan od najuspjelijih. Benzonov suvremenik i kolega [[Joko Knežević]], u svojoj je memoarskoj knjizi „[[Moja sjećanja]]“ o tom mozaiku zapisao sljedeće: ''„U naše krajeve, u Hrvatsku sam, poslije Rimljana, 1936. prvi donio umjetnički mozaik. Poslije su ga mnogi prihvatili. Jedan od tih bio je i Marinko Benzon, koji je složio u Vranjicu, svome rodnom mjestu, golemi mozaik – spomenik palim borcima. Mozaik je složen na konkavnom zidu na ulazu u mjesto na otvorenom prostoru i kako je tu bio dugo izložen vjetru, kiši, prašini i dimu, pretrpio je znatna oštećenja. Tada su me Vranjičani i uprava tvornice cementa „Antiša Vučičić“ zamolili da popravim ta oštećenja, jer je Marinko Benzon davno umro, na što sam se ja vrlo rado odazvao i sa susjedom Čedom sve greške ispravio i dodao nestale kockice – ne naplativši naravno nimalo tak trud – ta mi smo bili drugovi i prijatelji.''“ Mozaik, rijetko monumentalno i uspješno ostvarenje našeg [[nadrealizam|nadrealizma]], obiluje simbolima i slikovitim detaljima, te zaslužuje znatno veću pozornost, nego li ju je do sada dobio. == Vanjske veze == *[https://dr.nsk.hr/islandora/object/unizd%3A1970 Sanja Horvatinjčić: Spomenici iz razdoblja socijalizma u Hrvatskoj - prijedlog tipologije, dizertacija, Sveučilište u Zadru, 2017., str. 84 i 200]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.spomenikdatabase.org/split Spomenik u Vranjicu na Spomenikdatabase] *[https://www.spomenikdatabase.org/post/the-memorial-mosaic-art-of-yugoslavia Donald Niebly: The Dynamic History of Memorial Mosaic Art in Yugoslavia, 2020.] ==Literatura== *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 288 [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] l7ow9srlm941icb7z7bemctepc8zsce 2 4676787 42605806 42604730 2026-06-05T21:58:09Z Zavičajac 76707 42605806 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://godisnjak.anubih.ba/index.php/godisnjak/bs_Latn/article/view/160/163|title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 }}</ref> == Opis == Spomenik je bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]]. Izvorno je bio orijentiran u pravcu zapad–istok, na sekundarnoj lokaciji u Zemaljskom muzeju je orijentisan u ravcu [[sjever]]–jug. Pri vrhu uspravnog kraka sa južne strane pružaju se tri friza od cik-cak linija, ispod kojeg je urezan motiv kružnog vijenca sa kosim krstom unutar njega. U centru krsta, vidi se četverolisna rozeta – krst, oko koje je niz romboidnih listića. Desno i lijevo, u sredini jednog vodoravnog kraka, motiv je tordiranog kružnog vijenca unutar kojeg je kosi krst, a u sredini drugoga kraka je tordiran kružni vijenac i krst unutar njega, Pokraj vijenca je mala uspravna traka od cik-cak linija. Ispod centralne rozete vodoravno se proteže kratka dvostruka cik-cak linija, a ispod nje, paralelno sa ivicama donjeg dijela uspravnog kraka, spušta se po jedna cik-cak traka, sa tačkicama u međuprostorima, i po jedna traka od kosih paralelica. Isti ukras se nalazi i sa sjeverne šire strane krsta, s jednom malom razlikom u centru krsta i sa malim cik-cak frizovima kod vodoravnih krakova. Na užim stranama krsta (bočnim) nalaze se po dvije bordure cik-cak linija, koje se pružaju paralelno sa ivicama krsta. Južni vodoravni krak s te strane ima još i rozetu čiji su listovi prikazani dvostrukim linijama. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu] [[Kategorija:Nekropole stećaka u Ljubinju] [[Kategorija:Stećci u Sarajevu] [[Kategorija:Stojeći stećci] cjbnrlke8qyr0059y8z490t2cm5zmw7 0 4676840 42606356 41833105 2026-06-06T11:34:08Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Američke TV-voditeljice]] → [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] 42606356 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Barbara Walters 2004.jpg|250px|mini|desno|Barbara Walters]] '''Barbara Jill Walters''' ([[Boston, Massachusetts]], [[25. rujna]] [[1929]]. - [[30. prosinca]] [[2022]].) bila je [[Amerikanci|američka]] [[novinar]]ka, autorica i televizijska ličnost. Walters je bio domaćin raznih [[televizija|televizijskih]] programa, uključujući „Today”, „The View”, „20/20” i „ABC Evening News”. Otkako je otišla u [[mirovina|mirovinu]] kao stalna voditeljica i suradnica, nastavila je povremeno izvještavati za „[[ABC]] News” do 2015.<ref>https://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2013/05/barbara-walters-announces-2014-retirement/ Preuzeto 19. prosinca 2022.</ref> Barbara Walters prvi je put postala poznata kao televizijska ličnost ranih 1960-ih, kada je bila spisateljica i producentica segmenta "Zanimljive priče o ženama" u jutarnjem programu „NBC News”-a - „The Today Show”, gdje je započela suradnju s voditeljem [[Hugh Downs|Hughom Downsom]]. Kao rezultat njezinih iznimnih vještina intervjuiranja i [[popularnost]]i kod gledatelja, bila je sve prisutnija u programu. Iako su njezine [[producent]]ske dužnosti značajno doprinijele programu, ona nije sudjelovala u odabiru Downesova nasljednika kada je otišao [[1971]]., a [[posao]] je dobio [[Frank McGee]]. Godine 1974., u vrijeme McGeejeve [[smrt]]i, Walters je postala suvoditeljica programa, prva [[žena]] koja je imala takvu [[titula|titulu]] u američkom informativnom programu.<ref>https://archive.org/details/isbn_B004FR2X2W Preuzeto 19. prosinca 2022.</ref> Godine 1976., nastavljajući kao predvodnica za žene u emitiranju, Walters je postala prva žena suvoditeljica večernjih [[vijesti]] na mreži, radeći s Harryjem Reasonerom na vodećem programu „ABC Newsa”, „ABC Evening News”, zarađujući do tada neviđenih milijun dolara godišnje. Od [[1979]]. do [[2004]]., Walters je bila suvoditeljica i producentica [[ABC]]-jevog časopisa „20/20”. Godine [[1997]]. Walters je debitirala kao suvoditeljica „The Viewpoint”-a, dnevnog [[talk show]]a s isključivo ženskim panelom. Umirovila se kao suvoditeljica tog programa [[2014]]. nakon 16 sezona, ali je nastavila raditi kao izvršna [[producent]]ica. Otkako se povukla iz emisije „Watchtower”, Walters je vodila brojne posebne izvještaje za „20/20” i „ABC News”, kao i dokumentarne serije za „Investigative Detox”. Osim toga, Walters je nastavila voditi svoj godišnji ABC-jev specijal 10 najfascinantnijih ljudi. Njezino posljednje pojavljivanje na „ABC News” bilo je [[2015]]. Godine 1996. Walters je bila rangirana kao broj 34 na „TV Guide”-ovoj listi "50 najvećih TV zvijezda svih vremena", a [[2000]]. je primila nagradu za životno djelo od Nacionalne akademije televizijskih umjetnosti i znanosti. == Izvori == {{izvori}} {{normativna kontrola}} {{Lifetime|1929|2022|Walters, Barbara}} [[Kategorija:Američke televizijske voditeljice]] [[Kategorija:Američki novinari]] oabbkd9ih23o08j0hcm5n1h3gic8fnz 0 4679978 42605719 42316169 2026-06-05T15:38:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Južnokorejske radio-stanice]] → [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] 42605719 wikitext text/x-wiki {{Kutijica TV mreža | ime_mreže = Korean Broadcasting System| slika = [[File:Korean Broadcasting System-text only.svg|250px]] |država = {{flagcountry|KOR}}| tip_mreže = [[Televizija|Televizijska]] mreža, radio postaja i distribucija| dostupnost = [[Seul]]| važni_ljudi =Kim Eui-chul, predsjednik i izvršni direktor| početak_emitovanja = [[1927]]. (radio)<br />[[1961]]. (televizija) | osnivač = | vebsajt = [https://www.kbs.co.kr/ www.kbs.co.kr]| }} '''Korean Broadcasting System''' ('''KBS''') je [[Južna Koreja|južnokorejska]] radio i televizijska mreža osnovana [[1927]]. godine. Sjedište joj je u [[Seul]]u.<ref>{{cite web |url=https://about.kbs.co.kr/|title=About KBS|website=kbs.co.kr}}</ref> == Televizijske mreže == === Zemaljski === * KBS1 * KBS2 * KBS UHD * KBS NEWS D === Kabel === * KBS N Life * KBS Drama * KBS N Sports * KBS Joy * KBS Kids * KBS W * KBS World (međunarodna usluga) == Radio mreže == * KBS Radio 1 (AM/FM) * KBS Radio 2 (AM/FM) * KBS Radio 3 (AM/FM) * KBS 1FM (FM) * KBS 2FM (89.1&nbsp;MHz Cool FM) * KBS Hanminjok Radio ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.kbs.co.kr/}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1927.]] [[Kategorija:Južnokorejske kompanije]] [[Kategorija:Medijske kompanije]] [[Kategorija:Južnokorejske TV-mreže‎]] [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] s0302bsuxqok0t7t6jsa5vnt401e1dy 14 4679980 42605687 41432178 2026-06-05T15:32:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Radio-stanice po državama]] → [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 42605687 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio stations in South Korea}} [[Kategorija:Radio u Južnoj Koreji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 2t1ppfu7dtwu8liqia7c1wgfjv0ya5q 42605718 42605687 2026-06-05T15:38:05Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Južnokorejske radio-stanice]] na [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42605687 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Radio stations in South Korea}} [[Kategorija:Radio u Južnoj Koreji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama]] 2t1ppfu7dtwu8liqia7c1wgfjv0ya5q 0 4680048 42605720 42316182 2026-06-05T15:38:09Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Južnokorejske radio-stanice]] → [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] 42605720 wikitext text/x-wiki {{Kutijica TV mreža | ime_mreže = Munhwa Broadcasting Corporation| slika = |država = {{flagcountry|KOR}}| tip_mreže = [[Televizija|Televizijska]] mreža, radio postaja i distribucija| dostupnost = [[Seul]]| važni_ljudi = Ahn Hyung-joon, predsjednik i izvršni direktor| početak_emitovanja = [[1961]]. (radio)<br />[[1969]]. (televizija) | osnivač = | vebsajt = [https://www.imbc.com/ www.imbc.com]| }} '''Munhwa Broadcasting Corporation''' ('''MBC''') je [[Južna Koreja|južnokorejska]] radio i televizijska mreža osnovana [[1961]]. godine. Sjedište joj je u [[Seul]]u.<ref>{{cite web |url=http://aboutmbc.imbc.com/english/|title=About MBC|website=imbc.com}}</ref> == Televizijske mreže == === Zemaljski === * MBC TV === Kabel === ;Trenutno * MBC Drama * MBC Sports+ * MBC Every 1 * MBC M * MBC On ;Prijašnji * MBCGame * MBC Life * MBC QueeN * MBC Sports+ 2 == Radio mreže == * MBC Standard FM * MBC FM4U * Channel M ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.imbc.com/}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1961.]] [[Kategorija:Južnokorejske kompanije]] [[Kategorija:Medijske kompanije]] [[Kategorija:Južnokorejske TV-mreže‎]] [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] {{stub}} k3quo7kcyy0vr4fnt8p70e6sv32jbzz 0 4680049 42605721 42315723 2026-06-05T15:38:12Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Južnokorejske radio-stanice]] → [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] 42605721 wikitext text/x-wiki {{klica}} {{Kutijica TV mreža | ime_mreže = Seoul Broadcasting System| slika = [[File:Seoul Broadcasting System logo.svg|250px]] |država = {{flagcountry|KOR}}| tip_mreže = [[Televizija|Televizijska]] mreža, radio postaja i distribucija| dostupnost = [[Seul]]| važni_ljudi = Park Jung-hoon, predsjednik i izvršni direktor| početak_emitovanja = [[1990]]. (radio)<br />[[1991]]. (televizija) | osnivač = | vebsajt = [https://www.sbs.co.kr/ www.sbs.co.kr]| }} '''Seoul Broadcasting System''' ('''SBS''') je [[Južna Koreja|južnokorejska]] radio i televizijska mreža osnovana [[1990]]. godine. Sjedište joj je u [[Seul]]u.<ref>{{cite web |url=https://about.sbs.co.kr/|title=About SBS|website=sbs.co.kr}}</ref> == Televizijske mreže == === Zemaljski === * SBS TV === Kabel === * SBS Plus * SBS Golf * SBS funE * SBS Sports * SBS Biz * SBS F!L * SBS F!L UHD * SBS M * KiZmom == Radio mreže == * SBS Love FM * SBS Power FM * SBS V-Radio ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == * {{Official website|http://www.sbs.co.kr/}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Nastanci 1990.]] [[Kategorija:Južnokorejske kompanije]] [[Kategorija:Medijske kompanije]] [[Kategorija:Južnokorejske TV-mreže‎]] [[Kategorija:Južnokorejske radiostanice]] [[Kategorija:Članci za sređivanje]] [[Kategorija:Članci kojima nedostaju izvori]] jm6enuwqicg0wuwzrfryqswh0www8r6 0 4686642 42606124 42239067 2026-06-05T22:47:34Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606124 wikitext text/x-wiki {{Slika (RH) | slika= Joko Kenežević - Gospić - mozaik - detalj.png | ime= Žena u NOB-u (deralj) | autor= [[Joko Knežević]] | godina= [[1972]]. | tip= mozaik | visina=3,12 m | širina=12 m | grad= [[Gospić]] | muzej= Osnovna škola dr. Jure Turića }} '''Žena u NOB-u''' je monumentalni [[mozaik]] koji se nalazi u osnovnoj školi dr. Jure Turića (izvorno [[Kata Pejnović|Kate Pejnović]]) u [[Gospić]]u, rad poznatog slikara i kipara [[Joko Knežević|Joke Kneževića]] iz 1972. Riječ je o najvećem mozaičkom prikazu profane tematike u Hrvatskoj. ==Umjetnik o svojem radu na mozaiku== U memoarskoj knjizi „Moja sjećanja“, Joko Knežević je rad na gospićkom mozaiku opisao sljedećim riječima: '' „U Gandalju je život tekao, ovisan o puno stvari i problema. Rađao se mozaik „Žena u NOB-u“ za školu „Kata Pejnović“ u Gospiću, mozaik velik četrdeset četvornih metara. Radili smo sva trojica – Mladenka, Ruta i ja. One bi slagale sporednije površine, a ja ruke, glave, kompoziciju; složili smo četrdeset pet ploča na gornjem katu kada još Gandalj nije bio ni završen. Za deset milijuna starih dinara, što ni onda nije bilo mnogo. Gospićani su ga smatrali poklonom, kao što je i bio. … Mozaik je vrlo mučan posao; poznaju ga jedino oni koji su ga slagali. Kameni mozaik, pak, je još najteži i najnezahvalniji zbog svoje oskudnosti boja, mada on ima, kako kažu do trideset tisuća raznih tonova. Mozaik „NOB“ posvećen Kati Pejnović radili smo velikom brzinom. Znam da za portret Kate Pejnović nisam imao ni toliko vremena da ga nacrtam na papiru nego sam ga slagao iz fotosa i lijepio kocke dolje na papir obrnuto – napamet. I kada je mozaik bio gotov, na Domu kulture, dođe njezina kći. Zaplače i prozbori: Ista moja mater…“'' U istoj knjizi, nalazi se i ovaj opis, koji se također vjerojatno odnosi na njegov rad na gospićkom mozaiku: '' „Tako me je jedan rad odmarao od drugog. Jedino se tako moglo raditi 16-18 sati dnevno. Mladenka mi je znala davati ručak u usta dok bih slagao mozaik; nije se imalo ni onih prijeko potrebnih desetak minuta za obrok.“ '' ==Opis mozaika iz 1972.== U deplijanu izdanom povodom otvorenja škole 1972., mozaik je opisan sljedećim riječima: '' „Autor zidnog mozaika koji se nalazi u velikoj dvorani spomen-škole, također je poznati umjetnik, akademski slikar Joko Knežević. Iako je u toku dugogodišnjeg rada Knežević potpisao i nekoliko zapaženih zidnih mozaika („Bitka pod Sinjom 1715.“ u Alkarskom muzeju Sinj, „Život mora“ u Domu kulture Kaštel Sućurac, Partizani“ i „Obnova“ – dva mozaika u Vojnoj bolnici Split, spomenik palim borcima u selu Minice i dr.), umjetnik nam dimenzijama i likovnim postupkom najnovijeg djela bez svake sumnje pruža svoj vrhunski domet u ovoj tehnici. '' '' Pričajući nam o velikoj ratnoj epopeju oporim jezikom mozaika, Joko Knežević zaokuplja našu pažnju zbivenom kompozicijom kao monumentalnom cjelinom istodobno nam pružajući bezbroj likovno riješenih, upečatljivih detalja (posebno tipove naših ljudi i njihove nošnje) koji nam govore da se zapravo radi o svjedočanstvu umjetnika-očevica, koji je kao sudionik oslobodilačkog rata, svoja prva likovna svjedočanstva zabilježio na stranicama partizanskih listova.“ '' … '' „Ne treba biti likovni stručnjak da se zaključi kako je za dekoraciju zida u velikoj dvorani spomen-škole najprikladnija tehnika mozaika, koja se svojom škrtošću i oporošću upravo nudi za monumentalnu obradu motiva iz oslobodilačkog rata. Sam mozaik je sinonim za trajnost, a upotreba prirodnog kamena – na sasvim izravan, moćan i uvjerljiv način – naglašava autentičnost prenošenja ratnih zbivanja, koja su se odigrala na našem kamenju. Površina za obradu – zid dužine 12 i visine 3, 12 metara – nametnula je umjetniku kompoziciju u obliku friza. Da bi likovi bili što uočljiviji, čim posjetilac dođe na glavni ulaz velike dvorane, umjetnik je skicirao figure znatno veće od naravne veličine. '' '' Bilo je potrebno taj impozantni, golemi friz nabiti sadržajem iz najpresudnijeg razdoblja povijesti naših naroda. Dužina zida i tematika nametala je da se sadržaj na stanovit način raščlani pa je umjetnik nosioce radnje svog djela okupio oko triju žarišta, ali sasvim diskretno da se ne gubi dojam cjelovitosti ovog golemog triptiha. U prvom djelu mozaika dati su prizori straha od fašističkih zlodjela i počeci narodnog ustanka. Drugi, središnji čin posvećen je suradnji naroda s borcima, samoj borbi sa svim njezinim posljedicama, dok je u trećem, završnom dijelu, umjetnik dao maha veselju pobjede, nastavku mirnog života, ali izgradnji porušene zemlje i kulturi. '' '' Kako je mozaik posvećen prvoj predsjednici Antifašističkog fronta žena, narodnom heroju Kati Pejnović, u čitavom frizu je posebno naglašena uloga žene koja je dala nadljudske doprinose i podnijela goleme žrtve u svim fazama oslobodilačkog rata. Posebno je naglašena uloga žene-majke, zatim žene kao svestranog radnika koji učvršćuje pozadinu iz koje se snabdijeva Narodnooslobodilačka vojska, te žene kao borca koji izravno sudjeluje u okršajima s neprijateljem ili pak kao zdravstveni radnik pruža pomoć borcima. Na kraju – u završnom dijelu mozaika – istaknuta je uloga žene u obnovi zemlje. '' '' Stil umjetničkog kazivanja je određen tehnikom mozaika koji je sastavljen od prirodnog kamena: svaki kamenčić je posebno oblikovan, pa je na neki način neponovljiv. Po tome se ovaj mozaik razlikuje od mozaika složenih industrijski pripremljenim i umjetno obojenim kamenčićima „smaltima“. Bez svake sumnje upotreba prirodnog kamena je u ovom slučaju više nego adekvatna. Po boji, kompozicija mozaika se dobrim dijelom oslanja na crno-bijelu podlogu obogaćenu sivim tonalitetima, dok su samo neka mjesta naglašena crveno, žuto i smeđe kako bi kompozicija pružila i slikarski dojam koliko ga prirodni kamen može da dade.“ '' ==Zaključne napomene== Izuzetno iscrpnim opisima gospićkog mozaika iz pera samog njegova autora, kao i nepoznatog, ali svakako vrlo pomnog i nadahnutog autora teksta u deplijanu (možda je to bio glasoviti likovni kritičar i vrsni poznavatelj Kneževićeva opusa [[Josip Depolo]]) izdanom povodom otvorenja škole za koju je mozaik načinjen u Kneževićevoj kući-atelieru u Gandalju kraj [[Omiš]]a, malo toga bitnog se može dodati. Kao hipotezu možemo navesti da je odabir boja tog zamalo tonskog, crno-bijelo-sivog mozaika, pa i djelomice sama njegova tema, možda bio zasnovan na vjerojatno najpoznatijem opisu Like uopće, onom književnika [[Ivan Dončević |Ivana Dončevića]] koji ga donosi u svojoj zbirci pripovijedaka iz NOB-a „Pismo majci u Zagorje“. Taj opis glasi: ''„Kažu da je Lika zemlja vukova: opora, neprijazna siva. Zimi sjeverni vjetar sa snijegom briše trag ljudi i životinja, raznosi u magli granicu brda i dolova, ljeti, pod užarenim nebom pukotinom zijeva crvena zemlja, vri kamenjar zmijama, jetko miriše oštra i rijetka trava. A pjeva čobanka: Oj slobodo, alaj si krvava…“'' I ovaj gospićki, kao i ostale monumentalne Kneževićeve mozaike povijesne i memorijalne (spomeničke) tematike iz razdoblja 1963. – 1981. (npr. [[Spomenik ženi Biokovki]], [[Spomenik palim borcima Mimice]]) odlikuju „čitljivost motiva, prepoznatljivost likova, ambijentalna obilježja, povijesna poruka“ (Josip Depolo). == Povezano == *[[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ==Literatura == *Spomen škola Kata Pejnović u Gospiću, deplijan izpovodom otvorenja škole, Gospić, 1972. *Josip Depolo: Joko Knežević, Zagreb, 1995., str. 37, 101 *Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 265, 269 *[https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 Davorin Vujčić: Joko Knežević, Hrvatski biografski leksikon, 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928161201/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=9526 |date=2022-09-28 }} [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi| ]] [[Kategorija:Spomenici posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Spomenici u Hrvatskoj posvećeni Drugom svjetskom ratu|NOB]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Jugoslavenska umjetnost]] rroeiztrnusncnwf9elsvyah6timtxi 0 4690475 42606013 42421496 2026-06-05T22:23:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ličke brigade NOVJ]] to [[Category:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606013 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Druga lička udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Artiljerija 8. ličke brigade u Slunju, 3.11.1942.jpg | opis_slike = Artiljerija 8. ličke brigade u Slunju, 3.11.1942. |vreme=[[19. avgust]] [[1942]]. |mesto=Laudonov Gaj, kod [[Bunić]]a |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina2=1.248 vojnika i oficira |komandant=[[Milan Šakić Mićun]] |politički_komesar=[[Petar Babić]] |bitke=[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Citen]]<br />[[Desant na Drvar]]<br />[[Durmitorska operacija|Operacija Ribecal]]<br />[[Beogradska operacija]]<br />[[Sremski front]] |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Druga lička proleterska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je formirana [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1942.#19. avgust|19. avgusta 1942]]. godine kao '''Osma brigada Hrvatske''', u Laudonovom gaju kod [[Bunić]]a, kao Druga brigada Prve operativne zone Hrvatske, od bataljona iz ličkih partizanskih odreda - „[[Stojan Matić]]“, „[[Ognjen Prica]]“, „[[Mićo Radaković]]“ i „Udarnog bataljona“, ukupne jačine oko 1.200 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Milan Šakić Mićun]], a [[politički komesar]] [[Petar Babić]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. Novembra 1942. godine brigada je ušla u sastav [[6. lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke divizije]], a [[19. mart]]a [[1944]]. godine je proglašena „[[Proleterske brigade|proleterskom]]“. Za zasluge u toku [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], odlikovana je [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvezde|Ordenom partizanske zvezde]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom tridesetpetogodišnjice formiranja [[6. lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke proleterske divizije „Nikola Tesla“]], [[21. jul]]a [[1977]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Nazivi brigade == Tokom postojanja brigada se koristila i drugim alternativnim nazivima – Druga brigada Prve operativne zone Hrvatske, Druga udarna brigada NOV Hrvatske i Druga brigada Šeste ličke divizije. == Borbeni put Druge ličke brigade == Odmah posle formiranja, u saradnji s po jednim bataljonom Prvog i Trećeg ličkog partizanskog odreda, od [[22. avgust|22.]] do [[24. avgust]]a, ne uspešno je napadala [[Ustaška vojnica|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobransku]] posadu u [[Udbina|Udbini]] i pretrpela teške gubitke (285 izbačenih iz stroja). Naredbom [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] od [[14. septembar|14. septembra]] [[1942]], dobila je naziv Druga udarna brigada Hrvatske, a od naroda i boraca prozvana je Druga lička brigada. Posle uspešnih borbi na području perušićkog kotara, u oktobru je, po naređenju Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske, upućena na [[Kordun]]. Tada je u njen sastav ušla Prva lička omladinska ženska četa, jačine 75 omladinki, koje su raspoređene po jedinicama brigade. U saradnji s jednim bataljonom [[Četvrta kordunaška udarna brigada|Četvrte kordunaške brigade]], kod [[Poloj]]a je [[17. oktobar|17. oktobra]] razbila italijanski konjički puk i 81. bataljon, zbog čega ju je pohvalio [[Glavni štab NOV i PO Hrvatske]]. Noću između [[23. oktobar|23.]] i [[24. oktobar|24. oktobra]], takođe u saradnji s Četvrtom kordunaškom brigadom, razbila je ustaško-domobransku posadu u [[Tušilović]]u, kada je poginulo 55 i zarobljeno 427 neprijateljskih vojnika i zaplenjena velika količina oružja i municije, U toku [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćke operacije]], oslobodila je više sela, a [[3. novembar|3. novembra]] i [[Ličko Petrovo Selo]], gde je uništila 31. ustašku bojnu. Zatim je gonila razbijenog neprijatelja na sever, i učestvovala u oslobađanju [[Slunj]]a. Kada je, [[22. novembar|22. novembra]] 1942. godine, naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], formirana [[6. lička proleterska divizija NOVJ|Šesta lička divizija]], ušla je u njen sastav i ostala u njoj do kraja rata. Posle neuspelog napada na [[Opština Dvor|Dvor na Uni]] ([[26. novembar|26]]/[[27. novembar|27. novembra]]), brigada se u sastavu divizije vratila u [[Lika|Liku]], oslobodila [[Lovinac]] ([[25. decembar|25. decembra]]), i zajedno s [[Prva lička proleterska udarna brigada|Prvom ličkom udarnom brigadom]], noću [[14. januar|14]]/[[15. januar]]a [[1943]], napala [[Kraljevska italijanska vojska|italijansku]] i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničku]] posadu u [[Gračac (Lika)|Gračacu]]. Tada se posebno istakao njen Udarni bataljon, koji je uspeo da se probije u grad, a zatim bio opkoljen u dve zgrade, iz kojih je u toku dana odbio oko 20 juriša i pokušaja italijanskih vojnika i četnika da ga unište, da bi se u jurišu probio iz okruženja. Veoma žestoke borbe brigada je vodila u [[Bitka na Neretvi|Četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi]] na pravcima [[Lički Osik]]-[[Bunić]] i [[Vrhovine (Lika)|Vrhovine]]-[[Korenica]]; posle razbijanja ove ofanzive, na području [[Lika|Like]] vodila je uspešne borbe na širem području [[Gospić]]a, i noću [[2. maj|2]]/[[3. maj]]a učestvovala je u neuspelom napadu na ovaj grad. Po naređenju Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske, upućena je, početkom juna 1943. godine, na prostor [[Knin]]-[[Vrlika]], gde je, pod komandom Štaba Kninskog sektora, ostala celog leta, i u saradnji s [[Deseta krajiška udarna brigada|Desetom krajiškom udarnom brigadom]] i Ličkom partizanskim odredom oslobodila [[Kijevo (opština)|Kijevo]] ([[26. jul]]a), [[Vrlika|Vrliku]] ([[5. avgust]]a), Maovice i Štikovo, i odbila više napada jakih italijanskih i četničkih snaga iz Knina. U septembru se vratila u Liku i nastavila da deluje na komunikaciju [[Donji Lapac]]-[[Gračac (Lika)|Gračac]], a zatim i na području između Gospića i Gračaca. U sastavu [[6. lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke divizije]] krenula je, [[12. novembar|12. novembra]], za [[Bosna|Bosnu]], i do kraja godine borila se oko [[Travnik]]a, [[Zenica (Zenica)|Zenice]] i [[Šujica (reka)|Šujice]] protiv njemačkih, ustaških i domobranskih jedinica. Početkom [[1944]]. godine, prebačena je u [[Drvar]], zbog osiguranja Vrhovnog štaba NOV i POJ i napada na neprijateljski saobraćaj na putu [[Bihać]]-Donji Lapac-Knin. Kad je, [[19. mart]]a 1944. godine, Šesta lička divizija dobila naziv proleterska, i brigada je postala [[Proleterske brigade|proleterska]]. U [[Desant na Drvar|Drvarskoj operaciji]], maja 1944. upornim obrambenim borbama brigada je sprečavala prodor nemačkih snaga od [[Srb (Gračac)|Srba]] prema Drvaru, i borila se na putu [[Bosanski Petrovac]]-Drvar, a zatim je učestvovala u napadu na [[Livno]] ([[2. jul|2]]/[[3. jul]]a). S područja [[Glamoč]]a, u sastavu [[6. lička proleterska divizija NOVJ|Šeste ličke proleterske divizije]] „[[Nikola Tesla]]“, krenula je [[20. jul]]a za [[Srbija|Srbiju]], u koju je stigla posle 43 dana neprekidnog marša i borbi, naročito kod Nemile, na reci [[Bosna (reka)|Bosni]] ([[28. jul|28]]/[[29. jul]]a), na [[Sutjeska (reka)|Sutjesci]] ([[16. avgust]]a) i na Pivskoj planini ([[21. avgust|21]]-[[25. avgust]]a). Iako iscrpljena i brojno znatno oslabljena, dala je značajan doprinos u razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] kod [[Požega|Užičke Požege]], na [[bitka na Jelovoj gori|Jelovoj gori]] i na [[Maljen]]u, a potom i u oslobođenju [[Valjevo|Valjeva]]. Tada su njene proređene redove popunili novi borci iz Srbije. U [[Beogradska operacija|Beogradskoj operaciji]], oktobra 1944. godine napadala je od pravca jugozapada, oslobodila [[Ripanj]] i izbila u [[Topčider]], odakle je upućena ka [[Avala|Avali]], gde se istakla u borbama prilikom uništenja nemačke Prve brdske divizije. Posle oslobođenja [[Beograd]]a, učestvovala je u borbama u [[Srem]]u, odakle je, krajem novembra, vraćena u Beograd na jednomesečni odmor i dopunu. Početkom [[1945]]. godine, upućena je na [[Sremski front]], gde je vodila borbe kod [[Nijemci (opština)|Nijemaca]], Male Vašice i [[Ilinci|Ilinaca]]. Učestvovala je u proboju Sremskog fronta, a zatim u borbama za oslobođenje [[Đakovo|Đakova]], [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]], na Ilovi i [[Čazma|Čazmi]], kao i za oslobođenje [[Zagreb]]a i [[Remet]]a. Rat je završila čišćenjem Zagrebačke gore, u periodu od [[11. maj|11.]] do [[12. maj]]a, od ostataka razbijenih neprijateljskih jedinica. == Komandni sastav Druge ličke brigade == <table border=0><tr valign=><td> * Komandanti brigade: ** [[Milan Šakić Mićun]] - od formiranja brigade do početka januara 1943. godine ** [[Mile Uzelac]] - od početka januara do 13. juna 1943. godine ** [[Dušan Dane Dotlić]] - od 13. juna 1943. do 27. marta 1944. godine ** [[Dragan Rakić]] - od 27. marta 1944. godine do kraja rata * [[Politički komesar]]i brigade: ** [[Petar Babić]] - od formiranja brigade do početka januara 1943. godine ** Đuro Stanković - od početka januara do aprila 1943. godine ** Branko Damjanović - od aprila 1943. do decembra 1944. godine ** Milan Pavličić - od decembra 1944. godine do kraja rata <td> * Zamenici komandanta brigade: ** [[Lazo Radaković]] - od formiranja brigade do novembra 1942. godine ** Dušan Dane Dotlić - od novembra do decembra 1942. godine ** Đurađ Pokrajac - od decembra 1942. do januara 1943. godine ** Dragan Rakić - od januara do jula 1943. godine ** [[Danilo Damjanović|Danilo Damjanović Danić]] - od jula do septembra 1943. godine ** Ljubomir Medić Brzica - od septembra 1943. do novembra 1944. godine ** Danilo Ugraković - od novembra 1944. do aprila 1945. godine * Zmenici političkog komesara brigade: ** Bogdan Vujinović - od formiranja brigade do oktobra 1942. godine ** Simo Mrda - od oktobra 1942. do oktobra 1943. godine ** Nikola Pejnović - od oktobra 1943. do oktobra 1944. godine ** Jovo Hinić - od oktobra 1944. do kraja rata </table> == Narodni heroji Druge ličke brigade == [[Datoteka:Orden narodnog heroja (izlozba IAB).jpg|150px|mini|desno|[[Orden narodnog heroja]]]] Neki od boraca Druge ličke proleterske udarne brigade odlikovani [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] su: * '''[[Petar Babić]]''', prvi politički komesar brigade * '''[[Danilo Damjanović]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Dane Majstorović]]''', politički delagat voda u Drugoj četi Udarnog bataljona * '''[[Stojan Matić]]''', komandant Prvog lapačkog bataljona (''kasnije bataljon „Stojan Matić“'') * '''[[Stanko Opsenica]]''', komandant Drugog bataljona „Ognjen Prica“ * '''[[Tomica Popović]]''', komandant Prvog bataljona „Stojan Matić“ * '''[[Lazo Radaković]]''', zamenik komandanta brigade * '''[[Dragan Rakić]]''', komandant brigade * '''[[Mile Uzelac]]''', komandant brigade * '''[[Milan Šakić Mićun]]''', prvi komandant brigade == Ostali poznati pripadnici brigade == * [[Desanka Ćuić Kačar]], pjesnikinja == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Proleterske brigade}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lička, 02}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] iitfsnkchm4uzvr1vpjc9guleoz87fm 0 4690534 42606000 42467397 2026-06-05T22:21:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606000 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=TANASIJE MLADENOVIĆ | slika = | opis_slike= | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1913|4|15}} | mesto_rođenja =[[Saraorci]], kod [[Smederevo|Smedereva]] | država_rođenja =[[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = {{Datum smrti|2003|1|12|1913|4|15}} | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Republika Srbija (1990—2006)|Srbija]] | država_smrti = [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | supruga= Rada Đurić-Mladenović;<br />Olga Mladenović |profesija=pravnik i književnik |KPJ=[[1936]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe=[[1941]]—[[1945]]. |čin=[[major]] u rezervi |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Republike}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden rada1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Tanasije Tasa Mladenović''' ([[Saraorci]], kod [[Smederevo|Smedereva]], [[15. april]] [[1913]] — [[Beograd]], [[12. januar]] [[2003]]) bio je jugoslovenski i srpski [[pesnik]], [[pravnik]], [[esej]]ista i prevodilac i učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]].<ref>{{Cite web|url=http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=277.0|title=Tanasije Mladenović (1913—2003)|website=riznicasrpska.net|access-date=2022-01-16|archive-date=16. 01. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116223849/http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=277.0|url-status=}}</ref> == Biografija == Rođen je u [[15. april]]a [[1913]]. godine u selu [[Saraorci]], kod [[Smederevo|Smedereva]].<ref name="leksikon">{{cite book |editor1-last=Milisavac |editor1-first=Živan |title=Jugoslovenski književni leksikon |date=1984 |publisher=Matica srpska |location=Novi Sad |pages=521 |edition=2.}}</ref> U [[Gimnazija (Smederevo)|Smederevskoj gimnaziji]] je pokrenuo časopis „[[Književni krug (časopis)|Književni krug]]“, [[1932]]—[[1933]]. godine.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.poezijasustine.rs/2020/11/tanasije-mladenovic.html|title=Tanasije Mladenović {{!}} Poezija suštine|language=sr|access-date=2022-01-16}}</ref> Zajedno sa mlađim bratom Svetom i njegovim drugom Radomirom Radetom Markovićem, Mladenović je veoma aktivno radio na organizovanju omladine u selu. Da bi se lakše sastajali, oni su još [[1933]]. godine formirali fudbalski klub SASK.{{sfn|Mala istorija Saraorci|1986|}} Još kao student, priključio se [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnom studentskom pokretu]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] i tada ilegalnoj [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkoj partiji Jugoslavije]] (KPJ), u čije je članstvo primljen [[1936]], zbog čega je od [[Državni sud za zaštitu države|Državnog suda za zaštitu države]] bio osuđen na četiri meseca zatvora. Završio je [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet u Beogradu]], [[1937]]. godine i potom bio [[advokat]]ski pripravnik. === Narodnooslobodilačka borba === Učestvovao je u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] od [[1941]]. godine.<ref name=":0" /> U toku rata nalazio se na dužnostima [[Politički komesar|političkog komesara]] [[Drugi šumadijski partizanski odred|Drugog šumadijskog partizanskog odreda]], rukovodioca Političkog odeljenja (Politodela) [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske udarne brigade]], šefa Propagandnog odseka [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOV i PO Srbije]], člana [[Agitprop]]a Oblasnog komiteta KPJ za [[Sandžak (oblast)|Sandžak]], član Propagandnog odeljenja [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ) i dr. U periodu od [[1944]]. do [[1947]]. godine bio je urednik dnevnika „Glas“.<ref name=":0" /> === Posleratni period === Posle oslobođenja zemlje, pisao je za nedeljni časopis „Duga“ i „Književne novine“. Kasnije je bio direktor „Književnih novina“, predsednik Pozorišnog saveta [[Beogradsko dramsko pozorište|Beogradskog dramskog pozorišta]] (BDP), predsednik Komiteta za kinematografiju [[Izvršno veće Skupštine SR Srbije|Vlade]] [[Socijalistička Republika Srbija|NR Srbije]] (1947—1951), sekretar Odbora za prosvetu [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine SFRJ]] (1954—1964), član Izvršnog odbora Zajednice evropskih pisaca (1958—1968), član Evropskog društva za kulturu (1970) i dr.<ref name=":0" /> Bio je i član Uprave [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]] (UKS). Više puta je bio biran za poslanika [[Skupština SFRJ|Savezne skupštine SFRJ]] i [[Skupština SR Srbije|Skupštine SR Srbije]], a bio je i član Glavnog odbora [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|Socijalističkog saveza radnog naroda Srbije]] (SSRNS) i član Glavnog odbora [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Srbije|Saveza udruženja boraca NOR-a Srbije]].<ref name=":0" /> Bio je jedan od bliskih prijatelja [[Dobrica Ćosić|Dobrice Ćosića]], sa kojim je zajedno [[1968]]. godine pao u političku nemilost. Nije se libio da javno kritikuje loše pojave u tadašnjem socijalističkom društvu, a u toku [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.|studentskih demonstracija]], juna 1968. godine, dao je šansu studentima da javno iskažu svoje stavove u „Književnim novinama“. Smatra se da je on jedan od zaslužnih za povratak književnika Miloša Crnjanskog u [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], [[1965]]. godine. Poslednja njegova zbirka objavljena je [[2000]]. godine pod simboličnim naslovom „Kuća na drumu“ u kojoj je tematizovao osećanja nakon [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanja SRJ]]. Preminuo je [[12. januar]]a [[2003]]. godine u [[Beograd]]u.<ref name=":0" /> == Dela == Objavio je preko četrnaest knjiga poezije: * „Pesme borbe i obnove“ (1945), * „Poema za nas“ (1947), * „Pesme“ (1948), * „Kamen i akordi“ (1955), * „Pod pepelom zvezda“ (1958), * „Mrtvo vreme“ (1972), * „Psalmi po sinu“ (1964), * „33 soneta“ (1981), * „Sam“ (1983), * „Pomešane karte“ (1985), * „Rt Dobre nade“ (1988), * „Kuća na drumu“ (2000) i dr.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://secanja.com/tanasije-mladenovic/|title=Tanasije Mladenović bibliografija|date=2012-02-09|website=Samo lepa sećanja|language=en-US|access-date=2022-01-16}}</ref> Godine [[1993]]. objavio je memoarsku prozu „Usputne skice za portrete: Crnjancki, Andrić, Miljković, dr Rašković“, u kojoj je pisao o [[Miloš Crnjanski|Milošu Crnjanskom]], [[Ivo Andrić|Ivi Andriću]], [[Branko Miljković|Branku Miljkoviću]] i [[Jovan Rašković|dr Jovanu Raškoviću]].<ref name=":1" /> == Odlikovanja i priznanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su — [[Orden Republike|Orden Republike sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], dva [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]], [[Orden rada|Orden rada sa crvenom zastavom]] i [[Orden za hrabrost]]. Dodeljen mu je i [[Orden Vuka Karadžića]].<ref>{{Cite book|ref=harv|last=Acović|first=Dragomir|title=Slava i čast: Odlikovanja među Srbima, Srbi među odlikovanjima|year=2012|location=Beograd|publisher=Službeni Glasnik|pages=571}}</ref> Dobitnik je brojnih nagrada: * Nagrada Ministarstva prosvete NR Srbije (1949) * [[Sedmojulska nagrada]] (1959) * [[BIGZ-ova nagrada]] (1986) * [[Disova nagrada]] (1991) * [[Nagrada „Odzivi Filipu Višnjiću“]] (1996) * [[Nagrada „Belovodska rozeta”]] (1996) * [[Nagrada „Desanka Maksimović”|Nagrade „Desanka Maksimović”]] (1997) * [[Zlatni ključ Smedereva|Nagrada „Zlatni ključ Smedereva”]] (1997) * [[Nagrada Zaplanjski Orfej|Nagrada „Zaplanjski Orfej“]] (2000) i dr.<ref name=":0" /> == Porodica == Čitava njegova prodica aktivno je učestvovala u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Njegovi roditelji, Milan i Jelena, kao i njegova dva brata i sestra. U toku rata, [[1942]]. godine, poginula su mu dva brata — Svetomir Sveta i Andrej Andra, kao borci Oraške partizanske čete [[Drugi šumadijski partizanski odred|Drugog šumadijskog partizanskog odreda]], a iste godine streljan mu je u [[Banjički logor|logoru na Banjici]] otac Milan. Takođe, u toku rata, [[1943]]. godine u [[Prijepoljska bitka 1943.|Prijepoljskoj bici]], poginula je i njegova prva supruga, Radojka Rada Đurić-Mladenović. Sestra Radmila je živela u [[Beograd]]u, zatim je od strane okupatora proterana u njihovo rodno mesto kao saradnik [[Narodnooslobodilački pokret|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP), da bi se [[1944]]. pridružila [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskom partizanskom odredu]], koji će u septembru prerasti u Kosmajsku narodnooslobodilačku brigadu. Njegov brat [[Svetomir Mladenović Sveta]] proglašen je [[9. oktobar|9. oktobra]] [[1953]]. godine za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]], a njihova [[Stara drumska mehana porodice Mladenović|porodična kuća]] u [[Saraorci]]ma je proglašena za [[Spisak spomenika kulture od velikog značaja|spomenik kulture od velikog značaja]]. == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|last1=|first1=| authorlink1 = |year=1958|title=Ko je ko u Jugoslaviji| location = Beograd|id=}} * ''[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]]'' (prvi tom). „Narodna knjiga“ Beograd i „Partizanska knjiga“ Ljubljana, 1980. godina. * {{cite encyclopedia|ref=harv|year=1986|title = Mala istorija — 150 godina osnovne škole „Heroj Sveta Mladenović“ Saraorci|encyclopedia= |publisher= Naš Glas|location= Smederevo|id= }} * ''Ko je ko u Srbiji 1995''. „Bibliofon“, Beograd 1995. godina. {{Umetnici u NOB}} {{Životni vijek|1913|2003|Mladenović, Tanasije}} [[Kategorija:Biografije, Smederevo]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SR Srbije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Srpski pesnici]] [[Kategorija:Jugoslavenski pjesnici]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Članovi Udruženja književnika Srbije]] [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Dobitnici Sedmojulske nagrade]] [[Kategorija:Dobitnici Disove nagrade]] sw9f8l8gkqtsy6elwtmprw0asx863f1 0 4690629 42606097 42425839 2026-06-05T22:44:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Song | Name = Sa Ovčara i Kablara | Cover = Ulazak partizana u Užice 1941.jpg | Caption = Ulazak partizana u Užice 1941. | Released = [[1941]]. | Genre = [[narodna pesma]] | Writer = Momir Mišo Pantelić | Composer = tradicionalna melodija }} '''Sa Ovčara i Kablara''' je narodna pesma iz Srbije. Nastala je na osnovu starije narodne pesme čačansko-užičkog kraja, odnosno planina [[Ovčar (planina)|Ovčar]] i [[Kablar]], za koju se veruje da pesma potiče iz 19. veka.<ref>{{Cite web |title=Istorijat pesme „Sa Ovčara i Kablara“ |url=http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=987.0 |access-date=2024-07-04 |archive-date=2015-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428194359/http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=987.0 }}</ref> Posebnu verziju je dobila početkom Prvog svetskog rata, kada su ispevani stihovi "Sa Ovčara i Kablara, teram švabu i mađara". == Tekst pesme == [[File:Sa Ovcara i Kablara.jpg|thumb|''Sa Ovčara i Kablara'', narodna pesma iz drugog svetskog rata.]] <poem> Sa Ovčara i Kablara čobanica progovara Druže Tito bela lica kad ćeš doći do Užica Kad ćeš doći u Užice i dovesti jedinice Da ja vidim moga mila kako s četom paradira Druže Tito primi naske u redove partizanske <ref>https://znaci.org/poezija/sa-ovcara-i-kablara.php</ref> </poem> == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Partizanske pesme]] {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Narodne pjesme]] [[Kategorija:Partizanske pjesme]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 921awtfr8eno2f3fzvfwcvs785ptiuh 0 4690631 42606099 42186058 2026-06-05T22:44:06Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606099 wikitext text/x-wiki {{Infobox Song | Name = Zlatibore širi svoje grane | Cover = Partizani u Srbiji, oktobra 1941.jpg | Caption = Partizani u Srbiji, oktobra 1941. | Released = [[1941]]. | Genre = [[narodna pesma]] | Writer = | Composer = }} '''Zlatibore širi svoje grane''' je narodna partizanska pesma iz Srbije. Pesma je bila posebno popularna u periodu [[Užička republika|Užičke republike]]. Pesma je usmenom predajom sačuvana u više verzija.<ref name="znaci.org">https://znaci.org/poezija/zlatibore-siri-svoje-grane.php</ref> == Tekst pesme == [[File:Zlatibore širi svoje grane.jpg|thumb|''Zlatibore širi svoje grane'', narodna pesma iz drugog svetskog rata.]] <poem> Zlatibore siri svoje grane i prihvati mlade partizane. Zlatibore širi svoje jele i prihvati mlade proletere. Mila majko ti ne roni suza lepo stoji partizanska bluza. Svakoj majci treba da je dika koja ima kod Tita vojnika! <ref name="znaci.org"/> </poem> == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Partizanske pesme]] {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Narodne pjesme]] [[Kategorija:Partizanske pjesme]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 20nr3aykgnznzmempp03t55wzxxd4pz 0 4690725 42606126 42604895 2026-06-05T22:47:35Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606126 wikitext text/x-wiki {{Spomenik kulture |Ime=Spomenik Prijepoljskoj bici |Slika=Spomenik prijepoljskoj bici.jpg |Opis slike=Spomenik bici u Prijepolju, autora [[Lojze Dolinar]]a. |Mesto=[[Prijepolje]] |Opština=[[Prijepolje]] |DRŽ=SRB |Vrsta= |Vreme=[[1941]]-[[1943]]/[[1954]] |Tip=[[Spisak spomenika kulture od izuzetnog značaja|Spomenik kulture od izuzetnog značaja]] |Stepen= |Vlasnik= |Ustanova=Zavod za zaštitu spomenika kulture |Sedište=[[Kraljevo]] |Pozivni=036 |Pošta=36000 |Adresa=Cara Lazara 24 |Telefon=331-866, 331-575 |Faks=321-025 |Veb=www.zavodkraljevo.rs |Emajl= |gširina = |gdužina = }} '''Spomenik Prijepoljskoj bici''' je spomen-kompleks u pomen [[Prijepoljska bitka|Prijepoljske bitke]] koja se vodila u [[Prijepolje|Prijepolju]] između partizana i Nemaca [[4. decembar|4. decembra]] [[1943]]. Nalazi se na levoj obali [[Lim (reka)|Lima]] u podnožju brda Koševine. Obuhvata ruševine partizanske bolnice, spomen ploče, bronzane reljefe i monumentalni [[Spomenik NOB|spomenik NOB]]. Autor spomenika je slovenački skulptor [[Lojze Dolinar]]. '''Partizanska bolnica u Prijepolju''' predstavlja [[nepokretna kulturna dobra|nepokretno kulturno dobro]] kao [[spisak spomenika kulture od izuzetnog značaja|spomenik kulture od izuzetnog značaja]].<ref>{{Cite web |url=http://www.spomenici.heritage.gov.rs/cir/nkd/pregled/partiz_bolnica |title=RZZS Beograd/Pregled-Partizanska bolnica |access-date=15. 08. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083807/http://www.spomenici.heritage.gov.rs/cir/nkd/pregled/partiz_bolnica |archive-date=19. 08. 2014 |url-status=dead }}</ref> == Prijepoljska bitka == {{main|Prijepoljska bitka}} [[4. decembar|4. decembra]] [[1943]]. samo u toku jednog dana poginulo je ili nestalo u nabujalom Limu nekoliko stotina boraca [[Prva šumadijska brigada NOVJ|Prve šumadijske]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]], ne dozvolivši Nemcima da pređu preko mosta u pravcu [[Pljevlja|Pljevalja]]. To je najveći gubitak i poraz koji je pretrpela partizanska [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|vojska]] na tako malom prostoru i u jednoj bici. == Dizanje spomenika == Mesto je obeleženo monumentalnim [[spomenik]]om (skulpturom) [[1954]]. godine i pratećim obeležjima (spomen-ploče sa tekstom i bareljefne bronzane ploče sa scenama iz rata).<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/srbija.73.html:466985-Prijepolje-Ponovo-isklesana-imena-proletera Novosti/Ponovo uklesana imena proletera]</ref> U zajedničkoj spomen-kosturnici su sahranjeni pali borci. Ruševine partizanske bolnice su konzervirane šezdesetih godina dvadesetog veka. == Memorijalni kompleks == === Ruševine partizanske bolnice === <gallery> File:Grafit na poprištu bitke u Prijepolju neposredno nakon rata.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 11.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 12.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 17.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 4.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 5.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 8.jpg </gallery> === Spomen-ploče === <gallery> File:Palim borcima I šumadijske i II proleterske brigade.jpg File:Palim borcima mileševskog sreza 1941-1945.jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 15.jpg File:Prijepoljska bitka spomen ploča.jpg File:Prijepoljska bitka spisak poginulih (2).jpg File:Prijepoljska bitka spisak poginulih (4).jpg </gallery> === Reljefi === <gallery> File:Spomenik Prijepoljskoj bici (reljef) (1).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (reljef) (2).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (reljef) (3).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (reljef) (4).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (reljef) (5).jpg </gallery> === Spomenik === <gallery> File:Spomenik prijepoljskoj bici.jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (1).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (5).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (8).jpg File:Spomenik Prijepoljskoj bici (9).jpg File:Partizanska bolnica u Prijepolju 7.jpg </gallery> == Povezano == * [[Prijepoljska bitka]] * [[Spomenici NOB]] * [[Spisak spomenika kulture u Zlatiborskom okrugu]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Partizanska bolnica u Prijepolju}} * [https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/https-skulptura-hronologijaizlaganja-rs-spomenik-prijepoljskoj-bici-delo-lojze-dolinara/ Spomenik Prijepoljskoj bici, Prijepolje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211005307/https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/https-skulptura-hronologijaizlaganja-rs-spomenik-prijepoljskoj-bici-delo-lojze-dolinara/ |date=2025-12-11 }} * {{SK-SANU|Link=569|Ime=Partizanska bolnica}} * [http://www.heritage.gov.rs/latinica/nepokretna_kulturna_dobra.php Republički zavod za zaštitu spomenika kulture - Beograd] * [http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs/list.php Lista spomenika] [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]] [[Kategorija:Prijepolje]] iks6nh43e4x7asiv2jvggqk6oim4imr 0 4691272 42606001 42538428 2026-06-05T22:21:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606001 wikitext text/x-wiki {{druga upotreba|drugu osobu|Stevo Opačić}} {{Heroj M | didaskalija=STEVO J. OPAČIĆ | slika = Stevo J. Opacic.jpg | opis_slike=Stevo J. Opačić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1921|10|15}} | mesto_rođenja =[[Biovičino Selo]], kod [[Knin]]a | država_rođenja =[[Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti|2005|9|14|1921|10|15}} | mesto_smrti =[[Zagreb]] | država_smrti =[[Hrvatska]] | profesija=vojno lice,<br />društveno-politički radnik | KPJ=[[mart]]a [[1943]]. | rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Jugoslovenska narodna armija]] | čin=[[pukovnik]] | narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. | odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva2}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde3}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''inostrana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Partizanski krst}} {{!}}} }} '''Stevo''' ''Jandrije'' '''Opačić''' ([[Biovičino Selo]], kod [[Knin]]a, [[15. oktobar]] [[1921]] – [[Zagreb]], [[14. septembar]] [[2005]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Hrvatska|Socijalističke Republike Hrvatske]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. Bio je prvi dobrovoljac za prelaz preko porušenog mosta tokom [[Bitka na Neretvi|proboja na Neretvi]]. == Biografija == Rođen je [[15. oktobar|15. oktobra]] [[1921]]. godine u [[Biovičino Selo|Biovičinom Selu]], kod [[Knin]]a, u siromašnoj seljačkoj [[Srbi|srpskoj]] porodici. Osnovnu školu završio je u rodnom selu. Sa četrnaest godina napustio je selo i krenuo u potragu za poslom. Godine [[1938]]. stigao je u [[Beograd]] i postao građevinski radnik. Tu se uključio u [[radnički pokret]]. === Drugi svetski rat === Nakon [[Aprilski rat|kapitulacije Jugoslavije]], [[april]]a [[1941]]. godine, Stevo je učestvovao u prikupljanju oružja. Krajem [[jul]]a 1941. godine, bio je jedan od ustanika koji su napali [[Ustaška vojnica|ustaše]] u [[Ervenik]]u, [[Mokro Polje|Mokrom Polju]] i [[Krupa (Obrovac)|Obrovačkoj Krupi]]. Sredinom oktobra 1941. godine, stupio je u ilegalnu bukovičku partizansku grupu, koju je predvodio učitelj Jovo Martić. Tih dana je primljen u [[Savez komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Početkom [[1942]]. godine bio je borac u bataljonu „Bude Borjan“, učestvujući u borbama protiv [[Kraljevina Italija|Italijana]] u [[Nunić]]u, [[Oklaj]]u, [[Vujasinovići]]ma i u južnoj [[Lika|Lici]]. Formiranjem [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske brigade]], Stevo je prvo u njoj bio kurir, a kasnije [[desetar]] u Drugoj četi Trećeg bataljona. U borbama protiv ustaša i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] za oslobođenje [[Kijevo (opština)|Kijeva]] i na Stipićevim košarama, kod [[Livno|Livna]] sa desetinom je postigao znatne uspehe, te je zbog pokazane hrabrosti i izvršavanja zadataka, Stevino odeljenje dobilo naziv „Grom desetina“. U jeku [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], Druga dalmatinska brigada dobila je zadatak da u [[Jablanica (grad)|Jablanici]] preko srušenog mosta pređe reku i na njenoj levoj obali, na kojoj su se utvrdili četnici, obrazuje mostobran za prihvat ostalih jedinica. U prethodnicu je bio određen Treći bataljon pod komandom [[Bruno Vuletić|Bruna Vuletića]], a kao prvi dobrovoljac za prelaz preko porušenog mosta javio se Stevo Opačić. U noći [[6. mart|6]]./[[7. mart]]a, Stevo Opačić, a za njim Mirko Katić, Marko Berger, Stanko Skračić, Krešo Grubelić, Mila Milošević, Silvestar Antić, Marin Ševo, Rade Grnić, Vicko Ružić, Gojko Ščerbo, Nikola Polić i Vinko Zulin-Milan, polako su se penjali i prolazili kroz pregrade srušenog mosta na [[Neretva|Neretvi]]. Četnici su zapucali na desetinu, pri čemu je bio pogođen Stanko Skračić, koji je pao u reku, dok je Mila Milošević ostala ranjena. Stevo je prvi došao do kraja mosta, bacio dve bombe i napao četnički bunker, u kojem je zaplenio teški mitraljez. Četnici su se povukli pod napadom desetine, a zatim su preko mosta krenuli i borci Druge čete i ostatak Trećeg bataljona. Posle ovog poduhvata, Stevo je bio primljen za člana [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) i postavljen za zamenika [[komandir]]a Druge čete Trećeg bataljona. U toku [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], od [[5. jun|5]]. do [[9. jun]]a 1943. godine, Stevo je učestvovao u borbama Druge dalmatinske brigade na [[Gornje Bare|Gornjim]] i [[Donje Bare|Donjim Barama]] protiv nadmoćnijih [[Vermaht|nemačkih snaga]], koje su htele da prodru u dolinu [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]] i spreče proboj divizija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]]. Poslednjeg dana borbe, Stevo je bio teško ranjen, ali nije napustio položaj. Izdržao je s borcima do kraja i povukao se tek kad je dobio naređenje. U [[jun]]u [[1944]]. godine, Stevo je iz [[Crna Gora|Crne Gore]] upućen u [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmi dalmatinski korpus]] i postavljen za [[komandant]]a bataljona u [[Četrnaesta dalmatinska brigada|Četrnaestoj brigadi]] [[Devetnaesta severnodalmatinska divizija NOVJ|Devetnaeste divizije]]. Istakao se u mnogim borbama u [[Dalmacija|Dalmaciji]], a zatim i u [[Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1945.|završnim operacijama]] za oslobođenje [[Lika|Like]] i [[Istra|Istre]]. === Posleratni period === Posle rata, bio je na raznim dužnostima u [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]] (JNA) i završio je [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju JNA]]. U činu [[pukovnik]]a preveden je u rezervu i od tada je bio aktivni društveno-politički radnik. Bio je predsednik Međuopštinskog odbora Saveza rezervnih vojnih starešina za [[Dalmacija|Dalmaciju]], član Međuopštinske konferencije [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|Socijalističkog saveza radnog naroda]] za Dalmaciju, potpredsednik Saveznog odbora RVS Jugoslavije i ostalo. Umro je [[14. septembar|14. septembra]] [[2005]]. godine u [[Zagreb]]u. Sahranjen je na zagrebačkom groblju [[Mirogoj]]. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i ostalih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su – dva [[Orden za hrabrost|Ordena za hrabrost]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa srebrnim zracima]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden braststva i jedinstva sa srebrnim vencem]] i [[Orden partizanske zvezde|Orden partizanske zvezde sa puškama]]. Od inostranih odlikovanja, ističe se [[Narodna Republika Poljska|poljski]] [[Partizanski krst]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == * [http://www.yugopapir.com/2018/03/stevo-opacic-o-presudnim-trenucima.html Stevo Opačić o presudnim trenucima bitke na Neretvi: Preći preko srušenog mosta, ućutkati četnike] {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{Životni vijek|1921|2005|Opačić, Stevo J.}} [[Kategorija:Biografije, Knin]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Hrvatske]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Sahranjeni na groblju Mirogoj u Zagrebu]] iq3zg77lq8namuh19l2zpnh917k0gsw 0 4691327 42605936 42214673 2026-06-05T22:07:50Z Aca 108187 Moving from [[Category:Krajiške brigade NOVJ]] to [[Category:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605936 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Sedma krajiška udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Kolona 7. krajiške brigade na maršu između Fojnice i Kreševa u jesen 1943.jpg | opis_slike = Kolona 7. krajiške brigade na maršu između Fojnice i Kreševa u jesen 1943. | vreme_postojanja =[[27. decembar]] [[1942]]. | mesto =[[Orahovljani (Mrkonjić Grad)|Orahovljani]], kod [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]] | formacija =četiri [[bataljon]]a | jačina =1.267 boraca | komandant=[[Rade Marijanac]] | politički_komesar =[[Ljubo Babić]] | bitke =[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]] <br />[[Borbe za Travnik 1943.|Napad na Travnik oktobra 1943]]<br />[[Prva banjalučka operacija NOVJ]]<br />[[Druga banjalučka operacija NOVJ]]<br />[[Napad NOVJ na Travnik oktobra 1944.]]<br />[[Sarajevska operacija]]<br />[[Karlovačka operacija]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Sedma krajiška narodno-oslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[27. decembar|27. decembra]] [[1942]]. godine u selu [[Orahovljani (Mrkonjić Grad)|Orahovljani]] kod [[Mrkonjić Grad]]a od dva bataljona rasformiranog [[Šesti krajiški partizanski odred|Šestog krajiškog partizanskog odreda]] i dva bataljona [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg krajiškog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je četiri bataljona sa 1.267 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Rade Marijanac]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Ljubo Babić]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Formiranje brigade == '''Sedma krajiška brigada NOVJ''' formirana je naredbom štaba Pete krajiške divizije od [[25. decembar|25. decembra]] [[1942]]. Formiranje brigade formalno je obavljeno na svečanoj smotri u Orahovljanima [[27. decembar|27. decembra]] 1942. U četiri bataljona, štabu i prištapskim jedinicama bilo je postrojeno 1.267 boraca. Štab brigade sačinjavali su: * komandant [[Rade Marijanac]] * politički komesar [[Ljubo Babić (političar)|Ljubo Babić]] * zamenik komandanta [[Milan Zorić]] * zamenik političkog komesara [[Mijuško Šibalić]] * rukovodilac saniteta dr. [[Salomon Levi|Salomon-Moni Levi]] Brigadu su sačinjavala četiri bataljona: * bataljon „Soko“ iz [[Šesti krajiški NOP odred|Šestog krajiškog NOP odreda]] * bataljon „Zmijanje“ iz Šestog krajiškog NOP odreda * bataljon „Iskra“ iz [[Treći krajiški NOP odred|Trećeg krajiškog NOP odreda]] * bataljon „Pelagić“ iz Trećeg krajiškog NOP odreda Bataljoni „Soko“ i „Zmijanje“ od oktobra 1942. funkcionisali su pod zajedničkom komandom, pod privremenim nazivom „Krajiška polubrigada“. Sva četiri bataljona bila su kompaktne formacije sa bogatim borbenim iskustvom. Formiranje brigade predviđeno je još naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] od [[9. novembar|9. novembra]] 1942, kojom je formiran [[Treći bosanski korpus NOVJ|Prvi bosanski korpus NOVJ]], ali zbog zauzetosti bataljona u borbama na raznim teritorijama, odlagano je do kraja decembra. Po istoj naredbi, brigada postala deo sastava [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]]. == Borbeni put Sedme krajiške brigade == === Borbe u Krajini === Do sredine januara [[1943]]. godine Sedma krajiška udarna brigada vodila je borbe na terenu [[Manjača|Manjače]] i [[Jajce|Jajca]]. U vreme [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]] učestvovala je u odbrambenim borbama [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] na pravcu [[Sanski Most]]-[[Bosanski Petrovac]]; zatim je, vodeći manevarsku odbranu, zatvorila pravce koji od [[Banja Luka|Banje Luke]] i Jajca vode ka dolini [[Rama (višeznačna odrednica)|Rame]] i [[Prozor (grad)|Prozora]], štiteći povlačenje [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]] ka dolini Rame. U toku tih borbi, njen Drugi bataljon, koji je zatvarao pravac [[Ključ (grad)|Ključ]]-[[Mlinište]], ostao je u sastavu glavnine Pete krajiške divizije u rejonu [[Drvar]]-[[Glamoč]]. === Bitka na Neretvi === Početkom marta 1943. godine, brigada je (bez Drugog bataljona) odlukom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], ušla u sastav Operativne grupe divizija i učestvovala u završnim borbama [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], a zatim, kao zaštitnica, u prodoru Grupe divizija preko [[Prenj]]a ka [[Drina|Drini]]. Krajem marta 1943. godine brigada je, odlukom Vrhovnog štaba ušla u sastav [[1. proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]]. U nastupanju kroz [[Sandžak]] i [[Crna Gora|Crnu Goru]], u periodu april-maj 1943. godine, brigada se istakla u razbijanju [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] na [[Čelebić]]u i [[Sinjajevina|Sinjajevini]]. [[21. april]]a 1943. godine, 4. bataljon 7. krajiške brigade prešao je reku Taru i ušao u Žabljak, koji su već zauzeli mesni partizani. U rejonu Žabljaka zarobljeno je 90 četnika i 3 oficira, a zaplenjeno je 3 bacača sa 400 mina, 600 pušaka, 62.000 metaka i značajna količina druge ratne opreme.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7391</ref> === Bitka na Sutjesci === u početku [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], vodila je odbrambene kod [[Kolašin]]a, u [[Gornja Morača|Gornjoj Morači]], a zatim, posle izuzetno napornog marša, ušla u borbe s nemačkim snagama koje su prodirale od [[Nikšić]]a i [[Gacko|Gacka]] prema [[Piva|Pivi]]. Teške višednevne borbe brigada je vodila na Pivskom Javorku, sprečavajući prodor nadmoćnih nemačkih snaga ka Mratinju, kada se povlačila glavnina snaga Grupe divizija NOVJ. U tim borbama pretrpela je teške gubitke, ali je zadatak uspešno izvršen. U periodu od [[6. jun|6.]] do [[9. jun]]a, posle prelaska reke [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], brigada je učestvovala u borbama za odbranu staze kojom su se preko [[Tjentište|Tjentišta]], povlačile snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prema [[Zelengora|Zelengori]], vršeći u više navrata protivnapade na utvrđene nemačke položaje na [[Košur]]u. Prema istraživanju Viktora Kučana, U bici na Sutjesci, brigada je u svom sastavu imala ukupno 1161 borca (1025 muškaraca i 136 žena). U toku bitke poginulo je 376 boraca '''Sedme krajiške brigade NOVJ'''<ref>Viktor Kučan: Borci Sutjeske - Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1996</ref>. === Ofanziva u istočnoj Bosni === [[File:Rukovodstvo SKOJ-a VII krajiške brigade u istočnoj Bosni, 1943.jpg|thumb|Rukovodstvo SKOJ-a VII krajiške brigade u istočnoj Bosni, 1943]] Do početka avgusta 1943. godine, brigada je učestvovala u protivofanzivi Operativne grupe divizija NOVJ kroz istočnu [[Bosna|Bosnu]], vodeći teške borbe u dolini reke [[Spreča|Spreče]] i na padinama [[Konjuh]]a. Tada je, u sastavu Prve proleterske divizije, krenula u [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]], gde je stigla sa svega 356 boraca, izgubivši u borbama tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte]] i Pete neprijateljske ofanzive dve trećine svog boračkog sastava. === Povratak u Bosansku krajinu === Posle povratka u Bosansku krajinu, brigada je, popunjena novim borcima i ušla je u sastav [[Deseta krajiška divizija NOVJ|Desete krajiške divizije]]. Izvesno vreme je dejstvovala u jugoistočnom delu Bosanske krajine - oko [[Kupres]]a, Glamoča, Jajca i [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]]. Sredinom oktobra 1943. godine učestvovala je, sa [[1. proleterska divizija NOVJ|Prvom proleterskom divizijom]], u [[borbe za Travnik 1943.|napadu na Travnik]], a zatim je ofanzivno dejstvovala na prostoru [[Sarajevo]]-[[Visoko]]-[[Travnik]]. Tokom januara [[1944]]. godine, manevarskim dejstvima na terenu [[Prozor (grad)|Prozor]]-Kupres-[[Šujica (reka)|Šujica]] paralisala je ofanzivu jakih nemačkih snaga, da bi, zatim, ponovo, do jeseni 1944, nastavila ofanzivna dejstva na terenu Sarajevo-Travnik, vršeći prvenstveno udare na komunikacije u dolini reke [[Bosna (reka)|Bosne]]. === Oslobođenje zemlje === [[File:7. krajiške brigade sprovode kolonu zarobljenih Nemaca kod Rake u Sloveniji (10. maj 1945. god).jpg|thumb|7. krajiške brigade sprovode kolonu zarobljenih Nemaca kod Rake u Sloveniji (10. maj 1945. god)]] Brigada je učestvovala u borbama za oslobođenje Travnika (od [[20. oktobar|20.]] do [[22. oktobar|22. oktobra]]), u njegovoj odbrani (od [[19. januar|19.]] do [[22. januar]]a) i ponovnom oslobođenju (od [[15. februar|15.]] do [[19. februar]]a). Zatim je učestvovala u [[Sarajevska operacija|Sarajevskoj operaciji]], oslobođenju [[Zenica (Zenica)|Zenice]], u nastupanju [[Druga jugoslovenska armija|Druge armije JA]] na zapad i u [[Karlovačka operacija|Karlovačkoj operaciji]]. U prvoj polovini maja [[1945]]. godine na terenu [[Krško]], Kostanjevica i Sevnica učestvovala je u slamanju i razbijanju Balkanske nemačke grupacije, kada je završila svoj ratni put. == Narodni heroji Sedme krajiške brigade == * [[Rade Marijanac]] prvi komandant brigade * [[Milan Ćup]] zamenik komandanta brigade * [[Pavle Džever]] zamenik komandira čete u Trećem bataljonu == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga četvrta). Beograd 1972. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * {{Cite book | ref= harv|last= Kljajić|first=Jovan |authorlink=| title=SEDMA KRAJIŠKA BRIGADA|year=1990|url=http://znaci.org/00003/396.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=}} * '''Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja''' glavni i odgovorni urednik Pero Morača, Mrkonjić Grad 1978. * '''[http://www.znaci.org/00001/186.htm Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja, Knj. 2]''', Beograd 1987. == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=7-krajiska-udarna-brigada 7. krajiška udarna brigada] (znaci.org) {{Krajiške brigade NOVJ}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] 1squnapzz8mf81jxnnypgjcqzx0ifom 42606147 42605936 2026-06-05T22:49:45Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606147 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica= <span style="font-size: medium;">'''Sedma krajiška udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Kolona 7. krajiške brigade na maršu između Fojnice i Kreševa u jesen 1943.jpg | opis_slike = Kolona 7. krajiške brigade na maršu između Fojnice i Kreševa u jesen 1943. | vreme_postojanja =[[27. decembar]] [[1942]]. | mesto =[[Orahovljani (Mrkonjić Grad)|Orahovljani]], kod [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]] | formacija =četiri [[bataljon]]a | jačina =1.267 boraca | komandant=[[Rade Marijanac]] | politički_komesar =[[Ljubo Babić]] | bitke =[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]] <br />[[Borbe za Travnik 1943.|Napad na Travnik oktobra 1943]]<br />[[Prva banjalučka operacija NOVJ]]<br />[[Druga banjalučka operacija NOVJ]]<br />[[Napad NOVJ na Travnik oktobra 1944.]]<br />[[Sarajevska operacija]]<br />[[Karlovačka operacija]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Sedma krajiška narodno-oslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[27. decembar|27. decembra]] [[1942]]. godine u selu [[Orahovljani (Mrkonjić Grad)|Orahovljani]] kod [[Mrkonjić Grad]]a od dva bataljona rasformiranog [[Šesti krajiški partizanski odred|Šestog krajiškog partizanskog odreda]] i dva bataljona [[Treći krajiški partizanski odred|Trećeg krajiškog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je četiri bataljona sa 1.267 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Rade Marijanac]], [[narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]], a [[politički komesar]] [[Ljubo Babić]]. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], a povodom petnaestogodišnjice [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Formiranje brigade == '''Sedma krajiška brigada NOVJ''' formirana je naredbom štaba Pete krajiške divizije od [[25. decembar|25. decembra]] [[1942]]. Formiranje brigade formalno je obavljeno na svečanoj smotri u Orahovljanima [[27. decembar|27. decembra]] 1942. U četiri bataljona, štabu i prištapskim jedinicama bilo je postrojeno 1.267 boraca. Štab brigade sačinjavali su: * komandant [[Rade Marijanac]] * politički komesar [[Ljubo Babić (političar)|Ljubo Babić]] * zamenik komandanta [[Milan Zorić]] * zamenik političkog komesara [[Mijuško Šibalić]] * rukovodilac saniteta dr. [[Salomon Levi|Salomon-Moni Levi]] Brigadu su sačinjavala četiri bataljona: * bataljon „Soko“ iz [[Šesti krajiški NOP odred|Šestog krajiškog NOP odreda]] * bataljon „Zmijanje“ iz Šestog krajiškog NOP odreda * bataljon „Iskra“ iz [[Treći krajiški NOP odred|Trećeg krajiškog NOP odreda]] * bataljon „Pelagić“ iz Trećeg krajiškog NOP odreda Bataljoni „Soko“ i „Zmijanje“ od oktobra 1942. funkcionisali su pod zajedničkom komandom, pod privremenim nazivom „Krajiška polubrigada“. Sva četiri bataljona bila su kompaktne formacije sa bogatim borbenim iskustvom. Formiranje brigade predviđeno je još naredbom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] od [[9. novembar|9. novembra]] 1942, kojom je formiran [[Treći bosanski korpus NOVJ|Prvi bosanski korpus NOVJ]], ali zbog zauzetosti bataljona u borbama na raznim teritorijama, odlagano je do kraja decembra. Po istoj naredbi, brigada postala deo sastava [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]]. == Borbeni put Sedme krajiške brigade == === Borbe u Krajini === Do sredine januara [[1943]]. godine Sedma krajiška udarna brigada vodila je borbe na terenu [[Manjača|Manjače]] i [[Jajce|Jajca]]. U vreme [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]] učestvovala je u odbrambenim borbama [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete krajiške divizije]] na pravcu [[Sanski Most]]-[[Bosanski Petrovac]]; zatim je, vodeći manevarsku odbranu, zatvorila pravce koji od [[Banja Luka|Banje Luke]] i Jajca vode ka dolini [[Rama (višeznačna odrednica)|Rame]] i [[Prozor (grad)|Prozora]], štiteći povlačenje [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]] ka dolini Rame. U toku tih borbi, njen Drugi bataljon, koji je zatvarao pravac [[Ključ (grad)|Ključ]]-[[Mlinište]], ostao je u sastavu glavnine Pete krajiške divizije u rejonu [[Drvar]]-[[Glamoč]]. === Bitka na Neretvi === Početkom marta 1943. godine, brigada je (bez Drugog bataljona) odlukom [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], ušla u sastav Operativne grupe divizija i učestvovala u završnim borbama [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], a zatim, kao zaštitnica, u prodoru Grupe divizija preko [[Prenj]]a ka [[Drina|Drini]]. Krajem marta 1943. godine brigada je, odlukom Vrhovnog štaba ušla u sastav [[1. proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]]. U nastupanju kroz [[Sandžak]] i [[Crna Gora|Crnu Goru]], u periodu april-maj 1943. godine, brigada se istakla u razbijanju [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] na [[Čelebić]]u i [[Sinjajevina|Sinjajevini]]. [[21. april]]a 1943. godine, 4. bataljon 7. krajiške brigade prešao je reku Taru i ušao u Žabljak, koji su već zauzeli mesni partizani. U rejonu Žabljaka zarobljeno je 90 četnika i 3 oficira, a zaplenjeno je 3 bacača sa 400 mina, 600 pušaka, 62.000 metaka i značajna količina druge ratne opreme.<ref>https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7391</ref> === Bitka na Sutjesci === u početku [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], vodila je odbrambene kod [[Kolašin]]a, u [[Gornja Morača|Gornjoj Morači]], a zatim, posle izuzetno napornog marša, ušla u borbe s nemačkim snagama koje su prodirale od [[Nikšić]]a i [[Gacko|Gacka]] prema [[Piva|Pivi]]. Teške višednevne borbe brigada je vodila na Pivskom Javorku, sprečavajući prodor nadmoćnih nemačkih snaga ka Mratinju, kada se povlačila glavnina snaga Grupe divizija NOVJ. U tim borbama pretrpela je teške gubitke, ali je zadatak uspešno izvršen. U periodu od [[6. jun|6.]] do [[9. jun]]a, posle prelaska reke [[Sutjeska (reka)|Sutjeske]], brigada je učestvovala u borbama za odbranu staze kojom su se preko [[Tjentište|Tjentišta]], povlačile snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prema [[Zelengora|Zelengori]], vršeći u više navrata protivnapade na utvrđene nemačke položaje na [[Košur]]u. Prema istraživanju Viktora Kučana, U bici na Sutjesci, brigada je u svom sastavu imala ukupno 1161 borca (1025 muškaraca i 136 žena). U toku bitke poginulo je 376 boraca '''Sedme krajiške brigade NOVJ'''<ref>Viktor Kučan: Borci Sutjeske - Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1996</ref>. === Ofanziva u istočnoj Bosni === [[File:Rukovodstvo SKOJ-a VII krajiške brigade u istočnoj Bosni, 1943.jpg|thumb|Rukovodstvo SKOJ-a VII krajiške brigade u istočnoj Bosni, 1943]] Do početka avgusta 1943. godine, brigada je učestvovala u protivofanzivi Operativne grupe divizija NOVJ kroz istočnu [[Bosna|Bosnu]], vodeći teške borbe u dolini reke [[Spreča|Spreče]] i na padinama [[Konjuh]]a. Tada je, u sastavu Prve proleterske divizije, krenula u [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]], gde je stigla sa svega 356 boraca, izgubivši u borbama tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte]] i Pete neprijateljske ofanzive dve trećine svog boračkog sastava. === Povratak u Bosansku krajinu === Posle povratka u Bosansku krajinu, brigada je, popunjena novim borcima i ušla je u sastav [[Deseta krajiška divizija NOVJ|Desete krajiške divizije]]. Izvesno vreme je dejstvovala u jugoistočnom delu Bosanske krajine - oko [[Kupres]]a, Glamoča, Jajca i [[Mrkonjić Grad|Mrkonjić-Grada]]. Sredinom oktobra 1943. godine učestvovala je, sa [[1. proleterska divizija NOVJ|Prvom proleterskom divizijom]], u [[borbe za Travnik 1943.|napadu na Travnik]], a zatim je ofanzivno dejstvovala na prostoru [[Sarajevo]]-[[Visoko]]-[[Travnik]]. Tokom januara [[1944]]. godine, manevarskim dejstvima na terenu [[Prozor (grad)|Prozor]]-Kupres-[[Šujica (reka)|Šujica]] paralisala je ofanzivu jakih nemačkih snaga, da bi, zatim, ponovo, do jeseni 1944, nastavila ofanzivna dejstva na terenu Sarajevo-Travnik, vršeći prvenstveno udare na komunikacije u dolini reke [[Bosna (reka)|Bosne]]. === Oslobođenje zemlje === [[File:7. krajiške brigade sprovode kolonu zarobljenih Nemaca kod Rake u Sloveniji (10. maj 1945. god).jpg|thumb|7. krajiške brigade sprovode kolonu zarobljenih Nemaca kod Rake u Sloveniji (10. maj 1945. god)]] Brigada je učestvovala u borbama za oslobođenje Travnika (od [[20. oktobar|20.]] do [[22. oktobar|22. oktobra]]), u njegovoj odbrani (od [[19. januar|19.]] do [[22. januar]]a) i ponovnom oslobođenju (od [[15. februar|15.]] do [[19. februar]]a). Zatim je učestvovala u [[Sarajevska operacija|Sarajevskoj operaciji]], oslobođenju [[Zenica (Zenica)|Zenice]], u nastupanju [[Druga jugoslovenska armija|Druge armije JA]] na zapad i u [[Karlovačka operacija|Karlovačkoj operaciji]]. U prvoj polovini maja [[1945]]. godine na terenu [[Krško]], Kostanjevica i Sevnica učestvovala je u slamanju i razbijanju Balkanske nemačke grupacije, kada je završila svoj ratni put. == Narodni heroji Sedme krajiške brigade == * [[Rade Marijanac]] prvi komandant brigade * [[Milan Ćup]] zamenik komandanta brigade * [[Pavle Džever]] zamenik komandira čete u Trećem bataljonu == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Portal NOB}} * '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga četvrta). Beograd 1972. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} * {{Cite book | ref= harv|last= Kljajić|first=Jovan |authorlink=| title=SEDMA KRAJIŠKA BRIGADA|year=1990|url=http://znaci.org/00003/396.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=}} * '''Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja''' glavni i odgovorni urednik Pero Morača, Mrkonjić Grad 1978. * '''[http://www.znaci.org/00001/186.htm Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja, Knj. 2]''', Beograd 1987. == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=7-krajiska-udarna-brigada 7. krajiška udarna brigada] (znaci.org) {{Krajiške brigade NOVJ}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Krajiške brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] ehtalyhzmlsuezy7jalivfb7vyx73q3 0 4691333 42605953 42449166 2026-06-05T22:14:25Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Banijske brigade NOVJ]] → [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 42605953 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''8. banijska udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Djelovi čete za vezu brigade sa štabom brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944.jpg | opis_slike = Djelovi čete za vezu brigade sa štabom brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944. | vreme_postojanja = [[7. rujna]] [[1942.]] - [[6. prosinca]] [[1944.]] | mesto = [[Veliki Obljaj|Obljaj]], kod [[Glina (grad)|Gline]] | formacija = tri [[bataljon]]a | jačina = oko 1.000 boraca | komandant = [[Stanko Bjelajac]] | politički_komesar = [[Damjan Vujnović]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br>[[Napad NOVJ na Majur decembra 1942.|Napad na Majur]]<br>[[Bitka na Neretvi]]<br>[[Bitka na Sutjesci]]<br>[[Napad NOVJ na Glinu novembra 1943.|Napad na Glinu novembra 1943.]]<br>[[Operacija Panter]] | odlikovanja = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Osma banijska narodnooslobodilačka udarna brigada''' jedna je od najstarijih [[brigada NOVJ]],<ref name="Đurić"/> formirana 7. 9. 1942. godine, od partizana i [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanika]] sa područja [[Banija|Banije]]. Učestvovala je u [[Bihaćka operacija|Bihaćkoj operaciji]], a u sastavu [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]] i u velikim bitkama [[bitka na Neretvi|na Neretvi]] i [[bitka na Sutjesci|Sutjesci]]. Upamćeni su njeni podvizi u spasavanju 3.000 ranjenika [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]].<ref name="Đurić"/> U 1944. godini vodi brojne okršaje sa okupatorom u odbrani Banije, Korduna i Cazinske krajine.<ref name="Đurić"/> Svoj 18-20.000&nbsp;km dug ratni put brigada je završila 6. decembra 1944. kada je rasformirana,<ref name="Đurić">[http://znaci.org/00003/383.htm Ljuban Đurić: OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA]</ref> a njezini borci prebačeni u sastav [[Sedma banijska udarna brigada NOVJ-a|Prve]], [[Treća udarna brigada Sedme banijske divizije NOVJ-a|Treće]] i [[Četvrta brigada Sedme banijske divizije NOVJ-a|Četvrte brigade]] Sedme banijske udarne divizije. == Nazivi == Ova brigada je nosila više naziva: * '''6. banijska brigada''' (naziv pod kojim je formirana [[7. 9.]] 1942.<ref name="vojska.net"/>) * '''8. brigada NOV Hrvatske''' (zvaničan naziv neposredno nakon formiranja, od [[18. 9.]] 1942.<ref name="vojska.net"/>) ** '''8. banijska brigada''' (neformalni naziv pod kojim je ostala upamćena) * '''2. brigada 7. banijske divizije''' (zvaničan naziv od [[rujan|rujna]] 1943. godine) == Formiranje == Brigada je formirana [[7. rujna]] [[1942.]] godine u selu [[Veliki Obljaj|Obljaju]], kraj [[Glina (grad)|Gline]] kao '''Šesta banijska brigada'''. Odluku o formiranju brigade donio je Štab Prve operativne zone Hrvatske, a u njezin sastav su ušli boraci Prvog, Drugog i Četvrtog bataljuna [[Banijski partizanski odred|Banijskog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je je oko 1.000 boraca, naoružanih [[puška]]ma, 17 [[laka strojnica|lakih strojnica]], pet [[strojnica]] i 35 [[pištolj]]a. Prvi zapovjednik brigade bio je [[Stanko Bjelajac]], a [[politički komesar]] [[Damjan Vujnović]]. Neposredno po osnivanju, odlukom [[Glavni štab Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] [[18. rujna]] 1942. godine preimenovana je u '''Osmu banijsku brigadu''', a od [[22. studenog]] 1942. do kraja rata nalazila se u sastavu [[Sedma banijska divizija NOVJ-a|Sedme banijske udarne divizije]]. == Borbeni put brigade == === 1942 === [[File:Srušena lokomotiva i zapaljeni vagoni u diverziji na pruzi kod Blinjskog Kuta decembra 1942.jpg|thumb|Srušena lokomotiva i zapaljeni vagoni u diverziji na pruzi kod Blinjskog Kuta decembra 1942]] Samo nekoliko dana po formiranju, [[13. septembra]] 1942, jedinice 8. banijske brigade zauzele su domobransko uporište u selu Brnjeuška kod Gline. Tom prilikom, brigada je zarobila 146 domobrana i 2 oficira, zaplenivši značajnu količinu naoružanja i municije, uključujući 150 pušaka, 5 puškomitraljeza i preko 20.000 metaka. Narednog dana, 14. septembra, jedinice brigade napale su dve čete domobrana u selu Majski Trtnik kod Gline. U ovoj akciji zarobljeno je dodatnih 146 domobrana, a zaplenjeno je 5 puškomitraljeza, 150 pušaka i druga vojna oprema.<ref name="Hronologija NOR">[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]</ref> 25. septembra, kod Lipove Kose blizu Kostajnice, jedinice 8. banijske brigade napale su tri radne čete i jednu četu domobrana. Rezultat napada bio je 7 mrtvih i 208 zarobljenih domobrana i radnika, dok su partizanske snage zaplenile 34 puške i oko 2500 metaka. Kako bi se omogućilo izvođenje većih operacija na Baniji, 19. oktobra 1942. godine formiran je Operativni štab grupe brigada, koji je obuhvatao 1, 5, 7. i 8. hrvatsku brigadu. Dana 23. oktobra 1942, jedinice ovog štaba napale su Glinu, gde se nalazilo oko 700 domobrana i ustaša. Međutim, napad nije uspeo zbog slabe koordinacije, kao i zbog činjenice da je veći deo snaga bio angažovan na osiguranju prema osovinskim garnizonima u okolini.<ref name="Hronologija NOR"/> U periodu od 4. do 6. novembra 1942. godine, NOVJ je izveo koncentrični [[Bihaćka operacija|napad na Bihać]], u kojem su učestvovale i jedinice 8. banijske brigade. Nakon dvodnevnih borbi, grad je zauzet, a dva bataljona ustaške 4. brigade i delovi domobranskog 2. i 12. pešadijskog puka su uništeni. Zbog junačkog držanja, Vrhovni komandant NOV i POJ pohvalio je sve učesnike borbe, uključujući i 8. banijsku brigadu.<ref name="Hronologija NOR"/> [[6. novembra]], delovi 8. banijske brigade i 6. krajiške brigade ušli su u Cazin, koji su ustaške snage u panici napustile. 10. novembra, jedinice 8. banijske brigade zauzele su ustaško uporište u [[Cetingrad]]u, ali su pri tome pretrpele gubitke od 40 ranjenih i 5 poginulih boraca. 14. novembra, jedinice Operativnog štaba grupe brigada zauzele su Slunj i nastavile gonjenje neprijateljskih snaga prema Karlovcu. Na osnovu naredbe Vrhovnog štaba od 22. novembra 1942, formirana je 7. divizija NOVJ, u čiji su sastav ušle 7. i 8. brigada, te 13. hrvatska udarna brigada. [[8. decembra]], kod sela Prevršca i Babine Rijeke, brigada je odbila napad domobranskih snaga iz Kostajnice, pretrpevši gubitke od 3 mrtva i 11 ranjenih boraca. Sledećeg dana, 9. decembra 1942, kod sela Brđana, jedinice brigade su minirale i srušile neprijateljski transportni voz, zapalivši lokomotivu i 20 vagona sa velikom količinom namirnica i rudama, kao i 4 aviona. Dana 26. decembra 1942, u selu Klasnić kod Ogulina, po naređenju Glavnog štaba NOV i PO za Hrvatsku, od po jednog bataljona 7, 8. i 15. hrvatske brigade formirana je 16. hrvatska brigada.<ref name="Hronologija NOR"/> === 1943 === '''Napad na oklopni vlak'''. Dana 5. januara 1943. godine, između sela Blinjskog Kuta i Komarova kod Sunje, 8. banijska brigada izvela je uspešnu akciju. Brigada je minirala prugu i napala transportni voz koji je prevozio delove nemačke 369. legionarske divizije, zajedno sa oklopnim vozom koji je intervenisao iz Sunje. Oba voza su uništena, a zaplenjena je veća količina artiljerijske municije i druge vojne opreme. U akciji je poginulo 45 legionara i 2 nemačka oficira, dok su 73 legionara zarobljena. Brigada je pretrpela gubitke od 3 mrtva i 15 ranjenih boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> [[File:Jedinice Sedme divizije na maršu.jpg|thumb|Zbjeg naroda Banije sa jedinicama 7. banijske divizije u maršu ka Neretvi, marta 1943.]] [[File:Partisan troops cross the Neretva River over ruined bridge crossing at Jablanica, 1943.jpg|thumb|Partizani, zbjeg i ranjenici prelaze Neretvu preko porušenog mosta kod Jablanice, marta 1943]] '''Bitka na Neretvi'''. Tijekom osovinske ofanzive na slobodni partizanski teritorij Bihaćke republike, brigada je branila pravac Bihać - [[Bosanski Petrovac]] - Dvor, nakon čega je sudjelovala u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]] tijekom veljače i ožujka 1943. godine. Dana 22. februara, u toku [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], nemačka borbena grupa Fogl zauzela je Gornji Vakuf posle dvodnevnih borbi protiv 3. krajiške udarne brigade i 8. brigade. Borbe su se odvijale u rejonu sela Lužana, Bojska, Planinice, Tihomišlja i Bistrice. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 22 poginula vojnika i 5 ranjenih, dok su jedinice NOVJ imale 6 mrtvih i 7 ranjenih boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> Nakon [[Forsiranje Neretve|proboja na Nerevi]] sredinom marta je izbila epidemija [[tifus]]a, zbog čega je cela 8. banijska brigada povučena iz borbi u karantin.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a">[https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE (knjiga 1), Četvrti deo - OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a]</ref> 28. marta Vrhovni štab je naredio Štabu 7. divizije da sa 7. i 8. brigadom zatvori pravac Konjic - Glavatičevo i osigura bolnice na prostoru Glavatičeva, Bjelemića i Kalinovika. Ove mere su preduzete kako bi se osigurala logistička podrška i zaštitili ranjenici.<ref name="Hronologija NOR"/> '''Bitka na Sutjesci'''. Nakon popunjavanja borbenog sastava i borbi protiv četničkih grupa i muslimanskih milicija, brigada je sudjelovala u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] tijekom svibnja i lipnja 1943. godine. Na Sutjesci je ova brigada teško stradala, kao i cela 7. banijska divizija, koja je imala gubitke više od polovine ukupnog broja boraca.<ref>https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE</ref> Nakon proboja u istočnu Bosnu, 17. juna 1943, na Rudom brdu kod železničke stanice Podgrab, 8. hrvatska brigada (oko 250 boraca), kao prethodnica divizije, iznenadila je i sa položaja zbacila nemački 369. izviđački bataljon. Međutim, tokom borbe brigada je bila odsečena od glavnine snaga divizije i opkoljena od nemačke borbene grupe Fišer, koja je imala četiri bataljona. Iako u okruženju, brigada je borbom i upornošću vezala za sebe glavninu neprijateljskih snaga, olakšavši prelazak drugih dveju kolona Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba. Sutradan se brigada probila iz okruženja, ali je pri tom izgubila preko 40 boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> '''Borbe kod Tuzle'''. 5. jula 1943. godine, kod sela Živinica blizu Tuzle, jači delovi nemačke 369. legionarske divizije i domobranske Tuzlanske brigade, uz podršku delova nemačkog 202. tenkovskog bataljona, odbacili su 7. krajišku udarnu i 8. banijsku brigadu na padine planine Konjuha. Tom prilikom, neprijateljske snage su zauzele selo Stupare, nanevši značajne gubitke jedinicama NOVJ.<ref name="Hronologija NOR"/> Nakon ove operacije, brigada je naredno razdoblje iskoristila da ponovno popuni redove novim borcima, nakon čega se preko Kladnja i središnje Bosne uputila natrag na [[Banija|Banovinu]]. '''Borbe na Baniji'''. Po naređenju Glavnog štaba za Hrvatsku, 21. septembra 1943. godine rasformiran je Štab Unske operativne grupe, a 1. i 2. brigada te grupe ušle su u sastav 7. udarne divizije. Tada je došlo do preimenovanja brigada u diviziji te je 8. brigada preimenovana u 2. brigadu 7. divizije. Nakon reorganizacije, brigada je sudjelovala u borbama na komunikacijama [[Karlovac]] - [[Ogulin]]. 26. oktobra nemačke jedinice iz Petrinje prodrle su ka selima Jabukovcu i Komogovini, ali su ih otporom zadržale 1. i 2. brigada 7. divizije NOVJ, uz podršku 3. bataljona 2. (moslavačke) brigade. Iako su nemačke snage popalile nekoliko sela u okolini, istog dana su se povukle natrag u Petrinju.<ref name="Hronologija NOR"/> 23. novembra brigada je sudjelovala u neuspešnom [[Napad NOVJ-a na Glinu 1943.|napadu na Glinu]], te u borbama tijekom njemačke ofenzive, [[operacija Panther]] decembra 1943. godine. === 1944 === [[File:Mještani sela kotara Glina donose hranu na položaje borcima brigade, 1944. godine.jpg|thumb|Mještani sela kotara Glina donose hranu na položaje borcima brigade, 1944. godine]] [[8. 1.|8. januara]] [[1944]]. [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedma divizija]] otpočela je novi napad na nemačke posade na [[Banija|Baniji]], i već [[11. 1.|11. januara]] Nemci su bili prinuđeni da napuste [[Glina (grad)|Glinu]], koja je postala važno središte slobodne teritorije.<ref>Dušan Baić: ČETVRTI KORPUS NOV JUGOSLAVIJE, strana 244</ref> U narednom periodu, Osma brigada je bila angažirana u borbama u dolini rijeke Une i vodila borbe za [[Veliki Šušnjar]]. Krajem maja 1944. godine, brigada je odbijala neprijateljske napade tijekom [[Sedma ofenziva|njemačke ofenzive]] ([[operacija Šah]]), vodila borbe u Banijskom trokutu, zatim sudjelovala u operacijama [[Četvrti hrvatski korpus NOVJ-a|4. hrvatskog korpusa]] oko Sunje. [[13. 6.]] Prva udarna brigada Vasilj Gaćeša i 2. brigada 7. udarne divizije napale su delove 8. ustaške brigade koji su osiguravali vijadukt na pruzi Kostajnica-Dvor. Partizani su razrušili više bunkera, ali su prinuđeni na povlačenje zbog dolaska neprijateljskih tenkova iz Kostajnice.<ref name="Hronologija NOR"/> 6. 12. 1944. Po naređenju Štaba 4. korpusa NOVJ rasformirana je 2. udarna brigada 7. udarne divizije NOVJ a njenim ljudstvom popunjene ostale brigade te divizije.<ref name="Hronologija NOR"/> == Komandni sastav brigade == [[File:Štab brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944.jpg|thumb|Štab brigade na Čavića brdu 12. aprila 1944. S lijeva: komandant brigade Rade Grmuša Rara, zamjenik komesara brigade Milutin Omazić, komesar brigade Slavko Borojević i komandir čete za vezu Rade Zamaklar. U pozadini: kolona na maršu.]] Komandni sastav brigade bio je sledeći:<ref name="vojska.net">[http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/brigada/hrvatska/banijska/8/ Vojska.net: 8. banijska udarna brigada], pristupljeno 2. kolovoza 2024.</ref> * '''Štab brigade''' ** [[zapovjednik]] — [[Stanko Bjelajac]] Ćane ** zamjenik zapovjednika — [[Milan Pavlović]] ** [[politički komesar]] — [[Dušan Vujnović]] ** zamjenik pol. komesara — [[Šukrija Bijedić]] ** operativni časnik — [[Vojko Hošteter]] ** referent saniteta — [[Janko Bobetko]] ** intendant — [[Mile Kotoran]] ** načelnik štaba — [[Nikola Bjelajac]] ** rukovoditelj Političkog odjela (Politodjel) — [[Stjepan Debeljak Bil]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] * '''Prvi bataljun''' ** zapovjednik  — Miloš Suzić ** zamjenik zapovjednika — Nedeljko Relić ** politički komesar — Žarko Mihajlović ** zamjenik pol. komesara — Živko Dabić ** operativni časnik — Dušan Nevajda Duća ** sekretar partijskog biroa — Ferid Lukačević * '''Drugi bataljun''' ** zapovjednik — [[Rade Grmuša]], narodni heroj ** zamjenik zapovjednika — Dragan Šoljić ** politički komesar — [[Uroš Slijepčević]] ** zamjenik pol. komesara — Tomo Ugarković ** operativni časnik — Nikola Joka * '''Treći bataljun''' ** zapovjednik — Dušan Ostojić ** zamjenik zapovjednika — Dmitar Suzić ** politički komesar — Milan Mraković ** zamjenik pol. komesara — Božo Haluza * '''Četvrti bataljun''' ** zapovjednik — Pero Maljković == Narodni heroji brigade == Sledeći borci Osme banijske udarne brigade proglašeni su za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]:<ref name="Đurić"/> * [[Stanko Bjelajac Ćane]], prvi komandant brigade * [[Stjepan Debeljak Bil]], rukovoditelj Politodjela * [[Dragoslav Đorđević Goša]], * [[Rade Grmuša]] Rara, zapovjednik brigade * [[Petar Kalanja]] Pero * [[Adam Petrović]], zapovjednik bataljuna * [[Miloš Suzić]] Brko == Priznanja == Brigada je početkom ožujka 1944. godine proglašena „udarnom”, a za zasluge tijekom [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], lipnja [[1958.]] godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Izvori == {{izvori|30em}} == Literatura == {{portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * {{cite encyclopedia |year = 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia = |publisher = Mladost|location = Beograd|id= }} * {{Cite book |ref = harv|last = Đurić|first = Ljuban|authorlink = |title = OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA |year = 1991|url = http://znaci.org/00003/383.htm|publisher = Vojnoizdavački i novinski centar|location = Beograd|id=}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=8-banijska-udarna-brigada 8. banijska udarna brigada] (znaci.org) * [http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/brigada/hrvatska/banijska/8/ 8. banijska udarna brigada] (vojska.net) * [http://znaci.org/00003/383.htm Ljuban Đurić: OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA] {{Banijske brigade}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] c5zi0o8ga5jz6e8xe71ro84umual4kz 42606149 42605953 2026-06-05T22:49:46Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606149 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''8. banijska udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Djelovi čete za vezu brigade sa štabom brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944.jpg | opis_slike = Djelovi čete za vezu brigade sa štabom brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944. | vreme_postojanja = [[7. rujna]] [[1942.]] - [[6. prosinca]] [[1944.]] | mesto = [[Veliki Obljaj|Obljaj]], kod [[Glina (grad)|Gline]] | formacija = tri [[bataljon]]a | jačina = oko 1.000 boraca | komandant = [[Stanko Bjelajac]] | politički_komesar = [[Damjan Vujnović]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćka operacija]]<br>[[Napad NOVJ na Majur decembra 1942.|Napad na Majur]]<br>[[Bitka na Neretvi]]<br>[[Bitka na Sutjesci]]<br>[[Napad NOVJ na Glinu novembra 1943.|Napad na Glinu novembra 1943.]]<br>[[Operacija Panter]] | odlikovanja = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Osma banijska narodnooslobodilačka udarna brigada''' jedna je od najstarijih [[brigada NOVJ]],<ref name="Đurić"/> formirana 7. 9. 1942. godine, od partizana i [[Ustanak u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|ustanika]] sa područja [[Banija|Banije]]. Učestvovala je u [[Bihaćka operacija|Bihaćkoj operaciji]], a u sastavu [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]] i u velikim bitkama [[bitka na Neretvi|na Neretvi]] i [[bitka na Sutjesci|Sutjesci]]. Upamćeni su njeni podvizi u spasavanju 3.000 ranjenika [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]].<ref name="Đurić"/> U 1944. godini vodi brojne okršaje sa okupatorom u odbrani Banije, Korduna i Cazinske krajine.<ref name="Đurić"/> Svoj 18-20.000&nbsp;km dug ratni put brigada je završila 6. decembra 1944. kada je rasformirana,<ref name="Đurić">[http://znaci.org/00003/383.htm Ljuban Đurić: OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA]</ref> a njezini borci prebačeni u sastav [[Sedma banijska udarna brigada NOVJ-a|Prve]], [[Treća udarna brigada Sedme banijske divizije NOVJ-a|Treće]] i [[Četvrta brigada Sedme banijske divizije NOVJ-a|Četvrte brigade]] Sedme banijske udarne divizije. == Nazivi == Ova brigada je nosila više naziva: * '''6. banijska brigada''' (naziv pod kojim je formirana [[7. 9.]] 1942.<ref name="vojska.net"/>) * '''8. brigada NOV Hrvatske''' (zvaničan naziv neposredno nakon formiranja, od [[18. 9.]] 1942.<ref name="vojska.net"/>) ** '''8. banijska brigada''' (neformalni naziv pod kojim je ostala upamćena) * '''2. brigada 7. banijske divizije''' (zvaničan naziv od [[rujan|rujna]] 1943. godine) == Formiranje == Brigada je formirana [[7. rujna]] [[1942.]] godine u selu [[Veliki Obljaj|Obljaju]], kraj [[Glina (grad)|Gline]] kao '''Šesta banijska brigada'''. Odluku o formiranju brigade donio je Štab Prve operativne zone Hrvatske, a u njezin sastav su ušli boraci Prvog, Drugog i Četvrtog bataljuna [[Banijski partizanski odred|Banijskog partizanskog odreda]]. Na dan formiranja imala je je oko 1.000 boraca, naoružanih [[puška]]ma, 17 [[laka strojnica|lakih strojnica]], pet [[strojnica]] i 35 [[pištolj]]a. Prvi zapovjednik brigade bio je [[Stanko Bjelajac]], a [[politički komesar]] [[Damjan Vujnović]]. Neposredno po osnivanju, odlukom [[Glavni štab Hrvatske|Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske]] [[18. rujna]] 1942. godine preimenovana je u '''Osmu banijsku brigadu''', a od [[22. studenog]] 1942. do kraja rata nalazila se u sastavu [[Sedma banijska divizija NOVJ-a|Sedme banijske udarne divizije]]. == Borbeni put brigade == === 1942 === [[File:Srušena lokomotiva i zapaljeni vagoni u diverziji na pruzi kod Blinjskog Kuta decembra 1942.jpg|thumb|Srušena lokomotiva i zapaljeni vagoni u diverziji na pruzi kod Blinjskog Kuta decembra 1942]] Samo nekoliko dana po formiranju, [[13. septembra]] 1942, jedinice 8. banijske brigade zauzele su domobransko uporište u selu Brnjeuška kod Gline. Tom prilikom, brigada je zarobila 146 domobrana i 2 oficira, zaplenivši značajnu količinu naoružanja i municije, uključujući 150 pušaka, 5 puškomitraljeza i preko 20.000 metaka. Narednog dana, 14. septembra, jedinice brigade napale su dve čete domobrana u selu Majski Trtnik kod Gline. U ovoj akciji zarobljeno je dodatnih 146 domobrana, a zaplenjeno je 5 puškomitraljeza, 150 pušaka i druga vojna oprema.<ref name="Hronologija NOR">[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]</ref> 25. septembra, kod Lipove Kose blizu Kostajnice, jedinice 8. banijske brigade napale su tri radne čete i jednu četu domobrana. Rezultat napada bio je 7 mrtvih i 208 zarobljenih domobrana i radnika, dok su partizanske snage zaplenile 34 puške i oko 2500 metaka. Kako bi se omogućilo izvođenje većih operacija na Baniji, 19. oktobra 1942. godine formiran je Operativni štab grupe brigada, koji je obuhvatao 1, 5, 7. i 8. hrvatsku brigadu. Dana 23. oktobra 1942, jedinice ovog štaba napale su Glinu, gde se nalazilo oko 700 domobrana i ustaša. Međutim, napad nije uspeo zbog slabe koordinacije, kao i zbog činjenice da je veći deo snaga bio angažovan na osiguranju prema osovinskim garnizonima u okolini.<ref name="Hronologija NOR"/> U periodu od 4. do 6. novembra 1942. godine, NOVJ je izveo koncentrični [[Bihaćka operacija|napad na Bihać]], u kojem su učestvovale i jedinice 8. banijske brigade. Nakon dvodnevnih borbi, grad je zauzet, a dva bataljona ustaške 4. brigade i delovi domobranskog 2. i 12. pešadijskog puka su uništeni. Zbog junačkog držanja, Vrhovni komandant NOV i POJ pohvalio je sve učesnike borbe, uključujući i 8. banijsku brigadu.<ref name="Hronologija NOR"/> [[6. novembra]], delovi 8. banijske brigade i 6. krajiške brigade ušli su u Cazin, koji su ustaške snage u panici napustile. 10. novembra, jedinice 8. banijske brigade zauzele su ustaško uporište u [[Cetingrad]]u, ali su pri tome pretrpele gubitke od 40 ranjenih i 5 poginulih boraca. 14. novembra, jedinice Operativnog štaba grupe brigada zauzele su Slunj i nastavile gonjenje neprijateljskih snaga prema Karlovcu. Na osnovu naredbe Vrhovnog štaba od 22. novembra 1942, formirana je 7. divizija NOVJ, u čiji su sastav ušle 7. i 8. brigada, te 13. hrvatska udarna brigada. [[8. decembra]], kod sela Prevršca i Babine Rijeke, brigada je odbila napad domobranskih snaga iz Kostajnice, pretrpevši gubitke od 3 mrtva i 11 ranjenih boraca. Sledećeg dana, 9. decembra 1942, kod sela Brđana, jedinice brigade su minirale i srušile neprijateljski transportni voz, zapalivši lokomotivu i 20 vagona sa velikom količinom namirnica i rudama, kao i 4 aviona. Dana 26. decembra 1942, u selu Klasnić kod Ogulina, po naređenju Glavnog štaba NOV i PO za Hrvatsku, od po jednog bataljona 7, 8. i 15. hrvatske brigade formirana je 16. hrvatska brigada.<ref name="Hronologija NOR"/> === 1943 === '''Napad na oklopni vlak'''. Dana 5. januara 1943. godine, između sela Blinjskog Kuta i Komarova kod Sunje, 8. banijska brigada izvela je uspešnu akciju. Brigada je minirala prugu i napala transportni voz koji je prevozio delove nemačke 369. legionarske divizije, zajedno sa oklopnim vozom koji je intervenisao iz Sunje. Oba voza su uništena, a zaplenjena je veća količina artiljerijske municije i druge vojne opreme. U akciji je poginulo 45 legionara i 2 nemačka oficira, dok su 73 legionara zarobljena. Brigada je pretrpela gubitke od 3 mrtva i 15 ranjenih boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> [[File:Jedinice Sedme divizije na maršu.jpg|thumb|Zbjeg naroda Banije sa jedinicama 7. banijske divizije u maršu ka Neretvi, marta 1943.]] [[File:Partisan troops cross the Neretva River over ruined bridge crossing at Jablanica, 1943.jpg|thumb|Partizani, zbjeg i ranjenici prelaze Neretvu preko porušenog mosta kod Jablanice, marta 1943]] '''Bitka na Neretvi'''. Tijekom osovinske ofanzive na slobodni partizanski teritorij Bihaćke republike, brigada je branila pravac Bihać - [[Bosanski Petrovac]] - Dvor, nakon čega je sudjelovala u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]] tijekom veljače i ožujka 1943. godine. Dana 22. februara, u toku [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], nemačka borbena grupa Fogl zauzela je Gornji Vakuf posle dvodnevnih borbi protiv 3. krajiške udarne brigade i 8. brigade. Borbe su se odvijale u rejonu sela Lužana, Bojska, Planinice, Tihomišlja i Bistrice. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 22 poginula vojnika i 5 ranjenih, dok su jedinice NOVJ imale 6 mrtvih i 7 ranjenih boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> Nakon [[Forsiranje Neretve|proboja na Nerevi]] sredinom marta je izbila epidemija [[tifus]]a, zbog čega je cela 8. banijska brigada povučena iz borbi u karantin.<ref name="OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a">[https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE (knjiga 1), Četvrti deo - OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a]</ref> 28. marta Vrhovni štab je naredio Štabu 7. divizije da sa 7. i 8. brigadom zatvori pravac Konjic - Glavatičevo i osigura bolnice na prostoru Glavatičeva, Bjelemića i Kalinovika. Ove mere su preduzete kako bi se osigurala logistička podrška i zaštitili ranjenici.<ref name="Hronologija NOR"/> '''Bitka na Sutjesci'''. Nakon popunjavanja borbenog sastava i borbi protiv četničkih grupa i muslimanskih milicija, brigada je sudjelovala u [[Bitka na Sutjesci|bici na Sutjesci]] tijekom svibnja i lipnja 1943. godine. Na Sutjesci je ova brigada teško stradala, kao i cela 7. banijska divizija, koja je imala gubitke više od polovine ukupnog broja boraca.<ref>https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE</ref> Nakon proboja u istočnu Bosnu, 17. juna 1943, na Rudom brdu kod železničke stanice Podgrab, 8. hrvatska brigada (oko 250 boraca), kao prethodnica divizije, iznenadila je i sa položaja zbacila nemački 369. izviđački bataljon. Međutim, tokom borbe brigada je bila odsečena od glavnine snaga divizije i opkoljena od nemačke borbene grupe Fišer, koja je imala četiri bataljona. Iako u okruženju, brigada je borbom i upornošću vezala za sebe glavninu neprijateljskih snaga, olakšavši prelazak drugih dveju kolona Glavne operativne grupe Vrhovnog štaba. Sutradan se brigada probila iz okruženja, ali je pri tom izgubila preko 40 boraca.<ref name="Hronologija NOR"/> '''Borbe kod Tuzle'''. 5. jula 1943. godine, kod sela Živinica blizu Tuzle, jači delovi nemačke 369. legionarske divizije i domobranske Tuzlanske brigade, uz podršku delova nemačkog 202. tenkovskog bataljona, odbacili su 7. krajišku udarnu i 8. banijsku brigadu na padine planine Konjuha. Tom prilikom, neprijateljske snage su zauzele selo Stupare, nanevši značajne gubitke jedinicama NOVJ.<ref name="Hronologija NOR"/> Nakon ove operacije, brigada je naredno razdoblje iskoristila da ponovno popuni redove novim borcima, nakon čega se preko Kladnja i središnje Bosne uputila natrag na [[Banija|Banovinu]]. '''Borbe na Baniji'''. Po naređenju Glavnog štaba za Hrvatsku, 21. septembra 1943. godine rasformiran je Štab Unske operativne grupe, a 1. i 2. brigada te grupe ušle su u sastav 7. udarne divizije. Tada je došlo do preimenovanja brigada u diviziji te je 8. brigada preimenovana u 2. brigadu 7. divizije. Nakon reorganizacije, brigada je sudjelovala u borbama na komunikacijama [[Karlovac]] - [[Ogulin]]. 26. oktobra nemačke jedinice iz Petrinje prodrle su ka selima Jabukovcu i Komogovini, ali su ih otporom zadržale 1. i 2. brigada 7. divizije NOVJ, uz podršku 3. bataljona 2. (moslavačke) brigade. Iako su nemačke snage popalile nekoliko sela u okolini, istog dana su se povukle natrag u Petrinju.<ref name="Hronologija NOR"/> 23. novembra brigada je sudjelovala u neuspešnom [[Napad NOVJ-a na Glinu 1943.|napadu na Glinu]], te u borbama tijekom njemačke ofenzive, [[operacija Panther]] decembra 1943. godine. === 1944 === [[File:Mještani sela kotara Glina donose hranu na položaje borcima brigade, 1944. godine.jpg|thumb|Mještani sela kotara Glina donose hranu na položaje borcima brigade, 1944. godine]] [[8. 1.|8. januara]] [[1944]]. [[Sedma banijska divizija NOVJ|Sedma divizija]] otpočela je novi napad na nemačke posade na [[Banija|Baniji]], i već [[11. 1.|11. januara]] Nemci su bili prinuđeni da napuste [[Glina (grad)|Glinu]], koja je postala važno središte slobodne teritorije.<ref>Dušan Baić: ČETVRTI KORPUS NOV JUGOSLAVIJE, strana 244</ref> U narednom periodu, Osma brigada je bila angažirana u borbama u dolini rijeke Une i vodila borbe za [[Veliki Šušnjar]]. Krajem maja 1944. godine, brigada je odbijala neprijateljske napade tijekom [[Sedma ofenziva|njemačke ofenzive]] ([[operacija Šah]]), vodila borbe u Banijskom trokutu, zatim sudjelovala u operacijama [[Četvrti hrvatski korpus NOVJ-a|4. hrvatskog korpusa]] oko Sunje. [[13. 6.]] Prva udarna brigada Vasilj Gaćeša i 2. brigada 7. udarne divizije napale su delove 8. ustaške brigade koji su osiguravali vijadukt na pruzi Kostajnica-Dvor. Partizani su razrušili više bunkera, ali su prinuđeni na povlačenje zbog dolaska neprijateljskih tenkova iz Kostajnice.<ref name="Hronologija NOR"/> 6. 12. 1944. Po naređenju Štaba 4. korpusa NOVJ rasformirana je 2. udarna brigada 7. udarne divizije NOVJ a njenim ljudstvom popunjene ostale brigade te divizije.<ref name="Hronologija NOR"/> == Komandni sastav brigade == [[File:Štab brigade na Čavića brdu (Šamarica), 12. aprila 1944.jpg|thumb|Štab brigade na Čavića brdu 12. aprila 1944. S lijeva: komandant brigade Rade Grmuša Rara, zamjenik komesara brigade Milutin Omazić, komesar brigade Slavko Borojević i komandir čete za vezu Rade Zamaklar. U pozadini: kolona na maršu.]] Komandni sastav brigade bio je sledeći:<ref name="vojska.net">[http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/brigada/hrvatska/banijska/8/ Vojska.net: 8. banijska udarna brigada], pristupljeno 2. kolovoza 2024.</ref> * '''Štab brigade''' ** [[zapovjednik]] — [[Stanko Bjelajac]] Ćane ** zamjenik zapovjednika — [[Milan Pavlović]] ** [[politički komesar]] — [[Dušan Vujnović]] ** zamjenik pol. komesara — [[Šukrija Bijedić]] ** operativni časnik — [[Vojko Hošteter]] ** referent saniteta — [[Janko Bobetko]] ** intendant — [[Mile Kotoran]] ** načelnik štaba — [[Nikola Bjelajac]] ** rukovoditelj Političkog odjela (Politodjel) — [[Stjepan Debeljak Bil]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]] * '''Prvi bataljun''' ** zapovjednik  — Miloš Suzić ** zamjenik zapovjednika — Nedeljko Relić ** politički komesar — Žarko Mihajlović ** zamjenik pol. komesara — Živko Dabić ** operativni časnik — Dušan Nevajda Duća ** sekretar partijskog biroa — Ferid Lukačević * '''Drugi bataljun''' ** zapovjednik — [[Rade Grmuša]], narodni heroj ** zamjenik zapovjednika — Dragan Šoljić ** politički komesar — [[Uroš Slijepčević]] ** zamjenik pol. komesara — Tomo Ugarković ** operativni časnik — Nikola Joka * '''Treći bataljun''' ** zapovjednik — Dušan Ostojić ** zamjenik zapovjednika — Dmitar Suzić ** politički komesar — Milan Mraković ** zamjenik pol. komesara — Božo Haluza * '''Četvrti bataljun''' ** zapovjednik — Pero Maljković == Narodni heroji brigade == Sledeći borci Osme banijske udarne brigade proglašeni su za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]:<ref name="Đurić"/> * [[Stanko Bjelajac Ćane]], prvi komandant brigade * [[Stjepan Debeljak Bil]], rukovoditelj Politodjela * [[Dragoslav Đorđević Goša]], * [[Rade Grmuša]] Rara, zapovjednik brigade * [[Petar Kalanja]] Pero * [[Adam Petrović]], zapovjednik bataljuna * [[Miloš Suzić]] Brko == Priznanja == Brigada je početkom ožujka 1944. godine proglašena „udarnom”, a za zasluge tijekom [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], lipnja [[1958.]] godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Izvori == {{izvori|30em}} == Literatura == {{portal NOB}} * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * {{cite encyclopedia |year = 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia = |publisher = Mladost|location = Beograd|id= }} * {{Cite book |ref = harv|last = Đurić|first = Ljuban|authorlink = |title = OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA |year = 1991|url = http://znaci.org/00003/383.htm|publisher = Vojnoizdavački i novinski centar|location = Beograd|id=}} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=8-banijska-udarna-brigada 8. banijska udarna brigada] (znaci.org) * [http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/jugoslavija/brigada/hrvatska/banijska/8/ 8. banijska udarna brigada] (vojska.net) * [http://znaci.org/00003/383.htm Ljuban Đurić: OSMA BANIJSKA NOU BRIGADA] {{Banijske brigade}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] f5kg4bkrwpdf5d2nrlm8k8mnelvfj89 0 4692017 42605870 42195087 2026-06-05T22:04:20Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ustanak u Srbiji 1941.]] to [[Category:Ustanak u Srbiji (1941.)]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605870 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=NEBOJŠA JERKOVIĆ | slika = Spomenik Nebojši Jerkoviću u Beogradu 2.jpg | opis_slike=Spomenik u Beogradu | datum_rođenja = [[februar]] [[1912]]. | mesto_rođenja =[[Ogar]], kod [[Pećinci|Pećinaca]] | država_rođenja =[[Austrougarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1941|11|29|1912|2|0}} | mesto_smrti =[[Bela Reka (Šabac)|Bela Reka]], kod [[Šabac|Šapca]] | država_smrti =[[Srbija pod nemačkom okupacijom|Srbija]] |profesija=učitelj |KPJ=pre rata |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |NOB=komandant [[Mačvanski partizanski odred|Mačvanskog odreda]] }} '''Nebojša Jerković''' ([[Ogar]], kod [[Pećinci|Pećinaca]], [[februar]] [[1912]] — [[Bela Reka (Šabac)|Bela Reka]], kod [[Šabac|Šapca]], [[29. novembar]] [[1941]]) bio je srpski učitelj i jedan od partizanskih vođa tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] 1941. godine. == Biografija == Rođen je februara 1912. u selu [[Ogar]], kod [[Pećinci|Pećinaca]]. Poticao je iz učiteljske porodice. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu, a gimnaziju u [[Pančevo|Pančevu]]. Učiteljsku školu je učio u [[Sombor]]u i [[Subotica|Subotici]]. Potom je kao učitelj radio u selima [[Sremska Rača]] i [[Klenak (Ruma)|Klenak]]. Zbog svojih političkih stavova bio je sa službom upućivan u zaostala i besputna sela [[Makedonija (oblast)|Makedonije]], na jugoslovensko-albanskoj granici, u Gori. Bio je jedan od najistaknutijih članova Učiteljske kulturno-izdavačke zadruge „[[Vuk Karadžić]]”, koju su vodili komunisti i koja je bila legalan oblik revolucionarnog učiteljskog pokreta. Ima je veliki ugled među učiteljima i postao predsednik ovog Učiteljskog udruženja. Godine 1939, zajedno sa suprugom Katarinom, koja je bila učiteljica, postao je član tada ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Ubrzo potom postao je sekretar partijske ćelije. Godine [[1940]], učestvovao je sa suprugom na partijskom kursu u [[Sijarinska Banja|Sijarinskoj Banji]], kod [[Leskovac|Leskovca]] kojim je rukovodio [[Svetozar Vukmanović Tempo]], a radu kursa učestvovao je i [[Veselin Masleša]]. Tokom ovog kursa Nebojša je bio rukovdilac jedne grupe. Od 1940. živeo je u [[Beograd]]u. Dobio je legalno zaposlenje kod [[Geca Kon|Gece Kona]] kao akviziter, a bavio se profesionalnim partijskim i revolucionarnim radom. === Ustanak u Srbiji === Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], 1941. godine napustio je Beograd i sa suprugom otišao u selo Klenak. Potom je krajem juna, po nalogu KPJ, prešao u [[Šabac]], gde je 25. juna na sastanku OK KPJ za Šabac bio uključen u Vojno-operativni štab. Pošto je za vreme služenja vojnog roka završio Školu rezervnih oficira i imao čin rezervnog [[poručnik]]a, bio je predviđen za komandanta budućeg odreda. Odmah potom Nebojša je napustio Šabac i otišao u selo [[Štitar]], u čijoj su blizini počeli da se okupljaju komunisti koji su napuštali Šabac i prelazili na teren. Oni su ovde aktivno radili na organizovanju partizanskog odreda – prikupljali su oružje, municiju i dr. Ubrzo potom [[16. jul]]a formiran je [[Mačvanski partizanski odred]], a Nebojša je postao njegov komandant. Pod njegovom komandom Mačvanski partizanski odred je vršio mnoge uspešne akcije tokom leta i jeseni 1941. godine. U početku je vršio napade na žandarmerijske stanice u selima [[Mačva|Mačve]] i [[Podrinje (regija)|Podrinja]], a u avgustu je izveo napad na [[Mačvanska Mitrovica|Mačvansku Mitrovicu]] i dva puta na [[Bogatić]]. Ove uspešne akcije doprinele su da odred brojčano ojača i da se naoruža. Jerković je 25. avgusta postigao sporazum sa [[kapetan]]om [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cerskog četničkog odreda o zajedničkoj borbi. Potom su partizani Mačvanskog odreda, zajedno sa četnicima učestvovali u [[Bitka za Banju Koviljaču|napadu na Banju Koviljaču]], blokadi Šapca i [[Bitka za Šabac|neuspelom napadu na Šabac]], krajem septembra. U toku septembra stvorena je velika oslobođena teritorija sa oslobođenim mestima – [[Banja Koviljača]], Bogatić, [[Loznica]] i Mačvanska Mitrovica. Na [[Savetovanje u Stolicama|savetovanju Glavnog štaba NOP odreda u Stolicana]], održanom [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1941.#26. septembar|26. septembra 1941]], učestvovao je i Nebojša Jerković. Na njegovu inicijativu, [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] je odlučio da se preko [[Narodnooslobodilački odbori|Narodnooslobodilačkih odbora]] organizuje sakupljanje pšenice i drugih žitarica i izvrši njihova evakuacija u brdske predele [[Rađevina|Rađevine]] i dalje ka centru oslobođene teritorije u [[Užice|Užicu]]. Narod Mačve, [[Pocerina|Pocerine]] i [[Posavina|Posavine]] je prihvatio ovu inicijativu i dao velike količine žitarica, ne želeći da one padnu u ruke okupatora. Kada su jake okupacione snage, pokrenule [[Prva neprijateljska ofanziva|Prvu neprijateljsku ofanzivu]], krajem [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1941.|septembra 1941.]] godine, prvi na udaru nemačke [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. divizije]] bio je [[Mačvanski partizanski odred]]. Posle upornih borbi, odred je bio primoran da se povlači ka jugu. Posle pada [[Užička republika|Užičke republike]], krajem novembra odred se našao u još težoj situaciji. Na sastanku Štaba odreda sa predstavnikom [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnog štaba NOP odreda Srbije]] [[Mirko Tomić|Mirkom Tomićem]], 15. decembra u selu [[Dragodol]]u, kod [[Osečina (varošica)|Osečine]], doneta je odluka, na osnovu direktive Vrhovnog štaba, da se odredi vrate na svoj teren. Probijajući se ka Mačvi, na [[Cer (planina)|Cer]]u je krajem decembra, izginuo ili zarobljen gotov čitav komandni sastav odreda – štab odreda, štabovi bataljona i veći broj boraca. Ovo je označilo potpuno razbijanje odreda, a samo jedna četa je uspela da se probije i priključi [[Valjevski partizanski odred|Valjevskom partizanskom odredu]]. Prema planu o probijanju, odred se podelio u manje grupe, a za mesto sastanka određen je Kumovac na Ceru. Grupa u kojoj se nalazio Nebojša Jerković, brojala je još osmoro ljudi – [[Dobrosav Radosavljević]], Radovan Vuković, Danilo Bakić, Aleksandar Stanković Lala, Miodrag Mika Graor, Mimčilo Moša Srnić i kuriri Štaba Milenko Berić i Aleksa Andrić. U selu [[Bela Reka]], u podnožju Cera, ova grupa se smestila u kući Božidara Radojčića, koja je bila na kraju sela. Uvidevši da je grupno probijanje nemoguće, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1941.#27. decembar|27. decembra 1941.]] doneli su odluku da se podele u dve grpe. U Beloj Reci su tada sa Jerkovićem ostala četiri partizana. Nepromišljenom akcijom kurira Aleksandra Andrića, koji je u toku dana samovoljno napustio selo, uveče su u selo došli pripadnici [[Dimitrije Ljotić|ljotićevog]] [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|dobrovoljačkog odreda]]. Oko 23 časa oni su opkolili kuću u kojoj su bili partizani i zarobili Andrića. Potom su otvorili vatru na kuću. Našavši se u bezizlaznoj situaciji, grupa partizana se odlučila na samoubistvo, kako ne bi pali u zarobljeništvo. Tada su pored Nebojše Jerkovića, stradali i [[Aleksandar Stanković Lala]] (1907–1941), Miodrag Mika Graor (1922–1941) i Momčilo Moša Srnić (1919–1941). Nemci su potom njihova tela odneli u Šabac, a domaćina kuće Božidara Radojčića, koji se nalazio u šabačkom logoru streljali. Pored Nebojše u ratu je učestvovala i njegova supruga Katarina Kaća Jerković, učiteljica, koja je od [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe avgust 1941.|avgusta 1941.]] bila kurir Okružnog komiteta KPJ za Šabac i kuri Štaba Mačvanskog odreda. Posle neuspelog partizansko-četničkog napada na Šabac, ostala je ilegalno da boravi u Šapcu, a kasnije je prešla u Beograd. Nebojšin mlađi brat Dušan, koji je takođe bio učitelj i član KPJ, bio je jedan organizatora ustanka u Užicu i komandant [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]]. Poginuo je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe novembar 1941.#29. novembar|29. novembra 1941.]] za vreme [[Bitka na Kadinjači|bitke na Kadinjači]]. == Nasleđe == Ukazom [[Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva AVNOJ-a]] posthumno je 6. jula 1945. odlikovan [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod prvog reda]].<ref>{{Cite web|url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/D151A40DBD7F410085A79C14D9D588F9.pdf|title=Službeni list DFJ 90/45|website=slvesnik.com.mk|date=20. 11. 1945|page=974}}</ref> U čast Nebojše i [[Dušan Jerković|Dušana Jerkovića]] jedna beogradska osnovna škola i ulica, kao i naselje oko te ulice, nose naziv [[Braća Jerković]]. Takođe Nebojšino ime nosi i osnovna škola u selu [[Buđanovci]]ma, kod [[Ruma|Rume]], osnovna škola u Dragašu, u Gori, kao i nekoliko ulica širom [[Srbija|Srbije]]. == Reference == {{reflist|3}} == Literatura == * {{cite book|ref={{harvid|Likovi revolucije|1966}}|title=Likovi revolucije tom -{III}-|year=1966|publisher=Prosveta|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=90275335}} * {{Cite book|ref=harv|last=Parmaković|first=Dragoslav||year=1973|title=Mačvanski (podrinski) narodnooslobodilački partizanski odred 1941—1944|publisher=Fond narodnooslobodilačke borbe Podrinja|location=|id=}} {{COBISS|ID=254427911}} == Povezano == * [[Dušan Jerković]] (brat) {{commonscat}} {{normativna kontrola}} {{Životni vijek|1912|1941|Jerković, Nebojša}} [[Kategorija:Biografije, Pećinci]] [[Kategorija:Srpski pedagozi]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] 8vdmuz2tvk7d4y870k49io0k91k5yu7 0 4692190 42605954 42133567 2026-06-05T22:14:28Z Aca 108187 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Banijske brigade NOVJ]] → [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] 42605954 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''Šesnaesta banijska brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Yugoslav Partisans flag 1945.svg | opis_slike = Jugoslovenska partizanska zastava | vreme_postojanja =[[26. decembar]] [[1942]]. | mesto = [[Klasnić]], kod [[Glina (grad)|Gline]] | formacija = tri [[bataljon]]a | jačina = 759 boraca{{činjenica| date = 05. 2013.}} | komandant = [[Vojko Hošteter]] | politički_komesar = [[Uroš Slijepčević]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]] | odlikovanja = [[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Šesnaesta banijska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[26. decembar|26. decembra]] [[1942]]. godine u selu [[Klasnić]]u, kod [[Glina (grad)|Gline]] od boraca Četvrtog bataljona [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme banijske]], Drugog bataljona [[Osma banijska udarna brigada|Osme banijske]] i Drugog bataljona [[Petnaesta kordunaška udarna brigada|Petnaeste kordunaške brigade]]. Na dan formiranja imala je je 759 boraca, naoružanih sa 505 [[Puška|pušaka]], 22 [[puškomitraljez]]a i četiri [[mitraljez]]a. Prvi komandant brigade bio je [[Vojko Hošteter]], a [[politički komesar]] [[Uroš Slijepčević]]. Od svog formiranja nalazila se u sastavu [[7. banijska divizija NOVJ|Sedme banijske udarne divizije]]. U borbama tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte]] i [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]] brigada je ozgubila više od 2/3 svog sastava, zbog čega je rasformirana [[30. jun]]a [[1943]]. godine. Njeni preostali borci popunili su sastav Sedme i Osme banijske brigade. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Šesnaeste banijske brigade == {{proširenje}} == Narodni heroji Šesnaeste banijske brigade == Neki od boraca Šesnaeste banijske brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Ante Banina]] komandant brigade * [[Adam Petrović]] operativni oficir u Štabu Trećeg bataljona == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * {{cite encyclopedia | year = 1975| title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]| encyclopedia = | publisher = Mladost| location = Beograd|id= }} {{Banijske brigade}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] d9qr8gg3tdviqg9ieob2n0q5559jcn6 42606153 42605954 2026-06-05T22:49:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606153 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''Šesnaesta banijska brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Yugoslav Partisans flag 1945.svg | opis_slike = Jugoslovenska partizanska zastava | vreme_postojanja =[[26. decembar]] [[1942]]. | mesto = [[Klasnić]], kod [[Glina (grad)|Gline]] | formacija = tri [[bataljon]]a | jačina = 759 boraca{{činjenica| date = 05. 2013.}} | komandant = [[Vojko Hošteter]] | politički_komesar = [[Uroš Slijepčević]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke = [[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]] | odlikovanja = [[Orden narodnog heroja]]<br />[[Orden zasluga za narod]]<br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Šesnaesta banijska narodnooslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[26. decembar|26. decembra]] [[1942]]. godine u selu [[Klasnić]]u, kod [[Glina (grad)|Gline]] od boraca Četvrtog bataljona [[Sedma banijska udarna brigada|Sedme banijske]], Drugog bataljona [[Osma banijska udarna brigada|Osme banijske]] i Drugog bataljona [[Petnaesta kordunaška udarna brigada|Petnaeste kordunaške brigade]]. Na dan formiranja imala je je 759 boraca, naoružanih sa 505 [[Puška|pušaka]], 22 [[puškomitraljez]]a i četiri [[mitraljez]]a. Prvi komandant brigade bio je [[Vojko Hošteter]], a [[politički komesar]] [[Uroš Slijepčević]]. Od svog formiranja nalazila se u sastavu [[7. banijska divizija NOVJ|Sedme banijske udarne divizije]]. U borbama tokom [[Bitka na Neretvi|Četvrte]] i [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]] brigada je ozgubila više od 2/3 svog sastava, zbog čega je rasformirana [[30. jun]]a [[1943]]. godine. Njeni preostali borci popunili su sastav Sedme i Osme banijske brigade. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana je [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], juna [[1958]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Šesnaeste banijske brigade == {{proširenje}} == Narodni heroji Šesnaeste banijske brigade == Neki od boraca Šesnaeste banijske brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Ante Banina]] komandant brigade * [[Adam Petrović]] operativni oficir u Štabu Trećeg bataljona == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * {{cite encyclopedia | year = 1975| title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]| encyclopedia = | publisher = Mladost| location = Beograd|id= }} {{Banijske brigade}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Banijske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] l2gvt47xpm2ux7uv8jf2524i9wxm3xu 0 4692253 42606004 42422064 2026-06-05T22:21:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606004 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija=BOŠKO ŽUNIĆ | slika = | opis_slike=Boško Žunić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1920|12|12}} | mesto_rođenja =[[Knin]] | država_rođenja = [[Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1943|6|7|1920|12|12}} | mesto_smrti =[[Tjentište]], kod [[Foča|Foče]] | država_smrti = [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | profesija=mesarski radnik | KPJ=[[Novembar|novembra]] [[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[10. jul]]a [[1953]]. }} '''Boško Žunić''' ([[Knin]], [[12. decembar]] [[1920]] – [[Tjentište]], kod [[Foča|Foče]], [[7. jun]] [[1943]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Pre [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] je najpre učio limarski zanat u Beogradu, a potom mesarski u Kninu. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] je od početka [[1942]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] je od novembra [[1942]]. godine. Poginuo je [[7. jun]]a [[1943]]. godine, iznad [[Tjentište|Tjentišta]], u toku [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], kao komandir čete u Drugom bataljonu [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske udarne brigade]]. Za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]] proglašen je [[23. jul]]a [[1952]]. godine. == Literatura == {{portal NOB}} * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Žunić, Boško}} [[Kategorija:Rođeni 1920.]] [[Kategorija:Umrli 1943.]] [[Kategorija:Biografije, Knin]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Poginuli u bici na Sutjesci]] joxjkz3zi2kio5tkqwex3l0obyk5oe6 0 4692579 42606152 42216302 2026-06-05T22:49:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606152 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''15. majevička udarna brigada''' |deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] |slika= 15. majevička brigada u pokretu.jpg |opis_slike= 15. majevička brigada u pokretu. |vreme=[[23. mart]] [[1943]]. |mesto=[[Birač]] |formacija=četiri [[bataljon]]a |jačina2=700 boraca |komandant=[[Pero Kosorić]] |politički_komesar=[[Mirko Filipović (narodni heroj)|Mirko Filipović]] |bitke= |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog oslobođenja}} {{!}}{{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}} }} '''Petnaesta majevička narodno-oslobodilačka udarna brigada''' je formirana [[23. mart]]a [[1943]]. godine u [[Birč]]u od tri bataljona [[Majevički partizanski odred|Majevičkog partizanskog odreda]] i Drugog istočnobosanskog bataljona [[Šesta proleterska istočnobosanska udarna brigada|Šeste istočnobosanske udarne brigade]] kao '''Majevička grupa udarnih bataljona'''. Na dan formiranja imala je četiri [[bataljon]]a i prateću četu sa oko 700 boraca. Prvi komandant brigade bio je [[Pero Kosorić]], a [[politički komesar]] [[Mirko Filipović (narodni heroj)|Mirko Filipović]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroji]]. == Nazivi == Odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Josip Broz Tito|Josipa Brozat Tita]] [[11. april]]a 1943. godine preimenovana je u '''Majevičku narodnooslobodilačku udarnu brigadu'''. Brigada je još dva puta promenila naziv - prvi put septembra 1943. kada se počelo raditi na stvaranju [[Sedamnaesta majevička udarna brigada|Druge majevičke brigade]] i tada je preimenovana u '''Prvu majevičku narodnooslobodilačku udarnu brigadu''' i drugi put [[17. oktobar|17. oktobra]] 1943. godine prilikom uvođenja jedinstvene numeracije [[Brigade NOVJ|brigada NOVJ]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i tada je preimenovana u '''Petnaestu majevičku narodnooslobodilačku udarnu brigadu''' == Ratni put brigade == {{proširenje}} [[File:Priprema za prelazak preko Drine, kraj decembra 1944.jpg|thumb|Priprema za prelazak preko Drine, kraj decembra 1944.]] Pred [[Bitka na Sutjesci|bitku na Sutjesci]] brigada je imala 555 boraca (518 muškaraca i 37 žena). U toku bitke poginuo je 191 borac brigade<ref>[http://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE] (Zavod za udžbenike, Beograd 1995), pp. 1141</ref>. == Narodni heroji brigade == Borci Petnaeste majevičke brigade proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Petar Borojević]], politički komesar brigadne bolnice * [[Ratko Vujović]], komandant brigade * [[Pavle Goranin Ilija]], zamenik političkog komesara brigade * [[Vojo Ivanović]], komandant Četvrtog bataljona * [[Pero Kosorić]], prvi komandant brigade * [[Vojko Milovanović]], zamenik komandanta Prvog bataljona * [[Vladimir Rolović]], rukovodilac Politodela brigade * [[Mirko Filipović (narodni heroj)|Mirko Filipović]], prvi politički komesar brigade * [[Miljenko Cvitković]], komandant bataljona == Priznanja == Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]], brigada je odlikovana [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]], [[3. jul]]a [[1958]]. godine, povodom petnaestogodišnjice [[bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]] i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * [http://www.znaci.org/00002/408.htm PETNAESTA MAJEVIČKA BRIGADA - SJEĆANjA I ČLANCI], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1979. * [[Vojna enciklopedija]] (knjiga peta). Beograd 1973. godina * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} == Vanjske veze == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=15-majevicka-udarna-brigada 15. majevička udarna brigada] (znaci.org) {{Istočnobosanske jedinice NOVJ}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Brigade NOVJ]] [[Kategorija:Jedinice NOV i PO Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] 94eoih81eqkor0n6pb7k5y9q33ft4hc 0 4692959 42606138 42169158 2026-06-05T22:49:41Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606138 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica | jedinica = <span style="font-size: medium;">'''2. slovenačka udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] | slika = Štab_2._bataljona_Šercerjeve_brigade_(Tihaboj,_1943).jpg | opis_slike =Štab Drugog bataljona brigade | vreme_postojanja =[[6. oktobar]] [[1942]]. | mesto =planina [[Mokrc]] | formacija =tri [[bataljon]]a | jačina =310 boraca{{činjenica| date = 05. 2013.}} | komandant = [[Bojan Polak|Bojan Polak Stjenka]] | politički_komesar = [[Janez Hribar Tone]] | komandant3 = | komandant4 = | bitke =[[Bitka na Jelenovom Žlebu]]<br />[[Operacija Volkenbruh|Oktobarska ofanziva]]<br />[[Napadi NOVJ na Štampetov vijadukt]]<br />[[Pohodi na Štajersku]]<br />[[Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1945.|Završne operacije JA]] | odlikovanja =[[Orden narodnog heroja]] <br />[[Orden narodnog oslobođenja]] <br />[[Orden partizanske zvezde]]<br />[[Orden zasluga za narod]] <br />[[Orden bratstva i jedinstva]] }} '''Druga slovenačka narodno-oslobodilačka udarna brigada „[[Ljubomir Ljubo Šercer|Ljubo Šercer]]“''' formirana je [[6. oktobar|6. oktobra]] [[1942]]. godine na planini [[Mokrc]], 15 kilometara udaljenoj od [[Ljubljana|Ljubljane]]. Na dan formiranja imala je 310 boraca. Prvi [[komandant]] brigade bio je [[Bojan Polak|Bojan Polak Stjenka]], a [[politički komesar]] [[Janez Hribar Tone]]. Brigada je za zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]] odlikovana [[Orden narodnog oslobođenja|Ordenom narodnog oslobđenja]], [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod]] i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordenom bratstva i jedinstva]]. Dana [[15. februar]]a [[1979]]. godine, odlikovana je i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. == Borbeni put Druge slovenačke brigade == Brigada je nakon formiranja imala zadatke podupiranja antifašističke borbe u Ljubljani, vezivanje okupatorskih snaga, čuvanje organizacija [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, rušenje saobraćajnica i ostalo. Svoje vatreno krštenje brigada je imala [[13. oktobar|13. oktobra]], kada je kod sela [[Pokojišče]], nad [[Borovnica|Borovnicom]], porazila italijansko-belogardističku jedinicu. Tada su njeni borci ubili 24 neprijateljska vojnika, zarobili trojicu i zaplenili teški mitraljez, dosta oružja, municije i opreme. Dana [[26. oktobar|26. oktobra]], brigada je razbila dve motorizovane jedinice pod Krimom i zarobila još jedan teški mitraljez. Tokom [[zima|zime]] [[1942]]/[[1943|'43]], brigada je dejstvovala na širem području [[Notranjska|Notranjske]]. [[Mart]]a 1943. godine, pridružila se drugim slovenačkim brigadama i učestvovala u sprovođenju velike partizanske protivofanzive. Ofanziva je završila pobedom slovenačkih partizana u [[Bitka na Jelenovom Žlebu|bici na Jelenovom Žlebu]] [[26. mart]]a 1943. godine. Za svoje uspehe, brigada je bila pohvaljena od strane [[Glavni štab NOV i PO Slovenije|Glavnog štaba Slovenije]]. U [[proleće]] 1943. godine, brigadi je kao novo operativno područje dodeljena [[Bela Krajina]]. Brigadu je sada tvorilo preko 500 boraca i četiri bataljona. Zajedno sa [[Peta slovenačka udarna brigada|Petom slovenačkom brigadom]], trebalo je da izvrši upad u [[Štajerska|Štajersku]] [[jun]]a 1943, ali im nije uspelo forsiranje [[Sava|Save]]. Pri povratku na operativno područje, više dana je vodila borbe s neprijateljem u oblasti [[Grosuplje|Grosuplja]] i [[Pijava Gorica|Pijave Gorice]], te [[Turjak]]a. Nastavila je s borbama sve do ulaska u sastav [[Četrnaesta slovenačka divizija NOVJ|Četrnaeste divizije]], kad aje učestvovala u opsadi [[Žužemberk]]a. U vreme raspada italijanske vojske [[septembar|septembra]] 1943. godine, uništila je uporište slovenačkih kolaboratora, a takođe i [[Grčarice]], uporište [[četnici|četnika]], odnosno [[Slovenački četnici|Plave garde]]. Tada su njeni borci zarobili i ubili više od 200 neprijateljskih vojnika. Tih dana, brigada je bila upućena prema [[Trst]]u, a usput je uništila ostatke [[Bela garda (Slovenija)|Bele garde]] u [[Notranjska|Notrajnskoj]], zauzela [[Ilirska Bistrica|Ilirsku Bistricu]] i učestvovala u podizanju ustanka u [[Primorska|Slovenačkom primorju]]. Jedan bataljon brigade bio je izdvojen iz njenog sastava i prerastao u [[Deseta ljubljanska brigada|Desetu ljubljansku brigadu]]. Tokom odbrambenih bitaka za vreme neprijateljske [[Operacija Volkenbruh|Oktobarske ofanzive]], brigada je 6. oktobra u blizini [[Artivž]]a porazila više od 200 neprijateljskih vojnika. U noći između [[14. oktobar|14.]] i [[15. oktobar|15. oktobra]], učestvovala je u rušenju ključne tačke na pruzi Trst–Ljubljana, [[Napadi NOVJ na Štampetov vijadukt|Štampetovog vijadukta]], kod Borovnice. Posle toga je prešla u [[Gorski kotar]], gde je vodila borbe s neprijateljem sve do sredine [[novembar|novembra]] 1943. godine. Brigada je tokom [[decembar|decembra]] 1943. godine uništila domobransko uporište [[Grahovo (Cerknica)|Grahovo]], porazila nemačko-domobransku jedinicu, minirala glavno neprijateljsko utvrđenje tokom opsade [[Kočevje|Kočevja]], a do kraja meseca vodila je odbrambene bitke na području [[Suva Krajina|Suve Krajine]]. Brigada je u sastavu Četrnaeste divizije učestvovala u [[Pohodi na Štajersku|pohodu na Štajersku]], akciji koja je trajala gotovo dva meseca. Posle pohoda, brojala je samo 170 od ranijih 400 boraca i bila organizovana u dva bataljona. Uprkos tome, odmah se uključila u protivofanzivu jedinica Četvrte operativne zone. Učestvovala je u bitkama za [[Velenje]] i [[Šoštanj]], uništila prugu Velenje–[[Dravograd]], te uništila 11 [[lokomotiva]] u ložionici na Otiškom Vrhu. Na [[Pohorje|Pohorju]] je, [[26. jun]]a, porazila neprijateljsku jedinicu koja je brojala oko 500 ljudi. Tokom [[leto|leta]] [[1944]], brigada je rušila saobraćajne veze u celoj Štajerskoj, a 26. juna je porazila policijsku jedinicu od 100 ljudi. Mesec dana kasnije, zauzela je [[Šentlovenc]] na Pohorju. U međuvremenu je ojačala, tako da je u svom sastavu imala četiri bataljona i više od 1000 boraca. Od novembra 1944. godine, učestvovala je u borbama za odbranu oslobođenog područja Gornje [[Savinjska dolina|Savinjske doline]]. Tokom zime 1944/[[1945|'45.]] godine, brigada je zajedno sa drugim jedinicama Četvrte operaitvne zone prešla u ofanzivu. Rušila je saobraćajnice na pruzi [[Celje]]–[[Maribor]] i Maribor–Dravograd, te napadala neprijateljske jedinice i uporišta. U završnim operacijama [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], brigada je od [[3. maj|3.]] do [[4. maj]]a napala saobraćajnicu Dravograd, odakle je bila opozvana i u ubrzanom maršu poslata prema [[Koruška|Koruškoj]]. Dana [[9. maj]]a 1945, zauzela je [[Felkermarkt]] (Velikovec) i područje od [[Andraž]]a do [[Šentvid na Glini|Šentvida na Glini]]. Time je dostigla najseverniju tačku slovenačkog narodnog područja i završila svoj ratni put. == Bilans == Tokom svog ratnog puta, Druga slovenačka brigada onesposobila je oko 8.000 neprijateljskih vojnika, a uništila oko 58 kilometara železničkih pruga, 6 tunela i 36 železničkih i ostalih mostova. Takođe je uništila 19 lokomotiva, 86 vagona, 7 železničkih stanica, više desetina [[kamion]]a i 3 [[tenk]]a. Zaplenila je 5 tenkova, 7 oklopnih vozila, 35 kamiona, 3 [[top]]a, 25 [[minobacač]]a, 39 teških i 59 puškomitraljeza, 233 [[mitraljez]]a, 885 [[puška|pušaka]], 128 [[pištolj]]a i ostalo. Pored toga zaplenila je i na stotine kilograma eksloziva, municije i opreme. Kroz redove „Šercerove brigade“ prošlo je više od 4.000 boraca i vojnih starešina. Osamnaest boraca brigade proglašeno je [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnim herojima]]. U redovima brigade 459 boraca je izgubilo život u borbama. == Narodni heroji Druge slovenačke brigade == Neki od 18 proglašenih narodnih heroja, koji su se borili u brigadi, su: * [[Milo Kilibarda]] komandant brigade * [[Bojan Polak|Bojan Polak Stjenka]] komandant brigade * [[Janez Hribar Tone]] politički komesar brigade == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina * {{cite encyclopedia | year = 1982| title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]| encyclopedia = | publisher = Partizanska knjiga - Narodna knjiga - Pobjeda| location = Ljubljana - Beograd - Titograd|id= }} {{Slovenačke brigade}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Brigade NOV Slovenije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] peha1i7azc90adynw626xibhabpvtmn 0 4693081 42605999 42422084 2026-06-05T22:21:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605999 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija=BRANKO MIRKOVIĆ | slika= | opis_slike= | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1923|5|6}} | mesto_rođenja =[[Kninsko Polje]], kod [[Knin]]a | država_rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1987|11|20|1923|5|6}} | mesto_smrti =[[Beograd]] | država_smrti =[[SR Srbija]], [[SFR Jugoslavija]] | profesija=vojno lice | KPJ=[[1942]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] <br />[[Jugoslovenska narodna armija]] |čin=[[pukovnik]] |godine službe=[[1941]] — [[1964]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Branko Mirković''' ([[Kninsko Polje]], kod [[Knin]]a, [[6. maj]] [[1923]] – [[Beograd]], [[20. novembar]] [[1987]]) bio učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i društveno-politički radnik [[Socijalistička Republika Srbija|Socijalističke Republike Srbije]]. == Biografija == Rođen [[6. maj]]a [[1923]]. godine u [[Kninsko Polje|Kninskom Polju]], kod [[Knin]]a. Njegovi roditelji – otac Mirko i majka Anica, rođena Medić, imali su još petoro dece – tri sina i dve ćerke. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu, a gimnaziju je pohađao u Kninu. Godine [[1940]], kao učenik osmog razreda se suprotstavio profesoru, koji je javno propagirao [[fašizam]] i zbog toga je bio izbačen iz škole, bez prava upisa, na godinu dana, u sve gimnazije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. === Drugi svjetski rat === Početak [[Aprilski rat|Aprilskog rata]], [[1941]]. godine, zatekao ga je u Kninu gde se, sa braćom, kao dobrovoljac priključio [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenskoj vojsci]] u odbrani zemlje. Odmah posle kapitulacije, izbegavajući ustaški teror, pošao je sa grupom istomišljenika u Dinaru, gde je ubrzo formirana Kninska partizanska četa. Tokom 1942. godine je primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Od formiranja [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske udarne brigade]], [[3. oktobar|3. oktobra]] [[1942]]. na Uništu, do kraja rata, bio je u sastavu ove brigade, vršeći razne funkcije – od borca do načelnika Štaba brigade. S brigadom je prošao sve borbene operacije na [[Drina|Drini]], [[Bitka na Neretvi|Neretvi]] i Sutjesci, do oslobađanja [[Dubrovnik]]a i dela [[Jadransko more|Jadranske obale]]. U toku [[Bitka na Sutjesci|bitke na Sutjesci]], kao zamenik [[komandant]]a Drugog bataljona, komandovao borbama na [[Gornje Bare|Gornjim Barama]], odakle je Vrhovnom štabu poslao čuvenu poruku: {{izdvojeni citat|Nijemci nadiru sve jačim snagama i sve upornije. '''Mi smo izgubili dvije trećine svoga ljudstva, ali računajte na nas kao da smo u punom sastavu.'''<ref>https://znaci.org/00001/33_7.pdf</ref>|Poruka Druge dalmatinske brigade Vrhovnom štabu, koju je potpisao komandant Branko Mirković}} === Posleratni period === Po završetku rata, [[1946]]. je upućen na školovanje u [[Sovjetski Savez]], gde je [[1947]]. godine završio Komandnu akademiju „Vistrel“. Posle povratka u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviju]], završio je [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju]] i Ratnu školu JNA. U [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]] (JNA) je obavljao dužnosti – nastavnika taktike na Vojnoj akademiji u [[Sarajevo|Sarajevu]], komandanta brigade, načelnika Sekretarijata Narodne odbrane grada Beograda i dr. Penzionisan je [[1964]]. godine u činu [[pukovnik]]a JNA. Posle penzionisanja iz JNA, nastavio je da radi na javnim i društvenim poslovima. Bio je direktor Direkcije za puteve („Beograd put“) do [[1976]]. i potpredsednik Izvršnog saveta [[Skupština grada Beograda|Skupštine grada Beograda]] do [[1986]]. godine. Bio je dugogodišnji predsednik Bokserskog saveza Jugoslavije (BSJ) i funkcioner Evropske amaterske bokserske organizacije. Umro je [[20. novembar|20. novembra]] [[1987]]. godine u [[Beograd]]u i sahranjen je u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju u Beogradu]]. == Odlikovanja == Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Odlikovanja Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|jugoslovenskih odlikovanja]]. == Literatura == * [http://www.znaci.org/00001/33.htm Druga dalmatinska proleterska brigada, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982. godina]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325185023/http://www.znaci.org/00001/33.htm |date=2012-03-25 }} * [http://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: '''BORCI SUTJESKE'''] (poimenični spisak po jedinicama sa osnovnim biografskim podacima) – Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1995. {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mirković, Branko}} [[Kategorija:Rođeni 1923.]] [[Kategorija:Umrli 1987.]] [[Kategorija:Biografije, Knin]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SR Srbije]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Sahranjeni u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu]] 03u0loe690u1kj6tmkpzlbzw9vboplq 0 4693123 42606002 42452777 2026-06-05T22:21:04Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606002 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=SAVO BURIĆ | slika = Savo Burić.jpg | opis_slike=Savo Burić | datum_rođenja = {{datum rođenja|1915|1|11}} | mesto_rođenja =[[Zagreda (Danilovgrad)|Zagreda]], kod [[Danilovgrad]]a | država_rođenja =[[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1963|6|16|1915|1|11}} | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbija]] | država_smrti = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] |supruga=Jelena Hela Burić |profesija=vojno lice |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1941]] — [[1963]]. |čin=[[potporučnik]] [[Jugoslovenska vojska|JV]] u rezervi <br />[[general-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] |KPJ=[[1939]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod2}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Savo Burić''' ([[Zagreda (Danilovgrad)|Zagreda]], kod [[Danilovgrad]]a, [[11. januar]] [[1915]] — [[Beograd]], [[16. jun]] [[1963]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[general-potpukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[11. januar]]a [[1915]]. godine u [[Zagreda (Danilovgrad)|Zagredi]], kod [[Danilovgrad]]a. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Osnovnu školu završio je u Danilovgradu, a gimnaziju na [[Cetinje|Cetinju]]. Potom je studirao na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom fakultetu]] u [[Beograd]]u i pripadao [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnom studentskom pokretu]] na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]]. U članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) primljen je [[1939]]. godine. Vojni rok odslužio je u Školi rezervnih oficira.<ref name="savo-burić">[http://www.maticacrnogorska.me/files/70/21%20srdja%20martinovic.pdf CRNOGORSKA VOJNA ELITA U JNA 1943—1992, Srđa Martinović]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Narodnooslobodilačka borba === Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i okupacije [[Jugoslavija|Jugoslavije]], [[1941]]. godine, vratio se iz [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupiranog Beograda]] u rodni kraj i tamo aktivno učestvovao u pripremi [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskog ustanka]]. Posle prvih borbi, istakao se kao hrabar borac, zbog čega je ubrzo postavljen za [[komandir]]a [[Četa|čete]], u Lovćenskom partizanskom bataljonu. Posle formiranja [[Crnogorski NOP odred za operacije u Sandžaku|Crnogorsko-sandžačkog odreda]] ušao je u njegov sastav, a [[21. decembar|21. decembra]] [[1941]]. godine je postao komandir Druge čete u Prvom lovćenskom bataljonu [[Prva proleterska udarna brigada|Prve proleterske udarne brigade]]. Avgusta [[1942]]. godine postao je komandant Prvog lovćenskog bataljona, jula [[1943]]. godine [[komandant]] [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Pete proleterske crnogorske udarne brigade]], a septembra 1943. godine komandant [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske udarne brigade]]. Posle izvesnog vremena postavljen je za komandanta [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske crnogorske udarne brigade]], a u julu [[1944]]. godine za komandanta [[3. udarna divizija NOVJ|Treće udarne divizije]]. === Posleratni period === Posle oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], nastavio je profesionalnu karijeru u [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]] (JNA). Završio je [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju JNA]] i obavljao niz odgovornih dužnosti. Prvi [[oficir]]ski čin — čin [[potpukovnik]]a, dobio je kada su [[1. maj]]a [[1943]]. godine uvedeni [[Oficirski činovi NOVJ|oficirski činovi u NOVJ]]. Oktobra [[1944]]. je unapređen u čin [[pukovnik]]a, [[22. decembar|22. decembra]] [[1944]]. u čin [[general-major]]a, a čin [[General-lajtnant|general-potpukovnik]]a dobio je [[1947]]. godine. Umro je [[16. jun]]a [[1963]]. godine u [[Beograd]]u. Sahranjen je u [[Aleja narodnih heroja na Novom groblju u Beogradu|Aleji narodnih heroja]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju u Beogradu]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su — [[Orden ratne zastave]], [[Orden partizanske zvezde|Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa srebrnim zracima]] i [[Orden za hrabrost]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] je odlikovan [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine. == Foto-galerija == <gallery widths="200px" heights="200px" perrow=3> Datoteka:Savo Burić and Blažo Janković.jpg|Savo Burić i [[Blažo Janković]] u [[Berane|Beranama]], 1944. godine Datoteka:Savo Burić i Pejo Raičević.jpg|Savo Burić sa Pejom Raičevićem, [[Politički komesar|političkim komesarom]] [[Deveta crnogorska brigada|Devete crnogorske brigade]], u [[Bjelovar]]u, 1945. godine Datoteka:Savo Burić izdaje zapovest napad na Celje.jpg|Savo Burić (na mestu suvozača) izdaje zapovest za napad na [[Celje]] komandantu Devete crnogorske udarne brigade, Dušanu Dragoviću (prvi sleva), 1945. godine </gallery> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Commonscat|Savo Burić}} * ''Jugoslovenski savremenici: Ko je ko u Jugoslaviji''. „Sedma sila“, Beograd 1957. godina, 93. str. * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga druga). Beograd 1971. godina. * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Narodni heroji-Danilovgrad}} {{normativna kontrola}} {{Ćivotni vijek|1915|1963|Burić, Savo}} [[Kategorija:Biografije, Danilovgrad]] [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Oficiri i podoficiri Jugoslovenske vojske u NOVJ]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci Pete proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Borci Četvrte proleterske brigade]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu]] sz3t4mftsr09lj5d5p1v5baw2hilze0 0 4693176 42606012 42557265 2026-06-05T22:23:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Ličke brigade NOVJ]] to [[Category:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606012 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv=Treća lička proleterska udarna brigada NOVJ-a |slika= [[slika:Borci III bataljona III ličke brigade u rovovima ispred linije sremskog fronta, 10. februara 1945.jpg|300px]] |opis slike=Borci III bataljona III ličke brigade u rovovima ispred linije sremskog fronta, 10. februara 1945. |osnovana datum=[[15. rujna]] [[1942.]] |ukinuta datum=[[svibanj]] [[1945.]] |period= |država=[[File:Flag of Yugoslavia.svg|23px|link=]] [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija]] |odanost=[[Saveznici]] |grana=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |vrsta= |uloga= |specijalizacija= |veličina=[[brigada]] |zapovjedna struktura= |vojarna oznaka= |sjedište=[[Mogorić]] |nadimak= |zaštitnik= |geslo= |boje= |marš= |maskota= |obljetnica= |oprema= |oprema oznaka= |bitke=[[Bitka na Neretvi]]<br>[[Napad na Gospić svibnja 1943.]] <br>[[Operacija Zeithen]]<br>[[Desant na Drvar]] <br>[[Durmitorska operacija]]<br>[[Beogradska operacija]]<br>[[Srijemska bojišnica]] |bitke oznaka= |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]], [[Orden narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde]], [[Orden bratstva i jedinstva]] |raspuštena= |zapovjednik1= |zapovjednik oznaka= |trenutačni zapovjednik= |trenutačni zapovjednik oznaka= |zapovjednik2= |zapovjednik2 oznaka= |ceremonijalni zapovjednik= |ceremonijalni zapovjednik oznaka= |istaknuti zapovjednici=[[Milan Kuprešanin]] |simbol raspoznavanja= |simbol raspoznavanja oznaka= |simbol raspoznavanja 2= |simbol raspoznavanja 2 oznaka= |simbol raspoznavanja 3= |simbol raspoznavanja 3 oznaka= |simbol raspoznavanja 4= |simbol raspoznavanja 4 oznaka= |zrakoplov lovac= |zrakoplov bombarder= |zrakoplov ostali= |zrakoplov borbeni= |zrakoplov helikopter= |zrakoplov presretač= |zrakoplov izviđački= |zrakoplov patrolni= |zrakoplov školski= |zrakoplov transportni= }} '''Treća lička proleterska narodno-oslobodilačka brigada''' formirana je sredinom rujna [[1942.]] godine u Mogoriću, kao '''Deveta brigada Hrvatske''', od bataljuna „Velebit”, „[[Petar Kesić|Bićo Kesić]]”, „[[Mirko Štulić]]” i „Krbava”, sa oko 900 boraca. Od formiranja [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ-a|Šeste ličke divizije]] pa do kraja rata Treća lička brigada borila se u sastavu ove formacije. Treća lička brigada naročito se proslavila tijekom [[Desant na Drvar|Desanta na Drvar]], kada je [[25. svibnja]] [[1944.]] iz [[Trubar]]a intervenirala u napadnutom [[Drvar]]u i omogućila [[Vrhovni štab NOVJ-a|Vrhovnom štabu NOVJ]], stranim vojnim misijama i ostalim institucijama da se sigurno izvuku iz Drvara. Tom prilikom brigada je u 15-satnoj borbi gotovo uništila njemačku elitnu [[500. SS lovačka padobranska satnija|500. SS lovačku padobransku satniju]]. Povodom tridesete obljetnice [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]], 30. svibnja [[1974.]] godine, odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].<ref>{{Cite web|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F85B8C5B93EA49538D3EFEDD9414E9A6.pdf|title=Službeni list SFRJ 64/74|website=www.slvesnik.com.mk|date=13. 12. 1974.}}</ref> == Borbeni put Treće ličke brigade == {{Proširiti odjeljak}} == Narodni heroji Treće ličke brigade == * [[Milan Kuprešanin]], prvi zapovjednik brigade * [[Nikola Sovilj]], zamjenik zapovjednika bataljuna == Reference == {{izvori|30em}} == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga šesta). Beograd 1973. godina. * {{cite encyclopedia |year = 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia = |publisher = Mladost|location = Beograd|id= }} * [http://www.znaci.org/00001/227.htm TREĆA LIČKA BRIGADA — SJEĆANjA BORACA]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911174605/http://www.znaci.org/00001/227.htm |date=2011-09-11 }}, Sekcija boraca 3. ličke brigade u Beogradu, Beograd 1991. * {{cite book|author=Đorđe Orlović |authorlink=Đorđe Orlović |title=ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA „Nikola Tesla“|url=http://www.znaci.org/00001/77.htm |location= |publisher= |year= |archive-date=11. 9. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110911210416/http://www.znaci.org/00001/77.htm|url-status=dead}}, Vojnoizdavački i novinski centar Beograd, 1990. {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] [[Kategorija:Desant na Drvar]] k3onq9xmpa7aul7ehrvu1crpqjuu6yl 42606141 42606012 2026-06-05T22:49:43Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606141 wikitext text/x-wiki {{Infookvir vojna postrojba |naziv=Treća lička proleterska udarna brigada NOVJ-a |slika= [[slika:Borci III bataljona III ličke brigade u rovovima ispred linije sremskog fronta, 10. februara 1945.jpg|300px]] |opis slike=Borci III bataljona III ličke brigade u rovovima ispred linije sremskog fronta, 10. februara 1945. |osnovana datum=[[15. rujna]] [[1942.]] |ukinuta datum=[[svibanj]] [[1945.]] |period= |država=[[File:Flag of Yugoslavia.svg|23px|link=]] [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija]] |odanost=[[Saveznici]] |grana=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] |vrsta= |uloga= |specijalizacija= |veličina=[[brigada]] |zapovjedna struktura= |vojarna oznaka= |sjedište=[[Mogorić]] |nadimak= |zaštitnik= |geslo= |boje= |marš= |maskota= |obljetnica= |oprema= |oprema oznaka= |bitke=[[Bitka na Neretvi]]<br>[[Napad na Gospić svibnja 1943.]] <br>[[Operacija Zeithen]]<br>[[Desant na Drvar]] <br>[[Durmitorska operacija]]<br>[[Beogradska operacija]]<br>[[Srijemska bojišnica]] |bitke oznaka= |odlikovanja=[[Orden narodnog heroja]], [[Orden narodnog oslobođenja]], [[Orden partizanske zvijezde]], [[Orden bratstva i jedinstva]] |raspuštena= |zapovjednik1= |zapovjednik oznaka= |trenutačni zapovjednik= |trenutačni zapovjednik oznaka= |zapovjednik2= |zapovjednik2 oznaka= |ceremonijalni zapovjednik= |ceremonijalni zapovjednik oznaka= |istaknuti zapovjednici=[[Milan Kuprešanin]] |simbol raspoznavanja= |simbol raspoznavanja oznaka= |simbol raspoznavanja 2= |simbol raspoznavanja 2 oznaka= |simbol raspoznavanja 3= |simbol raspoznavanja 3 oznaka= |simbol raspoznavanja 4= |simbol raspoznavanja 4 oznaka= |zrakoplov lovac= |zrakoplov bombarder= |zrakoplov ostali= |zrakoplov borbeni= |zrakoplov helikopter= |zrakoplov presretač= |zrakoplov izviđački= |zrakoplov patrolni= |zrakoplov školski= |zrakoplov transportni= }} '''Treća lička proleterska narodno-oslobodilačka brigada''' formirana je sredinom rujna [[1942.]] godine u Mogoriću, kao '''Deveta brigada Hrvatske''', od bataljuna „Velebit”, „[[Petar Kesić|Bićo Kesić]]”, „[[Mirko Štulić]]” i „Krbava”, sa oko 900 boraca. Od formiranja [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ-a|Šeste ličke divizije]] pa do kraja rata Treća lička brigada borila se u sastavu ove formacije. Treća lička brigada naročito se proslavila tijekom [[Desant na Drvar|Desanta na Drvar]], kada je [[25. svibnja]] [[1944.]] iz [[Trubar]]a intervenirala u napadnutom [[Drvar]]u i omogućila [[Vrhovni štab NOVJ-a|Vrhovnom štabu NOVJ]], stranim vojnim misijama i ostalim institucijama da se sigurno izvuku iz Drvara. Tom prilikom brigada je u 15-satnoj borbi gotovo uništila njemačku elitnu [[500. SS lovačka padobranska satnija|500. SS lovačku padobransku satniju]]. Povodom tridesete obljetnice [[Desant na Drvar|desanta na Drvar]], 30. svibnja [[1974.]] godine, odlikovana je [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]].<ref>{{Cite web|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F85B8C5B93EA49538D3EFEDD9414E9A6.pdf|title=Službeni list SFRJ 64/74|website=www.slvesnik.com.mk|date=13. 12. 1974.}}</ref> == Borbeni put Treće ličke brigade == {{Proširiti odjeljak}} == Narodni heroji Treće ličke brigade == * [[Milan Kuprešanin]], prvi zapovjednik brigade * [[Nikola Sovilj]], zamjenik zapovjednika bataljuna == Reference == {{izvori|30em}} == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga šesta). Beograd 1973. godina. * {{cite encyclopedia |year = 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia = |publisher = Mladost|location = Beograd|id= }} * [http://www.znaci.org/00001/227.htm TREĆA LIČKA BRIGADA — SJEĆANjA BORACA]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911174605/http://www.znaci.org/00001/227.htm |date=2011-09-11 }}, Sekcija boraca 3. ličke brigade u Beogradu, Beograd 1991. * {{cite book|author=Đorđe Orlović |authorlink=Đorđe Orlović |title=ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA „Nikola Tesla“|url=http://www.znaci.org/00001/77.htm |location= |publisher= |year= |archive-date=11. 9. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110911210416/http://www.znaci.org/00001/77.htm|url-status=dead}}, Vojnoizdavački i novinski centar Beograd, 1990. {{Proleterske brigade}} [[Kategorija:Proleterske brigade]] [[Kategorija:Ličke brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] [[Kategorija:Desant na Drvar]] 8sg36cemlsjsp5da6zgq7uhm2h0pcax 0 4693184 42606159 42421599 2026-06-05T22:49:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Jedinice NOVJ odlikovane ONH]] to [[Category:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606159 wikitext text/x-wiki {{Vojna jedinica |jedinica=<span style="font-size: medium;">'''3. srpska udarna brigada''' | deo = {{zas|NOVJ}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] |slika = Treća srpska brigada na Zlatiboru.jpg |opis_slike= Treća srpska brigada na Zlatiboru, januara 1944. |vreme=[[10. februar]] [[1942]]. |mesto=[[Ponikve (Čajniče)|Ponikve]], kod [[Čajniče|Čajniča]] |formacija=tri [[bataljon]]a |jačina2=500 boraca |komandant=[[Radivoje Jovanović]] |politički_komesar=[[Sava Radojčić feđa]] |načelnik_štaba=[[Miloš Manojlović]] |bitke= |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}} }} '''Treća srpska narodno-oslobodilačka udarna brigada''' formirana je [[10. februar]]a [[1944]]. godine u selu [[Ponikve (Čajniče)|Ponikvama]], kod [[Čajniče|Čajniča]]. Brigada je nastala odlukom [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavnom štaba NOV i PO Srbije]], spajanjem boraca [[Prva šumadijska brigada NOVJ|Prve šumadijske]] i [[Prva južnomoravska brigada NOVJ|Prve južnomoravske brigade]]. Od Prve južnomoravske brigade formirana su dva, a od Prve šumadijske brigade jedan [[bataljon]]. Na dan formiranja brigada je imala 500 boraca. Brojno stanje brigade se stalno povećavalo, tako da je [[15. septembar|15. septembra]] 1944. formiran i Četvrti bataljon, a u oktobru 1944. godine brigada je imala 1.500 boraca Prvi štab brigade sačinjavali su - [[Radivoje Jovanović]], komandant; [[Sava Radojčić feđa]], [[politički komesar]]; [[Nikola Ljubičić]], zamenik komandanta; [[Mirko Milojković]], zamenik političkog komesara i [[Miloš Manojlović]], načelnik Štaba. Od svog formiranja, [[februar]]a 1944. do kraja rata, [[maj]]a [[1945]]. godine Treća srpska brigada se nalazila u sastavu [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]] i dejstvovala je na teritoriji [[Bosna|Bosne]], [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Srbija|Srbije]]. Brigada je poznata i pod svojim alternativnim nazivima – Treća srpska udarna brigada i Devetnaesta proleterska brigada. Za svoje zasluge tokom [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog rata]], brigada je, na predlog Vrhovnog komandanta NOV i POJ [[Maršal Jugoslavije|maršala]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], odlikovana [[Orden zasluga za narod|Ordenom zasluga za narod sa zlatnim vencem]], a [[21. jul]]a [[1977]]. godine i [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]]. Bila je najpre udarna, a potom je [[7. oktobar|7. oktobra]] [[1953]]. dobila je počasni naziv [[Proleterske brigade|proleterska]] i preimenovana u '''Devetnaestu proletersku brigadu'''. == Borbeni put Treće srpske brigade == {{proširenje}} == Narodni heroji Treće srpske brigade == Neki od boraca Treće srpske brigade, proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]] su: * [[Petar V. Jovanović|Petar Jovanović Komirićanac]], zamenik komandanta brigade * [[Radivoje Jovanović]], komandant brigade * [[Vojislav Manojlović]], zamenik komandira Treće čete Trećeg bataljona * [[Nikola Ljubičić]], zamenik komandanta brigade * [[Momčilo Popović]], komandir čete == Literatura == * ''[[Vojna enciklopedija]]'' (knjiga sedma). Beograd 1974. godina * {{cite encyclopedia|year=1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Proleterske brigade}} {{Srpske brigade NOVJ}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Srpska, 03}} [[Kategorija:Brigade NOV Srbije]] [[Kategorija:Partizanske jedinice odlikovane Ordenom narodnog heroja]] caujt8ptkp39ok1bj09jcklca7wh9sp 0 4693430 42605991 42195098 2026-06-05T22:20:28Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Prve dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605991 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija=BOŽO BILIĆ MARJAN | slika = Božo Bilić.jpg | opis_slike=Božo Bilić Marjan | datum_rođenja = [[1913]].<!--nema na vikipodacima--> | mesto_rođenja =[[Civljane]], kod [[Knin]]a | država_rođenja =[[Austrougarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1942|12|4|1913|0|0}} | mesto_smrti =[[Bravnice (Jajce)|Bravnice]], kod [[Jajce|Jajca]] | država_smrti = [[Nezavisna Država Hrvatska|ND Hrvatska]] | profesija=radnik | KPJ=[[1934]]. | rat=[[Španski građanski rat]]<br />[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Božo Bilić Marjan''' ([[Civljane]], kod [[Knin]]a, [[1913]] — [[Bravnice (Jajce)|Bravnice]], kod [[Jajce|Jajca]], [[4. decembar]] [[1942]]) bio je [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|učesnik Španskog građanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[1913]]. u selu [[Civljane|Civljanima]], kod [[Knin]]a. Već u sedamnaestoj godini otišao je u [[Beograd]], gde je radio kao nosač i fizički radnik na građevinama.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} Godine [[1934]]. prišao je [[Radnički pokret|radničkom pokretu]] i uskoro postao član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]]. Na poziv KPJ, [[1936]]. godine otišao je u [[Španija|Španiju]], gde se u redovima [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]] borio za [[Španski građanski rat|odbranu Španske republike]] i protiv [[Fašizam|fašizma]]. Na ratištu u Španiji, nalazio se u sastavu [[Internacionalni bataljon Georgi Dimitrov|bataljona]] „[[Georgi Dimitrov|Dimitrov]]“, gde je bilo još dosta [[Jugosloveni|jugoslovena]]. Posle poraza republikanske armije, zajedno s ostalim borcima internacionalnih brigada prešao je u [[Francuska|Francusku]], gde su bili zatvoreni u [[sabirni logor|koncentracionim logorima]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} Godine [[1941]], zajedno sa grupom [[jugosloveni u Španskom građanskom ratu|španskih boraca iz Jugoslavije]], uspeo je da se vrati u domovinu. Odmah po dolasku aktivno se uključio u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilakčku borbu]] u severnoj [[Dalmacija|Dalmaciji]]. Kao [[Srbi]]n, svojim uticajem, iskustvom iz Španskog građanskog rata i hrabrošću, imao je velikog uticaja da srpsko stanovništvo iz severne Dalmacije aktivno pristupi [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} Kao član Sreskog komiteta KPH za Sinj, po zadatku Pokrajinskog komiteta [[Savez komunista Hrvatske|KP Hrvatske]] za Dalmaciju, u Cetinskoj dolini je radio na organizovanju ustanka i formiranju prvih udarnih grupa. Martu [[1942]]. godine postao je politički komesar Svilajske partizanske čete, a u maju komandir Cetinske partizanske čete. Tokom juna komandovao je novoformiranim [[Srednjedalmatinski partizanski odred|Srednjedalmatinskim partizanskim odredom]]. Krajem jula i početkom avgusta predvodio je Odred u borbi protiv [[Kraljevina Italija|Italijana]], na putu [[Sinj]]-[[Livno]]. Tom prilikom spaljeno je 16, a oštećeno 7 kamiona i zarobljen veliki plen u oružju i drugoj vojnoj opremi.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} Prilikom formiranja [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]], [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe septembar 1942.#16. septembar|16. septembra 1942.]] godine, Srednjedalmatinski NOP odred je ušao u njen sastav, a Marjan je postavljen za zamenika komandanta brigade, a ubrzo je postao i komandant brigade. Pod njegovom komandom, brigada je vodila borbe protiv [[Ustaška vojnica|ustaša]] i [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrana]] kod Sinja i protiv Italijana i ustaša oko [[Tomislavgrad|Duvna]], [[Livno|Livna]] i Sinja. Marjan se posebno istakao u [[Borbe za Jajce 1942.|borbi za Jajce]] [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe novembar 1942.#24. novembar|24/25. novembra 1942.]] godine. Među borcima, u prvim redovima, jurišao je na jako utvrđenu Ćusinu, koju je neprijatelj smatrao neosvojivom. Iz 42 bunkera nemačka posada je pružala otpor. Posle nekoliko uzastopnih juriša, u kojima je učestvovao i Marjan, bacajući bombe u bunkere, oko pet časova neprijatelj je savladan, a vrh Ćusine zauzet. Na osvojenom vrhu Marjan je naredio da se postave minobacači i otvorio je vatru na grad, omogućivši uspešno izvršenje juriša hercegovačkih i crnogorskih partizana. Sutradan je Jajce bilo oslobođeno, a za uspešno izvršeni zadatak u ovoj borbi Prvu dalmatinsku brigadu je pohvalio Vrhovni komandant NOV i POJ [[Josip Broz Tito]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska udarna brigada]] dobila je, [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe decembar 1942.#1. decembar|4. decembra 1942.]] godine, zadatak da po svaku cenu spreči nadiranje nemačkih jedinica iz [[Banja Luka|Banje Luke]] ka oslobođenom Jajcu. Na padinama [[Čemernica (planina u BiH)|Čemernice]] brigada je zauzela položaje. Zbog izviđanja, Marjan je, s četiri kurira, na pravcu Drugog bataljona prolazio kroz streljački vod brigade, i po gustoj magli i snijegu ulazio u selo [[Bravnice (Jajce)|Bravnice]], gde ga je pogodio nemački mitraljeski rafal.{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]], [[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. godine, proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji Jugoslavije|1982|p=75}} == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book| ref={{harvid|Narodni heroji Jugoslavije|1982}} |title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{I}- |year=1982|publisher=Narodna knjiga |location=Beograd |id=}} {{Narodni heroji-Dalmacija}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bilić, Božo Marjan}} [[Kategorija:Rođeni 1913.]] [[Kategorija:Umrli 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Knin]] [[Kategorija:Hrvatski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslaveni u Španskom građanskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Dalmacija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] ajl0tmkkb0xlsk6oz4be7bsl3mu02a9 0 4693431 42605994 42482283 2026-06-05T22:20:29Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Prve dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605994 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | didaskalija = Bogdan Stupar | profesija = vojno lice | narodni heroj = |KPJ=1942.|rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] | godine službe = [[1941]] — [[1965]]. | služba = [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Jugoslovenska narodna armija]] | čin = [[general-major]] | država_smrti={{zastava|SR Jugoslavija}} | slika =Bogdan Strupar.jpg | mesto_smrti=[[Beograd]] | datum_smrti=1999. | država_rođenja={{zastava|Austrougarska}} | mesto_rođenja=[[Podsrnetica]], selo [[Bravsko]] kod [[Bosanski Petrovac|Petrovca]] | datum_rođenja={{datum rođenja|1912|10|15}} | opis_slike=Bogdan Stupar na Visu 1944.|odlikovanja= [[Datoteka:Commemorative_Medal_of_the_Partisans_-_1941_RIB.png|link=[[Partizanska spomenica 1941.]] | 50x50p]] [[Datoteka:Order of the brotherhood and unity with golden wreath Rib.png|link= [[Orden bratstva i jedinstva]] | 50x50p]] [[Datoteka:Order of the partisan star with golden wreath Rib.png|link= [[Orden partizanske zvezde]] | 50x50p]] [[Datoteka:SU Order of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg|link= [[Orden Otadžbinskog rata|Orden Otadžbinskog rata drugog reda]] | 50x50p]] | veličina_slike = 200p}} '''Bogdan Stupar''' ([[Podsrnetica]], selo [[Bravsko]], kod [[Bosanski Petrovac|Petrovca]], [[15. oktobar]] [[1912]] — [[Beograd]], [[1999]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[general-major]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i [[Partizanska spomenica 1941.|nosilac Partizanske spomenice]]. == Biografija == Bogdan Stupar je rođen [[15. oktobar|15. oktobra]] [[1912]]. godine<ref name=":0">{{Cite web|url=https://peoplepill.com/people/bogdan-stupar|title=About Bogdan Stupar: Bosnian military personnel (1912 - 1999) {{!}} Biography, Facts, Career, Life|last=peoplepill.com|website=peoplepill.com|language=sl|access-date=2022-03-11}}</ref> u [[Podsrnetica|Podsrnetici]], na [[Bravsko|Bravsku]], kod [[Bosanski Petrovac|Petrovca]], od oca Sime.<ref name=":32">{{Cite book|title=Borci Sutjeske|last=Kučan|first=Viktor|publisher=Zavod za udžbenike i nastavna sredstva|year=1996.|isbn=86-17-04984-7|location=Beograd|pages=849.}}</ref> Potiče iz [[Zemljoradnik|zemljoradničke]] porodice. Prije rata bio je [[stolar]].<ref name=":0" /> Po [[Aprilski rat|okupaciji Jugoslavije]], uključio se u pripreme [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|oružanog ustanka]]. [[27. jul|27. jula]] [[1941]]. Od prvih dana učestvovao je u ustaničkim i gerilskim akcijama. Najveći dio rata proveo je kao pripadnik [[Prva dalmatinska brigada|Prve dalmatinske brigade]]. U [[KPJ]] je primljen u [[Februar|februaru]] [[1942]].<ref name=":32" /> Učesnik je [[Bitka na Neretvi|Bitke na Neretvi]],<ref name=":02" /> [[Bitka na Sutjesci|Bitke na Sutjesci]]<ref name=":32" /> i [[Desant 26. divizije na Korčulu|Desanta 26. dalmatinske divizije na Korčulu]]. O svojim ratnim iskustvima pisao je u zborniku sjećanja ''Sutjeska''.<ref name=":02">{{Cite book|title=Sutjeska|publisher=Vojnoizdavački zavod JNA „Vojno delo”|year=1960.|volume=Knjiga četvrta|location=Beograd|pages=517-523}}</ref> U ratu je obavljao komandne dužnosti u više jedinica.<ref name=":0" /> Bio je komandant 1. bataljona u Prvoj dalmatinskoj brigadi,<ref name=":32" /> komandant Prve dalmatinske brigade,<ref>{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2017/08/bogdan-stupar-ratni-komandant-prve.html|title=Bogdan Stupar, ratni komandant Prve dalmatinske brigade: Čudnovata noć u Begovom Hanu (1967)|access-date=2022-03-11}}</ref> te načelnik štaba [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]].<ref name=":32" /> Nakon rata služio je kao [[oficir]] u [[JNA]]. Završio je [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju JNA]]. Bio je [[komandant]] oklopne [[Divizija|divizije]] i načelnik štaba [[Korpus|korpusa]].<ref name=":0" /> Unapređen je u čin [[General-major|general-majora]]. Aktivna služba u [[JNA]] prestala mu je [[1965]]. godine. Više puta je odlikovan. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941]], [[Orden partizanske zvezde|Ordena partizanske zvezde]], [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena bratstva i jedinstva]] i [[Sovjetski Savez|sovjetskog]] [[Orden Otadžbinskog rata|Ordena Otadžbinskog rata drugog reda]].<ref name=":0" /> Umro je u [[Beograd|Beogradu]] [[1999]]. godine. == Bibliografija == * ''Prva dalmatinska proleterska brigada'', Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1986.<ref>{{Cite web|url=https://www.antikvarijat-biblos.hr/knjige/povijest/nob/prva-dalmatinska-proleterska-brigada|title=Prva dalmatinska proleterska brigada knjige Đapić Vaso {{!}} Kronja Čenčo Ante {{!}} Novović Mirko {{!}} Stupar Bogdan|last=Biblos|first=Antikvarijat|website=Antikvarijat Biblos|language=en|access-date=2022-03-11}}{{Mrtva veza}}</ref> == Reference == {{reflist|30em}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Stupar, Bogdan}} [[Kategorija:Rođeni 1912.]] [[Kategorija:Umrli 1999.]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]] [[Kategorija:Generali JNA]] m05uhak6823byperlb5yuiss65wom5f 0 4693500 42605996 42194990 2026-06-05T22:20:30Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Prve dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42605996 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=VLADIMIR ŠĆEKIĆ | slika = Komesar 1. divizije Vlado Šćekić sa Momom Đurićem i Lulom Planojević u Mliništu, 1943.jpg | opis_slike=Komesar 1. divizije Vlado Šćekić sa Momom Đurićem i Lulom Planojević u Mliništu, 1943. | datum_rođenja = {{datum rođenja|1917|5|7}} | mesto_rođenja =[[Babino (Berane)|Babino]], kod [[Berane|Berana]] | država_rođenja =[[Kraljevina Crna Gora]] | datum_smrti = {{Datum smrti|2004|10|29|1917|5|7}} | mesto_smrti =[[Beograd]], [[Republika Srbija (1990—2006)|Srbija]] | država_smrti =[[Srbija i Crna Gora]] |supruga=Ljubica Šćekić |profesija=vojno lice |KPJ=[[1937]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] <br />[[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1941]] – [[1977]]. |čin=[[general-pukovnik]] |funkcija=Predsednik [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|SUBNOR Jugoslavije]] |mandat=[[1982]] – [[1983]]. |prethodnik=[[Mito Dimitrijevski]] |naslednik=[[Bojan Polak]] |narodni heroj=[[27. novembar|27. novembra]] [[1953]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''[[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenska odlikovanja]]:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}- {{!}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} ''inostrana odlikovanja:'' {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Orden Otadžbinskog rata1}} {{!}}{{!}} {{!}}} }} '''Vladimir Vlado Šćekić''' ([[Babino (Berane)|Babino]], kod [[Berane|Berana]], [[7. maj]] [[1917]] — [[Beograd]], [[29. oktobar]] [[2004]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], društveno-politički radnik [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[7. maj]]a [[1917]]. godine u selu [[Babino (Berane)|Babino]], kod [[Berane|Berana]], u porodici gostioničara Gavrila Šćekića i njegove žene Tale. Pored Vladimira, Šćekići su imali još dva sina, Jagoša i Miluna—Muja, koji su takođe bili istaknuti učesnici [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Osnovnu školu završio je u selu Polici, a gimnaziju u Beranama. Posle završetka gimnazije [[1937]]/[[1938|38]]. godine, upisao se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet u Beogradu]]. Već u višim razredima gimnazije priključio se revolucionarnom omladinskom pokretu. Odmah posle mature 1937. godine, postao je član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ) u partijskoj ćeliji rodnog kraja. Posle dolaska u [[Beograd]], povezao se sa tamošnjom partijskom organizacijom. Zbog revolucionarne aktivnosti, policija ga je nekoliko puta hapsila. Godine [[1940]], aktivno je učestvovao u [[demonstracija]]ma omladine u Beranama. Policija je rasterala demonstrante, a među uhapšenima je bio i Vladimir Šćekić. [[Državni sud za zaštitu države]] osudio ga je na četiri meseca zatvora. Kaznu je služio u [[Pančevo|Pančevu]] i na [[Ada Ciganlija|Adi Ciganliji]]. Posle izlaska iz zatvora, postao je profesionalni partijsko-politički radnik. Izvesno vreme bio je sekretar partijske organizacije, a zatim sekretar Partijskog biroa budimske opštine sreza Berane. === Narodnooslobodilačka borba === [[Aprilski rat]] [[1941]], zatekao ga je u rodnom mestu. Ubrzo se pridružio u organizovanju oružanog ustanka u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i postao član Sreskog komiteta KPJ za Berane i sekretar biroa partijskih ćelija opštine. Kao partijsko-politički radnik u [[Beranski partizanski odred|Beranskom partizanskom odredu]], učestvovao je u [[Trinaestojulski ustanak|Trinaestojulskom ustanku]]. Bio je odgovoran za rad s omladinom na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|oslobođenoj teritoriji]]. Posle nekoliko meseci borbi u Odredu, javio se kao dobrovoljac za odlazak u [[Sandžak]] i [[Srbija|Srbiju]]. U [[Pljevaljska bitka|napadu na Pljevlja]] [[1. decembar|1. decembra]] 1941. godine, bio je [[politički komesar]] čete Komskog bataljona. Dvadeset dana posle toga, s grupom odabranih dobrovoljaca stupio je u [[Prva proleterska udarna brigada|Prvu proletersku brigadu]] i tamo postao zamenik političkog komesara njenog Prvog bataljona. S bataljonom je učestvovao u borbama i akcijama u istočnoj [[Bosna|Bosni]] i u [[Igmanski marš|Igmanskom maršu]]. Učestvovao je u borbama tokom [[maj]]a i [[jun]]a [[1942]], u Poljima kolašinskim, na [[Sinjajevina|Sinjajevini]] i [[Durmitor]]u. U vreme prodora [[Proleterske brigade|proleterskih brigada]] u zapadnoj Bosni juna i [[jul]]a 1942, učestvovao je u borbama na [[Treskavica|Treskavici]], u jurišima na [[Konjic]]u, [[Bugojno|Bugojnu]], [[Tomislavgrad|Duvnu]], [[Borova Glava|Borovoj Glavi]], [[Livno|Livnu]], a takođe i u [[Bitka na Neretvi|bitkama na Neretvi]] i [[Bitka na Sutjesci|Sutjesci]]. Od početka [[1943]]. godine, bio je zamenik političkog komesara [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prve dalmatinske brigade]]. [[Avgust]]a 1943. godine, vratio se u Prvu proletersku brigadu na dužnost političkog komesara, nakon čega je učestvovao u borbama oko [[Travnik]]a i [[Turbe]]ta, u pohodu jedinica NOVJ u [[Dalmacija|Dalmaciju]] do [[Split]]a tokom [[Šesta neprijateljska ofanziva|Šeste neprijateljske ofanzive]]. Krajem 1943, postao je politkomesar [[1. proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije NOVJ]], s kojom je učestvovao u borbama po zapadnoj i centralnoj Bosni. Tokom [[1944]]. godine, borio se u [[Desant na Drvar|Sedmoj neprijateljskoj ofanzivi]] i učestvovao u borbama za oslobođenje [[Zlatibor]]a, [[Valjevo|Valjeva]] i [[Beograd]]a, a [[1945]]. na [[Sremski front|Sremskom frontu]], kod [[Pleternica|Pleternice]], te u oslobođenju [[Zagreb]]a i [[Trst]]a. === Posleratni period === [[File:Vladimir Šćekić (1961).jpg|thumb|Vladimir Šćekić (1961)]] Posle rata, postao je politički komesar [[Prva jugoslovenska armija|Prve armije JA]]. Tri godine kasnije, postao je politkomesar [[Korpus narodne odbrane Jugoslavije|Korpusa narodne odbrane Jugoslavije]] (KNOJ), a potom politkomesar [[Jugoslovenska ratna mornarica|Jugoslovenske ratne mornarice]] (JRM) od [[1952]]. do [[1953]]. godine. Bio je i pomoćnik [[Načelnici Generalštaba Vojske Jugoslavije#Načelnici Generalštaba JNA (1945—1992)|Načelnika Generalštaba]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], [[komandant]] Graničnih jedinica i ostalo. Završio je [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju JNA]]. Vršio je i visoke partijske funkcije u JNA. Bio je rukovodilac Opunomoćstva za JRM, član [[Organizacija Saveza komunista u JNA|Opunomoćstva]] [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog komiteta SKJ]] za [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], delegat na [[Peti kongres KPJ|Petom kongresu KPJ]] i ostalo. Bio je penzionisan u činu [[general-pukovnik]]a JNA, [[1977]]. godine. Kao penzioner, bio je član [[Savet federacije SFRJ|Saveta federacije]] i predsednik Saveznog odbora [[Savez udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije|SUBNOR-a Jugoslavije]] od [[1982]]. do [[1983]]. godine. Umro je [[29. oktobar|29. oktobra]] [[2004]]. godine u [[Beograd]]u i sahranjen je u [[Aleja narodnih heroja na Novom groblju u Beogradu|Aleji narodnih heroja]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju u Beogradu]].<ref>[http://www.pobjeda.me/arhiva/?datum=2004-10-31&id=45870 Pobjeda. me], pristupljeno 2. januara 2012.</ref> Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih]] i inostranih odlikovanja, među kojima su — [[Orden ratne zastave]], [[Orden partizanske zvezde|Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]] i dva [[Orden za hrabrost|Ordena za hrabrost]]. Od inostranih, ističe se sovjetski [[Orden Otadžbinskog rata|Orden otadžbinskog rata]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je [[27. novembar|27. novembra]] 1953. godine. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{Commonscat|Vladimir Šćekić}} * {{Cite book|ref={{harvid|Ko je ko|1957}}|title=Ko je ko u Jugoslaviji — biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima|year=1957|publisher=Sedma sila|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=4864263}} * {{Cite book|ref={{harvid|Ko je ko|1970}}|title=Ko je ko u Jugoslaviji — jugoslovenski savremenici|year=1970|publisher=Hronometar|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=4897031}} * {{Cite book|ref={{harvid|Vojna enciklopedija 9|1975}}|title=[[Vojna enciklopedija]] tom -{IX}-|year=1975|publisher=|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=73018375}} * {{Cite book|ref={{harvid|Leksikon NOR 2|1980}}|title=[[Leksikon Narodnooslobodilačkog rata|Leksikon Narodnooslobodilačkog rata i revolucije u Jugoslaviji 1941—1945.]] tom -{II}-|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=Beograd—Ljubljana|id=}} {{COBISS|ID=49300743}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} {{1. proleterska divizija}} {{Narodni heroji-severna Crna Gora}} {{normativna kontrola}} {{Životni vijek|1917|2004|Šćekić, Vladimir}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Politički zatvorenici (komunisti)]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Politički komesari NOVJ]] [[Kategorija:Borci Prve proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 1. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Društveno-politički radnici SFRJ]] [[Kategorija:Članovi Saveta federacije SFRJ]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Generali JNA]] emful59p8lzi2vj9f0mpvwxmgw6nytg 0 4693508 42606005 42195765 2026-06-05T22:21:05Z Aca 108187 Moving from [[Category:Borci Druge dalmatinske brigade]] to [[Category:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606005 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=RATKO SOFIJANIĆ | slika = Ratko Sofijanić.jpg | opis_slike=Ratko Sofijanić | datum_rođenja = {{datum rođenja|1915|3|4}} | mesto_rođenja =[[Dubrava (Ivanjica)|Dubrava]], kod [[Ivanjica|Ivanjice]] | država_rođenja =[[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1968|8|21|1915|3|4}} | mesto_smrti =[[Beograd]], [[SR Srbija]] | država_smrti =[[SFR Jugoslavija]] |profesija=vojno lice |KPJ=[[1. septembar|1. septembra]] [[1941]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]]<br />[[Jugoslovenska narodna armija]] |godine službe=[[1941]] — [[1968]]. |čin=[[general-pukovnik]] |NOB=komandant [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske udarne brigade]] |narodni heroj=[[21. decembar|21. decembra]] [[1951]]. |odlikovanja= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}{{!}} {{Orden narodnog heroja}} {{!}}- {{!}} {{Orden ratne zastave}} {{!}}{{!}} {{Orden partizanske zvezde1}} {{!}}{{!}} {{Orden zasluga za narod1}} {{!}}- {{!}} {{Orden bratstva i jedinstva1}} {{!}}{{!}} {{Orden narodne armije1}} {{!}}{{!}} {{Orden za vojne zasluge1}} {{!}}- {{!}} {{Orden narodne armije2}} {{!}}{{!}} {{Orden za hrabrost}} {{!}}{{!}} {{Partizanska spomenica 1941.}} {{!}}} }} '''Ratko Sofijanić''' ([[Dubrava (Ivanjica)|Dubrava]], kod [[Ivanjica|Ivanjice]], [[4. mart]] [[1915]] — [[Beograd]], [[21. avgust]] [[1968]]) bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]], [[general-pukovnik]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[4. mart]]a [[1915]]. godine u selu [[Dubrava (Ivanjica)|Dubravi]], kod [[Ivanjica|Ivanjice]]. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Posle završetka osnovne škole, učio je [[krojač]]ki zanat do [[1933]]. godine. Potom je radio kao pomoćni krojački radnik u [[Čačak|Čačku]] i Ivanjici. Još u toku učenja zanata, najpre kao [[šegrt]], a kasnije kao [[kalfa]], došao je do prvih saznanja o [[Radnički pokret|radničkom pokretu]]. Učestvovao je u radu organizacija [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije|Ujedinjenog radničkog sindikalnog saveza Jugoslavije]] (URSSJ), kao i njenim akcijama. Takođe je učestvovao i u štrajkovima i demonstracijama, u kojima se radnička klasa borila za svoja politička i ekonomska prava. Godine [[1939]]. je bio uhapšen, zbog učešća u [[Demonstracije|demonstracijama]]. === Narodnooslobodilačka borba === [[Aprilski rat]] i okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], [[1941]]. godine su ga zatekli u rodnom mestu. Tu se povezao sa članovima Komunističke partije i aktivno učestvovao u organizovanju oružanog ustanka. Početkom jula stupio je u Moravičku četu [[Užički partizanski odred|Užičkog partizanskog odreda]] „[[Dimitrije Tucović]]“. Pošto se kao hrabar i odlučan borac isticao u prvim akcijama, [[1. septembar|1. septembra]] 1941. je primljen u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ), a ubrzo potom je postavljen i za [[komandir]]a [[Četa|čete]]. Sa svojom četom učestvovao je u borbama za oslobođenje [[Arilje|Arilja]], [[Bajina Bašta|Bajine Bašte]], [[Višegrad]]a, Ivanjice, [[Čajetina|Čajetine]], [[Požega|Požege]], [[Užice|Užica]] i [[Kosjerić]]a, kao i u borbama sa [[Kraljevina Italija|Italijanima]] kod [[Donje Vardište|Vardišta]], sa [[Ustaška vojnica|ustašama]] kod Višegrada i sa [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnicima]] na prilazima Užicu. U toku povlačenja partizanskih snaga iz [[užička republika|oslobođenog Užica]], krajem novembra, sa svojom četom štitio je kod Čajetine i na [[Zlatibor]]u povlačenje [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], [[Centralna bolnica NOVJ|Centralne bolnice]] i zbega. Posle [[Povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povlačenja u Sandžak]], učestvovao je u oslobođenju [[Nova Varoš|Nove Varoši]]. Početkom [[1942]]. godine, prilikom reorganizacije partizanskih odreda iz [[Šumadija i zapadna Srbija|zapadne Srbije]], postavljen je za [[komandant]]a [[bataljon]]a. Kada je njegov bataljon [[1. mart]]a 1942. godine u [[Čajniče|Čajniču]] uključen u sastav tada formirane [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske udarne brigade]], Ratko je postavljen za njenog prvog komandanta. Ovo je za njega bila velika čast, jer se tada u brigadi nalazio veliki broj starijih rukovodilaca, kao i [[Jugosloveni u Španskom građanskom ratu|španskih boraca]]. Pod njegovom komandom i neposrednom komandom Vrhovnog štaba, brigada je marta 1942. godine oslobodila više mesta u istočnoj [[Bosna|Bosni]] — [[Borike (Rogatica)|Borike]], [[Vlasenica|Vlasenicu]], [[Bratunac]] i [[Srebrenica|Srebrenicu]]. Potom je brigada, pod njegovom komandom učestvovala u borbama tokom [[Treća neprijateljska ofanziva|Treće neprijateljske ofanzive]], kao i u [[Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.|pohodu u Bosansku krajinu]]. Tokom pohoda u zapadnu Bosnu, brigada se naročito istakla u borbama kod [[Donji Vakuf|Donjeg Vakufa]], [[Bugojno|Bugojna]], [[Kupres]]a, [[Mrkonjić Grad]]a, kao oslobađanju [[Jajce|Jajca]] i [[Bosansko Grahovo|Bosanskog Grahova]]. Januara [[1943]]. godine, u toku [[Bitka na Neretvi|Četvrte neprijateljske ofanzive]], Ratko je postavljen za obaveštajnog oficira [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]]. Ubrzo potom je u februaru prebačen u [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Drugu dalmatinsku brigadu]], gde je obavljao dužnost zamenika komandanta brigade. Posebno se istakao u borbama tokom [[Bitka na Sutjesci|Pete neprijateljske ofanzive]], juna 1943. godine. Prilikom pokušaja Glavne operativne grupe i Vrhovnog štaba da se probiju kroz obruč na Sutjesci, Druga dalmatinska brigada je imala zadatak da im na položaju Barama štiti odstupnicu. Ratko se tada, zajedno sa komandantom brigade [[Ljubo Vučković|Ljubom Vučkovićem]], nalazio u prvim borbenim redovima. U ovoj izuzetno teškoj borbi, stradao je veliki broj boraca. Avgusta [[1944]]. godine postavljen je za komandanta [[24. srpska divizija NOVJ|24. srpske divizije]], koja se pod njegovom komandom naročito istakla u borbama za oslobođenje [[Lebane|Lebana]], [[Vladičin Han|Vladičinog Hana]] i [[Surdulica|Surdulice]], kao i u razbijanju [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|Sedme SS divizije „Princ Eugen“]] između [[Niš]]a i [[Prokuplje|Prokuplja]]. Izvesno vreme se nalazio i na dužnosti komandanta [[22. srpska divizija NOVJ|22. srpske divizije]]. === Posleratni period === Krajem 1944. godine, zajedno sa većom grupom oficira NOVJ, upućen je na školovanje u [[Sovjetski Savez]]. Tamo je 1945. završio [[Vojna akademija Vorošilov|Višu vojnu akademiju „Vorošilov“]], a [[1953]]. u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] i [[Viša vojna akademija JNA|Višu vojnu akademiju JNA]]. U [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenskoj narodnoj armiji]] (JNA) obavljao je dužnosti komandanta korpusa, komandanta armije i komandanta Graničnih jedinica. Imao je čin [[general-pukovnik]]a JNA, a prvi oficirski čin — čin [[major]]a dobio je 1. maja 1943. godine, Ukazom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Od [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja AVNOJ-a]], novembra 1943. godine, bio je njegov većnik, a potom i poslanik [[Skupština SFRJ|Narodne skupštine FNRJ]] u dva mandata. Prilikom službenog puta u [[Ohrid]], gde se u svojstvu komandanta nalazio u obilasku Graničnih jedinica JNA, pozlilo mu je, nakon čega je prebačen u [[Beograd]]. Preminuo je 21. avgusta 1968. godine. Sahranjen je u [[Aleja narodnih heroja na Novom groblju u Beogradu|Aleji narodnih heroja]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju u Beogradu]]. Nosilac je [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] i drugih [[Ordeni i medalje SFRJ|jugoslovenskih odlikovanja]], među kojima su — [[Orden ratne zastave]], [[Orden partizanske zvezde|Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem]], [[Orden zasluga za narod|Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom]], [[Orden bratstva i jedinstva|Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem]], [[Orden narodne armije|Orden narodne armije sa lovorovim vencem]], [[Orden za vojne zasluge|Orden za vojne zasluge sa velikom zvezdom]], [[Orden narodne armije|Orden narodne armije sa zlatnom zvezdom]] i [[Orden za hrabrost]]. [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] odlikovan je 21. decembra 1951. godine. == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|ref={{harvid|Zbornik heroja|1957}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Zbornik narodnih heroja Jugoslavije]]|year=1957|publisher=Omladina|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=50964999}} * {{Cite book|ref={{harvid|Vojna enciklopedija 8|1974}}|title=[[Vojna enciklopedija]] tom -{VIII}-|year=1974|publisher=|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=72988167}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} {{Narodni heroji-Čačak}} {{DEFAULTSORT:Sofijanić, Ratko}} [[Kategorija:Rođeni 1915.]] [[Kategorija:Umrli 1968.]] [[Kategorija:Biografije, Ivanjica]] [[Kategorija:Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Borci Druge proleterske brigade]] [[Kategorija:Borci 2. dalmatinske proleterske udarne brigade]] [[Kategorija:Nosioci Partizanske spomenice 1941.]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Generali JNA]] [[Kategorija:Poslanici Skupštine SFRJ]] [[Kategorija:Vijećnici AVNOJ-a]] 86htko3oq6mr4nsfhon7w0k9ozp4ulu 0 4693674 42606076 42604705 2026-06-05T22:42:47Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606076 wikitext text/x-wiki [[File:Kolona 2. proleterske brigade od Rudog prema Boljanićima, krajem januara 1944.jpg|thumb|Kolona 2. proleterske brigade od Rudog prema Boljanićima, krajem januara 1944]] [[File:Kolona 2. proleterske brigade ide preko snegom zavejane planine Murtenice, na Zlatiboru, januara 1944.jpg|thumb|Kolona 2. proleterske brigade ide preko snegom zavejane planine Murtenice, na Zlatiboru, januara 1944]] [[Datoteka:Niemieckie jednostki pancerne na froncie bałkańskim w Serbii (2-548).jpg|mini|Nemačko oklopno vozilo SdKfz 3 koje vuče top 88 mm Flak 36 u Srbiji, februara 1944.]] '''Prvi prodor NOVJ u Srbiju''' izvršen je tokom januara [[1944]]. godine.<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> Tok prilikom, delovi [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]] nakratko su uspeli da [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|oslobode Ivanjicu]], ali je grad ponovo okupiran od strane jačih osovinskih snaga. == Tok operacija == {{main|Bitka za Ivanjicu januara 1944.}} 4. januara 1944. Kod sela Bele Reke, s. G. Trudova i s. Močilaca (blizu Kokinog Broda) jedinice [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske udarne divizije NOVJ]] vodile su dužu borbu protiv četničkog Zlatiborskog, Požeškog i 2. mileševskog korpusa i oko 200 nemačkih vojnika.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=353&vrsta=1</ref> Sutradan, 5. januara, u selu Štitkovu i D. Trudovu delovi [[2. dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinske udarne brigade]] napali su snage četničkog 2. mileševskog korpusa i odbacili ih na levu obalu reke Uvca.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=356&vrsta=1</ref> 7. januara kod sela G. Tisovice (blizu [[Sjenica|Sjenice]]) jedan bataljon 2. dalmatinske udarne brigade razbio je delove nemačke legije "Krempler" i 2. mileševskog korpusa JVuO.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=365&vrsta=1</ref> 8. januara u Katićima (kod [[Ivanjica|Ivanjice]]) 3. bataljon [[2. proleterska udarna brigada|2. proleterske udarne brigade]], posle kraće borbe, razbio oko 200 četnika i 50 žandarma [[SDS]].<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=367&vrsta=1</ref> Istog dana, u rudniku Lisi kod Ivanjice [[1. šumadijska brigada]] napala posadu [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]], ali je napad odbijen.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=370&vrsta=1</ref> 9. januara u selu Klisuri 3. bataljon 2. proleterske brigade odbio je napad jedne čete bugarskih vojnika iz Arilja.<ref>https://znaci.org/izvor.php?br=373&vrsta=1</ref> 9. i 10. januara [[1944]]. godine vođena je velika [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|bitka za Ivanjicu]], između [[partizan]]a sa jedne, i udruženih osovinskih snaga (Nemaca, Bugara, [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i [[četnik]]a) sa druge strane. Partizani (delovi [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]) su nakratko uspeli da oslobode [[Ivanjica|Ivanjicu]], ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni. Ivanjica je nakon toga ponovo okupirana, i ostala je pod kontrolom Nemaca do jeseni te godine, kada je konačno oslobođena. == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.]] * [[Bitka za Srbiju 1944.]] * [[Prodori NOVJ u Srbiju]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] 3cp6dsqz1lnxlqdur032t7p40xulbnu 0 4693679 42606093 42423226 2026-06-05T22:44:03Z Aca 108187 Moving from [[Category:Užička republika]] to [[Category:Užička Republika]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606093 wikitext text/x-wiki {{Heroj M | slika = Miodrag Milovanović Lune i brigadni kurir Milan Krdžić na Sutjesci.jpg |didaskalija=MIODRAG MILOVANOVIĆ LUNE | opis_slike=Miodrag Milovanović Lune i brigadni kurir Milan Krdžić na Sutjesci 1943. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1921|2|12|0}} | mesto_rođenja =[[Dobrodo|Dobri Do]], kod [[Užice|Užica]] | država_rođenja = [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{datum smrti|1944|4|0|1921|2|12|0}} | mesto_smrti =[[Dobrodo|Dobri Do]], kod [[Užice|Užica]] | država_smrti = [[Srbija]] |profesija=učenik |KPJ=pre rata |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |služba=[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOV i PO Jugoslavije]] |godine službe = [[1941]] — [[1944]]. |čin=[[major]] |NOB=zamenik komandanta<br /> [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]] |narodni heroj=[[20. maj]]a [[1944]]. }} '''Miodrag Milovanović Lune''' ([[Dobrodo|Dobri Do]], kod [[Užice|Užica]], [[12. februar]] [[1921]] – [[Dobrodo|Dobri Do]], kod [[Užice|Užica]], [[april]] [[1944]]), učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođen je [[12. februar]]a [[1921]]. godine u selu [[Dobrodo|Dobri Do]] (Dobrodo), kod [[Užice|Užica]]. Potiče iz siromašne seoske porodice. Kao učenik čuvene [[Užička gimnazija|Užičke realke]] (gimnazije), veoma mlad je prišao revolucionarnom omladinskom pokretu. Ubrzo je postao član [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), a pred rat i član [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). U [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačku borbu]] je stupio, u leto, [[1941]]. godine. U [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]] je otišao iz gimnazijske klupe, kao učenik osmog razreda. Iako vrlo mlad, Lune, je brzo napredovao: od borca do zamenika komandanta [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]]. Ratovao je u [[Srbija|Srbiji]], [[Sandžak]]u, [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Isticao se junaštvom i podvizima, posebno na [[Manjača|Manjači]], [[Livno|Livnu]], [[Mostar]]u i [[Bitka na Sutjesci|Sutjesci]]. Posebno se istakao [[11. jun]]a [[1942]]. godine, na Gatu, u [[Hercegovina|Hercegovini]], kada je njegov bataljon (čiji je on komandant bio od osnivanja Druge proleterske) vodio teške borbe protiv brojnijeg i bolje naoružanog neprijatelja. U toj borbi mu je poginuo i rođeni brat Ljubodrag. Kao jedan od najistaknutijih boraca [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]], Lune Milovanović je na Prvom kongresu antifašističke omladine Jugoslavije izabran u Centralni odbor tada osnovanog [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Jugoslavije]] (USAOJ). U aprilu [[1944]]. godine, posle povratka s [[Ibar|Ibra]], [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] su iz [[Sandžak]]a pokušale prodor u [[Srbija|Srbiju]], u pravcu [[Valjevo|Valjeva]]. Lune je dugo čeznuo za svojim rodnim krajem i [[Srbija|Srbijom]]. U svom maršu, Lunetova brigada je prelazila železničku prugu [[Užice]]–[[Požega]], u neposrednoj blizini Dobrog Dola. Pri prelazu je naišao neprijateljski voz. Partizani su pre toga razmakli prugu i zaustavili kompoziciju. Razvila se borba s [[Treći rajh|Nemcima]]. Čelo i glavnina brigade išla je dalje, i već ulazila u selo. Lune je ostao dok se ne završi borba na pruzi i baš kada je bilo sve gotovo – Lune je pao pogođen u glavu. Od posledica ranjavanja umro je posle par dana. Sahranjen je na Borisavljevića groblju, nedaleko od svoje kuće. Sahranjen je u istoj grobnici sa bratom Ljubodragom. Ukazom [[Drugo zasedanje AVNOJ-a#Predsedništvo AVNOJ-a|Predsedništva]] [[Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ), [[20. maj]]a [[1944]]. godine, među prvim borcima [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]], proglašen je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja Jugoslavije]]. Od njegovog rodnog sela Dobri Dol ([[Dobrodo]] kako se danas naziva), i još tri susedna sela: [[Kamenica (Užice)|Kamenica]], [[Bjelotići]] i [[Ponikovica]] je posle [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] formirano novo selo, nazvano u njegovu čast '''Lunovo Selo''', kako je i danas poznato, iako postoji samo kao mesna zajednica od [[1991]]. godine. [[OŠ „Miodrag Milovanović Lune” Karan|Osnovna škola]] u Lužničkoj dolini ([[Ribaševina]], [[Gostinica]], [[Gubin Do]], [[Trnava (Užice)|Trnava]], [[Karan]], [[Lelići]], Lunovo Selo), takođe nosi njegovo ime, a to je bilo i ime [[Užička gimnazija|Užičke gimnazije]] do [[2001]]. godine. == Literatura == * {{cite encyclopedia |year= 1975|title = [[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]|encyclopedia= |publisher= Mladost|location= Beograd|id= }} {{Narodni heroji-Užice}} {{normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Milovanović, Miodrag Lune}} [[Kategorija:Rođeni 1921.]] [[Kategorija:Umrli 1944.]] [[Kategorija:Biografije, Užice]] [[Kategorija:Srpski komunisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski partizani]] [[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]] [[Kategorija:Oficiri NOVJ]] [[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Užička Republika]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] shs4yghlr0zstll732guen9qv5xr3a5 0 4693687 42606081 42604716 2026-06-05T22:42:49Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606081 wikitext text/x-wiki [[File:Proboj partizana u Srbiju 1944.jpg|thumb|Operativna grupa divizija NOVJ na putu za Srbiju forsira Ibar, nakon žestokih borbi sa Nemcima. 4. avgust 1944.]] '''Treći prodor NOVJ u Srbiju''',<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> poznat i kao '''Prodor operativne grupe divizija u južnu Srbiju''',<ref>https://znaci.org/00001/236.htm</ref> bila je operacija [[NOVJ]], preduzeta tokom jula i avgusta 1944. godine, u cilju povratka partizana u Srbiju i oslobođenja zemlje. Neposredni operativni cilj bio je spojiti se sa partizanima u južnoj Srbiji, protiv kojih su udružene osovinske snage vodile [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničku operaciju]]. Operativnu grupu divizija za proboj činile su [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska]], [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiška]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija NOVJ]].<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> Zapovednik ove operative grupe bio je general [[Peko Dapčević]]. Ovom prodoru prethodila su dva neuspešna [[Prodor NOVJ u Srbiju|prethodna prodora]]. Treći i konačni prodor NOVJ deo je veće bitke za Srbiju.<ref>https://znaci.org/00001/236.htm</ref> == Pozadina == {{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] U vrijeme izvođenja [[Topličko-jablanička operacija|operacije Trumpf]], u kojoj se [[4. grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO]] pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u [[Kruševac|Kruševcu]] do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major [[Erich Weyel]], oficir za vezu kod kapetana Nedića: {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.]</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} == Tok operacije == [[File:Peko Dapčević spava.jpg|thumb| Umorni komandant Peko Dapčević spava na šatorskom krilu, nakon čitavog dana marša Operativne grupe divizija od Berana ka Srbiji.]] [[File:Operativna grupa divizija vrši pokret jedinica prema Ibru radi prelaza reke.jpg|thumb|Operativna grupa divizija vrši pokret jedinica prema Ibru radi prelaza reke]] [[28. 7.]] 1944. Iz šireg rejona Berana, posle prikupljanja i priprema, počeo prodor Operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju.<ref name="Operativna grupa divizija">[https://znaci.org/odrednica.php?slug=operativna-grupa-divizija Operativna grupa divizija]</ref> === Razbijanje Nemaca === [[29. 7.]] 1944. U dolini reke Lešnice, Operativna grupa divizija NOVJ, prodirući iz rejona Berana u Srbiju, slomila otpor jedinica nemačke legije "Krempler" i borbene grupe "Bendl" i izbila u istočni deo Sandžaka. U tim borbama neprijatelj je imao 12 mrtvih, 24 ranjena i 123 nestala vojnika.<ref name="Operativna grupa divizija"/> [[4. 8.]] 1944. Između Raške i Kosovske Mitrovice Operativna grupa divizija NOVJ u borbi protiv delova nemačke 7. SS divizije Princ Eugen i 1. brdske divizije, forsirala reku Ibar i izbila na zapadne padine [[Kopaonik]]a. U borbi je ubila 282, ranila preko 520 i zarobila 37 neprijateljskih vojnika, a iz nemačkog zarobljeništva oslobodila 12 Rusa i 80 Italijana. Zaplenjena je velika količina oružja i municije. Jedinice NOVJ su imale 52 poginula i 136 ranjenih boraca.<ref name="Operativna grupa divizija"/> === Razbijanje četnika === {{main|Bitka na Kopaoniku 1944.}} [[6. avgusta]] 1944. godine, na planini Kopaonik (između Suvog Rudišta, Bukove glave, Brusa i Aleksandrovca), započele su četvorodnevne borbe između Operativne grupe divizija NOVJ i 4. grupe četničkih jurišnih korpusa (1, 2, 3. i 5. četnički jurišni korpus, ukupne jačine oko 10.000 boraca). U oštrim borbama jedinice NOVJ su razbile četnike i potisnule ih ka dolini reke Zapadne Morave, nanevši im gubitke od 522 poginula, 637 zarobljenih, većeg broja ranjenih, a deo četnika je dezertirao, zaplenivši pritom veću količinu ratne opreme.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Istog dana, goneći razbijene četnike iz 4. grupe jurišnih korpusa u pravcu komunikacije Aleksandrovac - Jošanička Banja, jedinice NOVJ ubile su 46, ranile 84 i zarobile 292 četnika, dok su same imale 2 poginula borca.<ref name="Operativna grupa divizija"/> [[7. avgusta]] 1944. godine na planini Kopaonik, jedinice Operativne grupe divizija NOVJ napale su četnički 1. ravnogorski i Valjevski korpus. U oštrim borbama četnici su pretrpeli gubitke od 404 poginula, više ranjenih i 347 zarobljenih.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Gubici jedinica NOVJ iznosili su 20 poginulih i 45 ranjenih.<ref name="Operativna grupa divizija"/> Zaplenjeni su topovi, puške, municija i veća količina druge opreme. Goneći četnike, 2. proleterska udarna brigada, posle kraće borbe, zauzela je naselje [[Brus]].<ref name="Operativna grupa divizija"/> 9/10. avgusta jedinice NOVJ ušle su u [[Aleksandrovac]]. == Posljedice == [[File:Borci 1. krajiške brigade pomažu stanovništvu u žetvi pšenice, Kopaonik, avgusta 1944.jpg|thumb|Borci 1. krajiške brigade pomažu stanovništvu u žetvi pšenice, Kopaonik, avgusta 1944.]] Nakon probijanja Operativne grupe "Dapčević" preko Ibra početkom avgusta 1944. godine i teškog poraza koji je tokom narednih desetak dana nanela glavnini snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], partizanske jedinice su masovno popunjavane novim dobrovoljcima, a slobodna teritorija je proširena. S druge strane, povratak partizana u Srbiju doveo je do objedinjavanja svih nacionalističkih snaga pod okriljem Vermahta: {{izdvojeni citat|[[Nojbaher]] konstatuje da je premijer Nedić verno služi nemačkim interesima. Slično je i s Dražom Mihajlovićem, koji se do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru. To isto Važi i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »Dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30 avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000974-978.]</ref>|Nemački obaveštajni izveštaj od 30. avgusta 1944.}} Kako prenosi Obavještajno odjeljenje [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u jednom se izvještaju njemačkog Wehrmachta za 2. avgust 1944. godine pominje „uspješna borba protiv bandi“ na teritoriji Komande Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Borba protiv komunističkih bandi na Balkanu donijela je neprijatelju u julu posebno teške i krvave gubitke. Pored 13.000 mrtvih, izgubio je 3.800 zarobljenika i prebjega, kao i brojno lako i teško pješadijsko oružje. Više od 20 skladišta zaliha i municije je zaplijenjeno ili uništeno.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1035&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000893.] ({{jez-njem|"Der deutsche Wehrmachtsbericht v. 2.8.44. gab über die erfolgreiche Bandenbekämpfung im Bereich O.B.Südost bekannt : </br> Der Kampf gegen die kommunistischen Banden auf dem Balkan brachte dem Feind im Juli besonders schwere blutige Verluste. Er verlor ausser 13 000 Toten 3 800 Gefangene und Überläufer, sowie zahlreiche leichte und schwere Infanteriewaffen. Über 20 Versorgungs– und Munitionslager wurden erbeutet oder vernichtet."}})</ref>|Večernji izvještaj Obaveštajnog odjeljenja Armijske grupe »F« za 2. VIII 1944.}}  == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju 1944.]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] fyi4ndrctf4181bedxsfsbh3fr9s54f 0 4693717 42606057 42604556 2026-06-05T22:42:37Z Aca 108187 Moving from [[Category:Bitka za Srbiju 1944.]] to [[Category:Bitka za Srbiju]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606057 wikitext text/x-wiki [[File:Ranjenici 5. krajiške divizije, okolina Kuršumlije, avgust 1944.jpg|thumb|Ranjenici [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije]] nakon bitke, okolina Kuršumlije, avgust 1944.]] '''Bitka na Kopaoniku''' je bila četvorodnevna bitka između [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] na obroncima planine [[Kopaonik]], od 6. do 10. avgusta [[1944]]. godine. Okončana je ubeljivom pobedom partizana i razbijanjem veće četničke grupacije. Bitka na Kopaoniku je deo šire [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]] tokom koje su partizani, uz podršku savezničkih snaga, oslobodili Srbiju, koju su držali Nemci sa svojim lokalnim saradnicima - četnicima, ljotićevcima i nedićevcima. == Pozadina == === Saradnja četnika sa Nemcima === {{main|Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom}} [[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika u vreme proboja u Srbiju 2. proleterske i 5. krajiške divizije NOVJ.]] Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ iz [[Sandžak]]a [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodrla u zapadnu Srbiju]], sve nesuglasice zmeđu četnika i Nemaca u Srbiji su potisnute. Trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusa JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Doborvoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|ruskog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa za [[Operacija Kamerjeger|operaciju Kamerjeger]]. Kod nadležne četničke komande [[Neško Nedić|Neška Nedića]] bio je akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]</ref> {{izdvojeni citat|Neško Nedić je sada načelnik štaba četničke grupe koja se sa nama bori u akciji »Trumpf« i čija se jačina može proceniti na oko 10.000 ljudi. [...] Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačke oružane snage, ''kojima će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja''. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio. Na drugoj strani, Nedić je molio ponovnu pomoć u vidu ''isporuke municije i naoružanja, a naročito teškog naoružanja''. Četnici su spremni da daju svaku garanciju da će se isporučeno naoružanje i municija upotrebiti samo protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=734&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frames no. 000725—000726.]</ref>|Izvještaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka Komandi Grupe armija »F« od 15. jula 1944. godine}} === Povratak partizana === {{main|Treći prodor NOVJ u Srbiju}} [[File:Operativna grupa divizija vrši pokret jedinica prema Ibru radi prelaza reke.jpg|thumb|Operativna grupa divizija vrši pokret jedinica prema Ibru radi prelaza reke]] [[Treći prodor NOVJ u Srbiju]] preduzet je tokom jula i avgusta [[1944]]. godine, u cilju povratka partizana u Srbiju i oslobođenja zemlje. Neposredni operativni cilj bio je spojiti se sa partizanima u južnoj Srbiji, protiv kojih su udružene osovinske snage vodile [[Topličko-jablanička operacija|Topličko-jablaničku operaciju]]. Operativnu grupu divizija za proboj činile su [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska]], [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiška]] i [[17. istočnobosanska divizija NOVJ|17. istočnobosanska divizija NOVJ]].<ref>https://znaci.org/00001/55_221.htm</ref> Zapovednik ove operative grupe bio je general [[Peko Dapčević]]. [[4. 8.]] 1944. Između Raške i Kosovske Mitrovice Operativna grupa divizija NOVJ u borbi protiv delova nemačke [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizije Princ Eugen]] i [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]], forsirala reku Ibar i izbila na zapadne padine [[Kopaonik]]a. U borbi je ubila 282, ranila preko 520 i zarobila 37 neprijateljskih vojnika, a iz nemačkog zarobljeništva oslobodila 12 Rusa i 80 Italijana. Zaplenjena je velika količina oružja i municije. Jedinice NOVJ su imale 52 poginula i 136 ranjenih boraca.<ref name=znaci.org>[https://znaci.org/odrednica.php?slug=operativna-grupa-divizija Operativna grupa divizija]</ref> == Tok bitke == [[File:Kolona boraca 1. krajiške brigade na Kopaoniku, avgusta 1944.jpg|thumb|Kolona boraca [[1. krajiška udarna brigada|1. krajiške brigade]] na Kopaoniku, avgusta 1944.]] [[6. avgusta]] 1944. godine, na planini Kopaonik (između Suvog Rudišta, Bukove glave, Brusa i Aleksandrovca), započele su četvorodnevne borbe između Operativne grupe divizija NOVJ i 4. grupe četničkih jurišnih korpusa (1, 2, 3. i 5. četnički jurišni korpus, ukupne jačine oko 10.000 boraca). U oštrim borbama jedinice NOVJ su razbile četnike i potisnule ih ka dolini reke Zapadne Morave, nanevši im gubitke od 522 poginula, 637 zarobljenih, većeg broja ranjenih, a deo četnika je dezertirao, zaplenivši pritom veću količinu ratne opreme.<ref name=znaci.org/> Istog dana, goneći razbijene četnike iz 4. grupe jurišnih korpusa u pravcu komunikacije Aleksandrovac - Jošanička Banja, jedinice NOVJ ubile su 46, ranile 84 i zarobile 292 četnika, dok su same imale 2 poginula borca.<ref name=znaci.org/> [[7. avgusta]] 1944. godine na planini Kopaonik, jedinice Operativne grupe divizija NOVJ napale su četnički 1. ravnogorski i Valjevski korpus. U oštrim borbama četnici su pretrpeli gubitke od 404 poginula, više ranjenih i 347 zarobljenih.<ref name=znaci.org/> Gubici jedinica NOVJ iznosili su 20 poginulih i 45 ranjenih.<ref name=znaci.org/> Zaplenjeni su topovi, puške, municija i veća količina druge opreme. Goneći četnike, 2. proleterska udarna brigada, posle kraće borbe, zauzela je naselje [[Brus]].<ref name=znaci.org/> 9/10. avgusta jedinice NOVJ ušle su u [[Aleksandrovac]]. == Posledice == {{main|Bitka za Srbiju}} [[File:Rukovodioci 1. krajiške brigade na Kopaoniku, nakon uništenja jakih četničkih snaga, avgusta 1944.jpg|thumb|Rukovodioci [[1. krajiška udarna brigada|1. krajiške brigade]] na Kopaoniku, nakon uništenja jakih četničkih snaga, avgusta 1944.]] Nakon proboja Operativne grupe "Dapčević" preko Ibra početkom avgusta 1944. godine i teškog poraza koji je tokom narednih desetak dana nanela glavnini snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], partizanske jedinice su masovno popunjavane novim dobrovoljcima, a slobodna teritorija je proširena. [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan von Wrede i četnički komandanti kapetan [[Nikola Kalabić]], major [[Dragoslav Račić]] i kapetan [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')]] Dan nakon velikog poraza četnika, 11. avgusta 1944. godine, u Topoli je potpisan sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, između visokih izaslanika Draže Mihailovića ([[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]]) i nadležne nemačke komande.<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Njemačka strana je nakon sastanka između predstavnika Obavještajnog odjeljenja komandanta Jugoistoka i trojice visokih oficira JVuO zaključila da se „političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju“. Mihailovićevi izaslanici su stavili do znanja da je za JVuO najvažnije objedinjavanje domaćih antikomunističkih snaga, opšta mobilizacija i „stvaranje jedne srpske nacionalne armije za uništenje komunizma u Srbiji“. Pošto je za ostvarenje tog cilja bila neophodna njemačka dozvola i naoružanje, JVuO je bila spremna da se obaveže na lojalnost i vjernost okupatoru..<ref name="yuhistorija.com">[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Rittmeister Fürst von Wrede citira riječi četničkih oficira sa sastanka: {{izdvojeni citat|»Srbi, koje vi niste poznavali, ipak se bore za vas. Mi se obavezujemo našom časnom oficirskom rečju da ćemo biti verni. Pokret Draže Mihailovića je spreman da dâ sve garancije koje Nemci budu zahtevali. ''Naše smrtno neprijateljstvo protiv komunizma je najbolja garancija naše vernosti''. Nas ne interesuje budućnost, svejedno kako će se rat završiti, mi smo odlučili, ako tako mora biti, da viteški propadamo.«<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 11. avgusta 1944. o razgovorima sa predstavnicima Draže Mihailovića o uslovima za sastanak Draže Mihailovića sa Nojbaherom]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000502.] <br /> ({{jez-njem|"Die Serben, die Ihr nicht bekannt habt, aber kämpfen für Euch. Wir verpflichten uns mit unserem Offz.Ehrenwort, dass wir treu sein werden. Die DM—Bewegung ist bereit, sämtliche von den Deutschen verlangten Garantien zu geben. Unser Todfeindschaft gegen den Kommunismus ist die beste Garantie für unsere Treue. Die Zukunft interessiert uns nicht, gleichgültig wie der Krieg ausgehen mag, wir sind entschlossen, wenn es sein muss, ritterlich zugrunde zu gehen."}})</ref>}} Rittmeister Fürst Wrede je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način: {{izdvojeni citat| 1. DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4. DM moli da sam ostane u ilegali. 5. Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.<ref name="B0_11 1944">[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa četnicima 11.8.1944.]</ref>}} == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Bitka za Srbiju]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Bitka za Srbiju]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Operacije NOVJ]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]] [[Kategorija:Bitke Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] qiwzu0pcoryf8c0ctiln14iy9lv47oq 0 4716187 42606190 42470610 2026-06-05T22:51:16Z Aca 108187 Moving from [[Category:Žene narodni heroji]] to [[Category:Žene narodni heroji Jugoslavije]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606190 wikitext text/x-wiki {{Heroj Ž |didaskalija=NADA NAUMOVIĆ |slika=Nada Naumović.jpg |opis_slike=Nada Naumović |datum_rođenja={{datum rođenja|1922|4|22|}} |mesto_rođenja=[[Kragujevac]] |država_rođenja=[[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]] |datum_smrti={{datum smrti|1941|10|21|1922|4|22|}} |mesto_smrti=[[Šumarice]], kod [[Kragujevac|Kragujevca]] |država_smrti= [[Vojna uprava u Srbiji (1941—1944)|Područje Vojnog zapovednika u Srbiji]],<br>[[Nacistička Njemačka|Nacistička Nemačka]] |profesija=student [[Medicina|medicine]] |KPJ=[[1940]]. |rat=[[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačka borba]] |narodni heroj=[[20. decembar|20. decembra]] [[1951]]. }} '''Nadežda Nada Naumović''' ([[Kragujevac]], [[22. april]] [[1922]] — [[Šumarice]], kod [[Kragujevac|Kragujevca]], [[21. oktobar]] [[1941]]) bila je streljana studentkinja iz Kragujevca, učesnica [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]]. == Biografija == Rođena je 22. aprila 1922. u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Njeno otac Micko bio je pekar i pored nje imao je još troje dece. Osnovnu školu i gimnaziju završila je u rodnom mestu, sa odličnim uspehom, zbog čega je bila oslobođena polaganja male i velike mature. Kao odlična učenica, često je pomagala svojim drugovima, kojima je bila potrebna pomoć, a nisu imali novca za privatne časove. Iako nije poticala iz imućne porodice, često je svoju odeću i obuću davala siromašnim drugaricama, zbog čega je dolazila u sukob sa roditeljima.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} U šestom razredu gimnazije došla je u dodir sa omladinskim revolucionarnim pokretom, nakon čega je počela da proučava marksističku literaturu. Iste godine bila je primljena u članstvo tada ilegalnog [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). U sedmom razredu gimnazije došla je u sukob sa školskom upravom, jer je odbijala da zajedno sa ostalim učenicima čita molitvu, koja je bila obavezna pre i posle završetka nastave. Bila je kažnjavana, roditelji su joj pozivani u školu i dobijala je slabe ocene iz veronauke, ali je ostala uporna. Njen postupak je bio prepričavan po gradu, a nastavničko veće je razmatralo njen slučaj. Pošto je iz svih predmeta imala odlične ocene, progledali su joj kroz prste.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} Nakon mature, [[1940]]. upisala je [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinski fakultet]] u [[Beograd]]u. Od roditelja je dobijala skromna materijalna primanja, ali je i njih delila sa siromašnim drugaricama, koje su često dolazile kod nje i povremeno stanovale u njenoj sobi. Novac koji je dobijala za ogrev, često je davala kao pomoć za siromašne studente. Tokom studija aktivno je učestvovala u radu [[Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu|revolucionarnog studentskog pokreta]]. Iste godine bila je primljena u članstvo [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ).{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} === Drugi svetski rat === [[File:Ante Gržetić - Skulptura za grobnicu Nade Naumović.jpg|thumb|[[Ante Gržetić]] - Skulptura za grobnicu Nade Naumović u Kragujevcu, gips, 1958.]] Nakon [[Okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]], 1941. napustila je studije i vratila se iz Beograda u Kragujevac. Kao članica Komunističke partije, aktivno je učestvovala u organizovanju [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] (NOP). Tada je bila postavljena za sekretara Rejonskog aktiva SKOJ-a i aktivno radila na okupljanju omladine u čitalačkim grupama, kao i organizovanju kurseva prve pomoći, od kojih je jedan održan u kući njenih roditelja. Posle formiranja prvih partizanskih odreda i organizovanja odbora [[Narodnooslobodilački fond|Narodnooslobodilačkog fonda]], radila je na prikupljanju hrane, odeće, obuće, sanitetskog materijala i materijalne pomoći za partizane. Noću, u vreme policijskog časa, odlazila je iz kuće i učestvovala u akcijama rasturanja letaka i pisanja antifašističkih parola.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} Preko jedne njene drugarice, koja je radila kao službenica u policiji, nabavljala je falsifikovane propusnice i legitimacije za aktiviste Narodnooslobodilačkog pokreta. Radi prenosa partijskog materijala i dobijanja zadataka i direktiva, više puta je u svojstvu partijskog kurira odlazila u [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi|okupirani Beograd]], ali i sela u okolini Kragujevca.{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} Uhapšena je [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe oktobar 1941.#20. oktobar|20. oktobra 1941]], za vreme [[Masakr u Kragujevcu|velike racije u Kragujevcu]], koju su vršili [[Vermaht|Nemci]] i [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|ljotićevci]]. Pripremajući se za izvršenje velike odmazde, hapšeni su svi muškarci koji su se našli na ulici ili kod kuća i potom kao taoci zatvarani u topovske šupe. U toku popodneva, Nada se našla ispred svoje kuće, a kada je videla kako ljotićevci vrbuju jednog mladića iz susedstva da im se priključi, oštro je reagovala i napala ih, nazivajući ih izdajnicima i slugama okupatora. Bila je odmah uhapšena i odvedena u zatvor. Sutradan [[Hronologija Narodnooslobodilačke borbe oktobar 1941.#21. oktobar|21. oktobra 1941]] streljana je u prvoj grupi građana Kragujevca. Prilikom izvođenja na streljanje, držala se hrabro kličući Komunističkoj partiji i [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}}{{sfn|Žene Srbije|1975|p=267}} List ''[[Borba (novine)|Borba]]'', koji je u jesen 1941. izlazio u [[Užička republika|oslobođenom Užicu]], u broju 14. od 15. novembra 1941. doneo je svedočenje o streljanju u Kragujevcu, u kome se između ostalog pominje i streljanje Nade Naumović: {{citat|Studentkinja Nada Naumović, član Komunističke partije, teško je ranjena, pridigla se i uzviknula: Živeo Sovjetski Savez! Jedna nedićevac je prišao i dotukao je revolverom.{{sfn|Žene Srbije|1975|p=271}}}} Jedna je od ukupno 13 žena žena streljanih tokom [[Masakr u Kragujevcu|masovnog streljanja u Kragujevcu]].{{sfn|Žene Srbije|1975|p=269}} Na mestu njenog stradanja, u okviru [[Spomen-park Kragujevački oktobar|spomen-parka ''Kragujevački oktobar'']], 1959. podignut je [[Spomenik Bola i Prkosa|spomenik ''Bola i prkosa'']], rad vajara [[Ante Gržetić|Anta Gržetića]].{{sfn|Popović|1981|p=}} Ukazom [[Prezidijum Narodne skupštine FNRJ|Prezidijuma Narodne skupštine FNR Jugoslavije]] 20. decembra 1951. proglašena je za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnog heroja]].{{sfn|Narodni heroji 2|1982|p=20}} Njeno ime nose ulice u Kragujevcu i Beogradu,<ref>{{Cite web|url=https://www.planplus.rs/#!pretraga/Nade+Naumovic|title=Pretraga ulica — Nade Naumović|website=www.planplus.rs|date=n.d.}}</ref> kao i kragujevačka predškolska ustanova.<ref>{{Cite web|url=http://www.nadanaumovic.rs/|title=PU Nada Naumović|website=nadanaumovic.rs|date=n.d.}}</ref> Njeno ime je u dva navrata nosila osnovna škola u [[Badnjevac (Batočina)|Badnjevcu]], kod [[Batočina|Batočine]], ali je ona 1992. pripojena [[OŠ „Sveti Sava” Batočina|osnovnoj školi „Sveti Sava”]] iz Batočine. == Reference == {{reference|3}} == Literatura == {{div col}} * {{cite book|ref={{harvid|Žene Srbije|1975}}|url=http://www.afzarhiv.org/files/original/d18ce627eaf6764d571be209d6c0f74d.pdf|title=Žene Srbije u Narodnooslobodilačkoj borbi|year=1975|publisher=Prosveta/Nolit|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=162155015}} * {{cite book|ref=harv|last=Bijelić|first=Krste|year=1980|title=Heroine Jugoslavije|publisher=Spektar|location=Zagreb|isbn=}} {{COBISS|ID=49275399}} * {{cite book|ref=harv|last=Popović|first=Razumenka Zuma|year=1981|title=Spomenici Narodnooslobodilačke borbe i revolucije SR Srbije 1941—1945|publisher=Narodna armija|location=Beograd|isbn=}} {{COBISS|ID=49469447}} * {{Cite book|ref={{harvid|Narodni heroji 2|1982}}|title=[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]] tom -{II}-|year=1982|publisher=Narodna knjiga|location=Beograd|id=}} {{COBISS|ID=48703239}} {{div col end}} {{Narodni heroji-Kragujevac}} {{Narodni heroji-lekari}} {{Žene narodni heroji-Srbija}} [[Kategorija:Rođeni 1922.]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Žene narodni heroji Jugoslavije]] [[Kategorija:Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] 71ohhj1oo7ird4h0q1e39xo47607xjm 14 4717411 42606112 42590039 2026-06-05T22:47:31Z Aca 108187 Moving from [[Category:Spomenici i muzeji Narodnooslobodilačke borbe]] to [[Category:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 42606112 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi]] j5rboo1kdcsvzrucxmtreuye9p3xq3q 0 4721781 42606400 42598711 2026-06-06T11:41:37Z Edgar Allan Poe 29250 /* Izbor domaćina */ 42606400 wikitext text/x-wiki {{Aktualni sportski događaj}} {{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje | Name = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026. | izvorni naziv = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | Logo = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg | Size = 220px | Optional caption = | Zemlja domaćin = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}} | datum = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]] | Broj reprezentacija = 48 | stadioni = 16 | gradovi = 16 | Prvaci = | drugi = | treći = | četvrti = | Broj utakmica = 104 | Broj golova = | gledanost = | Najbolji strijelac = | Najbolji igrač = | ažurirano = [[2. svibnja]] [[2026]] }} '''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija. Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]]. == Izbor domaćina == [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}} {| |- !Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati |- |{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}} |- |{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}} |- |{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}} |- |{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}} |}]] [[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,<ref>{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}</ref> nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.<ref name="fifacouncil">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}</ref><ref name="ap-cbc">{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}</ref> U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.<ref name="guardian">{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}</ref> Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}</ref> Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,<ref>{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}</ref> pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;<ref>{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}</ref><ref name=":3" /> tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.<ref>{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}</ref> Rezultati su izgledali ovako: {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |+ Rezultati glasovanja |- !Kandidature !1. krug<br>{{small|(glasovi)}} |- style="background:#90ee90" |align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}''' |'''134''' |- |align=left|{{flag|Maroko}} |65 |- |align=left|Nijedna kandidatura |1 |- |align=left|Nisu glasovali |3 |} == Proširenje i promjena formata == Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],<ref>{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}</ref> a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.<ref>{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}</ref> Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}</ref> da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica<ref name="auto">{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.<ref>{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}</ref> Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,<ref name="48teams">{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.<ref name="48teams" /><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}</ref> Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,<ref>{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,<ref name="guyon"/> što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.<ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.<ref name="IMC">{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}</ref> Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> == Kvalifikacije == {{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]] Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}</ref> što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,<ref>{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}</ref> a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,<ref name="slot">{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}</ref> gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.<ref name="fifa_council">{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama. === Kvalificirane momčadi === Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],<ref name=":2">{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]<ref>{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].<ref>{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.<ref>{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}</ref> Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),<ref name=":2" /><ref>{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}</ref> [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)<ref>{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}</ref> te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]<ref>{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}</ref> i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}</ref> Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.<ref>{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}</ref> Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]]. Kvalificirane momčadi su sljedeće: {{col-begin}} {{col-4}} '''[[AFC]]''' (9) * {{NogRep|AUS}} * {{NogRep|IRK}} * {{NogRep|IRN}} * {{NogRep|JAP}} * {{NogRep|JOR}} (debi) * {{NogRep|JKO}} * {{NogRep|KAT}} * {{NogRep|SAU}} * {{NogRep|UZB}} (debi) '''[[CAF]]''' (10) * {{NogRep|ALŽ}} * {{NogRep|COD}} * {{NogRep|EGI}} * {{NogRep|GAN}} * {{NogRep|JAR}} * {{NogRep|MAR}} * {{NogRep|CIV}} * {{NogRep|SEN}} * {{NogRep|TUN}} * {{NogRep|ZEL}} (debi) {{col-4}} '''[[CONCACAF]]''' (6) * {{NogRep|CUW}} (debi) * {{NogRep|HAI}} * {{NogRep|KAN}} (domaćin) * {{NogRep|MEX}} (domaćin) * {{NogRep|PAN}} * {{NogRep|SAD}} (domaćin) '''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{NogRep|ARG}} * {{NogRep|BRA}} * {{NogRep|EKV}} * {{NogRep|KOL}} * {{NogRep|PAR}} * {{NogRep|URU}} '''[[OFC]]''' (1) * {{NogRep|NZL}} {{col-4}} '''[[UEFA]]''' (16) * {{NogRep|AUT}} * {{NogRep|BEL}} * {{NogRep|BIH}} * {{NogRep|ČEŠ}} * {{NogRep|ENG}} * {{NogRep|FRA}} * {{NogRep|HRV}} * {{NogRep|NIZ}} * {{NogRep|NOR}} * {{NogRep|NJE}} * {{NogRep|POR}} * {{NogRep|ŠKO}} * {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] * {{NogRep|ŠVE}} * {{NogRep|ŠVI}} * {{NogRep|TUR}} {{col-end}} == Gradovi domaćini == Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}</ref> Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}</ref> što je dovelo broj gradova domaćina na 24. Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}</ref> FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.<ref name="ESPN-Schedule">{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}</ref> Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.<ref>{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}</ref> [[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}</ref> Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]]. Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.<ref>{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}</ref> Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.<ref>{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}</ref><ref name="FIFA stadia">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}</ref> Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.<ref name="FIFA stadia"/> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]] !{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]] !{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]] !{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]] !{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]] !{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]] |- |[[AT&T Stadium]]<br>{{small|(Dallas Stadium)}} |[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]<br>{{small|(Mexico City Stadium)}} |[[MetLife Stadium]]<br>{{small|(New York New Jersey Stadium)}} |[[Mercedes-Benz Stadium]]<br>{{small|(Atlanta Stadium)}} |[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]<br>{{small|(Kansas City Stadium)}} |[[NRG Stadium]]<br>{{small|(Houston Stadium)}} |- |Kapacitet: '''94,000''' |Kapacitet: '''83,000''' |Kapacitet: '''82,500''' |Kapacitet: '''75,000''' |Kapacitet: '''73,000''' |Kapacitet: '''72,000''' |- |[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]] |[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]] |[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]] |[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]] |[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]] |[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]] |- !{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]] !rowspan="8" colspan="4"|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=<b>Zapadna regija</b>,1 |legendItem2=<b>Centralna regija</b>,5,14 |legendItem3=<b>Istočna regija</b>,11,25 <!-- Western region --> |label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]] |label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]] |label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]] |label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]] <!-- Central region --> |label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&T Stadium]] |label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]] |label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]] |label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]] |label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]] |label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]] <!-- Eastern region --> |label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]] |label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red |mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]] |label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]] |label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]] |label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]] |label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]] }} !{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]] |- |[[Levi's Stadium]]<br>{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}} |[[SoFi Stadium]]<br>{{small|(Los Angeles Stadium)}} |- |Kapacitet: '''71,000''' |Kapacitet: '''70,000''' |- |[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]] |[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]] |- !{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]] !{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]] |- |[[Lincoln Financial Field]]<br>{{small|(Philadelphia Stadium)}} |[[Lumen Field]]<br>{{small|(Seattle Stadium)}} |- |Kapacitet: '''69,000''' |Kapacitet: '''69,000''' |- |[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]] |[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]] |- !{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]] !{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]] !{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]] !{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]] !{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] !{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]] |- |[[Gillette Stadium]]<br>{{small|(Boston Stadium)}} |[[Hard Rock Stadium]]<br>{{small|(Miami Stadium)}} |[[BC Place]]<br>{{small|(BC Place Vancouver)}} |[[Estadio BBVA]]<br>{{small|(Estadio Monterrey)}} |[[Estadio Akron]]<br>{{small|(Estadio Guadalajara)}} |[[BMO Field]]<br>{{small|(Toronto Stadium)}} |- |Kapacitet: '''65,000''' |Kapacitet: '''65,000''' |Kapacitet: '''54,000''' |Kapacitet: '''53,500''' |Kapacitet: '''48,000''' |Kapacitet: '''45,000''' |- |[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]] |[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]] |[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]] |[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]] |[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]] |[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]] |} </center> == Finalni ždrijeb == Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}</ref> Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}</ref> Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,<ref>{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}</ref> odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 1 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa D|D]]}} | style="text-align:center" | 14 |- | {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa A|A]]}} | style="text-align:center" | 15 |- style="border-bottom:2px solid blue;" | {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}} | {{center|[[#Grupa B|B]]}} | style="text-align:center" | 27 |- | {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 1 |- | {{fb|ARG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 2 |- | {{fb|FRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 3 |- | {{fb|ENG}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 4 |- | {{fb|BRA}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 5 |- | {{fb|POR}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 6 |- | {{fb|NIZ}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 7 |- | {{fb|BEL}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 8 |- | {{fb|NJE}} | {{N/A|}} | style="text-align:center" | 9 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 2 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|HRV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 10 |- | {{fb|MAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 11 |- | {{fb|KOL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 13 |- | {{fb|URU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 16 |- | {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]] | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 17 |- | {{fb|JAP}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 18 |- | {{fb|SEN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 19 |- | {{fb|IRN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 20 |- | {{fb|JKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 22 |- | {{fb|EKV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 23 |- | {{fb|AUT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 24 |- | {{fb|AUS}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 26 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 3 |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|NOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 29 |- | {{fb|PAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 30 |- | {{fb|EGI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 34 |- | {{fb|ALŽ}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 35 |- | {{fb|ŠKO}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 36 |- | {{fb|PAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 39 |- | {{fb|TUN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 40 |- | {{fb|CIV}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 42 |- | {{fb|UZB}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 50 |- | {{fb|KAT}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 51 |- | {{fb|SAU}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 60 |- | {{fb|JAR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 61 |} {| class="wikitable" style="white-space:nowrap; display:inline-table;" |+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}} |- ! style="width:150px" | Reprezentacija ! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}} ! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}} |- | {{fb|JOR}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 66 |- | {{fb|ZEL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 68 |- | {{fb|GAN}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 72 |- | {{fb|CUW}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 82 |- | {{fb|HAI}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 84 |- | {{fb|NZL}} | {{N/a|}} | style="text-align:center" | 86 |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}} | style="text-align:center" rowspan="6" {{N/a}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path A winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path B winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}} |- | <!--Do not replace with eventual Path C winner-->[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}} | {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}} |} {{notelist}} == Suci == FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.<ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}</ref> Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako: {| class="wikitable" width="100%" |- !colspan="4"|Lista sudaca |- !Konfederacija !Glavni sudac !Pomoćni suci !VAR suci |- |rowspan="8"|[[AFC]] |{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]]) |rowspan="8"|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}} |rowspan="8"|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}} |- |{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]]) |- |{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]]) |- |{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]]) |- |{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]]) |- |{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]]) |- |{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]]) |- |{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]]) |- |rowspan="7"|[[CAF]] |{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]]) |rowspan="7"|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}} |rowspan="7"|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}} |- |{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]]) |- |{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]]) |- |{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]]) |- |{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]]) |- |{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]]) |- |{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]]) |- |rowspan="9"|[[CONCACAF]] |{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]]) |rowspan="9"|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}} |rowspan="9"|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}} |- |{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]]) |- |{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]]) |- |{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]]) |- |{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]]) |- |{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]]) |- |rowspan="12"|[[CONMEBOL]] |{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]]) |rowspan="12"|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}} |rowspan="12"|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}} |- |{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]]) |- |{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]]) |- |{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]]) |- |{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]]) |- |{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]]) |- |{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]]) |- |[[OFC]] |{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]]) |Isaac Trevis ([[Novi Zeland]]) |{{N/A|—}} |- |rowspan="15"|[[UEFA]] |{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]]) |rowspan="15"|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}} |rowspan="15"|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|<s>{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])</s><ref name="RD1"/><ref name="RD2"/>|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])<ref name="RD1">{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}</ref><ref name="RD2">{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}</ref>}} |- |{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]]) |- |{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]]) |- |{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]]) |- |{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]]) |- |{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]]) |- |{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]]) |- |{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]]) |- |{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]]) |- |{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]]) |- |{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]]) |} == Grupna faza == {{quote box| width=20%| quote = '''Legenda:''' :{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja. :{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }} '''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.'' Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> # Broj bodova u svim utakmicama u grupi; # Gol razlika u svim utakmicama u grupi; # Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi; # Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima; # Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima; # Više postignutih golova u međusobnim susretima; # Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici): ##Žuti karton: -1 bod ##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda ##Direktni crveni karton: -4 boda ##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova # Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici; # Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti. === Grupa A === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|MEX}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|JAR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|JKO}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|ČEŠ}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[11. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[11. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Češka}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[18. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[18. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Južna Koreja}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Meksiko}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Južna Koreja}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa B === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|KAN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|BIH}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|KAT}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|ŠVI}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[12. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[13. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Švicarska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[18. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[18. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Katar}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Kanada}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Katar}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa C === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|BRA}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|MAR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|HAI}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|ŠKO}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[13. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Maroko}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[13. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Škotska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[19. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Maroko}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[19. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Haiti}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Brazil}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Haiti}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa D === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|PAR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|AUS}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|TUR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[12. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Paragvaj}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[13. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Turska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[19. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Australija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[19. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Paragvaj}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Australija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa E === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|NJE}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|CUW}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|CIV}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|EKV}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[14. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Curaçao}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[14. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Ekvador}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[20. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Obala Slonovače}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[20. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Curaçao}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Obala Slonovače}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Njemačka}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa F === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|NIZ}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|JAP}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|ŠVE}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|TUN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[14. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Japan}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[14. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Tunis}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[20. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Švedska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[20. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Japan}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Švedska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Nizozemska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa G === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|BEL}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|EGI}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|IRN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|NZL}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[15. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Egipat}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[15. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Novi Zeland}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[21. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Iran}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[21. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Egipat}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Iran}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Belgija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa H === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]] |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|ZEL}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|SAU}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|URU}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[15. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[15. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Urugvaj}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[21. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[21. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Španjolska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa I === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|FRA}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|SEN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|IRK}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|NOR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[16. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Senegal}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[16. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Norveška}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[22. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Irak}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[22. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Senegal}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Francuska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Irak}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa J === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|ARG}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|ALŽ}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|AUT}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|JOR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[16. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Alžir}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[16. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Jordan}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[22. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Austrija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[22. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Alžir}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Austrija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Argentina}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa K === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|POR}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|COD}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|UZB}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|KOL}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[17. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|DR Kongo}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[17. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Kolumbija}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[23. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Uzbekistan}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[23. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|DR Kongo}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Portugal}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Uzbekistan}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} === Grupa L === {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Reprezentacija !width="60"|Bod. !width="60"|Ut. !width="60"|Pob. !width="60"|N. !width="60"|Por. !width="60"|Pos. !width="60"|Pri. !width="60"|RP |- style="background: <!--#ccffcc-->;" |1. |align=left|{{NogRep|ENG}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ccffcc-->;" |2. |align=left|{{NogRep|HRV}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |3. |align=left|{{NogRep|GAN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: <!--##ffcccc-->;" |4. |align=left|{{NogRep|PAN}} |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} {{footballbox |datum= [[17. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Hrvatska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[17. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Panama}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[23. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Gana}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[23. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Hrvatska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Engleska}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}} |rezultat= |izvještaj= |momčad2= {{flag|Gana}} |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} === Rangiranje trećeplasiranih momčadi === {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" ! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}} ! | Grupa !width="200"|Reprezentacija !width="40"|Bod. !width="40"|Ut. !width="40"|Pob. !width="40"|N. !width="40"|Por. !width="40"|Pos. !width="40"|Pri. !width="40"|GR |- style="background: #ccffcc;" |1. |[[#Grupa A|A]] |align=left|A3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |2. |[[#Grupa B|B]] |align=left|B3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |3. |[[#Grupa C|C]] |align=left|C3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |4. |[[#Grupa D|D]] |align=left|D3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |5. |[[#Grupa E|E]] |align=left|E3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |6. |[[#Grupa F|F]] |align=left|F3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |7. |[[#Grupa G|G]] |align=left|G3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background: #ccffcc;" |8. |[[#Grupa H|H]] |align=left|H3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |9. |[[#Grupa I|I]] |align=left|I3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |10. |[[#Grupa J|J]] |align=left|J3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |11. |[[#Grupa K|K]] |align=left|K3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |- |12. |[[#Grupa L|L]] |align=left|L3 |'''0'''||0||0||0||0||0||0||0 |} | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:<ref name="regulations"/> # Najviše osvojenih bodova; # Bolja gol razlika; # Veći broj postignutih golova; # Manje disciplinskih bodova; # Pozicija na najrecentnijoj ljestvici; # Pozicija na starijim ljestvicama. |} == Faza na izbacivanje == <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3| |[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3| |[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2| |[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2| |[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2| |[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2| |[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3| |[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3| |[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2| |[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2| |[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3| |[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3| |[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2| |[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2| |[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3| |[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3| <!--Round of 16--> |[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]|||| |[[4. srpnja]] – [[Houston]]|||| |[[6. srpnja]] – [[Dallas]]|||| |[[6. srpnja]] – [[Seattle]]|||| |[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]|||| |[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]|||| |[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]|||| |[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]|||| <!--Quarterfinals--> |[[9. srpnja]] – [[Boston]]|||| |[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]|||| |[[11. srpnja]] – [[Miami]]|||| |[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|||| <!--Semifinals--> |[[14. srpnja]] – [[Dallas]]|||| |[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]|||| <!--Final--> |[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]|||| <!--Match for third place--> |[[18. srpnja]] – [[Miami]]|||| }}<section end=Bracket /> === Šesnaestina finala === {{footballbox |datum= [[28. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= A2 |rezultat= 73 |izvještaj= |momčad2= B2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[29. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= C1 |rezultat= 76 |izvještaj= |momčad2= F2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[29. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= E1 |rezultat= 74 |izvještaj= |momčad2= A3/B3/C3/D3/F3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[29. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1=F1 |rezultat= 75 |izvještaj= |momčad2= C2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[30. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= E2 |rezultat= 78 |izvještaj= |momčad2= I2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[30. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= I1 |rezultat= 77 |izvještaj= |momčad2= C3/D3/F3/G3/H3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[30. lipnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= A1 |rezultat= 79 |izvještaj= |momčad2= C3/E3/F3/H3/I3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[1. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= L1 |rezultat= 80 |izvještaj= |momčad2= E3/H3/I3/J3/K3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[1. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= G1 |rezultat= 82 |izvještaj= |momčad2= A3/E3/H3/I3/J3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[1. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= D1 |rezultat= 81 |izvještaj= |momčad2= B3/E3/F3/I3/J3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[2. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= H1 |rezultat= 84 |izvještaj= |momčad2= J2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[2. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= K2 |rezultat= 83 |izvještaj= |momčad2= L2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[2. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= B1 |rezultat= 85 |izvještaj= |momčad2= E3/F3/G3/I3/J3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[3. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= D2 |rezultat= 88 |izvještaj= |momčad2= G2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[3. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= J1 |rezultat= 86 |izvještaj= |momčad2= H2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[3. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= K1 |rezultat= 87 |izvještaj= |momčad2= D3/E3/I3/J3/L3 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} === Osmina finala === {{footballbox |datum= [[4. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= Pobjednik 73 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 75 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[4. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik 74 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 77 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[5. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik 76 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 78 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[5. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}} |momčad1= Pobjednik 79 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 80 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[6. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= Pobjednik 83 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 84 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[6. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= Pobjednik 81 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 82 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[7. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik 86 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 88 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[7. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= Pobjednik 85 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik 87 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]] |gledatelji= |sudac= }} === Četvrtfinale === {{footballbox |datum= [[9. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik OF2 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik OF1 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[10. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}} |momčad1= Pobjednik OF5 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik OF6 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[11. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik OF3 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik OF4 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[11. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= Pobjednik OF7 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik OF8 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |gledatelji= |sudac= }} === Polufinale === {{footballbox |datum= [[14. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}} |momčad1= Pobjednik ČF1 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik ČF2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[AT&T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]] |gledatelji= |sudac= }} ---- {{footballbox |datum= [[15. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik ČF3 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik ČF4 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]] |gledatelji= |sudac= }} === Utakmica za treće mjesto === {{footballbox |datum= [[18. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Poraženi PF1 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Poraženi PF2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]] |gledatelji= |sudac= }} === Finale === {{footballbox |datum= [[19. srpnja]] [[2026.]] |vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}} |momčad1= Pobjednik PF1 |rezultat= |izvještaj= |momčad2= Pobjednik PF2 |strijelci1= |strijelci2= |11m= |11m1= |11m2= |stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]] |gledatelji= |sudac= }} ==Statistike i nagrade== ===Statistike=== <!-- {{small|'''Ažurirano:'''}} {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | '''Prvi pogodak''' '''Najbrži pogodak''' '''Najkasniji pogodak''' '''Prvi žuti karton''' '''Prvi crveni karton''' '''Najstariji igrač s nastupom''' '''Najmlađi igrač s nastupom''' '''Najstariji igrač s postignutim golom''' '''Najmlađi igrač s postignutim golom''' * {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}} '''Prvi hat-trick''' '''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)''' | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | '''Najviše golova na utakmici''' '''Najmanje golova na utakmici''' '''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)''' '''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)''' '''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)''' '''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)''' |}--> ===Strijelci=== <!--{{small|'''Ažurirano:'''}} ;1 gol {{div col|4}} {{div col end}} ;Autogolovi {{div col|4}} {{div col end}}--> ===Jedanaesterci=== <!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre: {| style="background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}" | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | ==== Realizirani ==== | width="{{{width|}}}" align="{{{align|left}}}" valign="{{{valign|top}}}" | ==== Promašeni ==== |}--> ===Nagrade=== <!--{| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 20%;" |- !Pobjednici<br>FIFA Svjetskog prvenstva 2026. |- |align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}<br>'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''<br />'''3. naslov''' |} <br>--> <!--{| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 100%;" |- ![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]] ![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]] ![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]] ![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]] ![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]] |- |align=center| {{small|(? golova)}} |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |}--> <!--==== Idealna momčad ==== {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 80%;" |- !Vratari !Braniči !Veznjaci !Napadači |- |align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]] |align=left valign=top| |align=left valign=top| |align=left valign=top| |}--> == Konačni poredak == [[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}} {{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}} {{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}} {{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center;" |- !width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod. |- | colspan="11"| '''Finale''' |-bgcolor=gold | 1 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |-bgcolor=silver | 2 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | colspan="11"| '''Treće i četvrto mjesto''' |-bgcolor=cc9966 | 3 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |-bgcolor=beige | 4 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | colspan="11"| '''Četvrtfinale''' |- | 5 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 6 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 7 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 8 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | colspan="11"| '''Osmina finala''' |- | 9 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 10 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 11 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 12 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 13 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 14 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 15 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 16 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | colspan="11"| '''Šesnaestina finala''' |- | 17 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 18 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 19 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 20 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 21 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 22 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 23 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 24 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 25 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 26 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 27 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 28 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 29 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 30 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 31 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 32 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | colspan="11"| '''Grupna faza''' |- | 33 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 34 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 35 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 36 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 37 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 38 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 39 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 40 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 41 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 42 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 43 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 44 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 45 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 46 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 47 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 48 || align="left"|{{NogRep|}} || <!--[[#Grupa C|C]]--> || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} == Marketing == === Službena lopta === {{main|Adidas Trionda}} {{multiple image <!-- Layout parameters --> | align = right | direction = horizontal | background color = | total_width = 500px | caption_align = | image1 = Trionda (cropped).jpg | alt1 = | link1 = | thumbtime1 = | caption1 = | image2 = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg | alt2 = | link2 = | caption2 = | footer = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine. }} Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da "trionda" na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').<ref>{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}</ref> Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].<ref>{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}</ref> === Maskote === {{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}} Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}</ref> === Muzika === {{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}} Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva "FIFA World Cup 26 Theme Song".<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}</ref> U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.<ref>{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}</ref> Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma "[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]", koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}</ref> Druga pjesma, "[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]", koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.<ref>{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}</ref> Treća pjesma, "[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]", koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.<ref>{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}} *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com {{Svjetski kup FIFA}} {{Authority control}} [[Kategorija:2026.]] [[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]] [[Kategorija:Fudbal u Kanadi]] [[Kategorija:Fudbal u Meksiku]] [[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]] 3gqkmj9bssjo777hp6eqnnjmth5uwih 14 4722878 42605802 42604778 2026-06-05T21:47:09Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po područjima]] na [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba po republikama Jugoslavije]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42604778 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba| ]] fmvkg3nw01pqt8mpx6pba4cs4k9ago4 0 4722906 42605782 42605279 2026-06-05T15:58:54Z Edgar Allan Poe 29250 /* Igranje */ 42605782 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistamom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]";<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == == Likovi == == Razvoj == == Soundtrack == === Popis skladbi === == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] r4kpi6pxi54v13hmhnyult37m0piw95 42605783 42605782 2026-06-05T15:59:49Z Edgar Allan Poe 29250 /* Igranje */ 42605783 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]";<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == == Likovi == == Razvoj == == Soundtrack == === Popis skladbi === == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] 2op8bghtogv7utbt2bp1rtvvnjkqfeu 42605786 42605783 2026-06-05T16:04:59Z Edgar Allan Poe 29250 /* Igranje */ 42605786 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == [[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]] Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]";<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == == Likovi == == Razvoj == == Soundtrack == === Popis skladbi === == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] 26mpwt2bzmsydkpp7oiw5sj6eyb6msa 42605787 42605786 2026-06-05T16:07:20Z Edgar Allan Poe 29250 /* Igranje */ 42605787 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infokutija videoigra |naslov= Ori and the Will of the Wisps |image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg |opis= |razvio = [[Moon Studios]] |izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}} |direktor=[[Thomas Mahler]] |dizajner= [[Thomas Mahler]]<br>Chris McEntee |producent= Błażej Żywiczyński |programer = Genadij Korol |umjetnik = Daniel van Leeuwen<br>Jeremy Gritton |scenarist = Jeremy Gritton<br>[[Thomas Mahler]] |kompozitor = [[Gareth Coker]] |serijal= |engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]] |inačica= |autor= |released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}} |žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]<br>[[Metroidvania]] |način igre = jedan igrač |ocjena= |platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}} |zahtjevi= |ulazni uređaji= |medij = }} '''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]<ref>{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}</ref> te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.<ref>{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}</ref><ref name= "Xbox Wire">{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}</ref> Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. [[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}</ref> == Igranje == [[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]] Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.<ref>{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps "didn't make sense", says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}</ref> Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko "Soul Linkova". Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom "krhotina" ([[engleski]]: "Shards") inspiriranim sistemom "materia" iz serijala ''[[Final Fantasy]]'';<ref>{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}</ref> krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.<ref>{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}</ref> Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.<ref>{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}</ref> Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.<ref name="IGNreview"/> == Sinopsis == == Likovi == == Razvoj == == Soundtrack == === Popis skladbi === == Prijem == === Prodaja === === Kritike === === Nagrade === == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://www.orithegame.com/ Službene stranice] [[Kategorija:Videoigre 2020.]] [[Kategorija:Avanturističke igre]] fqm622sn2a1td81i4ediaty0b2770dt 6 4722924 42605785 2026-06-05T16:04:55Z Edgar Allan Poe 29250 == Sažetak == {{Infoslika |Opis=Snimak ekrana igre ''Ori and the Will of the Wisps'' |Izvor=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Ori_and_the_Will_of_the_Wisps |Datum=5. lipnja 2026. (postavljeno na sh.wiki) |Autor='''Autorsko pravo:''' © Moon Studios |Objašnjenje= [[Poštena upotreba|Pravedna uporaba]] za sliku Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o praved... 42605785 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis=Snimak ekrana igre ''Ori and the Will of the Wisps'' |Izvor=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Ori_and_the_Will_of_the_Wisps |Datum=5. lipnja 2026. (postavljeno na sh.wiki) |Autor='''Autorsko pravo:''' © Moon Studios |Objašnjenje= [[Poštena upotreba|Pravedna uporaba]] za sliku Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg. Iako fotografija podliježe zaštiti autorskih prava, ja smatram kako ju također za ovu stranicu pokriva američki zakon o pravednoj uporabi i to iz razloga: # to je snimak ekrana igre niske rezolucije; # ono uvelike doprinosi člancima: [[Ori and the Blind Forest]]; # ono ne ograničava vlasnikovu mogućnost da prodaje ili distribuira bilo kakve materijale vezane uz igru na bilo koji način; # nijedan slobodni primjerak trenutačno nije dostupan; # slika je nužna kako bi ilustrirala način igranja, time poboljšavajući kvalitetu članka; # slika će se koristiti samo u člancima: [[Ori and the Will of the Wisps]]; # korištenje u drugim člancima nije opravdano; }} == Licenciranje == {{Screenshot-igrica}} iup4hijmtulp7sobcunmejetoysmty8 0 4722925 42605808 2026-06-05T22:02:13Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Beg iz sremskomitrovačkog zatvora]] na [[Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] 42605808 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bijeg iz sremskomitrovačkog zatvora]] f0ol2c90zguuq5oo6iaun663wnx1dy8 0 4722926 42605940 2026-06-05T22:08:26Z Zavičajac 76707 Nova stranica: [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu j... 42605940 wikitext text/x-wiki [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://godisnjak.anubih.ba/index.php/godisnjak/bs_Latn/article/view/160/163|title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 }}</ref> == Opis == Spomenik je bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]]. Izvorno je bio orijentiran u pravcu zapad–istok, na sekundarnoj lokaciji u Zemaljskom muzeju je orijentisan u ravcu [[sjever]]–jug. Pri vrhu uspravnog kraka sa južne strane pružaju se tri friza od cik-cak linija, ispod kojeg je urezan motiv kružnog vijenca sa kosim krstom unutar njega. U centru krsta, vidi se četverolisna rozeta – krst, oko koje je niz romboidnih listića. Desno i lijevo, u sredini jednog vodoravnog kraka, motiv je tordiranog kružnog vijenca unutar kojeg je kosi krst, a u sredini drugoga kraka je tordiran kružni vijenac i krst unutar njega, Pokraj vijenca je mala uspravna traka od cik-cak linija. Ispod centralne rozete vodoravno se proteže kratka dvostruka cik-cak linija, a ispod nje, paralelno sa ivicama donjeg dijela uspravnog kraka, spušta se po jedna cik-cak traka, sa tačkicama u međuprostorima, i po jedna traka od kosih paralelica. Isti ukras se nalazi i sa sjeverne šire strane krsta, s jednom malom razlikom u centru krsta i sa malim cik-cak frizovima kod vodoravnih krakova. Na užim stranama krsta (bočnim) nalaze se po dvije bordure cik-cak linija, koje se pružaju paralelno sa ivicama krsta. Južni vodoravni krak s te strane ima još i rozetu čiji su listovi prikazani dvostrukim linijama. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Nekropole stećaka u Ljubinju]] [[Kategorija:Stećci u Sarajevu]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] rudj6cg8arvmcqfdl3a2aawv02p9kha 42605947 42605940 2026-06-05T22:10:19Z Zavičajac 76707 Uklanjanje svog sadržaja stranice 42605947 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 42605950 42605947 2026-06-05T22:11:56Z Zavičajac 76707 42605950 wikitext text/x-wiki [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://godisnjak.anubih.ba/index.php/godisnjak/bs_Latn/article/view/160/163|title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 }}</ref> == Opis == Spomenik je bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]]. Izvorno je bio orijentiran u pravcu zapad–istok, na sekundarnoj lokaciji u Zemaljskom muzeju je orijentisan u ravcu [[sjever]]–jug. Pri vrhu uspravnog kraka sa južne strane pružaju se tri friza od cik-cak linija, ispod kojeg je urezan motiv kružnog vijenca sa kosim krstom unutar njega. U centru krsta, vidi se četverolisna rozeta – krst, oko koje je niz romboidnih listića. Desno i lijevo, u sredini jednog vodoravnog kraka, motiv je tordiranog kružnog vijenca unutar kojeg je kosi krst, a u sredini drugoga kraka je tordiran kružni vijenac i krst unutar njega, Pokraj vijenca je mala uspravna traka od cik-cak linija. Ispod centralne rozete vodoravno se proteže kratka dvostruka cik-cak linija, a ispod nje, paralelno sa ivicama donjeg dijela uspravnog kraka, spušta se po jedna cik-cak traka, sa tačkicama u međuprostorima, i po jedna traka od kosih paralelica. Isti ukras se nalazi i sa sjeverne šire strane krsta, s jednom malom razlikom u centru krsta i sa malim cik-cak frizovima kod vodoravnih krakova. Na užim stranama krsta (bočnim) nalaze se po dvije bordure cik-cak linija, koje se pružaju paralelno sa ivicama krsta. Južni vodoravni krak s te strane ima još i rozetu čiji su listovi prikazani dvostrukim linijama. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Nekropole stećaka u Ljubinju]] [[Kategorija:Stećci u Sarajevu]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] rudj6cg8arvmcqfdl3a2aawv02p9kha 42605977 42605950 2026-06-05T22:17:51Z Zavičajac 76707 42605977 wikitext text/x-wiki [[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]] '''Krstača iz Pocrnje''' je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] sa pripadajućim sandukom, pronađena na nekropoli Rđusi u naselju Pocrnje, [[Ljubinje]], [[Bosna i Hercegovina]]. Danas je smještena u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je prenesena 1963. godine. Prilikom prenosa, spomenik je oštećen, prelomljen mu je donji uspravni krak, tako da krst danas nije visok kao što je bio. Na spomeniku su vršeni određeni konzervatorski zahvati o kojima nema podataka.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://godisnjak.anubih.ba/index.php/godisnjak/bs_Latn/article/view/160/163|title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 }}</ref> == Opis == Spomenik je bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]]. Izvorno je bio orijentiran u pravcu zapad–istok, na sekundarnoj lokaciji u Zemaljskom muzeju je orijentisan u ravcu [[sjever]]–jug. Pri vrhu uspravnog kraka sa južne strane pružaju se tri friza od cik-cak linija, ispod kojeg je urezan motiv kružnog vijenca sa kosim krstom unutar njega. U centru krsta, vidi se četverolisna rozeta – krst, oko koje je niz romboidnih listića. Desno i lijevo, u sredini jednog vodoravnog kraka, motiv je tordiranog kružnog vijenca unutar kojeg je kosi krst, a u sredini drugoga kraka je tordiran kružni vijenac i krst unutar njega, Pokraj vijenca je mala uspravna traka od cik-cak linija. Ispod centralne rozete vodoravno se proteže kratka dvostruka cik-cak linija, a ispod nje, paralelno sa ivicama donjeg dijela uspravnog kraka, spušta se po jedna cik-cak traka, sa tačkicama u međuprostorima, i po jedna traka od kosih paralelica. Isti ukras se nalazi i sa sjeverne šire strane krsta, s jednom malom razlikom u centru krsta i sa malim cik-cak frizovima kod vodoravnih krakova. Na užim stranama krsta (bočnim) nalaze se po dvije bordure cik-cak linija, koje se pružaju paralelno sa ivicama krsta. Južni vodoravni krak s te strane ima još i rozetu čiji su listovi prikazani dvostrukim linijama. Sanduk uz krst na vodoravnoj strani ima pravougaonu borduru od cik-cak linija sa dvostrukom trakom kroz sredinu te vodoravne strane sanduka. === Dimenzije === * sanduk :205 cm x 180 cm x 50 cm, * krstača: nekadašnja visina 272 cm sada 258 cm, * dužina poprečnog kraka: 145 cm, * prosječna debljina krstače: 40 cm, * debljina donjeg dijela kraka 47–51 cm == Nacionalni spomenik == U botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine raspoređen je 21 spomenik, a na prostoru omeđenom živom ogradom ispred istočnog krila, raspoređeno je 10 spomenika. Dva spomenika su u stalnoj postavci “Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku“ u sali 35, postolje broj 68. i 96. Još dva spomenika koji nisu dio ove zbirke nalaze sa zapadne strane Etnološkog odjeljenja, nemaju inv. brojeve i nisu kataloški obrađeni, kao i četiri stećka sa istočne strane zgrade Etnološkog odjeljenja. Srednjovjekovni spomenici su sa različitih lokaliteta iz više gradova Bosne i Hercegovine dopremani u Muzej. Među nima je i krstača sa pripadajućim sandukom iz Pocrnje kod Ljubinja Pokretno dobro – zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu proglašena je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine,<ref name="kretača">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenikee |accessdate= 5. maj 2026.}}</ref> == Literatura == * [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; * Šefik Bešlagić: Neki noviji rezultati istraživanja stećaka, u: SBIEK, Izdanja muzeja grada Zenice, III, Zenica, 1973, 279–285; * Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. * [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. * [[Svetozar Radojčić]]: Reljefi bosanskih i hercegovačkih stećaka, LMS, knj. 387/1, Novi Sad, 1961, str. 12. * Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. * [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Stećci u Ljubinju]] [[Kategorija:Stećci u Sarajevu]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] ezfz8zy2gehxxgmi0m223lldmc6223r 14 4722928 42605951 2026-06-05T22:12:49Z Zavičajac 76707 Nova stranica: [[Kategorija:Nekropole stećaka]] 42605951 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Nekropole stećaka]] bt0rkhbr5cyxrbepocs9swwl5teaiuj 42605990 42605951 2026-06-05T22:19:55Z Zavičajac 76707 Uklanjanje svog sadržaja stranice 42605990 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 4722929 42605979 2026-06-05T22:18:50Z Zavičajac 76707 Nova stranica: [[Kategorija:Nekropole stećaka]] 42605979 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Nekropole stećaka]] bt0rkhbr5cyxrbepocs9swwl5teaiuj 14 4722930 42606015 2026-06-05T22:25:22Z Zavičajac 76707 Nova stranica: [[Kategorija:Nekropole stećaka]] 42606015 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Nekropole stećaka]] bt0rkhbr5cyxrbepocs9swwl5teaiuj 42606026 42606015 2026-06-05T22:26:06Z Zavičajac 76707 42606026 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Nekropole stećaka| ]] ohs23yc4a7upw87w5l49fj72t0oceo5 42606034 42606026 2026-06-05T22:27:04Z Zavičajac 76707 42606034 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Stećci| ]] larkk4zdx6ys2hstyg8d0namlsiiln1 42606040 42606034 2026-06-05T22:27:35Z Zavičajac 76707 42606040 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Stećci]] 0pduw3copg70krjqsv4vz0ixnbg4ltx 0 4722931 42606108 2026-06-05T22:45:45Z Aca 108187 Aca premješta stranicu [[Treća vojvođanska udarna brigada]] na [[3. vojvođanska udarna brigada]] 42606108 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[3. vojvođanska udarna brigada]] e6wcub6iajxqv8g64dw7rrluxg12zlr 0 4722932 42606277 2026-06-06T11:29:06Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Conviction (TV-serija)]] na [[Conviction (TV serija)]] preko preusmjerenja 42606277 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Conviction (TV serija)]] e1hv4ogf6qpzyqe42nnxiuc4a4am70u