කළු ගඟ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>කළු ගඟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9504</id>
    <revision>
      <id>783775</id>
      <parentid>780893</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T07:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Herbythyme|Herbythyme]] විසින් [[c:File:Morning_view_of_the_Kalu_Ganga_in_Palathota,_Kalutara.jpg|Morning_view_of_the_Kalu_Ganga_in_Palathota,_Kalutara.jpg]] ගොනුව මකාදමා ඇත.</comment>
      <origin>783775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1796" sha1="5ky2q0roaxgegw7odtabvfx93sg6jz3" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ගඟ
| name               =  කළු ගඟ
| image              =
| image_size         = 
| caption            = 
| pushpin_map        = ශ්‍රී ලංකාව
| subdivision_type1  = රට
| subdivision_name1  = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| source1            = [[ශ්‍රී පාදය]]
| source1_elevation  = {{convert|2400|m|ft|0|abbr=on}} 
| progression        = 
| length             = {{convert|129|km|mi|0|abbr=on}}
| mouth              = [[ඉන්දියානු සාගරය]]
| mouth_location     = [[කළුතර]]
| mouth_coordinates  = {{Coord|06|34|10|N|79|57|44|E|display=inline,title|region:LK_type:river}}
| mouth_elevation    = මුහුදු මට්ටම
| discharge          = 
| watershed          = 
| river_system       =
| left_tribs         =
| right_tribs        =
| tributaries_left = [[කුකුලේ ගඟ]], [[වේ ගඟ]], [[දෙනවක ගඟ]], [[Hangamu River]]
| tributaries_right = [[කුරු ගඟ]], [[Induru River]]
}}

'''කළු ගඟ''', [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙහි]] ප්‍රධාන ගංගාවකි. [[කළුතර]] නගරය අසළින් මුහුදට වැටේ.


==කළු ග‍‍ඟේ අතු ගංඟා==
* [[කුරු ගඟ]]
* [[වේ ගඟ]]
* [[දෙනවක ගඟ]]
* [[මාගුරු ගඟ]]
* [[කුකුලේ ගඟ]]
* [[කුඩා ගඟ]]
* [[දෙල්වල ගඟ]]
* [[නිරිඇලි ගඟ]]
* [[හංගමු ගඟ]]
* [[තිබ්බවටු ගඟ]]
* [[බඹරබොටු ගඟ]]

{{Inland waters of Sri Lanka}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ගංගා]]</text>
      <sha1>5ky2q0roaxgegw7odtabvfx93sg6jz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාපන්දු ක්‍රීඩාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11869</id>
    <revision>
      <id>783782</id>
      <parentid>738986</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19539-19</username>
        <id>78292</id>
      </contributor>
      <comment>𝙋𝙇𝘼𝙔𝘼𝙉</comment>
      <origin>783782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6656" sha1="r5bho3hb6jlv1exjje493ku05ulg13e" xml:space="preserve">[[File:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|right|thumb|පාපන්දු ක්‍රීඩාව]]
ලෝකයේ ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව වේ. එය කණ්ඩායම් දෙකක් එක්ව ක්‍රීඩා කරයි. එක් කණ්ඩායමක ක්‍රීඩකයන් 15ක් සිටින අතර ඉන් 11ක් පමණක් පිටියේ ක්‍රීඩා කරයි. ඉන් එක් අයෙක් දැල් රකින්නා ලෙස ක්‍රීඩා කරයි. පාපන්දු ක්‍රීඩාවෙ හිසින් පහර දෙන ආකාර 2 කි.එනම්,

1.එක තැන සිට හිසින් පහර දීම.

2.ඉහළට පනිමින් හිසින් පහරදීම.

3.ගුව නති පාවෙමින් හිසින් පහර දීම;වේ.


==පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ දක්ෂතා==

1) පන්දුවට පහර දීම.

2) පන්දුව රැගෙන යාම.

3) පන්දුව නැවැත්වීම.

4) පන්දුව තුළට විසි කිරීම.

5) පන්දුවට හිසින් පහර දීම.

6) දැල් රැකීම. (දැල ආරක්ෂා කිරීම)

7) ගෝල් රැකීම.

==නීති𝙥𝙡𝙖𝙮𝙖𝙣 හා ක්‍රීඩා පිටිය==

තණ පිඬැලි ඇල්ලූ හෝ ස්වාභාවික සෘජුකෝණාස්‍ර හැඩැති තණ පිටිටනියක මෙම ක්‍රීඩාව කෙරෙන අතර දෙකෙළවර හි දිණුම් කණුව (ගෝල) පිහිටා ඇත.ක්‍රීඩා පිටියෙහි ප්‍රමාණය පළල 45m ක් හා දිග 90m කි.⁣ගෝල කණු දෙක අතර පරතරය 15m ක්ය. ප්‍රතිවාදී පිළ කෙළවර ඇති ගෝල කණුව තුළට පන්දුව යොමු කිරීමෙන් සිය පිළිට ගෝල වශයෙන් ලකුණු රැස්කර ගත හැකිය.තරඟයක් පැවැත්වෙන කාලය මිනිත්තු 90කි. මෙම කාලය මිනිත්තු 45 බැගින් වු අර්ධ දෙකකින් සමන්විත ය. විවෙිකය මිනිත්තු 15කි.

සාමාන්‍යයෙන් දැල් රකින්නාට පමණක් පන්දුව දෑතින් ඇල්ලීමට අවසර ඇති අතර සෙසු ක්‍රීඩකයින්ට පන්දුව පාදයෙන් සිරසෙන් හෝ කඳ ආශ්‍රීත කොටසෙන් පහරදීමට හා ලබා ගැනීම කළ හැකිය.දැල් රකින්නා කණ්ඩායමෙි අනෙකුත් ක්‍රීඩකයන්ට වඩා වෙනස් වර්ණයකින් සැරසී සිටීම අනිවාර්ය වෙි.

වැඩිපුර ගෝල සංඛ්‍යාවක් ලබාගත් පිළ ජයග්‍රහණය ලබන අතර සම ලකුණු ලබාගත් අවස්ථාවක තරගය අවසන් කිරීම කීප ආකාරයකින් සිදු කෙරේ. එනම් ජය පරාජයෙන් තොර තරඟයක් ලෙසත් අමතර කාලයක් (මිනිත්තු 15 බැගින් අර්ධ දෙකකින් සමන්විතය.විවෙිකය මිනිත්තු 5කි.) ලබාදීමෙන් හෝ දඩුවම් පහරකින් සිය ජය තහවුරු කර ගත හැකිය.
නීති හා විනය කඩ කිරීමකට එරෙහිව අදාල ක්‍රීඩකයන්ට රතු හෝ කහ කාඩ්පත් ⁣ලබා දෙයි.යමිි කිසි ක්‍රීඩකයෙකුට රතු කාඩ්පතක් හිමිවුවහොත් ඹහු තරඟයෙන් ඉවත් කරන අතර අදාල පිළට ක්‍රීඩකයන් 10දෙනෙකුගෙන් ක්‍රීඩා කිරීමට සිදුවෙයි. දැල් රැකීමෙිි කලාපයේදී නීති කඩ වුවහොත් ප්‍රතිවාදී පිළට දඩුවමි පහරක් හිමිවෙයි.

==ඉතිහාසය==

1863 එංගලන්තයේදී සැකසුණු නීතිරීති මාලාවකට අනුකූලව ලන්ඩන්හි මෝර්ටිලේක්හි බර්න්ස් කොමන් ක්‍රීඩා පිටියේදී ආරම්භ විය. පාපන්දු ක්‍රීඩාව සම්බන්ධව සියලු කටයුතු පාලනය කරනු ලබන්නේ 1904 දී රටවල් 7ක සහභාගිත්වයෙන් ඇරැඹුණු  [[ෆීෆා|අන්තර් ජාතික පාපන්දු සම්මේලනයයි]] (FIFA).

==පාපන්දු ලෝක කුසලානය==

1930 දී පාපන්දු ලෝක කුසලානය ආරම්භ විය.1942දී හා 1946දී දෙවන ලෝ්ක යුද්ධය (WW2) නිසා ලෝක කුසලාන නොපැවිත්විණි.කෙසේ වෙතත් අද වන විට FIFA ලෝක කුසලානය උන්මාදයක් බවට පත්ව ඇත.

පාපන්දු ලෝක කුසලාන දිනු රටවල් පහත දැක්වෙයි.

🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿එංගලන්තය - 1966

🇪🇸ස්පාඤ්ඤය - 2010

🇺🇾️උරුගුවෙි - 1930,1950

🇫🇷ප්‍රංශය - 1998,2018

🇦🇷ආජන්ටිනාව - 1978,1986,2023

🇮🇹ඉතාලිය - 1934,1938,1982,2006

🇩🇪ජර්මනිය - 1954,1974,1990,2014

🇧🇷බ්‍රසීලය - 1958,1962,1970,1994,2002

(1930 - 2023 දක්වා පමණි.)
[[ප්‍රවර්ගය:පාපන්දු ක්‍රීඩාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා]]</text>
      <sha1>r5bho3hb6jlv1exjje493ku05ulg13e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන පෙරහැර ලයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18888</id>
    <revision>
      <id>783744</id>
      <parentid>719611</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T16:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19256-85</username>
        <id>78281</id>
      </contributor>
      <comment>/* ක්‍රිස්තියානි (කතෝලික) */</comment>
      <origin>783744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="1h6y5uuoel87ve6xelvoqu6jj2lrjy2" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
ලංකාවේ පැවැත්වෙන ‍පෙරහැර 

==බෞද්ධ==
* [[දළදා පෙරහැර මංගල්‍යය]]
* [[කතරගම ඇසළ පෙරහැර]] (හින්දු හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් ඇතුළත්)
* සබරගමු සමන් දෙව් පෙරහැර
* කෝට්ටේ දළදා පෙරහැර
* අලුත් නුවර පෙරහැර
* බෙල්ලන්විල ඇසළ පෙරහැර
* [[මහා පත්තිනි දේවාලය, නවගමුව|නවගමුව]] පෙරහැර
* දෙවිනුවර පෙරහැර
* සීනිගම පෙරහැර
* [[කැලණිය රජ මහා විහාරය|කැළණි පෙරහැර]]
* [[ගංගාරාමය|ගංගාරාමයේ]] නවම් පෙරහැර
* කිරිමැටියාව දේවාල පෙරහැර
* කිතල්ඇල්ල ඓතිහාසික පොසොන් පෙරහැර
* ගඟසිරිපුර උඳුවප් මහා පෙරහැර
* [[මහියංගනය රජ මහා විහාරය|මහියංගනය]] පෙරහැර
* බම්බාව රාජ මහා විහාර පෙරහැර
* අම්බොක්ක පත්තිනි දේවාල පෙරහැර 
* [[මාතලේ අළුවිහාරය|මාතලේ අළුවිහාර]] සංඝායනා පෙරහැර

==හින්දු==
* [[කතරගම ඇසළ පෙරහැර]] (හින්දු හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් ඇතුළත්)
*[[නල්ලූර් කන්දස්වාමි කෝවිල|නල්ලූර් කන්දස්වාමි තිරුවිල]] (යාපනය)
*[[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල|මුන්නේශ්වරම් කෝවිල්]] උත්සවය සහ තේර් (හලාවත)
*තිරුකේතීස්වරම් උත්සවය සහ තේර් (මන්නාරම)
*මාවිද්දපුරම් කෝවිල් තිරුවිල (යාපනය)
*සෙල්ව සන්නිති මුරුගන් තිරුවිල (යාපනය)
*වල්ලිපුරම් අල්වාර් තිරුවිල (වඩ්ඩුකෝඩ්ඩෙයි, යාපනය)
*[[තිරුකෝණේෂ්වරම්|කෝනේශ්වරම් තිරුවිල]] (ත්‍රිකුණාමලය)
*නගුලේශ්වරම් තිරුවිල (කීරිමලෙයි, යාපනය)
*කොකුවිල් කාන්තස්වාමි තිරුවිල (කොකුවිල්, යාපනය)

* 

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතිය]]</text>
      <sha1>1h6y5uuoel87ve6xelvoqu6jj2lrjy2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783787</id>
      <parentid>783744</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T10:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19256-85|~2026-19256-85]] ([[User talk:~2026-19256-85|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන්  [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි</comment>
      <origin>719611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4591" sha1="clwyplxnerm2a4esrpnqsxvonljgs4t" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
ලංකාවේ පැවැත්වෙන ‍පෙරහැර 

==බෞද්ධ==
* [[දළදා පෙරහැර මංගල්‍යය]]
* [[කතරගම ඇසළ පෙරහැර]] (හින්දු හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් ඇතුළත්)
* සබරගමු සමන් දෙව් පෙරහැර
* කෝට්ටේ දළදා පෙරහැර
* අලුත් නුවර පෙරහැර
* බෙල්ලන්විල ඇසළ පෙරහැර
* [[මහා පත්තිනි දේවාලය, නවගමුව|නවගමුව]] පෙරහැර
* දෙවිනුවර පෙරහැර
* සීනිගම පෙරහැර
* [[කැලණිය රජ මහා විහාරය|කැළණි පෙරහැර]]
* [[ගංගාරාමය|ගංගාරාමයේ]] නවම් පෙරහැර
* කිරිමැටියාව දේවාල පෙරහැර
* කිතල්ඇල්ල ඓතිහාසික පොසොන් පෙරහැර
* ගඟසිරිපුර උඳුවප් මහා පෙරහැර
* [[මහියංගනය රජ මහා විහාරය|මහියංගනය]] පෙරහැර
* බම්බාව රාජ මහා විහාර පෙරහැර
* අම්බොක්ක පත්තිනි දේවාල පෙරහැර 
* [[මාතලේ අළුවිහාරය|මාතලේ අළුවිහාර]] සංඝායනා පෙරහැර

==හින්දු==
* [[කතරගම ඇසළ පෙරහැර]] (හින්දු හා බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් ඇතුළත්)
*[[නල්ලූර් කන්දස්වාමි කෝවිල|නල්ලූර් කන්දස්වාමි තිරුවිල]] (යාපනය)
*[[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල|මුන්නේශ්වරම් කෝවිල්]] උත්සවය සහ තේර් (හලාවත)
*තිරුකේතීස්වරම් උත්සවය සහ තේර් (මන්නාරම)
*මාවිද්දපුරම් කෝවිල් තිරුවිල (යාපනය)
*සෙල්ව සන්නිති මුරුගන් තිරුවිල (යාපනය)
*වල්ලිපුරම් අල්වාර් තිරුවිල (වඩ්ඩුකෝඩ්ඩෙයි, යාපනය)
*[[තිරුකෝණේෂ්වරම්|කෝනේශ්වරම් තිරුවිල]] (ත්‍රිකුණාමලය)
*නගුලේශ්වරම් තිරුවිල (කීරිමලෙයි, යාපනය)
*කොකුවිල් කාන්තස්වාමි තිරුවිල (කොකුවිල්, යාපනය)

==ක්‍රිස්තියානි (කතෝලික)==
{{see also|දේවස්ථාන මංගල්‍ය පෙරහැර}}
*ශාන්ත ආනා මංගල්‍ය පෙරහැර (තලවිල)
*ශාන්ත අන්තෝනි මංගල්‍ය පෙරහැර (කොච්චිකඩේ, කොළඹ)
*[[මඩු අප ස්වාමිදුවගේ සිද්ධස්ථානය|මඩු අප ස්වාමිදූගේ මංගල්‍ය]] පෙරහැර (මඩු, මන්නාරම)
*[[සාන්ත සෙබස්තියන් දේවස්ථානය, එඬේරමුල්ල|ශාන්ත සෙබස්තියන් මංගල්‍ය]] පෙරහැර (එඬේරමුල්ල)
*ශාන්ත ජේම්ස් මංගල්‍ය පෙරහැර (මුත්වාල්, කොළඹ)
*[[මාතර අප ස්වාමිදුවගේ දේවස්ථානය|ශාන්ත මරියා මංගල්‍ය]] පෙරහැර (මාතර)
*ශාන්ත ජෝශප් මංගල්‍ය පෙරහැර (වෙන්නප්පුව)
*[[ලංකා අප ස්වාමිදුවගේ ජාතික බැසිලිකාව|ලංකා අප ස්වාමිදූගේ මංගල්‍ය]] පෙරහැර (තේවත්ත, රාගම)
*ශාන්ත අන්තෝනි මංගල්‍ය පෙරහැර (කච්චතිව් දූපත) 

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතිය]]</text>
      <sha1>clwyplxnerm2a4esrpnqsxvonljgs4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චීන ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20927</id>
    <revision>
      <id>783769</id>
      <parentid>783654</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T06:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200032" sha1="rl21r1oo7wve40f39kwz7m8n9wd5flr" xml:space="preserve">{{Redirect|චීන අධිරාජ්‍යය|යුවාන් ෂිකායි විසින් පිහිටු වූ අධිරාජ්‍යය සඳහා|චීන අධිරාජ්‍යය (1915–16)|ග්‍රන්ථය|Imperial China: 900–1800}}
[[File:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|300px|චීන ඉතිහාසය පුරා [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|විවිධ රාජවංශ]] විසින් පිහිටුවන ලද රාජධානි]]

'''චීන ඉතිහාසය''' පිළිබඳ ප්‍රථම ලිඛිත වාර්තා හමුවන්නේ ක්‍රි. පූ. 1500 තරම් ඈතදී &lt;ref name=&quot;William&quot;&gt;William G. Boltz, Early Chinese Writing, World Archaeology, Vol. 17, No. 3, Early Writing Systems. (Feb., 1986), pp. 420–436 (436).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David N. Keightley, &quot;Art, Ancestors, and the Origins of Writing in China&quot;, ''Representations'', No. 56, Special Issue: The New Erudition. (Autumn, 1996), pp.68–95 (68).&lt;/ref&gt; [[ෂෑං රාජවංශය]] යටතේ දී (ක්‍රි. පූ.1600–1046 පමණ) ය.&lt;ref name=&quot;state1&quot;&gt;{{cite web|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215094418/http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archivedate=15 December 2007|title=Public Summary Request Of The People's Republic Of China To The Government Of The United States Of America Under Article 9 Of The 1970 Unesco Convention|publisher=Bureau of Educational and Cultural Affairs, U.S. State Department|accessdate=12 January 2008}}{{Dead link|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|date=December 2008}}&lt;/ref&gt; ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ සටහන්]]'' (ක්‍රි.පූ. 100 පමණ) සහ ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' වැනි ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල ෂෑං රාජවංශයට පෙරපැවති ස්ථිර ලිඛිත මාධ්‍යයක් නොමැති වූ [[ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2070–1600 පමණ) නම් රාජවංශය පිළිබඳ සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;state1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Ancient Dynasties&quot;&gt;{{cite web|url=http://www-chaos.umd.edu/history/ancient1.html|title=The Ancient Dynasties|publisher=University of Maryland|accessdate=12 January ආචිචිගේ, රෙද්ද2008}}&lt;/ref&gt; සහස්‍රයකට පෙර [[නියෝලිතික]] යුගයේ කහ ගඟ සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්න අවට විවිධ ස්ථාන කේන්ද්‍ර කරගනිමින් සංස්කෘතිය ගොඩනැගුණත්, [[කහ ගඟ]] චීන ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල ලෙස සැලකෙයි. වසර දහස් ගණනක අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් සහිත [[චීනය]] ලොව පැරණිතම [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරවලින්]] එකක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1287798.stm |title=China country profile |publisher=BBC News |date=18 October 2010 |accessdate=7 November 2010}}&lt;/ref&gt; එසේම එය [[ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල|ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිලිවලින්]] එකක් ලෙස ද හඳුන්වයි.&lt;ref&gt;''Cradles of Civilization-China: Ancient Culture, Modern Land'', Robert E. Murowchick, gen. ed. Norman: University of Oklahoma Press, 1994&lt;/ref&gt;

{{History of China}}

[[චීන සංස්කෘතිය|චීන සංස්කෘතියේ]], [[චීන සාහිත්‍යය|සාහිත්‍යයයේ]] සහ [[චීන දර්ශනය|දර්ශනයේ]] වැඩි ප්‍රගමනයක් සිදු වූයේ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු රාජවංශ]] (ක්‍රි.පූ. 1046–256) සමයේ ය. නමුත් ක්‍රි.පූ. 8වන සියවස වන විට ෂෝවු රාජවංශය අභ්‍යන්තර සහ බාහිර පීඩනයන්ට ලක්ව කුඩා රාජ්‍යවලට කැඩී ගියේ ය. මෙය [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] ඇරඹුම වූ අතර එය අනතුරුව [[සතුරු රාජ්‍ය යුගය]] දක්වා විහිදිණි. මෙය චීන රාජවංශයේ දුර්වල රාජ්‍ය සමයන් අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන අතර මෑතක දී එනම් 1927දී ඇරඹුණු [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] ද එවැනි අවස්ථාවකි.

බහු රාජධානි සහ යුධඅධිපතිවරුන්ගේ යුගයන්හි දී, [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|චීන රාජවංශ]] විසින් චීනයේ විවිධ ප්‍රදේශ පාලනය කර ඇත. සමහර යුගයන්හි දී පාලනය නූතන [[ෂින්ජියෑං]] සහ [[ටිබෙටය]] වැනි පදේශ දක්වා ද විහිදිණි. ක්‍රි.පූ. 221දී [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශ‍යේ]]  [[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]] විසින් විවිධ [[සතුරු රාජ්‍ය සමය|සතුරු රාජ්‍ය]] එක්සත් කර &quot;[[චීන අධිරාජයා|අධිරාජයා]]&quot; (''හුවාංඩි'') යන විරුද නාමය ආරූඪ කර ගන්නා ලදී. මෙය මහේශාක්‍ය චීන අධිරාජ්‍යයේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. අනතුරුව බලයට පැමිණි රාජවංශ විසින් අධිරාජයාට විශාල භූමි ප්‍රදේශ ඍජුවම පාලනය කළ හැකිවන පරිදි පරිපාලන ක්‍රම ගොඩනගන ලදී. චීනයේ අවසන් රාජවංශය වූයේ [[ක්විං රාජවංශය|චිං]] (1644–1912) රාජවංශයයි. ඉන් අනතුරුව 1912දී [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912-1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද, 1949දී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද මහා චීන භූමියේ පාලනය ගෙන යන ලදී.

ක්‍රි.පූ. 206 සිට ක්‍රි.ව. 1912 දක්වා වූ සියවස් 21ක කාලය තුළ චීන රාජ්‍යය තුළ එදිනෙදා පාලනය ගෙනයාමට ''[[විද්වත් නිලධාරීන්]]'' නම් වූ විශේෂ නිලධාරීහු උපකාර වූහ. අක්ෂර කලාවට සහ දර්ශනය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබූ තරුණ නිලධාරීන් අපහසු විභාග මාලාවක් ඔස්සේ ප්‍රවේශමෙන් මෙම තනතුර සඳහා තෝරාගන්නා ලදී. චීන ඉතිහාසය විචාරීමේ දී පෙනී යන කරුණක් වන්නේ මාරුවෙන් මාරුවට එළැඹි දේශපාලන ස්ථාවර සහ අස්ථාවර යුගයන්වල දී චීනය නිතර ස්ටෙප්ස් භූමියේ ජනයාගේ ආක්‍රමණවලට ලක් වූ බවයි. අනතුරුව ඔවුන්ව [[හන් චීන]] ජනගහනය විසින් අධිශෝෂණය කරගනු ලැබිණි. ආසියාවේ අනෙක් පෙදෙස් සහ බටහිර ලෝකයෙන් සිදු ළුූ සංස්කෘතික සහ දේශපාලන බලපෑම් නිසා සිදු වූ සංක්‍රමණ, සංස්කෘතික ආභාසයන්, ව්‍යාප්තිය, සහ විදේශ සබඳතා නූතන චීන සංස්කෘතිය හැඩගැස්වීමට මහෝපකාරී විය.

== ප්‍රාග්ඓතිහාසික යුගය ==
{{Prehistoric cultures of China}}

===පේලියොලිතික===
{{see also|චීනයේ පේලියොලිතික ස්ථාන}}
මීට අවුරුදු මිලියන ගණනකට පෙර ''[[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්|හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගෙන්]]'' චීනය ජනාවාස වන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;MagnetostratigraphicDating&quot;&gt;{{cite journal|author1=Rixiang Zhu|author2=Zhisheng An|author3=Richard Pott|author4=Kenneth A. Hoffman|title=Magnetostratigraphic dating of early humans of in China|journal=Earth Science Reviews|volume=61|date=June 2003|pages=191–361|url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|format=PDF|issue=3–4|access-date=2016-09-03|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ෂියාඕචංලියාං]] භූමියේ කැණීම්වලින් සොයාගත් ගල් ආයුධ මීට අවුරුදු මිලියන 1.36 ට පෙර ඒවා බව චුම්බක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් සොයාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Xiaochangliang&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813201519/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archivedate=13 August 2007|title=Earliest Presence of Humans in Northeast Asia|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=4 August 2007}}&lt;/ref&gt; ෂාන්ෂි පළාතේ [[ෂිහූඩු|ෂිහූඩු]] පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' ගින්දර භාවිතා කළ බවට (මීට අවුරුදු මිලියන 1.27 කට ඉහත) ආදිතම වාර්තා හමු වේ.&lt;ref name=&quot;MagnetostratigraphicDating&quot; /&gt;[[යුවාන්මූ මන්|යුවාන්මූ]] සහ පසුව [[ලැන්ටියන් මන්|ලැන්ටියන්]] ප්‍රදේශවල කැනීම් මගින් ආදිතම ජනාවාස වීම් හදුනාගත හැක. චීනයෙන් සොයාගනු ලැබූ වඩාත් ප්‍රසිද්ධම ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' නිදර්ශකය [[පීකිං මිනිසා]] ලෙස හදුන්වනු ලබන අතර එය 1923–27 කාලයේ සොයාගෙන තිබේ. [[හුනාන්|හුනාන් හි]] [[‍දාඕ ප්‍රාන්තය|දාඕ ප්‍රාන්තයේ]] [[ෆුයාන් ගුහාව|ෆුයාන් ගුහාවෙන්]] සොයා ගන්නා ලද ෆොසිලභවනය වූ ''හෝමෝ සේපියන්ස්''ගේ දත් ක්‍රි. පූ. 125,000–80,000 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/science-environment-34531861|title=Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early'|publisher=[[:en:BBC News|]]|accessdate=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===නියෝලිතික===
{{see also|චීනයේ නියෝලිතික සංස්කෘතීන් ලැයිස්තුව}}
ක්‍රි.පූ.10000 අවට කාලය චීනයේ නියෝලිතික (නව ශිලා) යුගය පැවති සමයයි .&lt;ref name=&quot;neolithic period in china&quot;&gt;{{cite web|title=Neolithic Period in China|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cneo/hd_cneo.htm|work=Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]| date= October 2004|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt;

පැරණි සාක්ෂි [[විකිරණශීලී කාබන් දිනැයුම|විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණයට]] අනුව චීනයේ [[මෙනේරි ]] වගාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ.7000 පමණ දක්වා දිවෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Rice and Early Agriculture in China|url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|work=Legacy of Human Civilizations|publisher=Mesa Community College|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; යැංසි ගංගාවෙන් හමු වූ වී වගාකළ බවට ඇති පැරණිතම සාක්ෂිය කාබන්-දිනැයුම අනුව වසර 8,000ක් පමණ පැරණි බව හෙළි වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Pringle&quot; /&gt; ගොවිතැන [[ජියාහු]] සංස්කෘතියේ පිබිදීමට හේතු විය. (ක්‍රි. පූ. 7000 සිට 5800). නිංෂියා හි, [[දමයිඩි]] ප්‍රදේශයෙන් [[චීනයේ නියෝලිතික සලකුණු|ගල් කැටයම්]] 3,172ක් හමු වී ඇති අතර ඒවා ක්‍රි. පූ. 6000–5000 අතර කාලයට අයත් යැයි සැලකේ. &quot;ඒ අතරින් තනි සංකෙත්  8,453 ක් මගින් හිරු, සදු, තාරකා, දෙවියන්, දඩයම් සහ තෘණ උලාකන දර්ශන නිරූපණය වෙයි.&quot; මෙම රූප පැරණි චීන අක්ෂරවලට සමාන බවක් දක්වයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|title=Carvings may rewrite history of Chinese characters|publisher=[[Xinhua]] online|date=18 May 2007| accessdate= 19 May 2007}}&lt;/ref&gt; චීන [[පූර්ව-ලිවීම්]] ක්‍රි. පූ. 7000 අවට ජියාහු වලින්,&lt;ref name= &quot;earliest writing&quot;&gt;{{cite news |title='Earliest writing' found in China |first=Paul |last=Rincon |date=17 April 2003 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; ක්‍රි. පූ. 5800 – 5400 පමණ [[දඩිවන් සංස්කෘතිය|දඩිවන්]] ප්‍රදේශයේන ද, ක්‍රි. පූ. 6000 පමණ දමයිඩි ප්‍රදේශයෙන් සහ.&lt;ref&gt;[[Qiu Xigui]] (2000). ''Chinese Writing''. English translation of 文字學概論 by Gilbert L. Mattos and [[Jerry Norman (sinologist)|Jerry Norman]]. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. ISBN 978-1-55729-071-7&lt;/ref&gt;[[බන්පෝ|බන්පෝ හි]] පස්වන සහස්‍රය අවට හමු වේ. සමහර විද්‍යාර්ථීන් යොජනා කරන්නේ [[ජියාහු සංකේත]] (ක්‍රි. පූ. 7වන සහස්‍රය) පැරණි චීන ලේඛන ක්‍රමයක් බවයි.&lt;ref name= &quot;earliest writing&quot;/&gt; [[හෙනාන්|හෙනාන්හි]] [[ෂින්හෙං]] ප්‍රාන්තයේ [[පෙයිලිගැං සංස්කෘතිය|පෙයිලිගැං සංස්කෘතික]] භූමියකින් ක්‍රි.. පූ. 5,500 සිට 4,900 අතර කාලයට අයත් ජනාවාස හමු වූ අතර එම ස්ථා‍නයේ කෘෂිකර්මය පිළිබද සාක්ෂි, ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම්, කුඹල් කර්මාන්තය සහ මියගිය පුද්ගලයන් භූමදානය කිරීම වැනි අභිචාර ක්‍රම පැවතී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Peiligang Site | url=http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm | publisher=[[Ministry of Culture of the People's Republic of China]]|year=2003|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; ජනගහන වර්ධනයත් සමග කෘෂිකර්මාන්තය දියුණුවට පත් විය. බෝග ගබඩා කිරීම, බෙදා හැරීම ද දියුණු විය.&lt;ref name = &quot;Pringle&quot;&gt;{{cite journal| last= Pringle| first= Heather| title= The Slow Birth of Agriculture| url= http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| work= [[Science (journal)|Science]]| year= 1998| volume= 282| page= 1446| doi= 10.1126/science.282.5393.1446| access-date= 2016-09-03| archive-date= 2011-01-01| archive-url= https://web.archive.org/web/20110101201656/http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| url-status= dead}}&lt;/ref&gt; පසුකාලීන [[නියෝලිතික]] සමයේ, [[කහ ඟ|කහ ගංගා]] නිම්නය [[යැංෂාඕ සංස්කෘතිය|යැංෂාඕ සංස්කෘතික]] මධ්‍යස්ථානයක් (5000 BC to 3000 BC) ලෙස වර්ධනය වූ අතර, පළමු ගම් හමු විය. ඒ අතරින් පුරාවිද්‍යාත්මකව වඩාත් වැදගත් ස්ථානය වන්නේ ‍[[ෂියාන්|ෂියාන්හි]] [[බැන්පෝ]] නම් ස්ථානයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wertz|first=Richard R.| title= Neolithic and Bronze Age Cultures| url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/02cul/c03s04.html|work=Exploring Chinese History| publisher=[[ibiblio]] |year= 2007| accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; පසුව යැංෂාඕ සංස්කෘතිය අභාවයට පත් කරමින් [[ලොංෂාන් සංස්කෘතිය]] ක්‍රි.පූ. 3000 සිට 2000 දක්වා කහ ගංගා නිම්නයේ මධ්‍යගත විණි.

===ලෝකඩ යුගය===
{{see also|චීනයේ ලෝකඩ යුගයේ ස්ථාන ලැයිස්තුව}}
ලෝකඩ යුගයට අයත් නිර්මාණ [[මජියායාඕ සංස්කෘතිය|මජියායාඕ සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 3100 සහ 2700 අතර) හමු වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Martini, I. Peter|title=Landscapes and Societies: Selected Cases|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2010|isbn=90-481-9412-1|page=310}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Charles Higham (archaeologist)|Higham, Charles]]|title=Encyclopedia of ancient Asian civilizations|publisher=[[Infobase Publishing]]|year=2004|isbn=0-8160-4640-9|page=200}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ලෝකඩ යුගයට අයත් මෙවලම් ඊසානදිග චීනයේ [[පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතිය|පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 2200 - 1600&lt;ref&gt;''Leadership Strategies, Economic Activity, and Interregional Interaction: Social Complexity in Northeast China'', pp.&amp;nbsp;89&lt;/ref&gt;)ද හමු වේ.

== පුරාතන චීනය&lt;!--'Ancient China' redirects here--&gt; ==
===ශියා රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 2100 – 1600 පමණ)===
{{main|ශියා රාජවංශය}}
[[සිමා චියාන්]] ඉතිහාසඥයාගේ (ක්‍රි.පු 145 – 90) ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' හා ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' යන ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් [[ ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2100 සිට 1600 දක්වා) චීනයේ ඓතිහාසික වාර්තාවල විස්තර වන පැරණිම රාජවංශය ලෙස සැලකේ..&lt;ref name=&quot;state1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Ancient Dynasties&quot;/&gt;

රාජවංශයේ සැබවින්ම පැවතියේද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් මතවාද ඇත. නමුත් එවැනි රාජවංශයක් පැවති බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි පවතී. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ වාර්තා අනුව සිමා චියාන් පවසන්නේ ශියා රාජවංශයේ ආරම්භය ක්‍රි.පූ. 2200 අවට සිදු වී ඇතිබවයි. එය තවමත් සනාථ වී නොමැත. දැන් බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් ශියා සහ මධ්‍යම [[හෙනාන්]] පළාතේ [[අර්ලිටොවු සංස්කෘතිය|අර්ලිටොවු]] කැනීම් සමග සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ දරනු ලබයි.&lt;ref&gt;[http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm Bronze Age China] at [http://www.nga.gov/ National Gallery of Art]&lt;/ref&gt; ඊට හේතුව ක්‍රි. පු. 2000 ට පමණ අයත් ලෝකඩ උණු කළ මෙවලම් එම පෙදෙසින් සොයා ගැනීමට හැකිවී තිබීමය. මෙම භූමියෙන් සොයාගත් මැටි බඳුන් සහ කවචවල ඇති සලකුණු නූතන චීන අක්ෂරවල පූර්වජයන් ලෙස සැක කෙරේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050213035644/http://www.gog.com.cn/gz/art0402/ca615230.htm Scripts found on Erlitou pottery] (written in [[Simplified Chinese]])&lt;/ref&gt; [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑංහි]] [[දිවැස් අස්ථි]] සහ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] ෂෝවු ලෝකඩ බඳුන් වල කළ ලේඛන අනුව ශියා යුගය ගැන සුළු වශයෙන් තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත.

මිථ්‍යාවන්ට අනුව, මෙම රාජවංශය ක්‍රි.පූ. 1600 අවට [[මිංටියාඕ හි සටන]]ට සමගාමීව මෙම රාජවංශය අවසන් වන්නට ඇත.

===ෂෑං රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 1600–1046 පමණ)===
[[File:Shang_dynasty_inscribed_tortoise_plastron.jpg|right|size|150px|thumb|ෂෑං රාජවංශ සමයට අයත් දිවැස් අස්ථි]]
{{main|ෂෑං රාජවංශය}}
{{further|චීන ලෝකඩ යුගය}}
:''අගනුවර: [[යින්ෂු|යින්]], [[අන්යං]] අසල''

ක්‍රි.පු. 1600 – 1046 කාලයේ දී ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම ගැන කියවෙන පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් කොටස් දෙකකි. මුල් කොටස අයත් වන්නේ ආදි ෂෑං යුගය  (ක්‍රි.පු 1600 – 1300 ශ. ව) ට වන අතර එම මූලාශ්‍ර සොයා ගන්නා ලද්දේ [[අර්ලිගෑං සංස්කෘතිය|අර්ලිගෑං]], [[ෂෙංෂොවු]] සහ ෂැංචෙං වලින්ය.{{Citation needed|date=May 2012}} දෙවන කොටස අයත් වන්නේ පශ්චාත් ෂෑං හෙවත් යින් (殷) යුගයට වන අතර ඒවායේ නිමිති කියන ඇටකටු වල කළ ලේඛන විශාල ලෙස කර ඇත. ෂෑං හි අග නගර නවය අතුරින් අන්තිම අගනගරය වුයේ [[අන්යං]] (වර්තමානයේ [[හෙනාන්]]) ය. ඒ ක්‍රි.පු. 1300 – 1046 අතර කාලවකවානුවයි.අන්යංවලින් හමු වූ සොයාගැනීම් අතර චීන ඉතිහාසය පිළිබඳ ලියැවුණු පැරණිම වාර්තා ද වෙයි: එනම් සත්ත්ව අස්ථි හෝ කවච මත අනාවැකි සටහන් අන්තර්ගත පැරණි චීන සටහන් ය. ක්‍රි.පූ. 1500අවට යුගයට කාලනිර්ණය කොට ඇති මේවා &quot;[[දිවැස් අස්ථි]]&quot; ලෙස ප්‍රසිද්ධ ය.&lt;ref name=&quot;William&quot;/&gt;

[[File:China 1.jpg|left|thumb|කහ ගංගා නිම්නයෙන් සොයා ගන්නා ලද ෂෑං යුගයට අයත් උසස් සමාජවල නටබුන්]]
ෂෑං රාජවංශයේ රජවරු 31 දෙනෙක් රජකම් කළහ. මෙම සමයේ ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' අනුව මෙහි අගනුවර සය වරක් මාරු කර ඇත.{{Citation needed|date=April 2014}} ක්‍රි.පූ. 1350දී අවසන් අගනුවර (සහ වැදගත්ම) ලෙස [[යින්ෂු|යින්]] තෝරා ගැනුණු අතර එය රාජවංශයේ ස්වර්ණමය යුගය විය.{{Citation needed|date=April 2014}} ඉතිහාසය අනුව යින් රාජවංශය යන පදය ෂෑං රාජවංශයේ පර්යාය නාමයක් ලෙස සැලකෙන අතර එය විශේෂයෙන් ෂෑං රාජවංශයේ පසු භාගය සඳහන් කිරීමට යොදනු ලබයි.{{Citation needed|date=April 2014}}

පසුකාලීන චීන ඉතිහාසඥයන් පැවසීමට පුරුදුව සිටියේ එක් රාජවංශයකට පසු තවත් රාජ වංශයක් වශයෙන් පැවත එන්නේ යැයි කියන මතය ය. නමුත් අතීත චීනය තුළ සත්‍ය දේශපාලනික තත්ත්වය මීට වඩා බොහෝ සංකිර්ණ එකක් වු බව දැනගන්නට ලැබේ. මේ නිසා, සමහර චීන උගතුන් ප්‍රකාශ කරන පරිදි ශියා හා ෂෑං රාජවංශ සමකාලීනව පැවති දේශපාලනික වස්තූ බීජයන් වීමට හැකිය. එය හරියට පුර්ව ෂෝවු රාජවංශය (ෂෑං රාජ වංශයෙන් පසු බලයට පැමිණි), ෂෑං රාජවංශය පැවති කාලයේම පැවතියැයි කියන්නාක් වැනි ය.{{Citation needed|date=April 2014}}

අන්යංවලින් සොයා ගන්නා ලද ලේඛන ගත වාර්තා, ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම තහවුරු කළ ද,{{Citation needed|date=November 2012}} බොහෝ බටහිර විද්වත්හු ෂෑං රාජවංශය සහ අන්යංහි සොයැගැනීම් අතර සම්බන්ධය පිළිගැනීමට මැලි වෙති. උදාහරණයක් වශයෙන් [[සැන්ෂිංඩුයි|සැන්ෂිංඩුයිහි]] සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් වලින් අන්යංවල නොපැවති තාක්ෂණයෙන් උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් ගැන පැහැදිලි වේ. ෂෑං රාජවංශය අන්යං සිට කොපමණ දුරකට විහිදී තිබුණ ද යන්න පිළිබඳව සැපයීමට තරම් ප්‍රබල සාක්ෂි නැත. ප්‍රබලම තර්ක මාත්‍රය වන්නේ, නිල ඉතිහාසයේ සදහන් ෂෑං රාජ වංශය විසින්ම පාලනය කරන ලද අන්යං නගරය, ප්‍රදේශයේ වෙනත් බොහෝ නානාප්‍රකාර සංස්කෘතික ජනාවාස සමග සමකාලීනව පැවතුණු බව හා ඔවුනොවුන් අතර වෙළෙදාමද සිද්ධ වුණු බවය.{{Citation needed|date=April 2014}}

===ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.1046–256)===
[[File:You with zigzag thunder pattern.jpg|thumb|[[චීන ලෝකඩ නිර්මාණ|ලෝකඩ]] චාරිත්‍ර බඳුනක් ([[යූ (බඳුන)|යූ]]), බටහිර ෂෝවු රාජවංශය]]
{{main|ෂෝවු රාජවංශය|චීනයේ යකඩ යුගය}}
:''අගනුවරවල්: [[ෂියැන්]], [[ලුවෝයැං]]''

ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ 1046 – 256 පමණ දක්වා) චීනයේ වැඩිම කාලයක් පැවති රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි.  ෂෝවු රාජ වංශයයි. ක්‍රි.පූ. 2වන සහස්‍රය වන විට [[කහ ගඟ|කහ ගංගා]] නිම්නයේ ෂෝවු රාජවංශය නැගී විත් ෂෑං රාජ්‍යය පුරා පැතිර ගියේ ය. ෂෝවු රාජවංශය යටතේ  [[වැඩවසම් ක්‍රමය|අර්ධ වැඩවසම් කුමයක්]] පැවති බව සැලකෙයි. ෂෝවුවරු ෂෑංවරුනට බටහිරින් ජීවත් වූහ. ෂෑං රාජවංශය විසින් ෂෝවු නායකයා බටහිර ආරක්ෂකයා ලෙස පත්කර ඇත. ෂෝවුහි පාලකයා වූ  [[ෂෝවුහි වු රජු|වු රජු]] සිය සොහොයුරා වූ [[ෂෝවුහි ආදිපාද|ෂෝවුහි ආදිපාදවරයාගේ]] ආධාර ඇතිව [[මුයේහි සටන|මුයේහි සටනේදී]] ෂෑංවරුන්ව  පරාජය කළේ ය

‍සිය පාලනය නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා ෂෝවු රජු [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම හෙවත් දිව්‍ය ආඥාව]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙය ඉන්පසු බලයට පත් වූ සෑම රාජවංශයක් විසින්ම භාවිතා කරන ලදී.{{citation needed|date=January 2016}} ෂෑංඩි මෙන් සෙසු දෙවිවරුන් පාලනය කළ දෙව්ලොව (''ටියෑන්'') විසින් චීනය පාලනය කළ යුතු තැනැත්තා තීරණය කරන බව ඉන් පැවසිණි. පාලකයාහට ස්වර්ග වරම නොමැති වූ විට නොයෙකුත් ස්වාභාවික විපත් සිදු වන බව පැවසිණි. එනිසා පාලකයාට සිය ජනතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට සිදු විය. නැතිනම් රාජකීය නිවසෙන් කිරුළ ගිලිහී නව නිවසක් වෙත ස්වර්ග වරම හිමිවනු ඇත.

ෂෝවුවරු අනතුරුව සිය අගනුවර බටහිර දෙසට කහ ගංගාවේ ශාඛාවක් වූ  [[වෙයි ගඟ]] අසල නූතන [[ෂියෑන්]] ආසන්න පෙදෙසකට විස්ථාපනය වූ අතර එය [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නය තෙක් ව්‍යාප්ත විය. මෙය චීන ඉතිහාසයේ උතුරේ සිට අකුණට සිදු වූ සංක්‍රමණ අතරින් ප්‍රථම සංක්‍රමණය ලෙස සැලකෙයි.

===වසන්ත සහ සරත් සමය (ක්‍රි.පූ. 722–476)===
[[File:Pu with openwork interlaced dragons design.jpg|thumb|[[චීන මකරා|මකර]] සැරසිලි සහිත චීන පු බඳුනක්, [[වසන්ත සහ සරත් සමය]]]]
{{main|වසන්ත සහ සරත් සමය}}
:''අගනුවරවල්: බීජිං {{smaller|([[යැන් රාජ්‍යය]])}}; [[ෂියෑන්]] {{smaller|([[ක්වින් රාජ්‍යය]])}}''

8 වන ශතවර්ෂයේ [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] දී බලය විමධ්‍යගත විය. මෙම යුගය නම් කෙරුණේ  ''[[වසන්ත සහ සරත් අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' අනුවයි. මේ කාලයේදී ෂෝවු රාජවංශය විසින් යෙදවු ප්‍රාදේශීය හමුදා නායකයෝ නායකත්වය සඳහා සිය බලය යෙදවුහ. වයඹ දිගින් පැමිණි [[ක්වින් (රාජ්‍යය)|චින්]] ජනයා වැනි ආක්‍රමණිකයන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උග්‍රවිය. මේ නිසා ෂෝවු අගනගරය නැගෙනහිර පිහිටි [[ලුවෝයැං]] වෙත ගෙන යාමට සිදු විය. එයින් ‍ෂෝවු රාජවංශයයේ දෙවන විශාලතම අවධිය වු නැගෙනහිර ෂෝවු බිහිවිය. වසන්ත සහ රසත් සමය මගින් මධ්‍යගත ෂෝවු බලය බිඳවැටීමක් පෙන්නුම් කරයි. එහි ප්‍රාන්ත සිය ගණනක් ඇති විණි. ඒවායෙහි විසු දේශීය බලවතුන් දේශපාලන බලය ලබා ගත් අතර, ‍ෂෝවු රජුට නාමික වශයෙන් පමණක් සේවය ක‍ළේය. ඇතැම් ප්‍රාදේශීය බලවත්හු රාජකීය නාමයන් පවා ආරූඪ කරගත්හ.

චීන දර්ශනයේ [[සිතුවිලි පාසල් සියය]] මෙම යුගයේ මල්ඵල ගැන්වුණු අතර එය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]], [[තාවෝවාදය]], [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදය]] සහ [[මොහිවාදය]] සඳහා පදනම දමමින් වෙනස්වන දේශපාලන ලෝකයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඇති විය.

===සතුරු රාජ්‍ය කාලය (ක්‍රි.පූ.476–221)===
{{main|සතුරු රාජ්‍ය කාලය}}
:''අගනුවරවල්: [[චීනයේ පැරණි අගනුවරවල්|කිහිපයකි]] {{smaller|(බහු රාජ්‍ය)}}''

දේශපාලන ‍නැඹුරුතාවයකින් අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 5වන ශතවර්ෂයෙන් පසු මුලික රාජ්‍යයන් 7ක් ඉතිරි විණි. එම රාජ්‍යයන් හකිනෙකා සමග සටන් කළ කාල වකවානුව [[සතුරු රාජ්‍ය කාලය]] ලෙස හැඳින්විය. ක්‍රි. පු. 256 තෙත් නාමික [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] රජවරයෙක් සිටියේය. ඔහුට තිබුණේ සීමිත බලයකි.

මෙම සතුරු රාජ්‍යයන් අතර, වර්තමාන [[සිචුවාන්]], හා [[ලියාඕනිං]] විය. මේවා පාලනය වන ලද්දේ ආඥාපති හා ආණ්ඩුකාරයකු විසින් පාලනය කරනු ලබන ප්‍රාන්තයක් ලෙසිනි. (郡縣/郡县) වසන්ත හා සරත් කාලයේ භාවිතා වු මෙම පද්ධතියේ ශේෂයන් වර්තමානයේ [[චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ පරිපාලන කොට්ඨාස|ෂෙං සහ ෂියෑන්]] ප්‍රාන්තවල දක්නට ඇත. (පළාත් සහ ප්‍රාන්ත, 省縣/省县)

මෙහි අවසාන ව්‍යාප්ත කිරීම චින්හි රජු වූ [[යිං ෂෙං]]ගේ වකවානුවේ දී සිදු විය. මොහු තවත් ප්‍රාන්ත 6 ක් එක්සත් කළ අතර ක්‍රි.පූ. 214දී වර්තමාන [[ෂේජියෑං]], ෆූජියෑන්, [[ග්වැංදොං]] සහ [[ගුවැංෂි]] ප්‍රදේශවලට අයත් භූමි ඈඳාගෙන තමන් [[ක්වින් ෂි හුවාං|පළමු අධිරාජයා]] (චින් ෂි හුවාං) ලෙස නිවේදනය කළේ ය.

== මහේශාක්‍ය චීනය ==
&lt;!--[[මහේශාක්‍ය චීනය]] redirects here--&gt;

===චින් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.221–206)===
[[File:Qinshihuang.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]]]]
{{main| චින් රාජවංශය}}
:''අගනුවර: [[ෂියෑන්යෑං]]''

ඉතිහාසඥයෝ චින් රාජවංශයේ සිට [[චිං රාජවංශය|චිං රාජවංශය]] අවසානය දක්වා සමය මහේශාක්‍ය චීනය (Imperial China) ලෙස හඳුන්වයි. [[චින් ෂි හුවාං|පළමු චින් අධිරාජයාගේ]] එක්සත් සමය වසර 12ක් පමණක් පැවතුණ ද, ඔහු [[හන් චීන]] මුල්බිම සිට යටතට ගෙන ඔවුන්ව [[ෂියෑන්යෑං]] (නූතන [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ආසන්න) ප්‍රදේශයේ පිහිටු වූ දැඩි මධ්‍යගත [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදී]] රජයකට යටත් කර ගැනීමට සමත් විය. නීතිගරුකවාදය පිළිබඳ විශ්වාසය, චින් රාජ්‍යය දැඩි නීතිමය රාමුවක් යටතට සහ අධිරාජයාගේ අසීමිත බලතල කෙරෙහි යොමු කළේ ය. මෙම දර්ශනය අධිරාජ්‍යය යුධ ස්වරූපයෙන් ව්‍යාප්ත වීමට බලපෑවේ ය. චින් අධිරාජයා දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සාහසික ලෙස නිහඞතාවේ පවත්වා ගත් අතර මෙම සිද්ධිය [[පොත් ගිනිතැබීම සහ විද්වතුන් භූමදානය]] යන සිදුවීම මගින් පැහැදිළි කෙරේ. මෙය පසුකාලීණ හන් නැගී ඒමේ දී දේශපාලන ය පිළිබඳ වඩා මධ්‍යස්ථ පාසල් බිහිවීමට හේතුවන්නට ඇත.

[[File:Terracotta Army-China2.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාංගේ]] [[ටෙරාකොටා හමුදාව]].]]

වසන්ත සහ සරත් සමයන් හා සතුරු රාජ්‍ය යුගවල පීඩාවන්ගෙන් පසු චින් රාජවංශයේ වැදගත් සංසිද්ධීන් අතර මධ්‍යගත රජයක සංකල්පය හඳුන්වා දීම, නීතිමාලාව ඒකාබද්ධ කිරීම, ලිඛිත භාෂාවේ ප්‍රගමනය, මිනුම්කිරීම, සහ චීනයේ මුදල් භාවිතය දියුණු වීම යන සිදුවීම් වැදගත් වේ. මීට අමතරව මූලිකව මාර්ගවලට ගැලපීම සඳහා කරත්තවල අක්ෂ දණ්ඩේ දිග වෙනස් විණි. එය අධිරාජ්‍යය ජීව්‍ය වෙළඳ පද්ධතියක් සඳහා හේතු විණි. මධ්‍යගතවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චින් රාජ්‍යය උතුරු සීමා ප්‍රාකාරය සම්බන්ධ කළ අතර මෙය  [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|චීන මහා ප්‍රාකාරයේ]] ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි.

1912වන තෙක්ම පැවති චින් නිර්මාණයක් ලෙස විද්වතුන් කෙරෙහි විශ්වාසය තහවුරු කරමින් ආරම්භ වූ ''[[විද්වත්-නිලධාරියා|විද්වත්-නිලධාරි]]'' (&quot;විද්වත්-මහතා&quot;) තනතුර දැක්විය හැක. ඔවුහු සිවිල් සේවකයන් වූ අතර අධිරජුට දිනපතා පාලනය රැගෙන යාමට උපකාරී වූහ. දක්ෂ තරුණ පිරිමින් රාජකීය විභාගයක් පැවත්වීමෙන් අනුතුරුව මෙම තනතුර සඳහා පත්කෙරිණි. මෙම නිලධාරීන් [[අක්ෂර කලාව]] සහ කොන්ෆියුසියානු දර්ශනය උගත යුතු විය. ඉතිහාසඥ විං-ට්සිට් චන් පවසන්නේ:
:සාමාන්‍ය කථනයේ දී, මෙම විද්වත්-මහත්මාගේ වාර්තා ඉතා අගනේ ය. එය ප්‍රශංසා කිරීමට තරම් අගනා අතර එය 18වන සියවසේදී යුරෝපයේ ද අනුකරණයට ලක් විය. එසේවුවත්, එයට විශාල බාධාවක් වූයේ චීන රජයේ වූ පෞද්ගලික සලකාබැලීම් ය.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Charles Alexander Moore, ed.|title=The Chinese Mind: Essentials of Chinese Philosophy and Culture|url=https://books.google.com/books?id=_DoyN2h56ucC&amp;pg=PA22|year=1967|publisher=U of Hawaii Press|page=22}}&lt;/ref&gt;

===හන් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 202–ක්‍රි.ව. 220)===
{{main|හන් රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[චැන්ග්ඈන්]], [[ලුවෝයෑං]], [[ලියෑං]], [[ෂුචං]]''

====බටහිර හන්====
[[File:ChangXingongdeng.jpg|thumb|දණගසා සිටින සේවිකාවකගේ හැඩය ගත් සර්පණ පියනක් සහිත  [[හන් රාජවංශය|හන් රාජවංශ]] [[තෙල් පහන|තෙල් පහනක්]] (ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස)]]
කෙටිකලක් පැවති ඒකාබද්ධ [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශය]], [[චු-හන් සටන|සිවිල් යුද්ධ‍යකින්]] පරාජය කොට [[හන් රාජවංශය]] ආරම්භ කරනු ලැබුවේ [[හන් හි ගඔෂු අධිරාජයා|ලියු බං]] විසිනි. හන් රාජවංශයේ දිගු පාලන සමය චීන ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස සැලකෙයි. එහි දිගු කාලීන සෞභාග්‍යමත් ස්ථාවර පාලනය එක්සත් චීන රාජ්‍යයක් සඳහා පදනම යෙදී ය. හන් රාජවංශ සමයේ චීන රාජ්‍යය වඩාත් ව්‍යාපත් වූ එය ඈත බටහිර පෙදෙස් දක්වා ද ව්‍යාප්ත විය. [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] දර්ශනයක් ලෙස ඔසවා තැබුණු අතර එය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ කලාව, සංස්කෘතිය සහ විද්‍යාවේ දියුණුවට හේතු විය. මෙම සමයේ චීන ඉතිහාසයේ සිදු වූ බලපෑම නිසා රාජවංශයේ නාමය වූ &quot;හන්&quot; යන්න නූතන චීනයේ [[හන් චීන| බහුලව වෙසෙන ජනවර්ගය]] විසින් ආදේශ කොටගෙන ඇත. මෙය චීන භාෂාව සහ [[චීන අක්ෂර|ලිඛිත අක්ෂර]] හැඳින්වීමට නිතර භාවිතා වේ.

[[හන් හි වෙන් අධිරාජයා|වෙන්]] සහ [[හන් හි ජිං අධිරාජයා|ජිං]] අධිරාජවරුන්ගේ රාජ්‍ය නිර්බාධ ප්‍රතිපත්තිය නිසා [[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාට]] අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට ගෙන ඒමට හැකි විය. ඔහුගේ බලය ශක්තිමත් කිරීමට කොන්ෆියුසියානුවාදය බෙහෙවින් උපකාරී විය. එහි අධ්‍යයන සහ දියුණුව සඳහා [[ටායිෂුඒ|රාජකීය විශ්වවිද්‍යාල]] පිහිටුවන ලද අතර වෙනත් [[සිතිවිලි පාසල් සියය|චින්තන පාසල්]] අධෛර්යයට ලක්කෙරිණි.

සංචාරක [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] දුර්වල කිරීමට [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය|ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර]] දියත් කෙරුණු අතර ඔවුන්ගේ බලපෑම උතුරින් චීන මහා ප්‍රාකාරය දක්වා සීමා කරන ලදී. [[ෂෑං ක්වියැන්]]ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු වූ විද්වත් උත්සාහයන් නිසා හන් අධිරාජ්‍යය [[බටහිර ප්‍රදේශ|ටරිම් ද්‍රෝණියේ රාජ්‍ය]] දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර චීනය සහ බටහිර යා කළ [[සේද මාවත]] විවෘත විය. මෙය ද්වි පාර්ශ්වික වෙළඳාම සහ සංස්කෘතික හුවමාරුවක් සඳහා හේතු විය. දකුණින් [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නයේ වූ විවිධ කුඩා රාජ්‍ය ද අධිරාජ්‍යයට ඈඳා ගැනිණි.

මීට අමතරව වු අධිරාජයා [[බේයුඒ]] ගෝත්‍රයට එරෙහිව [[හන් රාජවංශයේ නිරිතදිග ව්‍යාප්තිය|යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක්]] දියත් කළේ ය. එසේම ඔහු [[මින්යුඒ එරෙහි  හන් ව්‍යාපාර|ක්‍රි.පූ. 135දී මින්යුඒ]] ද, [[හන්-නාන්යුඒ යුද්ධය|ක්‍රි.පූ.111දී නාන්යුඒ]], සහ [[ඩියෑන් එරෙහි හන් ව්‍යාපාර:ය|ක්‍රි.පූ. 109දී ඩියෑන්]] පෙදෙසත් ඈඳාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Yingshi|last=Yu|editor=Denis Twitchett|editor2=Michael Loewe|title= Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220|year=1986|publisher=University of Cambridge Press|isbn=978-0-5212-4327-8|pages=455–458}}&lt;/ref&gt; සංක්‍රමණය සහ යුධ ව්‍යාපාර නිසා දකුණෙහි සංස්කෘතිය උරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Pingfang|last=Xu|title=The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective|year=2005|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-09382-7|page=281}}&lt;/ref&gt; එසේම මෙය හන් රාජ්‍යයට අග්නිදිග ආසියානු රටවල් සමග වෙළඳ සම්බන්ධතා පැවැත්වීමට ආධාර විය.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Jacques|last=Gernet|title=A History of Chinese Civilization|year=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|pages=126–127}}&lt;/ref&gt;

[[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාගෙන්]] පසු අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය නතර වූ අතර එය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙන්නට පටන්ගත්තේ ය. ආර්ථිකව අධික යුධ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යාපෘති නිසා රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරය  දුර්වල විය. ප්‍රබල පවුල් විසින් භූමි අත්පත් කරගැනුම නිසා බදු පදනම අඩු විය. විවිධ අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් අදක්ෂ පාලකයන්ව මෙහෙයවීමට උත්සාහගත් අතර [[වැං මැං]] විසින් රාජ්‍ය පැහැරගැනීමෙන් පසු රාජවංශය බිඳවැටිණි.

====ෂින් රාජවංශය====
ක්‍රි.ව. 9දී [[වැං මැං]] [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම]] අනුව හන් රාජවංශයේ අවසානය සනිටුහන් කළ යුතු බවත්, සිය නැගී ඒම සිදුවන බවත් ය. ඔහු කෙටිකාලයක් පැවති [[ෂින් රාජවංශය|ෂින් (&quot;නව&quot;) රාජවංශය]] ආරම්භ කළේ ය. වැං මැං පුළුල් භූමි සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේ ය. ඒ අතර වහල් සේවය අහෝසි කිරීම, ඉඩම් ජනසතු කිරීම සහ බෙදා දීම ප්‍රධාන විය. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඉඩම්හිමි විද්වතුන් සහාය නොවූයේ ඔවුන් ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමයට ප්‍රියකළ නිසායි. මේ නිසා බලය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර  භූමිය අඩු විය. මෙය තවත් සංකීර්ණ කරමින් [[කහ ගඟ]] පිටාර ගලන්න‍ට වූ අතර එහි රොන්මඩ තැන්පත් වීම නිසා එය ශාඛා දෙකකට බෙදී විශාල ගොවීන් සංඛ්‍යාවක් මරණයට පත් විය. පසුව ක්‍රි.ව. 23දී [[වෙයෑං මාලිගය]] තුළ දී කලහකාරී ගොවීන් පිරිසක් විසින් වැං මැං මරා දමන ලදී.

====නැගෙනහිර හන්====
පැරණි අගනුවර වූ [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ''නැගෙනහිරින්'' පිහිටි [[ලුවෝයැං]]හි ඉඩම්හිමි වෙළඳ පවුල්වල උපකාරයෙන් [[හන් හි ගුවංවු අධිරාජයා|ගුවංවු අධිරාජයා]] හන් රාජවංශය නැවත ස්ථාපනය කළේ ය. මෙම නව යුගය [[නැගෙනහිර හන් රාජවංශය]] ලෙස හඳුන්වයි. [[හන් හි මිං අධිරාජයා|මිං]] සහ [[හන් හි ෂෑං අධිරාජයා|ෂෑං]] අධිරාජවරු අධිරාජ්‍යයේ පැරණි සංස්කෘතික සහ යුධ විභූතිය නැවත ගොඩනැගූහ. [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] ද [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය#අවසාන අදියර|තීරණාත්මකව පරදවන ලදී]]. විද්වතකු සහ ජනරාල්වරයකු වූ [[බැන් චාඕ]] පසුව ආක්‍රමණ [[පාමීර්]] සිට [[කැස්පියන් මුහුද|කැස්පියන් වෙරළබඩ]] ප්‍රදේශ දක්වා ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440601/Ban-Chao Ban Chao], Britannica Online Encyclopedia&lt;/ref&gt; මෙලෙස [[සේද මාවත]] නැවත විවෘත වූ අතර විදේශීය සංස්කෘතීන් සහ වෙළඳම ඒකාබද්ධ විය. එසේම [[චීන බුදුදහම|බුදුදහමේ පැමිණීම]] ද සිදුවිය. මෙලෙම බටහිර සමග පැවති සංකීර්ණ සබඳතා නිසා මුහුදු මාර්ගයෙන් සිදු වූ පළමු [[රෝම-චීන සබඳතා|චීනය වෙත රෝම දූත ගමන]] පිළිබඳ චීන වාර්තා ක්‍රි.ව. 166දීත්, දෙවන දූත ගමන ක්‍රි.ව. 284දීත් සඳහන් වේ.

පැරණි චීනයේ විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ විශාලම ප්‍රගමනය සිදු වූ රාජවංශය නැගෙනහිර හන් රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි. [[කායි ලුන්]] විසින් [[කඩදාසි]] සොයාගැනීම, සහ මහා ප්‍රාඥයකු වූ [[ෂැං හෙං]] ජීවත්වූයේ ද මෙම සමයේ ය..

===තුන් රාජධානි (ක්‍රි.ව. 220–280)===
{{main|තුන් රාජධානි}}
:''අගනුවරවල්: [[ලුවෝයෑං]] {{smaller|([[චාඕ වෙයි]] සහ බටහිර ජින්)}}; [[චෙංදු]] {{smaller|([[ෂු හන්]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[නැගෙනහිර වු]])}}; [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}''

2වන සියවස වන විට ඉඩම් අත්පත් කරගැනුම, ආක්‍රමණ, අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් සහ [[පණ්ඩක#චීනය|පණ්ඩකවරුන්]] විසින් සිදුකළ බල අරගල නිසා රාජවංශය බිඳවැටිණි. ක්‍රි.ව. 184දී යුධනායකයන්ගේ සමයක [[කහ තලප්පා කැරැල්ල]] ඇරඹිණි. මෙම ආරවුලේ දී රාජ්‍ය ත්‍රිත්වයක් බලය වර්ධනය කරගත් අතර මෙම යුගය [[තුන් රාජධානි]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම යුගය තුළ බොහෝ ප්‍රේමණීය නිර්මාණ බිහි වී ඇත.

208දී [[කාඕ කාඕ]] විසින් උතුර එක්සත් කළ පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා 220දී [[චාඕ වෙයි|වෙයි]] රාජවංශය ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. පසුව වෙයිහි සතුරන් වූ [[ෂු හන්|ෂු]] සහ [[නැගෙනහිර වු|වු]] රාජ්‍ය විසින් සිය ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශයට පත්කොට චීනය තුන් රාජධානි  යුගයයක් කරා යොමුකළහ. මෙම යුගයේ බලට විකේන්ද්‍රගතව පැවති අතර විශාල පවුල්වල බලය වර්ධනය විණි.

265දී, [[ජින් රාජවංශය (265–420)|ජින් රාජවංශය]] වෙයි පරාජය කොට 280දී රට එක්සත් කළේ ය. නමුත් මෙම එක්සත් බව පැවතියේ කෙටි කාලයකි.

===ජින් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 265–420)===
{{main|ජින් රාජවංශය (265–420)|රාජධානි දහසය}}
:''අගනුවරවල්: [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|(නැගෙනහිර ජින්)}}''

ජින් රාජවංශය [[කුමාරවරුන්‍ අටදෙනාගේ යුද්ධය|රාජකීය කුමාරවරුන්ගේ අභ්‍යන්තර බල අරගලය]] හේතුවෙන් දුර්වල වූ අතර උතුරු චීනයේ පාලනය [[පස් ම්ලේච්ඡයන්|හන්-නොවන චීන පුරවැසියන්ගේ]] කැරලි හේතුවෙන් අහිමි වූ අතර ඔවුහු ලුවොයෑං සහ චංආන් අල්ලාගත්හ. 317දී නූතන [[නැන්ජිං]] ප්‍රදේශයේ [[ජින් හි යුවාන් අධිරාජයා|ජින් කුමරු]] අධිරාජයා බවට පත්ව රාජවංශය ඉදිරියට ගෙන ගිය අතර එය නැගෙනහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය දකුණු චීනය පාලනය කළේ ය. මෙම රැගෙන යාමට පෙර ජින් රාජවංශය, ඉතිහාසඥයින් විසින් බටහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි.

උතුරු චීනය [[රාජධානි දහසය|ස්වාධීන රාජධානි මාලාවකට]] කැඩී ගියේ ය. ඒ අතරින් බොහෝමයක් [[ෂියොන්ග්නු]], [[ෂියෑන්බෙයි]], [[ජියේ ජනයා|ජියේ]], [[ඩි (පස් ම්ලේච්ඡයන්)|ඩි]] සහ [[ක්වියෑං (ඓතිහාසික ජනයා)|ක්වියෑං]] පාලකයින් විසින් පාලනය කරන ලදී. මෙම හන්-නොවන ජනයා [[තුර්කි ජනයා|තුර්කි]], [[මොංගෝලියානුවන්]], සහ [[ටිබෙට්වරුන්]] ය. මේ අතරින් සමහර ජනයා විශේෂයෙන් [[ක්වියෑං ජනයා|ක්වියෑං]] සහ ෂියොංනු ජනයාට හන් සමයේ සිට මහා ප්‍රාකාරය ඉදිරිස පෙදෙස්වල වාසයට අවසර දී තිබණි. [[දහසය රාජධානි]] උතුරේ සිදු වූ යුද්ධ නිසා [[යැංසි ගඟ|යැංසි]] ගංගා ද්‍රෝණියෙන් සහ ඩෙල්ටාවෙන් දකුණ කරා මහා පරිමාණයේ හන්-චීන සංක්‍රමණ සිදු විය.

[[File:Chinese Boddhisattva statue.jpg|thumb|upright|[[හුනුගල්|හුනුගලින්]] නිම වූ [[බෝධිසත්ත්ව]] ප්‍රතිමාවක්, [[උතුරු ක්වි|උතුරු ක්වි රාජවංශය]], ක්‍රි.ව. 570, මෙය නූතන [[හෙනාන්]] පළාතෙන් හමු විය.]]

===උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 420–589)===
{{main|උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ}}
:''අගනුවරවල්: [[යේ, චීනය|යේ]], [[චංආන්]] {{smaller|([[උතුරු රාජවංශ]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[දකුණු රාජවංශ]])}}''

5වන සියවසේ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ නැමැති යුගයක් කරා චීනය එළැඹියේ ය. මෙමගින් රටේ උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. දකුණින් නැගෙනහිර ජින් රාජ්‍යය නිසා [[ලියු සොං රාජවංශය|ලියු සොං]], [[දකුණු ක්වි]], [[ලියෑං රාජවංශය|ලියෑං]] සහ අවසානයේ [[චෙන් රාජවංශය|චෙන්]] රාජවංශ බිහි විය. මෙම සෑම දකුණු රාජවංශයක්ම පාලනය කළේ හන් චීන පාලන පවුල්වලින් වන අතර ඔවුහු සිය අගනුවර ලෙස [[ජියෑන්කාං]] (නූතන නැන්ජිං) අගනුවර ලෙස තෝරාගත්හ. ඔවුහු උතුරු ආක්‍රමණ මැඬපැවැත්වූ අතර චීන ශිෂ්ටාචාරයේ බොහෝ අපේක්ෂාවන් ඉටු කළහ.

උතුරෙහි රාජවංශ දහයෙන් අවසාන රාජවංශය වූ උතුරුචීන සංචාරක පිරිසක් වූ [[ෂියෑන්බෙයි]] ජනයා විසින් පිහිටුවූ  [[උතුරු‍ වෙයි]] රාජවංශය 439දී අවසන් විය. උතුරු වෙයි රාජවංශය ක්‍රමයෙන් දෙකඩ වී [[නැගෙනහිර වෙයි|නැගෙනහිර]] සහ [[බටහිර වෙයි]] රාජධානි බිහි වූ අතර එය අනතුරුව [[උතුරු ක්වි]] සහ [[උතුරු ෂෝවු]] බිහි විය. මෙම රාජ්‍යයන් ෂියෑන්බෙයිවරුන් හෝ ෂියෑන්බෙයි පවුල් සමග විවාහ ළුූ හන්වරුන්ගෙන් සමන්විත විය.

රට බෙදීගියද, භූමිය පුරා බුදුදහම පැතිර ගියේ ය. දකුණුදකුණු චීනය තුළ වරින්වර රාජ සභාව සහ වංශවත් පුද්ගලයන් අතර [[බුදුදහම]]පැවතීමට ඉඩ හල යුතු ද යන්න පිළිබදව දැඩි විවාදයක් පැවැතිණි. අවසානයේදී දකුණු සහ උතුරු රාජ වංශ යුගයෙහි අවසාන භාගයේදී බෞද්ධාගමික සහ [[තාවෝවාදියා|තාවෝවාදී]] අනුගාමිකයෝ එකිනෙකා කෙරෙහි වඩාත් ඉවසන සුළු ආකල්ප දැරීමට හුරුවූහ 

589දී චීන ඉතිහාසයේ දිගු බෙදුණු කාලපරිච්ඡේදය අවසන් කරමින් [[සුයි රාජවංශය]] නැවත චීනය එක්සත් කළේ ය. හන් සහ සුයි රාජවංශ අතර සියවස් හතරක කාලපරිච්ඡේදය තුළ බටහිර ජින් රාජවංශය විසින් චීනය එක්සත් කළේ වසර 24ක් සඳහා පමණි.

===සුයි රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 589–618)===
{{main|සුයි රාජවංශය}}
:''අගනුවර: [[චංආන්|දක්සිං]] {{smaller|(නිල)}}; [[ලුවෝයැං|දොංදු]] {{smaller|(ද්විතීයික)}}''

වසර 29ක් පැවති [[සුයි රාජවංශය]], එය පැවති කාලසීමාවට වඩා වැඩි වැදගත්කමකින් යුත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන ලදී. සුයි රාජවංශය නැවත වරක් චීනය එක්සත් කර නොයෙකුත් ආයතන පිහිටුවූ අතර එය ඔවුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්  වූ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑංවරුන්]] විසින් වර්ධනය කරන ලදී. මේ අතරට [[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]] ඇතුළත් පරිපාලන ක්‍රමය, [[පැරණි චීන කාසි ක්‍රමය|සම්මත කාසි ක්‍රමය]], වැඩිදියුණු කළ ආරක්ෂක හමුදාව සහ මහා ප්‍රාකාරයේ ව්‍යාප්තිය, බුදුදහමට නිල අනුග්‍රහය ලබා දීම ප්‍රධාන විය. චින්වරුන් මෙන් සුයිවරුන් සිය සම්පත් අධිභාවිතය නිසා පරිහානියට පත් වූහ.

===ටෑං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 618–907)===
[[File:Tang horse.jpg|thumb|චීන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] ත්‍රිත්ව වර්ණ ඔපදැමූ [[පෝසිලේන්]] අශ්වරුවක් (ක්‍රි.ව. 700 පමණ)]]
{{main|ටෑං රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[චංආන්]], [[ලුවෝයැං]]''

ඉතිහාසඥ මාක් එඩ්වඩ් ලුවිස් අනුව:
:බොහෝ චීනුන්ටෑං රාජවංශය (618-907) මහේශාක්‍ය චීනයේ දේශපාලන සහ සංස්කෘතික උච්චස්ථානය ලෙස සලකනු ලබයි. මැංචු චිං රාජවංශයට ප්‍රථම අධිරාජ්‍යය එහි උපරිම විශාලත්වයට ළඟා වූ අතර ආගමික, අක්ෂර, සහ බොහෝ ආර්ථික සහ දේශපාලන ආයත අතින් නැගෙනහිර ආසියාවේ මධ්‍යස්ථානය බවට පත් විය. මීට අමතරව ටෑං රචකයෝ චීනයේ මහා කාව්‍ය සම්ප්‍රදායේ උසස්ම කාව්‍ය රචනා කළෝ ය.&lt;ref&gt;Mark Edward Lewis, ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). p. 1&lt;/ref&gt;

[[ටෑං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද‍්දේ [[ටෑං හි ගඔෂු අධිරාජයා|ගඔෂු අධිරාජයා]] විසින් 618 ජූනි 18වන දින ය. මෙය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙන අතර කලාව, සාහිත්‍යය, ප්‍රධානව [[ටෑං කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය|කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය]], සහ තාක්ෂණයේ වැදගත් සංවර්ධනයන් රැසක් සිදු විය. සමානා්‍ය ජනයා අතර බුදුදහම ප්‍රධාන ආගම ලෙස පැතිරගියේ ය. ජාතික අගනුවර වූ [[චංආන්]] (නූතන [[ෂියෑන්]]) එකල ලොව විශාලතම නගරය විය.&lt;ref&gt;Mark Edward Lewis, ''China'sCosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/  excerpt].&lt;/ref&gt;

දෙවන අධිරාජයා වූ [[ටෑං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|ටයිෂොං]], සංචාරක ගෝත්‍රවලින් එල්ල වන තර්ජන වැළැක්වීමට යුධ ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කළ අතර සීමාවන් පුළුල් කරමින් යාබද රාජ්‍ය [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයකට]] එකඟ කර ගත්තේ ය. [[ටරිම් ද්‍රෝණිය|ටරිම් ද්‍රෝණියේ]] සිදු වූ බොහෝ ජයග්‍රහණ මගින් [[සේද මාවත]] විවෘතව තබා ගනිමින් චංආන් මධ්‍ය ආසියාවේ සිට බටහිර දෙසට සම්බන්ධ විය. දකුණු දෙසින් වාසිදායක මුහුදු වෙළඳාම [[ගුවාන්ෂූ]] වැනි වෙළඳ නගරවල ව්‍යාප්ත විය. බොහෝ විදෙස් රටවල් සමග පැතිරුණු වෙළඳාමක් පැවති අතර බොහෝ විදේශීය වෙළඳුන් චීනය වෙත සංචාරය කර සාර්වභෞම සංස්කෘතිය ප්‍රචලිත කළහ. ටෑං සංස්කෘතිය සහ සමාජ ක්‍රමය [[නාරා යුගය|ජපානය]] වැනි රටවල් විසින්ද අනුගමනය කරන ලදී. අභ්‍යන්තරව [[මහා ඇල මාර්ගය (චීනය)|මහා ඇලමාර්ගය]] මගින් දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය වූ චංආන් සහ අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර සහ දකුණු පෙදෙස්වල වූ ආර්ථික සහ කෘෂිකාර්මික මධ්‍යස්ථාන යා කරන ලදී.

පැරණි සමෘද්ධිමත් ටෑං රාජවංශය ශක්තිමත් මධ්‍යගත පාලනක්‍රමයක් සහ ප්‍රතිපත්ති මත ගොඩනැගුණි. රජය &quot;[[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]]&quot; යනුවෙන් සංවිධානය කෙරිණි. මෙම දෙපාර්තමේන්තු රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් මෙන්ම විද්වත් නිලධාරීන් විසින් ද පාලනය කරන ලදී. මෙම විද්වත් නිලධාරීන් [[රාජකීය විභාගය|රාජකීය විභාග]] එගින් තෝරා ගැනිණි. ටෑං රාජවංශ සමයේ ක්‍රියාවට නැංවුණු මෙම ප්‍රතිපත්ති පසුකාලීන රාජවංශ විසින් නවීකරණයන් සමග අනුගමනය කරන ලදී.

‍ටෑං &quot;[[සම-භූමි පද්ධතිය]]&quot; අනුව සියලු බිම් අධිරාජයාට අයත් වූ අතර නිවසේ ප්‍රමාණය අනුව ජනයාට ප්‍රදානය කොට තිබිණි. මිනිසුන් ප්‍රදානය කළ භූමි සෑම වසරකම යුධ සේවාවන් සඳහා නිශ්චිත කාලයක් සඳහා යොදාගැනිණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් නිසා නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට එතරම් බරකින් තොරව හමුදාව නඩත්තු කිරීමටද හැකි විය.නමුත් රාජවංශයේ මධ්‍ය සමයේදී ස්ථාවර හමුදා මෙම තත්ත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කළ අතර ඉඩම් අයිතිය පුද්ගලික හිමිකරුවන් අතට පත් විය.

චීන ඉතිහාසයේ එකම රාජ්‍යාධිකාරී [[අධිරාජිනිය]] වූ [[වු සේටියැන්]] අධිරාජිනිය යටතේ අධිරාජ්‍යය වැජඹුණු අතර පැසිෆික් සාගරයේ සිට [[ඒරල් මුහුද]] දක්වා අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කළ [[ටෑං හි ෂුවාන්සොං අධිරාජයා|ෂුවාන්සොං අධිරාජ‍යාගේ]] සමයේ අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙකල අවම වශයෙන් ජනගහනය මිලියන 50ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.

අධිරාජ්‍යයේ සෞභග්‍යයේ උච්චස්ථානයේදී, 755 සිට 763 දක්වා ඇති වූ [[අන් ලුෂාන් කැරැල්ල]] නිසා ජනගහනය බෙහෙවින් අඩු විය. මධ්‍යම රජයේ බලය ද ක්‍රමයෙන් හීන විය. කැරැල්ල මැඬලීමත් සමග, [[ජියේදුෂි]] යනුවෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රාදේශීය හමුදා පාලකයෝ ස්වයං පාලන තත්ත්වයක් ඉසිලූහ. ඉඩම් බදුවලින් ලැබුණු ආදායම මඳ වූ හෙයින් මධ්‍යම රජය ලුණු ඒකාධිකාරය මත අධිකව රඳා පැවතිණි. එසේවුවත්, සිවිල් සමාජය දියුණුවට පත් වූ අතර දුර්වල රාජ්‍ය පාලනය තුළ වර්ධනයට ලක් විය. බාහිරව පැරණි අවනත රාජ්‍ය අධිරාජ්‍යය ආක්‍රමණය කළ අතර ඉදිරි සියවස් තුළ අධිරාජ්‍යයේ විශාලත්වය ද අඩු විය.

පසු ටෑං යුගයේදී රාජසභාවේ උදාසීන දූෂිත පාලනය සහ ප්‍රාදේශීය යුධනායකයන්ගේ නැගී ඒම නිසා නොයෙකුත් කැරලි ඇති විය. මේ අතරින් වඩාත්ම ව්‍යසනකාරී වූයේ 874 සිට 884 දක්වා පැවති [[හුවෑං චාඕ|හුවෑං චාඕ කැරැල්ල]] යි. මෙය දශකයක් පුරාවට අධිරාජ්‍යය වටලන ලදී. 879දී [[ගුවාන්ෂූ]] දකුණු වරාය සේවකයන් අස්කිරීම එම ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝමයක් [[ග්වාන්ෂූ සමූලඝාතනය|සමූලඝාතනය]] සඳහා හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |editor=Gabriel Ferrand |year=1922 |title=Voyage du marchand arabe Sulaymân en Inde et en Chine, rédigé en 851, suivi de remarques par Abû Zayd Hasan (vers 916) |page=76}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html |title=Kaifung Jews |publisher=University of Cumbria, Division of Religion and Philosophy}}&lt;/ref&gt; 881දී [[ලුවෝයැං]] සහ [[චංආන්]] යන නගර ද්විත්වයම බිඳ වැටිණි‍. [[හන් චීන|හන්]] සහ [[ෂටුඕ|තුර්කි]] යුධඅධිපතීන් මෙම කැරැල්ල මැඬපැවැත්වීමෙන් සිය බලය වර්ධනය වෙතැයි අදහස් කළහ. මීට සමගාමීව [[ෂු වෙන්]] විසින් රාජ්‍’ය පැහැරගැනීම නිසා රාජවංශය බිඳ වැටිණි. අනතුරුව [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|රාජ්‍යය කැබලිවීමේ යුගයක්]] එළැඹිණි.

===පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය (ක්‍රි.ව. 907–960)===
{{main|පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය}}
:''අගනුවරවල්: [[කයිෆෙං]], [[ලුවෝයැං]] (පංච රාජවංශ), විවිධ නගර (දස රාජධානි)''
ටෑං සහ සොං යුග අතර පැවති දේශපාලන අසමගිය 907 සිට 960 දක්වා පැවතිඅතර මෙය [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම අර්ධ ශතවර්ෂය තුළ චීනය බහු රාජ්‍ය පද්ධතියකින් සමන්විත විය. (පසුව) [[පසුකාලීන ලියෑං (පංච රාජවංශ)|ලියෑං]], [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|ජින්]], [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජවංශ)|හන්]] සහ [[පසුකාලීන ෂෝවු|ෂෝවු]] යනුවෙන් හැඳින්වූ පංච රාජවංශක් එකකින් පසුව අනෙක වශයෙන් උතුරු චීනයේ ප්‍රධාන භූමිය පානය කරන ලදී. මෙම රාජ්‍ය අතුරින් [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (ධානිවල (පසුකාලීන) පාලකයෝ පංච රාජවංශ)|ජින්]] සහ [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජධානි)|හන්]] රාජධානිවල රජවරු (පසුකාලීන) [[ෂටුඕ|ෂටුඕ තුර්කිවරුන්ගේ]] ආක්‍රමණවලට ලක්වූහ. [[හන් චීන|හන්]] ගෝත්‍රයට අයත් ස්ථාවර කුඩා රාජ්‍යවල පාලකයෝ දකුණු සහ බටහිර චීනයේ සහයෝගයෙන් පාලනය කළහ‍. මෙලෙසින් &quot;දස රාජධානි&quot; බිහිවිය.

උතුරේ පැවති අවුල්සහගත තත්ත්වය මධ්‍යයේ යුධ දිස්ත්‍රික්ක දහසය (නූතන [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|මහා ප්‍රාකාරය]] දිගේ ප්‍රදේශය) නැගී එමින් පැවති [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් පවරාගත් අතර මෙය මෙය උතුරු සංචාරක අධිරාජ්‍යවල ආක්‍රමණවලින් චීනය දුර්වල කරවීමට සමත් විය. දකුණින් [[වියට්නාමය]] සිය නිදහස දිනාගත්තේ ය. චීනයේ සංස්කෘතික සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානවල පැවති යුද්ධ නිසා [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|මෙම යුගය]] අවසන් විය. හෙය ප්‍රධාන වශයෙන්ම [[පසුකාලීන ෂෝවු]] සෙන්පතියකු වූ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ෂාඕ කුවාංයින්ගේ]] කුමන්ත්‍රණයකින් සිදු වූ අතර 960දී [[සොං රාජවංශය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙලෙසින් එක්සත් චීනයක් ගොඩනැගුණු අතර &quot;දස රාජධානි&quot; ක්‍රමයෙන් මැකීගියේ ය.

===සොං, ලියාඕ, ජින්, සහ බටහිර ශියා රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 960–1234)===
[[File:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|thumb|''සුළඟ සහ වර්ෂාව මධ්‍යයේ නිවෙස් බලා යන ගව රැළ'' ලි ඩි (12වන සියවස) විසිනි.]]
{{main|සොං රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශය|බටහිර ශියා|ජින් රාජවංශය (1115–1234)}}
{{further|සොං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}}
:''අගනුවරවල්: [[කායිෆෙං]] සහ [[හංෂොවු|ලින්‍’අන්]] {{smaller|(සොං රාජවංශය)}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|නැන්ජිං]], [[ටොක්මොක්]] {{smaller|([[ලියාඕ රාජවංශය]])}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|ෂෝංඩු]], [[කායිෆෙං]] {{smaller|([[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]])}}; [[යින්චුවාන්]] {{smaller|(බටහිර ශියා රාජවංශය)}}''

960දී [[සොං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද්දේ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ටයිෂු අධිරාජයා]] විසිනි. එහි අගනුවර [[කායිෆෙං|කායිෆෙංහි]] ([[බියෑන්ජිං]] ලෙසද හඳුන්වයි) පිහිටුවන ලදී.  979දී, සොං රාජවංශය චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එක්සත්කළේ ය. නමුත් පිටත බොහෝ තෘණබිම් සංචාරක අධිරාජ්‍යය විසින් අල්ලා ගැනිණි. 907 සිට 1125 දක්වා පැවති [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් [[මැංචූරියාව]], [[මොංගෝලියාව|මොංගෝලියාව]], සහ [[උතුරු චීනය|උතුරු චීනයේ]] ඇතැම් ප්‍රදේශ පාලනය කරන ලදී. මේ අතර 1032 සිට 1227දක්වා [[ටංගුට්ජනයා|ටංගුට්]] ගෝත්‍රය විසින් පිහිටුවන ලද [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] මගින් වර්තමාන වයඹ දිග චීනයේ [[ගන්සු]], ෂාන්ෂි, සහ [[නිංෂියා]] පළාත්වලට අයත් බිම් පාලනය කරන ලදී.

[[සොං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|මුල් සොං යුගයේ]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|පෙර රාජවංශයේ]] සමයේ නැති වී ගිය යුධ ප්‍රාන්ත දහසය නැවත අත්පත් කරගැනීමට [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශයට]] එරෙහිව [[ගඔලියෑං ගංගාවේ සටන|යුධ ව්‍යාපාර]] කිහිපයක්ම දියත් කළ නමුත් ඒවා අසාර්ථක විය. අනතුරුව 1004දී [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] අශ්වාරෝහක හමුදාව [[උතුරු චීන තැන්න|උතුරු චීන තැන්න]] ඔස්සේ ගොස් [[කායිෆෙං]]හි පිටත සීමාවට ළඟා වූ අතර සොං හි යටත් වීම ප්‍රකාශයට පත්කරමින් [[චන්යුවාන් ගිවිසුම|චන්යුවාන් ගිවිසුමට]] අත්සන් තැබීමට සොං රාජ්‍යයට බලකෙරිණි. මෙමගින් වාර්ෂිකව සොං භාණ්ඩාගාරයෙන් විශාල කප්පම් මුදලක් ගෙවීමට නිටම කෙරිණි. මෙම ගිවිසුම චීන [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයේ]] වැදගත් පූර්වජයෙක් ලෙස සැලකෙයි. මෙලෙසින් [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] දේශය වෙත සොං දේශයෙන් ගලා ගිය රිදී සඳහා හිලව් ලෙස චීන භාණ්ඩ සහ නිෂ්පාදන හුවමාරු වූ අතර මෙලෙසින් සොං ආර්ථිකය පුළුල් කරමින් භාණ්ඩාගාරයේ පාඩුව අවම විය. මෙය [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජ්‍යයට එරෙහි සොං ආක්‍රමණයක් සඳහා උපකාර විය. මෙයට සමාන ගිවිසුම් සහ සමාජයීය-ආර්ථික සබඳතා යාබද [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සමග ද පැවිතිණි.

[[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ අධිරාජ්‍යය]] තුළ [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්]] ගෝත්‍රික ජනයා 1115දී වංශාධිපතීන්ට එරෙහිව කැරලි ගසා [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] පිහිටුවූහ. 1125දී පරිහානියට යමින් පැවති  [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යය විසින් [[ලියාඕ රාජවංශය]] සහමුලින්ම අතුගා දමන ලදී. [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජසභාවේ සෙසු සාමාජිකයන් මධ්‍යම ආසියාව වෙත පලා ගොස් [[ක්වාරා ඛිටායි|ක්වාරා ඛිටායි අධිරාජ්‍යය (බටහිර ලියාඕ රාජවංශය)]] පිහිටුවූහ. නොබෝකලකින්ම [[ජින්-සොං යුද්ධ|ජින්වරුන්ගේ සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය]] සිදු විය. 1127දී, [[කායිෆෙං]] අල්ලාගැනීමත් සමග [[උතුරු සොං රාජවංශය|උතුරු සොං රාජවංශ]] යුගය අවසන් කරමින් [[ජිංකං සිද්ධිය]] නැමැති මහත් ව්‍යසනකාරී සිදුවීම සිදු විය. පසුව සම්පූර්ණ උතුරු චීනයම ආක්‍රමණය කෙරිණි. සොං රාජ මාලිගයේ ‍ඉතිරිව සිටි සාමාජිකයන් රැස් වී නව අගනුවර ලෙස [[හංෂොවු]] (杭州) කේන්ද්‍රකර ගනිමින් [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ]] යුගය ආරම්භ කළහ. එමගින් [[හුවායි ගඟ]] අසල ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. ඉදිරි වසර තුළ චීන ජනගහනය සහ ජනාවාස සොං රාජවංශය, [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සහ [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] අතර බෙදී ගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් 1227දී [[මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා [[බටහිර ශියා]] රාජවංශය බිඳවැටිණි. අනතුරුව [[මොංගෝලියානුවන්ගේ ජින් රාජවංශ ආක්‍රමණය|ජින් රාජවංශය]] 1234දී ද, අවසානයේ [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|දකුණු සොං රාජවංශය]] 1279දී ද බිඳවැටිණි.

එහි යුධ දුර්වලතාවය හැරෙන්නට සොං රාජවංශය සම්භාව්‍ය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ උච්චස්ථානය ලෙස පුළුල්ව පිළිගැනෙයි. තාක්ෂණයෙන් සවිබල ගැන්වූ [[සොං රාජවංශයේ ආර්ථිකය|සොං ආර්ථිකය]] ‍එකල ලෝක ඉතිහාසයේ කිසිදු රටක නොවූ විරූ අයුරින් විදග්ධතාවයට පැමිණියේ ය. ජනගහනය මිලියන 100 ඉක්මවූ අතර වී වගාවේ දියුණුව, නිෂ්පාදන සඳහා බහුලව ගල්අඟුරු භාවිතා කළ හැකි වීම ආදිය නිසා සාමාන්‍ය ජනයාගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවිණි. [[කායිෆෙං]], සහ අනතුරුව අගනුවර වූ [[හංෂොවු]] යන නගර ද්විත්වයම එකල ලොව වඩාත් ජනාකීර්ණම නගර විය. බටහිර සමග ගොඩබිම් මගින් වෙළඳාම සංචාරක අධිරාජ්‍ය මගින් අවහිර කළද, යාබද රාජ්‍ය සමග පැතිරුණු [[මුහුදු සේද මාවත|මුහුදු වෙළඳමක්]] පරවතිණි. සොං කාසි භාවිතය ප්‍රචලිත වූ අතර [[මාලිමාව|මාලිමා]] වලින් බලගැන්වුණු විශාල දැව යාත්‍රා චීන මුහුදු සහ උතුරු [[ඉන්දියානු සාගරය]] වටා යාත්‍රාකළේ ය. [[රක්ෂණය|රක්ෂණ ක්‍රමය]] පිළිබඳ සංකල්පය පැතිරයාම නිසා වෙළඳුන්හට අවදානමකින් තොරව දිගුදුර මුහුදු ගමන්වල යෙදීමට හැකි විය. සමෘද්ධිමත් ආර්ථික කටයුතු සමග පළමුවරට [[ජියාඔෂි (මුදල්)|මුදල් නෝට්ටු]] භාවිතය පළමුවරට බටහිර පෙදෙසේ නගරයක් වූ [[චෙංදු]]හි ඇරඹිණි. මෙය තඹ [[කාසි]] සඳහා ආදේශකයක් විය.

විද්‍යාව සහ තාක්ෂණයඅතින්ගත් විට නව අදහස් ඇති නිලධාරීන් වූ [[සු සොං]] (1020–1101) සහ [[ෂෙන් කුවෝ]] (1031–1095) ආදීන් ප්‍රකට විය. මාලිගය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ගේ දේශපාලන සතුරන් සහ [[වං අන්ෂි]] සහ [[සිමා ගුවාං]] වැනි අධිපතීන්ගේ සහායලත් මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් අතර අරවුල් ඇති විය. 13වන සියවසේ මධ්‍ය සිට අවසාන දක්වා කාලය තුළ [[ෂු ක්සි]] විසින් ගෙනහැර පෑ [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානු]] දර්ශනයට ‍චීන අනුග්‍රහය හිමි විය. සොං රාජවංශ සමයේ විශිෂ්ට සාහිත්‍ය නිර්මාණ බිහි විය. උදාහරණ ලෙස ''[[සිෂි ටොංජියෑන්|සිෂි ටොංජියෑන්ගේ]]'' ඓතිහාසික කෘතීන් (&quot;දේශපාලනයට සහාය වීමට විස්තීර්ණ කැඩපතක්&quot;) යන්න දැක්විය හැක. [[ලී අච්චු මුද්‍රණ ක්‍රමය|චලනය කළ හැකි මුද්‍රණ ක්‍රමයේ]] සොගැනීමත් සමග දැනුම පුළුල්ව ව්‍යාප්ත විය. කලාව සහ සංස්කෘතිය වැජඹිණි. ''[[ක්විංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ|චිංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ]]'' සහ ''[[සංචාරක නළාවක ගීත දහ අට]]'' වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ කලා නිර්මාණ බිහි වූ අතර [[ලින් ටිංගුයි]] වැනි බෞද්ධ චිත්‍රශිල්පීන් ප්‍රකට විය.

[[සොං රාජවංශය|සොං රාජවංශයේ]] තවත් ප්‍රධාන සොයාගැනීමක් පිළිබඳ යුධ ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ පළමුවරට නිපදවන ලද [[වෙඩිබෙහෙත්]] පළමුවරට යුද්ධ සඳහා භාවිතා කළේ සොං හමුදා විසිනි. එසේම ඔවුන් විසින් නව ගිනි අවි සහ වටලෑම් යන්ත්‍ර ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී. [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ සමයේ]] එහි පැවැත්ම දැඩිව රඳා පැවතුණේ උතුරේ අශ්වාරෝහක හමුදා වෙතින් [[යැංසි]] සහ [[හුවායි ගඟ]] ආරක්ෂාකර ගැනීම මතයි. චීනයේ පළමු නාවික බලඇණිය 1132දී පිහිටුවන ලද අතර එහි අද්මිරාල්වරයා සමගින් ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය [[ඩිංඝායි]]හි පිහිටුවන ලදී. හබල්සක සහිත යුධනැව් මගින්&lt;nowiki/&gt; [[වෙඩිබෙහෙත්]] සහ හුනුවලින් සමන්විත ගිනිබෝම්බ දියත්කළ හැකි විය. මෙය සොං රාජවංශය විසින් 1161දී [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] දේශයට එරෙහිව මෙහෙය වූ ආක්‍රමණයේදී [[නැගෙනහිර චීන මුහුද|නැගෙනහිර චීන මුහුදේ]] [[ටංඩාඕහි සටන]] සහ [[යැංසි|යැංසි ගංගාවේ]] [[කයිෂිහි සටන]] ජයගැනීමට උපකාරී විය.
සොං රාජවංශය යටතේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මහා ශිෂ්ටාචාරය [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා පරිහානියට පත්වන්නට විය. මේ සමයේ ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩු වූ අතර ආර්ථිකය ද හායනය විය. දශක තුනකට වඩා මෝංගෝලියානු ප්‍රතිරෝධී සටන පැවතිය ද, 1276දී [[හංෂොවු]] අල්ලාගැනීමත් සමග 1279දී පැවති [[යාමෙන්හි සටන|යාමෙන්හි සටනේ දී]] සොං නාවික හමුදාව පරාජයට පත්වීමත් සමග සොං රාජවංශයේ අවසානය උදා විය.

===යුවාන් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1271–1368)===
{{main|යුවාන් රාජවංශය}}
[[File:Ch'ien Hsüan 002.jpg|thumb|අසකු මෙහෙයවන ''[[යැං ගුයි‍ෆෙයි]]''. මෙය [[ක්වියෑන් ෂුවාන්]] (ක්‍රි.ව. 1235–1305) විසින් සිතුවම්කරන ලද්දකි.]]
:''අගනුවරවල්: [[ෂෑංග්ඩු|ෂැනඩු]], [[ඛාන්බලික්|දාඩු]]''

[[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] විසින් පිහිටුවූ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]], මොංගෝලියානුවන් විසින් පරාජය කරන ලදී. අකතුරුව දරුණු දිගුකාලීන ලේ පිපාසිත යුද්ධයකින් අනතුරුව දකුණු සොං අධිරාජ්‍යය යටත්කරගන්නා ලදී. මෙහිදී ගිනිඅවි බෙහෙවින් වැදගත් විය. යුද්ධයෙන් පසු එළැඹුණු මෙම යුගය පසුකලෙක ''[[:en:Pax Mongolica|පැක්ස් මොංගොලිකා]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී. [[මාර්කෝ පෝලෝ]] වැනි ගවේෂණාත්මක යුරෝපීයයන් මෙකල චීනය වෙත සංචාරය කළ අතර යුරෝපය වෙත එහි විශ්මයන් පිළිබඳ වාර්තා ගෙන යන ලදී. යුවාන් රාජවංශ සමයේදී මොංගෝලියානුවන් බෙදීමකට ලක් වූ අතර සමහරුනට ස්ටෙප්ස් මුල්බිම්වල වාසය කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර සමහරුනට චීනයට අනුගත වීමට අවශ්‍ය විය.

[[ජෙංඝිස් ඛාන්|ජෙංඝිස් ඛාන්ගේ]] මුණුපුරා වූ [[කුබ්ලයි ඛාන්]] චීන සම්ප්‍රදායයන්ට අනුගත වීමට නතර විය. ඔහු චීනයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] ස්ථාපනය කළේ ය‍. මෙය බීජිං අගනුවර කරගනිමින් සමස්ත චීනයම පාලනය කළ ප්‍රථම අධිරාජ්‍යයයි. ක්‍රි.ව. 938දී පිහිටුවූ යැන් යුන්ගේ ප්‍රාන්ත දහසය යටතේ බීජිං ලියාඕ යටතේ පාලනය විය. මීට පෙර එය මුළු චීනයම පාලනය නොකළ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යයේ අගනුවර විය.
මොංගෝලියානු ආක්‍රමණයට ප්‍රථම චීන රාජවංශ අනුව මිලියන 120ක ජනගහනයක් වාර්තා වී ඇත. ආක්‍රමණයෙන් පසු 1279දී සම්පූර්ණ කළ සමීක්ෂකවරුන් 1300ක් යටතේ කළ සංගණනයේදී වාර්තා වූයේ ජනගහනය දළ වශයෙන් මිලියන 60ක් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite journal | first=Ping-ti |last= Ho | title=An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China | journal = Études Song | series= 1 | issue=1 | year=1970 | pages=33–53}}&lt;/ref&gt; මෙම අඩුවීම මුළුමණින්ම මොංගෝලියානු ඝාතන නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩබ්. මෝට් වැනි විද්වතුන්ගේ අදහස වන්නේ එය සැබෑ අඩුවීමකට වඩා වාර්තා කිරීමේදී සිදු වූ පරිපාලන දුර්වලතාවන් නිසා සිදුවන්නට ඇති බවයි. [[ටිමොති බෲක්]] වැනි පුද්ගලයන් පවසන්නේ මොංගෝලියානුවන් හඳුන්වා දුන් දාස ක්‍රමයක් නිසා බොහෝ චීන පුද්ගලයන් සංගණනයෙන් ඉවත් වන්නට ඇති බවයි. විලියම් මැක්නීල් සහ ඩේවිඩ් මෝගන් වැනි ඉතිහාසඥයින් පවසන්නේ මෙම ජනගහන අඩුවීම පසුපස පවතින ප්‍රධාන සාධකය [[මහාමාරිය]] බවයි.

14වන සියවසේ චීනය මහාමාරිය වැනි වසංගතවලින් පීඩා විඳි අතර මිලියන 25ක පමණම ජනයා, එනම් චීන ජනගහනයෙන් 30%ක් පමණම මරණයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&amp;topic=1 |title = Course: Plague |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071118121009/http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&amp;topic=1 | archivedate = 18 November 2007}}{{dead link|date=September 2012}}&lt;/ref&gt;

===මිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1368–1644)===
[[File:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|thumb|upright|''පැරණි ෂුහි මාලිග ස්ත්‍රීන්'' [[ටෑං යින්]] (1470–1523) විසිනි.]]
{{main|මිං රාජවංශය}}
{{further|මිං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}}
:''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], බීජිං''
[[File:明太祖.jpg|left|thumb|upright|[[මිං රාජවංශය|මිං රාජවංශයේ]] ආරම්භකයා වූ [[හොංවු අධිරාජයා]].]]

ශතවර්ෂයකටත් අඩුවෙන් පැවති යුවාන් රාජවංශයේ පාලන සමයේ මොංගෝලියානු පාලනයට විරුද්ධව පොදු ජනයා තුළ දැඩි මතයක් පැවතිණි. 1340 සිට ඇති වු නිරතුරු ස්වභාවික විපත් හේතුවෙන් ගැමි ජනයා කැරළි ගැසූහ. අවසානයේ 1368දී [[මිං රාජවංශය]] විසින් යුවාන් රාජවංශය බලයෙනක් පහකරන ලදී.

නාගරීකරණය වැඩි වීමත්, ජනගහනය වැඩිවීමත් නිසා කම්කරු පක්ෂය වඩාත් සංකීර්ණ විය. [[නැන්ජිං]] හා බීජිං යනු පෞද්ගලික කර්මාන්තවල වර්ධනයට දායක වූ විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන දෙකකි. මෙනිසා කුඩා කර්මාන්ත වර්ධනය වු අතර කඩදාසි, සේද, කපු සහ පෝසිලේන් භාණ්ඩ මේ අතර විය. කුඩා වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන ශීඝ්‍රයෙන් රටපුරා ඇති විය. නාගරික වෙළෙඳපොලවල් ප්‍රධාව වශයෙන් ආහාර සඳහා විවෘත වු අතර ඇතැම්විට තෙල් සහ ඇණ වැනි අත්‍යාවශ්‍ය නිෂ්පාදනද අලෙවි කෙරිණි.

විදේශිකයන් නුරුස්නා බව සහ ජනප්‍රිය වෙමින් පැවති [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදී]] පාසලේ විද්වතුන්ගේ අදහස් අභිබවා මිං රාජවංශය යටතේ චීනය හුදකලා නොවී ය. විශේෂයෙන් ජපානය හා බාහිර ලෝකය සමඟ වෙළෙඳ හා අනිකුත් ගිවිසුම් වර්ධනය වු අතර චීන වෙළෙඳුන් විසින් ඉන්දියානු සාගරය හා නැගෙනහිර අප්‍රිකාව තෙක් [[නිධන් සෙවුම|ෂෙං හීගේ චාරිකා]] වැනි ගවේෂණ දියත් කරන ලදී. 

රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ෂු යුවාන්ෂෑං]] (හොංවු අධිරාජයා) වානිජ අංශයට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් වැඩි ආදායමක් ලැබෙන රාජ්‍යයකට මුල්ගල තැබී ය. සොං සහ මොංගෝලියානු යුගවලට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශය දියුණුවීමට සමහරවිට ෂුගේ ගොවි පසුබිම ද හේතු වන්නට ඇත. මොංගෝලියානු සහ සොං යුගවල පැවති නව-වැඩවසම් භූමි මිං පාලකයන් විසින් පවරාගන්නා ලදී. ඉඩහ් රජයට පවරාගැනුණු අතර ඒවා කැබලි කර කුලී පදනමට ලබා දෙන ලදී. පෞද්ගලික වහල් සේවය තහනම් කෙරිණි. [[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] මරණින් පසු ස්වාධීන ඉඩම්හිමි ගොවීහු චීන කෘෂිකර්මයේහි ප්‍රමුඛත්වය ගත්හ. මෙම නීති පෙර රාජ්‍යවල පැවති දිළිඳුභාවය අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය.

[[File:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|left|thumb|[[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] සමයේ මිං චීනය.]]
මෙම රාජවංශය යටතේ ශක්තිමත් සංකීර්ණ මධ්‍යම රජයක් පැවතිණි. එය අධිරාජ්‍යය එක්සත් කර පාලනයට උපකාරී විය. අධිරජුගේ තනතුර වඩාත් ඒකාධිපති ස්වරූපයක් ගත් නමුත් ෂු යුවාන්ෂැං විසින් &quot;[[ප්‍රධාන ලේකම්]]&quot;හට නිලධාරි මඬුල්ලේ කඩදාසි ගොනු සම්බන්ධව සහාය ලබාගන්නා ලදී. එහිදී සිහිකැඳවීම් (සිහසුන පිළිබඳ පෙත්සම් සහ නිර්දේශ), රාජකීය ආඥා, විවිධ වාර්තා, සහ බදු වාර්තා පිළිබඳ සහාය ලබා ගැනිණි. ජනතාවගේ වෙනස්වීම්වලට අනුගත නොවෙමින් මිං අධිරාජ්‍යය විනාශය කරා ගෙනගියේ ද මෙම නිලධාරි මඬුල්ල විසිනුයි.
යොංග්ලේ අධිරාජයා දේශසීමා අවට චීනයේ බලය පැතිරවීමට දැඩි පරිශ්‍රමයක් දැරූ අතර ඔහු සෙසු රටවලට සිය රාජ්‍යය වෙත තුටුපඬුරු පුදකිරීමට තානාපතීන් පිටත්කර හැරියේ ය. විශාල නාවික හමුදාවක් නිර්මාණය කෙරිණි. ඒ අතරට කුඹගක් හතරකින් යුත් ටොන් 1,500ක් පමණ දැරිය හැකි නැව්, මිලියන 1‍ක සෙබලුන්ගෙන් යුත් ක්‍රියාකාරී හමුදාව (සමහරුන් මෙය මිලියන 1.9ක් ලෙස ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත) අන්තර්ගත විය. වසර 20ක් ඇතුළත චීන හමුදාව [[මිං-හෝ යුද්ධය|වියට්නාමය ආක්‍රමණය]] කළහ. මේ අතර චීන මුහුදු කණ්ඩායම් චීන මුහුදු සහ ඉන්දියානු සාගරය වෙත ගමන්කළ අතර එය අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ දක්වා ද විහිදිණි. චීන ජනයා නැගෙනහිර [[මොඝුලිස්ථානය|මොඝුලිස්ථානයේ]] ද බලය පැතිරවූහ. ආසියානු රාජ්‍ය කිහිපයක්ම චීන අධිරාජයා වෙත දූතයන් එවන ලදී. අභ්‍යන්තරව ප්‍රධාන ඇලමාර්ගය පුළුල් වූ අතර අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ උන්නතියට එය හේතු විය. වසරකට ටොන් 100,000කට අධික යකඩ නිෂ්පාදනය කෙරිණි. චලනය කළ හැකි ක්‍රමය ආධාරයෙන් බොහෝ පොත් මුද්‍රණය කෙරිණි. බීජිංහි [[තහනම් නගරය|තහනම් නගරයේ]] චීන රාජමාලිගාව වර්තමාන පවත්නා අයුරින් තේජසට පත් විය. මෙම ශතවර්ෂ තුළ දකුණු චීනයේ සම්පත් සූරාකනු ලැබිණි. නව බෝග වගාවන් පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ අතර [[පෝසිලේන්]] නිපදවීම සහ පේෂකර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.

1449දී [[එසෙන් ටයිසි|එසෙන් ටයිසිගේ]] නායකත්වය යටතේ [[ඔයිරත්වරු|ඔයිරත්]] මොංගෝලියානුවන් විසින් උතුරු චීනය වෙත ආක්‍රමණයක් දියත් කර [[ටුමු බලකොටුවේ සටන|ටුමු හිදී]] [[ෂෙංටොං අධිරාජයා|ෂෙංටොං අධිරාජයාව]] අල්ලාගන්නා ලදී. මෙලෙසින් මිං රාජ්‍යය උතුරු පෙරමුණේ යුද්ධයට පැටලුණු අතර [[මිං මහා ප්‍රාකාරය]] ඉදිවීම ද සිදු විය. අදවන විට චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ඉතිරිව ඇති කොටස්වලින් බොහෝමයක් මිං යු‍ගයේ ඉදිකරන ලද හෝ පිළිසකර කරන ලද ඒවායි. ගඩොල් සහ ග්‍රැනයිට් නිර්මාණ විශාල කෙරිණි. අටොලු නැවත නිර්මාණය කෙරුණු අතර කාලතුවක්කු සවිකරන ලදී.

යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ මරණින් පසු මිං දේශය මුහුදු මාර්ගයේ හුදකලා විය. ඉන්දියානු සාගරයේ නිධන් සෙවීමේ චාරිකා ද නැවතිණි. මුහුදු තහනම් පැනවීම මගින් චීනුන් මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කෙරිණි. මේ අතර යුරෝපීය වෙළඳුන් වෙළඳාමට කළ ඉල්ලීම් ද දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කෙරිණි. 1521දී [[ටුවෙන් මුන්|ටුවෙන් මුන්හිදී]] පෘතුගීසීන්ව [[ටුන්මෙන්හි සටන|මිං නාවික හමුදාව විසින් පලවා හරින ලද]] අතර නැවත [[ටැමාඕහි දෙවන සටන|1522දී]] ද පලවා හරින ලදී. අභ්‍යන්තර සහ විදේශ ඉල්ලුම නිසා මුහුදු වෙළඳාම නීත්‍යානුකූල නොවන අයුරින් පැතිර ගිය අතර [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] (1507-1567) සමයේ අග්නිදිග වෙරළ තීරයේ ''[[වොකොවු]]'' කොල්ලකෑම් බහුලව පැතිරගියේ ය. ගුවාංදොං සහ ෆූජියෑන්හි වරායයන් විවෘත කිරීමෙන් පසු එය මර්දනය විණි.&lt;ref&gt;&quot;China &gt; History &gt; The Ming dynasty &gt; Political history &gt; The dynastic succession&quot;, ''Encyclopædia Britannica Online'', 2007&lt;/ref&gt; 1557දී පෘතුගීසින්හට [[මැකාවු]] වෙත යාත්‍රා කිරීමට අවසර ලැබිණි. 1999 වන තෙක්ම එහි වෙළඳාම පෘතුගීසීන් අතෙහි රැඳිණි. චීන මුහුදු වෙත ලන්දේසීන් ඇතුළු වීමටද දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල විය. 1622-1624 කාලයේ [[චීන-ලන්දේසි ගැටුම්]] මගින් ලන්දේසීන්ව [[පෙංඝු|පෙංඝු දූපත්වලින්]] ඈතට පලවා හැරිණි. ලන්දේසීන්හට තායිවානය වෙත යාමට පමණක් අවසර ලැබිණි. [[ලන්දේසි ෆොර්මෝසා|තායිවානයේ ලන්දේසීන්]] මිං සමග සටන් කළ අතර 1633 [[ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටන|ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටනේ දී]] ඔවුනට පරාජය අත් වූ අතර පසුකාලීනව මිං රාජවංශයේ බිඳවැටීමෙන් පසු 1662දී ඔවුහු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා|කොෂිංගාට]] යටත් වූහ.

1556දී [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] සමයේ දී සිදු වූ [[1556 ෂාන්සි භූමිකම්පාව|ෂාන්සි භූමිකම්පාව]] නිසා 830,000 පමණම ජනයා මරණයට පත් විය.

===චිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1644–1911)===
[[File:The Reception.JPG|thumb|left|''පීකින් රාජමාලිගයේ දී රාජ්‍යදූතයා ([[ජෝර්ජ් මැකාර්ට්නි, 1වන මැකාට්නි අර්ල්වරයා|මැකාර්ට්නි]]) සහ ඔහුගේ පිරිවර පිළිගැනීම'',කැටයම් කොට සිතුවම් කරන ලද්දේ [[ජේම්ස් ගිල්රේ]] විසිනි (ප්‍රකාශනය 1792 සැප්තැම්බර්).]]
[[File:Qing china.jpg|thumb|300px|1892දී [[චිං රාජවංශය| චිං චීනයේ]] ව්‍යාප්තිය.]]
{{main|චිං රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[ෂෙන්යැං]], බීජිං''

චීනයේ අවසාන රාජවංශය [[චිං රාජවංශය]] (1644–1911) ලෙස සැලකේ. මෙය [[මැංචු ජනයා|මැංචුවරුන්]] විසින් පිහිටුවන ලද අතර එය මුළු චීනයම සහ එහි ජනයාව පාලනය කළ දෙවන ආක්‍රමණික රාජවංශය ලෙස සැලකේ. මිං රාජ්‍යයේ ඊසානදිග පෙදෙසේ මහා ප්‍රාකාරයට පිටතින් ජීවත් වූ මෙම ජනයා මුලින් [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] ලෙස හැඳින්විණි. [[නුර්හාකි]] විසින් සියලු ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවූ පසු ඔවුන් මිං රාජ්‍යයට ඉමහත් තර්ජනයක් විය. කෙසේනමුත් [[ලි ෂෙං|ලි ෂෙංහි]] ගොවි අරගලය මගින් [[මිං රාජවංශය]] සිහසුනෙන් පහකෙරුණු අතර 1644දී බීජිං අල්ලා ගැනීමත් සමග අවසාන මිං අධිරාජයා වූ [[චොංෂෙන් අධිරාජයා]] සියදිවි නසාගන්නා ලදී. මැංචුවරු පැරණි මිං සෙන්පතියකු වූ [[වු සංගුයි]] සමග මිත්‍රශීලීව කටයුතු කර බීජිං අල්ලාගත් අතර චිං රාජවංශයේ අගනුවර එහි පිහිටුවන ලදී. අනතුරුව [[දකුණු මිං රාජවංශය|දකුණේ විසූ සෙසු මිං සාමාජිකයන්]] මැඬපවත්වන ලදී. මැංචු ආක්‍රමණ සමය ඉමහත් ජීවිත විනාශයකට හේතු වූ අතර චීන ආර්ථිකයේ ශීඝ්‍ර බිඳවැටීමට හේතු විය. සමස්තයක් ලෙස ගත් විට මිං දේශයේ චිං ආක්‍රමණ නිසා මිනිස් ජීවිත මිලියන 25ක් පමණම විනාශ විය.&lt;ref&gt;John M. Roberts (1997). ''[https://books.google.com/books?id=3QZXvUhGwhAC A Short History of the World]''. Oxford University Press. p. 272. ISBN 0-19-511504-X.&lt;/ref&gt; මීට අමතරව මැංචු ජනයා සම්ප්‍රදායික චීන රජයේ කොන්ෆියුසියානු අදහස් අනුව හැඩගැසුණු අතර ඔවුන ද චීන රාජවංශයක් ලෙස සලකනු ලැබී ය.

මැංචුවරු හන් චීන ජනයාට මැංචු [[ක්යුවේ (කොණ්ඩාමෝස්තරය)|ක්යුවේ කොණ්ඩාමෝස්තරය]] අනුගමනය කරන ලෙස නියෝග කළහ. නිලධාරීන්හට මැංචු-ආරේ ''[[චංෂැන්]]'' වස්ත්‍රය (පතාකකරුවන්ගේ වස්ත්‍රය සහ ''[[ටැංෂුවාං]]'') ඇඳීමට සිදු වූ නමුත් සාමාන්‍ය හන් ජනයාට සම්ප්‍රදායික හන් ඇඳුම හෙවත් ''[[හන්ෆු]]'' ඇඳීමට අවසර හිමි විය. බොහෝ හන් ජනයා සිය කැමැත්තෙන්ම ක්විපාඕ වස්ත්‍රය අඳින ලදහ. [[කාංෂි අධිරාජයා]] ''[[කාංෂි ශබ්දකෝෂය]]'' නිර්මාණයට නියෝග කළේ ය. මෙය එකල බොහෝදුරට සම්පූර්ණ වූ [[චීන අක්ෂර]] ඇතුළත් ශබ්දකෝෂය විය. චිං රාජවංශය විසින් [[:en:Eight Banners|අෂ්ට පතාක පද්ධතිය]] හඳුන්වා දුන් අතර මෙය චිං යුධ හමුදාවේ අඩිතාලම ලෙස සැලකිණි. මෙම පතාකකරුවන් වෙළඳාම හෝ කම්කරු සේවය සඳහා යෙදිය නොහැකි වූ අතර පතාකකරුවන්ගේ තත්ත්වයෙන් මිදීමට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ යුතු විය. ඔවුන් වංශවත් පිරිසක් ලෙස සැලකුණු අතර වාර්ෂික විශ්‍රාම වැටුපක්, ඉඩම්, සහ වස්ත්‍ර හිමි වීම වැනි විශේෂ වරප්‍රසාද ද හිමි විය.

[[File:China imperialism cartoon.jpg|left|thumb|1890 දශකයේ අගභාගයේ බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය, රුසියාව, ප්‍රංශය සහ ජපානය අතර චීනය බෙදාගැනීමට දරන උත්සාහය නිරූපිත බ්‍රංශ දේශපාලන කාටූනයක්.]]

ඊළඟ අඩසියවස තුළ [[මිං රාජවංශය]] යටතේ පැවති සියලු ප්‍රදේශ චිං රාජ්‍යය යටතේ ඒකාබද්ධ කෙරිණි. [[ෂින්ජියෑං]], ටිබෙටය, සහ [[මොංගෝලියාව]] ද චීන රාජ්‍යයට ඇතුළත් කෙරිණි. [[ෂුන්ෂි අධිරාජයා|පෙරසිටි අධිරාජයා]] විසින් නින්දගම් ලෙස දී තිබූ විශාල භූමි පුදේශ ප්‍රවේණි භූක්තියට ලබා නොදීම නිසා 1673 සහ 1681අතර කාලයේදකුණු චීන සෙන්පතීන් තිදෙනකු විසින් මෙහෙයවූ කැරැල්ල කාංෂි අධිරාජයා විසින් මර්දනය කරන ලදී. 1662දී දකුණු මිං රාජවංශය බිඳවැටීමෙන් පසු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා]] (ෂෙං චෙංගොං) විසින් මෙහෙයවන ලද කැරලිකාර [[ටුංග්නිං රාජධානිය]] පරාජය කිරීමෙන් පසු 1683දී චිං රාජ්‍යය දකුණු [[තායිවානය|තායිවා‍නයේ]] උභය පාලනයක් ගෙගියේ ය. චිං රාජ්‍යය විසින් [[චීන-රුසියන් දේශසීමා ගැටුම|ඇල්බසින්හි දී රුසියානුවන් පරාජය කරන]] ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[නර්චින්ස්ක් ගිවිසුම]] ඇති විය.

[[ක්වියැන්ලොං අධිරාජයා|ක්වියැන්ලොං අධිරාජයාගේ]] දිගු පාලන සමයේ අවසාන කාලයේ චිං රාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. චීනය ලෝක ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටත් වඩා පාලනය කළේ ය. ලොව විශාලතම ආර්ථිකය එය සතු විය. භූමි ප්‍රමාණය අතින් සැලකූ විට එය ලොව මෙතෙක් පැවති විශාලතම අධිරාජ්‍යවලින් රකක් විය.

19වන සියවස වනවිට අධිරාජ්‍යය අභ්‍යන්තරව ව්‍යාකූලත්වයට බත් වූ අතර බාහිරින් බටහිර ජාතීන්ගේ තර්ජනවලට ලක් විය. [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු අබිං යුද්ධයේ දී]] (1840) [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට]] පරාජය වීමත් සමග, [[නැන්කිං ගිවිසුම]] (1842) අත්සන් කෙරුණු අතර එමගින් [[හොං කොං]] දේශයට [[අබිං]] (බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය යටත් විජිතවල නිපදවුණු) ආනයනයට අවසර ලැබිණි. පසුකාලීනව සිදු වූ යුධ පරාජයන් හමුවේ අසමාන ගිවිසුම් අත්සන් කෙරුණු අතර චිං රාජවංශය බිඳවැටීමත් සමග යුරෝපීය බලය වර්ධනය විණි.

අභ්‍යන්තරව &quot;දිව්‍යමය රජකු&quot; යැයි කියාගත් [[හොං ෂියුක්වාන්]] විසින් මෙහෙය වූ අර්ධ-ක්‍රිස්තියානි ආගමික ව්‍යාපාරය නිසා ඇති වූ [[තායිපිං අරගලය]] (1851–1864) දළ වශයෙන් චීන දේශයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ පුරා පැතිර ගිය අතර එය 1864දී [[නැන්කිංහි දෙවන සටන|නැන්කිං දෙවන සටනේ දී]] සම්ඵූර්ණයෙන් විනාශ කෙරිණි. මෙය 19වන සියවසේ පැවති විශාලම සටන්වලින් එකක් වූ අතර දැවැන්ත මිනිස් ජීවිත ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. මෙහි දී මිලියන 2දක් පමණ මියයන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web | first=Matthew | last=White |url = http://necrometrics.com/wars19c.htm | title = Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century |accessdate=11 April 2007}}&lt;/ref&gt; මෙය අනුව යමින් සිවිල් කෝලාහල රාශියක් ඇති වූ අතර [[පුන්ටි-හකා වංශික යුද්ධය]], [[නියාන් අරගලය]], [[දුංගන් කැරැල්ල (1862–1877)|දුංගන් කැරැල්ල]], සහ [[පැන්තායි අරගලය]] ඒ අතරින් කිහිපයකි.&lt;ref&gt;{{cite book | first=Damsan |last=Harper | first2=Steve |last2=Fallon |first3=Katja |last3=Gaskell |first4=Julie |last4=Grundvig |first5= Carolyn |last5=Heller | first6=Thomas |last6=Huhti |first7=Bradley |last7=Maynew |first8=Christopher | last8=Pitts | title=Lonely Planet China | edition=9 | year=2005 | ISBN=1-74059-687-0}}&lt;/ref&gt; මෙම සියලු අරගල මැඬපැවැත්වුණු නමුත් මේ සඳහා දැවැන්ත වියදමක් සිදු වූ අතර මධ්‍යම රාජකීය බලය දුර්වල විය. මැංචුවරුන් විසින් හඳුන්වා දුන් [[:en:Eight Banners|පතාක ක්‍රමය]] අසාර්ථක විය. පතාක හමුදා කැරලි මැඬපැවැත්වීමට අපොහාසත් වූ අතර රජය විසින් &quot;නව හමුදා&quot; පැවති පළාත් නිලධාරීන්ගේ සහාය පතන ලදී. ඔවුහු සාර්ථකව චිං රජයට එරෙහි කැරලි මැඬපැවැත්වූහ. නැවත චීනය ශක්තිමත් මධ්‍යම හමුදාවක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වූ අතර බොහෝ දේශීය නායකයෝ යුධ අධිපතීන් බවට පත්ව සිය පළාත් ස්වාධීනව පාලනය කළහ.&lt;ref&gt;Philip Kuhn, ''Rebellion and its Enemies in Late Imperial China: Militarization and Social Structure, 1796-1864'' (1970) ch 6&lt;/ref&gt;


අධිරාජ්‍යය තුළ පැවති නොයෙකුත් ව්‍යසනයන් සහ අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පැවති තර්ජනවලට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1800 සියවසේ අගභාගයේ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස [[ස්වයං-ශක්තිමත් වීමේ ව්‍යාපාරය]] ඇරඹිණි. මෙහි අරමුණ වූයේ අධිරාජ්‍යය නවීකරණය කිරීමයි. එසේම යුධ හමුදාව ශක්තිමත් වීම අරමුණු කෙරිණි. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය දූෂිත නිලධාරීන්, නරුමාවාදීන් පීඩාවට පත් කළ අතර රාජකීය පවුලේ ගැටුම් ඇති විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) &quot;[[බෙයෑං නාවික හමුදාව]]&quot; ප්‍රබලව පරාජය කෙරිණි. අනතුරුව [[ගුවාංෂු අධිරාජයා]] සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් එක්ව පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ලෙස [[දින සියයේ ප්‍රතිසංස්කරණය]] (1898) සිදු විය. නමුත් නොබෝකලකින්ම එය වැන්දඹු [[සික්සි මව් අධිරාජිනිය]] සහ ඇගේ ආධාරකරුවන් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පරාජය කරන ලදී.

20වන සියවසේ ආරම්භයත් සමග උතුරු චීනයේ විදේශ මැදිහතවීම්වලට විරෝධය දක්වමින් [[බොක්සර් අරගලය]] ඇති විය. ඔවුහු චීන ක්‍රිස්තියානුවන් සහ මිෂනාරිවරුනට පහරදුන්හ. බොක්සර්වරුන් බීජිංවලට ඇතුළු වූ පසු චිං රජය සියලු විදේශිකයන්ට පිටව යන ලෙස නියෝග කළේ ය. නමුත් ඒ වෙනුවට බොහෝ චීනුන් සහ විදේශ තානාපති නිවාස වටලන ලදී. [[අෂ්ට-ජතික සන්ධානය]] මගින් [[සෙයිමූර් ගවේෂණය]] මගින් මෙම තත්ත්වය මුදවා ගැනීමට ජපන්, රුසියානු, ඉතාලි, ජර්මන්, ප්‍රංශ, ඇමරිකන් සහ ඔස්ට්‍රියානු හමුදා එවන ලදී. නමුත් එම හමුදාව බොක්සර්වරුන් විසින් [[ලැංෆෙංහි සටන|ලැංෆෙංහි සටනේ දී]] පරාජය කරන ලදී. නමුත් සන්ධානය විසින් [[දාගු බලකොටුවේ සටන (1900)|දාගු බලකොටුවට පහරදීම]] නිසා චිං රජය බොක්සර්වරුන්ගේ පාර්ශ්වය ගනිමින් සන්ධානයට එරෙහිව යුධ ප්‍රකාශ කළේ ය. එහිදී [[ටියෙන්ට්සින්හි සටන|ටියෙන්ට්සින්හි දරුණු සටන්]] ඇවිලිණි. මෙම සන්ධානය අනතුරුව දෙවන විශාලතම [[ගැසෙලී ගවේෂණය]] සිදු කළ අතර [[පීකිංහි සටන (1900)|අවසානයේ බීජිං වෙත ළඟා විය]]; චිං රජය [[ෂියෑන්]] වෙත පලාගියේ ය. [[බොක්සර් සන්ධානය]] මගින් යුද්ධය අවසන් විය.

== චීන සමූහාණ්ඩුව සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව ==
&lt;!--[[ජනරජ චීනය]] redirects here--&gt;

===චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)===
{{main|චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය|චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)}}
:''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], [[බීජිං]], [[චොංක්විං|චොංචිං]], several short-lived wartime capitals, [[:en:Taipei|Taipei]] {{smaller|(after 1949)}}''
[[File:Sunyatsen1.jpg|thumb|upright|චීන සමූහාණ්ඩුවේ නිර්මාතෘ සහ පළමු ජනපතිවරයා වූ [[ සුන් යත්-සෙන්]]]]

ප්‍රතිසංස්කරණ කෙරෙහි චිං රාජසභාව දැක්වූ ප්‍රතිරෝධය සහ චීනයේ දුර්වලතාවය හේතුවෙන් තරුණ නිලධාරින්, හමුදා නිලධාරීන්, සහ ශිෂ්‍යයන් එක්ව චිං රාජවංශය බලයෙන් පහකර සමූහාණ්ඩුවක් නිර්මාණය කළ යුතු ය යන මතය ප්‍රචාරණය කළහ. [[සුන් යත්-සෙන්|සුන් යත්-සෙන්ගේ]] විප්ලවීය අදහස් ඔවුනව පෙළඹවී ය. 1911 ඔක්තෝම්බර් 10 දින [[වුහාන්|වුහාන් හි දී]] විප්ලවීය යුධමය පිබිදීමක් වූ [[වුචාං පිබිදීම]] ඇරඹිණි. 1912 මාර්තු 12වන දින [[නැන්ජිං|නැන්ජිං හි දී]] [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය (1912)|චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය]] පිහිටුවන ලදී. ෂින්හායි විප්ලවය මගින් වසර 2,000ක් පැවති රාජවංශ පාලනය නිමා විය.

චිං රාජවංශය බලයෙන් පහ කළ පසුව [[සුන් යත්-සෙන්]] විසින් [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති|ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස දිව්රුම් දෙන ලදී. නමුත් සුන් හට නව හමුදාවේ ප්‍රධානියා වූ [[යුවාන් ෂිකායි|යුවාන් ෂිකායි]] වෙත බලය පැවරීමට සිදු වූ අතර [[පුයි|පැරණි චිං පාලකයාට]] සිහසුන අත්හැරීමට අවස්ථාව දීමේ ‍කොන්දේසිය (මෙය පසුව සුන් පසුතැවීමට ලක්කළේ ය) මත චිං රජය යටතේ අගමැති තනතුර හිමි විය. ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ යුවාන් විසින් ජාතික සහ පළාත් මට්ටමේ රැස්වීම් පැවැත්වීම තහනම් කර 1915දී තමන් අධිරාජයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. යුවාන්ගේ මෙම බල අපේක්ෂාවන් ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ අප්‍රසාදයට හේතු විය. ඔහුට එරෙහි කැරැල්ලක් නිසා 1916 මාර්තු මස යුවාන්ට බලය අත්හැරීමට සිදු වූ අතර එම වසරේ ජූනි මස ඔහු මියගියේ ය.

1916 යුවාන්ගේ මරණය නිසා චීනයේ බල ඌනතාවක් ඇති වූ අතර සමූහාණ්ඩුව දෙදරා ගියේ ය. මෙය තරගකාරී ප්‍රාදේශීය යුධ නායකයන් මගින් රාජ්‍යයේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය ගෙන ගිය යුධනායකයන්ගේ සමයකට හේතු විය.

1919දී [[පළමු ලෝක යුද්ධය|පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු]] ඇති කරගත් [[වර්සේල්ස් ගිවිසුම|වර්සේල්ස් ගිවිසුම]] මගින් යෝජිත වැඩපිළිටවලට විරෝධය පාමින් [[මැයි හතර ව්‍යාපාරය]] ඇරමුණු අතර නොබෝ කලකින්ම එය චීනය පුරාම විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් ලෙස පැතිර ගියේ ය. මෙම විරෝධතාවන් සාර්ථක වූ අතර කැබිනට් මණ්ඩලය බිඳවැටුණු අතර ජපානය ජර්මන් ග්‍රහණයට ලක් වීමට හේතු වූ වර්සේල්ස් ගිවිසුමට අත්සන් තැබීම චීනය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මැයි හතර ව්‍යාපාරයෙන් උත්තේජනය වී ඇරඹුණු [[නව සංස්කෘතික ව්‍යාපාරය]] 1920 සහ 1930 දශකවල ශක්තිමත් විය. අබ්‍රේ පවසන පරිදි:
:&quot;ජාතිකවාදය, දේශානුරාගය, අභිවෘද්ධිය, විද්‍යාව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සහ නිදහස මෙහි අරමුණු විය; අධිරාජ්‍යවාදය, වැඩවසම් ක්‍රමය, යුධ අධිපතිවාදය, ඒකාධිපතිවාදය, කුල ජ්‍යෙෂ්ඨවාදය, සහ අන්ධ සම්ප්‍රදායික විශ්වාස මෙහි සතුරන් විය. ශක්තිමත්භාවයට සහ නවීකරණයට ලක්වන්නේ කෙසේදැයි ව්දවතුන් තර්ක කළ අතර ඔවුනට ලොව අනෙක් තරගකාරී ජාතීන් මෙන් චීනයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය විය.&quot;&lt;ref&gt;Patricia Buckley Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'' (1996) p 271&lt;/ref&gt;

[[File:Flag of the Republic of China.svg|alt=Blue Sky White Sun Wholly Red Earth|thumb|1928 සිට මේ දක්වා භාවිතා වන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ධජය.]]

බටහිර නිදහස් දර්ශනය කෙරෙහි එතරම් ප්‍රසාදයක් නොදැක්වූ වාමාංශික චීන විද්වත්හු රුසියානු විප්ලවයෙන් ආභාසය ලබා විප්වවාදී මතදැරූහ. මොස්කව් සිට චීනයට එවන ලද කොමින්ටර්න් නියෝජිතයන්ගේ සහාය ද ඔවුනට හිමි විය. මෙය සියවසේ ඉදිරි කාලය තුළ පැවතුණු චීනයේ වම් සහ දකුණු පාර්ශ්ව අතර අරගලයකට මූලබීජය විය.

1920දී සුන් යත්-සෙන් භේද වූ ජාතිය එක්සත් කරමින් දකුණු චීනයේ විප්ලවකාරී පදනමක් දැමී ය. [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයේ]] (සමාජවාදී පිබිදීමකින් යුත්) ආධාර ඇතිව ඔහු අදක්ෂ [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] (CPC) සමග සන්ධානයකට එළැඹියේ ය. 1925දී පිළිකාවක් නිසා සිදු වූ සුන්ගේ මරණයත් සමග ඔහුගේ ආරක්ෂකයකු වූ [[චියැං කායි‍-ෂෙක්]] විසින් ''[[ක්වෝමින්ටාං]]'' (ජාතිකවාදී පක්ෂය හෙවත් KMT) පක්ෂයේ බලය ලබාගෙන [[උතුරු ගවේෂණය]] (1926–1927) නම් වූ යුධ ව්‍යාපාරයක් මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එහි පාලනයට නතු කර ගත්තේ ය. යුධ බලය මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීන යුධ ප්‍රධානීන් පරාජය කළ චියැංට උතුරේ යුධ ප්‍රධානීහු පක්ෂපාතීත්වය දැක්වූහ. 1927දී වියැං විසින් CPC දෙසට සිය අවධානය යොමුකළ අතර දකුණු සහ නැගෙනහිර චීනයේ එහි පදනම වූ CPC හමුදාවන් සහ නායකයින් නිර්දය ලෙස හඹායන ලදී. 1934දී [[චීන සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව]] වැනි සිය මූලස්ථාන මෙහෙයවන ලදුව CPC හමුදා [[දීර්ඝ පා ගමන]] මෙහෙයවූහ. මෙය චීනයේ බොහෝ ජනශූන්‍ය දුෂ්කර ප්‍රදේශවල සිට වයඹදිග චීනය තෙක් විහිදිණි. ෂාන්සි පළාතේ [[යන්ආන්]]හි ඔවුන් විසින් ගරිල්ලා මූලස්ථානයක් ද අරඹන ලදී. දීර්ඝ පා ගමනේ දී කොමියුනිස්ට්වාදීන් නව නායකයකු වූ [[මාඕ සේඩොං]] (මාඕ සේ-තුං) යටතේ ප්‍රතිසංවිධානය විය.

[[File:Chinese civilians to be buried alive.jpg|thumb|210px|1937 [[නැන්කිං සංහාරය|නැන්කිං සංහාරයේ දී]] චීන සාමාන්‍ය ජනයා පණපිටින් වැළලීම]]

වර්ෂ 14ක් පුරා රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල ජපනුන් පාලනය ගෙනගිය සමයන්හි ද (1931–1945) විවෘතව හෝ රහසිගත අයුරින් KMT සහ CPC පක්ෂ අතර අමිහිරි අරගලය පැවතිණි. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයට]] සමගාමීව පැවති [[දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධය|දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1937–1945) චීනයේ මෙම ප්‍රධාන පක්ෂ දෙක ජපානයට විරුද්ධව 1937දී නාමිකව එක්සත් පෙරමුණක් ගොඩනැගූහ. ජපන් හමුදා චීන ජනයාට එරෙහිව විවිධ යුධ ව්‍යාපාර දියත් කළ අතර ජෛව සංහාරය (බලන්න [[:en:Unit 731|Unit 731]]) සහ [[:en:Three Alls Policy|තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය]] (''සන්කො සකුසෙන්'') ඒ අතර ප්‍රධාන විය. එම තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය වූයේ: ''&quot;සියල්ලන්ව මරන්න, සියල්ලන්ව පුළුස්සන්න සහ සියල්ලන්ව කොල්ලකන්න&quot;'' යන්නයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fairbank |first1=J. K. |last2=Goldman |first2=M. |year=2006 |title=China: A New History |edition=2nd |publisher=Harvard University Press |page=320 |isbn=9780674018280 |url=https://books.google.com/books?id=nBDC2cqb6I0C&amp;pg=PA320}}&lt;/ref&gt;

1945 ජපානයේ පරාජයෙන් පසු සමාධාන සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමෙන් පසු ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදා සහ CPC අතර නැවතත් අරගල ඇති විය. 1949 වන විට CPC පක්ෂය රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල බලය පතුරුවා තිබිණි. ''(බලන්න [[චීන සිවිල් යුද්ධය]])'' වෙස්ටඩ් පවසන්නේ චියැංට වඩා යුධ වැරදි අඩුවෙන් සිදු කළ නිසා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය සිවිල් යුද්ධය ජයගත් බවයි. එසේම බලවත් මධ්‍යගත රජයක් තැනීමේ අපේක්ෂාවෙන් චියැං රටේ බොහෝ කණ්ඩායම්වලට විරුද්ධව කටයුතු කිරීම ද එයට හේතු විය. මීට අමතරව ජපනුන්ට එරෙහි යුද්ධය නිසා ඔහුගේ පක්ෂය බෙහෙවින් දුර්වල විය. මේ අතර කොමියුනිස්ට්වාදීන් ගොවීන් වැනි විවිධ කණ්ඩායම්වලට ඔවුනට අසන්නට අවශ්‍ය වූ දෑ පවසා චීන ජාතිකවාදීන් මෙන් පෙනී සිටියහ.&lt;ref&gt;Odd Arne Westad, ''Restless Empire: China and the World Since 1750'' (2012) p 291&lt;/ref&gt; සිවිල් යුද්ධයේ දී ජාතිකවාදීන් මෙන්ම කොමියුනිස්ට්වාදීන්ද යුධ ප්‍රවණ්ඩක්‍රියා සිදු කළ අතර දෙපාර්ශ්වයම විසින් සටන් නොවැදි ජනයා මිලියනයක් පමණ මරණයට පත් කළහ.&lt;ref&gt;Rummel, Rudolph (1994), Death by Government.&lt;/ref&gt; මේ අතරට බලෙන් හමුදාවට බඳවා ගැනීම නිසා සිදු වූ මරණ මෙන්ම ජන සංහාර ද අයත් විය.&lt;ref&gt;Valentino, Benjamin A. Final solutions: mass killing and genocide in the twentieth century Cornell University Press. December 8, 2005. p88&lt;/ref&gt; 1949දී චීනයේ CPC හමුදා අතින් ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදාව පරාජයට පත් වූ විට චියැං සහ බොහෝ KMT නායකයන් ඇතුළු ජාතිකවාදීහු [[තායිවානය]] වෙත පලාගියහ; දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අවසානයත් සමග තායිවානයේ ජපන් හමුදා චීන සමූහාණ්ඩුවට යටත් වීමත් සමග ජාතිකවාදී හමුදා තායිවානයේ පාලනය අතට ගත්හ.&lt;ref&gt;[http://www.taiwandocuments.org/ghq.htm Surrender Order of the Imperial General Headquarters of Japan], 2 September 1945, &quot;(a) The senior Japanese commanders and all ground, sea, air, and auxiliary forces within China (excluding Manchuria), [[Formosa]], and [[French Indochina]] north of 16 degrees north latitude shall surrender to Generalissimo Chiang Kai-shek.&quot;&lt;/ref&gt;

===මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව (1949 සිට)===
{{main|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය}}
1949දී [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] නිමාවට පත්වූයේ [[ක්වෝමින්ටාං]] (KMT) පක්ෂය මහා චීන භූමියෙන් ඉවත් කරමිනි. ක්වෝමින්ටාං පක්ෂය සිය රජය [[තායිපෙයි]] වෙත රැගෙන ගිය අතර ඔවුනට පාලනයට ඉතිරි වූයේ කූඩා දූපත් ස්වල්පයක් පමණි. [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] චීන මහා භූමියේ පාලනය සියතට ගත්තේ ය. 1949 ඔක්තෝබර් 1දා [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Ref_c&quot;&gt;[http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm The Chinese people have stood up]. UCLA Center for East Asian Studies. Retrieved 16 April 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906133423/http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm |date=6 September 2015 }}&lt;/ref&gt; &quot;කොමියුනිස්ට් චීනය&quot; සහ &quot;රතු චීනය&quot; යනු PRC සඳහා භාවිතා වූ අන්වර්ථ නාමයන් දෙකකි.&lt;ref name=&quot;Ref_d&quot;&gt;Smith, Joseph; and Davis, Simon. [2005] (2005). The A to Z of the Cold War. Issue 28 of ''Historical dictionaries of war, revolution, and civil unrest''. Volume 8 of ''A to Z guides''. Scarecrow Press publisher. ISBN 0-8108-5384-1, ISBN 978-0-8108-5384-3.&lt;/ref&gt;

[[File:Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949.jpg|thumb|left|1949දී සභාපති [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් [[චීනය|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] පිහිටුවීම නිවේදනය කිරීම.]]
PRC පක්ෂය ඔපමට්ටම් වූයේ යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක් සහ [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ පස් අවුරුදු සැලසුම්|පස්-අවුරුදු සැලසුම්]] මගිනි. මෙහි ආර්ථික සහ සමාජයීය සැලැස්ම වූ [[මහා ඉදිරි පිම්ම]] මරණ මිලියන 45ක් සඳහා හේතු වී යැයි ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Akbar2010&quot;&gt;{{Cite news|url =http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/maos-great-leap-forward-killed-45-million-in-four-years-2081630.html |title= Mao's Great Leap Forward 'killed 45 million in four years'|accessdate=30 October 2010 |publisher=The Independent|location=London|first=Arifa|last=Akbar|date=17 September 2010}}&lt;/ref&gt; මාඕගේ රජය ඉඩම්හිමියන්හට දරුණු දඬුවම් පැන වූ අතර ජනසතු ව්‍යාපාර සහ [[ලාඕගායි]] කඳවුරු පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. මාඕ යටතේ දඬුවම්, ශ්‍රමය සැපයීම සහ යුධ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා නිසා මිලියන ගණන් ජනජීවිත විනාශ විය. 1966දී මා‍ඕ සහ ඔහුගේ ආධාරකරුවන් විසින් [[සංස්කෘතික විප්ලවය]] අරඹන ලද අතර එය දශකයකට පසු මාඕගේ මරණය තෙක් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම සංස්කෘතික විප්ලවය පක්ෂය තුළ බල අරගල සහ [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයට]] දැක්වූ භීතිය මැදින් ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය චීන සමාජයේ මහත් විප්ලවයක් විය.

1972දී [[චීන-සෝවියට් බෙදීම|චීන-සෝවියට් බෙදීමේ උච්චස්ථානයේ දී]] මාඕ සහ [[ෂොවු එන්ලායි]] එක්සත් ජනපද ජනපති වූ [[රිචඩ් නික්සන්]] බීජිං නුවරදී හමු වී එක්සත් ජනපදය සමග සබඳතා ස්ථාපනය කරගත්හ. එම වර්ෂයේම චීන සමූහාණ්ඩුව වෙනුවට මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවට එක්සත් ජාතීන්ට ඇතුළු වීමට අවසර හිමි විය. එසේම ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජිකත්වය ද හිමි විය.

1976 මාඕගේ මරණින් පසුව බල අරගලයක් පැවතිණි. [[සතර දෙනාගේ කල්ලිය]] අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර සංස්කෘතික විප්ලවය ඉක්මවා කටයුතු කිරීම පිළිබඳ ඔවුනට දෝෂාරෝපණය කෙරිණි. මෙලෙසින් චීනයේ ආකූල දේශපාලන යුගය නිමා විය. මාඕ විසින් පත්කළ අනුප්‍රපාප්තික සභාපතිවරයා වූ [[හුවා ගුඕෆෙං]] අභිබවා යමින් [[ඩෙං ෂියාඕපිං]] ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ නායකයා ලෙස බලයට පත් විය.

1978 සිට 1992 දක්වා ඩෙං ෂියාඕපිං චීනයේ නායකයා විය. නමුත් ඔහු කිසිදින සිය පක්ෂයේ හෝ ප්‍රාන්තයේ නායකයා වූයේ නැත. පක්ෂය තුළ රාජ්‍යයේ [[චීන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණය|වැදගත් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ]] සඳහා මුල් විය. කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ රාජ්‍ය පාලනයෙන් ක්‍රමයෙන් ජන ජීවිත ලිහිල් වන්නට විය. [[ජනතා කොමියුන|කොමියුන]] විසුරුවා හැරි අතර බොහෝ ගොවීන්ට බොහෝ ඉඩම් බදු දුන් අතර මෙය කෘෂිකර්මාන්තය දිරිගන්වමින් කෘසි නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවී ය. මෙම හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය සමග චීනයේ අපේක්ෂිත ආර්ථිකය මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. එසේම විවෘත වෙළඳපොල පරිසරයක් ගොඩනැගෙන්නට විය.&lt;ref name=&quot;Ref_e&quot;&gt;{{cite web | last=Hart-Landsberg | first=Martin | last2=Burkett | first2=Paul | url= http://www.monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm | title =China and Socialism: Market Reforms and Class Struggle | publisher = Monthly Review Press | ISBN=1-58367-123-4 | date=March 2010 | accessdate=30 October 2008}}&lt;/ref&gt; මෙය &quot;වෙළඳපොල සමාජවාදය&quot; ලෙස ද හඳුන්වයි. 1982 දෙසැම්බර් 4වන දින මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව අද පවතින ව්‍යවස්ථාව ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

&lt;!-- Commented out: [[File:Tianasquare.jpg|thumb|Left|''[[:en:Tank man|]]'' temporarily stops the advance of a column of tanks on June 5, 1989, in Beijing|]] --&gt;
1989දී පැරණි සෙන්පති ලේකම් [[හු යාඕබැං|හු යාඕබැංගේ]] මරණින් පසු එම වර්ෂයේ [[1989 ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා|ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා]] ඇති විය. දූෂණය මැඬලීම සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන්, සහ කතාකිරීමේ නිදහස ඇතුළත්ව මහා දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමේ අරමුණින් ශිෂ්‍යයන් සහ සෙස්සන් විසින් මෙය සිදුකරන ලදී. කෙසේනමුත් ජූනි 4වනදා [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව|PLA]] හමුදා විසින් මෙය ව්‍යර්ථ කරන ලදී. එලෙස වාහන බොහෝ සංඛ්‍යාවක් චතුරස්‍රයට ඇතුළු වී ජනයා විසිරුවන ලදී. මෙම සිද්ධිය පුළුල්ව වාර්තා වූ අතර ලෝකයේම අවධානය ඒ දෙසට යොමු විය. ආණ්ඩුව කෙරෙහි දෝෂාරෝපණ පැනනැගිණි.&lt;ref name=&quot;Ref_f&quot;&gt;Youngs, R. ''The European Union and the Promotion of Democracy.'' Oxford University Press, 2002. ISBN 978-0-19-924979-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_g&quot;&gt;Carroll, J. M. ''A Concise History of Hong Kong.'' Rowman &amp; Littlefield, 2007. ISBN 978-0-7425-3422-3.&lt;/ref&gt; මෙම සිද්ධිය ආශ්‍රයෙන් නිමැවුණු &quot;[[:en:tank man|tank man]]&quot; ලොවපුරා ප්‍රදර්ශනය විය.

CPCහි ජනරාල් ලෙකම්වරයා සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනපතිවරාය වූ [[ජියෑං ෂෙමින්]] සහ අගමැති [[ෂු රොංජි]] යන දෙදෙනාම ෂැංහයිහි හිටපු නගරාධිපතිවරුන් වූ අතර ඔවුන් 1990 දශකයේ පශ්චාත්-ටියැනන්මෙන් මහජන චීන සඹූහාණ්ඩුව සඳහා පෙරමුණ ගත්හ. ජියෑං සහ ෂුගේ දස වසරක පාලනය තුළ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ අනුව ගොවීන් මිලියන 150ක් පමණ දරිද්‍රතා‍වයෙන් මුදවා ගැනීමට හැකි විය. එසේම දළ ජාතික නිෂ්පාදනය 11.2%ක වේගයක් අත්කර ගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;Ref_h&quot;&gt;{{cite news | url =http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-07/11/content_244499.htm | title = Nation bucks trend of global poverty | date=11 July 2003 | newspaper=China Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_i&quot;&gt;{{cite news | url = http://english.people.com.cn/english/200003/01/eng20000301X115.html | title = China's Average Economic Growth in 90s Ranked 1st in World | date= 1 March 2000 | newspaper = People's Daily}}&lt;/ref&gt; අනතුරුව රට 2001දී [[ලෝක වෙළඳ සංවිධානය|ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ]] සාමාජිකත්වය ලබාගන්නා ලදී.
කෙසේවෙතත් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සිය ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන විට එමගින් සිදුවන රටේ පරිසර හානිය සහ සම්පත් හායනය පිළිබඳ සිතන්නට විය. ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු වූ තවත් කාරණයක් වූයේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික වර්ධනයෙන් වාසි නොලබන සමාජ කොට්ඨාස ද පවතින බවයි. උදාහරණයක් ලෙස නාගරික සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ අතර පවතින වෙනස දැක්විය හැක. එහි ප්‍රතිඵලයක්‍ ලෙස CPCහි හිටපු ලේකම් ජනරාල්වරයා සහ ජනාධිපතිවරයා වූ [[හු ජින්තාඕ]] සහ අගමැති [[වෙන් ජියාබාඕ]] යටතේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව විසින් සම්පත් සමානව බෙදී යන පරිදි නීති සම්මත කරන ලදී. නමුත් 2014වන විටත් එහි ප්‍රතිඵලය දැනගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4913622.stm | title = China worried over pace of growth | publisher=BBC | accessdate=16 April 2006}}&lt;/ref&gt; මිලියන 40කට අධික ගොවීහු සිය බිම්වලින් ඉවත් විණි.&lt;ref name=&quot;Ref_k&quot;&gt;{{cite journal | url = http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3166_0_3_0 | title = China: Migrants, Students, Taiwan | journal = Migration News | date=January 2006 | volume=13 |issue=1}}&lt;/ref&gt; එය ආර්ථික සංවර්ධනය නිසා සිදු විය. 2005දී චීනය පුරා 87,000 විරෝධතා පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;Ref_l&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/27/AR2006012701588.html |title = In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms | newspaper = The Washington Post | date=28 January 2006}}&lt;/ref&gt; මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනගහණයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයකගේ ජීවන තත්ත්ව‍ය ගුණාත්මකව ඉහළ ගියේ ය. නිදහස ඉහළ ගිය අතර දේශපාලන බැමි තද වූ අතර ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල එය දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thomas | first=Antony | url= http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tankman/etc/transcript.html | title=''Frontline'': ''The Tank Man'' transcript | accessdate=12 July 2008 |date=11 April 2006 |work=Frontline |publisher=PBS }}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
{{reflist|30em}}

== ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==
{{refbegin}}
===සමීක්ෂණ===
* Blunden, Caroline, and Mark Elvin. ''Cultural Atlas of China'' (2nd ed 1998) [http://www.amazon.com/Cultural-Atlas-China/dp/0816038147/ උද්ධෘත සහ පාඨ සෙවුම]
*  Catchpole, Brian. ''Map History of Modern China'' (1977)
* Eberhard, Wolfram. ''A History of China'' (1950; 4th edition, revised 1977), 380 pages' [https://books.google.com/books?id=mUofeN6WW_IC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:ISBN160303420X#v=onepage&amp;q=editions%3AISBN160303420X&amp;f=false full text online free]
* Ebrey, Patricia Buckley, and Kwang-ching Liu. ''The Cambridge Illustrated History of China'' (1999) 352 pages
* Elvin, Mark. ''The Pattern of the Chinese Past'' (Stanford Up, 1973)
* [[:en:John K. Fairbank|Fairbank, John King]] and Goldman, Merle. ''China: A New History.'' 2nd ed. Harvard U. Press, (2006). 640 pp.
* Gernet, Jacques, J. R. Foster, and Charles Hartman. ''A History of Chinese Civilization'' (1996), called the best one-volume survey;
* [[:en:Cho-yun Hsu|Hsu, Cho-yun]]. ''China: A New Cultural History''  (Columbia University Press; 2012) 612 pages; stress on China's encounters with successive waves of globalization.
* Hsü, Immanuel Chung-yueh. ''The Rise of Modern China,'' 6th ed. (Oxford University Press, 1999), highly detailed coverage of 1644–1999, in 1136pp.
* Huang, Ray. ''China, a Macro History'' (1997) 335pp, an idiosyncratic approach, not for beginners; [http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Keay, John. ''China: A History'' (2009), 642pp
* Latourette, Kenneth Scott. ''The Development of China'' (1917) 273 pages; [https://books.google.com/books?id=fSIPAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:latourette&amp;num=30&amp;as_brr=1 full text online] outdated survey* Franz, Michael. ''China through the Ages: History of a Civilization.'' (1986). 278pp;  [http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Mote, Frederick W. ''Imperial China, 900–1800'' Harvard University Press, 1999, 1,136 pages, the authoritative treatment of the Song, Yuan, Ming, and Qing dynasties.
* Needham, Joseph. ''The Grand Titration'' (London, 1969)
* Perkins, Dorothy. ''Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture.'' Facts on File, 1999. 662 pp.
* Roberts, J. A. G. ''A Concise History of China.'' Harvard U. Press, 1999. 341 pp.
* Schoppa, R. Keith. ''The Columbia Guide to Modern Chinese History.'' Columbia U. Press, 2000. 356 pp.  [http://www.questia.com/library/book/the-columbia-guide-to-modern-chinese-history-by-r-keith-schoppa.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Spence, Jonathan D. ''The Search for Modern China'' (1999), 876pp; survey from 1644 to 1990s [http://www.questia.com/read/98946348 complete edition online at [[:en:Questia|Questia]]]
*  Ven, Hans van de, ed. ''Warfare in Chinese History.'' E. J. Brill, 2000. 456 pp. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=109282565 online edition]
* Wang, Ke-wen, ed. ''Modern China: An Encyclopedia of History, Culture, and Nationalism.'' Garland, 1998. 442 pp.
* Wright, David Curtis. ''History of China'' (2001) 257pp; [http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp online edition]
* Wills, Jr., John E. ''Mountain of Fame: Portraits in Chinese History'' (1994)

===ප්‍රාග්ඉතිහාසය===
* Chang, Kwang-chih. ''The Archaeology of Ancient China,'' Yale University Press, 1986.
*Discovery of residue from fermented beverage consumed up to 9,000 years ago in Jiahu, Henan Province, China. By Dr. Patrick E McGovern, University of Pennsylvania archaeochemist and colleagues from China, Great Britain and Germany.
*{{cite web|first=Rixiang|last=Zhu|author2=Zhisheng An |author3=Richard Potts |author4=Kenneth A. Hoffman |url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf |title=Magnetostratigraphic dating of early humans in China|doi=10.1016/S0012-8252(02)00132-0 |format=PDF |accessdate=23 January 2011}}
*[http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf The Discovery of Early Pottery in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} by Zhang Chi, Department of Archaeology, Peking University, China.

===ෂෑං රාජවංශය===
* Durant, Stephen W. ''The Cloudy Mirror: Tension and Conflict in the Writings of Sima Qian'' (1995),

===හන් රාජවංශය===
*[[:en:Rafe de Crespigny|de Crespigny, Rafe]]. 1972. The Ch’iang Barbarians and the Empire of Han: A Study in Frontier Policy. ''Papers on Far Eastern History'' 16, Australian National University. Canberra.
*de Crespigny, Rafe. 1984. ''Northern Frontier. The Policies and Strategies of the Later Han Empire''. Rafe de Crespigny. 1984. Faculty of Asian Studies, Australian National University. Canberra.
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|title=South China under the Later Han Dynasty|first=Rafe|last=de Crespigny|accessdate=23 January 2011|chapter=Chapter One from ''Generals of the South: the Foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu''|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 16|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University, Canberra|year=1990|archive-date=16 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116113351/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|url-status=dead}}
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 21|title=Later Han Military Administration: An Outline of the Military Administration of the Later Han Empire|first=Rafe|last=de Crespigny|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University|year=1996|edition=Based on the Introduction to Emperor Huan and Emperor Ling being the Chronicle of Later Han for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang|accessdate=23 January 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528225757/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|url-status=dead}}
*Dubs, Homer H. 1938–55. ''The History of the Former Han Dynasty by Pan Ku. '' (3 vol)
* Hill, John E. (2009) ''Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd centuries CE''. ISBN 978-1-4392-2134-1.
*Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N., eds. ''China in Central Asia: The Early Stage 125 B.C. – A.D. 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty''. (1979)
*Twitchett, Denis and Loewe, Michael, eds. 1986. ''The Cambridge History of China. Volume I. The Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – a.d. 220''. Cambridge University Press.
*Yap, Joseph P. (2009) ''Wars With the Xiongnu – A Translation From Zizhi tongjian'', AuthorHouse. ISBN 1-4900-0604-4

===ජින්, ෂඩ් රාජධානි, සහ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ===
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|title=The Three Kingdoms and Western Jin: A History of China in the Third Century AD|first=Rafe|last=de Crespigny|journal=East Asian History|publisher=Faculty of Asian Studies, Australian National University, Canberra|year=1991|accessdate=23 January 2011|issue=1 June 1991, pp.&amp;nbsp;1–36, &amp; no. 2 December 1991, pp.&amp;nbsp;143–164|archive-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110306102317/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|url-status=dead}}
*Miller, Andrew. ''Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty.'' (1959)

===සුයි රාජවංශය===
*[[:en:Arthur F. Wright|Wright, Arthur F.]] 1978. ''The Sui Dynasty''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-394-49187-4, ISBN 0-394-32332-7 (pbk).

===ටෑං රාජවංශය===
*Benn, Charles. 2002. ''China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty''. Oxford University Press. ISBN 0-19-517665-0.
* Lewis, Mark Edward. 2012. ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/  excerpt]; A standard scholarly survey.
*Schafer, Edward H. 1967. ''The Vermilion Bird: T’ang Images of the South''. University of California Press, Berkeley and Los Angeles. Reprint 1985. ISBN 0-520-05462-8.
*Shaffer, Lynda Norene. 1996. ''Maritime Southeast Asia to 1500''. Armonk, New York, M.E. Sharpe, Inc. ISBN 1-56324-144-7.
*Wang, Zhenping. 1991. &quot;T’ang Maritime Trade Administration.&quot; Wang Zhenping. ''Asia Major'', Third Series, Vol. IV, 1991, pp.&amp;nbsp;7–38.

===සොං රාජවංශය===
* Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990)
* Hymes, Robert, and Conrad Schirokauer, eds. ''Ordering the World: Approaches to State and Society in Sung Dynasty China,'' U of California Press, 1993; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft1000031p/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Shiba, Yoshinobu. 1970. ''Commerce and Society in Sung China''. Originally published in Japanese as ''So-dai sho-gyo—shi kenkyu-''. Tokyo, Kazama shobo-, 1968. Yoshinobu Shiba. Translation by Mark Elvin, Centre for Chinese Studies, University of Michigan.

===මිං රාජවංශය===
* Brook, Timothy. ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China.'' (1998).
* Brook, Timothy. ''The Troubled Empire: China in the Yuan and Ming Dynasties'' (2010) 329 pages. Focus on the impact of a Little Ice Age on the empire, as the empire, beginning with a sharp drop in temperatures in the 13th century during which time the Mongol leader Kubla Khan moved south into China.
* Dardess, John W.  ''A Ming Society: T'ai-ho County, Kiangsi, Fourteenth to Seventeenth Centuries.'' (1983); uses advanced &quot;new social history&quot; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft2s2004qh/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Farmer, Edward.  ''Zhu Yuanzhang and Early Ming Legislation: The Reordering of Chinese Society Following the Era of Mongol Rule.''  E.J. Brill, 1995.
* Goodrich, L. Carrington, and Chaoying Fang.  ''Dictionary of Ming Biography.'' (1976).
* Huang, Ray. ''1587, A Year of No Significance: The Ming Dynasty in Decline.'' (1981).
* Mote, Frederick W. and Twitchett, Denis, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.''  (1988). 976 pp.
* Schneewind, Sarah. ''A Tale of Two Melons: Emperor and Subject in Ming China.'' (2006).
* Tsai, Shih-shan Henry. ''Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle.''  (2001).
* Mote, Frederick W., and Denis Twitchett, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7, part 1: The Ming Dynasty, 1368–1644'' (1988). 1008 pp. [https://books.google.com/books?id=tyhT9SZRLS8C excerpt and text search]
* Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.''
** Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. '' (1998). 1203 pp.

===ක්විං රාජවංශය===
* Fairbank, John K. and Liu, Kwang-Ching, ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 2: Late Ch'ing, 1800–1911, Part 2.'' Cambridge U. Press, 1980. 754 pp.
* Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997)
*  Naquin, Sysan, and Evelyn S. Rawski. ''Chinese Society in the Eighteenth Century'' (1989) [http://www.amazon.com/Chinese-Society-Eighteenth-Century-Naquin/dp/0300046022/  excerpt and text search]
* Peterson, Willard J., ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 9, Part 1: The Ch'ing Dynasty to 1800.'' Cambridge U. Press, 2002. 753 pp.
* Rawski, Evelyn S. ''The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions'' (2001) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft8d5nb4v4/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Struve, Lynn A., ed.  ''The Qing Formation in World-Historical Time.''  (2004). 412 pp.
* Struve, Lynn A., ed.  ''Voices from the Ming-Qing Cataclysm: China in Tigers' Jaws'' (1998)
* Yizhuang, Ding. &quot;Reflections on the '[[:en:New Qing History|New Qing History]]' School in the United States,&quot; ''Chinese Studies in History,'' Winter 2009/2010, Vol. 43 Issue 2, pp 92–96, It drops the theme of &quot;sinification&quot; in evaluating the dynasty and the non-Han Chinese regimes in general. It seeks to analyze the success and failure of Manchu rule in China from the Manchu perspective and focus on how Manchu rulers sought to maintain the Manchu ethnic identity throughout Qing history.

===චීන සමූහාණ්ඩු යුගය (1912-1949)===
* Bergere, Marie-Claire. ''Sun Yat-Sen'' (1998), 480pp, the standard biography
* Boorman, Howard L., ed. ''Biographical Dictionary of Republican China.'' (Vol. I-IV and Index. 1967–1979). 600 short scholarly biographies [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC excerpt and text search]
** Boorman, Howard L. &quot;Sun Yat-sen&quot; in Boorman, ed. ''Biographical Dictionary of Republican China'' (1970) 3: 170–89, [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=+YANG+CH'%C3%9C-Y%C3%9CN&amp;source=web&amp;ots=2vo5nB_pW4&amp;sig=z9_ba59M35GI7n85WvjZR5zS3HU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA170,M1 complete text online]
* Dreyer, Edward L.  ''China at War, 1901–1949.'' (1995). 422 pp.
* Eastman Lloyd. ''Seeds of Destruction: Nationalist China in War and Revolution, 1937– 1945.'' (1984)
* Eastman Lloyd et al. ''The Nationalist Era in China, 1927–1949'' (1991)
* Fairbank, John K., ed. ''The Cambridge History of China, Vol. 12, Republican China 1912–1949. Part 1.'' (1983). 1001 pp.
* Fairbank, John K. and Feuerwerker, Albert, eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 13: Republican China, 1912–1949, Part 2.'' (1986). 1092 pp.
* Fogel, Joshua A. ''The Nanjing Massacre in History and Historiography'' (2000)
* Gordon, David M. &quot;The China-Japan War, 1931–1945,&quot;  ''The Journal of Military History'' v70#1 (2006) 137–182; major historiographical overview of all important books and interpretations; [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online]
* Hsiung, James C. and Steven I. Levine, eds. ''China's Bitter Victory: The War with Japan, 1937–1945'' (1992), essays by scholars; [http://www.questia.com/library/book/chinas-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp online from Questia];
* Hsi-sheng, Ch'i. ''Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–1945'' (1982)
* Hung, Chang-tai. ''War and Popular Culture: Resistance in Modern China, 1937–1945'' (1994) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft829008m5/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Lara, Diana. ''The Chinese People at War: Human Suffering and Social Transformation, 1937–1945'' (2010)
* Rubinstein, Murray A., ed. ''Taiwan: A New History'' (2006), 560pp
* Shiroyama, Tomoko. ''China during the Great Depression: Market, State, and the World Economy, 1929–1937'' (2008)
* Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007)
* Taylor, Jay. ''The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China.'' (2009) ISBN 978-0-674-03338-2
* Westad, Odd Arne. ''Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950.'' (2003). 413 pp. the standard history

===කොමියුනිස්ට් යුගය (1949–present)===
*  Barnouin, Barbara, and Yu Changgen. ''Zhou Enlai: A Political Life'' (2005)
* Baum, Richard D. &quot;'Red and Expert': The Politico-Ideological Foundations of China's Great Leap Forward,&quot; ''Asian Survey,'' Vol. 4, No. 9 (Sep. 1964), pp.&amp;nbsp;1048–1057 [http://links.jstor.org/sici?sici=0004-4687(196409)4%3A9%3C1048%3A%22AETPF%3E2.0.CO%3B2-%23 in JSTOR]
* Becker, Jasper.  ''Hungry Ghosts: China's Secret Famine'' (1996), on the &quot;Great Leap Forward&quot; of 1950s
* Chang, Jung and Jon Halliday. ''Mao: The Unknown Story,'' (2005), 814 pages, ISBN 0-679-42271-4
* {{cite book|author=Davin, Delia|title=Mao: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=GfShg2lD8Y4C|year=2013|publisher=Oxford UP}}
* Dittmer, Lowell. ''China's Continuous Revolution: The Post-Liberation Epoch, 1949–1981'' (1989) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft3q2nb24q/?&amp;query=&amp;brand=ucpress online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Dietrich, Craig. ''People's China: A Brief History,'' 3d ed. (1997), 398pp
* Kirby, William C., ed.  ''Realms of Freedom in Modern China.'' (2004). 416 pp.
* Kirby, William C.; Ross, Robert S.; and Gong, Li, eds.  ''Normalization of U.S.-China Relations: An International History.'' (2005). 376 pp.
*  Li, Xiaobing. ''A History of the Modern Chinese Army'' (2007)
*  MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
* [[:en:Maurice Meisner|Meisner, Maurice]]. ''Mao's China and After: A History of the People’s Republic,'' 3rd ed. (Free Press, 1999), dense book with theoretical and political science approach.
* Spence, Jonatham. ''Mao Zedong'' (1999)
* Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007)
* Walder, Andrew G.  ''China under Mao: A Revolution Derailed'' (Harvard University Press, 2015) 413 pp. [https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=43955 online review]
* Wang, Jing. ''High Culture Fever: Politics, Aesthetics, and Ideology in Deng's China'' (1996)  [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft0489n683/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Wenqian, Gao. ''Zhou Enlai: The Last Perfect Revolutionary'' (2007)

====සංස්කෘතික විප්ලවය, 1966–76====
* Clark, Paul. ''The Chinese Cultural Revolution: A History'' (2008), a favorable look at artistic production  [http://www.amazon.com/dp/0521875153 excerpt and text search]
* Esherick, Joseph W.; Pickowicz, Paul G.; and Walder, Andrew G., eds.  ''The Chinese Cultural Revolution as History.'' (2006). 382 pp.
* Jian, Guo; Song, Yongyi; and Zhou, Yuan. ''Historical Dictionary of the Chinese Cultural Revolution.'' (2006). 433 pp.
*  MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
* MacFarquhar, Roderick and Michael Schoenhals. ''Mao's Last Revolution.'' (2006).
* MacFarquhar, Roderick. ''The Origins of the Cultural Revolution. Vol. 3: The Coming of the Cataclysm, 1961–1966.'' (1998). 733 pp.
* Yan, Jiaqi and Gao, Gao. ''Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution.'' (1996). 736 pp.

===ආර්ථික විද්‍’ාව සහ පරිසරය===
*  Chao, Kang. ''Man and Land in Chinese History: An Economic Analysis'' (Stanford UP, 1986)
* Chow, Gregory C. ''China's Economic Transformation'' (2nd ed. 2007)*Elvin, Mark.  ''Retreat of the Elephants: An Environmental History of China.'' (2004). 564 pp.
* Elvin, Mark and Liu, Ts'ui-jung, eds.  ''Sediments of Time: Environment and Society in Chinese History.'' (1998). 820 pp.
* von Glahn, Richard. ''The Economic History of China: From Antiquity to the Nineteenth Century'' (Cambridge UP, 2016). 461 pp. [http://eh.net/?s=von+Glahn%2C online review]
* Ji, Zhaojin.  ''A History of Modern Shanghai Banking: The Rise and Decline of China's Finance Capitalism.'' (2003. 325) pp.
*  Naughton, Barry. ''The Chinese Economy: Transitions and Growth'' (2007)
* Rawski, Thomas G. and Lillian M. Li, eds. ''Chinese History in Economic Perspective,'' University of California Press, 1992 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft6489p0n6/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Sheehan, Jackie.  ''Chinese Workers: A New History.'' Routledge, 1998. 269 pp.
*  Stuart-Fox, Martin.  ''A Short History of China and Southeast Asia: Tribute, Trade and Influence.'' (2003). 278 pp.

===ස්ත්‍රීන් සහ ලිංග භේදය===
* Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990)
* Hershatter, Gail, and Wang Zheng. &quot;Chinese History: A Useful Category of Gender Analysis,&quot; ''American Historical Review,'' Dec 2008, Vol. 113 Issue 5, pp 1404–1421
* Hershatter, Gail. ''Women in China's Long Twentieth Century'' (2007), [http://escholarship.org/uc/gaia_gaia_books full text online]
* Hershatter, Gail, Emily Honig, Susan Mann, and Lisa Rofel, eds. ''Guide to Women's Studies in China'' (1998)
* Ko, Dorothy. ''Teachers of Inner Chambers: Women and Culture in China, 1573–1722'' (1994)
* Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997)
* Wang, Shuo. &quot;The 'New Social History' in China: The Development of Women's History,&quot; ''History Teacher,'' May 2006, Vol. 39 Issue 3, pp 315–323
{{refend}}

===විද්වත් ජර්නල===
* ''[[:en:Central Asian Survey|Central Asian Survey]]''
* ''Chinese Studies in History''&lt;ref&gt;See [http://www.tandfonline.com/toc/mcsh20/current website]&lt;/ref&gt;
* ''East Asian History''&lt;ref&gt;See [http://www.eastasianhistory.org/ website]&lt;/ref&gt;
* ''Journal of Modern Chinese History''&lt;ref&gt;See [http://tandfonline.com/rmoh website]&lt;/ref&gt;
* ''[[:en:Late Imperial China (journal)|Late Imperial China]]''
* ''Modern China: An International Journal of History and Social Science''&lt;ref&gt;See [http://mcx.sagepub.com/ website]&lt;/ref&gt;
* ''Sino-Japanese Studies''&lt;ref&gt;See [http://chinajapan.org/ website]&lt;/ref&gt;
* ''[[:en:T'oung Pao|T'oung Pao: International Journal of Chinese Studies]]''

== වැඩිදුර කියවීමට ==
*[http://www.princeton.edu/~classbib/ Classical Historiography For Chinese History]
*Abramson, Marc S. (2008). ''Ethnic Identity in Tang China''. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 978-0-8122-4052-8.
*Ankerl, G. C. ''Coexisting Contemporary Civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western''. INU PRESS Geneva, 2000. ISBN 2-88155-004-5.
*{{cite book|author=John W. Dardess|title=Governing China, 150-1850|url=https://books.google.com/books?id=IpXzmOuqiegC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=john+dardess&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjBxOvugJbKAhWBHB4KHXC1BNMQ6AEIKDAC#v=onepage&amp;q=john%20dardess&amp;f=false|year=2010|publisher=Hackett Publishing|isbn=1-60384-311-6}}
* Li, Xiaobing. ''China at War: An Encyclopedia'' (2012) in ebrary
* [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], ''[[:en:Chinese History: A New Manual|Chinese History: A New Manual]]'', Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2013, 1128 (double-column) p., ISBN 978-0-674-06715-8. Supersedes Wilkinson (2000).
* [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], [https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&amp;printsec=frontcover ''Chinese history: a manual],''  (revised and enlarged. Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2000, 1181 p., ISBN 0-674-00247-4; ISBN 0-674-00249-0; for specialists.''

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;!----- PER WIKIPEDIA'S POLICIES, --DO--NOT-- USE GLOBAL CHINAWIKIPEDIA AND SIMILAR SITES AS SOURCES OR EXTERNAL LINKS. THEY WILL BE DELETED. ------&gt;
{{Commons category}}
*{{zh icon}} [http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm චීන දත්තසමුදාය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090606/http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm |date=2016-11-20 }} by [[:en:Academia Sinica|ඇකඩමියා සිනිකා]].
*[http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552524 Modernizing China] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives]
*{{zh icon}} [http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm Manuscript and Graphics Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506031332/http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm |date=2020-05-06 }} by ඇකඩමියා සිනිකා.
*[http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm A universal guide for China studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129203455/http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm |date=2012-11-29 }}
*[http://chinese.dsturgeon.net/ Chinese Text Project], ඓතිහාසික චීන නිර්මාණවල පාඨ සහ පරිවර්තන.
*[http://www.history-forum.com/ History Forum]
*:[http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html Asian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512061404/http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html |date=2013-05-12 }}
*:[http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ Chinese Siege Warfare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621201559/http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ |date=2007-06-21 }}
*''[http://pem.org/yinyutang/ Yin Yu Tang: A Chinese Home]'', චිං රාජවංශ සමයේ චීන ගෘහ නිර්මාණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්.
*[http://www.aall.ufl.edu/EMC/ ''Early Medieval China''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719230513/http://www.aall.ufl.edu/EMC/ |date=2006-07-19 }}, හන් සිට ටෑං යුගයේ ආරම්භය අතර කාලය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය ජර්නලය.
*[https://web.archive.org/web/20080116175553/http://www.geocities.com/crmaozedong/index.html Cultural Revolution Propaganda Poster]
*[http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=4043 China Rediscovers its Own History], a 100-minute lecture on Chinese history given by Yu Ying-shih, Emeritus Professor of East Asian Studies and History at Princeton University.
*[http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm Resources for Middle School students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105233305/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm |date=2008-01-05 }} (grades 5–9).
*[http://www.gutenberg.org/files/17695/17695-h/17695-h.htm A history of China] by Wolfram Eberhard, [EBook #17695], ISO-8859-1 (7 February 2006).
*[http://www.pbs.org/kqed/chinainside/ China from the Inside], a 2006 [[:en:PBS|PBS]] documentary.
*[http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld Ancient Asian World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515023548/http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld |date=2012-05-15 }}
*[http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html History of China: Table of Contents] by the Chaos Group at the University of Maryland.
*{{cite journal |journal=BMC Biology |last=Li |issue=1 |volume=8|doi=10.1186/1741-7007-8-15 |url=http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf |title=Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age |format=PDF |year=2010 |pmid=20163704 |pmc=2838831}}

{{DEFAULTSORT:History Of China}}
[[Category:ඉතිහාසය]]
[[Category:චීනය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝකය]]
[[Category:ආසියාව]]
[[Category:චීන ඉතිහාසය]]</text>
      <sha1>rl21r1oo7wve40f39kwz7m8n9wd5flr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>783760</id>
      <parentid>783698</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T04:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57220" sha1="76b357l0b1nvbe205gtnsiquonv3fc4" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>76b357l0b1nvbe205gtnsiquonv3fc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26629</id>
    <revision>
      <id>783780</id>
      <parentid>611392</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10129" sha1="opypkf5fffq54eob1xwtz22eye1gow2" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Comb.png|thumb|250px|ප්ලාස්ටික් පනාවක්]]
[[ගොනුව:Punjabi Comb.JPG|thumb|right|200px|පන්ජාබයේ ලී පනාවක්]]
පනා (ඒක වචනය: පනාව) හිසකෙස් කෙස් අවැසි පරිදි පිහිටුව ගනීමට සහ පිරිසිදු කිරිමට යොද ගන්න උපකරන වර්ගයකි. අවුරුදු 5000 පමන පෑරණි [[ඉරාන|පර්සියානු]] භන්ඩ අතර පනා සොයාගැනිමට පුරාවිද්‍යාඥවරුන් සමත්වී අත.

== විස්තරය ==
පනා  ද්‍රව්‍ය බොහොමයකින් සාදා ගත ඇති අතර වැඩිපුරම සාදා අත්තේ ලීයෙන් සහ ප්ලස්ටික් වලින්ය.ඇත් දල සහ කැස්බෑ ලෙලි වලින් සෑදු පනාවන් කාලයකදි ප්‍රසිද්දව පැවති අතර සත්ව හින්සනය නිසාවෙන් භාවිතය අඩුවිය.දැව වලින් සදනු ලබන පනාවන් බොක්ස් දැව වලින් සඩ ඇති අතර චෙරි දැව සහ අනෙකුත් දැව යොදා ගනු ලැබේ.තත්වය ඉහල ලී පනාවන් අතින් සැදු සහ නිමකර පනාවන්ය.

[[Hairbrush|කොන්ඩ පනාව]] සාමන්‍යන් විශාල පනාවක් වේ.සාමන්‍යන් කොන්ඩ පනාව කොන්ඩය සකසීමට හා ලස්සන කරගැනීමට යොදා ගනි.

== භාවිතය ==
[[ගොනුව:Indian antique comb.jpg|thumb|ඉන්දියනු යකඩ කොන්ඩය සකසීමට භාවිතා කර පනාව,කුරුලු මුහුනත් දෙකකින් යුක්තය.මෙහි මැද ඇති මුඩිය ගැලවීමෙන් එහි ඇති සුවද විලවුන් පනාවෙ දැති මගින් කොන්ඩය සහ හිස තෙත් කරගත හැක.]]
පනාව බොහෝ කර්යයන් සදහා යොදා ගනු ලැබේ.දිගු කෙස් වල ආරක්ෂාව සහ කෙලින් තබා ගැනීමට,කෙස් කලබ ලස්සන කිරීමට,ආභරනයක් ලෙස,කෙස් වෙන්කර ගනීමට[[dreadlock|ඩෙඩ්ලොක්]] හො හිස මත තොප්පිය රදවා ගනීමට[[kippah|කිප්පා]] යොද ගෙන ඇත.ස්පාක්ගයේ මන්තිල්ලයෙහි [[Peineta|පයීනීතා]] විශාල අලන්කාරවත් අභරනයක් ලෙස රදව ඇත.

කර්මාන්තයන්හිදී පුලුන් වලින් ඇට හා අෙනකුත් කැබලි ඉවත් කර ගැනීමටද පනාව භාවිතා කරය්.[[කාර්මික විප්ලවයහිදී]] ප්‍රසිද්ධ වූ [[ඇට අරින යන්ත්‍රය]] සාදා අත්ෙතද පනාෙවහි හැසිරීම අධ්යනය කිරීෙමන්ය.පනාව කඩදාසියක් මත වර්ණ හැසිරවීමටද ෙයාදා ගත හැක. 

[[police|රහස් පරීක්ෂණ හා අපරාධ පරීක්ෂණ]] වලදී ජීවත්ව සිටින ෙහා් මියගිය අයෙගා්් පනාවන් භාවිතෙයන් ඔවුන්ෙග් අනන්‍යතාව,ෙසෞඛ්‍යය හා විෂ රසායන විද්‍යාව ෙසායා ගත හැක

== සංගීතය සැපයීම ==
ගසක කොළයක් හෝ කඩදාසි කැබල්ලක් පනාවෙහි එක පැත්තකින්ද, අනිත් පැත්තෙන් කටින් කුඩා හඩක් නිකුත් කිරීමෙන්ද සංඛ්‍යාතය ඉතා ඉහළ නැංවිය හැක.එමෙන්ම එයින් නිකුත් වන තරන්ග මාලාවෙහි හඩෙහි උස් පහත් බව හ ඩ්වනි ගුනය මුකයේ කුහරය මගින් වෙනස් කරගත හැක.

[[kazoo|කසූ]] යන සන්ගීත භන්ඩයටත්,[[lamellophone|ලැමලොපොන්]] යන සන්ගීත භන්ඩයටත් සමාන හඩක් නිකුත් කිරීමට පනාවට හැක.පනාවෙ දති වල ප්‍රසන්වාද ගුණයෙන් යුක්ත වන්නෙ එහි අති දැති වල අනන්‍ය ප්‍රමනයත් එහි හැඩයත් නිපදවා ඇති ද්‍රව්‍යත් සමගය.පනාවේ ඇති එකිනෙකට සමාන නැති දති වලින් එකිනෙකට වෙනස් නාද නිකුත් කරයි,මෙය පසු කලයෙදි [[thumb piano|තම්බ් පියනො]] සහ [[musical box|සන්ගීත පෙට්ටියට]] යොදගෙන ඇත. 

== අප්‍රිකා පනාව ==
[[ගොනුව:Comb Ashanti Ceramic AMR 1974 02.JPG|ඇශන්ටි පනාව- අප්‍රිකා පනාව|70px|left|thumb]]
ෙමහි ඈති වුන දැතිි වලින් යුක්ත වේ. කැරලි ගසුන කොන්ඩ වලට භාවිත කරය්.1970දී මෙය හිස ආභරණයක් ලෙසද භවිත කර ඇත.

== උකුණු පනාව ==
[[ගොනුව:HMB Läusekamm Jungsteinzeit.jpg|thumb| [[Stone Age|ගල් යුගයේ]]උකුනු පනාව.]]

&quot;[[උකුණු]] පනාව&quot; හා &quot;[[ලේඩි]] පනාව&quot; විේෂශෙයන් [[මහේක්ෂ]] [[පරෙපාෂිතයන්]] ඉවත් කිරීමට හා ඉන් ඇතිවන හානි වළක්වා ගැනීමට භාවිත කරය්.ලේඩ ඉවත් කිරීමට තරම් හීනි දැති ඇති පනාවකි. සමහර උපමා වලදී &quot;හීනි පනාවක් වෙග&quot; යන්න භවිත කරනේන ඉතා සූක්ෂම ෙලස වැඩක් කල විටය.&quot;හීනි දැති පනාව&quot; පසු කාලීනව &quot;හීනි පනාව&quot; බවට ව්යවහාරයට ගැනුනි.

== සනීපාරක්ෂාව ==
එකම පනාව යොදා ගනීම [[පරපෝෂිත]] අසාද්මිකත ඇති කල හැක. එක පුද්ගලයෙක් භාවිතා කල පනාවක පරපෝෂිත බිත්තර රාශියක් හෝ සමහරවිට පරපෝෂිතයන් පවා සිටිය හැක.[[උකුණෝ]], [[මැක්කෝ]], [[කකුළුවෝ]], [[කීඩෑවූ]], දිලීර මින් කිහිපයකි

== පනා භාවිතා කරන්නන් ==
ජනගහනෙයන් පිරිමි 94%ත් වඩා වැඩියෙන් හා ගැහණු 98%ත් වැඩියෙන් දියුනු රටවල පනා භාවිත කරති. &lt;ref&gt;[http://www.hair-surgeon.com/ Hair-Surgeon] 99% මිනිසුන් පනාව සැම දිනයකදීම භවිත කරයි.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ashleyandmartin.com.au/ Asley and Martin]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Leimo Laser Comb Treatment |url=http://www.leimo.com.au/ |access-date=2014-03-03 |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306010345/http://www.leimo.com.au/ }}&lt;/ref&gt;. 
ඉතිර ජනගහනෙයන්ි පනා භවිතා නොකරන්නන් බොහෝ විට තැරුණ කාලයෙදීම හිසෙකස් වැටීම, ෙකස් අවපැහැ වීම, හිස ෙකස් තඹ වීම වැනි ෙද්වල් වලට මුහුණ පාය්.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Fabricare |url=http://www.fabriccare.com.au/cart.php?target=product&amp;product_id=293&amp;category_id=65 |access-date=2010-10-24 |archive-date=2011-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227105946/http://www.fabriccare.com.au/cart.php?target=product&amp;product_id=293&amp;category_id=65 }}&lt;/ref&gt;.

== පින්තූර ==
&lt;gallery&gt;
File:MaryRose-combs.jpg|16 වෙනි සියවසයේ නෙවක හමුවු පනාවන්. ''[[Mary Rose]]''
File:Comb1.JPG|A modern [[plastic]] comb with a handle
File:solokhacomb.gif|[[Solokha]] comb, [[Scythian]], ca. [[400 BC]] ([[Hermitage Museum]])
File:Sculptured Comb in Ivory of the Sixteenth Century Sauvageot Collection.png|Sculptured comb, in ivory, of the 16th-century (Sauvageot Collection)
&lt;/gallery&gt;

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
{{Wiktionary}}
* H Morewitz (2008), &quot;A Brief History of Lice Combs&quot;, [http://nuvoforheadlice.com/lice_combs.htm Nuvoforheadlice.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510153456/http://nuvoforheadlice.com/lice_combs.htm |date=2008-05-10 }}
* [http://www.theoriginof.com/combs.html TheOriginOf.com], (n.d.), &quot;The Origin of Combs&quot; 
{{commons cat|Combs}}

[[ප්‍රවර්ගය:Early musical instruments]]
[[ප්‍රවර්ගය:Hairdressing]]
[[ප්‍රවර්ගය:Toiletry]]</text>
      <sha1>opypkf5fffq54eob1xwtz22eye1gow2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කඩවුණු පොරොන්දුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27141</id>
    <revision>
      <id>783757</id>
      <parentid>696334</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T03:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9182" sha1="iuzx83w9nx5f0vy6yd58nh84ihepurx" xml:space="preserve">{{Infobox Film 
 | name           = කඩවුණු පොරොන්දුව
 | image          = කඩවුණු පොරොන්දුව චිත්‍රපට පෝස්ටරය.jpg
 | imagesize      = 280px
 | caption        = 
 | director       = ජෝතිෂ් සිංහා
 | producer       = චිත්‍රකලා මූවී ටෝන් සී/ස සමාඟම 
 | Story          = [[බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න]]
 | Screenplay     = ජ්‍යෝතිෂ් සිං, [[බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න]]
 | starring       = රුක්මණී දේවී&lt;br&gt;බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න&lt;br&gt;[[එඩී ජයමාන්න]]
 | music          = නාරායන අයියර්
 | cinematography = කේ. ප්‍රභාකර්
 | editing        = ෆකීර් සාලෙහ්
 | distributor    = මිනෙර්වා කණ්ඩායම 
 | country        = [[ ශ්‍රී ලංකාව]]
 | released       = {{film date|1947|01|21|}} 
 | runtime        =
 | language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]
 | budget         = 
 | followed_by    =
}}
'''කඩවුණු පොරොන්දුව''' ( ඉංග්‍රිසි : The Broken Promise / Kadawunu Poronduwa ) සිංහල සිනමාවේ නිෂ්පාදිත පළමු චිත්‍රපටයයි.  මෙය [[සිංහල]] සිනමා කලාවේ ඇරඹුම ලෙස සලකණු ලබයි.  මෙම චිත්‍රපටය රූගත කිරිම හා  නිෂ්පාදනය [[ඉන්දියාවේ]]දි සිදු කල අතර ,  එයට දකුණු ඉන්දියාණු ආභාෂයක් ලැබුණි.   චිත්‍රපටයේ පළමු තිරගත විම  1947 ජනවාරි මස 21වන දින [[කොළඹ]] කිංග්ස්ලි සිනමා ශාලාවේදි සිදු විය.

මෙම චිත්‍රපටයේ නැවත නිෂ්පාදනයක් [[කඩවුණු පොරොන්දුව (නව)|1982]] දි  තිරගත විය.
== කථා වස්තුව ==
වංශවතෙකු වූ රාළහාමි මියයන විට තමන්ට හිමි සියලු ධනය බීමත්කම හා වෙනත් දුරාචාර නිසා නාස්ති කරනගනිමින් ණයගැතික් වී සිටියේය. රාළහාමිගේ බිරිද වන ටෙක්ලා ණයෙන් නිදහස් වීම සදහා තම දුව වන රන්ජනී පෙර විවාහයක දරුවෙක් සිටින වික්ටර් නම් මිනිසෙකුට විවාහ කරදීමට සැරසේ. මේ අතර , මෙම පවුල ණයබරින් ගොඩ ගැනීමට උත්සහ දරමින් සිටි රංජනීගේ පෙම්වතා වූ සැම්සන් ව ප්‍රතික්ෂේප කර දමනු ලැබේ. සැම්සන් මුදල් උපයාගැනීම පිණිස පිටරට යයි. 

සැම්සන් ලංකාවට පැමිණෙන විට රංජනී වික්ටර් හා විවාහ ගිවිස සිටින බව දැනගැනී. ඇයට සැම්සන් ලියන ලිපි ඇගෙන් සගවන අතර , සැම්සන් ආබාධිත තත්වයක පසුවන බවට කටකතා පැතිරේ. අවසානයේ සත්‍ය හෙළි වේ.
===නළු නිළි පිරිස===
*''රුක්මණි දේවි'' , ''රන්ජනී'' ලෙස: ඇය උසස් පැලැන්තියේ කෙල්ලෙකි, ඇය තමාගේ පෙම්වතා අතහැර විවාහක වයසින් වැඩිමහලු පිරිමියෙකු සමග දීග යයි.
*''ජෙමිණි කාන්තා'' ,'' ජොසී'' ලෙස: ඇය මෙහෙකාරියෙකි. මානප්පුවාට පෙම් බඳියි
*''රූපා දේවී'' , ''ටෙක්ලා'' ලෙස: රංජනීගේ මෑණියන්.
*''මිරියම් ජයමාන්න'' ,'' හිල්ඩා'' ලෙස
*''[[එඩී ජයමාන්න]]'' ,'' මනප්පුවා'' ලෙස : මොහු වැඩකාර කොල්ලෙකි, විකට කෝලංකාරයෙකි.
*''බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න'' , ''සැම්සන්'' ලෙස: රංජනී ගැන අදහසක් ඇතිවී ඇගේ පවුලෙ වැටී තිබූ විපතෙන් ගොඩ ගැණීමට රංජනීගේ අම්මාගෙන් පොරොන්දුවක් ලබාගෙන විදේශ ගත වෙයි.
*''පිටර් පිරිස්'' , ''වික්ටර්'' ලෙස: මොහු එක්දරු පියෙකි, රංජනීව බලෙන්ම කසාද බැඳ ගැනීමට විවිධ කූටෝපායන් යොදයි.
*''ස්ටැන්ලි මල්ලවආරච්චි'' , ''හේමපාල'' ලෙස
*''D. T.පෙරේරා'' ,'' ජයසේන'' ලෙස
*''ඇසිලින් බාලසූරිය'' ,'' සුමනා'' ලෙස
*''J. B.පෙරේරා'' , ''හර්මාහාන'' ලෙස 
*''හියුගො ප්‍රනැන්දු'' , '' දොස්තර'' ලෙස 
*''සුරිය රාණි'' ,'' ආයා'' ලෙස
*''සිණා පිෂ්පණි'' ,'' නර්සි'' ලෙස
*''විඩා සෝයිසා''
*''S. S.පෝනීසේන''

== නිෂ්පාදනය ==
Kadawunu Poronduwa was at first a successful play for dramatist B.A.W. Jayamanne. In 1947 he filmed and processed the movie in South India.&lt;ref name=&quot;SinhalaFilm&quot;&gt;{{cite book |last=Jayamanne |first=Laleen |authorlink= |coauthors= |title=Toward Cinema and Its Double: Cross-cultural Mimesis|year=2001 |publisher=Indiana University Press |location= |isbn= 0253214750}}&lt;/ref&gt; 

Kadawunu Poronduwa produced a formula that Sinhala films would follow up through the 1960s; Jayamanne describes the formula as such&lt;ref name=&quot;SinhalaFilm&quot;/&gt;: {{cquote|The duration of a film had to be two and a half hours. One hour of this had to be given to scenes with dialogue. Half an hour to songs (about ten), another half hour given to silent background scenes, with an interval of fifteen minutes.}}

==ගීත==

*&quot;ශ්‍රී ජය විජය&quot; &amp;ndash; මිනර්වා සංගීත කණ්ඩායම 
*&quot;ප්‍රේම දයා&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]]
*&quot;ළපටි රූපේ ඈගේ&quot; &amp;ndash; [[එඩී ජයමාන්න]]
*&quot;දෙව ස්වාමි&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]]
*&quot;සන්ධ්‍යාවේ ශ්‍රියා රම්‍යා ලෙස පේනා&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]] සහ හියුගෝ ප්‍රනාන්දු / ස්ටැන්ලි මල්ලවආරච්චි 
*&quot;ඉස් ඉස්සර වෙලා උඹව මමයි&quot; &amp;ndash; [[එඩී ජයමාන්න]] සහ ජෙමිණි කාන්තා
*&quot;පාපෙ ශාපෙ දෝ&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]] සහ හියුගෝ ප්‍රනාන්දු / ස්ටැන්ලි මල්ලවආරච්චි
*&quot;මගේ සක බඹරු&quot; &amp;ndash; [[එඩී ජයමාන්න]] සහ ජෙමිණි කාන්තා 
*&quot;තක්කිට තරිකිට&quot; &amp;ndash; [[එඩී ජයමාන්න]] සහ ජෙමිණි කාන්තා
*&quot;සුන්දරී රූප රාජිණී&quot; &amp;ndash; ස්ටැන්ලි මල්ලවආරච්චි සහ පීටර් පීරිස් 
*&quot;ජීවිතයේ සාමෙයි&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]]
*&quot;යම් ඉඳිය දිසාව&quot; &amp;ndash; [[රුක්මණී දේවී]]

==මේ අඩවිත් බලන්න==
*[[සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව‎]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|20em}}

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
*[http://www.films.lk/FilmDetails.php?id=1/ Sri Lanka Cinema Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007194253/http://www.films.lk/FilmDetails.php?id=1/ |date=2011-10-07 }}
*[http://www.srilankafilmcorp.com/about/ National Film Corporation of Sri Lanka - Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927044031/http://www.srilankafilmcorp.com/about/ |date=2007-09-27 }}
[[Category:1947 චිත්‍රපට]]</text>
      <sha1>iuzx83w9nx5f0vy6yd58nh84ihepurx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>783791</id>
      <parentid>783700</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T11:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36512" sha1="nsuao4wq646tkb57uk9idfbfnauuvey" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>nsuao4wq646tkb57uk9idfbfnauuvey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආලෝකයේ වේගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33032</id>
    <revision>
      <id>783752</id>
      <parentid>670494</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7343" sha1="qtl7vr2t0lujh7fhkzr8wdt0lfb37vm" xml:space="preserve">{{Infobox
| title            = ආලෝකයේ වේගය
| image            = [[File:Earth to Sun - en.png|frameless|upright=1.5|alt=The distance from the Sun to Earth is shown as 150 million kilometres, an approximate average. Sizes to scale.]]
| caption          = On average, [[sunlight]] takes 8{{Nbsp}}minutes and 17{{Nbsp}}seconds to travel from the [[Sun]] to [[Earth]].&lt;!-- (1 AU − 1 solar radius − 1 earth radius)/c = (149597871 − 695500 − 6371)/299792.458 = 496.66 s = 8 min 17 sec --&gt;
| header1          = Exact value
| labelstyle       = font-weight:normal
| label2           = [[metre per second|metres per second]]
| data2            = {{Val|299792458}}
| header4          = Approximate values (to three significant digits)&lt;!-- This section lists various values for c, to three significant digits. Please do not change to more exact values! --&gt;
| label5           = [[kilometres per hour]]
| data5            = {{Val|1080000000}}
| label6           = [[miles per hour|miles per second]]
| data6            = {{Val|186000}}
| label7           = [[miles per hour]]&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Elementary and Intermediate Algebra: A Combined Course, Student Support Edition |edition=4th illustrated |first1=Ron |last1=Larson |first2=Robert P. |last2=Hostetler |publisher=Cengage Learning |year=2007 |isbn=978-0-618-75354-3 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=qe-YvKoeiasC&amp;pg=PA179}}&lt;/ref&gt;
| data7            = {{Val|671000000}}
| label8           = [[astronomical unit]]s per day
| data8            = 173{{#tag:ref|Exact value: {{Nowrap|({{Val|299792458}} × 60 × 60 × 24 / {{Val|149597870700}}) AU/day}}|group=&quot;Note&quot;}}
| label9           = [[parsec]]s per year
| data9            = 0.307{{#tag:ref|Exact value: {{Nowrap|({{Val|999992651|end=&amp;nbsp;π}} / {{Val|10246429500}}) pc/y}}|group=&quot;Note&quot;}}
| header10         = Approximate light signal travel times
| label11          = '''Distance'''
| data11           = '''Time'''
| label12          = one [[foot (unit)|foot]]
| data12           = 1.0 [[Nanosecond|ns]]
| label13          = one [[metre]]
| data13           = 3.3 ns
| label15          = from [[geostationary orbit]] to Earth
| data15           = 119 [[millisecond|ms]]
| label16          = the length of Earth's [[equator]]
| data16           = 134 ms
| label17          = from [[Moon]] to Earth
| data17           = 1.3 [[second|s]]
| label18          = from [[Sun]] to Earth (1 [[astronomical unit|AU]])
| data18           = 8.3 [[minute|min]]
| label20          = one [[light-year]]
| data20           = 1.0 [[year]]
| label21          = one [[parsec]]
| data21           = 3.26 years
| label22          = from the [[Proxima Centauri|nearest star]] to Sun ({{Nowrap|1.3 {{Abbr|pc|parsec}}}})
| data22           = 4.2 years
| label23          = from the [[Sagittarius Dwarf Spheroidal Galaxy|nearest galaxy]] to Earth
| data23           = {{Val|70,000|u=years}}
| label24          = across the [[Milky Way]]
| data24           = {{Val|87,400|u=years}}
| label25          = from the [[Andromeda Galaxy]] to Earth
| data25           = 2.5 million years
}}

{{Special relativity sidebar}}

සාමාන්‍ය ලෙසින් '''''c''''' යන්නෙන් දැක්වෙන, '''ආලෝකයේ වේගය''' (අර්ථය වන්නේ රික්තයක් තුල ආලෝකයේ වේගය), යනු භෞතික විද්‍යාවෙහි බොහෝ අංශයන්හී වැදගත් වන්නාවූ  [[භෞතික නියතය|භෞතික නියතයකි]]. එහි අගය [[තත්පරයට මීටරය |තත්පරයට මීටර]] 299,792,458 වන අතර, මෙම අගය නියතයක් වන්නේ මෙම නියතය හා කාලය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතිය අනුසාරයෙන් මීටරයක දිග අර්ථදැක්වෙන නිසාය.&lt;ref name=&quot;penrose&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|  last=පෙන්රෝස් |first=ආර් |  year=2004 |  title=ද රෝඩ් ටු රියෑලිටි: අ කම්ප්ලීට් ගයිඩ් ටු ද ලෝස් ඔෆ් දි යුනිවර්ස්|  pages=410–1 |  publisher=[[වින්ටේජ් බුක්ස්]] |  isbn=9780679776314 |  quote=... the most accurate standard for the metre is conveniently ''defined'' so that there are exactly 299,792,458 of them to the distance travelled by light in a standard second, giving a value for the metre that very accurately matches the now inadequately precise standard metre rule in Paris. }}&lt;/ref&gt; 

== අමතර අවධානයට ==
{{Portal|Physics|Astronomy|Outer space}}
{{Cols |colwidth=20em}}
* [[Light-second]]
* [[Speed of electricity]]
* [[Speed of gravity]]
* [[Speed of sound|ශබ්දයේ වේගය]]
* [[Velocity factor]]
* [[Warp drive|Warp factor]] (fictional)
{{Colend}}

==Notes==
{{Reflist|group=&quot;Note&quot;|30em}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{wikiquote}}
* [https://books.google.com/books?id=UigDAAAAMBAJ&amp;dq=1930+plane+%22Popular&amp;pg=PA17 &quot;Test Light Speed in Mile Long Vacuum Tube.&quot;] ''Popular Science Monthly'', September 1930, pp.&amp;nbsp;17–18.
* [http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter2/2-1/metre.html Definition of the metre] (International Bureau of Weights and Measures, BIPM)
* [http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?c Speed of light in vacuum] (National Institute of Standards and Technology, NIST)
* [https://web.archive.org/web/20040530221051/http://www.itl.nist.gov/div898/bayesian/datagall/michelso.htm Data Gallery: Michelson Speed of Light (Univariate Location Estimation)] (download data gathered by [[Albert A. Michelson]])
* [https://www.gregegan.net/APPLETS/20/20.html Subluminal] (Java applet by [[Greg Egan]] demonstrating group velocity information limits)
* [http://www.ertin.com/sloan_on_speed_of_light.html Light discussion on adding velocities]
* [http://sixtysymbols.com/videos/light.htm Speed of Light] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150708003848/http://sixtysymbols.com/videos/light.htm |date=2015-07-08 }} (Sixty Symbols, University of Nottingham Department of Physics [video])
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p0038x9h Speed of Light], BBC Radio{{Nbsp}}4 discussion (''In Our Time'', 30 November 2006)
* [http://www.live-counter.com/speed-of-light/ Speed of Light] (Live-Counter – Illustrations)
&lt;!-- en-GB-oed, -ize --&gt;
* [https://www.sciencealert.com/simple-animations-by-a-nasa-scientist-prove-the-speed-of-light-is-torturously-slow Speed of Light – animated demonstrations]
* &quot;[https://books.google.com/books?id=p4o9AQAAIAAJ The Velocity of Light]&quot;, Albert A. Nicholson, [[Scientific American]], 28 September 1878, p.&amp;nbsp;193

{{Extreme motion}}
{{Gravitational waves}}
{{Records}}
{{Relativity}}
{{Special relativity}}

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යුත් චුම්බක තරංග]]
[[Category:Fundamental constants]]
[[Category:Physical quantities]]
[[Category:Light]]
[[ප්‍රවර්ගය:විශේෂ සාපේක්ෂතාවාදය]]
[[Category:Velocity|Light]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>qtl7vr2t0lujh7fhkzr8wdt0lfb37vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36399</id>
    <revision>
      <id>783745</id>
      <parentid>767707</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T16:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>783745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="hiwez6u06t4bwegoitp38m3bfk2o4ia" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසැල 
|logo  = [[File:St Aloysius' College Crest.png|160px|ශ්‍රී ලංකාවේ ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය, ගාල්ල හී ලාංඡනය]]
| caption = විදුහලෙහි වර්තමාන ලාංඡනය
| motto = {{බස-la|Certa Viriliter}}&lt;br/&gt;(&quot;මිනිසෙකුසේ දිරි වඩන්න”)
| head_label = විදුහල්පති
| head = පුබුදු සම්පත්&lt;br&gt;
| type = පෞද්ගලික කතෝලික පාසැලක් ලෙසින් ඇරඹුනද වර්තමානයේ රජයේ පාලනය යටතේ පවතියි
| affiliation = ජේසු නිකායික පියතුමන්
| grades = පළමු වන ශ්‍රේණියේ සිට 13 වන ශ්‍රේණිය දක්වා
| students = 5000 
| established = 1895
| city = [[ගාල්ල]]
|country  = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}}
|coordinates  = {{coord|6|2|9|N|80|12|44|E|display=inline,title}}
|colors   = කොළ සහ රන් &lt;br/&gt;{{color box|#006400}}{{color box|gold}}  
}}

'''ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  ජාතික පාසැල් අතුරින් එකකි.  දකුණු පළාතේ අග නගරය වන ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි මෙය ප්‍රාථමික හා ද්විතියීක යන  අංශ දෙකම සහිත වේ.1895 දී ජේසු නිකායක පියතුමා විසින් ආරම්භ කර ඇති ඇලෝසියස් විද්‍යාලය සියවසකට අධික කාලයක් තුල  ලොවට බිහිකල කීර්තිමත් පුද්ගලයෝ බොහෝ වෙති.

== ඉතිහාසය ==
කල්වාරි කන්දේ ශාන්ත ඇලෝසියස් විද්‍යාලය පිහිටන අතර එක් පසෙකින් මරියතුමියගේ දෙව්මැදුරත් අනෙක් පසින් ශ්‍රී හෘදය කන්‍යාරාමයත් පිහිටයි.

ජේසු  නිකායික පියතුමන්ලා විසින් 1895 පිහිටවන ලද පාසලට  [http://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Aloysius_Gonzaga ශාන්ත ඇලෝසියස් ගොන්සගා] (1568 මාර්තු 9 වන දින උපන්) නමින් නම් කරන ලදි.

ST ALOYSIUS COLLEGE , GALLE 1895 වසරේ ගාල්ල කල්වාරි කන්දේ කුඩා මිශ්‍ර පාසලක් ලෙස ජේසු නිකායක පියතුමන්ලා විසින් අරබනලදී. නමුත් වසර කිහිපයකට පසු මෙය පිරිමි පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය.මෙ වන විට වසර 130 ක ඉතිහාසයකට උරුම කම් කියන අතර මේ වන විට සිසුන් 4000 ක් පමණ අධ්‍යාපනය ලබයි.
[[ප්‍රවර්ගය:ගාල්ල]]</text>
      <sha1>hiwez6u06t4bwegoitp38m3bfk2o4ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මතුගම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38248</id>
    <revision>
      <id>783790</id>
      <parentid>766245</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T10:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58764" sha1="cou8i3o1hwyhowggn7ucqwh969p3atk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = මතුගම
| other_name               = {{lang|ta|மத்துகம}}&lt;br/&gt;{{lang|en|Matugama}}&lt;hr/&gt;{{lang|si|පස්දුන් කෝරළය}}&lt;br/&gt;{{lang|ta|பஸ்துன் கோரலா}}&lt;br/&gt;{{lang|en|Pasdun Koralaya}}
| settlement_type          = City
| image_skyline            = Panthiya. Sri Lanka - panoramio (2).jpg
| imagesize                = 250px
| image_caption            = මතුගම නගරය
| image_flag               = 
| flag_size                = 
| image_seal               = 
| seal_size                = 
| image_shield             = 
| shield_size              = 
| city_logo                = 
| citylogo_size            = 
| pushpin_map              = Sri Lanka
| pushpin_label_position   = 
| pushpin_map_caption      = 
| pushpin_mapsize          = 
| coordinates_region       = LK
| subdivision_type         = [[රට]]
| subdivision_name         = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type2        = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name2        = [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type3        = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name3        = [[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය]]
| government_footnotes     = 
| leader_name              = 
| leader_party             = 
| unit_pref                = මෙට්‍රික්
| area_footnotes           = 
| area_total_km2           = 105
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| population_as_of         = 
| population_footnotes     = 
| population_note          = 
| population_total         = 
| utc_offset               = +5:30
| timezone                 = ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලා කලාපය
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
| latd                     = 6
| latm                     = 31
| lats                     = 20
| latNS                    = N
| longd                    = 80
| longm                    = 6
| longs                    = 52
| longEW                   = E
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 16.7
| postal_code_type         = තැපැල් කේතය
| postal_code              = [https://mohanjith.net/postal_codes/western/kalutara/12100-matugama.html 12100]
| area_code                = 
| website                  = 
| footnotes                = 
}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]

[[කලුතර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබෙන මතුගම නගරය පැරණිදේශ සීමා බෙදීම් අනුව පස්යොදුන් කෝරළයට අයත් වෙයි.කෝට්ටේ [[සයවන පරාක්‍රම බාහු]] රාජ්‍ය කාලයේ දී ඔහුගේ අප්‍රකට අග බිසව වූ මධුරා නොහොත් මිහිරි දේවියට
[[ශ්‍රී වර්ධන]] නම් කුමාරයෙකු විය. රජු මේ කුමරු ට ප්‍රතිරාජ තනතුර ලබා දී [[පස්යොදුන් කෝරළය]]ට පිටත් කර එවීය. එහි පාලන බලය උසුලන අතර තුර සිය මව වූ මිහිරි දේවියද සිය බල පෙදෙසට ගෙන්වා ගන්නට ප්‍රතිරාජයන්ට සිදු විය. එයට හේතු වූයේ රජ වාසලේ වූ කුමන්ත්‍රණ ව්‍යායාමයයි. මෙයින් පසු පස්යොදුන් කෝරළයේ වත්මන් අගලවත්ත සහ මතුගම ට සීමා වන කලාපයේ වාස ග්‍රහණය කළ මේ බිසව නිසා මේ පෙදෙසට මාතෘ ග්‍රාම නම ව්‍යවහාර විය. එය පසුව මතුගම වූ බව පැවසේ. ක්‍රි.ව. 1766 දී මතුගම ගමට ලියවුණු ලන්දේසි තෝම්බුවකට අනුව [[මුණසිංහ පෙළපතට]]මේ පෙදෙසහි ඉඩම් කීපයක් අයත්ව පැවති බව පෙනේ.  අද මෙය දියුණු නගරයකි. මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් බල ප්‍රදේශය එහි සීමාවයි.රන්වලා ගල කඳු සිඛරය මෙහි පවතින දර්ශණීය ස්ථානයකි. එම කන්දේ පෝෂක ප්‍රදේශයෙන් ගලා එන මැණික් ගොඩ ඇළ එකතුවන්නේ බෙන්තර ගංගාවටයි. මෙම පෙදෙසේ විශාල වපසරියක් රබර් වගාවට යට වී ඇත. එයට
අමතරව කුඩා තේ වතු වැවිල්ලෙන් සිය ආදායම සරි කර ගන්නා ජනතාවකට මතුගම වාස භූමි වෙයි. පාරම්පරික ජීවන වෘත්තිය වී ගොවිතැන නමුත් වර්තමානයේ දී මෙහි ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය වී ඇත.

=== '''මතුගම ඇතුළු පස්දුන් රට ඉතිහාසය''' ===
වර්තමාන මතුගම ප්‍රදේශය පුරාණ බෙදීම් වලට අනුව මායා රටට හා දක්ඛිණ දේශයට අයත් වේ.පසුකාලීනව බෙදීම් අනුව පංචයෝජන ( පස්‍ යොත්න ) හෙවත් පස්‍ යොදුන් කෝරළයට අයත් වේ.ඒ අනුව දිගින් යොදුන් 5 ක් ද පළලින් යොදුන් 5ක් ද වූ (යොදුන් 1 ක් සැතපුම් 16 ක් වේ.) විසල් ප්‍රදේශය පස් යොදුන් කෝරළය හෙවත් පස්දුන් රට ලෙස හැදින්වේ. එය නැගෙනහිරින්  සබරගමු කඳුකරයේ බටහිර බෑවුමින්ද, බටහිරින් මහ සාගරයද, උතුරින් කලු ගඟේ දකුණු ඉවුරද, දකුණේ බෙන්තර ගඟින් ද මායිම් වේ. මෙකී විසල් පස්යොදුන් රට කේන්ද්‍රීය මධ්‍යස්ථානය හෙවත් අගනගරය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ මතුගම  නගරයයි. මතුගම යන නාමය පබැඳීම කෙරෙහි මුල් වන කාරණා කීපයක් ජනවහරේ වෙයි.

කෝට්ටේ රාජධානි සමයේ 6 වන පැරකුම්බා රජ දවස ඔහුගේ ප්‍රියතම බිසවක් වූ මධුරා හෙවත් මිහිරි දේවියට ශ්‍රී වර්ධන නම් පුත් කුමරෙක් විය.රජු වර්ධන කුමරා ප්‍රතිරාජ පදවිය දුන් අතර පස්දුන් රට  පාලනය පිණිස මේ ප්‍රදේශයට එවීය.රජවාසල කුමන්ත්‍රණයක් නිසා කුමරා තම මව වන මධුරා දේවිය තම ප්‍රදේශයට ගෙන්වා මවට මැදුරක් කරවා එහි වාසයට කටයුතු යෙදීය.මව වාසය කල ප්‍රදේශය මාතෘ ගාම නම් විය.පසුව එය මාතු ගාම වී කල් යත්ම මතුගම නම් විය.
      තවද ප්‍රදේශය පුරා ම පහත්බිම් දෙනි ගොඩැලි වගුරු බිම් හා ගම් බිම් වේ.ඒ සියල්ල ට වඩා උස්වූ බිමෙහි මත්තෙහි පිහිටි ගම මතුගම නම් වූ බවද කියවේ.
        ඉහත කතා වලට අමතරව දැක්වෙන ජනවහරක කියවෙන්නේ එක් රජෙකු සේනා සමග අතරමංව ගමන් ගන්නා අතරතුර එක්වරම උස්බිමක පිහිටි ගමක් මතුවූ බවත් එනිසා එම ගම මතුගම නම් වූ බවත් ය. 
         ග්‍රාම නාමය පටබැඳීමට පාදක වූ ඓතිහාසික වශයෙන් ඉහත සිදුවීම් ද,තවත් ඓතිහාසික සිදුවීම් රාශියකට පස්දුන් කෝරළය සබැඳී පවතී.
   පලමු වරට පස්දුන් රට ගැන සදහන් වන්නේ පොළොන්නරු අවධියේදී ය.පොළොන්නරුවේ මහා පැරකුම්බා රජදවස එතුමාගේ පුත් මානාභරණ කුමරු පස්දුන් රටට පැමිණ සේනා සංවිධානය කරමින් ප්‍රදේශය අස්වද්දා සංවර්ධනය කල බව ඉතිහාසගතය.
       තවද මහා විජයබාහු රජු ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණයෙන්  පොළොන්නරුව බේරා ගැනීමට රුහුණේ සිට සේනා සංවිධානය කර ගමන් කල මාර්ග තුනෙන් එක් මාර්ගය ක්ද පස්දුන් කෝරළය හරහා වැටී තිබේ.
         කෝට්ටේ යුගයේ රණශූරයෙක් වූ වීදිය බණ්ඩාර හෙවත් වේධය කුමරු සිරගෙයින් පලාවිත් පස්දුන් කෝරළයේ මතුගමට නුදුරු පැලැන්ද ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව බලකොටුවක් තනා එහි සිට සේනා සංවිධානය කල අතර වර්තමාන එම ප්‍රදේශය පාලින්ද නුවර නොහොත් බදුරලිය නම් වේ.
       දඹදෙණි හා පොළොන්නරු යුගවල රජකල දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ  අමාත්‍යවරයකු  වූ දේවපතිරාජ ඇමති පස්දුන් කෝරළයේ කැකුලන්දල සිටි අතර අගලවත්ත කැකුලන්දල පතිරාජ පිරිවෙන් පුරාණ ටැම්පිට විහාරය ඔහු කරවූවකි.
                    පස්දුන් රට ජනාවාස වීම ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්වා දිවෙන්නකි. ඊට මනා සාක්ෂි සපයන ස්ථානයකි පස්දුන් කෝරළයේ බුලත්සිංහල පාහියන්ගල.වසර 38000 කට වඩා පැරැණි මානව පොසිල ඉන් හමුවී ඇත.
         මතුගම ප්‍රදේශය ජනාවාස වීම ගැන තොරතුරක් ද වේ.එනම් සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ උදහසට ලක්වූ ප්‍රභූ පවුලක සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු රහසිගතව වනාන්තර ගිරිදූර්ග ගහන නිරතුරුව වැසි
ලැබෙන මෙකී පස්දුන් රටට පැනවිත් මතුගම ආසන්න හොරපැලයවත්ත නම්
ප්‍රදේශය තුළ වාසය කල අතර ඔවුන් ආවාහ විවාහ කරගෙන මෙහිම වාසය කළහ.ඔවුනගෙන් ආරම්භ වූ පරම්පරාව
සුප්‍රකට මුණසිංහ පරම්පරාව වේ.  

=== '''දේශගුණය හා පරිසරය''' ===
පහතරට තෙත් කලාපයේ පිහිටි මතුගම ඇතුළු පස්දුන් කෝරළය සම සීතෝෂ්ණ දේශගුණයකට හිමිකම් කියයි.
වාර්ෂික වර්ෂාපතනය ද ඉතා ඉහල මට්ටමින්  පවතින අතර ප්‍රදේශයේ ජලයද ගුණාත්මක බවින් ඉහළය. නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාවෙන් ප්‍රධාන ව වැසි ලැබේ.
සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 28 ක් 32 ත් අතර මට්ටමේ පවතී.නමුත් වර්ෂයේ දෙසැම්බර් අගෝස්තු හා ජනවාරි කාලයේ උෂ්ණත්වය පහල බැසීම සමග සීතල කාලගුණයක් පවතී. උදෑසන පවතින මීදුම් තත්ත්වයද දුලබ නොවේ. මතුගම ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට සාමාන්‍ය උස මීටර් 16.7 ක් වේ.
මීටර් 16 සිට මීටර් 700 තෙක් විවිධ උස මට්ටමින් යුතු භූවිෂමතා ලක්ෂණ දැකිය හැකිය .
         

=== ස්වභාව සෞන්දර්ය හා ඓතිහාසික ස්ථාන ===
පස්දුන් කෝරළය වනාහි කඳු  මිටියාවත්  වනාන්තර වගුරු බිම් ගහන ජල පෝෂක ප්‍රදේශ ගහන ප්‍රදේශය කි.
කළු ගඟ හා බෙන්තර ගඟ ප්‍රධාන ගංගා වන අතර අතුරු ගංගා ලෙස මඟුරු ගඟ,කුකුලේ ගඟ ආදිය වේ.  කුකුලේ ගඟ ඇසුරු කර ජල විදුලි බලාගාරයක් පවතින අතර කුකුලේ ගඟ නිවාඩු නිකේතනය 
මෙන්ම හමුදා කඳවුරක් ද වේ. ඊට අමතරව මතුගම ආසන්නව කෙටි කලකින්  ලඟාවිය හැකි දියඇලි රාශියක් වේ. ඒ අතර ප්‍රචලිත තුඩුගල ඇල්ල,මාකෙලි ඇල්ල මෙන්ම කපුරු කන්ද ඇල්ල , රජාමැරුණු ඇල්ල,පොල්ගම්පළ ඇල්ල , ගිනිගෙදර ඇල්ල 
අහස්බෝක්කු ඇල්ල ,
කබරගොයිදොල ඇල්ල , 
තඹදොල ඇල්ල ,ඇලි හත ,
පුවක් දොල ඇල්ල යන දියඇලි වන 
අතර තවත් අප්‍රකට කුඩා දියඇලි රාශියක් වේ.මේ හැර බුලත්සිංහල පාහියන්ගල,මතුගම ආසන්න යක්ගිරිලෙන ආදි ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථාන ද කලුගල ආරණ්‍යය, පහුරුකන්ද ආරණ්‍යය, 
මණ්ඩාගල ආරණ්‍යය , ස්වර්ණලෙන ආරණ්‍යය , වරකාගොඩ ලෙන් රජමහා විහාරය ,කැකුලන්දල ටැම්පිට රජමහා විහාරය , පැලැන්ද බලකොටුව නටඹුන් ,
නයි හත්දෙනා උපන් මතුගම ගුරුදොල පත්තිනි දේවාලය, 
පැලැන්ද රජමහා විහාරය ඓතිහාසික වේ.සුප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පී එම්.සාර්ලිස් ගේ සිතුවම් ඇති පාන්තිය මංගලාරාම පුරාණ විහාරය ද නගරාසන්නව ඇත.
තවද සුප්‍රකට බේවිස් බාවා උද්‍යානය,
අලුත්ගම කන්දේ විහාරය,කළුතර බෝධිය,කෙටි වේලාවක් තුළ ලඟාවිය හැකි ස්ථාන වේ. යගිරල රක්ෂිතය , කලුගල රක්ෂිතය 
මෙන්ම සිංහරාජ රක්ෂිතයේ කොටසක් ද එහි මායිම් වනාන්තර ද පස්දුන් කෝරළයට අයත් වේ. මතුගම නගරයේම පසෙක ඇති මතුගම්කන්දේ පිහිටි කොඩිගල ද  හාත්පස පෙනෙනා බැලුම්ගලකි. එසේම මෑතකදී නගරාසන්න බටමුල්ලකන්ද රක්ෂිත කඳු ශිඛරය මත ඉදිවුණු දකුණු ආසියාවේ මෙන්ම ලංකාවේ උසම හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ ප්‍රදේශයට ආශිර්වාදයකි.

මතුගම කඳු ගණනාවකින් වටවූ වල ගොඩැලි සහිත මද තැනිතලා බිමකි .
මතුගම් කන්ද , බටමුල්ල කන්ද, පෙත්ත කන්ද , සාම කන්ද ,  රන්වලාගල කන්ද , දේවාල කන්ද , උගුල්වැටි කන්ද , බෝපිටිය කන්ද ඒ අතරවේ.

=== ආර්ථිකය   ===
පස්දුන් කෝරළය වනාහි කෘෂිකාර්මික අර්ථ ක්‍රමයකට උරුමකම් කියන්නකි.
ප්‍රධාන ව රබර් වගාව ද වී වගාව හා 
පහතරට තේ වගාව ද සිදු කෙරේ.
අමතරව කුරුඳු , ගම්මිරිස් , බුලත් ආදිය වගා කෙරේ.
  වර්තමානයේ පරිධි කලාපයේ මෙවැනි කෘෂි ආර්ථික රටාවක් පැවතුනද මතුගම නගරය සීඝ්‍ර නාගරිකකරණයට ලක්වීම 
නිසා මතුගම නගරය ඇතුළු තදාසන්න ප්‍රදේශය කර්මාන්ත , සේවා මත රැදෙන  ආර්ථික 
රටාවකට යොමුව ඇත.ඇඟළුම්,තේ,රබර්,ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන,කුළුබඩු,රසකැවිලි,හඳුන්කූරු,ජෑම්,පොහොර ආදී කර්මාන්තශාලා හා ගෘහස්ථ වශයෙන්ද කර්මාන්ත පවතී.
මතුගම වැලිපැන්නේ ලංකාවේ නවීනතම මෝටර්රථ එකලස් කිරීමේ මහින්ද්‍රා අයිඩියල් කර්මාන්ත අංගනයද ඇත.
මතුගම මීගම පහේ කණුව ප්‍රදේශයේ කර්මාන්තපුරයක්ද ස්ථාපිතය.

=== '''පිහිටීම හා වැදගත්කම''' ===
කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ මධ්‍යගතව පිහිටි මතුගම නගරය දිස්ත්‍රික්කයේ සියලුම දිශාවන් හා බස්නාහිර දකුණු හා සබරගමු පළාත් කරා විහිදෙන මාර්ග ජාලයක් ඒකාබද්ධ කරන කේන්ද්‍රීය මංසන්ධියකි. එසේම එය දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධානතම වෙළඳ හා පරිපාලනමය නගරයකි. කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ මුල්ම මැතිවරණ කොට්ඨාස හතරෙන් එකක්ද වන මතුගම ආසනය මතුගම හා දොඩම්ගොඩ ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාස වලින් සමන්විත වේ. මතුගම ප්‍රදේශය මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයෙන් සහ මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාව මගින් පාලනය වේ. ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ජනගහනය 90000 ක් පමණ වන අතර සියලුම ජාතිකයන් වාසය කරයි.ග්‍රාම නිලධාරි වසම් 57 කින් සමන්විතය.ප්‍රදේශය වපසරිය ව.කි.මී 105ක් පමණ වේ.ආශ්‍රිතව පිහිටි අනෙකුත් ප්‍රදේශ ලෙස කලුතර,දොඩන්ගොඩ, අගලවත්ත , බුලත්සිංහල , වලල්ලාවිට ,
පාලින්ද නුවර හා අලුත්ගම වේ. මතුගම නගරය ප්‍රධාන පරිපාලන මූල්‍ය හා වෙළඳ  නගරය වන අතර අගලවත්ත හා දොඩන්ගොඩ ප්‍රධාන උපනගර ද්විත්වය වේ.

=== මාර්ග ව්‍යූහය සහ ප්‍රදේශයේ මාර්ග විසීරීම ===
කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ මධ්‍යගතව පිහිටි ප්‍රධාන නගරය වන්නේ මතුගම යි.ප්‍රධාන මාර්ග 4ක් නගර මධ්‍යයට එක්වන අතර  මතුගම කලුතර මාර්ගය හා මතුගම අලුත්ගම මාර්ගය,මතුගම අගලවත්ත මාර්ගය හා මතුගම නෑබඩ හරහා හොරණ මාර්ගය එම මාර්ග වේ. මීට අමතරව යටදොල හරහා අලුත්ගමට හා පයාගලට මාර්ග දෙකක්ද,අගලවත්ත හරහා හොරණට මාර්ගයක් ද,අගලවත්ත හරහා කලවාන හා රත්නපුරයට ද, පැලවත්ත හරහා නෙලුව ඔස්සේ ගාලු දිස්ත්‍රික්කයටද, මතුගම සිට පහසුවෙන් ගමන් කල හැකිය. එමෙන්ම දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයටද මතුගම සිට දොඩන්ගොඩ පිවිසුම හරහා සහ වැලිපැන්න පිවිසුම හරහා විනාඩි 10ක් වැනි කෙටි කලකින් පිවිසිය හැකිය.
දුර ප්‍රමාණයන් දැක්වීමේදී කලුතර නගරයට 20 km, අලුත්ගම නගරයට 22 km,හොරණට මාර්ග දෙකකින් 32 km හා 42 km,
අගලවත්තට 6 km,කොළඹට ප්‍රධාන මාර්ගය ඔස්සේ 64 km හා අධිවේගී මාර්ගය ඔස්සේ ද 64 km වේ.
රත්නපුරයට 75 km වන අතර ගාල්ලටද 75 km පමණ වේ.දක්ෂිණ අධිවේගී මග ඔස්සේ කොළඹට විනාඩි 40 කින් කඩවතට විනාඩි 45 කින් හා ගාල්ලට පැයකින් පමණ ගමන් කල හැකිය.දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ ප්‍රධානතම පිවිසුම් 2ක් වන දොඩන්ගොඩ හා වැලිපැන්න පිහිටා ඇත්තේ මතුගම ආසනය තුළ වීම විශේෂිත වේ.එසේම අධිවේගී මගේ සේවා කලාපය ද
මතුගම වැලිපැන්නෙ පිහිටා ඇත.ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලයේ බස් ඩිපෝවක්ද මතුගම සතු වන අතර  ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන කෂේත්‍රයේ අවාසනාවට මෙන් 2001 වසරේ  මතුගම ඉදිකිරීමට යෝජිතව තිබූ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ද, ඒ සමගම  ඉදිකිරීමට තිබූ දුම්රිය මාර්ගයද මහජන සහයක් නොලැබීම හා දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති, තීරණ මත මතුගමට 
අහිමි විය.

==== මතුගම සිට ක්‍රියාත්මක බස් සේවා ====
මතුගම - කොළඹ(සාමාන්‍ය), මතුගම - කොළඹ (A/C), මතුගම - කොළඹ (අධිවේගී මාර්ගය),
මතුගම - මහරගම(අධිවේගී මාර්ගය),
මතුගම - කඩවත (අධිවේගී මාර්ගය) 
මතුගම - මාතර (අධිවේගී මාර්ගය),
මතුගම - ගාල්ල (අධිවේගී මාර්ගය),
මතුගම - කළුතර ,
මතුගම - අළුත්ගම (හොරවල හරහා),
මතුගම - අළුත්ගම (යටදොල  හරහා),
මතුගම - කලවාන ,
මතුගම - අගලවත්ත ,
මතුගම - බදුරලිය ,
මතුගම - හොරණ (නෑබඩ  හරහා) ,
මතුගම - හොරණ (බුලත්සිංහල   හරහා) ,
මතුගම - නෙළුව ,
මතුගම -  පැලවත්ත (අගලවත්ත හරහා ),
මතුගම -  පැලවත්ත (හොරවල හරහා ),
මතුගම - ගාල්ල ,
මතුගම - මහනුවර ,
මතුගම - කුරුණෑගල /දඹුල්ල හරහා යාපනය ,
උඩුගම- මතුගම - රත්නපුර හරහා බදුල්ල ,උඩුගම - මතුගම -අවිස්සාවේල්ල හරහා හැටන්/නුවරඑළිය ,
ඇල්පිටිය- මතුගම - රත්නපුර හරහා ඇඹිලිපිටිය ,
මතුගම - රත්නපුර බෙරගල හරහා අක්කරේපත්තුව ,
මතුගම - කුරුණෑගල/අනුරාධපුරය,
මතුගම - දෙනියාය ,
මීට අමතරව මතුගම සිට පාර්ලිමේන්තුව,දෙහිවල , මීගමුව  මහරගම ,පනාගොඩ කාර්යාල සේවා බස් ගමන් වාර ද ක්‍රියාත්මක වේ.
තවද  ප්‍රාදේශීය වශයෙන් 
ආසන්න ගම්මාන කරා බස් ගමන් වාර මතුගම ලංගම හා පෞද්ගලික බස් සේවා මගින් සපයයි .
  තවද මතුගම හරහා කොළඹ  දක්වා මොරවක, ඕපාත,තවලම , නෙළුව යන ගාලු දිස්ත්‍රික් ගම් වල සිට ද, රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කලවාන සිටද, බදුරලිය , අගලවත්ත , වලල්ලාවිට,පැලවත්ත ආදී ආසන්න ප්‍රදේශ වල සිට ද බස් සේවා ක්‍රියාත්මක වේ.

==== නගර සීමාවේ අභ්‍යන්තර මාර්ග ====
   ආනන්ද පෙදෙස ( ආනන්ද මාවත),
   ඩී.ඒ මුණසිංහ මාවත, 
   ශ්‍රී සුදර්ශනාරාම මාවත,
   ඇල්බට් විජේගුණවර්ධන මාවත, 
    කන්නන්ගර මාවත, 
    ශ්‍රවණාගාර පිවිසුම් මාර්ගය, 
    තානායම පාර, 
    බටමුල්ලකන්ද පාර, 
    මධ්‍යම මාවත ( සෙන්ට්‍රල් පාර ),
    බණ්ඩාරනායක මාවත, 
    ගාමිණි මාවත, 
    බාලිකා පාර,
    මේධානන්ද මාවත,
    පැස්කුවල් වීදිය, 
    පැස්කුවල් මාවත, 
     ආඳාගල පාර, 
     කුමාර වෙල්ගම මාවත ( සෙන්ට් මේරිස් ලේන්) ,
     ඩිපෝව පාර, 
     නාරවිල පාර, 
     මද්දෙගොඩ පාර, 
     රෝහල පාර,

=== දේශපාලනික පසුබිම ===
            මතුගම සඳහා 1931 පලමු රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ ආසනයක් හිමිවිය .
*මුල්ම මන්ත්‍රී බවට පත්වූයේ  ලලිත් ඇතුලත්මුදලි ගේ පියා වූ මතුගම උපන් ඩී.ඩී ඇතුලත්මුදලි මහතා වේ.

*ඉන්පසු  1936 සිට 1947 දක්වා මතුගම මන්ත්‍රී  වූයේ මතුගම ලූල්බද්දූවේ උපන් සී. ඩබ්ලිව් . ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර මහතායි.
ඔහු මතුගම මන්ත්‍රී ව සිටි කාලය තුලම නිදහස් අධ්‍යාපන පනත ද ගෙනාවේ ය.
ඒ අනුව ලංකාවේ නිදහස් අධ්‍යාපනය ස්ථාපනයෙන් පසු බිහිකළ මුල්ම මධ්‍ය මහා
විද්‍යාලය  තම ගමට ලබාදීමට කන්නන්ගර මහතා ක්‍රියා කලේය. මතුගම C.W.W කන්නන්ගර මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය එයයි.

1947 - 1956 මන්ත්‍රී විල්මට් ඒ පෙරේරා 
1956 - 1977 මන්ත්‍රී දයා.ටී පස්කුවල්
1977- 1983 රෙජිනෝල්ඩ් ගුණරත්න 
1983        අනිල් මුණසිංහ 

* දයා.ටී පස්කුවල් මහතා ගේ කාලය මතුගම ස්වර්ණමය යුගය ලෙස හැදින්විය හැකිය.
එතුමා හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි. නියොජ්‍ය කතානායක වරයෙක් ද විය.
මතුගම ආසනයේ මන්ත්‍රීවරයා විය.

එස්.ඩබ්ලිව් ආර් ඩී බණ්ඩාරනායක මහතාගේ සංකල්පයක් මත බිහිකළ සුලු නගර සභා යටතේ ලක්දිව නගර කීපයකට 
සුලු නගර සභා ලැබිණ. දයා.ටී පස්කුවල් මහතාගේ ඉල්ලීම මත මතුගමට ද සුලු නගර සභාවක් හිමිවිය.1949 දී හිමිවූ මේ සුළු නගර සභාවේ 1956 සිට පස්කුවල් මහතා නගරාධිපති ධූරය දැරීය.
වත්මන් දේශපාලුවන් මෙන් නොව එතුමා වචනයේ  පරිසමාප්ත අර්ථයෙන් ම හොඳ දේශපාලකයකු විය. ඒබ්‍රහම් විජෙගුනවර්ඩන මහතට ායත් අක්කර දෙකක ඉඩම රජයට පවරාගෙන මතුගම මහජන ක්‍රීඩාංගනය තතීමට යොදාග්තෙය. මතුගමට ලංගම ඩිපෝවක් ,ලංගම හා පෞද්ගලික බස් නැවතුම්පොළ
2ක්, සිනමාහල් 2ක්, විදුලි උපපොලක්,විදුලි බල මණ්ඩලයේ ශාඛාවක්,රාජ්‍ය දැව සංස්ථාවේ ශාඛාවක් , පොලිස් මූලස්ථානය හා පොලිස් අධිකාරි කාර්යාලයක්, දිසා හාමහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සංකීර්ණයක් , රාජ්‍ය 
බැංකු හා පෞද්ගලික බැංකු කීපයක්, ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලයක්, කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයක්  , රෝහලක්
ආදී සියලුම පහසුකම් ලබාදීමට කටයුතු කලේය. 
එයින් නොනැවතුණ එතුමා මතු පරපුරේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය බිහිකිරීමට මුල් විය.1942 ඇරඹි එය අද සියලු පහසුකම් සපිරි කලුතර දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන ජාතික පාසලකි.
මේ අපරිමිත සේවය තුලින් ලැබූ පින් මහිමය නිසා දෝ එතුමා වසර 100 ක් ජීවත් වීමට වාසනාව  ලැබුවේ ය.

* 1983 මන්ත්‍රී වූ අනිල් මුණසිංහ ලංකාවේ 
ප්‍රවාහන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයකු ලෙස කටයුතු කලේය.

මතුගම ආසනය එවකට බස්නාහිර පලාතේ විශාලතම මැතිවරණ ආසනය මෙන්ම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය විය.
එය මතුගම,අගලවත්ත දොඩන්ගොඩ හා බුලත්සිංහල  අයත් විසල් ප්‍රදේශයකි.
නමුත් 1947 දී මතුගමින් කොටසක් කඩා අගලවත්ත ආසනය ඇතිකලේය.1960 දී අගලවත්ත දෙකඩ කරමින්  බුලත්සිංහල නමින් නව ආසනයක් බිහි
කෙරිණි .ඒ අනුව මතුගම ප්‍රා.ලේකම් කොට්ඨාසය    ව.කි.මී 105 කට සීමා විය.
1949දී මතුගම සුලු නගර සභාව ද
1987 දී සුලු නගර සභා ක්‍රමය අහෝසි වී මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාව ද බිහිකරන ලදී.

            මතුගමින් බිහිව ඇති  වර්තමාන දේශපාලන චරිත ලෙස කුමාර වෙල්ගම, 
රංජිත් සෝමවංශ,
නිර්මල කොතලාවල ,
මහින්ද සමරසිංහ ,
පාලිත තෙවරප්පෙරුම,
ජගත් විතාන වෙති.

=== මතුගම ඉපිද බිහිවූ ප්‍රසිද්ධ චරිත ===
ඩී.ඩී ඇතුලත්මුදලි මහතා (දේශපාලක), සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර මහතා (දේශපාලක),අනිල් මුණසිංහ මහතා, දයා.ටී පස්කුවල් මහතා, නාරද දිසාසේකර (ගායක)(අභ්‍රාවප්ප්‍රාප්ත), නන්දා මාලිනී මහත්මිය (ගායිකා), ඩන්කන් වයිට් (ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම්ලාභී ක්‍රීඩක), නැසීගිය ප්‍රවීන මාධ්‍යවේදී හේම නලින් කරුණාරත්න ,ලේඛක මතුගම මහින්ද විජේතිලක, ලේඛක පූජ්‍ය බටුවන්ගල රාහුල හිමි, සුප්‍රකට ගෘහ නිර්මාන ශිල්පී කුමුදු එස් මුනසිංහ, 
  ප්‍රවීණ මාධ්‍යවේදී, ගත්කතුවර, ගීත රචක​ [https://www.facebook.com/KChamikaLyrics/], [https://sahitha-poth-piyasa.wixsite.com/shop?page=2 සාහිත පොත් පියස] නිර්මාතෘ [https://www.facebook.com/chamika.munasinghe.5 චාමික මුණසිංහ] , 
 ප්‍රවීණ ලේඛක මතුගම සෙනෙවිරුවන් ([https://www.facebook.com/commerce/products/1219768424755199/?ref=mini_shop_storefront&amp;referral_code=mini_shop_page_shop_tab_cta සිංහල බෞද්ධ රාජ්‍ය සම්ප්‍රදාය]​), 

=== මතුගම ආශ්‍රිත නිවාඩු නිකේතන ===
 කුකුලේගඟ නිවාඩු නිකේතනය, The Ark,දිය උල්පත resort, කන්දහේන සිනමන් ගාර්ඩ්න්, මුණසිංහ මහගෙදර , Natures village 

=== මතුගම ප්‍රදේශය හා නගරයේ මූලික පාලන තන්ත්‍රය ===
මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාව හා මතුගම ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලය  මගින් පාලනය වේ.
      මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ව.කි.මී 105 ක් වේ.
ග්‍රාමසේවා වසම් 57 කි.
       මතුගම නගරය ඉන් ග්‍රාම සේවා වසම් 6ක පමණ ව්‍යාප්තව තිබේ. ඒවානම් මතුගම උතුර, මතුගම නැගෙනහිර,මතුගම දකුණ ,
මතුගම බටහිර ,වෑත්තෑව හා පාන්තිය වේ.
මතුගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ජනගහනය 90000 ක් පමණ වේ.නගර සීමාව තුළ 20000 ක් පමණ වාසය කරයි.
ප්‍රදේශයේ බහුතරය සිංහල වන අතර එය ප්‍රතිශතයක් 80% ක්  ඉක්මවයි.
දමිළ,මුස්ලිම් හා වෙනත් ජනවර්ගද සුළු වශයෙන් සිටිති.
සිංහල බෞද්ධ ප්‍රධාන වන අතර කතෝලික,ක්‍රිස්තියානි,ඉස්ලාම් හා හින්දු ආගම් අදහන ප්‍රජාව ජීවත් වේ. නගරය තුළ බෞද්ධ විහාර කීපයක් එනම් ශ්‍රී සුදර්ශනාරාම මහා විහාරය,බටමුල්ලකන්ද ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්ථාන විහාරය,ඇතුලත්මුදලිගම ජයබෝධී විහාරය,පාන්තිය මංගලාරාමය ප්‍රධාන වේ. නගරයේ ක්‍රිස්තියානි හා කතෝලික දේවස්‍ථාන ලෙස ශා.මරියා දේවස්ථානය , මෙතෝදිස්ත දේවස්ථානය හා පෙන්තකොස්ත සභාව වේ. ජුම්මා ඉස්ලාම් දේවස්ථානයද නගරය තුළ ඇති නමුත් ප්‍රධානව ඉස්ලාම් ජනගහනයක් වාසය කරන්නේ මතුගම වැලිපැන්න නගරය ආශ්‍රිතවයි. එහි ඉස්ලාම් දේවස්ථාන කිහිපයක් ඇත.හින්දු කෝවිල් මතුගම ප්‍රදේශයේ පවතින තේ වතු ආශ්‍රිතව ඇත.
 නගරයේ පාසල් හා අධ්‍යාපන ආයතන කරා දිනපතා අවට 
 ප්‍රදේශ වල සිට 15 000 ක පමණ සිසු සිසුවියන් පිරිසක් පැමිණේ.

=== ප්‍රධාන විද්‍යාල:  ===

==== [https://cwwkcc.lk/ 1. සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව් කන්නන්ගර මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය(ජාතික පාසල);]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ====
මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් අධ්‍යාපන පනතෙන් පසුව බිහිකල ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයයයි; අඛණ්ඩව මතුගම ප්‍රදේශයෙන් වැඩිම සිසුන් පිරිසක් විශ්ව විද්‍යාලයට වරම් ලබන පාසල ලෙස මෙම පාසල ප්‍රසිද්ධියක් ලබා තිබේ. එසේම ක්‍රීඩා ක්ශේත්‍රය සඳහාද මතුගම ප්‍රදේශයේ වැඩිම පහසුකම් ප්‍රමාණයක් සහිත පාසල වන්නේ මෙයයි.

2 .මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය ජාතික පාසල

3.මතුගම ශාන්ත මේරි මහා විද්‍යාලය,
4.ඊ.ඩබ්ලිව් අදිකාරම් මහා විද්‍යාලය,
5.ඩී.ඩී ඇතුලත්මුදලි විද්‍යාලය, 
6.පාන්තිය මහා විද්‍යාලය,
7.පාන්තිය විද්‍යාතන පිරිවෙන,
8.රත්නාලෝක විද්‍යාලය (පෞද්ගලික),
9.ලීඩ්ස් ජාත්‍යන්තර පාසල (පෞද්).

   :එසේම ලංකාවේ ප්‍රථම ගුරුවරුන් උදෙසා ඉදිකල ගම්මානය ගුරුපුරය ද මතුගම නගරාසන්නයේ ඇත.
මීට අමතරව සුපිරි පෙර පාසල් ගණනාවක්ද, බාහිර උපාධි ආයතනද, පෞද්ගලික උසස් අධ්‍යාපන ආයතන රැසක්ද නගරය ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබේ.

       මෙම ශිෂ්‍ය ප්‍රජාව හැරුණුකොට
බැංකු,මූල්‍ය,රක්ෂණ,ප්‍රවාහන,පරිපාලනමය,නීතිමය,ආර්ථික ආදි වෙනත් අවශ්‍යතා සඳහා දෛනිකව 100 000 කට වැඩි ජනකායක් නගරයට පැමිණෙති. නගරය තුළ සියළුම බැංකු, මූල්‍ය,රක්ෂණ,
දුරකථන සමාගම්  ආයතන වල ශාඛාවන් ඇත.
තවද සුපිරි ගණයේ ඇඳුම් විලාසිතා ප්‍රදර්ශනාගාර,වෙනත් වෙළඳ ප්‍රදර්ශනාගාර,වෙළද සංකීර්ණ,
සුපිරි ආහාර අලෙවිසැල් ද, තොග හා සිල්ලර වෙළඳසැල් රාශියක්ද ඉරිදා හා බදාදා පැවැත්වෙන විශාල පොඳු වෙළඳපලක්ද ඇත. ශ්‍රී ලංගම බස් ඩිපෝවක් හා ප්‍රධාන බස් නැවතුම්පලක්, පෞද්ගලික බස් නැවතුම්පලක් නගරයට ඇත. ප්‍රදේශයේ හා පරිධි කලාපයට සේවා සපයන පරිපාලන හා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතන සියල්ලක්ම මතුගම නගරයේ පිහිටා ඇත. ඒ අතර
මතුගම ප්‍රාදේශිය සභා ප්‍රධාන කාර්යාල සංකීර්ණය,
කසල ප්‍රතිචක්‍රීකරණ අංගනය,
මහජන පුස්තකාලය,
ප්‍රාදේශිය සභා ශ්‍රවණාගාරය හා ළමා උද්‍යානය,
ආදාහනාගාරය,
ප්‍රධාන ක්‍රීඩාංගණය,
සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,
ප්‍රාදේශීය මහ ලේකම් කාර්යාලය, දිස්ත්‍රික් හා මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සංකීර්ණය,
පරිවාස කාර්යාලය,
මූලස්ථාන පොලීසිය,
පොලිස් අධිකාරී කාර්යාලය,
රජයේ තානායම,
ජලසම්පාදන හා ජලාපවාහන මණ්ඩල කාර්යාලය,
විදුලි බල මණ්ඩල කාර්යාලය,
ප්‍රධාන විදුලි ඉංජිනේරු කාර්යාලය හා ප්‍රාදේශිය ප්‍රධාන විදුලි උපපොළ, රාජ්‍ය දැව සංස්ථා ප්‍රාදේශිය කාර්යාලය හා දැව ගබඩාව,
අඩවි වන කාර්යාලය,
ප්‍රාදේශිය ඉංජිනේරු කාර්යාලය,
ප්‍රාදේශිය ඉඩම් රෙජිස්‍ටාර් කාර්යාලය,
ප්‍රාදේශිය මිනින්දෝරු කාර්යාලය,
සුරාබදු කාර්යාලය,
පශු වෛද්‍ය කාර්යාලය,
දිස්ත්‍රික් රෝහල,
විගමණික සම්පත් පුහුණු මධ්‍යස්ථානය,
මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරි කාර්යාලය,
කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය,
කොට්ඨාස අධ්‍යාපන කාර්යාලය, මතුගම විවිධ සේවා සමූපකාර සමිතිය හා තොග ගබඩා සංකීර්ණය,
ටෙලිකොම් ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය,
ප්‍රාදේශිය මූලස්ථාන තැපැල් කාර්යාලය,
සණස ප්‍රධාන කාර්යාලය,
ප්‍රාදේශිය කම්කරු කාර්යාලය,
කුඩා තේ වතු සංවර්ධන අධිකාරි ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය,
දිස්ත්‍රික් පොහොර ගබඩාව
ඇතුළු සියළුම රාජ්‍ය ආයතන, කාර්යාල නගරයේ ඇත. 
මේ ලෙස සියළුම රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයේ සේවා ආදියෙන් නගරය සමන්විත වේ.
    කොළඹ අගනගරය කරා දෛනිකව සංචලනය වන ශ්‍රම බලකාය 50 000 ඉක්මවයි. එසේම කොළඹ හා තදාසන්න කලාපයේ සේවය කරන විශාල ශ්‍රමිකයන් පිරිසක් මතුගම ඇතුළු පස්දුන් කෝරළයේ ජනතාව වෙති.
    
  
   අන්වර්ථ නාම: 

 * පස්දුන් කෝරළයේ අගනුවර 
 * නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පිය නගරය 
 * කුරුලු පාරාදීස නගරය 
  

=== '''බාහිර උපනගර''' ===
අගලවත්ත,දොඩන්ගොඩ, නෑබඩ, බුලත්සිංහල, බදුරලිය, මීගහතැන්න, පැලවත්ත

ප්‍රධාන මාර්ග 4 ක් නගර මධ්‍යයේ වටරවුමට එක් වේ.එනම් සිව්මංසලකි.

මතුගම - කලුතර ප්‍රධාන මාර්ගය 
මතුගම  - අගලවත්ත ප්‍රධාන මාර්ගය 
මතුගම - අලුත්ගම ප්‍රධාන මාර්ගය 
මතුගම - හොරණ ප්‍රධාන මාර්ගය 

මේ මාර්ග සතර කාපට් ඇතිරූ පුළුල් මාර්ග වන අතර ග්‍රාමීය මාර්ග කිහිපයක් හැරුණු කොට අනෙකුත් ප්‍රධාන හා නගරයේ මාර්ග සියල්ලද ඉතා හොඳින් කාපට් ඇතිරූ ප්‍රමිතියෙන් යුතු මාර්ග වේ. 

මතුගම,වැලිපැන්න,අගලවත්ත,
බුලත්සිංහල,බදුරලිය,පැලවත්ත,
වලල්ලාවිට, දොඩන්ගොඩ  ආදී සියලුම ප්‍රදේශ වලට අවශ්‍ය මූල්‍ය,බැංකු,රක්ෂණ, ප්‍රවාහන , වෙළඳ හා බොහෝ පරිපාලනමය කටයුතු මතුගම නගරය කේන්ද්‍ර කොට සිදුවේ.

ප්‍රදේශයේ පාසල් 150 කට අධික ප්‍රමාණයක් පාලනය කරනුයේ මතුගම කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය මගිනි.
මතුගම , අගලවත්ත , දොඩන්ගොඩ, වැලිපැන්න ,තෙබුවන, බදුරලිය , බුලත්සිංහල ,මීගහතැන්න
යන පොලිස් ස්ථාන 8 ද  ඊට අමතරව බේරුවල මොරගල්ල සංචාරක පොලිස් කාර්යාලය ඇතුලු තවත් පොලිස් මුරපොලවල් කීපයක්ද මතුගම පොලිස් දිස්ත්‍රික්කය 1 හා මතුගම පොලිස් දිස්ත්‍රික්කය 2 යන සහකාර පොලිස් අධිකාරීවරුන් යටතේ පාලනය කෙරේ.
ඉහත පොලිස් බල ප්‍රදේශවල අධිකරණ කටයුතු කෙරෙන්නේ මතුගම අධිකරණය මගිනි.  මෙම සේවා හා පහසුකම් මත නගරාශ්‍රිතව හා ප්‍රාදේශියව ඉඩම් මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර පරිධි කලාපයේ  පර්චස් 1 ක මිල 100 000 ත් 400 000 ත් අතර පවතින අතර නගරාසන්නව එය ලක්ෂ 5 -10 ක් හෝ ඊට වැඩි වේ. යටදොලවත්ත ,යටියන,බදුගම ප්‍රධාන නේවාසික ප්‍රදේශ වෙයි.
දෛනික එකතු වන කසළ ප්‍රමාණය ටොන් 16 ක් පමණ වේ. මතුගම නගරය වනාහි කලුතර දිස්ත්‍රික්කය තුළ වැඩිම මූල්‍ය සංසරණයක් සහිත නගරයක් වන අතර සීඝ්‍රයෙන්ම දියුණු වන නගරයකි. එය වර්තමානයේ සීග්‍රව දියුණු වෙමින් පවතින අතර නගර සභාවක් බවට උසස් වීමේ සුදුසුකම්ද පවතී.

*කුරුලු පාරාදීස නගරය 
The birds paradise city 

              මෙය මෑතකදී පටබැඳී නාමයක් වේ.ඊට හේතු වී ඇත්තේ අගෝස්තුවේ මතුගම නගරය සොඳුරු ආක්‍රමණයට ලක්කරන 
දහස් සංඛ්‍යාත පක්ෂි සමූහයක් නිසාවෙනි.
සෑම  වසරකම අගෝස්තුවේ දී  යුරෝපයේ සිට පැමිණෙන ලංකාවේ නිරිතදිගින් රටට ඇතුළු වන මේ පක්ෂීන්  අටු වැහිලිහිණියන් ලෙස හැදින්වේ .
එලෙස ලංකාවට ඇතුළු වන ඔවුන්ගේ ප්‍රධානතම නැවතුම්පොළ වන්නේ  මතුගම නගරයයි.මීට වසර කීපයකට ඉහත මොරටුව,
රත්මලාන,රත්නපුර වැනි ප්‍රදේශ තම වාසස්ථාන කරගත් මොවුන් එම ප්‍රදේශ හැර දා දැන් වසර කීපයකම සිට පැමිණ මතුගම නගරයේ ලැගුම් ගනී. අගෝස්තුවේදී 
පැමිණෙන මේ අටු වැහිලිහිණියන් මතුගම සහ ලංකාව හැරදා ආපසු යන්නේ අප්‍රේල් මාසයේ දීයි.මේ වර්ගය එම පක්ෂි ගණයේ
සුලබ වර්ගය වන Hirundo rustica guttraills නම් විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැදින්වේ .
ශරීර ස්වභාවය ගත්කල නළල හා උගුර රතු වන් දුඹුරු පාටය.දිලෙන උඩුකය තදනිල් පාට හා යටිකය කිලිටි සුදු පාටින් යුක්තය . වලිගය දෙකට බෙදී ඇත .
ධාන්‍ය වර්ග ආහාරයට වැඩි රුචිකත්වයක් දක්වන මොවුන් මතුගම අවට කුඹුරුවල වී , බජිරි  හා කුඩා කෘමීන් ආහාරයට ගනී.
අඳුරු තැන් වලට අකමැති මේ පක්ෂීන් සවස 6 පමණ වන විට අහසින් එක්වරම වලාවක් ලෙස පැමිණ පහත් වී මතුගම නගරයේ විදුලි ආලෝකය ඇති ස්ථානවල දුරකථන රැහැන් වල, විදුලි කණු වල, වටරවුමේ ඔරලෝසු කණුවේ කටු මත වසා රැය පහන් කරති.මෙසේ මතුගම නගරයට පැමිණෙන අටු වැහිලිහිණියන් ගේ සංඛ්‍යාව 70 000 ත් 100 000 ත් අතර 
වේ යැයි පරිසර වේදීන්  අනුමානය  කරති .
අගෝස්තු සිට අප්‍රේල් දක්වා මාස 8 ක් මතුගම තම නිවහන කොට ගෙන හොඳින් පෝෂණය වී වර්ධනය වන අටු වැහිලිහිණියන් අප්‍රේල් මස අවුරුදු සමයේ මතුගම හැර නැවත ගොඩබිම් හා සමුදුරු මතින් පියඹා තම මව්බිම් කරා යන්නේ තවත් මාස කීපයකින් නැවත මතුගමට පැමිණීමේ බලාපොරොත්තුවෙනි .

                 
    </text>
      <sha1>cou8i3o1hwyhowggn7ucqwh969p3atk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බඹරකන්ද ඇල්ල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42186</id>
    <revision>
      <id>783778</id>
      <parentid>761598</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T08:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19444-48</username>
        <id>78291</id>
      </contributor>
      <comment>නිකන්</comment>
      <origin>783778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="i1glfjbh3u5y0xkdkufxgq47s3wo6fe" xml:space="preserve">{{Infobox waterfall
| name = බඹරකැලේ දියඇල්ල
| photo = Bambarakanda Waterfalls.jpg
| image size = 
| photo_caption = බඹරකන්ද ඇල්ල
| location = [[කළුපහන]], {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
| coords = {{Coord|6|46|1|N|80|49|59|E|display=inline,title}}
| elevation = ≈{{convert|1100|m|ft|abbr=on}}
| type = Horsetail
| height = {{convert|263|m|ft|0|abbr=on}}
| width = 
| height_longest = 
| average_width = 
| number_drops = 1
| average_flow = 
| watercourse = කුඩා ඔය, [[වළවේ ගඟ|වළවේ ගඟේ]] අතු ගංගාවකි.
| world_rank = 299
}}
[[File:Bambarakanda Waterfall.jpg|thumb|''බඹරකන්ද ඇල්ල'']]

'''''බඹරකන්ද ඇල්ල''' (බඹරකැලේ ඇල්ල) ශ්‍රී ලංකාවේ උසම දියඇල්ල  වේ. මෙහි උස 263 මී (අඩි 863) කි. මෙය  ලෝකයේ දියඇලි අතරින් 299 වන උසම දිය ඇල්ල යි. මෙය බදුල්ලේ කළුපහන ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. A4 මාර්ගයේ 5km ක් දුරින් පිහිට යි.  මෙය වළවේ ගඟේ අතු ගංගාවක් වන කුඩා ඔයෙන් නිර්මාණය වේ. බඹරකන්ද ඇල්ල හි ෆයිනස් ගස්වලින් පිරුණු වනයක් හමුවේ.... බදුල්ල කොළඹ  මාර්ගයේ හල්දුම්මුල්ල සිට 5Km ක් පමණ ගියපසු කළුපහන හන්දිය හමුවේ. එතැනින් වම් අතට ඇති මාර්ගයේ කි:මී: 4.5 ක් පමණ ගියපසු ප්‍රවේශපත්‍ර ලබා ගන්නා ස්ථානය හමුවේ. පහසුවෙන් ගමන් කල හැකි ආකාරයට ආරක්‍ෂිත වැටවල් සහිතව පඩි පෙළ නිර්මාණය කොට ඇත. ෆයිනස් වනය මැදින් ගමන් කලයුතු ඉතා සුළු දුර ප්‍රමාණය ඉතාමත් චමත්කාරය.නෙතුල මහාචාර්ය විසින් 1982 වසෙර් දි සොයා ගන්නා ලදි.''  
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දිය ඇලි]]</text>
      <sha1>i1glfjbh3u5y0xkdkufxgq47s3wo6fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනර්කලී ආකර්ෂා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49771</id>
    <revision>
      <id>783747</id>
      <parentid>741519</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9297" sha1="463k2tyly3apifr6evcvt9dfi5j7859" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name                    = අනර්කලී ආකර්ෂා ජයතිලක
| image                   = Anarkali_Ak.jpg
| imagesize = 
| caption                 = 
| birthname               = 
| birth_date              = {{Birth date and age|1987|7|12|df=y}}
| birth_place             = [[කොළඹ]], {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
| death_date              = 
| death_place             = 
| occupation              = නිලියක, නිරූපිකාවක
| yearsactive             = 1995 සිට
| spouse                  = 
| website                 = [http://www.anarkalli.com www.anarkalli.com]
| awards                  = 
}}

'''අනර්කලී ආකර්ෂා ජයතිලක''' (1987 ජූලි 12) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] ජනප්‍රිය නිලියක්, නිරූපිකාවක්, රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නියක් සහ දේශපාලන කටයුතු කරන්නියක් වෙයි. 2004 වසරේ [[ලෝක රූ රැජින]] තරඟය සඳහා ඉදිරිපත් වුනු [[ශ්‍රී ලංකා ලෝක රූ රැජින|ශ්‍රී ලංකා රූ රැජින]] වූවේද ඇයයි. මීට අමතරව සන්නාම තානාපතිනියක ලෙසද ඇය කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://lkgirls.weebly.com/1/post/2008/12/anarkali-washing-a-car-car-wash.html |access-date=2008-12-23 |archive-date=2008-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223233520/http://lkgirls.weebly.com/1/post/2008/12/anarkali-washing-a-car-car-wash.html }}&lt;/ref&gt;

==රංගන දිවිය==
ඇගේ රංගන දිවිය මුලින්ම ආරම්භ වන්නේ 1995 වසරේදී සෝමරත්න මහතා සහ රේණුකා බාලසූරිය මහත්මිය විසින් නිපදවූ, ''ඉටි පහන්'' ටෙලි නාට්‍යයත් සමගයි. එහි ඇය සුසෑන් නමින් ලමා චරිතයක් රඟපෑවාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=2675|title=Anarkalli in 'Iti Pahan'|publisher=Lankalibrary.com|accessdate=2010-09-08}}&lt;/ref&gt;

ඉනික්බිති වසර 7 කට පසුව, 2003 වසරේදී ඇය ''පිස්සු ට්‍රිබල් '' චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටිමින් රංගන ක්ෂේත්‍රයට නැවතත් පිවිසියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sundayobserver.lk/2004/01/25/fea17.html|title=Anarkalli Aakarsha in 'Sihinayak Pata Patin'|publisher=Sundayobserver.lk|date=2004-01-25|accessdate=2010-09-08}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා සිනමා ක්ෂේත්‍රය තුල ජනප්‍රියම නිලිය සම්මානය ලබාගත් ලාබාලම නිලිය වන්නේද ආකර්ෂා මෙනෙවියයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.anarkalli.com/bio.html |access-date=2013-12-19 |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203163934/http://anarkalli.com/bio.html }}&lt;/ref&gt;

මීට අමතරව සංගීත විඩියෝ කීපයකටම අනර්කලී සිය රංගන දායකත්වය ලබාදී තිබෙයි. (භාතිය සංතුෂ්ගේ &quot;මීදුම් සේලෙන්&quot;, දුෂ්‍යන්තගේ &quot;ජේත්තු නෝනේ&quot; සහ යෂාන්ගේ &quot;සිත්තමක් වගේ&quot;).

==දේශපාලන කටයුතු==
2009 ඔක්තෝම්බර් 29 දින අනර්කලී මෙනෙවිය දකුණු පලාත් සභාවට ඡන්දයෙන් තේරී පත්වූ අතර ඇය පාලන සන්ධානය වූ [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] වෙත සහය දක්වයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://srilankan-stars.blogspot.com/2009/08/anarkalli.html|title=අනර්කලී ෆෝර් සදර්න් ප්‍රොවින්ෂියල් කවුන්සිල් ඉලෙක්ෂන්ස්|publisher=Srilankan-stars.blogspot.com|date=2009-08-25|accessdate=2010-09-08|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090918083018/http://srilankan-stars.blogspot.com/2009/08/anarkalli.html|archivedate=2009-09-18}}&lt;/ref&gt;

2014 මාර්තු 29 වැනිදා පැවැත්වූ දකුණු පලාත් සභා මැතිවරණයටද ඇය [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] යටතේ තරඟ වැදුනද, ඉන් පළාත් සභාව වෙත පිවිසීමට අනර්කලී අපොහොසත් වූවාය.&lt;ref&gt;http://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=42177&lt;/ref&gt;

==වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නියක ලෙස==

[[ටීවී දෙරණ]] නාලිකාවේ 'Anarkali Live' වැඩසටහන&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.derana.lk/show.php?prid=14 |access-date=2013-12-19 |archive-date=2010-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215063123/http://derana.lk/show.php?prid=14 }}&lt;/ref&gt; සහ 2010 දෙරණ මියුසික් විඩියෝ අවෝර්ඩ්ස් හී නිවේදිකාව ලෙස කටයුතු කරනු ලැබුවේ අනර්කලී විසිනි.
මීට අමතරව [[ස්වර්ණවාහිනී]] නාලිකාවේ 'Live Sunday with Anarkalli' වැඩසටහන මෙහෙයවන්නේද ඇයයි.

== රඟපෑ චිත්‍රපට ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! චිත්‍රපටය !! චරිතය !! කරුණු
|-
| 2003 ||  ''පිස්සු ට්‍රිබල්'' || || 
|-
| 2003 ||  ''එක මලක පෙති'' || || 
|-
| 2003 ||  ''වන් ෂොට් වන් '' ||ඇමති දුව|| 
|-
| 2004 ||  ''ධන රින'' || || 
|-
| |2005 ||  ''හිරි පොද වැස්ස'' ||වීනා||
|-
| 2005 ||  ''සොඳුරු වසන්තය'' || || 
|-
| 2006 ||  ''අංජලිකා'' ||කාව්‍යා|| 
|-
| 2007 ||  ''සිකුරු හතේ'' || || 
|-
| 2008 ||  ''තාරුකා මල්'' || || 
|-
| 2009 ||  ''සර් ලාස්ට් චාන්ස්'' || || 
|-
| 2011 ||  ''කිං හන්තර් ''||බිසව|| 
|-
| 2011 ||  ''It's a Matter of Love'' ||නතාෂා|| 
|-
|}

== ටෙලි නාට්‍ය ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! ටෙලි නාට්‍යය !! චරිතය !! කරුණු
|-
| 1995 ||  ''ඉටි පහන්'' ||සුසෑන්|| 
|-
| 2004 ||  ''සිහිනයක් පාට පාටින්'' ||ඉනෝකා|| 
|-
|  ||  ''Sapphire and Silk'' ||තාන්‍යා||
|-
|  ||  ''ඉසි දසුන'' || || 
|-
| 2005 ||  අරුණෝදය කලාපය |||| 
|-
| 2006 ||  ''සාන්තුවරණය'' ||ටාන්‍යා|| 
|-
| 2009 ||  ''සඳ සාක්කි'' |||| 
|-
| 2010 ||  ''රන් තලිය වලව්ව''||දොස්තර|| 
|}

== ඇගයීම් ==
2004 ශ්‍රී ලංකා රූ රැජින.

2004 දී සරසවිය ජනප්‍රියම නිලිය සම්මානය.

2012 ලක්ස් ෆිල්ම් අවෝර්ඩ්ස් ජනප්‍රියම නිලිය.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැදි ==
*[http://www.apnimodels.com/srilanka/anarkalli.html Anarkalli's Photos and Biography ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004140750/http://www.apnimodels.com/srilanka/anarkalli.html |date=2018-10-04 }}
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=32 Anarkalli Aakarsha's Biography in Sinhala Cinema Database]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.srilankanmodels.net/anarkalli-akarsha/ Anarkalli Aakarsha Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219110659/http://www.srilankanmodels.net/anarkalli-akarsha/ |date=2013-12-19 }}

{{DEFAULTSORT:අනර්කලී ආකර්ෂා ජයතිලක}}
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රංගන ශිල්පීන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]</text>
      <sha1>463k2tyly3apifr6evcvt9dfi5j7859</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අස්වැසුම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52097</id>
    <revision>
      <id>783750</id>
      <parentid>684526</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4398" sha1="gpqr746ltij3rvffv9k5of1dei8vt6u" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව චිත්‍රපටය
| name           = අස්වැසුම
| image          = aswesuma.jpg
| image size     = 
| alt            = 
| caption        = 
| director       = [[බෙනට් රත්නායක]]
| producer       = සමන්මලී හේවාමාන්න
[[බෙනට් රත්නායක]] 
| writer         = [[බෙනට් රත්නායක]]
| screenplay     = [[බෙනට් රත්නායක]]
| narrator       = 
| starring       = 
| music          = හරිෂ් මාකලන්ද
| cinematography = චන්න දේශප්‍රිය
| editing        = ස්ටැන්ලි ද අල්විස් 
| studio         = ප්‍රසාද කලර් ලැබ්
| distributor    = 
| released       = {{start date|2001|07|13}}
| runtime        = 
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language       = [[සිංහල]]
| budget         = 
| gross          = 
| preceded by    = 
| followed by    = 
}}

'''''අස්වැසුම''''' යනු 2001 වර්ෂයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] තිරගත වූ [[බෙනට් රත්නායක]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද, වටිනා [[මැණික්]] ගලක් නිසා ජීවිතයන්ට උවදුරු සිදුවන ආකාරය ගැන කියැවෙන [[සිංහල]] චිත්‍රපටයකි. මෙම චිත්‍රපටයට බොම්බේ ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙලදී FIPRESCI ත්‍යාගය හිමිවිය.

==රංගන ශිල්පීන්==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | රංගන ශිල්පියා
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | චරිතය
|-
|  [[ජෝ අබේවික්‍රම]]  ||''වයසක ගුණේරිස්''
|-
| [[ජැක්සන් ඇන්තනී]] ||''තරුණ ගුණේරිස් ''
|-
| [[ඩග්ලස් රණසිංහ ]] ||පොලිස් 
|-
| සෞම්‍ය ලියනගේ ||''මැරයා ''
|-
|ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය  ||''මැරයා '' 
|-
| මහේන්ද්‍ර පෙරේරා  ||''පොලිස් ඕඅයිසී ''
|-
| [[රවින්ද්‍ර රන්දෙණිය]] ||''දොස්තර ''
|-
| [[නලීන් ප්‍රදීප් උඩුවෙල ]] ||
|-
|}

*හේමසිරි ලියනගේ
*ඉන්ද්‍රජිත් නාවින්න
*ජී. ආර්. පෙරේරා
*ගාමිණී හෙට්ටිආරච්චි
*සංගීතා වීරරත්න 
*ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය
*එඩ්වඩ් ගුණවර්ධන
*දයානන්ද ජයවර්ධන
*දයා වයමන්
*දී. ග. සෝමපාල
*සුසිල් ගුණරත්න
*පද්මලාල් ජයනෙත්ති
*අචිනි ලංකා
*ප්‍රියංකා සමරවීර
*සුජාතා කන්නංගර
*ඔරුතොට හීන් මැණීකේ
*විජය ප්‍රේමවර්ධන
*නිශාන්ත බණ්ඩාර
*පී. ජී. ගුණසේකර
*පී. ජී. මල්ලිකා
*චතුරංග කුමාර
*ධනුෂ්ක කුමාර
*කිත්සිරි සෝමවීර
*නිශාන්ත බණ්ඩාර
*චන්ද්‍රිකා හෙට්ටිආරච්චි
*පීටර් රන්දෙනිය

==මේවාද බලන්න==
*[[ශ්‍රී ලංකීය සිනමාව]]

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.films.lk/FilmDetails.php?id=1688 ශ්‍රී ලංකා සිනමා ඩේටාබේස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702170801/http://films.lk/FilmDetails.php?id=1688 |date=2014-07-02 }}
* {{IMDb title|0355342}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2001 වසර තුළ චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල සිනමාව]]</text>
      <sha1>gpqr746ltij3rvffv9k5of1dei8vt6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මැණික් කුරුකුලසූරිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53114</id>
    <revision>
      <id>783792</id>
      <parentid>764840</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T11:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6322" sha1="rd8wu7v0276q9qq8s4c9o5w186tluv7" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name                    = මැණික් කුරුකුලසූරිය
| birth_name           = හයසින්ත් මැණික් කාන්ති කුරුකුලසූරිය
| image                   = 
| imagesize               = 
| caption                 = 
| birth_name              = 
| birth_date              = 
| birth_place             = [[ලංකාව]]
| death_date              = 
| death_place             = 
| occupation              = රංගන ශිල්පිනී.
| yearsactive             = 
| spouse                  = 
}}

'''මැණික් කුරුකුලසූරිය''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] ජනප්‍රිය රංගන ශිල්පිණියකි.

==මුල් අවධිය==
මැණික් කුරුකුලසූරිය  සිය අධ්‍යාපන කටයුතු, [[පානදුර]] යහපත් එඬේරාගේ කන්‍යාරාමයෙන්, බොරැල්ල සියළු ශාන්තුවරුන්ගේ බාලිකාවෙන් සහ [[මිලාගිරිය]] ශාන්ත පාවුළු විද්‍යාලයෙන් හදාරණ ලදී. සිය වැඩිමල් සහෝදරියන් තිදෙනා වූ ජීවරාණි, ශිරාණි සහ ජානකී ලෙස නිළියක් බවට පත්වීමට මුල් සමයේ ඇය බලාපොරොත්තු නොවූවාය. නමුත් 1971 දී [[ගෝයා රූ රැජින]] බවට කිරුළු දැරීමෙන් අනතුරුව කුරුකුලසූරියද, සිය සහෝදරියන් මෙන් රංගන වෘත්තියට පිවිසියාය.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/2006/02/20/life/11.asp|title=මැණික්-සනත් කම් ටුගෙදර් ආෆ්ටර් 11 ඉයර්ස්|accessdate=2008-04-26|year=2006|publisher=විජය නිව්ස් පේපර්ස්}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය දිවිය==
1973 වසරේ ''හත්දින්නත් තරු'' චිත්‍රපටයෙන් සිනමා ක්ෂේත්‍රයට පිවිසි කුරුකුලසූරිය, 1974 වසරේදී [[ධර්මසේන පතිරාජ]]ගේ ''[[අහස් ගව්ව (චිත්‍රපටිය)|අහස් ගව්ව]]'' චිත්‍රපටියේද රංගනයේ යෙදුනාය.

==රංගනයන්==
===රිදී තිරය===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! වසර
! චිත්‍රපටිය
! අධ්‍යක්ෂණය
|-
|rowspan= 1|1973
| ''හත්දින්නත් තරු''
| පතිරාජ දයානන්ද
|-
|rowspan= 1|1974
| ''අහස් ගව්ව''
|[[ධර්මසේන පතිරාජ]]
|-
|rowspan= 1|1974
| ''සැණකෙළිය''
| හර්බට් රංජිත් පීරිස්
|-
|rowspan= 1|1980
| ''හෙවනැළි ඇද මිනිස්සු''
| පරාක්‍රම ද සිල්වා
|-
|rowspan= 1|1981
| ''බඹා කෙටූ හැටි''
| [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
|rowspan= 1|1981
| ''වජිරා''
| [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
|rowspan= 1|1982
| ''[[තනි තරුව]]''
| රත්නවීර ද සිල්වා
|-
|rowspan= 1|1982
| ''සක්විති සුවය''
| ගාමිණ ෆොන්සේ
|-
|rowspan= 1|1982
| ''තන ගිරවී''
| රෝයි සිල්වා
|-
|rowspan= 1|1984
| ''හිත හොඳ කොල්ලෙක්''
| රෝයි ද සිල්වා
|-
|rowspan= 1|1985
| ''ආදර කථාව''
| [[චන්ද්‍රන් රත්නම්]]
|-
|rowspan= 1|1986
| ''අසිපත මමයි''
| ජෙරාඩ් ප්‍රනාන්දු
|-
|rowspan= 1|1986
| ''ප්‍රාර්ථනා''
| ප්‍රියන්ත රත්නායක
|-
|rowspan= 1|1987
| ''රජ වැඩකාරයෝ''
| සුනිල්සෝම පීරිස්
|-
|rowspan= 1|1989
| ''ඔබට රහසක් කියන්නම්''
| [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
|rowspan= 1|1989
| ''නොම්මර 17
| [[හේමසිරි සෙල්ලප්පෙරුම]]
|-
|rowspan= 1|1990
| ''වන බඹරා''
| තිමති වීරරත්න
|-
|rowspan= 1|1992
| ''ඔබ මට විශ්වාසයි''
| තිලක් වේහැල්ල
|-
|rowspan= 1|1994
| ''විජය ගීතා''
| කඳපොල කුමාරතුංග
|-
|rowspan= 1|1994
| ''නොහඬන් කුමරියේ''
| රංග විජේන්ද්‍ර
|-
|rowspan= 1|1994
| ''ළඳුනි ඔබ මට දෙවඟනකි''
| ජයන්ත දාස් පෙරේරා
|-
|rowspan= 1|1998
| ''රැජිණි''
| රාජා ද සිල්වා
|-
|rowspan= 1|1998
| ''එයා ඔබට භාරයි''
| [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
|rowspan= 1|2014
| ''[[සැමීගේ කතාව]]''
| ප්‍රියංකර විතානාරච්චි
|-
|}
{{clear}}

==මූලාශ්‍ර==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=3489 මැණික් කුරුකුලසූරිය ඉන් සිංහල සිනෙමා ඩේටාබේස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704180728/http://films.lk/ArtistDetails.php?id=3489 |date=2014-07-04 }}
*{{imdb name|id=2639697|name=මැණික් කුරුකුලසූරිය}}

{{DEFAULTSORT:කුරුකුලසූරිය, මැණික් }}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍රපටි නිළියන්]]</text>
      <sha1>rd8wu7v0276q9qq8s4c9o5w186tluv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අහස් ගව්ව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53115</id>
    <revision>
      <id>783751</id>
      <parentid>760991</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2233" sha1="ejhzouq3m0fl6e8eoky9oko69x7yfa8" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව චිත්‍රපටය
| name           = අහස් ගව්ව
| image          =
| image size     =
| caption        =
| director       = [[ධර්මසේන පතිරාජ]]
| producer       =
| writer         =
| narrator       =
| starring       =
| music          =
| cinematography =
| editing        =
| distributor    =
| released       = 1974
| runtime        =
| country        = {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]
| budget         =
| gross          =
| preceded by    =
| followed by    =
}}

'''''අහස් ගව්ව''''' යනු ක්‍රි.ව. 1974 වර්ෂයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] තිරගත වූ [[ධර්මසේන පතිරාජ]] මහතා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද, [[සිංහල සිනමාව|සිංහල චිත්‍රපටයකි]].

==රංගන ශිල්පීන්==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | රංගන ශිල්පියා
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | චරිතය
|-
|  [[වික්‍රම බෝගොඩ]]  ||
|-
| විමල් කුමාර ද කොස්තා ||
|-
| අමරසිරි කලංසූරිය ||
|-
| විජය කුමාරතුංග ||
|-
| [[මැණික් කුරුකුලසූරිය]] ||
|-
| [[ස්වර්ණා මල්ලවආරච්චි|ස්වර්ණා මල්ලවාරච්චි]] ||
|-
|}

==මේවාද බලන්න==
*[[ශ්‍රී ලංකීය සිනමාව]]

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.films.lk/FilmDetails.php?id=1039 ශ්‍රී ලංකා සිනමා ඩේටාබේස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Imdb title|id=1019880|title=අහස් ගව්ව}}

[[ප්‍රවර්ගය:1974 චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපට]]</text>
      <sha1>ejhzouq3m0fl6e8eoky9oko69x7yfa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනෝජා වීරසිංහ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53206</id>
    <revision>
      <id>783749</id>
      <parentid>738851</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18185" sha1="qghs2u2k9btwhxk4qtecm595k1vrobt" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| image            = 
| name             = අනෝජා වීරසිංහ
| birth_name       = අනෝජා කාන්ති සිරිවර්ධන 
| birth_date       = 1955 January  (age 69)
| birth_place      = [[ලංකාව]]
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = සිනමා නිළියක
| years_active     = 1978 - සිට
| spouse           = 
| website          =  
}}

'''අනෝජා වීරසිංහ'''  [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] සිටින ප්‍රවීණ සහ සම්මානනීය රංගන ශිල්පිනියකි.&lt;ref name=&quot;anoja1&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.dailynews.lk/2006/03/18/fea09.asp|title=අනෝජා'ස් රෝල් ඈස් ''මදර් කරේජ්'' |publisher=''ඩේලි නිව්ස්'' (ශ්‍රී ලංකා)|date=18 මාර්තු 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anoja2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2006/03/19/fea27.html|title=හීලිං වූන්ඩඩ් මයින්ඩ්ස්|publisher=''සන්ඩේ ඔබ්සවර්'' (ශ්‍රී ලංකා)|date=19 මාර්තු 2006|access-date=2014-05-05|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605163826/http://www.sundayobserver.lk/2006/03/19/fea27.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anoja3&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4139042.stm|title=ඩ්‍රාමා ගෘප් ඒඩ්ස් සුනාමි වික්ටිම්ස්|publisher=බීබීසී නිව්ස්|date=11 අගෝස්තු 2005}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය දිවිය ==
1978 වසරේදී යසපාලිත නානායක්කාරගේ ''ටක් ටික් ටුක්'' චිත්‍රපටයේ තත්පර 30 ක පමණ කොටසකට පෙනීසිටිමින් ශ්‍රී ලංකා සිනමාවට පිවිසි අනෝජා, ඉන්පසුව දිගින් දිගටම මෙරට සිනමා කෘති විශාල සංඛ්‍යාවක් සඳහා සිය දායකත්වය ලබා දුන්නාය.

1986 වසරේදී තිරගත වූ ඩී. බී. නිහාල්සිංහගේ ''මල්දෙනියේ සිමියොං'' චිත්‍රපටියේ සමාජ විෂමතාවට ගොදුරු වූ මවක හා දියණියක ලෙස ද්විත්ව චරිත නිරූපණයක යෙදෙමින්&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2015/06/14/feature08.html |access-date=2016-08-18 |archive-date=2016-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817200633/http://www.divaina.com/2015/06/14/feature08.html }}&lt;/ref&gt; අනෝජා සිදුකල විශිෂ්ට රංගනය හේතුවෙන් ඇයට ඊළඟ වසරේ ඉන්දියාවේ පැවැති නවදිල්ලි ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලදී හොඳම නිළියට හිමි ''රිදී මයුර සම්මානය'' හිමි වූ අතර,&lt;ref name=&quot;anoja4&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.in/StoryPage/Print.aspx?Id=0a0e1600-e9b2-492b-ad89-e5179d51572c|title=ලංකන් ෆිල්ම් ස්ටාර්ස් ෂයි එවෙයි ෆ්‍රොම් පෝල් කැම්පේන්|publisher=''හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්''|date=4 නොවැම්බර් 2006|access-date=2014-05-05|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531193038/http://www.hindustantimes.in/StoryPage/Print.aspx?Id=0a0e1600-e9b2-492b-ad89-e5179d51572c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1990 වසරේදී තමිල්නාඩු ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් ඇයට, කොහිනූර් සම්මානයද (Kohinoor Award) පිරිනමන ලදී. මීට අමතරව ශ්‍රී ලංකාවේදී ඇය කලා ශූරි සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබුවාය. පෝල්කොක්‌ස්‌ නමැති ප්‍රකට විදේශීය චිත්‍රපටකරුවාගේ 'දි අයිලන්ඩ්' චිත්‍රපටයේද රංගනයේ නියෑළුණාය. 
==රංගනයන්==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය !! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය 
|-
| 1978 || අනුරාගම් || || 1979||මොනරතැන්න || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1980|| සිංහබාහු || පතිරාජ දයානන්ද || 1980 ||  ටක් ටික් ටුක් || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1980 || රත්නන්තින් රත්තමේ || || 1981 || සාරංගා ||ගාමිණි හේවාවිතාරණ 
|-
| 1981 || [[ආරාධනා (චිත්‍රපටිය)|ආරාධනා]] || විජය ධර්මශ්‍රී
|-
| 1981 ||  දයාබර නිලූ || කන්දපොල කුමාරතුංග||1981 || අම්මේ මට සමාවන්න || විල්ෆ්‍රඩ් සොයිසා
|-
| 1981 ||  ගීතිකා || [[යසපාලිත නානායක්කාර]] ||1982 || [[කැලේ මල් (චිත්‍රපටිය)|කැලේ මල්]] || [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
| 1983 || මැණික් මාළිගා ||ගාමිණී හේවාවිතාරණ ||1983 ||මොනරතැන්න 2 || අරුක්ගොඩ
|-
| 1983 || මුහුදු ලිහිණි ||[[සුනිල් ආරියරත්න]] ||1983 || හස්ති වියරුව || [[එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න]]
|-
| 1983 ||  [[කලියුගය (චිත්‍රපටිය)|කලියුගය]] ||[[ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]] ||1983 || පසමිතුරෝ || ආනන්ද හේවගේ
|-
| 1984 || නිවන් දක්න ජාති දක්වා ||සෝමවීර බෝපිටිය ||1984 || තාත්තයි පුතයි || අරුක්ගොඩ
|-
| 1984 || හිතවතිය ||කැමිලස් පෙරේරා ||1984 || බට්ටි || දයානන්ද ජයවර්ධන
|-
| 1985 ||  මව්බිම නැත්නම් මරණය || ලුවී වැන්ඩ්‍රස්ට්‍රන් ||1985 || වසිටි කෙල්ල || කන්දපොල කුමාරතුංග
|-
| 1985 ||  [[මිහිදුම් සළු (චිත්‍රපටිය)|මිහිදුම් සළු]] ||[[සුනිල් ආරියරත්න]] || 1985|| අරලිය මල් || අරුක්ගොඩ
|-
| 1985 || චෙන්නායි කෙල්ලො දෙන්නයි || අරුක්ගොඩ||1985 || ඇය වැරදිද ඔබ කියන්න || විල්ෆ්‍රඩ් සිල්වා
|-
| 1985 ||  ඔබට දිවුරා කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] || 1985 || මිස් ලංකා 
|-
| 1986 || [[මල්දෙනියේ සිමියොං (චිත්‍රපටිය)|මල්දෙනියේ සිමියොං]] || ඩී. බී නිහාල්සිංහ || 1986 || පෙරළිකාරයෝ ||දිනේෂ් ප්‍රියසාද් 
|-
| 1986 || මල් වරුසා || කේ. ඩී. දයානන්ද || 1986 ||  දෙව් දුව ||[[දයා විමලවීර]]
|-
| 1987 || [[ජනේලය (චිත්‍රපටිය)|ජනේලය]] || [[චන්ද්‍රන් රත්නම්]] || 1987 || හිත හොඳ චණ්ඩියා || රංජිත් සිරිවර්ධන 
|-
| 1987 ||  [[අහිංසා (චිත්‍රපටිය)|අහිංසා]] ||[[මාලිනී ෆොන්සේකා]] || 1987 ||  සත්‍යග්‍රහණය ||ඩී. බී. වර්ණසිරි 
|-
| 1987 || [[කැලෑ කෙල්ල (චිත්‍රපටිය)|කැලෑ කෙල්ල]] || බර්නාඩ් රෙජිනෝල්ඩ් || 1988 || නැවත අපි එක්වෙමු ||අනුර ද සිල්වා 
|-
| 1988 || කෝ හතුරෝ || [[සුනිල් ටී ප්‍රනාන්දු]] || 1989 || ඔබට රහසක් කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] 
|-
| 1988 || යුක්තියට ච්ණ්ඩියා || || 1989 || සිනාසෙන්න රත්තරනේ || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1989 || මමයි රජා || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]] || 1989|| රන්දෙණිගල සිංහයා || රංජිත් සිරිවර්ධන
|-
| 1989 ||සිරි මැදුර ||පරාක්‍රම නිරිඇල්ල || 1990 ||යුක්තියට වැඩ || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1990 || පෙම් රජදහන ||දයානන්ද ජයවර්ධන || 1990 || හිත හොඳ පුතෙක් || [[රෝයි ද සිල්වා]]
|-
| 1990 || [[වීර උදාර]] || ෂර්ලි විජේරත්න||1991 ||සිහින අහසේ වසන්තේ || [[යසපාලිත නානායක්කාර]]
|-
| 1991 || හිතට දුකක් නැති මිනිහා ||දිනේෂ් ප්‍රියසාද් ||1991 || රන් හදවත || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1991 || කෙළිමඩල ||ඩී. බී නිහාල්සිංහ ||1991 || ඇසල සඳ || ලයනල් පණ්ඩුවාවල
|-
| 1991 || මම ඔබේ හිතවතා || || || || 
|-
| 1992 || රජ දරුවෝ || [[දයා විමලවීර]] ||1992 || [[රණබිමේ වීරයා]] || රංජිත් සිරිවර්ධන
|-
| 1992 || මේ වාරෙ මගේ ||ලයනල් පණ්ඩුවාවල ||1993 || වැලි සුළඟ || නිශාන්ත ප්‍රදීප්
|-
| 1993 || ගුරු ගෙදර ||විජය ධර්ම ශ්‍රී ||1993 || සුරබිදෙන || චන්ද්‍රරත්න මාපිටිගම
|-
| 1994 || ශක්ති ||ෂර්ලි විජේරත්න ||1995 || විජේ සහ අජේ || [[රෝයි ද සිල්වා]]
|-
| 1995 ||  [[සෙයිලම (චිත්‍රපටිය)|සෙයිලම]] ||එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න ||1998 || ඇය ඔබට බාරයි || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1998 || ජුලියට්ගේ භූමිකාව || [[ජැක්සන් ඇන්තනී]] ||1999 || අඳුරු සෙවනැලි || රංග විජේන්ද්‍ර
|-
| 2002 || තහනම් ගහ ||ක්‍රිස්ටි ෆර්නැන්ඩෝ ||2003 || පුර සක්මන || ටිකිරි රත්නායක
|-
| 2003 || [[යකඩ පිහාටු (චිත්‍රපටිය)|යකඩ පිහාටු]] ||[[උදයකාන්ත වර්ණසූරිය]] || 2014 || තන්හා රතී රඟා || නිලේන්ද්‍ර දේශප්‍රිය 
|-
|}

==නිෂ්පාදනයන්==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background: #d0f0c0; font-size:95%;&quot;
|-  style=&quot;background:#50c878; text-align:center;&quot;
! වසර !! චිත්‍රපටිය !! අධ්‍යක්ෂණය 
|-
| 1982 || [[කැලෑ මල්]] || [[සුනිල් ආරියරත්න]]
|-
| 1985 || ඔබට දිවුරා කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1989 || ඔබට රහසක් කියන්නම් || [[සුනිල් සෝම පීරිස්]]
|-
| 1991 || කෙලිමඩල || ඩී. බී. නිහාල්සිංහ
|-
| 1998 || ජුලියට්ගේ භූමිකාව || [[ජැක්සන් ඇන්තනී]]
|-
|}

==ලැබූ සම්මාන==
* 1984 - ජනාධිපති විශේෂ සම්මානය - මුහුදු ලිහිණි
* 1985 - හොඳම සහාය නිළිය - සරසවිය - හිතවතිය
* 1985 - කුසලතා සම්මානය - ජනාධිපති - හිතවතිය
* 1986 - කුසලතා සම්මානය - සරසවිය - මිහිඳුම් සළු
* 1986 - හොඳම නිළිය -  රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල
* 1986 - හොඳම ඇඳුම් නිර්මාණය -  රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල
* 1986 - ජනප්‍රියම චිත්‍රපට නිෂ්පාදක -  සරසවිය - ඔබට දිවුරා කියන්නම්
* 1987 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය  - ඕ. සී. අයි. සී. - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය - ජනාධිපති - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම නිළිය -  රජත මයුර සම්මානය - 11 වන ඉන්දීය අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල - මල්දෙණියේ සිමියොන්
* 1987 - හොඳම රූපවාහිනි නිළිය - තාරා දේවි
* 1987 - රණ තිසර සම්මානය - සරසවිය
* 1987 - කාලාසූරී සම්මානය - ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස අතින්
* 1987 - ගෞරව සම්මානය - රොටරි අන්තර් ජාතික සමාජය
* 1987 - වසරේ කාන්තාව - වනිතා සම්මාන
* 1990 - හොඳම නිළිය -  සරසවිය - සිරිමැදුර
* 1990 - හොඳම නිළිය - ඕ. සී. අයි. සී. - සිරිමැදුර
* 1990 - කොයිනූර් රත්න සම්මානය - ප්‍රදානය තමිල්නාඩු ආණ්ඩුකාර ශ්‍රී විශ්ව නාරායන් අතින්
* 1991 - ජනප්‍රියම නිළිය - වනිතා සම්මානය
* 1992 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - කෙළීමඬල
* 1992 - හොඳම නිළිය - ඕ. සී. අයි. සී. - කෙළිමඬල
* 1992 - හොඳම නිෂ්පාදක - සරසවිය - කෙළිමඬල
* 1994 - හොඳම නිළිය - සරසවිය - සුරබිදෙන
* 1994 - හොඳම නිළිය - ජනාධිපති - ගුරුගෙදර
* 1994 - හොඳම නිළිය - ස්වර්ණ සංඛ - සුරබිදෙන
* 2005 - ෆ්‍රින්ගි ප්‍රථම සම්මානය - එංගලන්ත එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල - චිල්රන් ඔෆ් ද සී නිෂ්පාදක ( සුනාමි ව්‍යසනයට ගොදුරු වූ දරුවන්)
* 2005 - ස්ප්‍රිට් ඔෆ් ද ෆ්‍රින්ග් ප්‍රථම සම්මානය -  එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල
* 2005 - ටැප් වෝටර් සම්මානය - එඩින්බරෝ නාට්‍ය උළෙල
* 2006 - හොඳම නිළිය - රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙල - දිරිය මව සහ ඇගේ දරුවෝ
===අන්තර් ජාතික සම්මාන===
*1994 - නවදිල්ලි නෙට්පැක් සංවිධානය මගින් පවත්වන ලදී
*1994 - කේරළ අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල
*1994 - කල්කටා අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල
*1995 - මියුනිච් අන්තර් ජාතික සිනමා උළෙල

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=18 අනෝජා වීරසිංහ'ස් බයෝග්‍රැෆි ඉන් සිංහල සිනමා ඩේටාබේස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{imdb name|id=0917406|name=අනෝජා වීරසිංහ}}
*[http://archive.is/20130125230757/http://www.hollywood.com/celebrity/Anoja_Weerasinghe/1588622 Anoja's page-(hollywood.com)]
*[http://www.srilankafilmcorp.com නිල වෙබ් අඩවිය - ශ්‍රී ලංකා ජාතික චිත්‍රපටි සංස්ථාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011010323/http://srilankafilmcorp.com/ |date=2007-10-11 }}

{{DEFAULTSORT:වීරසිංහ, අනෝජා}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නිළියන්]]</text>
      <sha1>qghs2u2k9btwhxk4qtecm595k1vrobt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කින්නියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54422</id>
    <revision>
      <id>783758</id>
      <parentid>353025</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T04:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="78btzky7jlkmqabut8gxidgmt04v413" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
| name = කින්නියා
| native_name =Kinniya 
| settlement_type = [[සුළු නගරය]]
|image_skyline    = Kinniya Bridge.JPG
|image_caption    = [[කින්නියා පාලම]]
| pushpin_map = Sri Lanka
| coordinates_region = LK
| subdivision_type = [[රට]]
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name2 = [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]]
| subdivision_type3 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name3 = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] 
| subdivision_type4 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය
| subdivision_name4 = කින්නියා
| government_type = නගර සභාව
| leader_title = සභාපති
| leader_name = මොහමඩ් මහරූෆ්
| leader_party = [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සංධානය|UPFA]]
| latd=8 | latm=29 | lats=0 | latNS=N
| longd=81 | longm=11 | longs=0 | longEW=E
|website=[http://www.kinniya.net Kinniya]
}}

'''කින්නියා''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත]] තුල [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටා තිබෙන නගරයකි. එය [[ත්‍රිකුණාමලය]] නගරයේ සිට කිලෝ මීටර 20ක පමණ දුරකිනුත්, [[කොළඹ]] නගරයේ සිට කිලෝ මීටර 240 ක පමණ දුරකිනුත් පිහිටා ඇත.

== බාහිර සබැදි ==
*[http://www.kinniya.net කින්නියා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014090356/http://www.kinniya.net/ |date=2008-10-14 }}

{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>78btzky7jlkmqabut8gxidgmt04v413</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54900</id>
    <revision>
      <id>783794</id>
      <parentid>742326</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T11:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7208" sha1="90bjlg6x29j88xxj843iqdaz765014s" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව උයන
| name = මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානය
| image= Mirijjawila botanical garden 1.jpg
| photo_width = 
| caption = මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානයේ පිවිසුම
| type = [[උද්භිද උද්‍යානය]]
| location = මිරිජ්ජවිල, [[හම්බන්තොට]], {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
| coords = 
| area = අක්කර 300&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.srilanka.travel/botanical-gardens |access-date=2014-09-16 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051859/http://www.srilanka.travel/botanical-gardens }}&lt;/ref&gt; 
| created = 2013 නොවැම්බර් 14
| operator = 
| visitation_num = 
| status = වසර පුරා විවෘතයි
}}

'''මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානය (හම්බන්තොට උද්භිද උද්‍යානය)''', [[ශ්‍රී ලංකාවේ]] වියලි කලාපය තුල ඉදි කරනු ලැබූ පලමු [[උද්භිද උද්‍යානය]] වේ.
[[File:Mirijjawila botanical garden 2.jpg|thumb|උද්භිද උද්‍යානයේ දර්ශනයක්]]

==පිහිටීම==
මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානය [[කොළඹ]]-[[කතරගම]] ප්‍රධාන මාර්ගයේ පිහිටුවා තිබෙයි. උද්භිද උද්‍යානයට වම් පසින් [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|මත්තල ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපල]]ත්, දකුණු පසින් [[මාගම්පුර වරාය]]ත් පිහිටා ඇත.

==ඉදිකිරීම==
2006 වර්ෂයේ උද්‍යානයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු අරඹන විට, එම භූමිය කටු පඳුරු සහ අත්හරින ලද හේන් භූමි වලින් සමන්විත වූ කැලෑවකින් ගහණව තුබූ බව පැවසෙයි. උද්‍යානය අක්කර 300 ක පමණ භූමි පරිශ්‍රයක් පුරා ඉදිකොට තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.srilanka.travel/botanical-gardens |access-date=2014-09-16 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305051859/http://www.srilanka.travel/botanical-gardens }}&lt;/ref&gt;

==උද්‍යාන අංග==
කොහොඹගස් වැව, මලිත්තන්ගස් වැව සහ දෙමටත්ත වැව යන වැව් තුනකින් උද්‍යානය සමන්විත වෙයි. උද්‍යාන පරිශ්‍රය තුල තෙතමනය සහ සිසිලස රඳවා ගැනීම උදෙසා මෙම වැව් සකසා තිබෙයි.

==උද්‍යානය ඉදිකිරීමේ අරමුණු==
ප්‍රධාන අරමුණු 06 ක් මූලික කර ගනිමින්, මිරිජ්ජවිල උද්භිද උද්‍යානය ඉදිකොට තිබෙයි. ඒවා නම් :&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.botanicgardens.gov.lk/mirijjawila/ |access-date=2014-09-16 |archive-date=2014-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141203111037/http://www.botanicgardens.gov.lk/mirijjawila/ }}&lt;/ref&gt;
*වියළි සහ අර්ධ ගුෂ්ක කලාපීය ශාකයන් විතැන් සංරක්ෂණය කිරීම. 	 
*වියළි කලාපය තුල වර්ධනය වන අප්‍රසිද්ධ හා අඩු වශයෙන් ප්‍රයෝජනයට ගනු ලබන ශාක පිළිබදව අධ්‍යනයන් සිදු කිරීම.	 
*වියළි කලාපීය භූ දර්ශන තලයන් වැඩි දියුණු කිරීම.
*ඖෂධ කර්මාන්තය ප්‍රවර්ධනය කිරීම.	 
*උද්භිද විද්‍යාව හා මල් වගාව පිළිබදව දැනුම සහ පුහුණු කිරීම් ලබා දීම.	 
*පාරිසරික සංචාරක කර්මාන්තය ප්‍රවර්ධනය කිරීම.

==විවෘත කිරීම==
2013 වර්ෂයේ නොවැම්බර් මස  ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වූ [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම 2013|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය නායක සමුළු]] රැස්වීම මෙරට පැවැත්වීම සනිටුහන් කරමින්, එම මස 14වන දිනදී උද්‍යානය විවෘත කල අතර, උද්‍යානය තුල පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයීය කවයක්ද නිර්මාණය කෙරුණි. මෙම කවය තුල ජනාධිපතිවරුන් තිදෙනෙක්, උප ජනාධිපතිවරු හත් දෙනෙක්, අගමැතිවරුන් සිව් දෙනෙක් සහ විදේශ අමාත්‍යවරුන් පිරිසක් සිය රාජ්‍යයන් නියෝජනය කරමින් ඖෂධීය ශාක රෝපණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/24/fea05.asp |access-date=2014-09-16 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202004457/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/24/fea05.asp }}&lt;/ref&gt; 

==මේවාද බලන්න==
* [[රාජකීය උද්භිද උද්‍යානය, ශ්‍රී ලංකා|පේරාදෙණිය උද්භිද උද්‍යානය]]
* [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]]
* [[හෙනරත්ගොඩ උද්භිද උද්‍යානය]]
* [[සීතාවක උද්භිද උද්‍යානය]]

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://botanicgardens.gov.lk/ ජාතික උද්භිද උද්‍යාන දෙපාර්තමේන්තුව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105112640/http://www.botanicgardens.gov.lk/ |date=2011-11-05 }}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ උද්භිද උද්‍යාන]]</text>
      <sha1>90bjlg6x29j88xxj843iqdaz765014s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තොරතුරු විද්‍යාව හා තාක්ෂණික විශ්ව විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59998</id>
    <revision>
      <id>783774</id>
      <parentid>631426</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T07:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5797" sha1="o9i72xoz867lwb701i9ze4jbp46g6xj" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name        = University of Information Science and Technology &quot;St. Paul The Apostle&quot;
| native_name = Универзитет за информатички науки и технологии &quot;Св. Апостол Павле&quot;
| image       = 
| logo        = Uist-macedonia.gif
| logo_size   = 125px
| latin_name  = 
| established = {{start date and age|2009}}
| type        = [[Public school (government funded)|Public]]
| staff       = 
| rector      = 
| students    = 375 {{small|(2018–19)}}&lt;ref name=&quot;enrollment201819&quot;&gt;{{cite web |title=Запишани студенти на високите стручни школи и факултетите во Република Северна Македонија во академската 2018/2019 година |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/2019/2.1.19.27_mk.pdf |website=stat.gov.mk |publisher=Statistical Office of North Macedonia |access-date=30 November 2019 |language=mk |format=PDF}}&lt;/ref&gt;
| city        = [[Ohrid]]
| country     = [[North Macedonia]]
| campus      = Urban
| affiliations = [[European University Association|EUA]]
| website     = {{URL|www.uist.edu.mk}}
}}

'''තොරතුරු විද්‍යාව හා තාක්ෂණික විශ්ව විද්‍යාලය''', මැසිඩෝනියා ජනරජයේ ඔරීඩ් නගරයෙහි පිහිටා ඇති රජයේ විශ්ව විද්‍යාලයකි.

2008 වර්ෂයේ දී මැසිඩෝනියා ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් මෙම විශ්ව විද්‍යාලය ප්‍රතිස්ථාපිත කරන ලදි &lt;ref name=&quot;Act on Establishment&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slvesnik.com.mk/Issues/C70532D904C8034CA10DF9C89044E4BD.pdf|title=Act on Establishment'|publisher=http://www.slvesnik.com.mk/}}&lt;/ref&gt;. විශ්ව විද්‍යාල සිසුහු 2010 වර්ෂයේදී  මැසිඩෝනියාවේ ප්‍රථම සුපිරි පරිගණකය නිෂ්පාදනය කළෝය &lt;ref name=&quot;Supercomputer&quot;&gt;{{cite web|url=http://it.com.mk/pretstaven-makedonski-superkompjuter-napraven-od-studenti/|title=Supercomputer at UIST|publisher=http://it.com.mk/}}&lt;/ref&gt;.

හතලිහකට නොවැඩි රටවල් නියෝජනය කරමින් විවිධ ජාතීන්ගෙන් යුතු සිසුන් මෙම විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉගැනුම ලැබීම ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ ප්‍රතිපලයකි. දේශීය සහ විදේශීය ශිෂ්‍යයින් 450ක් පමණ ඉගැනුම ලබයි. 2014/2015 සිදු කරන ලද ලෝකයේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය මගින් මෙම විශ්ව විද්‍යාලය මැසිඩෝනියාවේ සමස්ථ විශ්ව විද්‍යාල විස්සෙන් හතර වන ස්ථානයට පත් වී තිබේ &lt;ref name=&quot;University ranking in Republic of Macedonia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mon.gov.mk/index.php/dokumenti/rang-listi|title=University ranking in Republic of Macedonia'|publisher=http://www.mon.gov.mk/}}&lt;/ref&gt;.
  
මෙහි ඇතුලත්වන පීඨයන්
* සන්නිවේදන ජාල සහ සුරක්ෂණ පීඨය - Faculty of communication Networks and Security (CNS)
*	පරිගණක විද්‍යාව සහ ඉංජිනේරු පීඨය -  Faculty of Computer Science and Technology (CSE)
*	තොරතුරු පද්ධති, දෘෂ්ටි කල්පන, බහු මාධ්‍ය සහ පණ ගැන්වීම් - Faculty of Information Systems, Visualization, Multimedia and Animation (ISVM)
*	තොරතුරු තාක්ෂණයේ යෙදීම්, යන්ත්‍ර සහ රොබෝ විද්‍යාව - Faculty of applied information Technology, machine Intelligence and Robotics
*	තොරතුරු සහ සන්නිවේදන විද්‍යාව - Faculty of Information and Communication Science

තොරතුරු විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය විශ්ව විද්‍යාලය ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද්වි පාර්ශික ගිවිසුම් සම්බන්ධයෙන්ද ලොව පුරා විශ්ව විද්‍යාල සමග එකඟතාවයකට එළඹි ඇති අතර එම විශ්ව විද්‍යාල වල නම් පහත ලෙසය.
*	Oakland University, Rochester, Michigan, USA
*	Istanbul University, Istanbul, Turkey
* Cumhuriyet University, Sivas, Turkey
*	Technical University of Cluj-Napoca, Cluj-Napoca, Romania
*	Universitatea de Vest din Timişoara, Timişoara, Romania, 
*	Elizade University, Ondo, Nigeria
*	Kütahya Dumlupınar University, Kütahya, Turkey.

==References==
{{Reflist}}

==External links==
* [http://www.uist.edu.mk/ Official website of UIST &quot;St. Paul The Apostle&quot; Ohrid] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160111002028/http://www.uist.edu.mk/ |date=2016-01-11 }} {{en icon}}

{{Ohrid}}
{{Macedonian Universities}}
{{Authority control}}
{{Coord missing|North Macedonia}}

[[Category:University of Information Science and Technology &quot;St. Paul The Apostle&quot;]]
[[Category:Educational institutions established in 2009]]
[[Category:2009 establishments in the Republic of Macedonia]]
[[Category:Ohrid]]
[[ප්‍රවර්ගය:විශ්වවිද්‍යාල]]</text>
      <sha1>o9i72xoz867lwb701i9ze4jbp46g6xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටර්ක්මෙනිස්තානය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62477</id>
    <revision>
      <id>783772</id>
      <parentid>597619</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T06:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16820" sha1="jg455ff4lvjoifg6n0db0bdm3h3xpgq" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රට
|conventional_long_name = ටර්ක්මෙනිස්තානය
|native_name = {{native name|tk|Türkmenistan}}
|common_name = ටර්ක්මෙනිස්තානය
|image_flag = Flag of Turkmenistan.svg
|image_coat = Coat of Arms of Turkmenistan.svg
|symbol_type = Emblem
|image_map = Turkmenistan on the globe (Eurasia centered).svg
|map_caption = {{map caption |location_color= රතු}}
|national_motto = 
|national_anthem = &lt;br/&gt;{{nowrap|''[[W:en:National anthem of Turkmenistan|Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni]]''&lt;br/&gt;{{small|''ස්වාධීන, මධ්‍යස්ථ ටර්ක්මෙනිස්තානය රාජ්‍ය ගීය''}}}}&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[File:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]&lt;/center&gt;
|official_languages = [[ටර්ක්මෙන් භාෂාව|ටර්ක්මෙන්]]
|languages_type = Inter-ethnic&lt;br/&gt;languages
|languages = [[රුසියානු භාෂාව|රුසියානු]]
|ethnic_groups =
 {{unbulleted list
  | 85% [[ටර්ක්මෙන් ජනතාව|ටර්ක්මෙන්]]
  |  5% [[උස්බෙකිස්තානුවෝ|උස්බෙක්]]
  |  4% [[රුසියානුවෝ|රුසියානු]]
  |  6% others
 }}
|ethnic_groups_year = 2003
|demonym = ටර්ක්මෙන්
|capital = [[ඈශ්ගැබට්]]
|latd=37 |latm=58 |latNS=N |longd=58 |longm=20 |longEW=E
|largest_city = [[ඈශ්ගැබට්]]
|government_type = [[ඒකීය රාජ්‍ය|ඒකීය]] [[ජනාධිපති සමූහාණ්ඩුව]]
|leader_title1 = [[ටර්ක්මෙනිස්තානයේ ජනාධිපතිවරයා|ජනාධිපති]]
|leader_name1 = [[W:en:Gurbanguly Berdimuhamedow|ගර්බන්ගුලි බර්ඩිමුහමෙඩොව්]]
|leader_title2 = [[W:en:List of Chairmen of the Assembly of Turkmenistan|මෙජ්ලිස් හි සභාපති]]
|leader_name2 = [[W:en:Akja Nurberdiýewa|අක්ජා නුබර්ඩියේවා]]
|legislature = [[W:en:Assembly of Turkmenistan|මෙජ්ලිස්]]
|sovereignty_type = [[ටර්ක්මෙනිස්තානයේ ඉතිහාසය|නිර්මාණය]]
|established_event1 = [[W:en:Khanate of Khiva|කිවා හි කානටේ]]
|established_date1 = 1511
|established_event2 = [[W:en:Turkestan Autonomous Soviet Socialist Republic|ටර්කෙස්තාන් ASSR]]
|established_date2 = 30 අප්‍රේල් 1918
|established_event3 = [[W:en:Soviet Socialist Republic|ටර්ක්මෙන් SSR]]
|established_date3 = 13 මැයි 1925
|established_event4 = [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයෙන්]] නිදහස ලබා ගන්නා ලදී 
|established_date4 = 27 ඔක්තෝබර් 1991
|established_event5 = හඳුනාගෙන ඇත
|established_date5 = 25 දෙසැම්බර් 1991
|area_rank = 53වන
|area_magnitude = 1 E11
|area_km2 = 491,210
|area_sq_mi = 188,456 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_footnote = &lt;ref&gt;Государственный комитет Туркменистана по статистике : Информация о Туркменистане : [http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/ О Туркменистане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107073046/http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/ |date=2012-01-07 }} : Туркменистан — одна из пяти стран Центральной Азии, вторая среди них по площади (491,21 тысяч км2), расположен в юго-западной части региона в зоне пустынь, севернее хребта Копетдаг Туркмено-Хорасанской горной системы, между Каспийским морем на западе и рекой Амударья на востоке.&lt;/ref&gt;
|percent_water = 4.9
|population_estimate = 5,171,943&lt;ref name=unpop&gt;{{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=World Population Prospects, Table A.1 |version=2008 revision |format=PDF |publisher=United Nations |author=Department of Economic and Social Affairs Population Division |year=2009 |accessdate=12 March 2009}}&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank = 117වන
|population_estimate_year = 2014
|population_census = |population_census_year = 
|population_density_km2 = 10.5
|population_density_sq_mi = 27.1 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = 208වන
|GDP_PPP = $82.151 billion&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&amp;pr.y=15&amp;sy=2014&amp;ey=2016&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=925&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=Turkmenistan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=22 April 2012}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank = 
|GDP_PPP_year = 2014
|GDP_PPP_per_capita = $14,174&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank = 
|GDP_nominal = $47.542 බිලියන&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_year = 2014
|GDP_nominal_per_capita = $8,203&lt;ref name=imf2/&gt;
|Gini_year = 1998 |Gini_change =  &lt;!--increase/decrease/steady--&gt; |Gini = 40.8 &lt;!--number only--&gt; |Gini_ref = |Gini_rank = 
|HDI_year = 2013&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
|HDI_change =  increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|HDI = 0.698 &lt;!--number only--&gt;
|HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 July 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = 103වන
|currency = [[Manat (Turkmenistan)|Turkmen new manat]]
|currency_code = TMT
|country_code = TKM
|time_zone = TMT
|utc_offset = +5
|drives_on = දකුණ
|calling_code = [[+993]]
|cctld = [[.tm]]
}}

'''ටර්ක්මෙනිස්තානය''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Turkmenistan.ogg|t|ɜr|k|ˈ|m|ɛ|n|ɨ|s|t|æ|n}} හෝ {{IPAc-en|audio=En-us-Turkmenistan-2.ogg|t|ɜr|k|m|ɛ|n|ɨ|ˈ|s|t|ɑː|n}}; {{lang-tk|Türkmenistan}}, {{IPA-tu|tyɾkmeniˈθtan|උච්චාරණය}}) යනු [[මධ්‍යම ආසියාව|මධ්‍යම ආසියාවේ]] පිහිටි රටකි. එය වයඹ දිගින් [[කසක්ස්තානය|කසක්ස්තානයෙන්]] ද, උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් [[උස්බෙකිස්ථානය|උස්බෙකිස්ථානයෙන්]] ද, ගිනිකොණ දිගින් [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන්]] ද, දකුණින් සහ නිරිත දිගින් [[ඉරානය|ඉරානයෙන්]] ද, බටහිරින් [[කැස්පියන් මුහුද|කැස්පියන් මුහුදෙන්]] ද මායිම් වී පවතී. 

ටර්ක්මෙනිස්තානය සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ විවිධ ශිෂ්ටාචාරයන්ගේ සන්ධිස්ථානයක්ව පැවතුණි. මධ්‍යතන යුගයේ දී [[මර්ව්]], ඉස්ලාමික ලෝකයේ මහා නගරයක් විය. එමෙන්ම එය [[සේද මාවත|සේද මාවතෙහි]] වැදගත් නැවතුම්පළක් ද විය. 1881 දී [[රුසියානු අධිරාජ්‍යය]]ට ඈඳා ගත් ටර්ක්මෙනිස්තානය පසුව මධ්‍යම ආසියාවේ ප්‍රති-බොල්ෂෙවික් ව්‍යාපාරය තුල කැපී පෙනෙන අන්දමින් ක්‍රියාකාරී විය. 1924 දී ටර්ක්මෙනිස්තානය [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයේ]] පාර්ශව ජනරජයක් ([[ටර්ක්මෙන් සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය]] [ටර්ක්මෙන් SSR]) බවට පත් වූ අතර 1991 දී [[සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීම]]ත් සමඟ එය, [[ස්වෛරී රාජ්‍ය|නිදහස් රාජ්‍යයක්]] බවට පත් විය.     

ස්වාභාවික ගෑස් සම්පත් පිළිබඳ ලොව සිව්වන විශාලතම සංචිත ටර්ක්මෙනිස්තානය සතුව පවතී. රටෙහි වැඩි ප්‍රමාණයක් [[කරකුම් කාන්තාරය|කරකුම් (කළු වැලි) කාන්තාරයෙන්]] ආවරණය වී පවතී. 1993 වසරේ සිට රජය මගින් පුරවැසියන්ට නොමිලයේ [[විදුලිය|විදුලි බලය]], [[ජලය]] සහ ස්වභාවික ගෑස් සපයනු ලබයි. 

[[ජීවිතාන්තය දක්වා ජනාධිපති]] වූ [[W:en:Saparmurat Niyazov|සපර්මුරාට් නියාසොව්]] විසින් 2006 දී ඔහුගේ මරණය සිදු වන තෙක්ම ටර්ක්මෙනිස්තානය පාලනය කරනු ලැබුවේය. 2007 දී [[W:en:Gurbanguly Berdimuhamedow|ගර්බන්ගුලි බර්ඩිමුහමෙඩොව්]] ජනාධිපති වශයෙන් ඡන්දයෙන් තේරී පත් විය. මානව හිමිකම් සංවිධාන වලට අනුව ටර්ක්මෙනිස්තානය ලොව වඩාත්ම මර්දනකාරී පාලනයක් සහිත රටවල් වලින් එකකි. මාධ්‍ය සහ ආගමික නිදහස ඉතා දැඩි සීමාවන්ට යටත් කොට ඇති අතර ස්වාධීන පරීක්ෂාවන්ට මුළුමනින්ම පාහේ ආවෘතකොට ඇත. මානව හිමිකම් පිලිබඳ ක්‍රියාකාරීන් සහ අනෙකුත් සමාජ ක්‍රියාකාරීන් ආණ්ඩුවේ පළිගැනීම්වලට ලක්වීමේ නිරන්තර තර්ජනයට මුහුණ පා සිටිති. ජනාධිපති බර්ඩිමුහමෙඩොව්, ඔහුගේ ඥාතින් සහ සමීපතමයන් සමඟ එකතුව පුද්ගලාරෝපණ ලබ්ධියක් ප්‍රවර්ධනය කරමින් පොදු මහජන ජිවිතයේ සියළු අංශ තමන් යටතට ගෙන අසීමිත වූ බලයක් භුක්ති විඳියි.        

==දේශගුණය==
කරාකුම් කාන්තාරය ලෝකයේ වඩාත් වියළිතම කාන්තාර වලින් එකක් වන අතර එහි ඇතැම් ස්ථාන වල වාර්ෂික වර්ෂාපතන සාමාන්‍යය 12 mm (අඟල් 0.47) ක් පමණක් වෙයි. ඈශ්ගැබට් හි වාර්තා වී ඇති ඉහළම උෂ්ණත්වය {{convert|48.0|°C|lk=on}} ක් වන අතර නිළ නොවන වාර්තා වලට අනුව රට තුළ වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය, [[අමු දර්යා නදිය]] අසබඩ පිහිටි කරකි නගරයෙන් {{convert|51.7|°C}} ක් ලෙස 1983 ජුලි මාසයේ දී වාර්තා වී ඇත. රෙපිටෙක් ස්වභාව රක්ෂිතයෙහි වාර්තා වූ {{convert|50.1|C|F|0}} ක උෂ්ණත්වය ටර්ක්මෙනිස්තානයේ පමණක් නොව කලින් සෝවියට් සංගමයට අයත් වූ සියළු රටවල් අතරින් වාර්තා වී ඇති වැඩිතම උෂ්ණත්වය ලෙස පිළිගනු ලබයි.      

==අමතර කියැවීම්==
* {{cite book |last=Brummel |first=Paul |date=2006 |title=Bradt Travel Guide: Turkmenistan |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1841621449}}
* {{cite book |last=Abazov|first=Rafis|date=2005 |title=Historical Dictionary of Turkmenistan |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810853621}}
* {{cite book |last1=Clammer |first1=Paul |last2=Kohn |first2=Michael |last3=Mayhew |first3=Bradley |date=2014 |title=Lonely Planet Guide: Central Asia |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1741799538}}
* {{cite book |last=Hopkirk |first=Peter |date=1992 |title=The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia |publisher=Kodansha International |isbn=978-1568360225}}
* {{cite book |last=Blackwell |first=Carole |date=2001|title=Tradition and Society in Turkmenistan: Gender, Oral Culture and Song |publisher=Routledge |isbn=978-0700713547}}
* {{cite book |last=Kaplan |first=Robert |date=2001 |title=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus |publisher=Vintage |isbn=978-0375705762}}
* {{cite book |last=Kropf |first=John |date=2006 |title=Unknown Sands:  Journeys Around the World's Most Isolated Country |publisher=Dusty Spark Publishing |isbn=978-0976356516}}
* {{cite book |last=Rall |first=Ted |date=2006 |title=Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East? |publisher=NBM Publishing |isbn=978-1561634545}}
* {{cite web |url=http://www.newyorker.com/magazine/2007/05/28/the-golden-man |title=The Golden Man: Saparmurat Niyazov’s reign of insanity. |last=Theroux |first=Paul |date=28 May 2007 |website=[[The New Yorker]]}}
* {{cite book |last=Vilmer |first=Jean-Baptiste |date=2009 |title=Turkménistan |publisher=Editions Non Lieu |language=French |isbn=978-2352700685}}


==ආශ්‍රිත==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සබැඳි==
{{Sister project links|voy=Turkmenistan}}
*{{CIA World Factbook link|tx|Turkmenistan}}
*[http://vk.com/moderntm Modern Turkmenistan photos]
*[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/turkmenistan.htm Turkmenistan] at ''UCB Libraries GovPubs''
*{{dmoz|Regional/Asia/Turkmenistan}}
*[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16094646 Turkmenistan profile] from the [[BBC News]]
*{{wikiatlas|Turkmenistan}}
*{{Wikivoyage-inline}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=TM Key Development Forecasts for Turkmenistan] from [[International Futures]]
; Government
*[http://www.turkmenistan.gov.tm/ Turkmenistan government information portal]
*[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/turkmenistan.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114091910/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/turkmenistan.html |date=2009-01-14 }}
*[http://tourism.gov.tm/en/ Tourism Committee of Turkmenistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722015659/http://tourism.gov.tm/en/ |date=2014-07-22 }}
; Other
*[http://www.chrono-tm.org/en/ &quot;Chronicles of Turkmenistan&quot;. Publication of Turkmen Initiative for Human Rights.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031210540/http://www.chrono-tm.org/en/ |date=2015-10-31 }}
*[http://www.eurasianet.org/turkmenistan.project/ The Turkmenistan Project] – weekly news and analysis in English and Russian
*[http://www.ashgabat.us/ Official photo gallery from Turkmenistan and Ashgabat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819145123/http://www.ashgabat.us/ |date=2021-08-19 }}
*[http://www.turkiye-turkmenistan.com/ daily news and analysis in Turkish English and Turkmen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103092439/http://www.turkiye-turkmenistan.com/ |date=2015-11-03 }}

[[ප්‍රවර්ගය:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2015]]
[[ප්‍රවර්ගය:ටර්ක්මෙනිස්තානය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මධ්‍යම ආසියානු රටවල්]]</text>
      <sha1>jg455ff4lvjoifg6n0db0bdm3h3xpgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67321</id>
    <revision>
      <id>783789</id>
      <parentid>722770</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T10:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22259" sha1="pf6lzbterpiyynjk3bifee7ou5drl49" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න 
| image         = &lt;!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --&gt;B.A.W. Jayamanne.jpg
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by the blind and visually impaired's speech synthesis (text-to-speech) software  --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = බර්නාඩ් ඇලෝසියස් වන්නිආරච්චි ජයමාන්න
| birth_date    = {{Birth date|1908|05|02}}
| birth_place   = 
| death_date    = {{Death date and age|1965|02|16|1908|05|02}}
| death_place   = 
| nationality   = [[බ්‍රිතාන්‍යය ලංකාව]]
| other_names   = 
| occupation    = නාට්‍ය රචකයෙකු, අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු, නිෂ්පාදකයෙකු හා නළුවෙකු
| years_active  = 1947-1965
| known_for     = [[කඩවුණු පොරොන්දුව]]
| notable_works = 
| relatives     = [[එඩී ජයමාන්න]] &lt;small&gt;(මල්ලි) &lt;/small&gt; [[රුක්මණී දේවී]] &lt;small&gt;(නෑනා)&lt;/small&gt;
}}

'''බර්නාඩ් ඇලෝසියස් වන්නිආරච්චි ජයමාන්න''' හෙවත් කවුරුවත් වඩා හොඳින් හඳුනන '''බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න''' (උපත 20 මැයි 1908, විපත 16 පෙබරවාරි 1965) [[ශ්‍රී ලංකා|ලාංකික]] නාට්‍ය රචකයෙකු, අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු, නිෂ්පාදකයෙකු හා නළුවෙකු ද වේ. ඔහු 1947 දී ප්‍රථම සිංහල කථානාද චිත්‍රපටය වූ ''[[කඩවුණු පොරොන්දුව]]'' තනමින් එහි ප්‍රධාන චරිතයට රංගනයෙන් දායක විය. 

ලෝක සිනමාවට නව සිංහල සිනමාවක් බිහි කර දීමෙ හි විෂයෙහිලා ගෞරවයක් පුද කළ යුතු තැනැත්තකු ලෙස ප්‍රථම සිංහල කතානාද චිත්‍රපටය වූ ''[[කඩවුණු පොරොන්දුව]]'' හි තිර කතා රචකයකු හා අධ්‍යක්ෂවරයකු වශයෙන් සිංහල සිනමාවට වෘත්තීයමය ලෙස උපරිම දායකත්වයක් දැක් වූයේ ය. ''කඩවුණු පොරොන්දුව'' චිත්‍රපටයට පාදක වූයේ ද එනමින්ම යුතු ඔහුගේ ම මිනර්වා කණ්ඩායමේ වේදිකා නාට්‍යයකි. එම වේදිකා නාට්‍යයේ ද චිත්‍රපටයේ ද ප්‍රධාන නළුවා වූයේ බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්නයන් ය.

== පෙර අවධිය ==
බර්නාඩ් ඇලෝෂියස් වන්නිආරච්චි ජයමාන්න 1908 දී [[මීගමුව]] පෙරියමුල්ලේ දී මාරි ස්ටෙලා විද්‍යාලයේ ගුරුවරයෙකු වූ ඩබ්ලිව්. දොන් තෝමස් හට දාව උපත ලබා ඇත. මූලික අධ්‍යාපනය මීගමු මාරිස්ටෙලා විදුහලෙන් ලබා ගැනී ය. මොහු නාට්‍යකරණයට උනන්දුවක් හා සම්බන්ධ වී ඇත්තේ පාසල් වියේ සිට ම බව පෙනී යයි. ඔහු විසින් පාසල් වේදිකාවෙ හි රඟ දැක් වූ ''DOCTOR FAUSTUS'' ඔහු රඟපෑ නාට්‍ය අතරින් එකකි. එය ඉංග්‍රීසි ජාතික ''ක්‍රිස්ටෝපර් මාර්ලෝගේ'' නාට්‍ය රචනයක් වූයේ ය. 1930 දී ඔවුන් මිනෙර්වා රඟහල් කණ්ඩායම ආරම්භ කරන ලදි සහ සමහර නාට්‍යයන් නිරූපණයෙන්, වේදිකාගත කිරීමෙන් කීර්තියක් ලබා ගැනීය. සාමාන්‍යයෙන් මිනෙර්වා විශේෂාංග නාට්‍යයන් හි ප්‍රධාන චරිතයන් රුක්මණී දේවී, එඩී සහ ජෙමිණි කාන්තා රඟන ලදි.&lt;ref name=&quot;D&quot;&gt;{{cite news|title=ජොසී බබා, මානප්පුවා සහ මීගමුව මිනෙර්වා කණ්ඩායම |work=ලක්දිව |accessdate=18 අප්‍රේල් 2009 |url=http://lakdiva.com/island/i980809/feature.htm |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081009032523/http://lakdiva.com/island/i980809/feature.htm |archivedate=ඔක්තෝම්බර් 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;
== වේදිකාව ==
&quot;හත්වැනි පැය&quot; හෙවත් &quot;භයානක පොරොන්දුව&quot; බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. රචනා කොට නිෂ්පාදනය කළ මුල්ම නාට්‍යය වූයේ ය. ''බෙන්ජමින් ප්‍රනාන්දු'' හා ''ලක්ෂ්මී බායි'' ආදී නළුවන් ද එහි රඟපෑවේ ය. ඔවුන් වෘත්තීය නළු නිළියන් වූ නිසාවෙන් යම් යම් ප්‍රශ්න පැන නැඟී ඇතිවීම නිසා ඊළඟ නාට්‍යය තැනීමේදී, බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. උනන්දුවක් දැක් වූයේ ආධුනික පිරිසක් ද ඊට සම්බන්ධ කර ගැනීමට ය. ඒ අනුව ''මිනර්වා ආධුනික නාට්‍ය සමාජය (MINERVA AMATEUR DRAMATIC CLUB)'' නමින් නවතම නාට්‍ය සංවිධානයක් පිහිටුවා ගත්තේ ය. එකල බොහෝ අය මෙයට ''MAD CLUB (මෝඩ සමාජය)'' යනුවෙන් නින්දාවට අපකීර්තියට ලක් කෙරුණ ද පසුව එය ''මිනර්වා'' යන නමින් පමණක් පවත්වාගෙන ගියේය.

''මිනර්වා'' යනු රෝම දේව කතාවලට අනුව ප්‍රඥාවට අධිපති දෙවියා ය. මෙම නාමය ඉන්දීය චිත්‍රපට නිෂ්පාදන ව්‍යාපාරයට ද සම්බන්ධ කරගෙන තිබුණේ ය. 

* මිනර්වා කණ්ඩායම යටතේ බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්නයන් නිෂ්පාදනය කළ නාට්‍යයන් වලට නම් තැබුවේ ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ අක්ෂර අනු පිළිවෙළට අනුව ය.

# A – APPARITION (අවතාරය)
# B – BROKEN PROMISE (කඩවුණු පොරොන්දුව)
# C – CHANGING FATE (පෙරළෙන ඉරණම)
# D – DEFEETED AIM (වැරදුණු කුරුමානම)
# E – EVASIVE DINIAL (සැඟවුණු පිළිතුර)
# F – FANTATIC FAITH (උමතු විශ්වාසය)
# G – GRISLY GUARDIAN (කපටි ආරක්ෂකයා)
# H – HASTY DECSION (හදිසි විනිශ්චය)
# I – IRANGANIE (අයිරාංගනී)

ඊට අමතරව ''[[නඩු තීන්දුව]]'' නමින් නාට්‍යයක් ද මිනර්වා යටතේ නිෂ්පාදනය කිරීය. ''අවතාරය'' නාට්‍යය විශේෂ වැදගත්කමක් දරන්නේ එය [[රුක්මණී දේවි]] සම්බන්ධ වූ පළමු මිනර්වා නාට්‍යය වීම ය. ඒ අතිරේක ගායිකාවක් ලෙස ය. එකල නාට්‍යවලට ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම පිණිස මෙවැනි අතිරේක ගී හා නැටුම් යොදා ගැනී ය. නාට්‍යයක එක් ජවනිකාවක් නිම වී අනිත් ජවනිකාව ඇරඹෙන අතරවාරයේ මේ ගී — නැටුම් ඉදිරිපත් වූයේය.

බී.ඒ.ඩබ්ලිව් ගේ නාට්‍ය මෙරට රසිකයන් අතර ජනාදරප්‍රාප්ත වූයේ ය. ''කඩවුණු පෙරොන්දුව'' වැනි නාට්‍යයක දර්ශන වාර 800 ක් පමණ රඟදැක් වීමෙන්ම ඒ බව සාක්ෂාත් වෙයි. මෙරට සිටි ප්‍රකට ව්‍යපාරිකයකු වූ එස්. එම්. නායගම් 1945 දී පමණ සිංහල චිත්‍රපටයක් නිපදවීමේ අදිටනින් &quot;චිත්‍රකලා මුවිටෝන්&quot; නම් වූ චිත්‍රපට සමාගමක් සහ ඉන්දියාවේ මධුරෙයි නගරයේ &quot;චිත්‍රකලා&quot; නමින් චිත්‍රාගාරයක් ද පිහිටුවා ගනු ලැබීය. නායගම් විසින් [[කඩවුණු පොරොන්දුව]] නාට්‍යය චිත්‍රපට ගත කිරීමේ යෝජනාව බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. වෙත යොමුකරන ලද අවස්ථාවේ බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. මුලදී ඊට කැමැත්තක් පළ කර නැත. ඊට හේතුව වූයේ ඔහුම වරක් කියා ඇති පරිදි නාට්‍යවලින් ලොකු ආදායමක් ලැබෙද්දී එය නැවැත්වීමට අකැමැති වීමයි. ඔහු පසුව ඊට එකඟ වූයේ චිත්‍රපට නිපදවීමෙන් ඊට වැඩි මුදලක් මෙන්ම වැඩි ජනප්‍රියත්වයක් ද ලැබිය හැකි යැයි පෙන්වා දීමෙන් අනතුරුවය.

බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න නාට්‍ය කලාවට ප්‍රවිෂ්ට වන්නේ නාට්‍ය කලාව &quot;රස්තියාදුකාරයන්ගේ&quot; කලාවක් ලෙස පරිභවයට පත්ව තිබූ යුගයක දීය. එකල නාට්‍ය නැරඹූවන් අතරේ කලිසම්කාරයකුට සිටියේ බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. පමණක් බව ද සඳහන්ව ඇත. තමාගේ නාට්‍යයක් වේදිකා ගත කර ගැනීම සඳහා මොහු එකල මීගමුව ප්‍රදේශයේ සිටි ප්‍රසිද්ධ නාට්‍ය රචකයකු වූ සී. බෙන්ජමින් ප්‍රනාන්දු හමුවීමට ගිය අවස්ථාවේ දී ඔහු විසින් බී. ඒ. ඩබ්ලිව්ට කියා ඇත්තේ නාට්‍ය කලාව පස්සේ නොඑලවන ලෙස ය. එකල වැදගත් යැයි සම්මත පුද්ගලයකුට වේදිකාව කොහෙත්ම සුදුසු තැනක් නොවේ මැයි කියා ''බෙන්ජමින් මාස්ටර්'' තමාට කියූ බව බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ප්‍රකාශ කර සිටියේ ය. &quot;''වේදිකාව රස්තියාදුකාරයන් වැනි මිනිසුන්ට අයිතිවීමට ඉඩ හැර දීම නාට්‍ය කලාවට කරන නිගාවක් පමණක් නොව ඉන් අපේ නාට්‍ය කලාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යන්නට ද ඉඩ තිබෙනවා.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=සිළුමිණ|title=සිළුමිණ 1954 මැයි 19|date=1954 මැයි 19}}&lt;/ref&gt; බී.ඒ.ඩබ්ලිව් වේදිකා නාට්‍යය අධීක්ෂණයට අවතීර්ණ වනූයේ එවැනි නාට්‍ය කලාව පසුගාමී වාතාවරණයකදී ය.

== සිනමාව ==
බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. හා නායගම් අතර අත්සන් තැබූ ගිවිසුමේ කොන්දේසි වූයේ ''කඩවුණු පොරොන්දුව'' නාට්‍යයේ රඟපෑ ''මිනර්වා ශිල්පීන් පමණක්'' චිත්‍රපටයට ඇතුළත් කර ගත යුතු බව සහ කුමන හේතුවකට හෝ කතාව වෙනස් නොකළ යුතු බවත් ය. චිත්‍රපටය සම්පූර්ණයෙන් නිෂ්පාදනය කර නිම වන තුරු මාසකට රුපියල් 25,000ක් බැගින් ද, චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය කිරීමෙන් හිමිවන ලාබයෙන් 2%ක් බැගින් ද බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. හට ගෙවිය යුතු බවට ද එම ගිවිසුමේ සඳහන් වූ බව ද පැවසේ ය.

1946 ජූනි 26 වැනිදා [[කඩවුණු පොරොන්දුව]] නිෂ්පාදන කණ්ඩායම ඉන්දියාව බලා පිටත්ව ගිය හ. මෙම ගමනේදී තිර හා වේදිකා සැරසිලි ද රැගෙන ගොස් ඇත. ඊට හේතුව වූයේ නාට්‍යය රඟ දක්වන අවස්ථාවේ ම එය චිත්‍රපටයට නඟන්නේ ය යන වැරදි වැටහීමක් බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. ට සහ ඔහුගේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට තිබීම ය. ඔහු ඒ බව &quot;''මුලදී මා හිතාගෙන සිටියේ ඡායාරූප ශිල්පියකු යම් කිසි දෙයක් ඡායාරූපයට නඟන්නාක් මෙන් අප නාට්‍යය රඟ දක්වා ගෙන යන විට ඔවුන් එය චිත්‍රපටයට නඟාගෙන යනවා ඇත කියායි. පසුව නියම තත්ත්වය දැනගත් කල මා තුළ ඇති වූයේ ලැජ්ජාවකි''&quot; ලෙස වරෙක පුවත්පත් සාකච්ඡාවකදී සඳහන් කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=දිනමිණ|date=1953 ජනවාරි 28|accessdate=2016 ඔක්තෝබර් 07}}&lt;/ref&gt; මෙයින් හෙළිවනූයේ ඔවුන් සිනමා කර්මාන්තය ගැන කිසිදු අවබෝධයකින් නොසිටි බවයි.

1947 දී ඔහුගේ [[කඩවුණු පොරොන්දුව]] තිරගත වන සමය වන විට ලෝක සිනමාව තුළ ශ්‍රේෂ්ඨ චිත්‍රපට රැසක් බිහිව තිබිණි. ''බැට්ල්ෂිප් පොටෙම්කිං'', ''ද පැෂන් ඔෆ් ජෝන් ඔෆ් ආර්ක්'', ''සිටි ලයිට්ස්'', ''ද කැබිනට් ඔෆ් ඩොක්ටර් කැලිගරි'', ''සිටිසන් කේන්'' එබඳු චිත්‍රපට අතර වෙයි.

[[කඩවුණු පොරොන්දුව]] සිට [[පෙරළෙන ඉරණම]] දක්වා චිත්‍රපටවල කතා රචනය  ඔහුගේ වුව ද එම චිත්‍රපටයන් අධ්‍යක්ෂණය කරනු ලැබූයේ ඉන්දීය ජාතිකයන් ය. ඉන්දියාවේ දී චිත්‍රපට පටිගත කිරීම පිළිබඳ බොහෝ දේ තමන් හට වටහා ගැනීමට ඉඩ නොතැබූ බව ඔහු පුවත්පත් සාකච්ඡාවක දී කියා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |newspaper=සරසවිය |title=සරසවිය සිනමා වාර්ෂිකය 1964 |accessdate=2016 ඔක්තෝබර් 07}}&lt;/ref&gt;

බී.ඒ. ඩබ්ලිව්ගේ හොඳම චිත්‍රපටය ලෙස එකල හි විචාරකයන් පිළිගැනුම [[කැලෑහඳ]] චිත්‍රපට ය. [[මහගම සේකර]]යන් විසින් රචිත &quot;කැලෑහඳ&quot; නවකතාව, එය නවකතාවක් ආශ්‍රයෙන් සිනමාවට නැඟුණු ප්‍රථම ලාංකික චිත්‍රපටය වීම ද ඓතිහාසික සුවිශේෂත්වයකි. 1956 පැවති &quot;ලංකාදීප චිත්‍රපට කල්‍යාණි තරගය&quot; හෙවත් &quot;දීපශිඛා&quot; හි හොඳම නළුවා වූයේ ද බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. ජයමාන්නයන් ය. ඒ [[කැලෑහඳ]] හි අන්දෝ සීයා ලෙස ඉදිරිපත් කළ රංගනය උදෙසා ය. 1953 වසරේ පැවති &quot;දිනමිණ රඟමඬල චිත්‍රපට තරගය&quot; හි ''ප්‍රියතම චිත්‍රපටය'' ලෙස තේරුණේ ද කැලෑහඳ ය.

''කඩවුණු පොරොන්දුව'' පිළිබඳව පසු කලෙක අදහස් දැක් වූ අවස්ථාවක ප්‍රකට සිනමා විචාරක ජයවිලාල් විලේගොඩ කියා සිටියේ එය එතෙක් භාෂා 12 ක් කතා කරමින් තිබූ ඉන්දීය සිනමාවට තවත් භාෂාවක් එක්වීමක් බවය. එලෙස ඔහු කියා පෑවේ කඩවුණු පොරොන්දුව හි මුසුව තිබූ දෙමළ මුහුණුවරයි. බී.ඒ.ඩබ්ලිව් ජයමාන්න [[කැලෑහඳ]] වැනි චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව ඔහු විසින් දෙමළ චිත්‍රපට අනුකරණයට ගොදුරු වීමට පෙළඹුණි. ඔහුගේ [[වනලිය]] (මිනල්කොඩි), [[මංගලිකා]] (කල්ලතුර් කන්නම්මා), [[මඟුල් පෝරුව]] (මනප්පන්දල්) දෙමළ චිත්‍රපපටවල අවඥාසහගත අනුකරණයන් වූයේ ය.

බී.ඒ.ඩබ්ලිව්. චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණයේ නියැලුනේ එකල පැවති ප්‍රේක්ෂක රුචිකත්වයට අනුකූලව පමණි. පැය 2 1/2 කට සීමා වූ ''මතභේදය'' චිත්‍රපටය නැරඹූ එක් ප්‍රේක්ෂකයකු විසින් කළ ප්‍රකාශයක් බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. අවධාරණය කර ඇත්තේ මෙසේය. &quot;මොන කෙහෙම්මලක් ද? අඩියක් ගහලා ගිහින් ඉඳගත්තම වෙරි හිදෙන්න ඉස්සෙල්ලා පික්චර් එක ඉවරයිනේ.&quot; චිත්‍රපට නිපදවන්නේ මෙන්න මොවුන්ට ද කියා ද බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. තවදුරටත් කියා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=දිණමිණ |title=දිනමිණ 1961 ජූනි 19|date=1961 ජුනි 19}}&lt;/ref&gt;

==අධ්‍යක්ෂණයන්==
*1950 - හදිසි විනිශ්චය 
*1951 - සැඟවුණු පිළිතුර
*1952 - උමතු විශ්වාසය 
*1953 - කැලෑ සඳ
*1954 - අයිරාංගනී 
*1955 - මතභේදය
*1956 - දෛව විපාකය 
*1958 - වනලිය 
*1959 - හදිසි විවාහය
*1960 - කවට අන්දරේ
*1961 - ජීවිත් පූජාව
*1963 - මංගලිකා
*1967 - මඟුල් පෝරුව

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|em20}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=1315  B.A.W.Jayamanne's Biography in Sinhala Cinema Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231517/http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=1315 |date=2016-03-03 }}
*{{IMDb name|id=0419668|name=B. A. W. Jayamanne}}


{{DEFAULTSORT:ජයමාන්න, බී.ඒ.ඩබ්ලිව්.}}
[[Category:1965 මරණ]]
[[Category:1908 උපත්]]</text>
      <sha1>pf6lzbterpiyynjk3bifee7ou5drl49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එඩී ජයමාන්න</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67365</id>
    <revision>
      <id>783755</id>
      <parentid>696335</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T03:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11667" sha1="t6zz6rmdoog18tftg5f0nks9gbrgsnn" xml:space="preserve">{{short description|ශ්‍රී ලාංකික නළුවෙක් (1915-1981)}}
{{Infobox person
| name          = එඩී ජයමාන්න &lt;br&gt; Eddie Jayamanne 
| image         = 
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by the blind and visually impaired's speech synthesis (text-to-speech) software  --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = වන්නිආරච්චිගේ දොන් ඩේවිඩ් වික්ටර් ජයමාන්න
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1915|02|15}}
| birth_place   = [[මීගමුව]], ශ්‍රී ලංකාව
| death_date    = {{Death date and age|df=yes|1981|07|25|1915|02|15}}
| death_place   = පල්ලියවත්ත, [[හැඳල]]
| resting_place = මයෝක්හේන සුසාන භූමිය, මීගමුව
| nationality   = ශ්‍රී ලාංකික
| education     = [[ශාන්ත. පීතර විද්‍යාලය, මීගමුව]] &lt;br&gt; [[මාරිස් ස්ටෙලා විද්‍යාලය]]
| occupation    = නළුවෙක්, විකට නළුවෙක්
| years_active  = 1947-1983
| known_for     = සිනමා රංගනය
| father        = ඩබ්ලිව්. දොන් තෝමස්
| notable_works = 
| relatives     = බී. A. W. ජයමාන්න &lt;small&gt;(සහෝදරයා)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; ග්‍රේස් ජයමාන්න &lt;small&gt;(මස්සිනා)&lt;/small&gt;
| spouse        = රුක්මණී දේවි (1943-1978)
}}
'''වන්නිආරච්චිගේ දොන් ඩේවිඩ් වික්ටර් ජයමාන්න''' [[Knight Commander of the Order of the British Empire|KBE]]&lt;ref name=&quot;London Gazette&quot;&gt;{{cite web |title=Page 3304 Supplement 40191, 1 June 1954 ''London Gazette'' %7c The Gazette |url= https://www.thegazette.co.uk/London/issue/40191/supplement/3304 |work= The Gazette|date= 9 June 1955}}&lt;/ref&gt; (1915 පෙබරවාරි 15 ​​- 1981 ජූලි 25), හෙවත් '''එඩී ජයමාන්න''', යනු මුල්කාලීන ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ විකට නළුවෙක් සහ නළුවෙකි. ප්‍රථම කතානාද චිත්‍රපටයේ නළුවෙකුද වූයේය. ඔහු සිනමාවට පැමිණියේද අතහැර ගියේද කඩවුනු පොරොන්දුවෙනි.

==පෞද්ගලික ජීවිතය==
ඔහු 1915 පෙබරවාරි 15 ​​වැනි දින මීගමුව පෙරියමුල්ලේදී කිතුනු පවුලක සහෝදර සහෝදරියන් හත් දෙනකු සිටින පවුලේ බාලයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා, ඩබ්ලිව්. දොන් තෝමස් [[මාරිස් ස්ටෙලා විද්‍යාලයේ]] ගුරුවරයෙකි. ඔහු අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මීගමුව හරස් විද්‍යාලය, මීගමුව ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය, මීගමුව ශාන්ත මරියා විද්‍යාලය සහ මාරිස්ටෙලා විද්‍යාලය යන විද්‍යාල වලිනි. ඔහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා [[බී. ඒ. ඩබ්ලිව්. ජයමාන්න]] කීර්තිමත් චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් සහ නිෂ්පාදකයෙක් විය.&lt;ref name= eddie&gt;{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/story/2019/10/17/10778/‘කඩවුණු-පොරොන්දුවෙන්’-අරඹා-‘නව-කඩවුණු-පොරොන්දුවෙන්’-නිම-කළ-විකට-රජා |title=A caricature king|publisher=Sarasaviya |access-date=8 March 2020}}&lt;/ref&gt;

එඩී මිනර්වා කණ්ඩායමේ නිළියක් වූ රුක්මණී දේවිසමඟ විවාහ වූයේ ඔවුන් එම නාට්‍යවලට සම්බන්ධ වීමෙන් ආදරයෙන් බැඳීමෙන් පසුවය.&lt;ref name=&quot;X&quot;&gt;{{cite book |title=On the Development of Sinhala Cinema, 1947-1967 |last=Savarimutthu|first=Ranee|year=1977|publisher=OCIC Sri Lanka|location=Colombo, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; දේවිගේ දෙමාපියන් උසාවියේදී ඔවුන්ගේ විවාහ ගිවිස ගැනීම අභියෝගයට ලක් කළ නමුත් ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ විවාහය කරගෙන යාමට අවසර ලැබුණි.

==සිනමා ජීවිතය==
එඩී ඔහුගේ සහෝදරයා සමඟ බී. ඒ ඩබ්ලිව් ජයමාන්න1930 ගණන්වල මිනර්වා නාට්‍ය කණ්ඩායම පිහිටුවන ලදී. ඔවුන් සාර්ථක ලෙස නාට්‍ය පවත්වා ගෙන ගිය අතර, බොළඳ ලංකා චරිත බටහිර නාට්‍ය හාස්‍යජනක ප්‍රතිඵල සඳහා බටහිර ක්‍රම වානර කරන, දකුණු ඉන්දීය නාට්‍ය බටහිර නාට්‍ය සමඟ ඒකාබද්ධ කළේය. මෙම හාස්‍ය නාට්‍යවල නිතර තරුවක් වූ එඩී, ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ වර්ධනයට පෙර වසර කිහිපය තුළ ජනප්‍රිය නාට්‍ය නළුවෙකු බවට පත්විය.&lt;ref name= eddie /&gt;&lt;ref name=&quot;අ&quot; &gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2015/07/24/cineart06.html |access-date=2016-08-19 |archive-date=2016-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728202449/http://www.divaina.com/2015/07/24/cineart06.html }}&lt;/ref&gt;

1947 දී දකුණු ඉන්දීය නිෂ්පාදක [[එස්. එම්. නායගම්]] ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍රපටයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට උනන්දු විය. ඔහු බී.ඒ.ඩබ්ලිව්.ජයමාන්න අමතා ඔහුගේ ‘‘කඩවුණු පොරොන්දුව’’ නම් නාට්‍යයක අයිතිය ඒ සදහා ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;X&quot;/&gt; මෙම චිත්‍රපට අනුවර්තනයේ &quot;මනප්පුවා&quot; ලෙස එඩී රගපෑ අතර &quot;ජෝසි බබා&quot; ලෙස [[ජෙමිණි කාන්තා]] රගපෑවාය. සිංහල දෙබස් ඇතුළත් පළමු චිත්‍රපටය ලෙස ''කඩවුණු පොරොන්දුව'' ඉතිහාස ගත වන අතර, චිත්‍රපටය ප්‍රේක්ෂකයින් අතර ප්‍රසාදය ලබා ගත් අතර එය ඉතා සාර්ථක විය.&lt;ref name= eddie /&gt; රුක්මණී දේවීයගේ සැමියා වූ ඔහු රුක්මණි සමඟ සැමියා-බිරිඳ ලෙස රඟපෑවේ &quot;අන්දරේ&quot; චිත්‍රයේ පමණි.

ජයමාන්න සොහොයුරන් චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වය අනුගමනය කළේ තවත් නාට්‍ය අනුවර්තන කිහිපයක් චිත්‍රපට ලෙස සෑදීමෙනි. එනම් ''හදිසි විනිශ්චය'' (1949), ''සැගවුනු පිළිතුර'' (1951) සහ ''උමතු විශ්වාසය'' (1952) එම චිත්‍රපටි වේ. [[මේබල් බ්ලයිත්]] ''හදිසි විනිශ්චය'' සමඟින් රංගනයට එක් විය. 1953 දී ජයමාන්න සොහොයුරන් ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ ප්‍රථම වරට පොතක් සිනමාවට අනුවර්තනය කරන ලදී. එය ''[[කැලේ හඳ]]'' නම් වේ. ඔවුන්ගේ පසුකාලීන චිත්‍රපට අතරට ''අයිරාංගනී'' (1954), ''මාතභේදය'' (1955), ''පෙරකදෝරු බෑනා'' (1955), ''දෛව විපාකය'' (1956), ''වනලිය'' (1958), ''කවට අන්දරේ'' (1960) සහ ''මංගලිකා'' (1963) ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;X&quot;/&gt;&lt;ref name= eddie /&gt; ඔහුට සිනමාවට තිබූ ඇල්ම නිසාම තමන්ගේ &quot;ජයරුක්‌&quot; නිවස උකස්‌කර &quot;සිරියලතා&quot; චිත්‍රපටය නිපදවූවේය.&lt;ref name=&quot;අ&quot; /&gt;

ඔහුගේ සොහොයුරාගේ නිර්මාණවලට සම්බන්ධ නැති එඩීගේ කෘති අතරට ''[[සංදේශය]]'' (1960) හි සංගීතකාරයෙකු වාදනය කිරීම සහ මැණිකක් සොයාගෙන ''[[කොළඹ සන්නිය]]'' හි ධනවත් වන ගමේ සරල මිනිසෙකුගේ සහෝදරයා ඇතුළත් වේ. ඔහු 1982 දී නිකුත් වූ ''[[කඩවුණු පොරොන්දුව]]'' හි ප්‍රතිනිර්මාණයේද &quot;මනප්පුවා&quot; ලෙස ඔහුගේ චරිතය නැවතත් කළේය.&lt;ref name= eddie /&gt; රුක්මණීගේ වියෝව සිදු වූයේ ඔවුන්ගේ එම විවාහය සිදු වූ පල්ලිය අසලදීමය. ඔවුන් විවිධ උත්සවයන් වැනි දේට එකට සිටියද ඔවුන් ජීවත් වූයේ වෙන් වෙන්ව බවද පැවසෙයි. 

==මරණය==
1981 ජූලි 25 වැනිදා එඩී හෘදයාබාධයකින් මිය ගියේය.&lt;ref name= eddie /&gt; ඔහුගේ අවසන් කාලයේ ඔහු පදිංචිව සිටියේ 172, පල්ලියවත්ත, හඳල ප්‍රදේශයේය. ඔහුව මිහිදන් කරනු ලැබුවේ මීගමුවේ &quot;මන්යොක්හේන&quot; සුසාන භූමියේය.

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

==External links==
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=866 එඩී ජයමාන්නගේ චරිතාපදානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220113163550/https://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=866 |date=2022-01-13 }}
*{{IMDb name|id=0419670}}

{{DEFAULTSORT:ගුණතිලක, බර්ටි}}
[[ප්‍රවර්ගය:1981 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]]
[[Category:සිනමාවේ හාස්‍ය නළුවෝ]]
[[Category:ශ්‍රී ලාංකික හාස්‍ය නළුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>t6zz6rmdoog18tftg5f0nks9gbrgsnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68121</id>
    <revision>
      <id>783761</id>
      <parentid>783649</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T04:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190303" sha1="tcg2l1yw8x1jq68uk2hbxr0fmjobsc7" xml:space="preserve">{{Hatnote|මෙම ලිපිය 1945 කොරියාව බෙදීමට ප්‍රථම කොරියාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳව වේ. ඉන්පසු ඉතිහාසය සඳහා, [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}

[[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] [[පහළ පේලියොලිතික]] යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Eckert&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norton&quot;&gt;Christopher J. Norton, &quot;The Current state of Korean Paleoanthropology&quot;, (2000), ''Journal of Human Evolution'', 38: 803-825.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot;&gt;{{harvnb|Sin|2005|p=17}}&lt;/ref&gt; කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot;&gt;[http://harvard.academia.edu/MartinTBale/Papers/824264/Current_Perspectives_on_Settlement_Subsistence_and_Cultivation_In_Prehistoric_Korea Chong Pil Choe, Martin T. Bale, &quot;Current Perspectives on Settlement, Subsistence, and Cultivation in Prehistoric Korea&quot;], (2002), ''Arctic Anthropology'', 39: 1-2, pp. 95-121.&lt;/ref&gt; එහි [[නියෝලිතික]] යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයත්]],&lt;ref name=&quot;Eckert 2&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Connor&quot;&gt;{{harvnb|Connor|2002|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot;&gt;[http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Bae/pdfs/2010_Kim%20and%20Bae_C14.pdf Jong Chan Kim, Christopher J Bae, “Radiocarbon Dates Documenting The Neolithic-Bronze Age Transition in Korea”], (2010), ''Radiocarbon'', 52: 2, pp. 483-492.&lt;/ref&gt; සහ [[යකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

[[සම්ගුක් යුසා]] මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, [[ගෝජොසොන්]] (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි.{{sfn|Sin|2005|p=19}}&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|pp= 14, 167}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Seth|2010|p=17}} [[ගිජා ජොසොන්]] රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී.&lt;ref name=&quot;Hwang&quot;&gt;{{harvnb|Hwang|2010|p=4}}&lt;/ref&gt;  ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 Gojoseon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701153430/http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 |date=2012-07-01 }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් [[විමන් ජොසොන්]] රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, [[හන් චීනය]] විසින් එය [[ගෝජොසොන්-හන් යුද්ධය|අයත් කරගන්නා]] ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, [[ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි]] යුගය ඇරඹීමට හේතු විය.

1වන සියවසේ සිට [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ [[දේ ජෝ-යොං]] විසින් [[බල්හේ]] රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Pratt|2007|p=63-64}}{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=35-36}} මෙය [[උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ]] (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට]] (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot;&gt;Kim Jongseo, Jeong Inji, et al. &quot;Goryeosa (The History of Goryeo)&quot;, 1451, Article for July 934, 17th year in the Reign of Taejo&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balhae&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye (&quot;Successor of the Royal Wang&quot;) on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}&lt;/ref&gt; ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය [[බුදු දහම|බුදුදහමින්]] ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා එය [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු]] බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි.

1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. [[මහා සේ‍ජොං|මහා සේජොං රජු]] (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රචලිත කරවන ලදී.

සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක්]] අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම|ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී]]. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන [[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]] මගින් [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|කොරියානු ප්‍රතිරෝධය]] නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ]] සහාය ලබා ඇති වූ [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර]] අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.

1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය [[:en:38th parallel north|38වන සමාන්තරානිකයේ දී]] බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා &quot;කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ]] සහාය ලබා &quot;ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී [[ජෝසෆ් ස්ටාලින්|ස්ටාලින්]] සහ [[කිම් ඉල්-සුං]] විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් [[කොරියානු යුද්ධය]] දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම [[රක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ට]] අතුළත් කෙරිණි.

යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාව]] ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි.

[[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|උතුරු කොරියාව]] යුධමය කොමියුනිස්ට් ආඥාදායක පාලන ක්‍රමයක් ගෙනගිය අතර, [[කිම් රාජවංශය (උතුරු කොරියාව)|කිම් පවුලේ]]  සාමාජිකයන් අතර රටේ නායකත්වය හුවමාරු වූ නිසා මෙය තරමක රාජාණ්ඩු පාලන ස්වභාවයක් ගත්තේ ය. [[පුද්ගලාභිවාදනය]] පැවතුණු අතර රටේ නායකයාට යම් තරමක දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ආරූඪ කෙරිණි. ආර්ථිකව, උතුරු කොරියාව විදේශ ආධාර මත දැඩිව යැපුණු අතර සෝවියට් සංග‍මයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එහි ආර්ථිකය සීමාකාරී තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

==ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ පුරාතන යුගය==
{{Main|ප්‍රාග් ඓතිහාසික කොරියාව}}

===පේලියොලිතික===

[[File:KoreanEarthenwareJar4000BCEAmsa-DongNearSeoul.jpg|left|thumb|140px|පනා මෝස්තර සහිත කොරියානු මැටි බුජමක්; ක්‍රි.පූ. 4000ට අයත් මෙය [[සෝල්|සෝල්හි]], [[අම්සා-දොං]] පදේශයෙන් හමු විය. දැනට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]

අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt; [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හමු වී නැත.&lt;ref&gt;[http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm Early Human Evolution: Homo ergaster and erectus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219092405/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm |date=2007-12-19 }}. Anthro.palomar.edu. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; [[පේලියොලිතික]] යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ [[උතුරු හම්ග්යොං]], [[දකුණු ප්’යොංගන්]], [[ග්යොංගි]], සහ උතුරු හා දකුණු [[චුංචොං-දෝ|චුංචොං]] පළාත්වලින් හමු වේ.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp=8–12}} මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර&lt;ref name=&quot;Eckert&quot; /&gt; හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot; /&gt;

===නියෝලිතික===
{{Main|ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගය}}

දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot; /&gt; එමෙන්ම [[මෙසෝලිතික]] පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස [[ජේජු-දෝ]] දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් [[අම්සා-දොං]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, [[මොංගෝලියාව]], සහ [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] සහ [[සුංගරි ගඟ|සුංගරි]] ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ [[ජෝමොන්]] සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.{{sfn|Stark|2005|p=137}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 23–26}}

පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ [[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගයට]] (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;&gt;{{harvnb|Nelson|1993|pp=110–116}}&lt;/ref&gt;

පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව [[කුඹුර|කුඹුරු]] වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි [[සොංගුක්-රි]], [[දේප්යොං]], [[ඉගුම්-දොං]] වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;/&gt;

===ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය===
{{Main|ගෝජොසොන්|ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|හන් සතර ආඥාදායකත්වය}}
[[Image:History of Korea-108 BC.png|left|thumb|200px|ක්‍රි.පූ. 108දී කොරියාව]]
[[File:Korea-Neolithic.age-Sword-01.jpg|thumb|200px|කොරියානු ලෝකඩ යු‍ගයේ අසිපතක්. සෝල්, [[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය]].]]

[[ගෝජොසොන්]] ප්‍රථම [[කොරියාව|කොරියානු]] රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය.

''[[සම්ගුක් යුසා]]'' (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ&lt;ref&gt;බලන්න ''[[ජෙවං උන්ගි]]'' (1287) සහ ''[[දොංගුක් තොංගැම්]]'' (1485).&lt;/ref&gt;  අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට [[දංගුන්]] විසිනි.{{sfn|Hwang|2010|p=2}} මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ.{{sfn|Connor|2002|p=10}} නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං රාජවංශයයේ]] කුමරකු වූ [[ජිෂි|ගිජා]] විසින් [[ගිජා ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ.

ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt; ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Eckert|Lee|1990|p=11}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=14}} මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙනයන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g4157b001 Gojoseon territory] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm Timeline of Art and History, Korea, 1000 BC-1 AD], Metropolitan Museum of Art&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.පූ. 194දී, [[ගෝජොසොන්හි විමන්|විමන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි [[ගෝජොසොන්හි ජුන් රජ|ජුන් රජු]] [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] වෙත පලාගියේ ය. පසුව [[හන් රාජවංශය]] විසින් [[විමන් ජොසොන්]] පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී [[සතර හන් ආඥාදායකත්වය]] ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් [[ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය]] [[ගොගුර්යෝ]] දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි. 

ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය [[ජපානය|ජපානයේ]] [[යයොයි]] වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ Yayoi Period History Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ |date=2008-07-26 }}, BookRags.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html Japanese Roots] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120525105448/www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html |date=2012-05-25 }}, Jared Diamond, ''Discover'' 19:6 (June 1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm The Genetic Origins of the Japanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm |date=2016-02-09 }}, Thayer Watkins&lt;/ref&gt; ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය [[සම්හන්]] සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 92–95}}

පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], [[ඔක්ජෝ]], [[දොංග්යේ]], [[ගොගුර්යෝ]] සහ [[බෙක්ජේ]] ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ [[ගයා සංයුක්තය]] 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] යටතට ගැනෙන්නේ [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයි.

[[File:Hangunhyeon.PNG|left|thumb|200px|විමන් ජොසොන් බිඳවැටීමෙන් පසු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත [[සතර හන් ආඥාදායකත්වයන්]].&lt;ref&gt;http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html&lt;/ref&gt;]]

====ලෝහවිද්‍යාව====
කොරියාවේ [[ලෝකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත.&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot; /&gt; ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ  මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/977 Gochang, Hwasun and Ganghwa Dolmen Sites], UNESCO&lt;/ref&gt; සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 82–85}} ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ [[යකඩ යුගය|යකඩ සංස්කෘතිය]] වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

===ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි===
{{Main|කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි}}

[[Image:History of Korea-001.png|thumb|200px|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි, ක්‍රි.ව. 1 පමණ]]
[[Image:평양 석암리 금제교구.jpg|200px|thumb|[[කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි]] යුගයේ රන් ගාංචුවක්]]

ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대),&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=120316 Proto-Three Kingdoms period]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; යනු [[ගොගුර්යෝ]], [[සිල්ලා]], සහ [[බෙක්ජේ]] යන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල]] පිබිදීමට පෙර සහ [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ [[දොංබුයෝ]] සහ [[බුක්බුයෝ]] රාජ්‍යයි.

====බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය====
{{Main|බුයෝ රාජධානිය|ඔක්ජෝ|දොංග්යේ}}

[[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවට]] සහ දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවට]] අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]] රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝව]] විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ [[බෙක්ජේ]] යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 109–116}}

මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී [[දොංබුයෝ]] (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස [[බුක්බුයෝ]] (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. [[ජොල්බොන්|ජොල්බොන් බුයෝ]] රාජ්‍යය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය ''නම්බුයෝ'' (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 Buyeo] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701173656/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 |date=2012-07-01 }} at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;

[[ඔක්ජෝ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී [[ගොගුර්යෝහි මහා ග්වංගෙටෝ|ග්වංගෙටෝ තේවං]] විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 128–130}}

[[දොංග්යේ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි තවත් කුඩා රාජධානියකි. දොංග්යේ [[ඔක්ජෝ]] රාජ්‍යයෙන් සීමා වූ අතර පසුව එම රාජ්‍ය දෙකම [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝහි]] වර්ධනය වෙමින් පැවති අධිරාජ්‍යයේ යටහත් රාජ්‍ය බවට පත් විය. දොංග්යේ රාජ්‍යය ද පැරණි [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසකි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 130–131}}

====සම්හන්====
{{Main|සම්හන්|මහන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තය}}

සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න [[මහන් සංයුක්තය|මහන්]], [[ජින්හන්]], සහ [[බ්යොන්හන්]] යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කොටසේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=86824 Samhan]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් [[බෙක්ජේ]], [[සිල්ලා]], සහ [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 135–141}}

==කොරියාවේ තුන් රාජධානි==
{{Main|කොරියාවේ තුන් රාජධානි}}

===‍‍ගොගුර්යෝ===
{{Main|‍ගොගුර්යෝ}}

[[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ, ක්‍රි.ව. 476]]
[[Image:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|200px|[[‍ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|‍ගොගුර්යෝ සොහොන් බිතුසිතුවමක්]].]]
[[ගොගුර්යෝ|‍ගොගුර්යෝව]] පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී [[‍ගොගුර්යෝහි දොංම්යොංසොං|ජුමොං]] (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී).&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=12449 Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; පසුව, [[ගොගුර්යෝහි තේජෝ|තේජෝ රජු]] විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්|සොසුරිම් රජ]] සමයේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722626 Buddhism in Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=199–202}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.&lt;ref&gt;Fan Ye, ''Book of the Later Han'', volume 85; the ''Dongyi Liezhuan''&lt;/ref&gt;

5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&amp;q=koguryo%20powerful%20empire&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158-159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=great%20powers&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[මහා ග්වංගෙටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&amp;q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&amp;q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන [[සෝල්]] නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&amp;q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&amp;q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&amp;q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ.&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;/&gt; ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38-40}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව පසුකලෙක [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය|‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී]] දැවැන්ත [[චීනය|චීන]] ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය [[සුයි රාජවංශය|සුයි හි]] බිඳවැටීමට ද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA47#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nahm&quot;&gt;{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=093087868X|page=18|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Koරea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.}}&lt;/ref&gt;

642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ [[ටෑං ටයිෂොං]] අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය]]).{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 214–222}}&lt;ref&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history/three_kingdoms.htm Three Kingdoms] Asian Info Organization&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් [[ටෑං ගඔ‍ෂොං]] අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ [[සිල්ලා|සිල්ලාවේ]] සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&amp;q=stalwart+defenses#v=snippet&amp;q=stalwart%20defenses&amp;f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maps&quot;&gt;{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=17 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=51|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22Combined+with+an+internal+schism+among+the+three+sons+of+Y%C5%8Fn+Kae-somun%22#v=snippet&amp;q=%22Combined%20with%20an%20internal%20schism%20among%20the%20three%20sons%20of%20Y%C5%8Fn%20Kae-somun%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=49|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22His+death+left+a+power+vacuum+that+his+sons+struggled+to+fill.+Tang+and+Silla+used+this+opportunity+to+advance+toward+Pyongyang+in+668.%22#v=snippet&amp;q=%22His%20death%20left%20a%20power%20vacuum%20that%20his%20sons%20struggled%20to%20fill.%20Tang%20and%20Silla%20used%20this%20opportunity%20to%20advance%20toward%20Pyongyang%20in%20668.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං දේශයට]] පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=5 August 2016|language=en|quote=Loath to let slip such an opportunity, T'ang mounted a fresh invasion under Li Chi in 667 and Silla launched a coordinated offensive. This time the T'ang army received every possible assistance from the defector Namsaeng, and although Koguryŏ continued to hold out for another year, the end finally came in 668.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 224–225}}

ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ [[බල්හේ]] පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය.
[[Image:백제 금동대향로.jpg|thumb|170px|[[බෙක්ජේහි රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දාහකය|බෙක්ජේහි රන්ආලේපිත-ලෝකඩ සුවඳ දාහකයක්]].]]

===බෙක්ජේ===
{{Main|බෙක්ජේ}}

ක්‍රි.පූ. 18දී, [[ගොගුර්යෝහි දොංම්යොං|ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ]] තෙවන පුත්‍රයා වූ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ|ඔන්ජෝ]] නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;mcc 3kingdoms&quot;&gt;Marshall Cavendish Corporation (2007, pp. 886–889)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pratt|first1=Chairman Department of East Asian Studies Keith|last2=Pratt|first2=Keith|last3=Rutt|first3=Richard|title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Routledge|isbn=9781136793936|page=135|url=https://books.google.com/books?id=r15cAgAAQBAJ&amp;q=%22prince+of+Koguryo%22#v=snippet&amp;q=%22prince%20of%20Koguryo%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=9781462055593|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=28|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22son+of+Chumong%22#v=snippet&amp;q=%22son%20of%20Chumong%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[සංගුඕ ෂි]] සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු [[හන් ගඟ (කොරියාව)|හන් ගංගා]] ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි [[මහන් සංයුක්තය|මහන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් ([[චුංචොං]] සහ [[ජොල්ලා]] පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය.

4වන සියවසේ දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ|ග්‍යුන්චොගෝ රජ]] සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන [[ග්යොංගි]], [[චුංචොං]], සහ [[ජොල්ලා]] යන පළාත් මෙන්ම, [[හ්වංහේ]] සහ [[ගංග්වොන්-දෝ (දකුණු කොරියාව)|ගංග්වොන්හි]] කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ [[දකුණු රාජවංශ]] සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 202–206}} බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ [[ෆීනීෂයාව]] බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22#v=snippet&amp;q=%22Of%20vital%20importance%20for%20the%20dissemination%20of%20Buddhism%20throughout%20East%20Asia%2C%20however%2C%20was%20Paekche%27s%20nautical%20skill%2C%20which%20made%20the%20kingdom%20the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර [[චීන අක්ෂර]], [[බුදු දහම|බුදුදහම]], යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ [[කුඹල් කර්මාන්තය]], සහ පැරණි [[ජපානය|ජපානයට]] අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;[http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=580 Korean Buddhism Basis of Japanese Buddhism], Seoul Times, 2006-06-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/koreajapan.html Buddhist Art of Korea &amp; Japan], Asia Society Museum&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japan-guide.com/e/e2046.html Kanji], JapanGuide.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Pottery - MSN Encarta &lt;!-- BOT GENERATED TITLE --&gt;|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257012851343397|archivedate=2009-10-31|url-status=dead|access-date=2016-09-16|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html}} &quot;The pottery of the Yayoi culture (300? BC-AD 250?), made by a '''Mongol people''' who came from Korea to Kyūshū, has been found throughout Japan. &quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=359&amp;pID=334&amp;cName=Japanese History of Japan], JapanVisitor.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html Archived] 2009-10-31.&lt;/ref&gt; මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp Baekje history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214055517/http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp |date=2009-02-14 }}, Baekje History &amp; Culture Hall&lt;/ref&gt;

===සිල්ලා===
{{Main|සිල්ලා}}
[[Image:Hwangnyongsa Pagoda miniature.jpg|200px|thumb|මොංගෝලියානුවන් විසින් විනාශ [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරයේ කළ මීටර 80ක් උස ප්‍රසිද්ධ ස්තූපයේ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අනුරුවක්.]]
පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී [[බක් හ්යොක්ගොසේ|බක් හ්යොක්ගොසේගේ]] නායකත්වය යටතේ [[සිල්ලා]] රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ [[ජින්හන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන [[බුසන්]] වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම [[එක්සත් සිල්ලා]] යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;Kenneth B. Lee (1997, pp. 48–49)&lt;/ref&gt;

සිල්ලවෙන් හමු වූ නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම ඔවුනටම අනන්‍ය වූ රන් ලෝහ කර්මාන්තය උතුරු සංචාරක ස්ටෙප්ස් ආභාසය පෙන්වන අතර ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේවලට වඩා අඩු චීන ආභාසයක් පෙන්වයි.&lt;ref&gt;Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)&lt;/ref&gt; සිල්ලාව [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නය අල්ලා ගනිමින් සිය රාජ්‍යය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් කළ අතර නාගරික රාජ්‍ය එක්සත් කරන ලදී.

2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී [[ගයා සංයුක්තය]] ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත.

660දී, [[සිල්ලාහි මුයොල්]] රජු සිය හමුදාවන්ට [[බෙක්ජේ]] වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති [[කිම් යු-ෂින්]] බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ [[සිල්ලාහි මුන්මු|මුන්මු]] රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 222–225}}

===ගයා===
{{Main|ගයා සංයුක්තය}}

[[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] යනු දකුණුදිග [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නයේ පිහිටා තිබූ කුඩා රාජධානිවලින් සමන්විත වූ සංයුක්ත රාජ්‍යයකි. එය [[සම්හන්]] යුගයේ [[බ්යොන්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තයෙන්]] බැහැරව පැනනැගුණකි. ගයාහි තැනිතලා යකඩවලින් පොහොසත් වූ නිසා ඔවුනට යකඩ උපකරණ අපනයනය කළ හැකි වූ අතර කෘෂිකර්මාන්තය ද දියුණු විය. මුල් සියවස්වල දී, මෙම සංයුකත් රාජ්‍යයට නායකත්වය සැපයුවේ [[ගිම්හේ]] ප්‍රදේශයේ [[ගුම්ග්වන් ගයා]] රාජ්‍යය විසිනි. කෙසේනමුත් 5වන සියවස වන විට එහි ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට [[ගොර්යොං]] ප්‍රදේශයේ [[දේගයා]] රාජ්‍යය සමත් විය.

අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 159–162}}

==උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය==
{{Main|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය}}

උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන [[පසුකාලීන සිල්ලා]] සහ [[බල්හේ]] රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය [[මැංචූරියාව]] තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි.

===පසුකාලීන සිල්ලා===
{{Main|පසුකාලීන සිල්ලා|සිල්ලා-ටෑං යුද්ධය}}
[[File:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|200px|[[බුල්ගුක්සා]] විහාරය, මෙය [[යුනෙස්කෝ]] [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම ස්ථානයකි]].]]
එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, [[ටෑං රාජවංශය]] විසින් පැරණි [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 241–242}}

පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761417866|page=22|url=https://books.google.com/books?id=JklBlOQhkTcC&amp;q=%22golden+age+of+art+and+culture%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20art%20and%20culture%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011632|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&amp;q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20artistic%20and%20cultural%20achievement%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=9781612386324|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&amp;q=%22cultural+and+political+golden+age%22#v=snippet&amp;q=%22cultural%20and%20political%20golden%20age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ [[:en:Abbasid Caliphate|අබ්බාසිද් කාලිෆේට්]] අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ [[:en:Ibn Khordadbeh|ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ්]] සිය ''[[:en:Book of Roads and Kingdoms (ibn Khordadbeh)|මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ]]'' සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Bird2014&quot;&gt;{{cite book|author=Isabella Bird|title=Korea and Her Neighbours.: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country. With a Preface by Sir Walter C. Hillier.|url=https://books.google.com/books?id=hHeKAgAAQBAJ|date=9 January 2014|publisher=Adegi Graphics LLC|isbn=978-0-543-01434-4|chapter=1}}&lt;/ref&gt; [[බුල්ගුක්සා]] විහාරය සහ [[සොක්ගුරාම්]] ගුහාව වැනි [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම]] බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/736 Seokguram Grotto and Bulguksa Temple], UNESCO&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරය සහ [[බුන්හ්වංසා]] විහාරය ද දැක්විය හැක.

පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] [[ෆීනීෂියාව|ෆීනීෂියාවක්]] බඳු වූ [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22#v=snippet&amp;q=%22the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම [[ජං බොගෝ]] කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ [[ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපය|ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ]] සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521497817|page=291|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&amp;q=%22Korea+held+a+dominant+position+in+the+north-eastern+seas%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20held%20a%20dominant%20position%20in%20the%20north-eastern%20seas%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley &amp; Sons Canada, Limited|isbn=9780471070535|pages=276–283|url=https://books.google.com/books/about/Ennin_s_Travels_in_T_ang_China.html?id=HXqEAAAACAAJ|accessdate=21 July 2016|language=en|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. . . . While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. . . . The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22#v=snippet&amp;q=%22Greater%20Silla%20dominated%20the%20Yellow%20Sea%2C%20the%20East%20China%20Sea%2C%20and%20the%20South%20(Korea)%20Sea%20with%20trade%20between%20Tang%20China%20and%20Nara-Heian%20Japan.%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780742540057|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&amp;q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22#v=snippet&amp;q=%22Koreans%20dominated%20the%20commerce%20of%20Northeast%20Asia%20in%20the%20eighth%20and%20ninth%20centuries%22&amp;f=false|accessdate=21
 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=9780977755301|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&amp;q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20Buddhist%20monks%20such%20as%20Woncheuk%2C%20Wonhyo%20and%20Uisang%20enjoyed%20a%20very%20high%20fame%20among%20Chinese%20Buddhists%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126807|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&amp;q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20thinkers%20made%20reciprocal%20contributions%20to%20Chinese%20Buddhism%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මේ අතරින්: [[වොන්ච්‍යුක්]], [[වොන්හ්යෝ]], [[උයිසං]], [[කිම් හ්වාසං|මුසං]],&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400848058|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&amp;pg=PA187#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198043201|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&amp;pg=PA24#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231540193|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&amp;pg=PA155#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882182|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&amp;pg=PT124#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ [[කිම් ග්යෝ-ගක්]] යන පිරිස [[ජියුහුවා කන්ද]] චීන බුදු දහමේ [[චීනයේ පූජනීය කඳු|පූජනීය කඳු]] සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=9781624120763|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&amp;pg=PT668#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=9783847004851|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&amp;pg=PA137#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=RoughGuides|isbn=9781843530190|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&amp;pg=PA519#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=9780241010372|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&amp;pg=PT509#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=9781465455673|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ]] ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ.

935දී [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] [[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවට]] යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 266–269}}

===බල්හේ===
{{Main|බල්හේ}}

[[Image:Pressapochista4.jpg|thumb|170px|[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] ඇති බල්හේ කැටයම් සහිත ශිලා ලේඛනයක්]]
[[බල්හේ]] රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 698දී, එනම් ගොගුර්යෝ බිඳ වැටී වසර තිහකට පසුව ය. මෙය පැරණි ගොගුර්යෝහි උතුරු පෙදෙසේ පිහිටුවන ලද්දේ පැරණි ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14170 Dae Joyeong]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; බල්හේ රාජ්‍යය විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු පෙදෙස්, මැංචූරියාවේ කොටසක් (එයට ඉතිහාසයේ වැඩි කලක් [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] අයත් නොවී ය) අයත් වූ අතර, එය නූතන [[:en:Primorsky Krai|රුසියානු ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] දක්වා ව්‍යාප්ත විය. බල්හේ තමන් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුන්වා ගත්තේ ය. එය [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] සංස්කෘතිය වැළඳගත්තේ ය. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය, සහ භූ දේශපාලන පද්ධතිය අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=244–248}}&lt;/ref&gt;

සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන [[බල්හේ හි මුන්|මුන්]] (737–793) සහ [[බල්හේ හි සොන්|සොන්]] යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt; බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ [[දේ ග්වං-හ්යොන්]] ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot; /&gt; ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් [[දේ ග්වං-හ්යොන්|දේ ග්වං-හ්යොන්ව]], [[වං ගොන්]] විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Balhae&quot; /&gt;

බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. [[ගෝර්යෝ]] රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. [[සම්ගුක් සගි]] (&quot;රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය&quot;), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ [[ජොසොන්]] රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ [[යු ද්‍යුක්ගොං]] කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා &quot;උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය&quot; යන නාමය යෙදී ය.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt;

===පසුකාලීන තුන් රාජධානි===
{{Main|පසුකාලීන තුන් රාජධානි}}
පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) [[සිල්ලා]], [[හුබෙක්ජේ]] (&quot;පසුකාලීන [[බෙක්ජේ]]&quot;), සහ [[තේබොං]] (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, &quot;පසුකාලීන [[ගොගුර්යෝ]]&quot;) යන රාජ්‍යයි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=260575&amp;v=43 Later Three Kingdoms] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt; මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, [[පසුකාලීන සිල්ලා|පසුකාලීන සිල්ලාවේ]] බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි.

[[තේබොං]] (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ [[ගුං යේ]] විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය.&lt;ref&gt;[http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 Koreans in History/People/Program/KBS World Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301170726/http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 |date=2012-03-01 }}. World.kbs.co.kr. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ආක්‍රමණය කරන ලදී..&lt;ref&gt;[http://koreanhistory.info/Koryo.htm Goryeo Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619144349/http://koreanhistory.info/Koryo.htm |date=2017-06-19 }}, Korean History information!&lt;/ref&gt;

==කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය==
{{Main|ගෝර්යෝ}}
{{See also|ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව}}

[[File:Korea - Seoul - National Museum - Incense Burner 0252-06a.jpg|thumb|120px|left|කොරියානු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශ (918–1392) සෙලඩොන් [[සුවඳ දාහකය]]ක්, පිළිහුඩු වර්ණ [[සෙරමික් යටිඔපය|යටිඔපය]] සහිතයි.]]
[[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. &quot;ගෝර්යෝ&quot; යන්න නම් කරන ලද්දේ, [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&amp;q=Goguryeo+descent#v=snippet&amp;q=Goguryeo%20descent&amp;f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdot=1&amp;source=gbs_vpt_read&amp;pcampaignid=books_booksearch_viewport}}&lt;/ref&gt; එය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=266}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; වං ගොන් සිය නිවහන වූ [[ගේසොං]] නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය &quot;කොරියාව&quot; යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 120–121}}&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=151665 Korea]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ [[ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|හමුදා නායකයන්]] විසිනි.

මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. [[බුදු දහම|බුදුදහම]] වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ [[සෙලඩොන්]] කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 360–361}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 122–123}} මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස [[ත්‍රිපිටක කොරියානා]] ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම,{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 309–312}} ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&amp;q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&amp;f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1018දී, [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් අධිරාජ්‍යය]] විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් [[කුජු හි සටන|කුජු හි සටනේ දී]] එය පරාජය කිරීමට [[ගං ගම්-චන්]] සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA61#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231500043|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&amp;q=%22The+Mongolian-Khitan+invasions+of+the+late+tenth+century+challenge+the+stability+of+the+Koryo+government%2C+but+a+period+of+prosperity+follows+the+defeat+of+the+Khitan+in+1018.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20Mongolian-Khitan%20invasions%20of%20the%20late%20tenth%20century%20challenge%20the%20stability%20of%20the%20Koryo%20government%2C%20but%20a%20period%20of%20prosperity%20follows%20the%20defeat%20of%20the%20Khitan%20in%201018.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1231දී, [[මොංගෝලියානුවන්]] සිය [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|කොරියානු ආක්‍රමණ]] මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA72#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය [[ගෝර්යෝහි වොන්ජොං|කිරුළහිමි කුමරුන්ව]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් [[කුබ්ලයි ඛාන්]] සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ [[චීනය|චීනයේ]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යටත් රාජ්‍යයක්]] ලෙසයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 343–350}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=142–145}} වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; යුවාන් රාජවංශයේ [[ගි අධිරාජිනිය|අවසාන අධිරාජිනිය]] ද කොරියානු කුමරියකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Currie|first1=Lorenzo|title=Through the Eyes of the Pack|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493145164|page=181|url=https://books.google.com/books?id=hONCAwAAQBAJ&amp;pg=PA181#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා [[ගෝර්යෝහි ගොංමින්|ගොංමින්]] රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 351–353}} ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 152–155}} මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී [[ලියාඕයෑං]] ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල [[ගෝර්යෝවේ රතු ජටා ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, [[චෝ යොං]] සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු [[ටුමෙන් (ඒකකය)|ටුමෙනය]] පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය [[වොකෝවු]] තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර [[චෝ මුසොන්]] විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා [[කොරියාවේ නාවික ඉතිහාසය|නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව]] නිර්මාණය කරන ලදී.

1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් [[ජොසොන්]] රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|ජෝසොන්හි තේජෝ]] බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 369–370}}

==කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශය==
{{Main|ජොසොන්}}
[[File:조선 태조.JPG|thumb|left|[[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|තේජෝ රජුගේ]] උඩුකය]]
[[Image:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|thumb|250px|[[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය]]
[[File:Joseon plate mail in Gyeongbokgung Palace.jpg|thumb|කොරියානු ලෝහ සන්නාහයක්]]

===දේශපාලන ඉතිහාසය===
1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] සෙන්පතියා විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ [[ගෝජොසොන්]] සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;සාහිත්‍යමය &quot;පැරණි ජොසොන්&quot;, යන වදන ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ දී පළමුවරට භාවිත වූයේ පුරාතන රාජධානිය, [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යයෙන් වෙන්කර දැක්වීමට භාවිත වූ අතර, දැන් එම වදන ජොසොන් රාජවංශයෙන් පුරාතන රාජ්‍යය වෙන්කර දැක්වීමට භාවිතා වේ.&lt;/ref&gt; මෙය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=160–163}} ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ [[සොන්බි]] පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය.

තේජෝ විසින් අගනුවර [[සෝල්|හන්යං]] (වර්තමාන [[සෝල්]]) වෙත ගෙනගිය අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] සහ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 371–375}}

15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA86#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot; /&gt; තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, [[වර්ෂාමානය|කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ]], තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]], යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9789401714167|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&amp;pg=PA505#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ [[ඉම්ජින් යුද්ධය|ජපන් ආක්‍රමණ]] මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. [[ටොයොටොමි හිදෙයොෂි]] සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු [[ආසියාව|ආසියානු මහාද්වීපය]] ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, [[මිං චීනය|මිං චීනයේ]] ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ගේ නැගී ඒම සහ [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්වල]] දායකත්වය කැපීපෙනිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 190–195}}

යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1636දී මැංචු ආක්‍රමණ]] එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 413–416}}

18වන සියවසේ [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] සහ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජු|ජොංජෝ]] යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=421–424}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 421–424}}

කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා &quot;[[තවුස් රාජධානිය]]&quot; යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර [[අධිරාජ්‍යවාදය|අධිරාජ්‍යවාදයෙන්]] බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලන]] යුගයක් සඳහා හේතු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 469–470}}

===සංස්කෘතිය සහ සමාජය===
[[Image:Koreans oldest pic 3.jpg|150px|thumb|1863දී ගන්නා ලද [[යැංබැන්]] කොරියානුවන් නිරූපිත පැරණිතම ඡායාරූපවලින් එකක්]]
කොරියාවේ සංස්කෘතිය [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]] වැනි කලාවන් දියුණු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 391–401}}

මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ ''[[හුන්මින් ජොංගොම්]]'' (පසුකලෙක ''[[හංගුල්]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක.&lt;ref&gt;[http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html Hangul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707183351/http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html |date=2017-07-07 }}, The National Institute of the Korean Language&lt;/ref&gt; මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=168–173}}

ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ ''[[යැංබැන්]]'' නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ.

මධ්‍යම පාන්තිකයන් වූ ''ජුංගින්'' ජනයා, ලිපිකරුවන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන්, විද්‍යාවට අදාළ ක්ෂේත්‍රයේ කාර්මිකයන්, සිත්තරුන් සහ සංගීතඥයන් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශේෂඥයන් වූහ. ගොවීන් වැනි සාමාන්‍ය ජනයා කොරියාවේ වැඩිම පිරිසක් සිටි පන්තිය ලෙස සැලකෙයි. ඔවුනට බදු ගෙවීම, ශ්‍රමය සැපයීම, සහ යුධහමුදාවේ සේවය කිරීම වැනි වගකීම් පැවතිණි. රජයට බදු ගෙවීමෙන් පසු, ඔවුනට බිම් අස්වැද්දීමට සහ වගාකිරීමට අවසර හිමි විය. සමාජයේ පහළම පන්තියට කුලී ගොවීන්, වහලුන්, විනෝදය ගෙනදෙන්නන්, කම්කරුවන්, කාර්මිකයන්, වෛශ්‍යාවන්, යකැදුරුවරුන්, රස්තියාදුකාරයන්, වසලයන්, සහ අපරාධකරුවන් අයත් වූහ. වහල් තත්ත්වය ප්‍රවේණික උරුමයක් වුව ද, ඔවුන්ව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අනුව විකිණීමට හෝ නිදහස් කිරීමට හැකි විය. නමුත් ඔවුනට අයහපත් ලෙස සැලකීම තහනම් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 387–389}}

17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම ''යැංබැන්'' මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් ''යැංබැන්'' පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 435–437}}

===විදේශීය ආක්‍රමණ===
{{Main|කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866)|ගෝමුන් දූපතේ සිද්ධිය}}

[[Image:KoreanEmbassy1655KanoTounYasunobu.jpg|thumb|300px|[[ජොසොන් ටොංසින්සා|ජපානය වෙත කොරියානු දූතගමන්]], 1655, කානෝ ටොවුන් යසුනෝබුගේ යැයි විශ්වාස කෙරේ; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]]

කොරියාවට [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (''[[ඉම්ජින් යුද්ධය]]'' හෙවත් ''සත් වාර්ෂික යුද්ධය'') යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි.

මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්]] ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී{{sfn|Hawley|2005|p=195f}}{{sfn|Turnbull|2002|p=244}}&lt;ref name=&quot;Roh 2004, 13&quot;&gt;Roh, Young-koo: &quot;Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth&quot;, ''The Review of Korean Studies'', Vol. 7, No. 3 (2004), p.13&lt;/ref&gt;). එසේම [[හ්වාචා]] භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය.

අනතුරුව, [[කොරියාවේ පළමු මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|නැවත 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය]]. ඉන් අනතුරුව කොරියාවට [[ක්විං]] අධිරාජ්‍යයේ අධිශ්වරභාවය පිළිගැනීමට සිදු විය. කොරියානුවන් චීනය වෙත යටහත්ව කටයුතු කළ ද, මිංවරුනට මෙන් නොව මැංචුවරුන්ට ඔවුන් සැලකූයේ අවඥාසහගතව ය.

19වන සියවසේ දී, ජොසොන් රාජ්‍යය චීනය හැර සෙසු ජාතීන්ට දේශසීමා වසා දැමීමෙන් වි‍දේශ බලපෑම් අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. 1853දී [[:en:USS South America|USS සවුත් ඇමරිකා]] නම් වූ ඇමරිකානු කාලතුවක්කු නැව, දින 10ක් සඳහා [[බුසන්]] වෙත ළඟා වූ අතර, දේශීය නිලධාරීන් සමග සබඳතා පැවැත්වීඹ ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1855දී සහ 1865දී ඇමරිකන් නැව් කිහිපයක්ම කොරියාවේ දී කැඩුණු අතර, එහි දී ඔවුනට හොඳින් සලකා මව්බිම් බලා යාම පිණිස චීනය වෙත පිටත්කර හරින ලදී. ක්විං චීනය සහ [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු]] හා [[දෙවන අබිං යුද්ධය|දෙවන අබිං යුද්ධ]] ඇතුළු විදේශ ආක්‍රමණ සහ ගිවිසුම් පිළිබඳ ජොසොන් රාජසභාව දැඩි අවධානයක් යොමුකළහ. මේ හේතුවෙන් බටහිර සමග ඔවුන් පැවැත් වූ විනිමය සබඳතා සෙමින් සිදුවීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි.

1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ.

1866දී, ''ජනරාල් ෂර්මන්'' නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු [[ගිනි නැව්]] විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී.
{{Wikisource|Littell's Living Age/Volume 129/Issue 1662/A Glimpse of the Korea|1876 බ්‍රිතාන්‍ය නැවක් කොරියාව වෙත කළ සංචාරය පිළිබඳ විස්තරය}}
මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ [[:en:USS Pueblo (AGER-2)|USS පුවෙබ්ලෝ]] සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි.

මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ [[සින්මියැංග්යෝ]] ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී.

1885දී, [[එක්සත් රාජධානිය]] විසින් [[ගොමුන් දූපතේ සිද්ධිය|ගොමුන් දූපත]] අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී.

ගතානුගතික රාජසභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පාර්ශ්වය අතර පැවති ඝට්ටනය 1884දී [[ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය|ගස්පින් කුමන්ත්‍රණයට]] හේතු විය. ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් අපේක්ෂා කළේ කොරියානුවන්ගේ සමාජ අසමානතාවය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට සමාජ සමානාත්මතාව ඇති කර, [[යැංබැන්]] පාන්තිකයන්ගේ වරප්‍රසාද අහෝසි කිරීමටයි. පතිසංස්කරණවාදීන්ට ජපානයේ සහාය ද හිමි විය. නමුත් මින් අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි පැමිණි ක්විං හමුදා ඔවුනට බාධා සිදුකළහ. මෙම චීන හමුදා පිටව ගිය ද, එහි ජනරාල්වරයා වූ [[යුවාන් ෂිකායි]] 1885-1894 අතරකාලයේ කොරියාවේ නතර වී එහි කොරියානු සබඳතා මෙහෙයවී ය. 1885දී චීනය විසින් පාලනය කළ, ටෙලිග්‍රාෆ් සබඳතාව කොරියාවට ලබා දී කොරියාව සහ චීනය යා කරන ලදී. චීනයේ අවසරය පරිදි කොරියාව තුළ රුසියානු (1884), ඉතාලි (1885), ප්‍රංශ (1886), එක්සත් ජනපද, ජපන් තානාපති කාර්යාල පිහිටුවන ලදී. චීනය ටෝකියොවෙන් හැර බටහිර රටවලින් තානාපති කාර්යාල වෙත ලැබුණු හුවමාරු අවහිර කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. ක්විං රජය විසින් ණය ලබාදෙන ලදී. ජපන් වෙළඳුන්ව අවහිර කරමින් චීනය සිය වෙළඳාම දියුණු කොට කොරියාවේ වෙළඳාමේ මූලිකත්වය ගත්තේ ය. 1888 සහ 1889 වර්ෂවල චීන ප්‍රතිරෝධී කැරලි ඇති විය. මෙහි දී චීන වෙළඳසැල් ගිනිතබන ලදී. ජපානය ක්‍රමයෙන් විශාලතම විදේශ ප්‍රජාව සහ විශාලතම වෙළඳ සහකරු බවට පත් විය.{{sfn|Seth|2010|p=225}}

[[මෙයිජි යුගය|ශීඝ්‍ර නවීකරණයට ලක් වූ ජපානය]] 1876දී කොරියාවට එහි වරායයන් විවෘත කරන ලෙස නියෝගකළේ ය. [[පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) මෙය ක්විං අධිරාජ්‍යයට සිදුකළ මහත් පහරක් විය. 1895දී, ජපනුන් විසින් රුසියානු සහාය ලබාගැනීමට තැත්කළ [[කොරියාවේ මියොං‍සොං අධිරාජිනිය|මියොංසොං අධිරාජිනියගේ]] ඝාතනය සිදු කළ අතර,{{sfn|Schmid|2002 |p=72}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|p=43}} ඔවුහු රුසියානුවන්ට කොරියාවෙන් පසුබැසීමට නියෝග කළහ.

==නූතන ඉතිහාසය==
{{anchor|නූතන}}

===කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910)===
{{Main|කොරියානු අධිරාජ්‍යය}}
{{Further|ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය}}

[[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895), චීනය සහ ජපානය අතර 1895දී [[ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම]] ඇති විය. එමගින් කොරියාව සහ චීනය අතර පැවති සම්ප්‍රදායික සබඳතා අහෝසි කිරීමට නියම විණි. මෙහි ප්‍රතිඵලවක් ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට සම්පූර්ණ නිදහස හිමි වූ අතර, මෙම යුගය පුරා පැවති පැරණි දේශපාලන බලපෑම් අවසන් විය.

1897දී, ජොසොන් රාජ්‍යය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, ගෝජොං රජු, [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං අධිරාජයා]] ලෙස හැඳින්විණි. ගෘහස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණ, යුධ හමුදා ශක්තිමත් කිරීම, වානිජ්‍යය සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය, සහ ඉඩම් හිමිකම් සමීක්ෂණය මගින් අධිරාජ්‍යයේ රජය ශක්තිමත් කිරීමට අරමුණු කෙරිණි. [[නිදහස් සමාජය]] වැනි සංවිධාන ජොසොන් ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටීමට නොයෙකුත් පෙළපාලි සංවිධානය කළ අතර, නමුත් රජයේ ඒකාධිකාර බලය හමුවේ ඒවා විසිරුවා හැරිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 51-55}}

[[රුසියානු-ජපන් යුද්ධය|රුසියානු-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1904–1905) ජපානය විසින් පරාජය කරන තෙක්ම, අධිරාජ්‍යය තුළ රුසියානු බලපෑම ශක්තිමත් විය. ගෝජොං අධිරාජයාගේ නියමය හෝ මුද්‍රාව නොමැතිව ඇති වූ [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|1905 ආරක්ෂක ගිවිසුම]] මගින් 1905 නොවැම්බර් 17වන දින කොරියාව, ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 58-61}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|pp= 309–317}}

මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, නොයෙකුත් විද්වත්හු නිදහස් ව්‍යාපාර ලෙස විවිධ සංවිධාන ගොඩනැගූහ. 1907දී, ආරක්ෂක ගිවිසුමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා [[1899 සහ 1907 හේග් සම්මුති|දෙවන හේග් සම්මුතිය]] වෙත [[හේග් රහස් දූත ව්‍යාපාරය|රහස් දූතයින්]] පිටත්කර හැරි බව හෙළිවීමෙන් පසු ජපනුන් විසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට නියෝග කරන ලදී. මෙමගින් සිහසුන ගෝජොං‍ගේ පුත්‍රයා වූ [[කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා|සුන්ජොං අධිරාජයාට]] හිමි විය. 1909දී, නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[අන් ජුං-ග්‍යුන්]] විසින් [[කොරියාවේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා|කොරියාවේ හිටපු නේවාසික-ජනරාල්වරයා]] වූ [[ඉටෝ හිරොබුමි]] ඝාතනය කරන ලද්දේ, ඉටෝ කොරියානු දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම නිසායි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;&gt;{{harvnb|Hoare|Pares|1988|pp= 50–67}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 An Jung-geun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101100357/http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 |date=2019-01-01 }}, Korea.net&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් ජපන්නු සියලු දේහපාලන සංවිධාන තහනම් කර කොරියාව ඈඳාගැනීමට සැලසුම් කළහ.

===ජපන් පාලනය (1910–1945)===
{{Main|ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය}}
[[File:Korean Liberation Army.JPG|thumb|220px|alt=Korean Liberation Army alt text|[[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]].]]
1910දී [[ජපන් අධිරාජ්‍යය|ජපානය]] විසින් [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම]], මගින් [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය|කොරියාව]] උපක්‍රමශීලීව ඈඳාගන්නා ලදී. එමගින් 1965දී මීට පෙර කොරියාව, ජපානය සමග ඇතිකරගත් සියලු ගිවිසුම් නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. එම ගිවිසුම් කොරියාවේ දී අනුමත නොවීම සහ කොරියානු අධිරාජයා එය මුද්‍රාව තබා සනාථ නොකිරීම ආදී සාධක එයට හේතු වශයෙන් ජපනුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kawasaki|first=Yutaka|title=Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally?|journal=Murdoch University Journal of Law|volume=3|issue=2|date=July 1996|url=http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html|accessdate=2007-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/11/2010051101277.html Japan's Annexation of Korea 'Unjust and Invalid'], Chosun Ilbo, 2010-05-11. Retrieved 2010-07-05.&lt;/ref&gt; කොරියාව, [[ජපානය]] විසින් පාලනය කරන ලද්දේ [[කොරියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාරයා|අග්‍රාණ්ඩුකාරයකු]] විසිනි. මෙය 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය [[දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාර්ශ්වය|මිත්‍ර පාර්ශ්ව හමුදාවලට]] යටත්වන තෙක්ම පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව ජොසොන් රාජවංශයේ සිට පරමාධිපත්‍ය බලය [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] වෙත පැවරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt;

ඈඳාගැනීමෙන් පසු, ජපානය කොරියානු සම්ප්‍රදායයන් සහ සංස්කෘතිය යටපත් කරමින්, ජපනුන්ගේ වාසිය සඳහා නීති සම්පාදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; යුරෝපීය-ආරේ [[ප්‍රවාහනය|ප්‍රවාහන]] සහ [[සන්නිවේදනය|සන්නිවේදන]] ජාල දේශය පුරා ස්ථාපනය කරමින් ශ්‍රමය සහ සම්පත් උරාගන්නා ලදී. මෙම ජාලයන් බොහෝමයක් කොරියානු යුද්ධයේ දී විනාශ විය. බැංකු පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ අතර කොරියානු මුදල් භාවිතය තහනම් කරන ලදී. ජපනුන් විසින් [[ජොසොන්]] ධුරාවලිය ඉවත් කරන ලද අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර එහි රජයේ කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලක් ස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722442 After the reconstruction Gyeongbok Palace of 1865–1867]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;

1919 ජනවාරි මස, [[ගෝජොං අධිරාජයා]] මියයාමත් සමග (වසදීමෙන් සිදු වූ බවට කටකතා පැතිරිණි), 1919 මාර්තු 1වන දා සිට ජපන් ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි පෙළපාලි රටපුරා පැනැගිණි. ([[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]]). හමුදාව මගින් මෙම ව්‍යාපාරය යටපත් කෙරුණු අතර, එහිදී ජපන් සොල්දාදුවන් විසින් 7,000ක් පමණ ජනයා මරාදමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9050797?query=march%20first%20movement&amp;ct= March 1st Movement]&lt;/ref&gt; ජපන් වාර්තාවල ජනසහභාගීත්වය මිලියන බාගයකට වඩා අඩු ලෙස සඳහන් වුව ද, මිලියන 2ක පමණ ජනයා සාමකාමී, ප්‍ර-විමුක්ති පෙළපාලිවලට සහභාගී වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|pp=340–344}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපාරයට, 1919 එක්සත් ජනපද ජනපති [[වුඩ්රෝ විල්සන්|වුඩ්රෝ විල්සන්]] විසින් යුරෝපීයයන්ගේ යටත් විජිත පාලනය අවසන් කර ස්වෛරී රාජ්‍ය ලෙස නැගී සිටීමට තමන් සහාය දෙන බවට සිදු කළ ප්‍රකාශය ද පෙළඹවීමක් ඇතිකළේ ය.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;/&gt; විල්සන් කොරියානු නිදහස පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රකාශයක් රක නොමැත. නමුත් සමහරවිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍ර-ජපන් පාර්ශ්ව, කොරියානු අර්ධද්වීපය හරහා චීනය වෙත වෙළඳ ආක්‍රමණ සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නට ඇත.

මාර්තු 1 ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චීනයේ [[ෂැංහයි]] නුවර, [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙමගින් විමුක්ති ප්‍රයත්න සහ ජපන් පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධීන් මෙහෙයවන ලදී. ප්‍රාදේශීය රජයේ ඇතැම් ජයග්‍රහණ ලෙස, 1920 [[චිංෂැන්ලිහි සටන]] සහ 1932 [[යූන් බොං-ගිල්|චීනයේ ජපන් යුධ නායකත්වයට පහර දීම]] ආදිය දැක්විය හැක. 1919 සහ 1948 අතර කාලයේ ප්‍රාදේශීය රජයට, කොරියානු ජනයා අතර නීත්‍යානුකූල රජය ලෙසට පිළිගැනීම හිමි විය. මෙහි නීත්‍යානුකූලභාවය [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] බිහිවීමට පූර්විකාව සැපයී ය.&lt;ref&gt;[http://korea.assembly.go.kr/res/low_01_read.jsp?boardid=1000000035 Constitution of the Republic of Korea: Preamble], The [[National Assembly of the Republic of Korea]]. (In English)&lt;/ref&gt;

[[ග්වංජු ශිෂ්‍ය නිදහස් ව්‍යාපාරය|1929 නොවැම්බර් සිට සිදු වූ දීපව්‍යාප්ත ශිෂ්‍ය පිබිදීම්]] වැනි ජපන්-විරෝධී පිබිදීම් නිසා, 1931දී හමුදා පාලනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කෙරිණි. 1937දී [[චීන-ජපන් යුද්ධය (1937-1945)|චීන-ජපන් යුද්ධය]] ව්‍යාප්ත වීමේ දී සහ [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]] ජපානය විසින් කොරියාව ජාතියක් ලෙස මූලෝත්පාටනයට උත්සාහ ගත්තේ ය. තවදුරටත් පැවති [[කොරියාවේ සංස්කෘතිය|කොරියානු සංස්කෘතිය]] නීතිවිරෝධී වන්නට විය. ජපන් [[ෂින්ටෝ]] විහාර වන්දනාව අනිවාර්ය කෙරිණි. කොරියානු භාෂාව සහ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම වැළැක්වීමට පාසල් විෂයමාලා අන්තගාමී ලෙස වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; කොරියානු භාෂාව තහනම් කෙරුණු අතර, කොරියානුවන්හට ජපන් නම් වැළඳ ගැනීමට බලකෙරිණි.{{sfn|Miyata|1992}} කොරියානු බසින් පුවත්පත් මුද්‍රණය තහනම් කෙරිණි. නොයෙකුත් කොරියානු සංස්කෘතික නිර්මාණ විනාශ කිරීම හෝ ජපානයට ගෙන යාම සිදු විය.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/48765/output/print |title=Korea: A Tussle over Treasures&amp;nbsp;— Who rightfully owns Korean artifacts looted by Japan? |publisher=[[Newsweek]] |accessdate=2008-06-06 |author=Kay Itoi |author2=B. J. Lee |date=2007-10-17}}&lt;/ref&gt; දකුණු කොරියානු රජයේ විමර්ශනයකට අනුව, සංස්කෘතික වස්තූන් 75,311ක් කොරියාවෙන් ගෙනගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/01/148_36696.html Lost treasures make trip home], Korea Times, 2008-12-28.&lt;/ref&gt;

ඇතැම් [[කොරියානුවන්|කොරියානුවෝ]] [[කොරියානු අර්ධද්වීපය]] අත්හැර [[මැංචූරියාව]] සහ [[ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] වෙත පලාගියහ. මැංචූරියාවේ කොරියානුවෝ [[දොංනිප්ගුන්]] (විමුක්ති හමුදාව) නම් වූ ප්‍රතිරෝධී කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ අතර, ඔවුන් [[ගරිල්ලා]] සටන්ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් ජපන් හමුදාවන්ට පහර දෙමින් චීන-කොරියා දේශසීමාව අවට සැරිසැරූහ. 1940 දශකයේ දී, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ප්‍රතිසංවිධානය වී [[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]] ගොඩනගන ලදී. මෙය චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ සමග පක්ෂව කටයුතු කරන ලදී. කොරියානුවෝ දසදහස් ගණනින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව]] සහ [[ජාතික විප්ලවවාදී හමුදාව]] සමග සම්බන්ධ වූහ.

[[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]], නිවෙස්වල සිටි කොරියානුවන්ට ජපන් හමුදාවන්ට සහාය වීමට සිදු විය. පිරිමින් දසදහස් ගණනින්{{sfn|Yamawaki|1994|}} ජපන් හමුදාවට බලෙන් බඳවා ගැනිණි. චීන සහ කොරියානු කාන්තාවන් හා ගැහැනු ළමුන් 200,000ක් පමණ ජපන් සෙබලුන්ගේ විනෝදය ගෙනදෙන්නියන් සහ ලිංගික වහලියන් ලෙස යොදාගන්නා ලදී. පැරණි කොරියානු &quot;විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්&quot; තවමත් තමන්ට වූ පීඩා වෙනුවෙන් ජපන් රජයෙන් වන්දි ඉල්ලා සිටිති.&lt;ref&gt;[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html Japan court rules against 'comfort women'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |date=2006-09-22 }}, CNN, 2001-03-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ Congress backs off of wartime Japan rebuke], The Boston Globe, 2006-10-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comfort-Women.org |url=http://www.comfort-women.org/ |access-date=2016-09-16 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ }}&lt;/ref&gt;

===ආගම සහ දර්ශනය===

''මින්ජොක්'' වටා මධ්‍යගත වූ, [[ජනවර්ගත්වය|ජනවාර්ගිකව]] හෝ [[ජාතිය|ජාතිය අනුව]] අර්ථ දැක්වූ [[කොරියානුවන්|කොරියානු ජාතිය]] පිළිබඳ වූ, [[කොරියානු දේශාභිමානී කථාලේඛනය]] ([[:en:Korean nationalist historiography|Korean nationalist historiography]]) ඉස්මතු වූයේ විසිවන සියවසේ මුල්භාගයේ [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලනයෙන්]] [[කොරියානු නිදහස]] දිනාගැනීමට අවශ්‍ය වූ විද්වතුන් අතරයි. එමගින් ජාතික උපඥානය ජනිත කරවීම අරමුණු කෙරිණි. එහි පළමු යෝජකයා වූයේ, පත්‍ර කලාවේදියකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[ෂින් චේහෝ]] (1880-1936) ය. ඔහුගේ විවාදාත්මක ''ඉතිහාසය නව කියැවීම'' (''[[දොක්සා සිලොන්]]'') ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1908දී, එනම් [[1905 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම|කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක ආරජ්‍යයක් බවට පත්ව]] වසර තුනකට පසු ය. එමගින් ෂින් අර්ථ දැක්වූයේ කොරියානු ඉතිහාසය යනු කොරියානු අර්ධද්වීපය පමණක් නොව [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] විශාල කොටසක් පාලනය කළ [[දංගුන්]] දෙවිඳුන්ගෙන් පැවත එන ''මින්ජොක්'' නම් වූ ජනවර්ගයේ ඉතිහාසය බවයි. ෂින් සහ [[පාක් ඉයුන්-සික්]] (1859–1925) සහ [[චෝයි නම්-සොන්]] (1890–1957) වැනි කොරියානු විද්වත්හු, 1910 සහ 1920 දශකවල මෙම තේමාවන් සංවර්ධනයට උරදුන්හ. ඔවුහු අතීතයේ පැවති ක්‍රම දෙකක් වූ: චීනයේ යටත් වැසියකු ලෙස ලෝකය දුටු [[ජොසොන්|ජොසොන් කොරියාවේ]] [[යැංබැන්|විද්වත් වංශවතුන්ගේ]], [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] ඉතිහාසලේඛය සහ කොරියාව පරාධීන සහ සංස්කෘතිකව පසුගාමී රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපිත ජපන් යටත්විජිත ඉතිහාස වාර්තා දෝෂදර්ශනයට ලක්කළහ. මෙම පූර්වයුධ ජාතිකවාදී ඉතිහාසඥයන්ගේ නිර්මාණ, [[උතුරු කොරියාව|උතුරු]] මෙන්ම [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] පශ්චාත් යුධ ඉතිහාස වාර්තාකරණය හැඩගැස්වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය. මෙම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයන් දෙකෙහිම චින්තනයේ වෙනස්කම් තිබුණ ද, 1960 දශකයේ සිට මෙම රටවල් දෙකෙහිම ඉතිහාසලේඛන ජාතිකවාදී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය.

ආසියාවේ රෙපරමාදු (එවැන්ජලිකවාදී) ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ව්‍යාපාරය වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකට වඩා කොරියාව තුළ බෙහෙවින් සාර්ථකව සිදු විය. ඇමරිකන් ප්‍රෙස්බිටීරියානුවන් සහ මෙතෝදිස්තවාදීන් 1880 දශකයේ පැමිණි අතර ඔවුන්ව හොඳින් පිළිගනු ලැබිණි. මේ කාලයේ කොරියාව පැවතියේ ජපන් පාලනය යටතේයි. ජපන් භාෂාව සහ ෂින්ටෝ ආගම ව්‍යාප්ත වීමට විරුද්ධව, කිතුදහම ජාතිකවාදීන්ගේ මූලධර්මයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;Danielle Kane,  and Jung Mee Park, &quot;The Puzzle of Korean Christianity: Geopolitical Networks and Religious Conversion in Early Twentieth-Century East Asia,&quot; ''American Journal of Sociology'' (2009) 115#2 pp 365-404&lt;/ref&gt;  1914දී මිලියන 16ක ජනයා අතුරින්, 86,000ක් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගමිකයන් වූ අතර, 79,000ක් කතෝලිකයන් විය. 1934වන විට, එම සංඛ්‍යාව 168,000 සහ 147,000ක් විය. මේ අතුරින් ප්‍රෙස්බිටීරියන් මිෂනාරිවරුන් විශේෂයෙන් සාර්ථක විය. ප්‍රොතෙස්තන්තවරු කොන්ෆියුසියානු පාරම්පරික චාරිත්‍ර සඳහා ආදේශක ලෙස කොන්ෆියුසියානු-පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි අවමංගල චාරිත්‍ර හඳුන්වා දුන්හ.&lt;ref&gt;Kenneth Scott Latourette, ''A history of the expansion of Christianity: Volume VII: Advance through Storm: A.D. 1914 and after, with concluding generalizations'' (1945) 7:401-7&lt;/ref&gt;

===බෙදීම සහ කොරියානු යුද්ධය (1945–1953)===
{{Main|කොරියාව බෙදීම}}
[[Image:Prison Release of Korean activists.JPG|thumb|left|200px|කොරියාවේ නිදහස ලැබීම]]
[[Image:Lopez scaling seawall.jpg|thumb|right|200px|[[කොරියානු යුද්ධය|කොරියානු යුද්ධයේ]] තීරණාත්මක අවස්ථාවක, ඇමරිකන් මැරීන් භටයින් [[ඉන්චොන්|ඉන්චොන්හි]] බැම්මක් මතින් නගින අයුරු]]

1943 නොවැම්බර් 22, [[කයිරෝ සම්මුතිය (1943)|කයිරෝ සම්මුතිය]] අනුව, &quot;යථා කාලයේ දී කොරියාව නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්වනු ඇත” යනුවෙන් එකඟ විය;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=581}}&lt;ref&gt;[http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 Cairo Conference is held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413142214/http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 |date=2013-04-13 }}, Timelines; [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1140364.shtml Cairo Conference], BBC&lt;/ref&gt; 1945 පෙබරවාරි මස [[යාල්ටා|යාල්ටාහි]] පැවති රැස්වීමක දී, කොරියාව වෙනුවෙන් සිව්-බල භාරකාරීත්වයක් ස්ථාපනයට එකඟත්වය පල විය.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/wwii/yalta.asp Yalta Conference]&lt;/ref&gt; 1945 අගෝස්තු 9, [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට්]] යුධටැංකි [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] සිට උතුරු කොරියාව වෙත ඇතුළු විය. 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය මිත්‍ර හමුදාවන්ට යටත් විය.

කොන්දේසි විරහිතව ජපානයේ යටත් වීම, ලෝක දේශපාලන, සහ චිව්තන ක්ෂේත්‍රයේ විපර්යාසයක් සඳහා හේතු විය. මෙය කොරියාව කලාප දෙකකට බෙදීමට හේතු විය. 1945 සැප්තැම්බර් 8සිට එම බෙදීම සිදු වූ අතර, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපද]] සහාය ලද අතර [[සෝවියට් සංගමය]] උතුරු කොටසට සහාය දැක්වී ය. සමාජවාදී ස්වරූපයක් ඇති බවට වූ ඇමරිකානු මතය නිසා ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරිණි.{{sfn|Robinson|2007|pp= 107–108}} මෙම බෙදීම තාවකාලික එකක් ලෙස සැලකුණු අතර, එහි ජනයා එක්සත් කර එක්සත් කොරියාවක් ගොඩනැගීමට පළමු උත්සාහය, එක්සත් ජනපදය, [[එක්සත් රාජධානිය]], [[සෝවියට් සංගමය]], සහ [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් දරන ලදී.

1945 දෙසැම්බර් මස, කොරියාවේ අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා සමුළුවක් [[මොස්කව්]] නුවර පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/20th_century/decade19.asp Moscow conference]&lt;/ref&gt; පස් අවුරුදු භාරකාරීත්වයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා වූ අතර, ඒකාබද්ධ සෝවියට්-ඇමරිකන් කොමිසමක් ස්ථාපිත කෙරිණි. කොමිසම [[සෝල්|සෝල්හි]] පැවැත්වුණ ද, ජාතික රජයක් ස්ථාපනය පිළිබඳ නොයෙකුත් අවහිරතාවන් ඇති විය. 1947 සැප්තැම්බර් මස, විසඳුමක් නොවූ හෙයින්, [[එක්සත් ජනපදය]] විසින් මෙම කොරියානු ප්‍රශ්නය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සම්මේලනය]] වෙත ඉදිරිපත් කළේ ය.

[[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] දේශපාලන පසුබිමත් සමග, ඒකාබද්ධ, නිදහස් කොරියාවක් සඳහා වූ අවශ්‍යතාව වියැකී ගියේ ය. ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදීන් භාරකාරීත්ව සැලසුමට දැක්වූ විරෝධය, 1948දී ආර්ථික, දේශපාලන සහ සමාජ අංශවලින් එකිනෙකින් වෙනස් වූ නව රාජ්‍ය දෙකක් බිහිවීමට හේතු විය. 1948 දෙසැම්බර් මස 12වන දින, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] මහා මණ්ඩලයේ දී, [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] කොරියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල රජය ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement Resolution 195, UN Third General Assembly]&lt;/ref&gt;

1950 ජූනි 25දින, රක්සත් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමේ අරමුණින් උතුරු කොරියාව දකුණ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා 38වන සමාන්තර රේඛාව කඩකිරීම නිසා [[කොරියානු යුද්ධය]] ඇති විය. යුද්ධයෙන් පසු 1954 [[ජිනීවා සමුළුව (1954)|ජිනීවා සමුළුව]] එක්සත් කොරියාවක් සඳහා විසඳුමක් ලබාදීමට අපොහොසත් විය.

===බෙදුණු කොරියාව (1953–වර්තමානය)===
{{main|උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
ඇමරිකානු සහාය සහ බලපෑම ඇතිව [[:en:Syngman Rhee|සිංමන් රීගෙන්]] ඇරඹී පීඩාකාරී රජයන් මාලාවක් දකුණු කොරියාවේ බලයට පත් විය. 1987දී මෙම රට ක්‍රමයෙන් වෙළඳපොල දිශාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැවති ජනප්‍රිය ඉල්ලීම නිසා, එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී 2000 දශකය වන විට සංවර්ධිත ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. සෝවියට් බලපෑම නිසා, උතුරු කොරියාව ප්‍රවේණික නායකත්වයක් සහිත සමාජවාදී රජයක් ස්ථාපනය කළේ ය. මෙය චීනය සහ සෝවියට් සංගමය සමග බැඳී පැවතිණි. 1994 සිය මරණය තෙක්ම, කිම් ඉල්-සුං රටේ අසහාය නායකයා බවට පත් වූ අතර ඔහුගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-ඉල් බලයට පත් විය. 2011දී සිය පියා වූ කිම් ජොං-ඉල්ගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-උන් රටේ නායකත්වයට පත් විය. 1991දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමග, උතුරු කොරියානු ආර්ථිකය බෙහෙවින් පරිහානියට පත් විය. එම රට අදටත් අන්තර්ජාතික ආහාර ආධාර, සහ චීනය සමග වෙළඳාම මත දැඩිව රඳාපවතියි.{{Citation needed|date=March 2016}}

''පශ්චාත්-යුධ සමය සඳහා [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.''

==මේවාත් බලන්න==
* කොරියානු රජවරුන්ගේ පවුල් ගස්: [[සිල්ලා රජවරුන්ගේ පවුල් ගස|සිල්ලා]]; [[ගෝර්යෝ රාජධානියේ පවුල් ගස|ගෝර්යෝ]]; [[යි ගෘහය#යි ගෘහයේ පවුල් ගස|ජොසොන්]]
*[[ජපන් සංස්කෘතිය කෙරෙහි කොරියානු ආභාසය]]
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]]
*[[දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තුව]]
*[[ප්‍රාග්-ඓතිහාසික කොරියාව]]

&lt;!-- begin modified notes + bibliography --&gt;

==සටහන්==
&lt;!-- examples 
*general rule
lee97 &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1997|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|1997|p=847}}
leeha &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}
*special rulesleeki &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=847}}leeyu &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}
--&gt;

{{reflist|40em}}

==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය==

පොත් පෙළගස්වා ඇත්තේ කතුවරයාගේ පවුල් නාමය, එනම් ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවෙන අවසන් නාමය... අනුපිළීවෙලට වන අතර කොරියානු නමක නම් මුලින් කියැවෙන කොටස අනවයි.

===සමීක්ෂණ===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol 1 Ancient|year=2005a|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5545-8|ref=harv}}
*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol. 2 Modern|year=2005b|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5546-5|ref=harv}}
* Buzo, Adrian. ''The Making of Modern Korea'' (Routledge, 2002) [http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea online]
* Cha M. S.; Kim N. N. &quot;Korea's first industrial revolution, 1911–1940,&quot; ''Explorations in Economic History'' (2012) 49#1 pp 60–74
*{{cite book|last=Connor|first=Mary E. |title=The Koreas, A global studies handbook|year=2002|page=307|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781-5760-7277-6|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Eckert|first1= Carter J.|last2=Lee|first2=Ki-Baik |title=	Korea, old and new: a history|series=Korea Institute Series|publisher=Published for the Korea Institute, Harvard University by Ilchokak|year=1990|isbn=9780-9627-7130-9|page=454|ref=harv}}
*{{cite book|last= Hoare|first=James|first2=Susan|last2=Pares|title=Korea: an introduction|year=1988|location=New York| publisher=Routledge|isbn=9780-7103-0299-1|ref=harv}}
*{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364530|page=328|ref=harv}}
*{{cite book|author=Lee Ki-baik |year=1984|title=A new history of Korea|location=Cambridge| publisher=Harvard University Press|isbn=9780-6746-1576-2|ref=harv}}
*{{cite book|last=Lee|first=Kenneth B.|year=1997|title=Korea and East Asia: the story of a Phoenix|location=Santa Barbara| publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780-2759-5823-7|ref=harv}}
* Lee, Yur-Bok and Wayne Patterson. ''One Hundred Years of Korean-American Relations, 1882-1982'' (1986) [http://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 online]
*{{cite book|last1=Lee|first1=Hyun-hee|last2=Park|first2=Sung-soo|last3=Yoon|first3= Nae-hyun|year=2005|title=New History of Korea|location=Paju| publisher=Jimoondang|isbn=9788-9880-9585-0|ref={{harvid|Lee Hyun-hee|2005}} }}
*{{cite book|editor1-last=Lee|editor1-first=Hong-yung|editor2-first=Yong-Chool|editor2-last= Ha|editor3-first=Clark W.|editor3-last= Sorensen |year=2013|title=Colonial Rule and Social Change in Korea, 1910-1945| publisher=University of Washington Press|page=379|isbn=9780-2959-9216-7|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|first2=James|last2= Hoare|title=Historical dictionary of the Republic of Korea|year=2004|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780-8108-4949-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Nelson|first=Sarah M. |title=The archaeology of Korea |year=1993|location=Cambridge| publisher= Cambridge University Press|page=1013 |isbn=9780-5214-0783-0|ref=harv}}
*{{cite book|last=Pratt|first=Keith|title=Everlasting Flower: A History of Korea|year=2007|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861893352|page=320|ref=harv}}
*{{cite book|last=Robinson|first=Michael Edson |title=Korea's twentieth-century odyssey |year=2007|location=Honolulu| publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780-8248-3174-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Schmid|first=Andre|authorlink=Andre Schmid (academic) |title=Korea Between Empires, 1895–1919|year=2002|location=New York| publisher=Columbia University Press|isbn= 9780-2311-2538-3|ref=harv}}  
&lt;!-- 9780-2311-2539-0 --&gt;
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A Concise History of Korea|year=2006|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-4005-7|ref=harv}}
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-6716-0|page=520|ref=harv}}
*{{cite book|last=Sin|first=Hyong-sik |title=A Brief History of Korea|edition=2nd|series=The Spirit of Korean Cultural Roots|volume=1|year=2005|publisher=[[Ewha Woman's University]] Press|location=Seoul|isbn=9788-9730-0619-9|ref=harv}}
*{{cite book|last=Yang|first=Sung-chul |title=The North and South Korean political systems: A comparative analysis|year=1999|location=Seoul| publisher=Hollym|isbn=9781-5659-1105-5|ref=harv}}

{{Refend}}

===ඉතිහාසලේඛය===
{{Refbegin|40em}}

* {{cite book|last=Em|first=Henry H. |title=The Great Enterprise: Sovereignty and Historiography in Modern Korea|publisher=Duke University Press|year=2013|page=272|isbn=9780-8223-5372-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians.
* Hong Sung-gi. &quot;Trends in Western historiography on Korea,&quot; ''Korea Journal'' (1999) 39#3 pp 377
* Kim, Duol, and Ki-Joo Park. &quot;	A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review,&quot; ''Australian Economic History Review'' (2012) 52#1 pp 85–95
*{{cite journal|last= Yuh|first=Leighanne|title=The Historiography of Korea in the United States|journal=International Journal of Korean History|year=2010|volume=15#2|pages=127–144|ref=harv}}
{{Refend}}

===ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර===
* Lee, Peter H. and Wm. Theodore De Bary, eds. ''Sources of Korean Tradition'' (1997) පිටු 472 [http://www.questia.com/library/99673648/sources-of-korean-tradition online]

===මෙම පිටුවෙහි භාවිත වෙනත් පොත්===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|last=Cwiertka|first=Katarzyna J.|authorlink= Katarzyna J. Cwiertka |title=Cuisine, Colonialism, and Cold War: Food in Twentieth-Century Korea|publisher=Reaktion Books and University of Chicago Press|year=2012|page=237|isbn=9781-7802-3025-2|ref=harv}}&lt;br&gt; Scholarly study of how food reflects Korea's history

*{{cite book|last=Hawley|first=Samuel|authorlink=Samuel Hawley |title=The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China|year=2005|publisher=The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul|isbn=89-954424-2-5|ref=harv}}

*{{cite book|last1=Kim|first1=Byung-Kook|first2=Ezra F.|last2=Vogel|authorlink1=Kim Byung-Kook|authorlink2=Ezra F. Vogel, eds.  |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea|publisher=Harvard University Press|year=2011|page=744|isbn=9780-6740-5820-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Studies of on modernization under Park, 1961–1979.

*{{cite book| last=Peterson|first=Mark|authorlink1= Mark Peterson (academic)|first2=Phillip|last2=Margulies|authorlink2=Phillip Margulies |title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781-4381-2738-5|page=328|ref=harv}}

*{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|authorlink=Miriam T. Stark |title=Archaeology Of Asia|year=2005|location=Boston| publisher=Blackwell Publishing|isbn=1-4051-0212-8|ref=harv}}

*{{cite book| last=Turnbull|first=Stephen|authorlink=Stephen Turnbull (historian) |title=Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592–98|location=London|year=2002|publisher=Cassell &amp; Co|isbn=0-304-35948-3|ref=harv}}

{{Refend}}

===චීන/ජපන්/කොරියානු පොත්===
{{Refbegin|40em}}
*{{cite book|author=Byeon Tae-seop (변태섭) |title=韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed.|year=1999|isbn=89-445-9101-6|publisher=Samyeongsa|location=Seoul|ref=harv|language=ko}}

*{{cite book|last=Yamawaki|first=Keizo|authorlink= Keizo Yamawaki (山脇 啓造)|year=1994 |title=Japan and Foreign Laborers: Chinese and Korean Laborers in the late 1890s and early 1920s (近代日本と外国人労働者―1890年代後半と1920年代前半における中国人・朝鮮人労働者問題) |location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0568-5|ref=harv|language=ja}}

*{{cite book|last=Miyata|first=Setsuko|authorlink=Miyata, Setsuko (宮田 節子) |year=1992|title=Creating Surnames and Changing Given Names (創氏改名)|location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0406-9|ref=harv}}
{{Refend}}

&lt;!-- end modified notes+bibliography --&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.history.go.kr/ කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාතික ආයතනය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613160801/http://www.history.go.kr/default.htm |date=2007-06-13 }}
*[http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp මාර්ගගත කොරියානු ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213042851/http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp |date=2014-02-13 }}, කොරියානු ඉතිහාස තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය
*[http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html කොරියානු රාජවංශ කාල‍රේඛාව]
*[http://kyujanggak.snu.ac.kr/kiks/index.do ක්‍යුජංගක් ලේඛනාගාරය], කොරියානු සම්භාව්‍ය කෘතීන්හි චීන බසින් ලියැවුණු මුල්කෘතිවල pdf ගොනු
*[http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html කොරියානු ඉතිහාසය :ග්‍රන්ථාවලිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630001159/http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html |date=2011-06-30 }}, කොරියානු අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානය, මැනෝආහි හවායි විශ්වවිද්‍යාලය
*[http://rki.kbs.co.kr/english/korea/korea_history_detail.htm කොරියාවේ ඉතිහාසය], KBS වර්ල්ඩ්
*[http://www.wdl.org/en/item/2374 History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201235842/http://www.wdl.org/en/item/2374/ |date=2015-12-01 }} by [[:en:John Ross (missionary)|John Ross]], 1891

&lt;!-- Do not remove interwiki links before solving for conflicts --&gt;

{{DEFAULTSORT:History Of Korea}}
[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝක]]</text>
      <sha1>tcg2l1yw8x1jq68uk2hbxr0fmjobsc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71299</id>
    <revision>
      <id>783786</id>
      <parentid>737945</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10664" sha1="iil6shmwgkq4taj7sfxyf9cguo4qdn2" xml:space="preserve">{{Infobox rail line
 | box_width     =
 | name          = පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය
 | color         =
 | logo          =
 | logo_width    =
 | logo_alt      =
 | image         = 
 | image_width   = 300
 | image_alt     =
 | caption       = 
 | type          = [[Intercity rail]]
 | system        = [[දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකා]]
 | status        = Functioning
 | locale        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 | start         = 
 | end           = 
 | stations      = 
 | routes        =
 | ridership     =
 | ridership2    =
 | open          = 
 | close         =
 | owner         = [[දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකා]]
 | operator      = [[දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකා]]
 | character     =
 | depot         =
 | stock         =
 | linelength_km = 
 | linelength_mi = 
 | linelength    = 
 | tracklength_km= 
 | tracklength_mi= 
 | tracklength   = 
 | notrack       = 
 | gauge         = {{RailGauge|1676mm}}  
 | old gauge     =
 | lgauge        =
 | minradius     =
 | racksystem    =
 | routenumber   =
 | linenumber    =
 | el            = No
 | speed_km/h    = 
 | speed_mph     =
 | speed         =
 | elevation_m   =
 | elevation_ft  =
 | elevation     =
 | website       = [http://www.railway.gov.lk www.railway.gov.lk]
 | map           = {{සැකිල්ල:පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය}}
 | map_state     = collapsed
}}
'''පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] පිහිටි ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගයකි.

පුත්තලම මාර්ගය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ජාලයේ අඩි 5 අඟල් 6 (මි.මී. 1,676) පුළුල් මාපක දුම්රිය මාර්ගයකි.(මුලින් වයඹ මාර්ගය ලෙස හැඳින්වේ.)  කිලෝමීටර් 133 (සැතපුම් 83) දුම්රිය මාර්ගය රාගම හන්දියෙන් ආරම්භ වී රටේ වයඹ දිග වෙරළ තීරයේ ප්‍රධාන නගර හරහා පෙරියනගවිල්ලු දක්වා දිව යයි. එහි දිගට දුම්රිය ස්ථාන හතළිස් දෙකක් ඇත.ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය සේවයේ අංක 3 වශයෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුත්තලම මාර්ගය යි.රාගම සිට ජාඇල දක්වා පමණක් ද්විත්ව මාර්ග ඇති අතර එතැනින් ඔබ්බට තනි මාර්ගය දිවේ. වර්ණ සංඥා භාවිතා කෙරෙන්නේ රාගම සිට මීගමුව දක්වා පමණි. එතැන් සිට භාවිතා වන්නේ පැරණි ටැබ්ලට් ක්‍රමය යි.මගී ප්‍රවාහනය සඳහා දුම්රිය මාර්ගයේ අවසානය වන්නේ නූර් නගර් දුම්රිය ස්ථානය යි. එනම් පුත්තලමට පසු හමුවන පළමු දුම්රිය ස්ථානය යි. නමුත් මාර්ගය එතැනින් අවසන් වන්නේ නැත. නූර් නගර් සිට පෙරියනාගවිල්ලු හරහා එය ඉදිරියට අැදෙයි. මාර්ගයේ එම කොටස භාවිතා කරන්නේ හොල්සිම් සිමෙන්ති සමාගම යි. ඔවුන් පාලාවි හි පිහිටි සිමෙන්ති කර්මාන්ත ශාලාව වෙත හුණුගල් (සිමෙන්ති නිෂ්පාදනයට යොදා ගැනෙන ප්‍රධාන අමු ද්‍රව්‍යය යි) ප්‍රවාහනය කරනුයේ ඉහත සඳහන් කළ මාර්ගය ඔස්සේ ය. ඒ සඳහා හොල්සිම් සමාගමට අයත් දුම්රිය එන්ජින් සහ හුණුගල් ප්‍රවාහන ගැල් භාවිතා වේ. 

* '''ඉතිහාසය'''

1907 ජූලි 3 වැනිදා රාගම සිට ජාඇල දක්වා දුම්රිය මාර්ගයක් තැබීමත් සමඟ පුත්තලම දක්වා දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකිරීම ආරම්භ විය. මෙම ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කරන ලද්දේ ලංකාවේ [https://mahawansaya.com/kings.php?id=352&amp;lang=si ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් හෙන්රි ආතර් බ්ලේක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221026160518/https://mahawansaya.com/kings.php?id=352&amp;lang=si |date=2022-10-26 }} විසිනි. පළමු මගී මෙහෙයුම් 1908 නොවැම්බර් 9 වන දින ආරම්භ විය. මීගමුව දුම්රිය ස්ථානය 1909 දෙසැම්බර් 1 වන දින විවෘත කරන ලද අතර, එම මාර්ගය 1916 දී හලාවත දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.1920 නොවැම්බරයේදී පුත්තලම දක්වා දිගු කිරීමේ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී,එය 1926 මැයි 12 දින නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී.

1943 දී බංගදෙණියේ සිට පුත්තලම දක්වා මාර්ගය ඉවත් කරන ලදී, [[දෙවන ලෝක යුද්ධය]] නිසා ඇති වූ හිඟය හේතුවෙන් වෙනත් උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් මාර්ගවල රේල් පීලි අවශ්‍ය විය. එය 1946 දී නව දුම්රිය ස්ථාන ගණනාවක් සමඟින් නැවත සකස් කරන ලදී. මෙම මාර්ගය පුත්තලමෙන් ඔබ්බට පෙරියනගවිල්ලුව දක්වාද, මාර්ගය දෙපසට විහිදුනු අතර, එක් මාර්ගයක් අරුවක්කාලු දක්වාද අනෙක් මාර්ගය ඉලුවන්කුලම දක්වාද දිවෙන ලදී.

2011 දී රාගම සහ ජා-ඇල අතර කිලෝමීටර් 20 (සැතපුම් 12) ද්විත්ව මාර්ගයක් නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. උතුරු සහ පුත්තලම මාර්ග සම්බන්ධ කරමින් පුත්තලම සිට නොරොචෝලේ බලාගාරය (රටේ ප්‍රධාන ගල් අඟුරු බලාගාරයට සේවා සපයන) හරහා මහව දක්වා දුම්රිය මාර්ගය දීර්ඝ කිරීමේ ශක්‍යතා පිළිබඳව 2017 වසරේ රජය විමර්ශනය කිරීම ආරම්භ කළේය.

* '''මෙහෙයුම්'''

මෙම මාර්ගය මගී සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන දුම්රිය මගින් බොහෝ දුරට [[:en:Sri_Lanka_Railways_S9|s9]], [[:en:Sri_Lanka_Railways_S8|s8]], [[:en:Sri_Lanka_Railways_S11|s11]] සහ [[:en:Sri_Lanka_Railways_S10|s10]] පන්ති දිවා කාලයේ මගී දුම්රිය සඳහා භාවිතා කරන අතර කාර්යාල දුම්රිය [[:en:Sri_Lanka_Railways_S11|s11]], [[:en:Sri_Lanka_Railways_S13|s13]], [[:en:Sri_Lanka_Railways_M4|m4]] සහ [[:en:Sri_Lanka_Railways_S9|s9]] පන්තියෙන් ඇදගෙන යයි. මීගමුව, මාදම්පේ, හලාවත, පුත්තලම සහ නූර්නගර් දුම්රිය වල ප්‍රධාන පර්යන්ත වේ. කාර්ය බහුල වේලාවන්හිදී පාලනය කළ නොහැකි සෙනඟක් දක්නට ලැබේ (ප්‍රධාන වශයෙන් කොළඹ සිට මීගමුව දක්වා)

* '''දුම්රි ස්ථාන'''
# රාගම (සන්ධිය)
# පේරලන්ද
# කඳාන
# කපුවත්ත
# ජා ඇල
# තුඩැල්ල
# කුඩහකපොල
# අලවතුපිටිය
# සීදූව
# ලියනගේමුල්ල
# ආයෝජන ප්‍රවර්ධන කලාපය
# ගුවන්තොටුපල (ගුවන් තොටුපල විහිදුම් මාර්ගය - සාමාන්‍ය ගමන් මගට හසු නො වෙයි)
# කටුණායක
# කුරණ
# මීගමුව
# කට්ටුව
# කොච්චිකඩේ
# වෛක්කාල
# බෝලවත්ත
# බොරලැස්ස
# ලුණුවිල
# තුම්මෝදර
# නාත්තන්ඩිය
# වලහපිටිය
# කුඩා වැව
# නෙළුම් පොකුණ
# මාදම්පෙ
# කාක්කපල්ලිය
# සවරාන
# හලාවත
# මානුවන්ගම
# බංගදෙණිය
# ආරච්චිකට්ටුව
# ආනවිලුන්දාව
# බත්තුලුඔය
# පුලිච්චකුලම්
# මුන්ඩල්
# මංගල එළිය
# මදුරන්කුලිය
# එරුක්කලම්පිඩි - නාගවිල්ලු
# පලාවි
# තිල්අඩිය
# පුත්තලම
# නූර්නගර් (මගී ප්‍රවාහනය සඳහා මාර්ගයේ කෙළවර)
{{Rail transport in Sri Lanka|state=expand}}
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය මාර්ග]]</text>
      <sha1>iil6shmwgkq4taj7sfxyf9cguo4qdn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නෙබුකැඩ්නෙසර් II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74708</id>
    <revision>
      <id>783779</id>
      <parentid>601344</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T08:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8652" sha1="7heew8wskdvcos2g6qqn4o7zcmxrq02" xml:space="preserve">{{Redirect|නෙබුකැඩ්නෙසර්}}
{{Infobox monarch
| name = නබූ-කුඩුරි-උසර්
| title = [[බැබිලන්හි රජවරුන් ලැයිස්තුව|බැබිලෝනියාවේ රජ]]
| image = Nebukadnessar II.jpg
| caption = II වන නෙබුකැඩ්නෙසර්ගේ රුව සමග ඔනික්ස් පාෂාණයක කැටයම් කළ අභිලේඛනයක්. ඇන්ටන් නයිස්ට්‍රෝම්, 1901.&lt;ref&gt;Anton Nyström, ''Allmän kulturhistoria eller det mänskliga lifvet i dess utveckling'', bd 2 (1901)&lt;/ref&gt;
| reign = ක්‍රි.පූ. 605 – 562 පමණ
| coronation =
| predecessor =   [[නැබොපොලැසර්]]
| successor =   [[අමෙල්-මාර්ඩුක්]]
| spouse =
| royal house =
| father =   [[නැබොපොලැසර්]]
| mother =
| birth_date =  [[ක්‍රි.පූ. 642]] පමණ
| birth_place =
| death_date =  [[ක්‍රි.පූ. 562]] පමණ (80 වියැති)
| death_place =
| buried =}}
'''නෙබුකැඩ්නෙසර් II''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Nebuchadnezzar.ogg|ˌ|n|ɛ|b|j|u-|k|ə|d|ˈ|n|ɛ|z|ər}}; {{lang-arc|ܢܵܒܘܼ ܟܘܼܕܘܼܪܝܼ ܐܘܼܨܘܼܪ }}; {{lang-he-n|נְבוּכַדְנֶצַּר}} ''{{transl|he|ISO|Nəḇūḵaḏneṣṣar}}''; [[පුරාතන ග්‍රීක]]: Ναβουχοδονόσωρ ''{{transl|el|ISO|Naboukhodonósôr}}''; [[අරාබි භාෂාව|අරාබි]]: نِبُوخَذنِصَّر ''{{transl|ar|DIN|nibūḫaḏniṣṣar}}''; ක්‍රි.පූ. 642 – ක්‍රි.පූ. 562 පමණ) යනු ක්‍රි.පූ. 605 – 562 පමණ කාලයේ රාජ්‍ය කළ [[නව-බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යය|නව-බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යයේ]] කැල්ඩියන් රජ කෙනෙකි. [[බැබිලෝනියාවේ එල්ලෙන උද්‍යාන]] ඉදිකිරීම මෙන්ම [[ජෙරුසලම|ජෙරුසලමේ]] [[පළමු දේවස්ථානය|දේවස්ථානය]] විනාශ කිරීම ද සිදුකළේ ඔහු විසින් යැයි සැලකේ. ඔහු පිළිබඳ [[ඩැනියෙල්ගේ ග්‍රන්ථය]] සහ [[බයිබලය|බයිබලයේ]] පොත් කිහිපයක ද සඳහන් වේ.

[[අක්කාඩියානු භාෂාව|අක්කාඩියානු]] නමක් වන '''නබූ-කුඩුරි-උසර්''' යන්නෙහි අර්ථය &quot;[[නබු]] නබු දෙවියනි, මගේ පළමු පුත්‍රයා රැකගන්න&quot; යන්නයි. [[මාර්ඩුක්]] දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා වන නබු බැබිලෝනියානු ප්‍රඥාවේ දේවතාවා ද වේ. [[අභිලේඛනය]]ක නෙබුකැඩ්නෙසර් තමන්ට ආමන්ත්‍රණය කොටගෙන ඇත්තේ නබුගේ &quot;ආදරණීයයා&quot; සහ &quot;ප්‍රියතමයා&quot; යන නාමයෙනි.&lt;ref&gt;Harper, R. F. quoted in Peet, Stephen Denison (editor). 1900. “Editorial Notes,” ''The American Antiquarian and Oriental Journal''. New York: Doubleday, vol. XXII, May and June, p. 207.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lamb, Harold. 1960. ''Cyrus the Great''. New York: Doubleday, p. 104.&lt;/ref&gt; මුලින් ඔහුගේ නම &quot;නබු, මාගේ ''[[කුඩුරු]]'' රැකගන්න&quot; ලෙස වරදවා අර්ථ දක්වා තිබිණි.&lt;ref&gt;Schrader, Eberhard. 1888. ''The Cuneiform Inscriptions and the Old Testament''. London: Williams and Norgate, p. 48 (footnote).&lt;/ref&gt; එවිට ''කුඩුරු'' යනු දේපළවල අභිලේඛිත පාෂාණමය ඔප්පුවක් බඳු දෙයකි. කෙසේනමුත් පාලකයාගේ නමෙහි යෙදෙන විට ''කුඩුරු'' යන්නෙන් ආසන්න වශයෙන් &quot;පළමුව උප්න පුත්‍රයා&quot; හෝ &quot;වැඩිමහල්ම පුත්‍රයා&quot; යන්න අරුත් ගැන්වේ.&lt;ref&gt;Chicago Assyrian Dictionary sub Kudurru Ca5'&lt;/ref&gt; [[හීබෲ භාෂාව|හීබෲ]] නාමයේ ප්‍රභේද අතරට {{Hebrew|נְבוּכַדְנֶאצַּר}} සහ {{Hebrew|נְבוּכַדְרֶאצַּר}} (''Nəḇuḵaḏreṣṣar'') යන නම් ද ඇතුළත් වේ. ඔහුව ''බඛාත් නසර්'' යනුවෙන් ද හැඳින්වෙන අතර එහි අර්ථය &quot;දෛවය ජයගන්නා&quot; යන්නයි.

==මේවාත් බලන්න==
*[[බැබිලෝනියාව]]
*[[බැබිලෝනියාවේ රජවරු]]

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist|30em}}

==වැඩිදුර කියවීමට==
* Chapter 23, &quot;The Chaldaean Kings&quot; in Georges Roux, ''Ancient Iraq'' (3rd ed.). London: Penguin Books, 1992. ISBN 0-14-012523-X
* [http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc5/jerusalem.html ''ABC'' 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604223643/http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc5/jerusalem.html |date=2011-06-04 }}: Chronicle Concerning the Early Years of Nebuchadnezzar
* [http://www.newadvent.org/cathen/10666c.htm Nabuchodonosor] on the [[කතෝලික විශ්වකෝෂය|Catholic Encyclopedia]]
*{{Eastons|wstitle=Nebuchadnezzar}}
*{{Catholic|wstitle=Nabuchodonosor}}
* Stefan Zawadski, &quot;Nebuchadnezzar's Campaign in the 30th Year (575 BC): A Conflict with Tyre?&quot; in Mordechai Cogan and Dan`el Kahn (eds), ''Treasures on Camels' Humps: Historical and Literary Studies from the Ancient Near East Presented to Israel Eph'al'' (Jerusalem, Magnes Press, 2008).
* T. E. Gaston, ''Historical Issues in the Book of Daniel'', Oxford: Taanathshiloh, 2005

==බාහිර සබැඳි==
{{Commons category|Nebuchadnezzar II|නෙබුකැඩ්නෙසර් II}}
{{AmCyc Poster|නෙබුකැඩ්නෙසර්}}
* [http://www.gutenberg.org/etext/10887 නෙබුකැඩ්නෙසර්ගේ අභිලේඛනය. ''බැබිලෝනියානු සහ ඇසිරියානු සාහිත්‍යය''] – පැරණි පරිවර්තනය
* [http://www.kchanson.com/ANCDOCS/meso/meso.html නෙබුකැඩ්නෙසර් ඉෂ්තාර් දොරටු අභිලේඛනය]
* [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=154&amp;letter=N&amp;search=Nebuchadnezzar නෙබුකැඩ්නෙසර් පිළිබඳ යුදෙව් විශ්වකෝෂය]
* [http://www.ancientopedia.com/Nebuchadnezzar_II/ කෙබුකැඩ්නෙසර් II]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} සඳහා පුරාතන ඉතිහාස විශ්වකෝෂයේ ඇති තොරතුරු

{{s-start}}
{{s-bef|before=[[නැබොපොලැසර්]]}}
{{s-ttl|title=[[බැබිලන්හි රජවරු|බැබිලෝනියාවේ රජ]]|years=ක්‍රි.පූ. 605 – ක්‍රි.පූ. 562}}
{{s-aft|after=[[අමෙල්-මාර්ඩුක්]]}}
{{s-end}}

{{Characters and names in the Quran}}
{{Book of Daniel}}
{{Authority control}}

[[Category:ක්‍රි.පූ. 630 දශකයේ උපත්]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 560 දශකයේ මරණ]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසේ බයිබලීය පාලකයෝ]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ බයිබලීය පාලකයෝ]]
[[Category:බැබි‍ලෝනියානු රජවරු]]
[[Category:ඩැනියෙල්ගේ ග්‍රන්ථය]]
[[Category:ඉරාකයේ ජාතික සංකේත]]
[[Category:බැබිලෝනියානු සිරභාරය]]
[[Category:නෙබුකැඩ්නෙසර් II| ]]
[[Category:පැරණි තෙස්තමේන්තු ඇපෝක්‍රයිෆා ජනයා]]
[[Category:කැල්ඩියන් රජවරු]]
[[Category:දිව්‍යමය දෘෂ්ටීන්]]</text>
      <sha1>7heew8wskdvcos2g6qqn4o7zcmxrq02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පසුකාලීන බෙක්ජේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75718</id>
    <revision>
      <id>783781</id>
      <parentid>410363</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16743" sha1="kl2l0higu33woxuhf7rpjyu9cgz5tm4" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුරාණ දේශය
|native_name = {{lang|ko|후백제 (後百濟)}}
|conventional_long_name = පසුකාලීන බෙක්ජේ
|common_name = හුබෙක්ජේ 
|
|continent = Asia
|region    = කොරියානු අර්ධද්වීපය
|country   = කොරියාව
|era       = 
|government_type  = රාජාණ්ඩුව
|
|year_start  = 892
|year_end    = 936
|
|event_start = ස්ථාපනය
|date_start  = 
|event_end   = බිඳවැටීම
|date_end    = 
|
|event1      = 
|date_event1 =
|event2      = 
|date_event2 = 
|event3      = 
|date_event3 = 
|
|event_pre   = 
|date_pre    = 
|
|&lt;!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---&gt;
|p1          = එක්සත් සිල්ලා
|flag_p1    = Seal of Silla.png
|s1          = ගොර්යෝ රාජවංශය
|flag_s1    = Royal flag of Goryeo (Bong-gi).svg
|
|image_flag   = &lt;!--- Default: Flag of {{{common name}}}.svg ---&gt;
|flag         = &lt;!--- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common name}}} ---&gt;
|flag_type    = &lt;!--- Displayed text for link under flag. Default &quot;Flag&quot; ---&gt;
|
|image_coat   = 
|symbol       =
|symbol_type  =
|
|image_map    = History of Korea-Later three Kingdoms Period-915 CE.gif
|image_map_caption  = පසුකාලීන බෙක්ජේ (කොළ පැහැයෙන්) ක්‍රි.ව. 915 දී
|
|capital          = [[ජොන්ජු|වන්සන්ජු]]
|latd= 
|
|national_motto   = 
|national_anthem  = 
|common_languages = [[කොරියානු භාෂාව|කොරියානු]]
|religion         = [[කොරියානු බුදු දහම]], [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය]], [[කොරියානු තාඕවාදය]], [[කොරියානු ශාමන්වාදය]]
|currency         = 
|
|title_leader = [[රජ]]
|leader1      = [[ග්යොන් හ්වොන්]] (පළමු)
|year_leader1 = 892–935
|leader2      = [[සින්ගොම්]] (අවසන්)
|year_leader2 = 935–936
|
|&lt;!--- Area and population of a given year ---&gt;
|stat_year1 =
|stat_area1 = 
|stat_pop1  = 
|footnotes  =
|today      = {{ධජය|දකුණු කොරියාව}}
}}
{{තොර‍තුරුකොටුව කොරියානු නම|
hangul=후백제|
hanja=後百濟|
mr=Hu-paekche|
rr=Hu-baekje|
}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
'''හුබෙක්ජේ''' හෙවත් '''පසුකාලීන බෙක්ජේ''' ({{Ko-hhrm|hanja=後百濟|hangul=후백제|rr=Hubekje}}, {{IPA-ko|hu.bɛk̚.t͈ɕe}}) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි]]වලින් එකක් වන අතර, මෙම රාජ්‍යය, [[තේබොං|හුගොගුර්යෝ]] සහ [[සිල්ලා]]ව එක්වී පසුකාලීන තුන් රාජධානි නිර්මාණය විය.&lt;ref&gt;[https://www.ancient.eu/amp/1-15261/ Baekje]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mark Cartwright,
Ancient History Encyclopedia&lt;/ref&gt; මෙම රාජධානිය නිල වශයෙන් ස්ථාපනය කරන ලද්දේ කලකිරීමට පත් [[සිල්ලා]] සෙන්පතියකු වූ [[ග්යොන් හ්වොන්]] විසින් 900දී ය. ක්‍රි.ව. 936දී එය [[ගොර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]]‍‍‍ගේ [[ගොර්යෝ]] හමුදාවට යටත් විය. එහි [[අගනුවර (දේශපාලන)|අගනගරය]] වර්තමාන [[උතුරු ජොල්ලා]] පළාතට අයත් [[ජොන්ජු]]හි පිහිටා තිබිණි. මෙම රාජධානිය පිළිබඳ බොහෝමයක්‍ තොරතුරු හමුවන්නේ ''[[සම්ගුක් යුසා]]'' සහ ''[[සම්ගුක් සගි]]'' නැමැති එකම කාලයේ ලියැවුණු මූලාශ්‍ර දෙකෙහි වාර්තාවලිනි.

== පසුබිම ==
892 [[ග්වංජු|මුජින්ජු]]හි දී සිය ආක්‍රමණය දියත් කරන විට ග්යොන් හ්වොන් පසුකාලීන 9වන සියවසේ දුර්වල සිල්ලා පාලකයින්ට එරෙහිව පැන නැගුණු කැරැලිවල සාමාජිකයකු ලෙස කටයුතු කළේ ය. මෙම කැරැලිවලින් බොහෝමයක් මූලිකව පැනනැගුණේ 889දී ගොවි ජනයා මත බදු පැනවීමට සිල්ලාව තීරණය කිරීමත් සමගයි. (ලී, 1984, පි. 98) මේ කාලයේ, අර්ධද්වීපයේ බල ව්‍යාප්තියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ප්‍රදේශීය වංශවතුන් සතු විය. ඔවුන් මධ්‍යම [[රජය]] කෙරෙහි දැක්වූයේ අල්ප වූ රාජපාක්ෂිකභාවයකි. මේ නිසා නොසතුටට පත්වූ යුධ නිලධාරීන් විසින් මෙහෙයවූ කැරැලි පහසුවෙන් දියත් කළ හැකි විය.

සිය නාමය ලෙස හුබෙක්ජේ යන්න යොදා ගැනීමෙන් මෙම රාජ්‍යය පුරාතන [[බෙක්ජේ]] රාජධානියේ නීත්‍යානුකූල අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය තමන් බව පෙන්වීමට උත්සාහ දරා ඇත. බෙක්ජේ රාජධානිය 660දී සිල්ලාව විසින් යටත් කරගන්නා තෙක්ම [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] නිරිතදිග ප්‍රදේශවල බලය බෙක්ජේ රාජ්‍යය සතුව පැවතිණි.

== අභ්‍යන්තර කටයුතු ==
හුබෙක්ජේ රාජ්‍යයේ අවසන් වර්ෂය හැර සෙසු වර්ෂවල එය පාලනය කරන ලද්දේ ග්යොන් හ්වොන් විසිනි. ඔහුගේ පෞද්ගලික පාලන ශෛලිය රාජ්‍යයේ ඉරණම කෙරෙහි බෙහෙවින් බලපෑවේ ය.

තමන් රජු ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව, ග්යොන් ‍හ්වොන් [[බහුභාර්යා සේවනය|භාර්යාවන් ගණනාවක්]] විවාහ කොට ගත් අතර, ඔහුගේ පළමු බිසවට දාව උපන් පුතුන් 8 දෙනා හැරුණු විට, සෙසු බිසෝවරුන්ගෙවන් ඔහුට පුත්‍රයින් 10 දෙනකු වූ බැව් කියැවේ.

935දී, ග්යොන් හ්වොන් සිය පුතුන් අතුරින් සිව්වන පුත්‍රයා වූ ග්‍යුම්ගං හුබෙක්ජේහි [[කිරුළහිමි කුමරු]] ලෙස තෝරාගන්නා ලදී. මේ හේතුවෙන් ඔහුගේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයා වූ [[සින්ගොම්]] සිය සොහොයුරන් සමග කුමන්ත්‍රණය කොට සිය පියාව [[ගිම්ජේ]]හි [[ග්‍යුම්සන්සා]]වල සිර කළේ ය. ග්‍යුම්ගං කුමරුන්ව ඝාතනය කළ සින්ගොම් සිහසුන පැහැරගත්තේ ය. කෙසේනමුත්, ග්යොන් හ්වොන් ගොර්යෝව වෙත පලාගියේ ය.

== යුධ කටයුතු ==
රාජ්‍යය පැවති කාලයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් හුබෙක්ජේ රාජ්‍යයට [[නාජු]] ප්‍රදේශයේ වං ගොන්ගේ [[නාවික හමුදාව|නාවික]] ආක්‍රමණවලට එරෙහිව සටන් කිරීමට වැය විය. මේ හේතුවෙන් දකුණු චීන රාජධානි සමග වෙළඳ සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතාවලට බාධා පැමිණියේ ය.

හුබෙක්ජේ රාජ්‍යය සතුව සැලකිය යුතු ශක්තිමත් යුධ හැකියාවක් පැවතිණි. ලී (1984, පි. 99) ග්යොන් හ්වොන් පිළිබඳ රචනා කරන්නේ &quot;[[ගුං යේ]] සහ [[වං ගොන්]] ඔහුගේ මග ඇවූරූයේ නැත්නම්, නිසැකවම ඔහුට සිල්ලාව බිඳ දැමීමට එතරම් අපහසු නොවනු ඇත.&quot; හුබෙක්ජේ රාජ්‍යය 927දී උච්චස්ථානය කරා එළඹියේ ය. එම වර්ෂයේ දී එහි හමුදා සිල්ලාවේ [[ග්යොංජු]] අගනරවට පහර දී එය කොල්ලකෑහ. අනතුරුව [[සිල්ලාහි ග්යොන්ගේ|ග්යොන්ගේ රජු]]ව මරා දමා [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] පාලකයා ලෙස පත්කරන ලදී. මෙම ආක්‍රමණයට පෙර, සිල්ලාව ගොර්යෝවෙන් ආධාර ඉල්ලා තිබිණි. ග්යොංජු අල්ලා ගැනීමෙන් සුළු කාලයකට පසු විශාල හමුදාවක් රැගෙන වං ගො පැමිණියේ ය. මෙම හමුදා දෙක වර්තමාන [[දේගු]]හි [[පල්ගොං කන්ද]] අසල දී මුහුණට මුහුණ මුණගැසුණහ. මෙම සටනට වං ගොන්ගේ හමුදාවේ සෙබලුන් 10,000ක් සහභාගී වූ බව වාර්තා වේ. මෙම සටනින් හුබෙක්ජේ ජයග්‍රහණය කළ අතර, ඉන් වං ගොන්ට පමණක් පලායාමට හැකි වූයේ ඔහුගේ නිර්භීත සෙන්පතියකු වූ [[ෂින් සුං-ග්යොම්]] සහ [[කිම් නක්]]ගේ ආත්ම පරිත්‍යාගය හේතුවෙනි.

කෙසේනමුත්, 930දී [[අන්දොං]] අසල [[ගෝචං සටන|ගෝචං සටනේ දී]] මෙම හමුදා යළි ගැටෙන්නට විය. එහි දී ගොර්යෝව තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයක් හිමි කරගත්තේ ය. හුබෙක්ජේ රාජ්‍යය යළි එහි මුල් භූමිය වෙත පලවා හැරුණු අතර, 934 [[හොංසොං ප්‍රාන්තය|හොංසොං]]හි පරාජයෙන් පසු එය තවත් දුර්වල විය.

== රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා ==
වං ගොන් උතුරු [[චීනය]] සමග රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා ඔස්සේ සිය රාජ්‍යය නීත්‍යානුකූල බව තහවුරු කර ගැනීමට උත්සාහ දරන විට, ග්යොන් හ්වොන් එයම දකුණු චීනයේ, වි‍ශේෂයෙන්ම [[වුයුඒ]] පාලකයින් සමග ඉටු කරගන්නට උත්සාහ දැරී ය. කෙසේනමුත්, හුබෙක්ජේ රාජධානිය පැවති සමයේම චීනයේ කලබලකාරී [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය]] පැවති හෙයින් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා මාර්ගයෙන් යුධ ආධාර ඉල්ලීමට කිසිදු පාර්ශ්වයක් උත්සාහ දැරූයේ නැත.

== බිඳවැටීම ==
935දී ග්යොන් හ්වොන්ව ඔහුගේ පුතුන් විසින් බලයෙන් පහ කිරීමත් සමග, ඔහු ගොර්යෝව වෙත පලාගියේ ය. හුබෙක්ජේ රාජ්‍යයට එරෙහිව හමුදා මෙහෙයවන්නට ග්යොන් හ්වොන් මුල්වූයේ ය. වං ගොන් සමග එක්ව ග්යොන් හ්වොන් 100,000කින් යුත් සේනාවක් සිය පැරණි රාජධානියට එරෙහිව මෙහෙයවූ බැව් ''[[සම්ගුක් යුසා]]'' ග්‍රන්ථයේ දැක්වේ.&lt;ref&gt;[[ඉල්-යොන්|Il-yeon]]: ''Samguk Yusa: Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea'', translated by Tae-Hung Ha and Grafton K. Mintz. Book Two, page 135f. Silk Pagoda (2006). ISBN 1-59654-348-5&lt;/ref&gt; ගොර්යෝ සහ හුබෙක්ජේ හමුදා [[සොන්සන්]]හි දී මුණගැසිණි. මෙය වර්තමාන [[උතුරු ග්යොංසං]] පළාතේ [[ගුමි, දකුණු කොරියාව|ගුමි]]හි කොටසකි.එහි දී හුබෙක්ජේ හමුදා විනාශ විය. මෙලෙසින් අවසානයේ ක්‍රි.ව. 936දී හුබෙක්ජේ බිඳවැටිණි. මෙය සිදුවූයේ සිල්ලාවේ ග්යොංසුන් රජු සිල්ලාව වං ගොන්ට යටත් කිරීමත් සමගයි. සොන්සන් සටන පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ නිමාව සනිටුහන් කරයි.

පරිත්‍යාගශීලී ස්වභාවයෙන් යුතු වං ගොන් පරාජය වූ නායක සින්ගොම්හට පදවි නාමයක් පරිනැමී ය. සින්ගොම්ගේ බාල සොහොයුරන් වූ යැංගොම් සහ යොංගොම්හට මෙම කුමන්ත්‍රණයේ වගකීම පවරා පිටුවහල් කෙරිණි.

== මේවාත් බලන්න ==

* [[කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
* [[කොරියාව හා සම්බන්ධ මාතෘකා ලැයිස්තුව]]

== සටහන් ==
{{reflist}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
* ලී, කේ. (1984). ''A new history of Korea.'' පරි. ඊ. ඩබ්. වේග්නර් සහ ඊ. ජේ. ෂූල්ස් විසින් 1976 කොරියානු ප්‍රතිශෝධිත සංස්කරණය මත පදනම්ව සෝල්: ඉල්චෝගක්. ISBN 89-337-0204-0

{{coord missing}}

[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:කොරියානු ඉතිහාසයේ පැරණි රටවල්]]
[[Category:900දී ස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි]]
[[Category:930 දශකයේ අහෝසි කෙරුණු රාජ්‍ය සහ භූමි]]
[[Category:936 අ‍හෝසි කිරීම්]]</text>
      <sha1>kl2l0higu33woxuhf7rpjyu9cgz5tm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියාවේ විද්‍යා හා තාක්ෂණ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75760</id>
    <revision>
      <id>783762</id>
      <parentid>722678</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T04:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55355" sha1="bvvrh94emdbnx851i9s3gpn1f1isrzh" xml:space="preserve">{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
ලෝකයේ සෙසු ප්‍රදේශ බොහෝමයක මෙන්, '''කොරියාවේ විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය''' ද ඇතැම් යුගවල දී අතිශයින් වර්ධනය වූ අතර, එය දියුණුවට පත්නොවී නිශ්චලව පැවති යුගයන් ද විය.

==ප්‍රාග්ඉතිහාසය==
[[පේලියෝලිතික]] යුගයේ අවසානයේ දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ජනයා විසින් [[ක්ෂුද්‍ර ශිලා]] [[ශිලා මෙවලම්|මෙවලම්]] තාක්ෂණය අනුගමනය කොට තිබේ. මෙය සුනම්‍ය ප්‍රාග්එතිහාසික මෙවලම් කට්ටලයක් පවත්වා ගැනීමේ කාර්යක්ෂඹ ක්‍රමයක් විය. පේලියෝලිතික යුගය ශාක සහ මානව අන්තර්ක්‍රියා පැවති දිගු කාලීන යුගයක් ලෙස අවිවාදයෙන් පිළිගැනෙන්නේ වල් පැළෑටි ගණනාවක්ම ඖෂධ ලෙස භාවිතයට ගැනීමට මෙකල ජනයා පෙළඹුණු නිසායි.

[[ජේජු-දෝ]]හි ගෝසන්-රි වලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව, මැටි බඳුන් පළමුවෙන්ම නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි.පූ. 8500-8000 පමණ බැව් පෙනී ගොස් ඇත.&lt;ref&gt;Kuzmin, Yaroslav V. 2006 Chronology of the Earliest Pottery in East Asia: Progress and Pitfalls. ''Antiquity'' 80: 362–371.&lt;/ref&gt; මධ්‍ය [[ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|ජ්‍යුල්මුන් යුගයේ]] (ක්‍රි.පූ. 3500 සිට 2000 පමණ දක්වා) දී කුඩා පරිමාණයේ බෝග වගාවන් ආරම්භ වන තෙක්ම, ජනයා සිය ප්‍රධානඅආහාර ප්‍රභවය ලෙස යැපීම සිදුවූයේ රැස් කිරීම, දඩයම සහ ධීවර කර්මාන්තය මත ය.&lt;ref name=&quot;CrawfordL&quot;&gt;Crawford and Lee&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;expo&quot;&gt;{{cite web| last =| first =| authorlink =| title = The History of Science and Technology in Korea| work = Internet 1996 World Exposition| publisher =| url =http://park.org/Korea/Pavilions/PublicPavilions/Public/nsm/eg/pe-3.html| doi =| accessdate = 2007-07-03 }}&lt;/ref&gt;

[[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් යුගයේ]] ගොවීන් විසින් ක්‍රි.පූ. 1500න් පසු කිසියම් කාලයක [[බහු බෝග වගාව|බහු බෝග වගා]] ක්‍රම අනුගමනය කොට තිබේ.&lt;ref name=&quot;CrawfordL&quot; /&gt; ආහාර නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයේ සිදුවූ මෙම ප්‍රගමනය හේතුවෙන් මුමුන්හි [[දඩයම්-රැස් කරන්නා|යැපුම්]] ක්‍රමවේදය මඳක් වෙනස් කරමින් කොරියානු අර්ධ්දවීපය තුළ [[සූක්ෂ්ම කෘෂිකර්මාන්තය|සූක්ෂ්ම කෘෂිකර්මාන්තය]] ඇරඹීම ශීඝ්‍ර විය. කොරියාව‍ සහ [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනිහර ආසියාවේ]] යාබද ප්‍රදේශ තුළ ක්‍රි.පූ. 1500 සහ 500 අතර කාලයේ [[සෝයාබෝංචි]] (''Glycine max'') [[ගෘහස්ථකරණය]] සිදුවී ඇති බැව් පෙනේ.&lt;ref name=&quot;CrawfordL&quot; /&gt; මෙම යුගයේ දී අතිශයින් සංකීර්ණ තෙත්-වී වගා ක්‍රමයක් වන [[කුඹුර|කුඹුරු වගා]] කෘසිකර්මය ද කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස වෙත හඳුන්වා දී තිබේ.

පුළුල්ව පැතිරුණු [[පුරාවිද්‍යාව|පුරාවිද්‍යාත්මක]] සාක්ෂි අනුව පෙනෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 850න් පසුව, නිවෙස් උණුසුම් කිරීමට භාවිතා වූ තාක්ෂණය වෙනස් වී ඇති බවයි. ක්‍රි.පූ. 850 පෙර ආවාට-නිවෙස් උණුසුම් කිරීමට නිවසේ බිම හාරා සකස් කළ උඳුන් හා ගින්දර භාවිතා විය. ක්‍රි.පූ. 850න් පසු, [[ආවාට-නිවස|ආවාට-නිවෙස්]] ගෘහනිර්මාණය තුළින් අභ්‍යන්තර උඳුන් අතුරුදන් වී ගිය අතර, ඒ වෙනුවට [[හොසෝ]], [[හොනාම්]], සහ බටහිර [[යොංනම්]] ප්‍රදේශවල භාවිතා වන ගිනිඅඟුරු බඳුන් වැනි තාක්ෂණ ක්‍රමයක් භාවිතා වන්නට ඇත.

ක්‍රි.පූ. 900ට පෙර බාහිර පෙදෙස්වල සිට කොරියානු අර්ධද්වීපය වෙත ලෝකඩ භාණ්ඩ රැගෙන ඒම සිදු විය. කෙසේනමුත්, [[සොංගුක්-රි]] ප්‍රදේශයෙන් හමුවූ ලෝකඩ වාත්තු කිරීමට යොදාගන්නා අච්චු සහ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු පෙදෙසින් විශාල වශයෙන් හමුවන ලෝකඩ භාණ්ඩ නිසා පෙනෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 700 පමණ වන විට අර්ධද්වීපයතුළ ලෝකඩ නිර්මාණ තාක්ෂණය සිදුවී ඇති බවයි. සියවස් කිහිපයකට පසුව, යකඩ නිෂ්පාදනය ද අනුගමන කෙරුණු අතර, කොරියාවේ කිෂ්පාදිත යකඩ ආම්පන්න සහ ආයුධ ක්‍රි.පූ. 200න් පමණ පසුව අතිශයින් සුලබ විය. යකඩ මෙවලම් හේතුවෙන් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ නව ප්‍රදේශ වෙත සූක්ෂ්ම කෘෂිකර්මාන්තය ව්‍යාප්ත කිරීම පහසු විය.

මෑතක් වනතුරුම, &quot;[[ඔන්දොල්]]&quot; නැමැති යටි-ගෙබිම උණුසුම්කරණ තාක්ෂණය කොරියානුවන්ගේ නිර්මාණයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref name=&quot;ondol&quot;&gt;{{Cite news |last= |first= |author-link= |last2= |first2= |author2-link= |title=Ancient 'Ondol' Heating Systems Discovered in Alaska |newspaper=Chosun Ilbo |pages= |date=2007-06-27 |url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200706/200706260010.html |postscript=&lt;!--None--&gt; |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013063122/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200706/200706260010.html |archivedate=2007-10-13 |access-date=2017-11-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මුලින් විශ්වාස කෙරුණේ එය වසර 2,500කට පමණ පෙර [[ඔක්ජෝ|උතුරු ඔක්ජෝ]] ජනයා විසින් නිර්මාණය කළ බවයි. කෙසේනමුත්, මෑතක දී [[ඇලස්කාව|ඇලස්කාවෙන්]] වසර 3,000ක් පමණ පැරණි මෙවැනිම ගෙබිම උණුසුම් කිරීමේ තාක්ෂණයක් සොයාගැනුණු නිසා ඉහත මතය ප්‍රහ්නාර්ථයක්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;ondol&quot;/&gt; ඉහත ස්ථාන දෙක අතර ප්‍රදේශයෙන් කිසිදු ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ/හෝ පුරාතන ඔන්දොල් අංග හමුනොවීම නිසා, මෙම ක්‍රම දෙකම එකම ප්‍රභවයකින් සම්භවය වූවකැයි සිතීම අපහසු බැව් පෙනේ.&lt;ref name=&quot;ondol&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Application of the control methods for radiant floor cooling system in residential buildings  Building and Environment Volume 41, Issue 1, January 2006, Pages 60-73 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6V23-4FRHD2D-1&amp;_user=10&amp;_coverDate=01%2F31%2F2006&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;view=c&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=a43c7f4a2f1946581ab2a3158acf44c1]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;温突—朝鲜族民居的独特采暖方式 {{zh icon}} 2000. Journal of Shenyang Archit Civil Eng Univ [http://www.cqvip.com/qk/94749X/20001603/4402358.html]&lt;/ref&gt;

==තුන් රාජධානි යුගය==
[[File:Korea-Gyeongju-Cheomseongdae-02.jpg|left|thumb|150px|[[චොම්සොංදේ]] නිරීක්ෂණාගාරය]]
කොරියානු අර්ධද්වීපය තුළ පළමුවරට දැඩිව පුළුස්සන ලද අර්ධ-වීදුරුමය (stoneware) සෙරමික් නිර්මාණය සිදුවූයේ තුන් රාජධානි යුගයේ ය. මෙහි දී මැටි උඳුන් තුළ 1000 °Cට වැඩි උෂ්ණත්වයකට රත්කොට වීදරු බවට පත්කෙරේ.&lt;ref&gt;Barnes, Gina L. 2001 ''State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives''. London: Curzon, pp. 100-101.&lt;/ref&gt;

මෙම යුගයේ තවත් වැදගත් ලක්ෂණයක් ලෙස කාර්මික-පරිමාණයේ මැටි බඳුන් සහ උළු නිෂ්පාදනය සිදුවීම හඳුනාගත හැක.&lt;ref&gt;Lee, Sung-joo. 1998. ''Silla - Gaya Sahwoe-eui Giwon-gwa Seongjang'' [The Rise and Growth of Society in Silla and Gaya]. Seoul: Hakyeon Munhwasa.&lt;/ref&gt; මෙය ක්‍රි.ව. 100-300 අතර කාලයේ චීන [[මකර පෝරණුව]] භාවිතයට ගැනීමට හේතු විය.

වර්තමානය තෙක් ශේෂව ඇති [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] යුගයේ විශිෂ්ට විද්‍යා හා තාක්ෂණික නිමැවුම් අතලොස්ස අතුරින් එකක් ලෙස [[චොම්සොංදේ]] හැඳින්විය හැක. මෙහි අරුත &quot;තාරකා නිරීක්ෂණ මණ්ඩපය&quot; යන්නයි. මෙය පෘථිවිය මත ස්ථාපිත පැරණිතම [[ආකාශ වස්තු නිරීක්ෂණාගාරය|ආකාශ වස්තු නිරීක්ෂණාගාර]] අතුරින් එකක් ද වේ. මෙය ඉදිවූයේ [[සිල්ලාහි සොන්දොක් රැජින|සොන්දොක් රැජින]]ගේ පාලන සමයේ ය. මෙම කුළුණ ඉදිකිරීමේ දී කපන ලද ග්‍රැනයිට් කුට්ටි 366ක් භාවිතා වී ඇති අතර, එමගින් චන්ද්‍ර වර්ෂයේ අන්තර්ගත දින 366 සංකේතවත් වේ යැයි ඇතැම්හු පවසති. එසේම මෙහි අත්තිවාරම් පාෂාණ 12ක් ඇති අතර, එමගින් වසරේ මාස දොළහ නිරූපණය වේ යැයි පැවසේ. මෙහි නිර්මාණ සැලැස්ම [[බුදු දහම|බුදු දහමේ]] ආභාසය ලබා නිර්මාණය වූවක් යැයි පිළිගැනේ.

[[හ්වංන්‍යොංසා]]හි මහල් නවයකින් යුත් දැව ස්තූපය එහි ප්‍රධාන විහාර ගොඩනැගිල්ල ඉදිකළ පසුව ඉදිවූවක් වන අතර, එය ද සොන්දොක් රැජිනගේ මෙහෙයවීම මත ඉදිවූවකි. මෙය මෙතක් ඉදිකොට ඇති විශාලතම පූර්වකොරියානු ස්තූපය බව ඇතැම්හු පවසති. එය [[මීටර]] 80ක උසින් යුක්ත වූ බැව් වාර්තා වේ. නමුත් වර්තමානය වනවිට, එහි අත්තිවාරම් පාෂාණ පමණක් දැකගත හැකි නමුත්, ඉන් එහි සැබෑ ව්‍යූහයේ වූ දැවන්තභාවය අනුමාන කළ හැක.

==ගොර්යෝ රාජවංශය==
[[ගොර්යෝ රාජවංශය|ගොර්යෝ රාජවංශ]] සමයේ 1234දී [[චෝයි යුන්-උයි]] විසින් ලෝහ චලන වර්ගයේ මුද්‍රණ ක්‍රමය සොයාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&amp;q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&amp;f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=World Treasures: Beginnings|url=http://www.loc.gov/exhibits/world/world-record.html#obj152|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=15 July 2016}}&lt;/ref&gt; මෙම සොයාගැනීම හේතුවෙන් මුද්‍රණ කටයුතු තවත් පහසු වූ අතර කාර්යක්ෂම ද විය. මෙකල සාක්ෂරතාව ද ඉහළ ගිය අතර, චීන සංචාරකයන් අනුව එකල කියවන්නට නොහැකි වීම ලැජ්ජාවට කාරණයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;Baek Sauk Gi (1987). Woong-Jin-Wee-In-Jun-Gi #11 Jang Young Sil, page 61. Woongjin Publishing.&lt;/ref&gt; පසුව [[මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යය|මොංගෝල අධිරාජ්‍යය]] විසින් කොරියාවේ චලන මුද්‍රණ ක්‍රමය අනුගමනය කළ අතර, එය මධ්‍ය ආසියාව පුරා ව්‍යාප්ත කරන ලදී. ගුටෙන්බර්ග්ගේ මුද්‍රණ යන්ත්‍රය වැනි පසුකාලීන නිමැවුම් සඳහා ද චෝයිගේ සොයාගැනීම බලපෑවේ ද, එසේ නොවේ ද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් තර්ක විතර්ක පවතියි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gutenberg and the Koreans: Did Asian Printing Traditions Influence the European Renaissance?&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.rightreading.com/printing/gutenberg.asia/gutenberg-asia-1-introduction.htm |access-date=2017-11-05 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811145633/http://www.rightreading.com/printing/gutenberg.asia/gutenberg-asia-1-introduction.htm }}&lt;/ref&gt; [[මෝං‍ගෝලවරු]]න් [[මොංගෝලීය යුරෝපා අක්‍රමණය|යුරෝපය ආක්‍රමණය]] කරන විට ඔවුන් නොයෙකුත් ආසියානු තාක්ෂණික ක්‍රම හඳුන්වා දෙන්නට ද ඇත.

පසුකාලීන ගොර්යෝ රාජවංශ සමයේ දී, ගොර්යෝව ලෝකයේ නැව් තට්ටු කාලතුවක්කු නිර්මාණයේ හිනිපෙත්තේ විය. 1356දී, දැව කැබලි හෝ ලෝහ උණ්ඩ යොදා වෙඩිබෙහෙත් ආයුධ පිළිබඳ නොයෙකුත් අත්හදා බැලීම් සිදු කෙරිණි. 1373දී ගිනි ඊතල සහ හ්වාචාහි ආදි ස්වරූපයක් වැයි හැකි යැයි සැලකෙන &quot;ගිනි නල&quot; වැඩිදියුණු කෙරුණු අතර, ඒවා කොරියානු යුධ නැව්වල සවි කෙරිණි. කාලතුවක්කු සහ අනෙකුත් වෙඩිබෙහෙත් ආයුධ භාවිතය [[ජොසොන් රාජවංශය]] දක්වාම සිදුවූ අතර, 1410 වන විට, 160කට අධික ජොසොන් යුධ නැව් තට්ටු මත කාලතුවක්කු සවිකොට තිබිණි. මධ්‍යකාලීන කොරියානු නව නිපැයුම්කරුවකු, යුධ සෙන්පතියකු සහ විද්‍යාඥයකු ද වූ [[චෝයි මු-සොන්]] විසින් පළමුවරට වෙඩිබෙහෙත් පුළුල්ව භාවිතා කිරීමේ ක්‍රමවේදය [[කොරියාව]]ට හඳුන්වා දුන් අතර, වෙඩිබෙහෙත් භාවිතා වූ ආයුධ රැසක්ම නිර්මාණය කළේ ය. මෙලෙස ආයුධ නිර්මාණය කරන ලද්දේ ජපන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් ([[වොකොවු]]) විසින් කොරියානු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල කොල්ලකෑම්වල නිරතවීම නිසායි. චෝයි විසින් වෙඩිබෙහෙත් පිළිබඳ දැනුම ලබාගන්නා ලද්දේ චීන වෙළෙන්දකු වූ ලි යුවාන්ගෙනි. නමුත් එය මොංගෝල නීතියට එරෙහි විමක් විය. ලී මුලින් එයට අකමැති වුව ද, පසුව එයට මනාපය පල කළේ චෝයිගේ ජාතයාලය සහ කැපවීම දැකීමෙනි. පසුව කොර්යෝ රාජ මාලිගය සහ [[උ රජු]]ගේ ද ප්‍රසාදය හිමි කරගත් අතර, වෙඩිබෙහෙත් පිළිබඳ පර්යේෂණ කිරීමට ඔහු කම්හලක් සහ විද්‍යාගාරයක් ද ලබාදෙන ලදී. පළමුවරට [[කොරියානු කාලතුවක්කු]] නිර්මාණය කළ ඔහු [[සින්ගිජොන්]] (කොරියානු ගිනි ඊතල) සහ පසුව [[හ්වාචා]]ව ද නිපදවී ය. 1377දී පළමුවරට නිපදවන ලද මෙම හ්වාචාව පළමු සැබෑ බහුවිධ රොකට් රඳවනය ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.kscpp.net/LinkClick.aspx?fileticket=lILBCCXDCSk%3d&amp;tabid=115&amp;mid=528 |access-date=2017-11-05 |archive-date=2017-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405173317/http://www.kscpp.net/LinkClick.aspx?fileticket=lILBCCXDCSk%3d&amp;tabid=115&amp;mid=528 }}&lt;/ref&gt; මෙම ආයුධ පෙර රොකට් ආයුධ හා සැසඳීමේ දී විශාල දියුණුවක් ලැබීමට සමත්ව තිබූ අතර, එහි දී රොකට්ටු (අහස් වෙඩි) 200ක් එක්වර නිකුත් කළ හැකි විය.

==ජොසොන් රාජවංශය==
[[File:Korean celestial globe.jpg|right|thumb|[[මහා සේජොං|සේජොං රජ]] සමයේ [[ජං යොං-සිල්]] නම් විද්‍යාඥයා විසින් ප්‍රථම වරට නිපදවන ලද කොරියානු [[ඛගෝලය]].]]

=== 15වන සියවස ===
ජොසොන් රාජවංශයේ [[මහා සේජොං]] රජ සමය කොරියාවේ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයෙහි දැවැන්ත ප්‍රගමනයක් සිදුවූ යුගය ලෙස සැලකේ. සේජොංගේ නව ප්‍රතිපත්තිය යටතේ [[ජං යොං-සිල්]] වැනි [[චොන්මින්]] (පහළ-තත්ත්වයේ) ජනයාට ද රජයේ සේවය කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය. ලාබාල වියේදීම, ජං නව නිර්මාණකරුවකු සහ ඉංජිනේරුවරයකු ලෙස සිය කුසලතා ප්‍රදර්ශනය කළ අතර, කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා කාර්ය පහසු කිරීමේ උපකරණ ද නිර්මාණය කළේ ය. මේ අතරට ජල නායක සහ ඇල මාර්ග ඉදිකිරීම ද ඇතුළත් විය. ජංහට ක්‍රමයෙන් මාලිගයේ දිවි ගෙවීමට අවසර හිමිවූ අතර, එහිදී කොරියානු විද්‍යාවේ දියුණුව උදෙසා තවත් විද්‍යාඥයින් පිරිසක් සමග ඔහු කටයුතු කළේ ය.

ඔහුගේ ඇතැම් නිමැවුම් අතර, ස්වයංක්‍රීය [[ජල ඔරලෝසුව]] (ජග්යොක්රු) ද වේ. 1434දී ජං විසින් නිපදවන ලද මෙය ලී වස්තූන්ගේ චලන මගින් වේලාව දෘශ්‍යමය ලෙස පෙන්වයි. එසේම ඔහු විසින් අමතර තාරකා විද්‍යා උපාංග සහිත මෙයට වඩා සංකීර්ණ තවත් ජල-ඔරලෝසුවක් සහ පැරණි [[ගොර්යෝ රාජවංශය|ගොර්යෝ රාජවංශ]] සමයේ නිර්මාණය වූ ලෝහ චලන මුද්‍රණ ක්‍රමය වැඩිදියුණු කිරීම ද සිදුකරන ලදී. මෙම නව ආකෘතිය ඉහළ ගුණාත්මයෙන් යුතු වූ අතර, ශීඝ්‍රතාව පැරණි යන්ත්‍රය මෙන් දෙගුණයක් විය. සෙසු නිමැවුම් අතර දෘෂ්ටි වීදුරු සහ වර්ෂාමාපක ද වේ.

කොරියානු තාරකා විද්‍යාව ජොසොන් යුගයේ උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙකල ජං වැනි පුද්ගලයින් විසින් නිර්මාණය කළ ඛගෝල වැනි උපාංග හේතුවෙන් සූර්යයා, චන්ද්‍රයා, සහ තාරකාවල පිහිටීම නිශ්චිතව දැක්විය හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|author=백석기|title=웅진위인전기 #11 장영실|publisher=웅진출판사|year=1987|page=56}}&lt;/ref&gt; පසුකාලීන ඛගෝල (ග්‍යුප්යෝ, 규표) ඍතු වෙනස්වීම්වලට ද ගැළපෙන අයුරින් සකස් කෙරිණි.

[[මහා සේජොං]] රජ සමයේ තාරකා විද්‍යාත්මක සහ දින දර්ශන ක්ෂේත්‍රයේ සිදුවූ විශිෂ්ඨතම පෙරැළිය ලෙස [[චිල්ජොංසන්]] හැඳින්විය හැක. 1442දී ගොඩනැගූ මෙය සප්ත දිව්‍යමය වස්තූන් (දෘශ්‍යමය ග්‍රහලෝක පහ, සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා) ගමන් මග ඇතුළත් ගණනයන්ගේ එකතුවකි. මෙම කෘතිය නිසා විද්‍යාඥයින්හට සූර්යග්‍රහණ සහ තාරකා චලන වැනි ප්‍රධාන දිව්‍යමය සංසිද්ධි සියල්ල පුරෝකථනය කළ හැකි විය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Korea And The Korean People&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.indiana.edu/~easc/resources/korea_slides/science/9-1.htm |access-date=2017-11-05 |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706045214/http://www.indiana.edu/~easc/resources/korea_slides/science/9-1.htm }}&lt;/ref&gt; [[හොන්චොන්සිග්යේ]] යනු 1669දී [[සොං ඉ-යොං]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද තාරකා විද්‍යා ඔරලෝසුවකි. මෙම ඔරලෝසුවේ අන්තර්ගත කටුගෝලයේ විෂ්කම්භය 40 cm කි. මෙම ගෝලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඔරලෝසු යන්ත්‍රණයක් ඔස්සේ වන අතර, එමගින් දෙන ලද අවස්ථාවක ආකාශ වස්තූන්ගේ පිහිටීම පෙන්වයි.

[[කංනිදෝ]] නැමැති කොරියාවේ නිර්මිත ලෝක සිතියම 1402දී, [[කිම් සා-හ්යොං]] (김사형, 金士衡), [[යි මු (මුල්කාලීන ජොසොන්)|යි මු]] (이무, 李茂) සහ [[යි හොයි]] (이회, 李撓) යන අය විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. මෙම සිතියම [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|ජොසොන්හි තේජොං]] රජ සමයේ දෙවන වර්ෂයේ නිමවූවකි. මෙම සිතියම චීන, කොරියානු සහ ජපන් සිතියම්වල සංකලනයෙන් නිර්මාණය කළ එකකි.

වර්තමානයේ [[ජාතික භාෂාව]]ක් ලෙස භාවිතා වන පළමු සහ එකම විශේෂාංග වර්ණමාලාව වන [[හංගුල්]] 1444දී සේජොං රජු විසින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

=== 16-19වන සියවස් ===
පසුකාලීන ජොසොන් රාජවංශ යුගයේ විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික ප්‍රගමනය මුල්කාලීන ජොසොන් යුගයට සාපේක්ෂව මන්දගාමී විය.

16වන සියවසේ මාලිග වෛද්‍යවරයකු වූ [[හියෝ ජුන්]] විසින් වෛද්‍ය කෘති ගණනාවක් ලියා ඇත. ඔහුගේ වඩාත් වැදගත්ම කෘතිය ලෙස සැලකෙන්නේ [[දොංග්‍යුයි බෝගම්]] නැමැති කෘතියයි. මෙය බොහෝ අවස්ථාවල දී [[සම්ප්‍රදායික කොරියානු වෙදකම|සම්ප්‍රදායික කොරියානු වෙදකමේ]] දී නිර්දිෂ්ට ග්‍රන්ථයක් ලෙස භාවිතා වේ. මෙම කෘතිය [[චීනය]] සහ [[ජපානය]] වෙත ව්‍යාප්ත වූ අතර, වර්තමානයේ පවා එය [[පෙරදිග වෛද්‍ය විද්‍යාව|පෙරදිග වෛද්‍ය විද්‍යාවේ]] ස්මභාව්‍ය කෘතියක් ලෙස සැලකේ.

පළමු මෘදු [[ප්‍රක්ෂේපණ කබාය]] වන, [[ම්යුන්ජෙබේගබ්]] නිර්මාණය වූයේ 1860 දශකයේ ජොසොන් [[කොරියාව]] තුළ ය. මෙය [[කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ ආක්‍රමණය (1866)]] සිදුවී මඳ කලකට පසුව නිර්මාණය වූවකි. බටහිර හමුදාවලින් එල්ලවෙමින් පැවති තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීමට වෙඩි නොවදින සන්නාහ නිර්මාණය සඳහා [[හ්‍යුංසොන් දේවොන්ගුන්]] විසින් නියෝග කරන ලදී. [[කිම් ගි-දු]] සහ [[ගං යුන්]] විසින් සොයාගන්නා ලද්දේ ප්‍රමාණවත් ඝනකමක් ඇත්නම් [[කපු]]වලට උක්ඩවලින් එරෙහි ආරක්ෂාවක් ලබාදිය හැකි බවයි. මේ නිසා කපු ස්තර 30කින් යුතුව කබා නිෂ්පාදනය කෙරිණි. මෙම කබා [[කොරියාව වෙත එක්සත් ජනපද ගවේෂණය]] (1871) සිදුවූ සමයේ, එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව 1871දී [[ගංග්හ්වා දූපත]] වෙත ප්‍රහාර එල්ල කිරීමත් සමග සටන්වල දී මෙම කබාය භාවිතා විය. මින් එක් කබායක් සොයාගත් එක්ස්ත ජනපද හමුදාව එය එක්සත් ජනපදය වෙත රැගෙන ගොස් 2007 වර්ෂය තෙක් [[ස්මිත්සෝනියානු කෞතුකාගාරය|ස්මිත්සෝනියානු කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනයට තබන ලදී. මේ වනවිට කොරියාව වෙත රැගෙන එන ලදුව, එය මහජන ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

==නූතන යුගය==

===උතුරු කොරියාව===
1985 පසුභාගයේ උතුරු කොරියාවේ පළමු [[සංගෘහිත පරිපථ]] නිර්මාණ ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක විය. 1990 දශකයේ මුල් කාලය වන විට උතුරු කොරියාව වසරකට පරිගණක 20,000ක් පමණ නිර්මාණය කළේ ය. වාර්තා අනුව ඉන් 60%ක් අපනයනය කෙරුණු අතර, සෙසු ප්‍රමාණය ප්‍රධාන වශයන්ම අභ්‍යන්තර යුධ කටයුතු සඳහා භාවිතා විය.&lt;ref name=lankov244&gt;{{cite news|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2009/02/166_13540.html|date=12 December 2007|title=Surfing Net in North Korea|author=[[ඇන්ඩ්‍රේ ලැන්කොව්|Andrei Lankov]]|work=Korea Times|accessdate=30 May 2016}}&lt;/ref&gt; මුල්කාලීන 1990 දශකයේ මෘදුකාංග සංවර්ධන කර්මාන්ත ද ඇරඹිණි.&lt;ref name=lankov244/&gt;&lt;ref name=&quot;HongLimintro&quot;&gt;{{cite web| last = Hong| first = Sung-Bum| authorlink =|author2=Lin Ki-Chul| title = Research on North Korean Science and Technology: Observation by Key Technology Area| work =| publisher =| url = http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017606.pdf| format = PDF| doi =| accessdate = 2007-07-10 }}&lt;/ref&gt; සාමාන්‍යයෙන්, [[මෘදුකාංග]] ව්‍යාපෘතිය ඉහළ මට්ටමකින් සිදුවන අතර, අනාගතයේ දී එය ප්‍රධාන අපනයන අංගය වනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Research on North Korean Science and Technology: Observation by Key Technology Area |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017606.pdf |access-date=2017-11-05 |archive-date=2012-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205114727/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN017606.pdf }}&lt;/ref&gt; උතුරු කොරියාව විසින් තමන්ගේම [[මෙහෙයුම් පද්ධතිය]]ක් නිර්මාණය කොට ඇති අතර, එය ''[[රෙඩ් ස්ටාර් ඕඑස්|Red Star]]''&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8604912.stm North Korean Red Star operating system details emerge], BBC, 6 April 2010&lt;/ref&gt; නම් වේ. එසේම ''[[ක්වංම්යොං (ජාලය)|ක්වංම්යොං]]'' නැමැති [[අන්තඃජාලය|අන්තඃජාල]] ජාලකරණයක් ද ඇති අතර, එහි අන්තර්ගත වන්නේ [[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාලයේ]] ඇතුළත් වාරණයට ලක්කළ අන්තර්ගතයන් පමණකි. උතුරු කොරියානු තොරතුරු තාක්ෂණ විශේෂඥයින් ඉහළ තාක්ෂණ සාක්ෂරතාවක් පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1906219,00.html North Korea Tries to Ramp Up Tech Infrastructure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624223133/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1906219,00.html |date=2009-06-24 }}, ''[[ටයිම් (සඟරාව)|Time]]'', 22 June 2009&lt;/ref&gt;

[[අභ්‍යවකාශ තාක්ෂණය පිළිබඳ කොරියානු කමිටුව]] (KCST) යනු එරට ජාතික අභ්‍යවකාශ නියෝජිතායතනයයි. මෙය පාලනය කරනු ලබන්නේ [[උතුරු කොරියාවේ ජාතික ආරක්ෂක කොමිසම|ජාතික ආරක්ෂක කොමිසම]] විසින් වන අතර, රාජ්‍ය විද්‍යා ඇකඩමිය සහ [[කාලතුවක්කු තාක්ෂණ මාර්ගෝපදේශක කාර්යාංශය]] වැනි වෙනත් ප්‍රධාන ආයතන හා සමගාමීව එය ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/space/world/dprk/agencies.htm DPRK National Space Agency Organization], Globalsecurity.org, 06-07-2010&lt;/ref&gt; 2010 වන විට, අභ්‍යවකාශ දියත් කිරීම් පහසුකම් ස්ථාන දෙකක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතිණි. එනම් [[උතුරු හම්ග්යොං]] පළාතේ [[තොංහේ චන්ද්‍රිකා දියත් කිරීමේ භූමිය]] සහ [[උතුරු ප්යොන්ගන්]] පළාතේ [[තොංචෑං-දොං අභ්‍යවකාශ දියත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථානය]]යි. [[ක්වංම්යොංසොං වැඩසටහන|ක්වංම්යොංසොං]]-ගණයේ චන්ද්‍රිකා ඉහත පැරණි භූමියෙහි [[පෙක්තුසන් (රොකට්ටුව)|පෙක්තුසන්]] සහ [[උන්හා]] රොකට්ටු ආධාරයෙන් දියත් කෙරේ. නමුත් මෙතෙක් ඒ කිසිවක් සාර්ථක වී නැත.&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/space/world/dprk/comm.htm DPRK Satellite Missions], Globalsecurity.org, 10-22-2009&lt;/ref&gt;

උතුරු කොරියාව නොයෙකුත් යුධ තාක්ෂණික ක්‍රම පිළිබඳව ද පර්යේෂණ සිදු කරයි. මේ අතර [[GPS]] අවහිරක,&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/dprk/2010/dprk-101007-voa01.htm North Korea Appears Capable of Jamming GPS Receivers], globalsecurity.org, 7 October 2010&lt;/ref&gt; රහසිගත තීන්ත,&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/7960218/North-Korea-develops-stealth-paint-to-camouflage-fighter-jets.html North Korea 'develops stealth paint to camouflage fighter jets'], The Daily Telegraph, 23 August 2010&lt;/ref&gt; [[කුරු සබ්මැරීන]],&lt;ref&gt;[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk02500&amp;num=6463   North Korea's Human Torpedoes], DailyNK, 06-05-2010&lt;/ref&gt; රසායනික, ජෛව සහ න්‍යෂ්ටික අවි,&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/29/2010042901362.html | title = New Threat from N.Korea's 'Asymmetrical' Warfare | publisher = The Chosun Ilbo (English Edition) | work = English.chosun.com | date = 2010-04-29 | accessdate = 2010-12-13 }}&lt;/ref&gt; පුද්ගල-නාශක ලේසර්&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/11/24/north.korea.capability/index.html North Korea's military aging but sizable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903021838/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/11/24/north.korea.capability/index.html |date=2014-09-03 }}, CNN, 25 November 2010&lt;/ref&gt; සහ ප්‍රක්ෂේපණ මිසයිල ද වේ.&lt;ref name=&quot;NTI&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|authorlink=|title=North Korea Profile|work=Country Overviews|publisher=Nuclear Threat Initiative|date=December 2006|url=http://www.nti.org/e_research/profiles/NK/index.html|doi=|accessdate=2007-07-10}}&lt;/ref&gt;

===දකුණු කොරියාව===
{{see also|විද්‍යා හා තාක්ෂණ අමාත්‍යාංශය (දකුණු කොරියාව)}}
දකුණු කොරියාවේ විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනය මුලින් විශාල වශයෙන් සිදු නොවූයේ [[කොරියාව බෙදීම]] සහ නිදහස ලබා ගැනීමෙන් පසුව ඇතිවූ [[කොරියානු යුද්ධය]] හේතුවෙන් උද්ගත වූ ප්‍රතිඵල හේතුවෙනි. 1960 දශකයේ [[පාක් චුං-හී]]ගේ ආඥාදායකත්වය යටතේ [[දකුණු කොරියාවේ ආර්ථිකය]] කාර්මීකරණය ඔස්සේ ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වූ අතර, [[සැම්සුන්ග්|සැම්සුං]] සහ [[LG සමූහය|LG]] වැනි [[චේබොල්]] සංස්ථා ද නිර්මාණය විය.

2008 වන විට, [[R&amp;D]] නියමයන් අනුව ‍දකුණු කොරියාව 5වන ඉහළම ස්ථානයේ පැවතිණි.&lt;ref&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20080515002&amp;part=107&amp;SearchDay=&amp;page=1 Korea's science competitiveness moves up to 5th place: global report | Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ඒස් ඉලෙක්ට්‍රොනික්ස්හි CEO වූ [[පාක් ක්යේ-ජුං]] 23වන නව නිමැවුම් සහ නව නිෂ්පාදනය ප්‍රදර්ශනයේ දී සිය මෝටර් සහ මෝටර්-සහිත ගියර සඳහා රන් සහ රිදී ත්‍යාග හිමි කරග්තතේ ය. ඔහු රන් පදක්කම හිමි කරගත්තේ ධාවනය වන මෝටර් රථයක ඇතිවන කම්පන විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පරිනාමණය කළ හැකි උපංගයක් නිපදවීම හේතුවෙනි.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20070612021&amp;part=107&amp;SearchDay=&amp;page=10 'Korean Edison' sweeps global invention awards| Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; පෙන්සිල්වේනියාවේ පිට්ස්බර්ග්හි පැවති INPEX ප්‍රරද්ශනයේ දී කොරියානු නිමැවුම් දහසයක් සම්මාන හිමි කරගත්තේ ය. මේ අතරට රන් ත්‍යාග සතරක්, රිදී තුනක් සම විශේෂ ත්‍යාග හයක් ඇතුළත් විය. පිට්ස්බර්ග් INPEX තරගාවලිය සඳහා රටවල් 20කින් නව නිර්මාණකරුවන් සහභාගී වූ අතර, ඕස්ට්‍රේලියාව, ජර්මනිය සහ එක්සත් ජනපදය සහ තවත් රටවල් 11ක තරගකරුවන් විසින් නිමැවුම් 160ක් ඉදිරිපත් කොට තිබිණි.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

සෝල් නුවර ලෝකයේ &quot;ප්‍රධාන ඩිජිටල් නගරයක්&quot; සහ &quot;ලෝකයේ තාක්ෂණික අගනුවරක්&quot; ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;http://english.chosun.com/w21data/html/new...0706200011.html{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.theage.com.au/articles/2007/06/16/1181414598292.html |location=Melbourne | work=The Age | title=Tech capitals of the world | date=2007-06-18}}&lt;/ref&gt; දකුණු කොරියාව ලෝකයේ වඩාත්ම තාක්ෂණිකව දියුණු සහ ඩිජිටල් වශයෙන් සම්බන්ධිත රටවල් අතුරින් ද එකකි. OECD රටවල් අතුරින් තෙවැනියට විශාලතම පුළුල් කලාපීය (බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ්) අන්තර්ජාල පරිශීලකියන් සිටින රට ද වේ.&lt;ref&gt;[http://www.oecd.org/document/9/0,2340,en_2649_34223_37529673_1_1_1_1,00.html OECD Broadband Statistics to June 2006&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; එසේම එය ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග, ඩිජිටල් තිර, අර්ධසන්නායක උපාංග සහ ජංගම දුරකථන ක්ෂේත්‍රයේ ලෝක බලවතකු ද වේ.

නිල වශයෙන් අවමානයට ලක්කෙරුණු විද්‍යාඥයකු වන [[හ්වං වූ-සුක්]] විසින් මෙහෙයවන ලද ජෛව-ඉංජිනේරු පර්යේෂණ කණ්ඩායමක් විසින් 2002දී මියගිය සුනඛයකුගේ සජීවී ක්ලෝන තුනක් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20080522001&amp;part=107&amp;SearchDay=&amp;page=1 Korean lab successfully clones dead dog | Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

රුසියාව, ජපානය, තුර්කිය සහ වෙනත් රටවල්වල වෛද්‍යමය සහ කාර්මික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය වන විකිරණශීලී සමදර්ශ නිෂ්පාදන උපාංග ද කොරියාව විසින් අපනයනය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20070605015&amp;part=107&amp;SearchDay=&amp;page=5 Korea to export isotope production equipment to Russia, Turkey, Algeria | Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

කොරියාව සහ රුසියාව අතර අභ්‍යවකාශ තාක්සණය සම්බන්ධයෙන් සුහද මිත්‍රත්වයක් පවතී.&lt;ref&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20070703031&amp;part=107&amp;SearchDay= Korea, Russia enter full-fledged space partnership | Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; එසේම එමගින් ප්‍රවේක්ෂණ කැමරා අන්තර්ගත [[එයාරැන්ග්-1|Arirang-1]] සහ [[එයාරැන්ග්-2|Arirang-2]] ද දියත් කොට ඇත.

[[රොබෝ විද්‍යාව]] සැලකූ විට, KAIST ආයතනය සිය [[මානවරූපී රොබෝව]] වන [[HUBO]] සමගින් ජපන් සමාගමක් වන [[හොන්ඩා]] සමග තරග කරයි. හොන්ඩාහි [[ASIMO]] සහ KAISTහි HUBO යනු ඇවිදීමට හැති මානවරූපී රොබෝවන් අතලොස්ස අතුරින් දෙකකි.&lt;ref name=&quot;I4U&quot;&gt;{{cite web| last = Lugmayr| first = Luigi| authorlink =| title = New Humanoid Robot: HUBO Robot from Korea| work =| publisher = I4U| date = 2004-12-22| url = http://www.i4u.com/article2641.html| doi =| accessdate = 2007-07-07 }}&lt;/ref&gt; පළමු HUBO සංවර්ධනය කරන ලද්දේ වසර 3ක පර්යේෂණ කටයුතුලින් පසු වන අතර, එයට ඇ.ඩො. මිලියන 1ක වියදමක් ද දැරීමට සිදු විය.&lt;ref name=&quot;ohmynewshubo&quot;&gt;{{cite web|last=Kyu|first=Lee Sung|authorlink =|author2=Todd Thacker|title=Korean Robotics Steps Into the Future|work=|publisher=OhmyNews|date=2005-01-18|url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=206848&amp;rel_no=1|format=|doi=|accessdate =2007-07-07}}&lt;/ref&gt;

[[විද්‍යාව හා තාක්ෂණය පිළිබඳ ග්වංජු ආයතනය|විද්‍යාව හා තාක්ෂණය පිළිබඳ ග්වංජු ආයතනයේ]] දකුණු කොරියානු විද්‍යාඥයින් සහ [[කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලය, සැන්ටා බාබරා|සැන්ටා බාබරාහි කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලය]] අතර සහයෝගයෙන් දියත් කළ පර්යේෂණ මගින් කාබනික [[ප්‍රභාවෝල්ටීය ජව කෝෂය]]ක් සාර්ථක අයුරින් නිමවා ඇති අතර, මෙහි ශක්ති කාර්යක්ෂමතා ප්‍රතිශතය 6.5කි.&lt;ref name=&quot;koreanetphoto&quot;&gt;{{cite web| last =| first =| authorlink =| title = High-efficiency plastic solar cell developed| work =| publisher = Korea.net| date = 2007-07-12| url = http://korea.net/News/News/NewsView.asp?serial_no=20070713001&amp;part=107| format =| doi =|accessdate = 2007-07-12|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070930155406/http://korea.net/News/News/NewsView.asp?serial_no=20070713001&amp;part=107|archivedate = 2007-09-30}}&lt;/ref&gt;

2013 අගෝස්තු මස ගෝලීය ස්මාර්ට්ෆෝන් භාවිතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක ප්‍රතිඵල මුදාහැරිණි. [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයෙන්]] (UAE) පසුව දෙවන ඉහළම ප්‍රතිශතය සහිත රට දකුණු කොරියාවයි. එහි ප්‍රතිශතය ජනගහනයෙන් 73.0%කි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 15 Countries With the Highest Smartphone Penetration|url=http://mashable.com/2013/08/27/global-smartphone-penetration/?utm_cid=mash-com-g+-pete-photo|work=Mashable|publisher=Mashable|accessdate=24 September 2013|author=Zoe Fox|date=27 August 2013}}&lt;/ref&gt;

2013 පළමු අර්ධයේ එල්ලවූ සයිබර් ප්‍රහාරවලින් රජය, පුවත්-මාධ්‍ය, රූපවාහිනී ආයතන සහ බැංකු වෙබ්අඩවි අපහසුතාවයට ලක්වූ අතර, පසුව 2017 දී නව සයිබර් ආරක්ෂක විශේෂඥයින් 5,000කට පුහුණුව ලබාදෙන ලදී. මෙම සිදුවීම සහ 2009, 2011 සහ 2012 වර්ෂවල සිදුවූ සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් දකුණු කොරියානු රජය සිය උතුරු අසල්වැසියාට චෝදනා කරයි. නමුත් ප්යොංග්යෑං රජය මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කරයි.&lt;ref name=&quot;Jun&quot;&gt;{{cite news|title=Seoul Puts a Price on Cyberdefense|url=http://blogs.wsj.com/korearealtime/2013/09/23/seoul-puts-a-price-on-cyberdefense/|accessdate=24 September 2013|newspaper=Wall Street Journal|date=23 September 2013|author=Kwanwoo Jun|agency=Dow Jones &amp; Company, Inc}}&lt;/ref&gt;

2013 සැප්තැම්බ‍රයේ පසු කාලයේ ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය සහ ජාතික බුද්ධි අංශ සේවාවේ සහයෝගීත්ව අනුග්‍රහයෙන් පැවැත්වුණු පරිගණක ආරක්ෂණ තරගයක් පිළිබඳ නිවේදනය කෙරිණි. 2013 සැප්තැම්බර් 29 දින ජයග්‍රාහකයන්ගේ නම් නිවේදනය කිරීමට ‍යෝජිතව තිබිණි. එහිදී වොන් මිලියන 80ක ([[එක්සත් ජනපද ඩොලර්|US$]]74,000) ත්‍යාග මුදලක් බෙදාහැරීමට ‍නියමිත ය.&lt;ref name=&quot;Jun&quot; /&gt;

වර්තමානය වන විට, පරිණත ජංගම වෙළඳපොලක් සහිත දකුණු කොරියාව තුළ තාක්ෂණික බාධක ඇත්තේ අවම වශයෙනි. දකුණු කොරියාව තුළ නව මාධ්‍ය හෝ ඇප් ක්‍රම, 4G සහ 5G අන්තර්ජාල යටිතල ක්‍රම ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතියි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.innovationiseverywhere.com/south-korean-startups-save-conglomerates/|title=Can South Korean Startups (and the government) Save its Flailing Giant Tech Conglomerates? - Innovation is Everywhere|last=Tesla|first=Agence|date=2016-06-22|language=en-US|access-date=2016-07-18}}&lt;/ref&gt;

==මේවාත් බලන්න==
*[[කොරියාවේ සංස්කෘතිය]]
*[[කොරියානු නිමැවුම් ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ ඉතිහාසය]]

==සටහන්==
{{reflist|2}}

==සඳහන් කළ කෘති==
*Barnes, Gina L. 2001 ''State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives''. London: Curzon
*Crawford, Gary W. and Gyoung-Ah Lee 2003 Agricultural Origins in the Korean Peninsula. ''Antiquity'' 77(295):87-95.
*Kuzmin, Yaroslav V. 2006 Chronology of the Earliest Pottery in East Asia: Progress and Pitfalls. ''Antiquity'' 80: 362–371.
*Lee, Sung-joo. 1998. ''Silla - Gaya Sahwoe-eui Giwon-gwa Seongjang'' [The Rise and Growth of Society in Silla and Gaya]. Seoul: Hakyeon Munhwasa.
*Seong-Rae, Park. 2005. ''Science and Technology In Korean History, Excursions, Innovations and Issues.''
*Sang-woon, Jeon. 1998. ''A History of Science in Korea.''

{{commons category|කොරියාවේ විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය}}
{{History of science}}
{{Asia topic|| විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය}}

[[Category:කොරියාවේ විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය|*]]</text>
      <sha1>bvvrh94emdbnx851i9s3gpn1f1isrzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ධෞලි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75787</id>
    <revision>
      <id>783777</id>
      <parentid>586996</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T08:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6529" sha1="g7ntn12l1qswpz8pya3vrg7403vde37" xml:space="preserve">[[File:Shanti Stupa, Dhauli 01.jpg|thumb|300px|ධෞලිගිරියේ ශාන්ති ස්තූපය]]
[[File:Dhauli Ashoka inscription Puri District India.jpg|thumb|ධෞලි [[අශෝක රජුගේ රාජාඥා|අශෝක රජුගේ ප්‍රධාන ශිලා ලේඛනයක්]]. ඉදිරිපස හස්තියකුගේ හැඩයට සකසා ඇත. ධෞලි, [[පූරි දිස්ත්‍රික්කය]], ඉන්දියාව.]]
'''ධෞලි''' කඳු ({{lang-or|[[:or:ଧଉଳି|'''ଧଉଳିଗିରି''']]}}) පිහිටා ඇත්තේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[ඔඩිෂා]]වේ [[භුබනේස්වර්]] සිට 8&amp;nbsp;km දකුණින් [[දයා ගඟ|දයා]] ගංගා ඉවුරේ ය. විශාල විවෘත ප්‍රදේශයකින් සමන්විත මෙම කඳුගැටයේ මුදුන තෙක් දිවෙන මාර්ගයේ පසෙක වූ ගිරි කුළක [[අශෝක]] අධිරාජයාගේ ප්‍රධාන රාජාඥාවක් සඳහන්ව ඇත. ධෞලි කඳු ප්‍රදේශය [[කාලිංග යුද්ධය]] සිදුවූ ප්‍රෙද්ශය යැයි අනුමාන කෙරේ.&lt;ref&gt;http://www.indiavideo.org/text/maurya-dynasty-kalinga-war-ashoka-49.php Kalinga War and its impact on Ashoks&gt;&lt;/ref&gt;

මෙහි හමුවන [[ශිලා ආඥා]] අතරට අංක I-X, XIV ශිලා ලිපි සහ වෙනත් [[කාලිංග (ඓතිහාසික රාජධානිය)|කාලිංග]] ආඥා දෙකක්ද ඇතුළත් වේ. කාලිංග ආඥාව VI තුළ, &quot;''සමස්ත ලෝකයටම සෙත සැලසීම''&quot; සඳහා තමන් තුළ ඇති අභිප්‍රාය නිරූපණය වේ. රාජාඥාවලට ඉහළින් ගලෙන් නෙළන ලද හස්ති රුව ඔඩිෂාවෙන් පැරණිතම [[බෞද්ධ]] ප්‍රතිමා නිර්මාණය ලෙස සැලකේ. මෙම හස්ති රුවේ දැක්වෙන්නේ අලියාගේ ඉදිරි කොටස පමණි. නමුත් එහි ස්වරූපය සහ ජංගම ස්වභාවය මැනවින් නිරූපණය කොට ඇත.

සටන සිදුවූ ධෞලි සම්බන්ධයෙන් [[අශෝක]]ගේ විශේෂ දුර්වලතාවක් පැවතිණි. සටනේ දී [[දයා ගඟ|දයා ගංගාවේ]] ජලය රතු පැහැයට හැරුණු බවත්, බොහෝ ජනයා මියගිය බවත් පැවසේ. මේ නිසා අශෝක යුද්ධය සමග සම්බන්ධ නිරර්ථක බව වටහා ගත්තේ ය. මේ නිසා ධෞලි බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. එහි ඔහු [[චෛත්‍ය]], [[ස්තූප]] සහ [[කුළුණ|ස්තම්භ]] පිහිටුවී ය. භික්ෂූන් සඳහා ආරාම තැනවූ ඔහු නිලධාරීන් සඳහා උපදෙස් සෙල් ලිපි පිහිටුවී ය. මහජනයා සඳහා '''දණ්ඩනීති'''වල මූලික සිද්ධාන්ත ගෙනහැර දැක්වී ය. ධෞලියේ ස්තූප ඇතුළු සිය නව රාජධානිය සඳහා ඔහු විශේෂ තත්ත්වයක් ලබාදුන්නේ ය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dhauli Hills, Bhubaneswar, Odisha |url=http://www.dhauli.net/ |access-date=2017-11-06 |archive-date=2015-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505030046/http://www.dhauli.net/ }}&lt;/ref&gt;

[[File:Dhauligiri Buddha Statue.JPG|thumb|ධෞලි ශාන්ති ස්තූපයේ ඇති සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්|left]]
1970 දශකයේ දී ''ජපන් බුද්ධ සංඝ'' සහ ''කාලිංග නිපොන් බුද්ධ සංඝ'' සංවිධාන විසින් කන්ද මුදුනෙහි අලංකාර සුදු පැහැ සාම ස්තූපයක් ගොඩනංවන ලදී.
[[File:Dhauli Light and Sound show.jpg|thumb|ධෞලගිරියේ ආලෝක සහ ශබ්ද ප්‍රසංගයක්]]
යාබද ප්‍රදේශයේ ද අශෝකානු ආඥා හමුවන අතර, තංකපාණි මාවතේ භාස්කරේශ්වර් දේවාල භූමියෙන් [[ස්තූප]]යක යැයි සිතිය හැකි නටබුන් හමු නොවේ. ධෞලිගිරි කන්දේ පුරාතන [[ශිව]] දේවාලයක් ද පිහිටි අතර, [[මහා ශිවරාත්‍රී|ශිව රාත්‍රී]] උත්සවයේ දී එය රැස්වීම් ස්ථානයක් ලෙස ද භාවිතා වේ.

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
{{commons category|Dhauli|ධෞලි}}
*{{URL |1=https://www.flickr.com/photos/nbg90455/sets/72157627747801399/ |2=ධෞලිහි ඡායාරූප (ෆ්ලිකර්)}}

{{coord|20|11|32.54|N|85|50|22.16|E|display=title|region:IN_type:landmark_source:GNS-enwiki}}


{{Odisha-geo-stub}}
{{Buddhism-stub}}

[[Category:බෞද්ධ කලාව]]
[[Category:ඔඩිෂාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉන්දියාවේ ස්තූප]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු පිළිම]]
[[Category:භුබනේස්වර්හි සංචාරක ආකර්ෂණයන්]]
[[Category:ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා අඩවි]]
[[Category:ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක]]
[[Category:ඔඩිෂාවේ බෞද්ධ අඩවි]]</text>
      <sha1>g7ntn12l1qswpz8pya3vrg7403vde37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චිකිත්සාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85004</id>
    <revision>
      <id>783768</id>
      <parentid>514702</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T06:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="tt2mk630gzory2u8zazvngo6whynsrk" xml:space="preserve">{{Infobox interventions
|  Name        = චිකිත්සාව (Therapy)
|  Image       = Polio physical therapy.jpg
|  Caption     = භෞත චිකිත්සකවරයා විසින් [[පෝලියෝ]] රෝගයට ගොදුරු වූ දරුවන් දෙදෙනෙකුගේ දේහවලට ව්‍යායාම ලබාදෙන අයුරු.
|  ICD10       =
|  ICD9unlinked =
|  MeshID      = D013812
|  OPS301      =
|  OtherCodes  =
}}

'''චිකිත්සාව''' ({{en|therapy}}) හෝ '''වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර''' ({{en|medical treatment}}) (බොහෝවිට '''tx''', '''Tx''', හෝ '''T&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;''' ලෙස කෙටිකොට දක්වයි) යනු යම් සෞඛ්‍ය ගැටළුවක් (බොහෝවිට හඳුනා ගැනීමෙන් අනතුරුව) විසඳාගැනීම සඳහා කරන උත්සාහයක් වේ.

== ආශ්‍රිත ==
* [[Biophilia hypothesis]]
* [[Classification of Pharmaco-Therapeutic Referrals]]
* [[Cure]]
* [[Interventionism (medicine)]]
* [[Inverse benefit law]]
* [[List of therapies]]
* [[Greyhound therapy]]
* [[Mature minor doctrine]]
* [[Medicine]]
* [[Medication]]
* [[Nutraceutical]]
* [[Prevention (medical)|Prevention]]
* [[Psychotherapy]]
* [[Treatment as prevention]]
* [[Therapeutic inertia]]
* [[Therapeutic nihilism]], the idea that treatment is useless

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==භාහිර සබැඳි==
{{Commonscat|Therapies}}
* {{Britannica|45615|Aversion therapy (psychology)}}
*{{Wiktionary-inline|therapy}}
*[http://www.wdl.org/en/item/7384 &quot;Chapter Nine of the Book of Medicine Dedicated to Mansur, with the Commentary of Sillanus de Nigris&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} is a Latin book by [[Rhazes]], from 1483, that is known for its 9th chapter, which is about therapeutics

{{Cardiopulmonary therapy}}
{{Antiretroviral drug}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:චිකිත්සාව|*]]
[[Category:Drug discovery]]
[[Category:Health policy]]
[[Category:Medicinal chemistry]]
[[Category:Pharmaceutical sciences]]
[[ප්‍රවර්ගය:චිකිත්සාව]]</text>
      <sha1>tt2mk630gzory2u8zazvngo6whynsrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විජයි රාස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88395</id>
    <revision>
      <id>783771</id>
      <parentid>474728</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T06:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>No permission since 21 March 2026, හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:VijayRaaz.jpg|VijayRaaz.jpg]] ගොනුව මකාදමා ඇත.</comment>
      <origin>783771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9946" sha1="81uwd3cjklevoalvvbf0ipbkjq248m9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = විජයි රාස්
| image              =
| alt                = විජයි රාස්
| caption            = විජයි රාස් 2019 දී
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|1963|06|05|df=y}}
| birth_place        = [[දිල්ලි]], ඉන්දියාව
| nationality        = [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]]
| height             = 
| known_for          = ''[[මොන්සූන් වෙඩිං]]'', ''[[දිල්ලි බෙලි (චිත්‍රපටය)|දිල්ලි බෙලි]]'', ''[[රන් (2004 චිත්‍රපටය)|රන්]]'', ''[[බොම්බේ ටු ගෝවා (2007 චිත්‍රපටය)|බොම්බේ ටු ගෝආ]]'', ''[[දේධ් ඉෂ්කියා]]'', ''[[කාලකාණ්ඩි]]'',''[[ගලී බෝයි]]''
| alma_mater         = P.G.D.A.V. කොලීජිය, දිල්ලි විශ්වවිද්‍යාලය
| occupation         = [[නළුවා]], අධ්‍යක්ෂක, ප්‍රහසන ශිල්පී
| yearsactive        = 1999–වර්තමානය
}}

'''විජයි රාස්''' (උපත ජූනි 5, 1963) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[නළුවා|නළුවකු]], අධ්‍යක්ෂක්වරයකු සහ ප්‍රහසන ශිල්පියෙකි. ඔහුගේ පළමු විශිෂ්ට රංගනය ලෙස සැලකෙන්නේ 2001 ''[[මොන්සූන් වෙඩිං]]'' චිත්‍රපටයේ දුබේජීගේ චරිතයයි.&lt;ref&gt;[http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/tiff2004/tif-interview-vijay.cfm Interview with Vijay Raaz] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061113231342/http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/tiff2004/tif-interview-vijay.cfm |date=13 November 2006 }}&lt;/ref&gt; 2014 දී, ඔහු සිය ප්‍රථම අධ්‍යක්ෂණය ලෙස ''[[ක්‍යා දිල්ලි ක්‍යා ලාහෝර්]]'' චිත්‍රපටය නිකුත් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Kya Dilli Kya Lahore' review: Vijay Raaz's directorial debut isn't perfect, but watchable|url=https://www.news18.com/news/india/kya-dilli-kya-lahore-review-vijay-raazs-directorial-debut-isnt-perfect-but-watchable-685252.html|date=2014-05-02|website=News18|access-date=2020-05-17|archive-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714141945/http://www.news18.com/news/india/kya-dilli-kya-lahore-review-vijay-raazs-directorial-debut-isnt-perfect-but-watchable-685252.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==චිත්‍රපට නාමාවලිය==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! චිත්‍රපටය 
! චරිතය
! class=&quot;unsortable&quot; | සටහන්
|-
| 1999
|''[[Bhopal Express (film)|Bhopal Express]]''
| Badru
|
|-
| 2000
|''[[Jungle (2000 film)|Jungle]]''
| Desu
|
|-
| 2000
| ''[[Dil Pe Mat Le Yaar]]''
| Raju Bhai 
|
|-
| 2001
| ''[[Aks (2001 film)|Aks]]''
| Yeda Yakub
|
|-
| 2001
| ''[[මොන්සූන් වෙඩිං]]''
| පී.කේ. දුබේ
| සී සිනෙ සම්මාන උළෙලේ දී හොඳම ප්‍රහසන ශිල්පියා ලෙස නිර්දේශ විය
|-
| 2002
| ''[[Company (2002 film)|Company]]''
| Koda Singh
|
|-
| 2002
| ''[[Lal Salaam]]''
| Ghisu
|
|-
| 2002
| ''[[Shakti: The Power]]''
| Beeja
|
|-
| 2002
| ''[[Road (film)|Road]]''
| Mad wayfarer on road
|
|-
| 2003
| ''[[Paanch]]''
| Anish Ranjan (Nikhil's Father)
|
|-
| 2003
| ''[[Mumbai Matinee]]''
| Baba Hindustani
|
|-
| 2003
| ''[[Chura Liyaa Hai Tumne]]''
| Chingar
|
|-
| 2003
| ''[[Pran Jaye Par Shaan Na Jaye]]''
| Ganpat (Narrator)
|
|-
| 2003
| ''[[Khel – No Ordinary Game]]''
|
|
|-
| 2003
| ''[[Mudda – The Issue]]''
| Lemur
|
|-
| 2004
| ''[[Love in Nepal]]''
| Tony
|
|-
| 2004
| ''[[Run (2004 film)|Run]]''
| Ganesh
| Nominated for Best Performance in a Comic Role in Screen Weekly Awards
|-
| 2004
| ''[[Yuva]]''
| Dablu
|
|-
| 2004
| ''[[Aan: Men at Work]]''
| Waman
|
|-
| 2004
| ''[[Raghu Romeo]]''
| Raghu
| National Award for Best Hindi Film
|-
| 2004
| ''Prarambh - The Beginning''
| Bholu
|
|-
| 2004
| ''[[Morning Raga]]''
| Mr. Shastri
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2005
| rowspan=&quot;2&quot;|''[[Mumbai Xpress (film)|Mumbai Xpress]]''
| Digamber Bavdekar
|
|-
|
| Tamil film; Cameo appearance
|-
| 2005
| ''[[Shabnam Mausi]]''
| Halima
|
|-
| 2005
| ''[[Dansh]]''
| 
|
|-
| 2005
| ''[[Deewane Huye Paagal]]''
| Car-renter (Rocky's friend)
|
|-
| 2007
| ''[[Fool &amp; Final]]''
| Dinky (Munna's friend)
|
|-
| 2007
| ''[[Bombay to Goa (2007 film)|Bombay To Goa]]''
| Dasa
|
|-
| 2007
| ''[[Dhamaal]]''
| Dev Kumar &quot;DK&quot; Malik 
|
|-
| 2007
| ''[[Anwar (2007 film)|Anwar]]''
| Master Pasha
|
|-
| 2007
| ''[[Welcome (2007 film)|Welcome]]''
| Fake Director
|
|-
| 2008
| ''[[Hari Puttar]]''
| Rajesh Kapadia
|
|-
| 2008
| ''[[මනෝරංජන්]]''
| සුබ්බු
| 
|-
| 2008
| ''[[Memsahab|Memsahab - Lost In A Mirage]]''
|
|
|-
| 2008
| ''[[Tandoori Love]]''
|
|
|-
| 2009
| ''[[Delhi 6]]''
| Inspector Ranvijay
|
|-
| 2009
| ''[[Dekh Bhai Dekh]]''
| Charan
|
|-
| 2009
| ''[[Barah Aana]]''
| Yadav
|
|-
| 2009
| ''[[Ek Se Bure Do]]''
|
|
|-
| 2009
| ''[[Yeh Mera India]]''
| Noor
|
|-
| 2009
| ''[[Jugaad]]''
| Murli
|
|-
| 2010
| ''[[No Problem (2010 film)|No Problem]]''
| The man trying to die
|
|-
| 2010
| ''Ek Aadat''
| Natha Lal / Don
|
|-
| 2010
| ''[[West Is West (2010 film)|West Is West]]''
| Tanvir
|
|-
| 2011
| ''[[Bin Bulaye Baraati]]''
| Chetta Singh
|
|-
| 2011
| ''[[Delhi Belly (film)|Delhi Belly]]''
| Somayajulu
|
|-
| 2011
| ''[[Ek Tho Chance]]''
|
|
|-
| 2011
| ''නාම්''
|
|
|-
|2011
| ''[[Gali Gali Chor Hai]]''
| Chunnu Farista
| 
|-
| 2012
|''[[Department (film)|Department]]''
| Sawatya
|
|-
|2012
|''Daal Mein Kuch''
| 
|
|-
| 2012
|''[[Aalaap (film)|Aalaap]]''
| 
|
|-
|2012
|''[[Ata Pata Lapata]]''
| Munshiji
| 
|-
|2013
|''[[Pocket Gangsters]]''
| Madhubali
| 
|-
|2013
|''KQ''
| Don
| Malayalam film
|-
|2014
|''[[Dedh Ishqiya]]''
| Jaan Mohammad
|
|-
|2014
|''[[Mr Joe B. Carvalho]]''
| M.K
| 
|-
|2014
|''[[Kya Dilli Kya Lahore]]''
| Rehmat Ali
|
|-
|2014
|''[[O Teri]]''
| Bhanwar Singh Kilol
|
|-
|2014
|''Diltective Raj''
|
|
|-
|2015
|''[[කාකි සට්ටෛ]]''
|දුරෛ
|දෙමළ චිත්‍රපටය
|-
|2015
|''[[Second Hand Husband]]''
|Inspector Rakesh
|
|-
|2015
| ''[[Monsoon Mangoes]]''
| Prem Kumar
|Malayalam Film
|-
|2015
| ''[[Pocket Gangsters]]''
|Madhubali
|
|-
|2015
|''[[Baankey Ki Crazy Baraat]]''
|Lallan
|
|-
|2016
|''[[සනම් තේරි කසම් (2016 චිත්‍රපටය)|සනම් තේරි කසම්]]''
|මුස්තකීන් 
|
|-
|2016
|''[[Santa Banta Pvt Ltd]]''
|Arvind
|
|-
|2016
|''[[ඩිෂූම්]]''
|ඛාබ්‍රි චාචා (පසුබිම්)  
|
|-
|2016
|''[[Saat Uchakkey]]''
|Jaggi
|
|-
|2018
|''[[Kaalakaandi]]''
|
|
|-
|2018
|''Nawabzaade ''
|Inspector Khan
|
|-
|2018
|''[[Soorma (film)|Soorma]]''
|Coach Harry
|
|-
|2018
|''[[Lupt]]''
|Dev
|
|-
|2018
|''[[Pataakha]]''
|Shanti Bhushan Meena
|
|-
|2018
|''[[Nawabzaade]]''
|Inspector Kathor Singh
|
|-
|2018
|''[[ස්ත්‍රී (2018 චිත්‍රපටය)|ස්ත්‍රී]]''
|ශාස්ත්‍රී
|
|-
|2019
|''[[Gully Boy]]''
|Aftab Sheikh
|
|-
|2019
|''[[Photograph (film)|Photograph]]''
|Tiwari
|
|-
|2019
|''[[Ferrous (film)|Ferrous]]''
| &quot;The Cleaner&quot;
| 
|-
|2019
|''[[Setters (film)|Setters]]''
| Nizam
|
|-
|2019
|''[[Chopsticks (2019 film)|Chopsticks]]''
|Faiyaz bhai
|[[Netflix]] Film
|-
|2019
|''[[Waah Zindagi]]''
| Banna
|
|-
|2019
|''[[Made in Heaven (TV series)]]''
| Jauhari
|Web series
|-
|2019
|''[[Dream Girl (2019 film)|Dream Girl]]''
| Inspector Rajpal Kirar
|
|-
|2019
|''[[Officer Arjun Singh IPS Batch 2000]]''
|Kundan
|
|-
|2019
|[[Kanpuriye]]
|Lampat
|[[Hotstar Specials]] Film
|-
|2020
| ''[[Gulabo Sitabo]]''||Gyanesh Shukla
| Released on [[Prime Video]]
|-
|2020
|''[[Lootcase]]''
|Bala Rathore
| [[Hotstar Specials]] Film
|-
|2020
|''[[PariWar- pyaar ke aagey war]]''
|Gangaram
|[[Arre (brand)|Arre]] Web series&lt;ref&gt;{{cite news |title=Upcoming Web Series: जबरदस्त एक्टर्स ने मिलकर बनाया 'परिवार', हॉटस्टार पर होगा कॉमेडी का 'वॉर' |url=https://www.jagran.com/entertainment/web-series-review-hotstar-upcoming-web-series-pariwar-have-good-actors-like-gajraj-rao-ranvir-shorey-and-vijay-raaz-20772346.html |access-date=22 September 2020 |work=Dainik Jagran |date=21 September 2020 |language=hi |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011193207/https://www.jagran.com/entertainment/web-series-review-hotstar-upcoming-web-series-pariwar-have-good-actors-like-gajraj-rao-ranvir-shorey-and-vijay-raaz-20772346.html?utm_expid=.vB1sxhIHSZevYRWvid7GIQ.0&amp;utm_referrer= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
|''[[Suraj Pe Mangal Bhari]]'' 
| 
|
|-
| 2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''[[Bhool Bhulaiyaa 2]]'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| TBA
|
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==
* {{IMDb name|0704694}}
* [http://www.indiafm.com/celebrities/filmography/12129/index.html Vijay Raaz: Filmography]

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:රාස්, විජයි}}
[[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නළුවෝ]]
[[Category:ජීවත්වන්නෝ]]
[[Category:දිල්ලියෙහි ජනයා]]
[[Category:1963 උපත්]]</text>
      <sha1>81uwd3cjklevoalvvbf0ipbkjq248m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෑ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90897</id>
    <revision>
      <id>783793</id>
      <parentid>731882</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T11:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="8xlrrbwtgsbe9rb6fqn1lhfs47i0kd9" xml:space="preserve">{{see also|මෑ කරල්}}
{{විශේෂකොටුව
|name = මෑ
|image = Peas in pods - Studio.jpg
|image_caption = මෑ ඇට, කරලක් තුළ පිහිටයි.
|image2 = Doperwt rijserwt peulen Pisum sativum.jpg
|image2_caption = මෑ පැළය: ''Pisum sativum''
|taxon = Pisum sativum
|authority = [[කාල් ලිනේයස්|L.]]
|synonyms =
    {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* ''Lathyrus oleraceus'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Pisum arvense'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Pisum biflorum'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Pisum elatius'' &lt;small&gt;M.Bieb.&lt;/small&gt;
* ''Pisum humile'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Noe&lt;/small&gt;
* ''Pisum vulgare'' &lt;small&gt;Jundz.&lt;/small&gt;
    }}
|synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=pisum+sativum
|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species
|access-date=7 March 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
[[File:Pisum sativum MHNT.BOT.2010.12.9.jpg|thumb|''Pisum sativum'' : 
ripe pods dehiscing to shed ripe seeds - [[MHNT]]]]
[[File:Doperwt rijserwt bloemen Pisum sativum.jpg|thumb|Flowers of ''Pisum sativum'']]
'''මෑ''' යනු බොහෝ විට '''''Pisum sativum''''' නම් කරල් ශාකයේ කුඩා ගෝලාකාර [[ඇට]] හෝ ඇට සහිත කරල වේ. එක් කරලක කොළ හෝ කහ පැහැති ඇට කිහිපයක් පවතියි. උද්භිද විද්‍යාවට අනුව, ඇට සහිත වීම සහ මෑ මලෙහි ඩිම්බකෝෂයෙන් හටගන්නා නිසා නිසා,&lt;ref&gt;Rogers, Speed (2007). [https://books.google.com/books?id=IEGqWXgcmQEC&amp;pg=PA169&amp;lpg=PA169 ''Man and the Biological World''] Read Books. pp. 169–170. {{ISBN|978-1-4067-3304-4}}. Retrieved on 2009-04-15.&lt;/ref&gt; මෑ කරල [[පළතුරු|පළතුර]]කි. ආහාරයට ගත හැකි ඇට වර්ග වන, [[pigeon pea]] (''Cajanus cajan''), [[කව්පි]] (''Vigna unguiculata''), සහ ''[[Lathyrus]]'' වල විශේෂ කිහිපයක් ඇතුළුව [[Fabaceae]] ඇට වර්ග බොහෝමයක් මෙම නමින්ම හැඳින්වේ.

== අමතර අවධානයට ==
{{Portal|Food}}
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Black-eyed pea]]
* [[Black pea]]
* [[Chickpea]]
* [[Dixie lee pea]]
* [[Sweet pea]]
* [[Cowpea]]
* [[Cydia nigricana|Pea moth]]
{{div col end}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Cookbook|Pea}}
* [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Pisum.html Sorting Pisum names]
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA6 USDA plant profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509075253/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PISA6 |date=2013-05-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ Foodcomp]

{{Taxonbar|from2=Q25237|from=Q109902416}}
{{Authority control}}

[[Category:Edible legumes]]
[[Category:Lathyrus|oleraceus]]
[[Category:Fruit vegetables]]
[[Category:Plants described in 1753]]
[[Category:Plant models]]
[[Category:Taxa named by Carl Linnaeus]]
[[Category:Founder crops]]</text>
      <sha1>8xlrrbwtgsbe9rb6fqn1lhfs47i0kd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යශෝධරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92161</id>
    <revision>
      <id>783773</id>
      <parentid>767869</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T07:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19395-67</username>
        <id>78288</id>
      </contributor>
      <origin>783773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27346" sha1="7glss5eb7wz1ryhb7rfruhorwo43dcf" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රාජකීයයා
|image=
|alt=බිම්බා දේවි, භද්දකච්චායනා
|caption=යශෝධරා මහරහත් උත්තමාවියගේ සුන්දර ප්‍රතිමා වහන්සේ,මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව,උඩුපිල
|spouse=සිද්ධාර්ථ{{efn|Married in {{circa}} 547 BCE&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.buddhism.org/Sutras/BuddhaTeachings/page_08.html The Lord Buddha and His Teachings]&lt;/ref&gt;}}
|father= සුප්‍රබුද්ධ
|mother=අමිතා දේවිය
|birth_date={{circa|563 BCE}}
|birth_place=[[දෙව්දහ]] ශාක්‍ය ජනපදය
|death_date={{circa|485 BCE}} (aged 78)&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
|death_place=
|religion=බුද්ධාගම
|title=
|occupation=භික්ෂූණී
|predecessor=
|successor=
|dynasty=ශාක්‍ය වංශය
}}
'''යශෝධරා''' හෝ '''යශොධරා''' ( {{Lang-pi|Yasodharā}}, {{බස-sa|यशोधरा}}, මුලින් හැඳින්වූයේ ''භද්දකච්චාන යනුවෙනි.'') [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|සිදුහත් කුමරුගේ]] බිරිඳ (ඔහු {{IAST|[[śramaṇa]]}} වීමට තම නිවස හැර යන තුරු) [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුලගේ]] මව සහ [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී|මහාප්‍රජාපතී ගෞතමීගේ]] ලේලිය විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=K. T. S. Sarao|author-link=K. T. S. Sarao|date=2004|title=''In-laws of the Buddha as Depicted in Pāli Sources''|url=http://www.chibs.edu.tw/ch_html/chbj/17/chbj1709.htm|journal=Chung-Hwa Buddhist Journal|publisher=Chung-Hwa Institute of Buddhist Studies|issue=17|issn=1017-7132}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Suppabuddha |url=http://www.palikanon.com/english/pali_names/s/suppabuddha.htm |website=Dictionary of Pali Names}}&lt;/ref&gt; ඇය පසුව [[භික්ෂුණිය|භික්ෂුණියක්]] බවට පත් වූ අතර [[රහතන් වහන්සේ|අරහත්වය]] ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|page=191}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිතය ==
යශෝධරා [[Suppabuddha|සුප්පබුද්ධ]] රජුගේ&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|page=83}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Dhammapada Verse 128 Suppabuddhasakya Vatthu |url=http://www.tipitaka.net/tipitaka/dhp/verseload.php?verse=128 |publisher=Tipitaka.net}}&lt;/ref&gt; සහ [[Amita|අමිතාගේ]] දියණියයි. ඇය උපත ලැබුවේ [[Vaisakha|වෛශාක]] මාසයේ [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|සිද්ධාර්ථ]] කුමාරයා වූ දිනකය. ඇගේ සීයා [[Añjana|අඤ්ඤා]], [[Koliya|කෝලිය]] &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Koliyā |url=http://www.palikanon.com/english/pali_names/ku/koliyaa.htm |publisher=Palikanon.com}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධානියා වූ අතර ඇගේ පියා [[Suppabuddha|සුප්පබුද්ධ]] වූ අතර ඇගේ මව අමිතා [[Shakya|ශාක්‍ය]] පවුලකින් පැමිණි අයෙකි. ශාක්‍ය සහ කෝලිය අදිච (සංස්කෘත: ආදිත්‍ය) හෙවත් [[Ikshvaku dynasty|ඉක්ෂ්වාකු රාජවංශයේ]] ශාඛාවන් විය. කලාපයේ ඔවුන්ට සමාන යැයි සැලකෙන වෙනත් පවුල් නොතිබූ අතර එම නිසා මෙම රාජකීය පවුල් දෙකේ සාමාජිකයින් [[Endogamy|විවාහ වූයේ ඔවුන් අතර පමණි]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070209234644/http://www.vri.dhamma.org/publications/webversion/english/sakyakol.html Why was the Sakyan Republic Destroyed? by S. N. Goenka] (Translation and adaptation of a Hindi article by [[S. N. Goenka]] published by the Vipassana Research Institute in December 2003, archived)&lt;/ref&gt;

ඇය ශාක්‍ය කුමරු සිද්ධාර්ථ සමඟ විවාහ වූයේ ඔවුන් දෙදෙනාට වයස අවුරුදු 16 දී ය. වයස අවුරුදු 29 දී ඇය ඔවුන්ගේ එකම දරුවා වන [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]] නම් පිරිමි ළමයෙකු බිහි කළාය. ඔහුගේ උපන් දින රාත්රියේදී, කුමාරයා මාලිගාවෙන් පිටව ගියේය: [[Great Renunciation|මහා අත්හැරීම]] ලෙස හැඳින්වේ. යශෝධරාව දැඩි ශෝකයට පත් වූවාය. වරක් සිදුහත් කුමරු බුද්ධත්වය සඳහා රාත්‍රියේ තම නිවසින් පිටව ගිය පසු, පසුදා, කුමරු නොමැතිවීම ගැන සියල්ලන්ම පුදුමයට පත් විය. සුප්‍රසිද්ධ ඉන්දියානු හින්දි කිවිඳියක් [[Maithili Sharan Gupt|වන මයිතිලි ෂරන් ගුප්ට්]] (1886-1964) යශෝධරාගේ හැඟීම් ඔහුගේ කාව්‍යයේ (ගුර්මීත් කෞර් විසින් පරිවර්තනය කර ඇත) එක්රැස් කිරීමට උත්සාහ කළාය:&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|archive-date=2021-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
අනේ මන්දා එයා මට කිව්වනම්..
ඔහු තවමත් මට බාධකයක් සොයා ගනීවිද?
ඔහු මට ගොඩක් ගරු කළා,
නමුත් ඔහු මගේ පැවැත්ම සැබෑ අර්ථයෙන් හඳුනා ගත්තාද?
මම ඔහුව හඳුනා ගත්තා,
මේ සිතුවිල්ල ඔහුගේ සිතේ තිබුණා නම්
අනේ මන්දා එයා මට කිව්වනම්.
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;පසුව ඔහු පිටව ගිය බව ඇයට වැටහුණු විට යශෝධරා සරල ජීවිතයක් ගත කිරීමට තීරණය කළාය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Compassionate Buddha |url=http://www.geocities.com/neovedanta/a70.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021202812/http://geocities.com/neovedanta/a70.html |archive-date=2009-10-21 |access-date=2009-09-23 |publisher=Geocities.com}}&lt;/ref&gt; ඥාතීන් ඇයව නඩත්තු කරන බව පවසමින් පණිවිඩ යැව්වත් ඇය එම දීමනා භාර ගත්තේ නැත. කුමාරවරු කිහිප දෙනෙක් ඇගේ අත පැතූ නමුත් ඇය එම යෝජනා ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඔහුගේ වසර හයක නොපැමිණීම පුරාවටම යශෝධරා කුමරිය ඔහුගේ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ පුවත් සමීපව අනුගමනය කළාය.

බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් පසු [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවට]] වැඩම කළ විට යශෝධරා තම පෙර ස්වාමිපුරුෂයා බැලීමට නොගොස් රාහුලයාට උරුමය පතා බුදුන් වෙත යන ලෙස ඉල්ලා සිටියාය. ඇය වෙනුවෙන්ම ඇය සිතුවාය: &quot;ඒකාන්තයෙන් මම යම්කිසි ගුණයක් උපදවා ගත්තොත් ස්වාමින් වහන්සේ මා හමුවට එන සේක.&quot; ඇයගේ පැතුම ඉටු කිරීම සඳහා බුදුන් වහන්සේ ඇය හමුවට පැමිණ ඇයගේ ඉවසීම සහ පරිත්‍යාගය අගය කළහ. සුද්ධෝදන රජු තම ලේලිය වන යසෝදරා තම ස්වාමිපුරුෂයා නොමැතිව දුක්ඛිත ජීවිතයක් ගත කළ ආකාරය බුදුන් වහන්සේට පැවසුවා. තවද, [https://www.youtube.com/watch?v=n4lk68cTPbY නරසීහ ගාථා] ඇත.&lt;ref&gt;Copilot with GPT-4 (bing.com)&lt;/ref&gt; (ගාථා යනු බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල ඉගැන්වීම් ප්‍රකාශ කිරීමට හෝ භක්තිය ප්‍රකාශ කිරීමට බොහෝ විට භාවිතා වන කාව්‍යමය පදයක් හෝ ගීයක් වේ) එය යසෝදරා කුමරිය&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.com/books?id=yeZS-j2UyaMC&amp;dq=%22She+has+known+from+the+beginning+that+to+be%22&amp;pg=PA31|date=2014-02-07}}&lt;/ref&gt; විසින් ඇගේ පුත් රාහුලයට කියූ බෞද්ධ ගාථාවකි., බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් පසු උන්වහන්සේගේ උතුම් ගුණ සහ භෞතික ලක්‍ෂණ පහදා දීම.
ඇගේ පුත් රාහුල පැවිදි වී ටික කලකට පසු යශෝධරාව ද භික්ෂු භික්ෂුණී ශාසනයට ඇතුළත් වූ අතර කාලයාගේ ඇවෑමෙන් අර්හත් භාවයට පත් වූවාය. ප්‍රථමයෙන් භික්ෂුණී ශාසනය පිහිටුවූ [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී|මහාපජාපති ගෝතමිය]] අනුගමනය කළ කාන්තාවන් පන්සියයක් සමඟ ඇය භික්ෂුණිය ලෙස පැවිදි වූවාය. ඇය බුද්ධ [[පරිනිර්වාණය|පරිනිර්වාණයට]] (මරණයට) වසර දෙකකට පෙර 78 දී මිය ගියාය. 

== ජනප්‍රවාද කතාව ==
[[ගොනුව:Siddharta_and_wife_Yasodhara_Gandhara.jpg|thumb|සිදුහත් කුමරු සහ යසෝධරා කුමරිය, ක්‍රි.ව. 1 {{Ndash}} 2 වැනි සියවසේ, [[ගාන්ධාර|ගාන්ධාරණ ශෛලිය]] . [[Lahore Museum|ලාහෝර් කෞතුකාගාරය]] .]]
[[ගොනුව:Indian_Museum_Sculpture_-_Siddhartha_held_by_Yasodhara,_Loriyan_Tangai_(9220901098).jpg|thumb|සිද්ධාර්ථ යසෝදරා, [[Loriyan Tangai|ලොරියන් තංගයි]] විසින් පවත්වන ලදී.]]
{{Lang-zh|Fóběn Hángjí jīng|c=佛本行集經}} භාෂාවෙන් , ''බුදුන්ගේ අතීත ක්‍රියාවල සාමූහික සූත්‍රය'', යශෝධරා පෙර ආත්මයක ප්‍රථම වතාවට සිද්ධාර්ථ ගෞතම මුණගැසෙන අතර, තරුණ [[බ‍්‍රාහ්මණයෝ සහ බ‍්‍රාහ්මණ සමාජය|බ්‍රාහ්මණ]] (පුරාණ නේපාල පූජක) [[Sumedha|සුමේධ]] ලෙස, ඔහු අනාගත බුදුන් වහන්සේ ලෙස විධිමත් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. ඒ යුගයේ බුදුන්, [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] [[Paduma|පදුම]] නගරයේ දීපංකර බුදුන් එනතුරු බලා සිටින ඔහු පූජාවක් ලෙස මල් මිලදී ගැනීමට උත්සාහ කළ නමුත් රජු දැනටමත් තම පූජාව සඳහා සියලු මල් මිලදී ගෙන ඇති බව ඉක්මනින් දැන ගනී. එහෙත්, දීපංකර වෙත ළඟා වන විට, සුමේධා නෙළුම් මල් හතක් අතේ තබාගෙන සිටින සුමිත්‍රා (හෝ භද්‍රා) නම් ගැහැණු ළමයෙකු දකියි. ඔහු ඇයට කතා කරන්නේ ඇගේ මල් වලින් එකක් මිලදී ගැනීමේ අදහසිනි, නමුත් ඇය එකවරම ඔහුගේ හැකියාව හඳුනාගෙන ඔවුන්ගේ ඊළඟ පැවැත්මේ දී ඔවුන් අඹුසැමියන් වන බවට පොරොන්දු වුවහොත් නෙළුම් මල් පහක් ඔහුට පිරිනමයි.{{refn|See {{cite book |last=Malalasekera |first=G.P. |author-link=G. P. Malalasekera |volume=2 |year=1960 |title=Dictionary of Pali Proper Names |publisher=[[Pali Text Society]] |url=http://www.palikanon.com/english/pali_names/dic_idx.html |oclc=793535195 |chapter=Rāhulamātā |postscript=none}}; {{cite journal |last1=Hudson |first1=Bob |last2=Gutman |first2=Pamela |last3=Maung |first3=Win |title=Buddha's Life in Konbaung Period Bronzes from Yazagyo |journal=Journal of Burma Studies |date=2018 |volume=22 |issue=1 |pages=1–30 |doi=10.1353/jbs.2018.0000 |s2cid=192318894 |url=https://www.researchgate.net/publication/329704086 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426234509/https://www.researchgate.net/publication/329704086_Buddha's_life_in_Konbaung_period_bronzes_from_Yazagyo |archive-date=26 April 2019 |url-status=live |postscript=none}}; and {{cite journal |last=Zhang |first=J. |title=The Creation of Avalokiteśvara: Exploring His Origin in the Northern ''Āgamas'' |journal= Canadian Journal of Buddhist Studies |year=2017 |volume=12 |pages=1–62 |url=http://journals.sfu.ca/cjbs/index.php/cjbs/article/download/190/146 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430230138/http://journals.sfu.ca/cjbs/index.php/cjbs/article/download/190/146 |archive-date=30 April 2019 |url-status=live}}}}

''[[Lotus Sutra|නෙළුම් සූත්‍රයේ]]'' දහතුන්වන පරිච්ඡේදයේ, [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී|මහාපජාපති]] මෙන් ගෞතම බුදුන් වහන්සේගෙන් යශෝධරාවට අනාගත [[බුදුවරු|බුද්ධත්වය]] පිළිබඳ අනාවැකියක් ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Peach|first=Lucinda Joy|title=Social responsibility, sex change, and salvation: Gender justice in the Lotus Sūtra|date=2002|url=http://enlight.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-PHIL/ew104093.htm|work=Philosophy East and West|volume=52|pages=57–58|archive-url=https://web.archive.org/web/20140829155526/http://enlight.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-PHIL/ew104093.htm|doi=10.1353/pew.2002.0003|archive-date=2014-08-29}})&lt;/ref&gt;

== නම් ==
යශෝධරා (සංස්කෘත) යන නාමයේ තේරුම [''yaśas'' &quot;මහිමය, තේජස&quot; + ''ධාරා'' &quot;දරාගෙන සිටීම&quot; යන වාචික මූලයෙන් ''dri'' &quot;දරන්නට, සහාය&quot; යන්නෙන්] ''තේජස දරන්නා'' යන්නයි. යශෝධරා හැර ඇය හැඳින්වූ නම්: යශෝධරා තෙරී (දොයෙන් යශෝධරා), ''බිම්බාදේවී'', ''භද්දකච්චානා'' සහ ''රාහුලමාතා'' ([[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුලගේ]] මව).&lt;ref&gt;French text: [http://www.territorioscuola.com/wikipedia/fr.wikipedia.php?title=Yashodhara Yashodhara (glorieuse) est la cousine et l’épouse principale de Gautama, mère de son fils Rahula. Connue par les Jatakas (légendes de la vie du Bouddha), elle serait devenue du vivant de Gautama une ascète, une nonne prééminente et l’un des quatre arahants de son entourage possédant l’intuition absolue 1. Les détails de sa légende sont de nos jours surtout populaires dans le bouddhisme theravada. Elle est également nommée Yashodhara Theri (doyenne Yashodhara), Bimbadevi, Bhaddakaccana ou Rahulamata (mère de Rahula).]&lt;/ref&gt; [[ත්‍රිපිටකය|පාලි කැනනයෙහි]] ''යශෝධරා'' යන නම දක්නට නොලැබේ. ''භද්දකච්චානය'' ගැන සඳහන් දෙකක් තිබේ.&lt;ref&gt;[[Anguttara Nikaya|AN]] 1. 14. 5. 11 states: &quot;{{IAST|Etadaggaṃ bhikkhave mama sāvikānaṃ bhikkhunīnaṃ mahābhiññappattānaṃ yadidaṃ bhaddakaccānā}}&quot; [http://bodhgayanews.net/tipitaka.php?title=&amp;record=5548 (SLTP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723030952/http://bodhgayanews.net/tipitaka.php?title=&amp;record=5548|date=2011-07-23}}. [[Buddhavamsa|Bv]], PTS p. 65, v. 15 states: &quot;{{IAST|Cattārīsa sahassāni nāriyo samalaṅkatā / Bhaddakaccānā2 nāma nārī rāhulo nāma atrajo}}&quot; [http://bodhgayanews.net/tipitaka.php?title=sutta%20pitaka&amp;record=10618 (SLTP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305145749/http://bodhgayanews.net/tipitaka.php?title=sutta%20pitaka&amp;record=10618|date=2012-03-05}}.&lt;/ref&gt;

ගෝපා හෝ ගෝපි, මෘගජ සහ මනෝධරා ඇතුළු විවිධ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් තුළ තවත් නම් කිහිපයක් බුද්ධ භාර්යාවන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. [[Thomas Rhys Davids|තෝමස් රයිස් ඩේවිඩ්ස්]] විසින් අර්ථකථනය කරන ලද්දේ බුදුන් වහන්සේට වසර ගණනාවක් පුරා විවිධ මාතෘකා සහ නාම පද ලබා ගත් තනි භාර්යාවක් සිටි බවත්, අවසානයේදී බහු භාර්යාවන් සඳහා මූලාරම්භක කථා නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ බවත්ය.&lt;ref name=&quot;Peri&quot;&gt;PERI, Noël. &quot;LES FEMMES DE ÇĀKYA-MUNI&quot;. Bulletin De L'École Française D'Extrême-Orient, vol. 18, no. 2, 1918, pp. 1–37. JSTOR, [www.jstor.org/stable/43729857].&lt;/ref&gt; චීන සහ ටිබෙට් මූලාශ්‍ර මෙන්ම [[පාලි]] ද පරීක්‍ෂා කරමින් මෙම ප්‍රශ්නය දීර්ඝ ලෙස සලකා බැලූ පළමු විශාරදයා [[Noel Peri|නොයෙල් පෙරී]] ය. මුල් මූලාශ්‍ර (පස්වන සියවසට පෙර පරිවර්තනය කරන ලද) බුද්ධ භාර්යාව 'ගෝපී' ලෙස නිරන්තරයෙන් හඳුනාගෙන ඇති බවත්, නොගැලපීම් කාලයකට පසු 'යශෝධරා' 5 වන සියවසේ අවසාන භාගයේ පරිවර්තනය කරන ලද ග්‍රන්ථ සඳහා ප්‍රියමනාප නාමය ලෙස මතු වූ බවත් ඔහු නිරීක්ෂණය කළේය. සහ පසුව.&lt;ref name=&quot;Peri&quot; /&gt;

== මහා පරිත්‍යාගය කෙරෙහි යසෝදරාගේ ආකල්පය ==
ඇතැම් ශාස්ත්‍රීය නොවන ප්‍රකාශනවල සඳහන් වන්නේ යසෝදරාව බුදුන් වහන්සේගේ නික්ම යාමෙන් කෝපයට පත් වූ බවයි, සමහර ඒවා එසේ නොවේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wadhwa|first=Soni|date=2021|title=Feminist Literary Criticism Meets Feminist Theology: Yashodhara and the Rise of Hagiographical Fiction in Modern Feminist Re-visioning|journal=SAGE Open|volume=11|issue=4|doi=10.1177/21582440211061570|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Sasson |first=Vanessa R. |date=2023-03-31 |title=The Woman Who Married the Buddha |url=https://tricycle.org/article/untold-story-of-yasodhara/ |access-date=2024-03-01 |website=Tricycle: The Buddhist Review}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Wadhwa |first=Soni |date=2021-04-09 |title=&quot;Yasodhara and the Buddha&quot; by Vanessa R Sasson |url=https://asianreviewofbooks.com/content/yasodhara-and-the-buddha-by-vanessa-r-sasson/ |access-date=2024-03-01 |website=Asian Review of Books}}&lt;/ref&gt; සමහර අධ්‍යයනයන් පවසන්නේ ඇගේ කෝපය කෙටිකාලීන වූ බවයි: ඇය දුක් වූවා නොව අමනාප වූවාය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://www.nypl.org/sites/default/files/week_3_obeyesekere_2009_yasodhara_the_wife_of_the_bodhisattva.pdf}}&lt;/ref&gt;

යසෝදරාවට දැනුනේ තරහක් නොව දුකක් බවත්, ඔහුව අනුකරණය කිරීමට, ඔහු පසුපස හඹා යාම අත්හැරීමට ඇති ආශාව බවත් විද්වතුන් පවසති.

&quot;කුමාරයා උපන් දින මාලිගාවෙන් පිටව ගියේය. යසෝදරාව දැඩි ශෝකයට පත් වූවාය. තම ස්වාමිපුරුෂයා ශුද්ධ ජීවිතයක් ගත කරන බව ඇසූ ඇය තම ආභරණ ගලවා, සරල කහ පැහැති වස්ත්‍රයක් පැළඳ, එක් ආහාර වේලක් පමණක් අනුභව කරමින් ඔහුව අනුකරණය කළාය. දවසක්.&quot;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Yasodharā – Tibetan Buddhist Encyclopedia |url=http://www.tibetanbuddhistencyclopedia.com/en/index.php?title=Yasodhar%C4%81 |access-date=2024-03-01 |website=tibetanbuddhistencyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;

පෙරදිග කවිය ද පවසන්නේ යසෝදරා ඔහුගේ නික්ම යාම ගැන කෝපයක් හා පුදුමයක් ඇති නොවූ බවයි. ඇය හුදෙක් දුක් වූවාය: &quot;යසෝදරාවගේ ශෝකය ඔහුගේ නික්ම යාමේ කෝපයක් නොවේ. බුදු බව ඔහුගේ ඉලක්කය බව ඇය මුල සිටම දන්නා අතර, ඇය සංසාරයේ ඔවුන්ගේ සියලු අතීත පැවැත්ම තුළ ඔහුගේ ජීවිතය සහ එම ඉලක්කය සඳහා ඔහුගේ උත්සාහය බෙදා ගත්තාය. ඇය ඇය එසේ කර ඇත්තේ ඇයට තේරුම් ගත නොහැකි දේ ගැන සම්පූර්ණ දැනුමක් ඇතිව ය.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.com/books?id=yeZS-j2UyaMC&amp;dq=%22She+has+known+from+the+beginning+that+to+be%22&amp;pg=PA31|date=2014-02-07}}&lt;/ref&gt;

== මේකත් බලන්න ==
{{Portal|India|Religion|Biography}}

* [[Thero|හාමුදුරුවෝ]]
* [[Padmasambhava|පද්මසම්භව]]
* [[women in buddhism|බුද්ධාගමේ කාන්තාවන්]]
* [[Pabhāvatī|පභාවතී]]
* [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී|මහාපජාපති ගෝතමී]]
* [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]]
* [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුන්]]
* [[සුන්දරී නන්දා මහරහත් තෙරණිය|සුන්දරී නන්දා]]
* [[නන්ද රහතන්වහන්සේ|නන්දා]]

== මූලාශ්‍ර ==
[[Category:Foremost disciples of Gautama Buddha]]
[[Category:Family of Gautama Buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රහතන් වහන්සේලා]]
[[ප්‍රවර්ගය:චීන-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
&lt;references /&gt;

== සටහන් ==
oup=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://web.archive.org/web/20110831023149/http://www.buddha-kyra.com/wife.htm A Mysterious Being: The Wife of Buddha] by Professor [[Andre Bareau]], [[Université de France]] (පරිවර්තනය Kyra Pahlen විසිනි), පෙනෙන මූලාශ්‍රය ''Recherches sur la biographie du Buddha, Presses de l'École française d'extrême'' ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ලිපි තුනකින් යුත් ලිපි මාලාවකි. ''-ඔරියන්ට්,'' 1963, 1970 සහ 1971. (සංරක්ෂිත 2011)
* [https://web.archive.org/web/20110112165941/http://www.mahindarama.com/buddha-life/life2.htm දීපංකර සුමිත්ත සහ සුමේධා හමුවෙයි] (සංරක්ෂිත 2011)
* [https://web.archive.org/web/20120222034527/http://www.metta.lk/pali-utils/Pali-Proper-Names/mahasammata.htm මහාසම්මත] (සංරක්ෂිත 2012)
* [http://www.exoticindiaart.com/book/details/IDI068/ යශෝදරා කුමරියගේ ජීවිතය: බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බිරිඳ සහ ගෝලයා]
* [https://web.archive.org/web/20141103110812/http://www.directshopper.de/0766158446-Life-of-Princess-Yashodara--Wife-and-Disciple-of-the-Lord-Buddha-Devee--Sunity-Biograp_Belletristik_p-Zoom 1929 ආවරණය]
* [http://www.budsas.org/ebud/rdbud/rdbud-01.htm බුද්ධ වංශය, 4.] [http://www.budsas.org/ebud/rdbud/rdbud-01.htm යශෝධරා] රාධිකා අබේසේකර විසිනි
* [https://web.archive.org/web/20110814071040/http://home.infionline.net/~ddisse/theri.html තේරි (ක්‍රි.පූ. 500-200)] වෙනත් කාන්තා කටහඬ (සංරක්ෂිත 2011)
{{Buddhism topics}}
{{Lotus Sutra}}
{{Gautama Buddha}}{{අධිකාරී පාලනය|state=expanded}}</text>
      <sha1>7glss5eb7wz1ryhb7rfruhorwo43dcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එච්. ඒ. පෙරේරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92806</id>
    <revision>
      <id>783754</id>
      <parentid>591529</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T02:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12958" sha1="3eibqcki7b1cumpjgwkmx76emb6fzl0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = එච්. ඒ. පෙරේරා &lt;br&gt; H. A. Perera 
| image =
| imagesize =
| caption =
| birthname = හබරකඩගේ ඇලෝසියස් පෙරේරා
| birth_date = {{Birth date|1950|05|10|df=y}}  
| birth_place = [[බලංගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|2010|02|04|1950|05|10}}
| death_place = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| education = ද ලා සාල් විද්‍යාලය &lt;br&gt;කොටහේන මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය
| nationality   = ශ්‍රී ලාංකික
| occupation = [[නළුවා]], [[චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක]]
| yearsactive = 1973&amp;ndash;2007
| spouse        = 
| children      = 
| awards        = හොඳම නළුවා
| signature     = 
| website       = 
}}

[[කලාසුරි]] '''හබරකඩගේ ඇලෝසියස් පෙරේරා''' (1950 මැයි 10 - 2010 පෙබරවාරි 4), හෙවත් '''එච්. ඒ. පෙරේරා''', යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, වේදිකාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Workshop in memory of H.A. Perera |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20130204/282797828757500 |access-date=2022-01-14 |website=www.pressreader.com}}&lt;/ref&gt; විචාරකයින් විසින් ශ්‍රී ලාංකේය වේදිකාවේ ආධිපත්‍යය දැරූ නළුවන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස ඔහු සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Five Actors who have dominated the Sri Lankan Stage |url=http://muncheedaily.com/entertainment/five-actors-who-have-dominated-the-sri-lankan-stage/ |access-date=9 September 2016 |publisher=Munchee daily}}&lt;/ref&gt;

==පෞද්ගලික ජීවිතය==
පෙරේරා 1950 මැයි 10 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ]] හි පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක දෙවන දරුවා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ මව පලාගමේ ආරච්චිගේ මේරි තෙරේසා වූ අතර පියා හබරකඩගේ වින්සන්ට් පෙරේරාය. ඔහු මෝදර ශාන්ත ජේම්ස් ප්‍රාථමික විද්‍යාලයෙන් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Remembering H.A. Perera |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20200203/282789243425631 |access-date=2022-01-14 |website=www.pressreader.com}}&lt;/ref&gt; දෙවැනි ශ්‍රේණිය දක්වා එම පාසලේම ඉගෙනුම ලැබූ ඔහු තෙවැනි ශ්‍රේණියේ සිට මෝදර ද ලාසාල් විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය. ද ලාසාල් විද්‍යාලයේ සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා අධ්‍යාපනය ලැබූ ඔහු උසස් පෙළ හැදෑරීමට කොටහේන මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;stage&quot;&gt;{{Cite web |title=H.A. and Pathiraja who left the stage of life.  |url=http://archives.dinamina.lk/2010/02/06/_art.asp?fn=f1002064 |access-date=2022-01-14 |website=archives.dinamina.lk}}&lt;/ref&gt;

පෙරේරා 2010 පෙබරවාරි 4 වැනි දින වයස අවුරුදු 59 දී කෙටි අසනීපයකින් පසු රෝහලේදී මිය ගියේය.&lt;ref&gt;[http://www.adaderana.lk/news.php?nid=7093 Actor H.A. Perera is dead]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.colombotoday.com/english/articles/Lite/Veteran-actor-H.A.-Perera-is-no-more-/9375.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207121141/http://www.colombotoday.com/english/articles/Lite/Veteran-actor-H.A.-Perera-is-no-more-/9375.htm |archive-date=2010-02-07 |access-date=2010-02-20}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ දේහය 2010 පෙබරවාරි 5 සිට ජයරත්න මල් ශාලාවේ තැන්පත් කර තිබූ අතර අවසන් කටයුතු 2010 පෙබරවාරි 7 වැනි දින සවස 5.00 ට මෝදර මාදම්පිටිය සුසාන භූමියේදී සිදු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=H.A. Pereraâ€™s funeral on Sunday |url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=7097 |access-date=2022-01-14 |website=www.adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt; ඔහු ජීවත් වූයේ ඔහුගේ සහෝදරිය සමගිනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sujeewa |title=Habarakadage Aloysius Perera alias Pavel Korchagin of our time |url=https://mirrorarts.lk/featured/3362-aloysius-pereira |access-date=2022-01-14 |website=mirrorarts.lk |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය ජීවිතය==
පෙරේරා උසස් අධ්‍යාපන පාසල් කිහිපයක් හරහා ගොස් ලන්ඩනයේ අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. ඔහු මුලින්ම ගාමිණී හත්තෙට්ටුවගමගේ වීදි නාට්‍ය කණ්ඩායමට බැඳුණු අතර ඔහුගේ ප්‍රථම වේදිකා නාට්‍යය “වෙඩික්කාරයෝ” නිර්මාණය කළේය.&lt;ref name=&quot;stage&quot; /&gt; 1973 දී ඔහු සිය පළමු නාට්‍ය කණ්ඩායමට සම්බන්ධ විය. පෙරේරා සංගීතය හැදෑරීමට [[ධම්ම ජාගොඩ]] විසින් [[ලයනල් වෙන්ඩ්ට් කලා මධ්‍යස්ථානය]] පවත්වන ලද රංග ශිල්ප ශාලිකා හා සම්බන්ධ වූ නමුත් ඔහුගේ වෘත්තිය රංගනයට වෙනස් විය.&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2009/11/28/fea50.asp ''Dailynews'' article] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604054423/http://www.dailynews.lk/2009/11/28/fea50.asp |date=2011-06-04 }}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ පළමු කෙටි වේදිකා නාට්‍යය වූයේ ''රජ්ජුරුවෝ උඩයි උඩයි'' ය. ඉන්පසු ''බෝසත් දැක්ම'', ''රජ දැක්ම'', ''ස්පාටකස්'', ''වැඩකාරයෝ'', ''ජුලියස් සීසර්'' වැනි වේදිකා නාට්‍යවල ඔහු රඟපෑවේය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=www.divaina.com |url=http://www.divaina.com/2010/02/12/cineart01.html |access-date=2022-01-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171811/http://www.divaina.com/2010/02/12/cineart01.html }}&lt;/ref&gt; ඔහු නිරිඇල්ලගේ පළමු චිත්‍රපටය වන ‘‘පලමුවේණියා සහ අවසානය’’ හි ප්‍රධාන චරිතය වූ &quot;ජේසු&quot; ලෙස රගපෑවේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The first Sinhala drama to premiere in a foreign country |url=https://www.sarasaviya.lk/features-stage-dramas/2021/04/08/20192/විදෙස්-රටක-මංගල-දර්ශනය-පැවැත්වූ-ප්%E2%80%8Dරථම-සිංහල-නාට්%E2%80%8Dයය |archive-date=2022-01-14 |access-date=2022-01-14 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt; 1987 දී, ඔහු වඩාත් හොඳින් මතකයේ රැඳී සිටින චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියේය. ඒ [[සුමිත්‍රා පීරිස්]]ගේ  ''සාගර ජලය මදි හැඩුවා ඔබ හින්දා''. නිරිඇල්ලගේ වේදිකා නාට්‍යවල සංගීතය අධ්‍යක්ෂණය කළ ඔහු ජන කරළියේ පළමු උපදේශකවරයා විය.{{citation needed|date=February 2010}}&lt;ref&gt;[http://www.dailynews.lk/2006/06/24/spice02.asp 'Makkal Kalari' (Jana Karaliya)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604054432/http://www.dailynews.lk/2006/06/24/spice02.asp |date=2011-06-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://janakaraliya.org/Charandas.html Music Director H.A.Perera] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726201250/http://janakaraliya.org/Charandas.html |date=2011-07-26 }}&lt;/ref&gt; 1981 යෞවන නාට්‍ය සම්මාන උලෙළේදී පෙරේරා හොඳම සංගීත අධ්‍යක්‍ෂණයට හිමි සම්මානය “නුඹ විටක් තල එඬළුයි” නාට්‍ය සඳහා දිනාගත් අතර ඉන්පසුව 1990 වසරේ “සාගර ජලය මැද හාදුව” චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් හොඳම නළුවාට හිමි සරසවිය සම්මානය දිනා ගත්තේය. 1996 වසරේ &quot;වරෙන්තුව&quot; වේදිකා නාට්‍යය වෙනුවෙන් හොඳම නළුවාට හිමි රාජ්‍ය නාට්‍ය සම්මානය හිමි විය.&lt;ref name=&quot;stage&quot; /&gt;

පෙරේරා 1982 දී &quot;ජනේලයන් ඒ අමුතා&quot; චිත්‍රපටයේ චරිතයක් සමඟින් රූපවාහිනියට පිවිසියේය. ඉන්පසුව, පෙරේරා ''[[දූ දරුවෝ]]'', ''ඉංගම්මාරුව'', ''නැදෑයෝ'', ''යශෝරාවය'', ''කඳ ඉමා'', '' යන ටෙලි නාට්‍යවල පෙනී සිටියේය. සෙනෙහෙවන්තයෝ'', ''සූරිය දරුවෝ'' තවත් අය අතර.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inganmaruwa: sees changes |url=http://www.sundaytimes.lk/980816/mirror5.html |access-date=15 August 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන්ම &quot;දූ දරුවෝ&quot; කතා මාලාවේ &quot;මිස්ටර් ඩයස්&quot; ගේ චරිතය කලක් සමාජයට ලංවූ අපූර්ව චරිතයකි.&lt;ref name=&quot;stage&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lifie.lk |date=2019-09-27 |title=Dear dads on the small screen never to be seen again |url=https://www.lifie.lk/2019/09/27/loving-father-characters-of-sri-lankan-teledramas/ |access-date=2022-01-14 |website=Lifie.LK |language=en}}&lt;/ref&gt; 

==චිත්‍රපටකරණය==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! වසර !! චිත්‍රපටය !! භූමිකාව !! Ref.
|-
| 1991 || ''කෙලි මඩල'' || පූජිත තෙන්නකෝන් ||  
|-
| 1991 || ''කුලගෙය'' || සූරි ||  
|-
| 1980 || ''සසරක පැතුම්'' ||  ||  
|-
| 1983 || ''හස්ති වියරුව'' || ||
|-
| 1985 || ''රැජිනා'' || ||
|-
| 1986 || ''කොටි වලිගය'' || ||
|-
| 1988 || ''සාගර ජලය මැද හැන්දුවා ඔබ හඬ'' || පිනා ||  
|-
| 1989 || ''සිරි මැදුර'' || ගුණපාල ||  
|-
| 1990 || ''පාලම යට'' || රෙක්ස් || &lt;ref&gt;{{Cite web |title=All about the film &quot;Palama Yata&quot; |url=http://www.sarasaviya.lk/story/2019/05/02/4959/ගඟ-ගලා-බසිද්දී-සසල-වූ-ජීවිත |archive-date=2021-01-22 |access-date=2021-01-22 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1994 || ''මීහරකා'' || අන්දිරිස් ||
|-
| 1998 || ''දෙහෙන'' || ||
|-
| 1998 || ''විමුක්ති'' || පාතාල මැරයා ||
|-
| 2000 || ''ඉන්ද්‍රකීලය'' || ||
|-
| 2008 || ''[[සිරි රජ සිරි]]'' || ඔහුම ||  
|}

==References==
{{Reflist}}

==External links==
*{{IMDb name|id=nm0673319}}
*[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=134 එච්.ඒ පෙරේරා චරිතාපදානය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:පෙරේරා, එච්. ඒ.}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික අධ්‍යක්ෂවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>3eibqcki7b1cumpjgwkmx76emb6fzl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජපානයේ භූගෝලීය ලක්ෂණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93224</id>
    <revision>
      <id>783770</id>
      <parentid>780971</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T06:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6922" sha1="eghvfgbmlt5rvola0iywg26z0ej3txg" xml:space="preserve">{{Infobox country geography
| name = Japan
| map = Satellite View of Japan 1999.jpg
| continent = Asia
| region = [[East Asia]]
| coordinates = {{coord|36|N|138|E|type:country}}
| area ranking = 61st&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indexmundi.com/facts/indicators/AG.SRF.TOTL.K2/rankings}}&lt;/ref&gt;
| km area = 377,975.26&lt;ref name=&quot;Geospatial Information Authority of Japan 2021&quot;/&gt;
| percent land = 87.93099
| km coastline = 29751
|exclusive economic zone={{convert|4,470,000|km2|mi2|abbr=on}}| borders = None
&lt;!--unknown params:
| northernmost point = [[Benten-jima (Wakkanai)|Benten-jima]]
| southernmost point = [[Okinotorishima]]
| easternmost point = [[Minami-Tori-shima]]
| westernmost point = [[Cape Irizaki]]--&gt;
| geographic center =
| highest point = [[Mount Fuji]] &lt;br /&gt; {{convert|3776|m|ft|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;&gt;{{cite web|title=Japan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/|website=CIA World Factbook|access-date=11 November 2017 }}&lt;/ref&gt;
| lowest point = [[Hachirōgata]] &lt;br /&gt; {{convert|-4|m|ft|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
| longest river = [[Shinano River]] &lt;br /&gt; {{convert|367|km|mi|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shinano River|url=https://www.britannica.com/place/Shinano-River|website=Encyclopædia Britannica|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| largest lake = [[Lake Biwa]] &lt;br /&gt; {{convert|671|km2|sqmi|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lake Biwa|url=https://www.britannica.com/place/Lake-Biwa|website=Encyclopædia Britannica|access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| climate = Varied; tropical in the south to cool continental in the north, and mountainous areas being [[Subarctic]], or [[Alpine Tundra]]&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
| terrain = Mostly rugged, volcanic and mountainous&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
| natural resources = Marine life and mineral resources in the territorial waters.&lt;ref name=&quot;japan-seabed&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;World review of fisheries and aquaculture&quot;/&gt; Small deposits of coal, oil, iron and minerals on land.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
| natural hazards = Volcanic eruptions, tsunami, earthquakes and typhoons&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
| environmental issues = Air pollution; [[Freshwater acidification|acidification of lakes]] and reservoirs; overfishing; deforestation&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook&quot;/&gt;
}}
ජපානය යනු නැගෙනහිර ආසියාවේ, පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ දූපත් සමූහයකින් සමන්විත රටකි.&lt;ref name=&quot;water-supply&quot;&gt;{{cite web |title = Water Supply in Japan |format=website |url = https://www.mhlw.go.jp/english/policy/health/water_supply/1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126130519/https://www.mhlw.go.jp/english/policy/health/water_supply/1.html |archive-date = January 26, 2018 | publisher = Ministry of Health, Labour and Welfare | access-date = 26 September 2018 }}&lt;/ref&gt; එය දූපත් 6,852 කින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;離島&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|title=離島とは(島の基礎知識)|publisher=Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism|language=ja|format=website|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|archive-date=November 13, 2007|access-date=3 October 2018}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන දූපත් පහ (5) වන්නේ හොකයිඩෝ, හොන්ෂු, කියුෂු, ෂිකෝකු සහ ඔකිනාවා ය. Remote islands 6,847ක් ඇත.&lt;ref name=&quot;main-islands-japan&quot;&gt;{{cite web |title=離島とは(島の基礎知識) (what is a remote island?) |publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]] |url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html |website= MLIT (Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism) |date=22 August 2015 |access-date= 9 August 2019 |language=ja |format=website  |quote=MILT classification 6,852 islands (main islands: 5 islands, remote islands: 6,847 islands)  |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html |archive-date=2007-11-13}}&lt;/ref&gt; [[Ryukyu Islands|Ryukyu දූපත්]] සහ [[Nanpō Islands|Nanpō දූපත්]] ප්‍රධාන දූපත් වලට දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත.

==ආශ්‍රිත==
* [[List of peninsulas of Japan]]
* [[Japanese addressing system]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|colwidth=30em|refs=
&lt;ref name=&quot;Geospatial Information Authority of Japan 2021&quot;&gt;{{cite web |title=【お知らせ】令和3年全国都道府県市区町村別面積調（7月1日時点）, Reiwa 3rd year National area of each prefecture municipality (as of July 1) |url=https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm |publisher=[[Geospatial Information Authority of Japan]] |access-date=October 15, 2021 |language=ja |date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101044323/https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm |archive-date=January 1, 2021}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;japan-seabed&quot;&gt;{{cite web|date=September 20, 2005|title=What is the Volume of Japan's 200-nm Exclusive Economic Zone?|url=https://www.spf.org/en/opri/newsletter/123_3.html?full=123_3|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729135457/https://www.spf.org/en/opri/newsletter/123_3.html?full=123_3|archive-date=July 29, 2019|access-date=30 July 2019|publisher=The Ocean Policy Research Institute|format=website}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;World review of fisheries and aquaculture&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/w9900e/w9900e02.htm |title=World review of fisheries and aquaculture |website=[[Food and Agriculture Organization]] |access-date=January 18, 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
* All Geography of Japan information taken from the [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/ Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210105105736/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/ |date=2021-01-05 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]..

==භාහිර සබැඳි==
{{commons category|Geography of Japan|ජපානයේ භූගෝලීය ලක්ෂණ}}
* [http://www.wdl.org/en/item/75 &quot;Colton's Japan: Nippon, Kiusiu, Sikok, Yesso and the Japanese Kuriles&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504085115/https://www.wdl.org/en/item/75/ |date=2017-05-04 }} a map from 1855
* [http://maps.gsi.go.jp/?ll=35.799994,139.680176&amp;z=5&amp;base=english&amp;ls=lake2%7Crelief&amp;disp=11&amp;vs=c1j0l0u0 Terrain of Japan] – GJI Maps ([[Geospatial Information Authority of Japan]])

{{Japan topics}}
{{Geography of Asia}}
{{Asia topic|Climate of}}

[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ භූගෝලීය ලක්ෂණ| ]]
[[Category:Lists of subdivisions of Japan]]</text>
      <sha1>eghvfgbmlt5rvola0iywg26z0ej3txg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාලිත සිල්වා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103080</id>
    <revision>
      <id>783784</id>
      <parentid>764035</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28718" sha1="87581jrvohpibr0h28l6kixbdc4pzqn" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| honorific_prefix = 
| name = Palitha Silva &lt;br&gt;පාලිත සිල්වා
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = Garanduwa Baarage Palitha Silva
| birth_date = {{Birth date and age|1967|8|31|df=yes}}
| birth_place = [[Sri Lanka]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = Sri Lankan
| education = 
| occupation = Actor
| years_active = 1984–present
| party = 
| spouse = Namalee Silva
| children = 4
| awards = Best Actor/ most popular actor
| website = 
| signature = 
| footnotes = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ගරැණ්ඩුව බාරගේ පාලිත සිල්වා''' (උපත 1967 අගෝස්තු 30) යනු ශ්‍රී ලාංකේය නළුවෙක්, නාට්‍යකරුවෙකු, නිෂ්පාදකයෙක්, අධ්‍යක්ෂකවරයෙක්, පිටපත් රචකයෙක් සහ කතුවරයෙකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha Silva bio |url=https://rateyourmusic.com/films/palitha-silva/ |access-date=25 April 2019 |publisher=Rate your music}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan actors - Palitha Silva |url=http://www.nfc.gov.lk/artist/palitha-silva-335/ |access-date=25 April 2019 |publisher=National Film Corporation of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; ඔහු සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළේ වයස අවුරුදු 15 දී ගෞරවනීය [http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-solomon-fonseka-1107.html මහාචාර්ය සොලමන් ෆොන්සේකාගේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} රංගන පාසලේ පුහුණුව සඳහා තෝරා ගන්නා විටය. සිල්වා රූපවාහිනී කතාමාලා 400 කට වැඩි ගණනක&lt;ref name=&quot;Psilva&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha comes with the &quot;CIRCUS&quot; |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20120723/283137130914068 |access-date=25 April 2019 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; රඟපා ඇති අතර, ''කීටයා'', ''දෙවෙනි ඉනිම'' ටෙලි නාට්‍යවල චරිත සහ ''අනගාරික ධර්මපාල ශ්‍රීමතානෝ'' චරිතාපදාන චිත්‍රපටයේ නාමික චරිතය සඳහා වඩාත් ප්‍රසිද්ධය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan film critics are not educated ones about cinema - Palitha Silva |url=http://www.ada.lk/entertainment/ලංකාවේ-චිත්‍/8-31864 |access-date=25 April 2019 |publisher=Ada}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම වෙනුවෙන් කළ සේවය වෙනුවෙන් ඔහුට ''මානව හිතවාදී කීර්ති ශ්‍රී වීරපුත්‍ර දේශබන්දු'' (ජුනි 2019) සහ කලාශුභන ජනරංජන කීර්ති ශ්‍රී දේශමාන්‍ය (ජූලි 2021) යන ගෞරව නාමයන් පිරිනමන ලදී. කලා මලික්, මයිකල් වුඩ්ස් සහ ආතර් ඩිග්නම් රංගනයෙන් දායක වූ ෂැඩෝ ''ඔෆ් ද කෝබ්රා'' ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපටයට ද ඔහු රංගනයෙන් දායක විය.

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු විවාහ වී සිටින්නේ ඔහුගේ දිගුකාලීන සහකරු නාමලී සිල්වා සමඟයි. ඇය ශ්‍රී ලංකා ඉන්ෂුවරන්ස් හි අලෙවි අංශයේ නියෝජ්‍ය ප්‍රධාන අධිකාරීවරියයි. ඇය ගියේ බම්බලපිටියේ ශුද්ධ වූ පවුලේ කන්‍යාරාමයට සහ කොළඹ [[දේවි බාලිකා විද්‍යාලය|දේවි බාලිකා විද්‍යාලයටය]] . ඉන්පසු නාමලී ලන්ඩනයේ වරලත් අලෙවිකරණ ආයතනයෙන් අලෙවිකරණ උපාධියක් ලබා ගත්තාය. ඇය පාලිතව හඳුනන්නේ වයස අවුරුදු 10 සිටය. ඔවුන් දෙදෙනාම ගල්කිස්සේ එකම ගමේ ජීවත් වූ අතර දෙදෙනාම ඉගෙනුම ලැබුවේ එකම දහම් පාසල, ගල්කිස්ස ධම්මෝදය දහම් පාසලයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=He never wants to tell the media what I am saying - Namalee Silva |url=https://www.lakbima.lk/index.php/art-gallery/palitha |access-date=25 April 2019 |publisher=Lakbima}}&lt;/ref&gt;

== වේදිකා නාට්‍ය වෘත්තිය ==
ඔහුගේ රංගනයට සහ නාට්‍යයට පිවිසීම ධර්මසිරි බණ්ඩාරනායකගේ ''ඒකාධිපති'' නාට්‍යය හරහා සිදු විය. ''තවත් එක් විරූපියක් චිත්‍රපටයේ තිර රචනය, අධ්‍යක්ෂණය සහ රංගනය වෙනුවෙන් ඔහුගේ ප්‍රථම රාජ්‍ය යොවුන් සම්මානය දිනාගෙන,'' 1983 දී, 18 හැවිරිදි වියේ පසුවූ ඔහු, හාල් සිල්වා සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම විවේචනාත්මක වේදිකා නාට්‍යයක් ''වන සාජන් නල්ලතම්බි'' හි රඟපාන්නට විය.&lt;ref name=&quot;bestactor&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha fulfils potential as novelist |url=http://archives.dailynews.lk/2004/10/20/artscop08.html |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt; සිල්වා [[බර්ටෝල් බ්‍රෙෂ්ට්|බර්ටෝල්ට් බ්‍රෙෂ්ට්ගේ]] Mr Puntila and his Man Matti සහ William Shakespeare ගේ ''Midsummer Night's Dreams යන චිත්‍රපටවල Helena Lehtimäki ගේ අධ්‍යක්ෂණය යටතේ අධ්‍යක්ෂණය කර ක්‍රියා කළාය.'' 1988 දී සැමුවෙල් බෙකට්ගේ ''Waiting for Godot'' චිත්‍රපටයේ ''එස්ට්‍රගන්ගේ'' චරිතය රඟපෑම වෙනුවෙන් සිල්වා ජාතික රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙලේ හොඳම නළුවා සම්මානය සඳහා නිර්දේශ විය. 1994 දී ''කස්පා වෙනුවෙන් රාජ්‍ය නාට්‍ය උළෙලේ හොඳම නළුවාට හිමි සම්මානය සිල්වාට හිමි විය.''

1984 දී ඔහුගේ මංගල නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂණය වූයේ ''බල්ලංගෙන් ප්‍රවේශම් වෙනු'' නාට්‍යය හරහාය.&lt;ref name=&quot;Psilva&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha comes with the &quot;CIRCUS&quot; |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20120723/283137130914068 |access-date=25 April 2019 |publisher=Daily Mirror}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20120723/283137130914068 &quot;Palitha comes with the &quot;CIRCUS&quot;&quot;]. Daily Mirror&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 April&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ජාතික යොවුන් නාට්‍ය උළෙලේදී මෙම නාට්‍යය බොහෝ සම්මාන සහ ඇගයීම් ලබා ගත්තේය. ඔහු බම්බලපිටිය ශුද්ධ වූ පවුලේ කන්‍යාරාමය සහ [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස|ගල්කිස්ස එස්. තෝමස් විද්‍යාලය]] වැනි පාසල් රැසක වේදිකා නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂණය කළේය. ඔහු බොහෝ බ්‍රිතාන්‍ය සහ ජර්මානු නාට්‍යකරුවන් සමඟ ද වැඩ කර ඇත. &lt;ref name=&quot;Psilva&quot; /&gt;

වසර 28කට පසු, ඔහු ''සර්කස් කරයෝ'' නමින් තවත් වේදිකා නාට්‍යයක් අධ්‍යක්ෂණය කළේය, එය ප්‍රථම වරට 2012 ජූලි 31 වන දින ලයනල් වෙන්ඩ්ට් රඟහලේදී ඉදිරිපත් කරන ලදී &lt;ref name=&quot;Psilva&quot;/&gt;

=== කැපී පෙනෙන කෘති ===

* ''ඒකාධිපති''
* ''බල්ලංගෙන් ප්‍රවේශම් වෙනු''
* ''සර්කස් කරයෝ''
* ''සිකිරුටි සින්නතම්බි'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=All three are Silvas |url=http://archives.sarasaviya.lk/2015/03/19/?fn=sa1503197 |access-date=25 April 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
* ''සිහින දේශයෙන්'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sihina Deshayen (Veils of Maya) |url=http://www.boodeekeerthisena.com/veils_of_maya_more.html |access-date=25 April 2019 |publisher=boodeekeerthisena.com}}&lt;/ref&gt;
* ''සාරි ගැටේ'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Handunetti's Sari Gete |url=http://www.silumina.lk/2018/10/21/රසඳුන/සාරි-ගැටේ-ට-අහුවුණු-ජීවන්-25-26-පුංචි-තියටරයට |access-date=25 April 2019 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt;
* ''කැස්පාර්'' - ජර්මානු නාට්‍යකරුවෙකු සමඟ &lt;ref name=&quot;palithainterview&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha Silva – කලාව අයාලේ යන හැටි |url=http://hotgossip.itbro.info/2018/07/18/palitha-silva-කලාව-අයාලේ-යන-හැටි-ගැන-ද/ |access-date=25 April 2019 |publisher=Hot Gossip}}&lt;/ref&gt;
* ''කැලණි පාලම'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Pera Uni Colombo Alumni presents Kelani Palama |url=http://www.sundaytimes.lk/170910/plus/pera-uni-colombo-alumni-presents-kelani-palama-258255.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
* ''සිහින රඟහල'' &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Theatre dreams' go on stage |url=http://www.sundaytimes.lk/081116/TV/sundaytvtimes_08.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;

== රූපවාහිනී වෘත්තිය ==
1998 දී සිල්වා අධ්‍යක්ෂණය කළ ''අමුත්තක් ඇවිත්'' ටෙලි චිත්‍රපටය සම්මානයට පාත්‍ර විය. 2000 දී ඔහු ස්වර්ණවාහිනිය සඳහා ''ත්‍රස්තාවඩිංගේ සිද්ධිය'' අධ්‍යක්ෂණය කළේය. &lt;ref name=&quot;Psilva&quot;/&gt; ඔහු වඩාත් ජනප්‍රිය වූයේ [[අයිටීඑන් නාලිකාව|ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ]] විකාශය වූ ''කීටයා'' නාට්‍ය අභිරහස් රූපවාහිනී කතාමාලාව හරහාය. ඔහු දැනට ක්‍රිකට් පුහුණුකරු ලෙස ''[[දෙවෙනි ඉනිම (ටෙලි නාට්‍යය)|දෙවෙනි ඉනිම]]'' ටෙලිනාට්‍යයේ රඟපායි.&lt;ref name=&quot;palithainterview&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha Silva – කලාව අයාලේ යන හැටි |url=http://hotgossip.itbro.info/2018/07/18/palitha-silva-කලාව-අයාලේ-යන-හැටි-ගැන-ද/ |access-date=25 April 2019 |publisher=Hot Gossip}}&lt;/ref&gt;


==ටෙලිනාට්‍යය== 
* ''අහස් ගංගා''
* ''ඉසුරුගිරි තරණය''
* ''උරුමයක අරගලය''
* ''එක ඉත්තක මල්''
* ''කටු ඉඹුල''
* ''ගිනිඅවි සහා ගිනිකෙළි''
* ''දිය මත රුව''
* ''දිය සුළිය''
* ''[[දෙවෙනි ඉනිම]]''
* ''පිටගම්කාරයෝ''
* ''මයුර අසපුව'' 
* ''මහවිරු පන්ඩු''
* ''යුග විලක්කුව''
* ''වනවදුලේ වසන්තය''
* ''ස්වයංජාත''
* ''සත්සර නිම්නය''
* ''සඳ ගොම්මන් රෑ''
* ''සඳ දියවර''
* ''සඳ සඳ වගේ''

== රංගනයෙන් ඔබ්බට ==
ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය කවුන්සිලයේ තරුණ ඉගෙනුම් මධ්‍යස්ථානයේ වැඩමුළු අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kids take on big issues |url=http://www.sundaytimes.lk/010902/plus7.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ලොකුම අභිලාෂය ලේඛකයෙකු වීම බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු 1998 දී ''ඊ දීගෙක ගියාය'' සහ 2004 ඔක්තෝබර් 8 වැනි දින ''අටක් බරට හෙණ්ඩුවක් ලෙස'' නවකතා දෙකක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;bestactor&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha fulfils potential as novelist |url=http://archives.dailynews.lk/2004/10/20/artscop08.html |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://archives.dailynews.lk/2004/10/20/artscop08.html &quot;Palitha fulfils potential as novelist&quot;]. ''Daily News''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 April&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ඔහු අධ්‍යක්ෂක, තිර රචක සහ සිනමාකරණය පිළිබඳ කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙසද කටයුතු කරයි.

== චිත්‍රපටකරණය ==
සිල්වා සිය සිනමා ජීවිතය ආරම්භ කළේ 1987 දී ජැක්සන් ඇන්තනී  විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ''කවුළුව චිත්‍රපටයෙන්'' සුළු චරිතයකින්.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha Silva - පාලිත සිල්වා films |url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-palitha-silva-236.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sinhala Cinema Database}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ජනප්‍රියම සිනමා රංගනය වූයේ ''සර් ලාස්ට් චාන්ස්'', ''අනගාරික ධර්මපාල ශ්‍රීමතාණෝ'' සහ ''මහරජ අජාසත්'' යන චිත්‍රපට හරහාය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha Silva filmography |url=https://www.imdb.com/name/nm0798473/ |access-date=25 April 2019 |publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt; ''මහරජ අජාසත්හි'' දෙව්දත්ත රහතන් වහන්සේගේ චරිතය විචාරකයන්ගේ නොමඳ පැසසුමට ලක් විය.

* අංක ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ ඇති ශ්‍රී ලාංකේය චිත්‍රපට සංඛ්‍යාව දක්වයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan Cinema History |url=http://www.nfc.gov.lk/films-history.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823000528/http://www.nfc.gov.lk/films-history.php |archive-date=23 August 2016 |access-date=25 April 2019 |publisher=National Film Corporation of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!වසර
!චි. අං.
!චිත්‍රපටය
!චරිතය
!යොමුව
|-
|1987
|663
|''Kawuluwa''
|
|
|-
|1993
|771
|''Sargent Nallathambi''
|Nanapala
|
|-
|1994
|796
|''Ekada Wahi''
|
|
|-
|1994
|800
|''Nohadan Landune''
|
|
|-
|1995
|837
|''Edath Chandiya Adath Chandiya''
|
|
|-
|1995
|831
|''Maruthaya''
|Dinesh
|
|-
|1996
|850
|''Sihina Desayen''
|
|
|-
|1996
|858
|''Hiru Sanduta Medi Wee''
|
|
|-
|1998
|890
|''Gini Avi Saha Gini Keli''
|Willie
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sinhala screened films |url=http://www.sarasaviya.lk/2015/06/11/?fn=sa15061144 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180325090402/http://www.sarasaviya.lk/2015/06/11/?fn=sa15061144 |archive-date=25 March 2018 |access-date=11 March 2017 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|1999
|924
|''Seetha Sameere''
|Janaka
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Seetha Sameere' portrays chefs and lovers |url=http://www.sundaytimes.lk/991017/tv.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000
|942
|''Sanda Yahanata''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Sanda Yahanata' portrays violence |url=http://www.sundaytimes.lk/000305/tv.html#label5 |access-date=29 October 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000
|943
|''Anuragaye Ananthaya''
|Kamal Kanchana Swarnadipathi
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Anuragaye Ananthaya' : A struggle between a woman and society |url=http://www.sundaytimes.lk/000611/tv.html |access-date=1 March 2017 |publisher=The Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|1009
|''Le Kiri Kandulu''
|Prosecutor
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Udayakantha reels in his latest film |url=http://archives.dailynews.lk/2002/12/14/fea09.html |access-date=11 March 2017 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|1013
|''Sudu Kaluwara''
|Dingiri Banda
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A cinematic spring of patriotism |url=http://www.island.lk/2003/07/19/satmag01.html |access-date=10 May 2019 |publisher=The Island}}&lt;/ref&gt;
|-
|2005
|1056
|''Sulanga''
|Siripala
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sulanga screened in Kurunegala today |url=http://archives.dailynews.lk/2007/03/15/news26.asp |access-date=11 March 2017 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|1081
|''Ammawarune''
|AGA officer
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=&quot;Maestro&quot; Lester James Peries Doyen Among Sinhala Film Directors |url=http://www.dailymirror.lk/article/-Maestro-Lester-James-Peries-Doyen-Among-Sinhala-Film-Directors-107734.html/ |access-date=25 March 2017 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|1107
|''Walapatala''
|Chartin
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Microscopic view of the systemic ailment Walapatala - Penumbra by Vijitha Gunarathne |url=http://archives.sundayobserver.lk/2008/07/06/spe11.asp |access-date=11 March 2017 |publisher=The Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|1122
|''Sir Last Chance''
|Don Ladan 'George Washingpowder'
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Sir Last Chance' to make appearance |url=http://archives.sundayobserver.lk/2009/03/22/pan14.asp |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|1136
|''Kshema Bhoomi''
|Anura Suriyabandara
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lankan Screened Films |url=http://www.sarasaviya.lk/2016/04/28/?fn=sa16042833 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502021418/http://www.sarasaviya.lk/2016/04/28/?fn=sa16042833 |archive-date=2 May 2016 |access-date=11 March 2017 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|1144
|''Ira Handa Yata''
|Lieutenant Silva
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ira Handa Yata Brings A Message To Every Sri Lankan |url=http://www.thesundayleader.lk/2010/09/26/ira-handa-yata-brings-a-message-to-every-sri-lankan/ |access-date=8 March 2017 |publisher=The Sunday Leader}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|
|''Kawulu Dora''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Kavulu Dora' opens for public |url=http://www.sundaytimes.lk/100627/Magazine/sundaytimestvtimes_7.html |access-date=23 December 2017 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|1150
|''Sinhawalokanaya''
|Heen Appo
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cricket craze |url=http://archives.dailynews.lk/2011/01/10/fea30.asp |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|1170
|''කුස පබා|Kusa Pabha'
|King Madu
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=All in the name of love |url=http://archives.dailynews.lk/2012/01/23/fea20.asp |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|1176
|''Daruwane''
|Doctor
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Daruwane |url=http://www.nfc.gov.lk/films/daruwane-28/ |access-date=24 February 2017 |publisher=National Film Corporation of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|1180
|''Prathiroo''
|Buddhist monk
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Prathiroo' reveals value of motherhood |url=http://www.sundaytimes.lk/121202/magazine/prathiroo-reveals-value-of-motherhood-22447.html |access-date=5 March 2017 |publisher=The Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|1189
|''Siri Parakum''
|[[තුන්වන විජයබාහු රජ|King Vijayabahu III]]
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The discreet charm of Siri Parakum - Film Review |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&amp;page=article-details&amp;code_title=83887 |access-date=3 March 2017 |publisher=The Island}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|1211
|''[[Anagarika Dharmapala Srimathano]]''
|[[අනගාරික ධර්මපාල|Anagarika Dharmapala]]
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cinematic revival of Buddhist revivalist |url=http://www.sundaytimes.lk/140914/magazine/cinematic-revival-of-buddhist-revivalist-116923.html |access-date=27 February 2017 |publisher=The Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|1209
|''Parapura''
|Police officer Sathyapala
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Parapura - Cletus directorial venture |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/sunday-times-sri-lanka/20140713/284034780067415 |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|1218
|''Api Marenne Na''
|Manoj Amarajeewa
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Api Marenne Na - අපි මැරෙන්නේ නෑ |url=http://www.films.lk/api-marenne-ne-sinhala-film-1819.html |access-date=29 March 2019 |publisher=Sinhala Cinema Database}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|1233
|''Maharaja Ajasath''
|[[දේවදත්ත|Rev. Devadatta Thero]]
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Maharaja Ajasaththa – මහරජ අජාසත්ත |url=http://cinema.lk/Movie-detail/maharaja-ajasaththa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170125020758/http://cinema.lk/Movie-detail/maharaja-ajasaththa/ |archive-date=25 January 2017 |access-date=24 February 2017 |publisher=cinema.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|1247
|''සිංහයා (2016 චිත්‍රපටිය)|Sinhaya''
|Sabhapathithuma
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sinhaya |url=http://www.nfc.gov.lk/films/sinhaya-141/ |access-date=2016-10-23 |website=www.nfc.gov.lk}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|1274
|''Nilanjana''
|Dananjaya
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Nilanjana |url=http://www.nfc.gov.lk/films/nilanjana-120/ |access-date=3 March 2017 |publisher=National Film Corporation of Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|1277
|''Nimnayaka Hudekalawa''
|Army officer
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Boodee's films in focus |url=http://dailynews.lk/2017/05/16/entertainment/115907/boodee's-films-focus |access-date=17 May 2017 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|1296
|''Nela''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sinhala screened films |url=http://www.sarasaviya.lk/2018/04/12/?fn=sa18041212 |access-date=22 February 2018 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|1313
|''Nidahase Piya DS''
|F. R. Senanayake
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Cinematic capture of the 'Father of the Nation' |url=http://www.sundaytimes.lk/161211/magazine/cinematic-capture-of-the-father-of-the-nation-219184.html |access-date=25 April 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|
|''President Super Star''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The presidential stage where four people are competing |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/08/08/8092/හතර-දෙනෙකු-තරග-වදින-ජනාධිපති-වේදිකාව-ප්‍රසිඩන්ට්-සුපර්-ස්ටාර් |access-date=10 August 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Surangana Lowin Awilla''
|Jayashan's Father
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rollercoaster journey to the past |url=http://archives.dailynews.lk/2011/05/02/fea18.asp |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Gunananda Himi Migettuwatte''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Film on greatest religious icon |url=http://www.sundaytimes.lk/150208/magazine/film-on-greatest-religious-icon-134345.html |access-date=3 April 2018 |publisher=The Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Thanapathilage Gedara''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Plot of Thanapathilage Gedara |url=http://archives.sarasaviya.lk/2018/07/12/?fn=sa18071125 |access-date=29 October 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Adventures of Ricky Deen''
|Heavies
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Adventures of Ricky Deen cast |url=http://www.rickydeenthemovie.com/cast.html |access-date=25 April 2019 |publisher=rickydeenthemovie}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Hithumathe Jeewithe''
|Marasinghe
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The supreme brotherly love of society |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/07/11/6920/ඇසුදුටු-සමාජයේ-උත්තරීතර-සහෝදර-ප්‍රේමය |access-date=11 July 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Tharu Athara''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The story of Subhani who got lost in two worlds .. 'Tharu Athara' |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2020/12/10/19472/දෙලොවක-අතරමං-වූ-සුභානිගේ-කතාව |archive-date=2020-12-11 |access-date=2020-12-11 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBD
|
|''Marukathara''
|
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Marukathara gets permission |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2019/12/12/13258/සරත්ගේ-‘මරුකතර’ට |access-date=12 December 2019 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|}

== සම්මාන සහ සම්මාන ==
ඔහු දේශීය වේදිකා නාට්‍ය උළෙලවල් සහ රූපවාහිනී උත්සවවලදී රංගනය සහ අධ්‍යක්ෂණය යන දෙඅංශයෙන්ම සම්මාන කිහිපයක් දිනාගෙන ඇත. &lt;ref name=&quot;bestactor&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Palitha fulfils potential as novelist |url=http://archives.dailynews.lk/2004/10/20/artscop08.html |access-date=25 April 2019 |website=Daily News}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1967 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>87581jrvohpibr0h28l6kixbdc4pzqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉෂාර නානායක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103722</id>
    <revision>
      <id>783783</id>
      <parentid>760473</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19515-44</username>
        <id>78293</id>
      </contributor>
      <origin>783783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6874" sha1="lj8wta8m631i50yfulgk5y86k7eryn4" xml:space="preserve">== චරිතාපදානය ==
නානායක්කාරගේ පියා රාජා ව්‍යවසායකයෙකු වූ අතර 1973 දී ඉෂාරා ට්‍රේඩර්ස් නම් මෝටර් රථ කර්මාන්තය ආරම්භ කරන ලද අතර එය ජපානයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද වාහන ආනයනය කිරීමේ පුරෝගාමියා ලෙස සැලකේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |first= |date= |title=Sri Lanka's LOLC prepares to sell its biggest overseas unit |url=http://bizenglish.adaderana.lk/sri-lankas-lolc-prepares-to-sell-its-biggest-overseas-unit/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-06-06 |website=bizenglish.adaderana.lk}}&lt;/ref&gt; නව යොවුන් වියේදී ඉෂාර [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ 07 රාජකීය විද්‍යාලයේ]] ද්විතීයික අධ්‍යාපනයෙන් පසු පුළුල් පුහුණුවක් සඳහා ජපානයට යවන ලදී. ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඩැන්ඩෙනොං විද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාර ගිණුම්කරණය පිළිබඳ ඩිප්ලෝමාවක් ලබා ඇත.

== වෘත්තීය ==
නානායක්කාර මූල්‍ය සේවා ක්ෂේත්‍රයේ සිය වෘත්තීය ජීවිතය කරගෙන ගිය අතර LOLC වැනි මූල්‍ය සමාගම්වල ආයෝජනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු 2002 දී LOLC හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට ද පත් විය. ඔහු 2011 සිට 2018 දක්වා ලංකා ඔරික්ස් ෆිනෑන්ස් හි නියෝජ්‍ය සභාපතිවරයා ලෙස ද කටයුතු කර ඇති අතර 2018 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඔහු [[සෙලාන් බැංකුව|සෙලාන් බැංකුවේ]] අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=MarketScreener |title=Ishara Chinthaka Nanayakkara - Biography |url=https://www.marketscreener.com/business-leaders/Ishara-Chinthaka-Nanayakkara-07J5W7-E/biography/ |access-date=2020-06-06 |website=www.marketscreener.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=LBO |date=2018-09-05 |title=Ishara Nanayakkara resigns from Seylan Bank Board |url=https://www.lankabusinessonline.com/ishara-nanayakkara-resigns-from-seylan-bank-board/ |access-date=2020-06-06 |website=Lanka Business Online |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ඔහු මීට පෙර 2002 සිට 2018 දක්වා අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් පසු 2018 දී LOLC හි සභාපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ, LOLC ද 2018 දෙසැම්බර් වන විට මුළු වත්කම් ට්‍රිලියන 1.008 දක්වා ළඟා විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=LOLC joins the ‘trillion’ club {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/LOLC-joins-the--trillion--club/44-673541 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Unravelling LOLC’s mega success with Ishara and Kapila {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/business/Unravelling-LOLC-s-mega-success-with-Ishara-and-Kapila/34-693259 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt; LOLC හි අනුබද්ධ කාම්බෝජ ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය අංශය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 603.4 කට මිලදී ගැනීමට කොරියානු බැංකුවක් උනන්දුවෙන් සහ අභිප්‍රායෙන් ඉදිරිපත් වීමෙන් පසු 2019 දී ඔහු අවසානයේ ධම්මික පෙරේරා ශ්‍රී ලංකාවේ ධනවත්ම පුද්ගලයා බවට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2020-01-03 |title=Ishara Nanayakkara becomes the richest man in Sri Lanka |url=http://www.lankatalks.com/economy-growth/ishara-nanayakkara-becomes-the-richest-man-in-sri-lanka/ |access-date=2020-06-06 |website=LankaTalks |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ishara shuns ‘richest man’ tag; says ‘accolade, but not goal’ {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/top-story/Ishara-shuns--richest-man--tag--says--accolade--but-not-goal-/26-693278 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Korean bank to buy control of LOLC’s Cambodian microfinance arm for $ 603.4 m {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/Korean-bank-to-buy-control-of-LOLC-s-Cambodian-microfinance-arm-for---603-4-m/44-692529 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ බ්‍රවුන්ස් හෙල්ත්කෙයාර් තවත් ව්‍යාපාරිකයෙකු වන හැරී ජයවර්ධන විසින් 2020 පෙබරවාරි මාසයේදී බිලියන 1.6 කට අත්පත් කර ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Harry buys Ishara’s Browns Healthcare for Rs. 1.6 b {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/Harry-buys-Ishara-s-Browns-Healthcare-for-Rs--1-6-b/44-696248 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;

ඔහු 2012 වසරේ ආසියා පැසිෆික් ව්‍යවසායකත්ව සම්මාන උළෙලේදී වසරේ කීර්තිමත් තරුණ ව්‍යවසායකයා සම්මානය ලබා ගත්තේය. ඔහු ශ්‍රී ලංකා නැනෝ තාක්ෂණ ආයතනයේ වත්මන් සභාපතිවරයා වේ.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>lj8wta8m631i50yfulgk5y86k7eryn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783785</id>
      <parentid>783783</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T09:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19515-44</username>
        <id>78293</id>
      </contributor>
      <comment>විස්තරය කිවුවා</comment>
      <origin>783785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7185" sha1="6e363pd8v5giqqzxtg3bgwyaqtuax60" xml:space="preserve">I am a disabled girl please give me a donation 

peoples bank

180200170006356

deraniyagala

www.face book.com / anuruddika sanjeewani bulathsinhala1&lt;ref&gt;I am a disabled girl please give me a donation 

peoples bank

180200170006356

deraniyagala

www.face book.com /anuruddika sanjeewani bulathsinhala&lt;/ref&gt;

== චරිතාපදානය ==
නානායක්කාරගේ පියා රාජා ව්‍යවසායකයෙකු වූ අතර 1973 දී ඉෂාරා ට්‍රේඩර්ස් නම් මෝටර් රථ කර්මාන්තය ආරම්භ කරන ලද අතර එය ජපානයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද වාහන ආනයනය කිරීමේ පුරෝගාමියා ලෙස සැලකේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last= |first= |date= |title=Sri Lanka's LOLC prepares to sell its biggest overseas unit |url=http://bizenglish.adaderana.lk/sri-lankas-lolc-prepares-to-sell-its-biggest-overseas-unit/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-06-06 |website=bizenglish.adaderana.lk}}&lt;/ref&gt; නව යොවුන් වියේදී ඉෂාර [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ 07 රාජකීය විද්‍යාලයේ]] ද්විතීයික අධ්‍යාපනයෙන් පසු පුළුල් පුහුණුවක් සඳහා ජපානයට යවන ලදී. ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ඩැන්ඩෙනොං විද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාර ගිණුම්කරණය පිළිබඳ ඩිප්ලෝමාවක් ලබා ඇත.

== වෘත්තීය ==
නානායක්කාර මූල්‍ය සේවා ක්ෂේත්‍රයේ සිය වෘත්තීය ජීවිතය කරගෙන ගිය අතර LOLC වැනි මූල්‍ය සමාගම්වල ආයෝජනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු 2002 දී LOLC හි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට ද පත් විය. ඔහු 2011 සිට 2018 දක්වා ලංකා ඔරික්ස් ෆිනෑන්ස් හි නියෝජ්‍ය සභාපතිවරයා ලෙස ද කටයුතු කර ඇති අතර 2018 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඔහු [[සෙලාන් බැංකුව|සෙලාන් බැංකුවේ]] අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=MarketScreener |title=Ishara Chinthaka Nanayakkara - Biography |url=https://www.marketscreener.com/business-leaders/Ishara-Chinthaka-Nanayakkara-07J5W7-E/biography/ |access-date=2020-06-06 |website=www.marketscreener.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=LBO |date=2018-09-05 |title=Ishara Nanayakkara resigns from Seylan Bank Board |url=https://www.lankabusinessonline.com/ishara-nanayakkara-resigns-from-seylan-bank-board/ |access-date=2020-06-06 |website=Lanka Business Online |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ඔහු මීට පෙර 2002 සිට 2018 දක්වා අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් පසු 2018 දී LOLC හි සභාපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ, LOLC ද 2018 දෙසැම්බර් වන විට මුළු වත්කම් ට්‍රිලියන 1.008 දක්වා ළඟා විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=LOLC joins the ‘trillion’ club {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/LOLC-joins-the--trillion--club/44-673541 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Unravelling LOLC’s mega success with Ishara and Kapila {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/business/Unravelling-LOLC-s-mega-success-with-Ishara-and-Kapila/34-693259 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt; LOLC හි අනුබද්ධ කාම්බෝජ ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය අංශය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 603.4 කට මිලදී ගැනීමට කොරියානු බැංකුවක් උනන්දුවෙන් සහ අභිප්‍රායෙන් ඉදිරිපත් වීමෙන් පසු 2019 දී ඔහු අවසානයේ ධම්මික පෙරේරා ශ්‍රී ලංකාවේ ධනවත්ම පුද්ගලයා බවට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2020-01-03 |title=Ishara Nanayakkara becomes the richest man in Sri Lanka |url=http://www.lankatalks.com/economy-growth/ishara-nanayakkara-becomes-the-richest-man-in-sri-lanka/ |access-date=2020-06-06 |website=LankaTalks |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ishara shuns ‘richest man’ tag; says ‘accolade, but not goal’ {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/top-story/Ishara-shuns--richest-man--tag--says--accolade--but-not-goal-/26-693278 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Korean bank to buy control of LOLC’s Cambodian microfinance arm for $ 603.4 m {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/Korean-bank-to-buy-control-of-LOLC-s-Cambodian-microfinance-arm-for---603-4-m/44-692529 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ බ්‍රවුන්ස් හෙල්ත්කෙයාර් තවත් ව්‍යාපාරිකයෙකු වන හැරී ජයවර්ධන විසින් 2020 පෙබරවාරි මාසයේදී බිලියන 1.6 කට අත්පත් කර ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Harry buys Ishara’s Browns Healthcare for Rs. 1.6 b {{!}} Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/Harry-buys-Ishara-s-Browns-Healthcare-for-Rs--1-6-b/44-696248 |access-date=2020-06-06 |website=www.ft.lk |language=English}}&lt;/ref&gt;

ඔහු 2012 වසරේ ආසියා පැසිෆික් ව්‍යවසායකත්ව සම්මාන උළෙලේදී වසරේ කීර්තිමත් තරුණ ව්‍යවසායකයා සම්මානය ලබා ගත්තේය. ඔහු ශ්‍රී ලංකා නැනෝ තාක්ෂණ ආයතනයේ වත්මන් සභාපතිවරයා වේ.

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>6e363pd8v5giqqzxtg3bgwyaqtuax60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රතු දත්ත පොතට අනුව නෂ්ට වූ විශේෂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150182</id>
    <revision>
      <id>783753</id>
      <parentid>715129</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T02:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19383-43</username>
        <id>78282</id>
      </contributor>
      <origin>783753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="404xft199e08ik9ge7qpdgcequsox3l" xml:space="preserve">[[රතු දත්ත පොත|රතු දත්ත පොතට]] අනුව [[වඳ වී යාම|වඳ වී ගිඊය]] ශාක සහ සත්ත්ව විශේෂ ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වෙයි.උඋඑගගගඡචූ

== අනිමාලියා රාජධානිය {{anchor|Kingdom Animalia}} ==

===Phylum [[Chordata]]===

====Class [[Aves]]====

=====Order [[Columbiformes]]=====

* Family [[Columbidae]]
** [[ඩොඩෝ]] (''Raphus cucullatus'')

[[Category:IUCN Red List extinct species| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>404xft199e08ik9ge7qpdgcequsox3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783767</id>
      <parentid>783753</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T05:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19383-43|~2026-19383-43]] ([[User talk:~2026-19383-43|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන්  [[User:Lee|Lee]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි</comment>
      <origin>715129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="ixarddrdhhl3xtw2sijtgsxi4l1hina" xml:space="preserve">[[රතු දත්ත පොත|රතු දත්ත පොතට]] අනුව [[වඳ වී යාම|වඳ වී ගිය]] ශාක සහ සත්ත්ව විශේෂ ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වෙයි.

== අනිමාලියා රාජධානිය {{anchor|Kingdom Animalia}} ==

===Phylum [[Chordata]]===

====Class [[Aves]]====

=====Order [[Columbiformes]]=====

* Family [[Columbidae]]
** [[ඩොඩෝ]] (''Raphus cucullatus'')

[[Category:IUCN Red List extinct species| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>ixarddrdhhl3xtw2sijtgsxi4l1hina</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එන්ටෙබේ වැටලීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166520</id>
    <revision>
      <id>783756</id>
      <parentid>702792</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T03:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133921" sha1="imsa3zem7ds5wigecst7vg9iyix5iot" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = තණ්ඩර්බෝල්ට් මෙහෙයුම
| partof            = [[අරාබි-ඊශ්‍රායල් ගැටුම]] සහ [[සීතල යුද්ධය]]
| image             = Operation Thunderbolt. IV.jpg
| caption           = වැටලීමේදී උගන්ඩා හමුදා රැවටීමට [[සයරෙට් මාට්කල්]] විසින් භාවිතා කරන ලද උගන්ඩා ආඥාදායක [[ඉඩි අමීන්]] සතු වූ [[මර්සිඩීස් බෙන්ස් 600]] වර්ගයේ රථය හා ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින්.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Terence Smith Special to The New York |date=1976-07-13 |title=Israelis Say Raider Impersonated Amin |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1976/07/13/archives/new-jersey-pages-israelis-say-raider-impersonated-amin-israeli.html |access-date=2023-10-05 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| date              = {{start date and age|df=yes|1976|07|04}}
| place             = [[එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ]], උගන්ඩාව
| coordinates       = {{Coord|0|02|43|N|32|27|13|E|source:itwiki_type:event|display=inline,title}}
| result            = ඊශ්‍රායල ජයග්‍රහණය{{bulletedlist
| ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනෙකුගෙන් 102 දෙනෙකු බේරා ගැනේ&lt;ref name=MHS&gt;{{cite web |title=Tactical Combat Casualty Care – November 2010 |last=McRaven |first=Bill |url=http://www.health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |work=MHS US Department of Defense |access-date=15 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516122925/http://health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |archive-date=16 May 2011}}&lt;/ref&gt;
| උගන්ඩාවේ මිලිටරි ගුවන් යානා වලින් ~25% ක් විනාශ විය&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm 1976: Israelis rescue Entebbe hostages], [[BBC]]&lt;/ref&gt;}}
| combatant1        = {{flagdeco|Israel}} ඊශ්‍රායලය&lt;br /&gt;'''සහාය දක්වන ලද රටවල්:'''&lt;br /&gt;{{flagicon|KEN}} කෙන්යාව
| combatant2        = {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} PFLP–EO&lt;br /&gt;[[File:Revolutionäre Zellen.svg|18px|link=]] විප්ලවවාදී සෛල (ජර්මානු කණ්ඩායම)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Uganda}} උගන්ඩාව
| commander1        = {{unbulletedlist
| {{flagdeco|Israel}} [[ඩෑන් ෂොම්රොන්]]
| {{flagdeco|Israel}} [[යෙකුටියෙල් ආදම්]]
| {{flagdeco|Israel}} [[බෙනී පෙලෙඩ්]]
| {{flagicon|Israel}} [[යොනාටන් නෙතන්යාහු]]{{KIA}}}}
| commander2        = {{unbulletedlist
| {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} [[වාඩී හඩාඩ්]]
| [[File:Revolutionäre Zellen.svg|18px|link=]] [[විල්ෆ්‍රඩ් බෝස්]]{{KIA}}
| {{flagdeco|Uganda}} [[ඉඩි අමීන්]]}}
| strength1         = {{circa|100}} ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් (සහ ගුවන් කාර්ය මණ්ඩලය සහ සහායක පිරිස්)
| strength2         = කොල්ලකරුවන් 7ක්: පලස්තීනුවන් 5ක්, ජර්මානුවන් 2ක්&lt;br /&gt;100+ උගන්ඩා සොල්දාදුවන්
| casualties1       = 1 මිය ගියේය (Y. නෙතන්යාහු)&lt;br /&gt;5 තුවාල ලැබූහ
| casualties2       = කොල්ලකරුවන් 7 දෙනෙක් මිය ගියහ&lt;br /&gt;සොල්දාදුවන් 45 දෙනෙක් මිය ගියහ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dunstan |first=Simon |url=https://www.worldcat.org/title/649079751 |title=Entebbe: the most daring raid of Israel's special forces |date=2011 |publisher=Rosen Pub |isbn=978-1-4488-1868-6 |series=The most daring raids in history |location=New York |oclc=649079751}}&lt;/ref&gt;&lt;hr/&gt;11–30 Ugandan aircraft destroyed&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot;&gt;{{Cite book |last1=Brzoska |first1=Michael |title=Arms and warfare: escalation, de-escalation, and negotiation |last2=Pearson |first2=Frederic S. |date=1994 |publisher=University of South Carolina Press |isbn=978-0-87249-982-9 |series=Studies in international relations |location=Columbia, S.C}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 4 දෙනෙකු මරා දමන ලදී (ඩෝරා බ්ලොච් ඇතුළුව)&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/188804/Entebbe-raid|title=Entebbe raid|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=26 June 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=BBC on This Day – 4 – 1976: Israelis rescue Entebbe hostages|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 10 දෙනෙකුට තුවාල
| campaignbox       = 
}}
{{Location map many|අප්‍රිකාව|relief=yes|width=300px|caption=එන්ටෙබේ මෙහෙයුම හා සම්බන්ධ අඩවි|lat1_deg=32.096944|lon1_deg=20.269444|label1=බෙන්ගාසි|lat4_deg=37.936389|lon4_deg=23.947222|label4=ඇතන්ස්|lat2_deg=32.009444|lon2_deg=34.882778|label2=ටෙල් අවිව්|lat3_deg=0.044722|lon3_deg=32.443056|label3=එන්ටෙබේ|position1=left|position2=right}}'''එන්ටෙබේ වැටලීම''' හෝ '''ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ''', නිල වශයෙන් '''ඔපරේෂන් තන්ඩර්බෝල්ට්''' (පසුකාලීනව '''ඔපරේෂන් යොනාටන්''' යන සංකේත නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ) යනු 1976 දී උගන්ඩාවේ [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායල]] ප්‍රති-ත්‍රස්ත මෙහෙයුමකි. එය දියත් කරන ලද්දේ [[ටෙල් අවිව්]] සහ [[පැරිස්]] නගර අතර එයාර් ප්‍රංශය විසින් මෙහෙයවන ලද ජාත්‍යන්තර සිවිල් මගී ගුවන් යානයක් (එයාර්බස් ඒ300) පැහැර ගැනීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ය. [[ඇතන්ස්|ඇතන්ස්හි]] නැවතුම් පොළක් අතරතුර, ගුවන් යානය පලස්තීන PFLP-EO ත්‍රස්තවාදීන් දෙදෙනෙකු සහ ජර්මානු RZ ත්‍රස්තවාදීන් දෙදෙනෙකු විසින් පැහැර ගන්නා ලදී,&lt;ref name=&quot;Hartuv&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|title=Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz|last=Melman|first=Yossi|date=8 July 2011|work=Haaretz|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105002656/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|archive-date=5 November 2012}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ගුවන් යානය ලිබියාවට සහ පසුව උගන්ඩාවට හරවා එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට ගොඩ බැස්සේය. උගන්ඩාවට ගිය පසු කණ්ඩායමට උගන්ඩාවේ ආඥාදායක ඉඩි අමීන්ගේ සහයෝගය ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;Hostages freed as israelis raid uganda airport&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/04/archives/hostages-freed-as-israelis-raid-uganda-airport-commandos-in-3.html|title=Hostages Freed as Israelis Raid Uganda Airport; Commandos in 3 Planes Rescue 105-Casualties Unknown Israelis Raid Uganda Airport And Free Hijackers' Hostages|last=Smith|first=Terence|date=4 July 1976|work=The New York Times|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;

1976 ජුනි 27 වන දින මගීන් 248 දෙනෙකුගේ ගුවන් යානය පැහැරගත් ත්‍රස්තවාදීන් ඊශ්‍රායලයේ සිරකර සිටි පලස්තීන සහ අනුබද්ධ සටන්කාමීන් 40 දෙනෙකු නිදහස් කිරීමට මෙන්ම තවත් රටවල් හතරක සිරකරුවන් 13 දෙනෙකු නිදහස් කිරීමට බලකිරීමේ ප්‍රකාශිත අරමුණ ඇතිව ප්‍රාණ ඇපයට ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Keesing's&quot;&gt;{{cite journal|date=August 1976|title=Hijacking of Air France Airbus by Followers of Popular Front for the Liberation of Palestine – Israeli Action to liberate Hostages held at Entebbe Airport ...|url=https://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/1377-1976-08-KS-a-RCW.pdf|journal=Keesing's Record of World Events|volume=22|page=27888|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt; ගුවන් යානය ගොඩබෑමෙන් පසු කොල්ලකරුවන්ට සහය දැක්වීම සඳහා උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 100කට අධික පිරිසක් යොදවා ඇති අතර, මුල සිටම පැහැර ගැනීම පිළිබඳව දැනුම් දුන් අමීන්,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/01/24/books/review/operation-thunderbolt-by-saul-david.html|title='Operation Thunderbolt,' by Saul David|last=Furst|first=Alan|date=2016|work=The New York Times|access-date=8 January 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; එන්ටෙබේහිදී ත්‍රස්තවාදීන් පෞද්ගලිකව පිළිගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/idi-amin-s-son-my-dream-is-to-apologize-personally-to-family-of-entebbe-victims-1.5396014|title=Idi Amin's Son: My Dream Is to Apologize Personally to Family of Entebbe Victims|date=14 June 2016|work=Ha'aretz}}&lt;/ref&gt; සියලුම ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අභාවයට ගිය ගුවන් තොටුපළකට ගෙන ගිය පසු, කොල්ලකරුවන් සියලු ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් සහ ඊශ්‍රායල නොවන යුදෙව්වන් කිහිප දෙනෙකු විශාල මගීන්ගෙන් වෙන් කර, පසුව ඔවුන් වෙනම කාමරයකට ගෙන ගියහ.&lt;ref name=&quot;Freed Hostages Tell Their Story&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dunstan2011&quot;&gt;{{cite book|author=Dunstan|first=Simon|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;pg=PA20|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2011|isbn=978-1-4488-1868-6|pages=20–24|access-date=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ensalaco2008&quot;&gt;{{cite book|author=Ensalaco|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=i7KIa3VuD04C&amp;pg=PA96|title=Middle Eastern Terrorism: From Black September to September 11|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2008|isbn=978-0-8122-4046-7|pages=96–|access-date=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;  ඊළඟ දින දෙක තුළ ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 148 දෙනෙකු නිදහස් කර පැරිසිය වෙත පියාසර කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Dunstan2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ensalaco2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_1.html|title=Entebbe; Thirty Years On; miracle on the runway|access-date=20 June 2011|publisher=Jewish Telegraph|year=2006}}&lt;/ref&gt; ඉතිරි මගීන් 94 දෙනා, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් වන අතර, 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් එයාර් ප්‍රංශ කාර්ය මණ්ඩලය දිගටම ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස රඳවා තබා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Scharfstein1994&quot;&gt;{{cite book|author=Scharfstein|first=Sol|url=https://archive.org/details/understandingisr0000scha|title=Understanding Israel|publisher=KTAV Publishing House, Inc.|year=1994|isbn=978-0-88125-428-0|pages=[https://archive.org/details/understandingisr0000scha/page/118 118]–|access-date=5 July 2012|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dunstan2009&quot;&gt;{{Cite book|last=Dunstan|first=Simon|author-link=Simon Dunstan|title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976|year=2009|publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2|isbn=978-1-84603-397-1|page=24}}&lt;/ref&gt;

නියම කරන ලද සිරකරුවන් නිදහස් නොකළහොත් 106 වහලුන් මරා දමන බවට කොල්ලකරුවන් තර්ජනය කර තිබූ බැවින් ඊශ්‍රායල රජය තුළ නියෝජිතයන් මුලින් විවාදයට ගත්හ. මොසාඩ් විසින් සපයන ලද බුද්ධි තොරතුරු මත ක්‍රියා කිරීම, ඊශ්‍රායල හමුදාව ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක් දියත් කිරීමට තීරණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mossad took photos&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3269662,00.html|title=Mossad took photos, Entebbe Operation was on its way.|access-date=6 July 2009|publisher=[[Ynetnews]]|year=2006}}&lt;/ref&gt; අමීන්ගේ උගන්ඩා හමුදාව සමඟ සන්නද්ධ ගැටුමකට සූදානම් වීම ඊශ්‍රායල සැලසුම්වලට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Magazine/Features/Back-to-Entebbe|title=Back to Entebbe|last=Feldinger|first=Lauren Gelfond|date=29 June 2006|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;

1976 ජූලි 3 වන දින රාත්‍රියේ මෙහෙයුම ආරම්භ කරමින් ඊශ්‍රායල ප්‍රවාහන ගුවන් යානා ගලවා ගැනීමේ ප්‍රයත්නය සඳහා උගන්ඩාව වෙත කමාන්ඩෝ භටයින් 100 දෙනෙකු 4,000 (සැතපුම් 2,500) වඩා පියාසර කරන ලදී. මිනිත්තු 90 ක කාලය තුළ, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 102 දෙනෙකු සාර්ථකව බේරා ගැනීමට හැකි වූ අතර, තිදෙනෙකු මිය ගොස් ඇත. මියගිය ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් එක් අයෙකු වන ඩෝරා බ්ලොච්, ඊශ්‍රායල ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමෙන් ටික කලකට පසු කම්පාලා හි රෝහලකදී උගන්ඩා බලධාරීන් විසින් ඝාතනය කරන ලදී. ගුවන් යානය පැහැර ගැනීමේදී ඇය රෝගාතුර වී ඇති අතර කමාන්ඩෝ භටයින් පැමිණීමට පෙර ප්‍රතිකාර සඳහා ගුවන් යානයෙන් ඉවත් කරන ලදී. ඊශ්‍රායල හමුදාව පස් දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර එක් අයෙකු මිය ගියේය; යොනාටන් නෙතන්යාහු යනු එන්ටෙබේ මෙහෙයුමේ ඊශ්‍රායලයේ එකම මාරාන්තිකයා වූ අතර, ගලවාගැනීමේ ප්‍රයත්නයේදී සයරෙට් මාට්කල් මෙහෙයවීය - ඔහු පසුව ඊශ්‍රායලයේ අගමැති බවට පත්වන බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා විය.&lt;ref name=&quot;The Knesset at Sixty&quot;&gt;{{cite web |title=Operation Entebbe |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm |access-date=4 July 2009 |publisher=The Knesset at Sixty}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් විසින් කොල්ලකරුවන් සියලු දෙනා සහ උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 45 දෙනෙකු මරා දැමූ අතර උගන්ඩාවේ&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot; /&gt; MiG-17 සහ MiG-21 යානා එකොළහක් විනාශ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ මෙහෙයුම අතරතුර ඊශ්‍රායලයට අසල්වැසි කෙන්යාවේ සහාය ලැබිණි. ඉඩි අමීන් පසුව උගන්ඩාවේ වෙසෙන සියලුම කෙන්යානුවන් මරා දමන ලෙස උගන්ඩා හමුදාවට නියෝග නිකුත් කළේය.&lt;ref name=&quot;Ube&quot;&gt;{{Cite web |last=Bayerlin |first=Ulrich |date=1977 |title=Abhandlungen: Die israelische Befreiungsaktion von Entebbe in völkerrechtlicher Sicht |trans-title=Essays: The Israeli liberation operation of Entebbe from an international law perspective |url=http://www.zaoerv.de/37_1977/37_1977_2_a_213_243.pdf |website=zaoerv.de |publisher=Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law |language=de}}&lt;/ref&gt; එය කෙන්යානු-උගන්ඩා ජාතිකයින් 245 දෙනෙකුගේ මරණයට සහ කෙන්යානුවන් 3000ක් පමණ උගන්ඩාවෙන් පිටව යාමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Keesing27891&quot;&gt;{{Cite news|url=https://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/1368-1976-08-KS-a-IEM.pdf|title=Dispute between Uganda and Kenya|date=22 August 1976|work=Keesing's Record of World Events|volume=22|pages=27891}}&lt;/ref&gt;

== පැහැර ගැනීම ==
{{Infobox aircraft occurrence
| occurrence_type = පැහැර ගැනීම
| name            = එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ගුවන් යානය 139
| image           = Airbus A300B4-203, Air France AN0792167.jpg
| caption         = 1980 දී චාල්ස් ඩි ගෝල් ගුවන් තොටුපළේදී එයාර් ෆ්‍රාන්ස් එයාර්බස් ඒ 300 යානය
| date            = 1976 ජූනි 27
| type            = පැහැර ගැනීම
| site            = ග්‍රීක ගුවන් කලාපය
| origin          = බෙන් ගුරියන් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ, ඊශ්‍රායලය
| stopover        = එලිනිකොන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, ග්‍රීසිය
| destination     = පැරිස්-චාල්ස් ඩි ගෝල් ගුවන් තොටුපළ, ප්‍රංශය
| fatalities      = 4
| injuries        = 10
| aircraft_type   = [[Airbus A300|Airbus A300B4-203]]
| operator        = එයාර් ෆ්‍රාන්ස්
| tail_number     = F-BVGG
| occupants       = 260
| passengers      = 248
| crew            = 12
| survivors       = 256
}}

1976 ජූනි 27 දින, එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ගුවන් යානා අංක 139, එයාර්බස් A300B4-203, ලියාපදිංචිය F-BVGG (c/n 019), ඊශ්‍රායලයේ [[ටෙල් අවිව්]] වෙතින් පිටත්ව ගියේ ප්‍රධාන වශයෙන් [[යුදෙව්]] සහ ඊශ්‍රායල මගීන් 246ක් සහ 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයක් රැගෙනය.&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/surviving-the-myth-1.95789|title=Surviving the myth|author=Lavie|first=Aviv|date=31 July 2003|work=Haaretz|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;How the Rescue Took Place&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jta.org/1976/07/06/archive/how-the-rescue-took-place|title=How the Rescue Took Place|date=5 July 1976|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt; යානය [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] [[ඇතන්ස්]] වෙත පියාසර කරන ලද අතර එහිදී එය කොල්ලකරුවන් හතර දෙනෙකු ඇතුළුව අමතර මගීන් 58 දෙනෙකු රැගෙන [[පැරිසිය]] වෙත පිටත්ව ගියේ දහවල් 12:30 ටය. ගුවන්ගත වූ වහාම, ගුවන් යානය පලස්තීනයේ විමුක්තිය සඳහා වූ ජනප්‍රිය පෙරමුණේ - බාහිර මෙහෙයුම් (PFLP-EO) හි පලස්තීන ජාතිකයන් දෙදෙනෙකු විසින් සහ ජර්මානු විප්ලවවාදී සෛල ([[:en:Revolutionary_Cells_(German_group)|German Revolutionary Cells]]) වලින් ජර්මානුවන් දෙදෙනෙකු වන විල්ෆ්‍රයිඩ් බෝස් සහ බ්‍රිජිට් කුල්මන් විසින් පැහැර ගන්නා ලදී. කොල්ලකරුවන් ලිබියාවේ බෙන්ගාසි වෙත යානය හරවා යවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3270314,00.html|title=Special: Entebbe's unsung hero.|last=Ben|first=Eyal|date=3 July 2006|work=Ynetnews|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; එහිදී එය ඉන්ධන පිරවීම සඳහා පැය හතක් බිම තබා ඇත. එම කාලය තුළ කොල්ලකරුවන් විසින් බ්‍රිතාන්‍යයේ උපන් ඊශ්‍රායල පුරවැසියෙකු වූ පැට්‍රීෂියා මාර්ටෙල් නිදහස් කරන ලද අතර ඇය [[ගබ්සාව|ගබ්සාවක්]] සිදු වූවාක් මෙන් පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=&quot;Mossad took photos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Entebbe Thirty Years On&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_2.html|title=Entebbe Thirty Years On: Mancunian On Board|work=Jewish Telegraph|access-date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt; ගුවන් යානය බෙන්ගාසියෙන් පිටත් වූ අතර 28 වන දින සවස 3:15 ට, ගුවන් යානයේ මුල් පිටත්වීමෙන් පැය 24 කට වැඩි කාලයකට පසුව, එය උගන්ඩාවේ එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළ වෙත ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;

=== උගන්ඩාවේ එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලේ තත්වය ===
එන්ටෙබේ හිදී, කොල්ලකරුවන් සිව්දෙනාට උගන්ඩාවේ ජනාධිපති [[ඉඩි අමීන්|ඉඩි අමීන්ගේ]] හමුදාවන්ගේ සහාය ඇතිව අවම වශයෙන් තවත් හතර දෙනෙක් එකතු වූහ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages|date=4 July 1976|work=BBC News|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233100/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|archive-date=23 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කොල්ලකරුවන් විසින් මගීන් භාවිතයට නොගත් හිටපු ගුවන් තොටුපළ පර්යන්තයේ සංක්‍රමණ ශාලාවට මාරු කළ අතර එහිදී ඔවුන් ඊළඟ දිනවලදී ඔවුන්ව මුරකාවල් යටතේ තබා ගත්හ. අමීන් දිනපතාම පාහේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බැලීමට පැමිණ, වර්ධනයන් පිළිබඳව ඔවුන්ව යාවත්කාලීන කරමින් සහ සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ඔවුන් නිදහස් කර ගැනීමට තම උත්සාහය භාවිතා කරන බවට පොරොන්දු විය.&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot; /&gt;

ජූනි 28 දින, PFLP-EO කොල්ලකරුවෙකු ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම් සකස් කළේය. ගුවන් යානය මුදා හැරීම සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 5 ක කප්පම් මුදලකට අමතරව, ඔවුන් ඊශ්‍රායලයේ සිරකරුවන් වූ පලස්තීන සහ පලස්තීන හිතවාදී සටන්කාමීන් 53 දෙනෙකු නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Dunstan|first1=Simon|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|date=2011|publisher=Rosen|location=New York|pages=17–18}}&lt;/ref&gt; මෙම ඉල්ලීම් ඉටු නොකළහොත් 1976 ජූලි 1 දින ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඝාතනය කිරීමට පටන් ගන්නා බවට ඔවුහු තර්ජනය කළහ.&lt;ref name=&quot;Detailed Story&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19760713&amp;id=7-QhAAAAIBAJ&amp;pg=3641,5254231|title=Detailed Story Of Dramatic Israeli Raid|date=13 July 1976|work=Sarasota Herald-Tribune|access-date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙන් කිරීම ===
ජූනි 29 වන දින, ජනාකීර්ණ රැඳවුම් ශාලාවට යාබද කාමරයකට ඇතුල්වීම විවෘත කළ පසු, කොල්ලකරුවන් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් (ද්විත්ව පුරවැසිභාවය ඇති අය ඇතුළුව) අනෙකුත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් වෙන් කර{{#tag:ref|Claims by various authors that the separation was made between Jews and non-Jews&lt;ref&gt;{{cite web|title=1976 Operation Entebbe|url=http://www.idfblog.com/about-the-idf/history-of-the-idf/1976-operation-entebbe/|website=IDF blog|publisher=Israeli Defense Forces|access-date=23 September 2014|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012105140/https://www.idfblog.com/about-the-idf/history-of-the-idf/1976-operation-entebbe/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; are in conflict with eyewitness accounts&lt;ref name=&quot;Freed Hostages Tell Their Story&quot;&gt;{{cite news |title=Freed Hostages Tell Their Story|url=http://www.jta.org/1976/07/02/archive/freed-hostages-tell-their-story|access-date=23 September 2014|agency=Jewish Telegraphic Agency|date=2 July 1976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ofer1976&quot;/&gt;&lt;ref name=Moufflet&gt;{{cite book|last1=Moufflet|first1=Claude|title=Otages à Kampala|date=1976|publisher=Presses de la Cité|page=82|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Epstein&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jerozolimski|first1=Ana|title=Ada Lazarovitz (46), que hace 30 años fuera una de las rehenes en el avión de Air France secuestrado por terroristas en Entebbe, recuerda su liberación.|url=http://letras-uruguay.espaciolatino.com/jerozolimski/ada_lazarovitz_46.htm|website=Espacio Latino|publisher=Semanario Hebreo|access-date=23 September 2014|language=es|date=13 July 2006}}&lt;/ref&gt; and later they were expressly disclaimed by several former hostages as a &quot;myth&quot; or a manipulation by &quot;sensation-hungry journalists and film-makers.&quot;&lt;ref name=&quot;Hartuv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot;/&gt;&lt;ref name=Goldberg/&gt;|group=&quot;nb&quot;|name=&quot;SeparationNote&quot;}} යාබද කාමරයට යන ලෙස පැවසීය.&lt;ref name=&quot;Ofer1976&quot;&gt;{{cite book|author=Ofer|first=Yehuda|title=Operation Thunder: The Entebbe Raid. The Israeli's Own Story|date=1976|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-052321-8|pages=46–47}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් එසේ කරන විට, සමූලඝාතනයෙන් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයෙක් කොල්ලකරුවෙකු වූ විල්ෆ්‍රඩ් බෝස්ගේ අතේ පච්ච කොටා තිබූ කඳවුරු ලියාපදිංචි අංකයක් පෙන්වීය. &quot;මම නාසියෙක් නොවේ! ... මම විඥානවාදියෙක්&quot; යැයි බෝස් විරෝධය පෑවේය.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Tinnin|first=David|date=8 August 1977|title=Like Father|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html|url-status=dead|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20101018032711/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C915234-2%2C00.html|archive-date=18 October 2010|magazine=Time}} – A review of ''Hitler's Children'' by Julian Becker; {{cite book|first=David|last=Frum|year=2000|title=How We Got Here: The 70s the Decade That Brought You Modern Life – For Better or Worse|url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum|url-access=registration|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-04196-1|page=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/342 342]}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පස් දෙනෙකු එනම් එක්සත් ජනපදයේ සහ බෙල්ජියමේ සිට &lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|title=Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz|author=Melman|first=Yossi|date=8 July 2011|work=Haaretz|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105002656/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|archive-date=5 November 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; අතිශය සම්ප්‍රදායික යුදෙව් ජෝඩු දෙදෙනෙක්&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot; /&gt; සහ ප්‍රංශ ජාතිකයෙකුට. ඊශ්‍රායලයේ පදිංචි - ඊශ්‍රායල කණ්ඩායමට බැඳීමට බල කෙරුනි.&lt;ref name=&quot;Epstein&quot;&gt;{{cite news|url=http://elpais.com/diario/1976/07/11/sociedad/205884021_850215.html|title=La aventura del secuestro de Entebbe, contada por una protagonista|date=11 July 1976|work=El País|access-date=23 September 2014|language=es|trans-title=The adventure of the Entebbe kidnapping, told by a protagonist}}&lt;/ref&gt; පස්දෙනා අතර ප්‍රංශ ප්‍රාණ ඇපකරු වන මොනික් එප්ස්ටයින් ඛලෙප්ස්කි පවසන පරිදි, අල්ලා ගත් අය ඔවුන්ව ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා වෙන් කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ ඊශ්‍රායල අනන්‍යතා සඟවා ඇති බවට සැක කළහ.&lt;ref name=&quot;Epstein&quot; /&gt; අනෙක් අතට, ප්‍රංශ ප්‍රාණ ඇපකරුවෙකු වන මයිකල් කොජොට්-ගෝල්ඩ්බර්ග් පවසන පරිදි, ද්විත්ව පුරවැසිභාවය ඇති හමුදා නිලධාරියෙකු වූ මගීන් අතර අවම වශයෙන් එක් ඊශ්‍රායල ජාතිකයෙකු හඳුනා ගැනීමට අල්ලා ගත් අය අසමත් වූ අතර පසුව ඔහුගේ ඊශ්‍රායල නොවන විදේශ ගමන් බලපත්‍රය භාවිතා කළ අතර පසුව ඔහු නිදහස් කරන ලදී. ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් දෙවන නිදහස් කිරීම.&lt;ref name=&quot;Goldberg&quot;&gt;{{cite book|last1=Goldberg|first1=Michel|title=Namesake|date=1984|publisher=Corgi|page=122}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද පුරවැසියෙකු වන ජැනට් ඇල්මොග්, ප්‍රංශ ජාතික ජොසලීන් මොනියර් (ඔහුගේ සැමියා හෝ පෙම්වතා ඊශ්‍රායල ජාතිකයෙක්),&lt;ref name=&quot;New York Magazine&quot;&gt;{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=A-QCAAAAMBAJ&amp;q=%22jocelyne+monier%22&amp;pg=PA38|title=The Illustrated Story of the Great Israeli Rescue|author=Ross|first=Philip|date=2 August 1976|work=New York Magazine|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hfj.stparchive.com/Archive/HFJ/HFJ09101976P06.php|title=Almogs Retell Hijack Tale|date=10 September 1976|work=Heritage Florida Jewish News|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203195615/http://hfj.stparchive.com/Archive/HFJ/HFJ09101976P06.php|archive-date=3 February 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සහ ප්‍රංශ-ඊශ්‍රායල ද්විත්ව පුරවැසියෙකු වූ ජීන්-ජැක් මිමෞනි, මුල් විදේශ ගමන් බලපත්‍රය මත පදනම් වූ කියවීමේදී ඇයගේ නම කැඳවා නොතිබුණි. ඔවුන්ගේම කැමැත්තෙන් ඊශ්‍රායල ප්‍රාණ ඇපකරුවන් කණ්ඩායමට සම්බන්ධ වූ බව වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/126190/entebbes-forgotten-dead?all=1|title=Entebbe's Forgotten Dead|last1=Prince-Gibson|first1=Eetta|date=7 March 2013|work=Tablet|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== බොහෝ ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීම ===
ජූනි 30 වන දින කොල්ලකරුවන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 48 දෙනෙකු නිදහස් කරන ලදී. මුදා හරින ලද අය ඊශ්‍රායල නොවන කණ්ඩායමෙන් තෝරාගෙන ඇත - ප්‍රධාන වශයෙන් වයෝවෘද්ධ සහ රෝගී මගීන් සහ දරුවන් සිටින මව්වරුන්. ඔවුන්ගෙන් හතළිස් හත් දෙනෙක් වරලත් එයාර් ෆ්‍රාන්ස් බෝයිං 747 ගුවන් යානයකින් එන්ටෙබේ සිට පැරිස් වෙත පියාසර කරන ලද අතර එක් මගියෙකු දිනකට රෝහල්ගතව ප්‍රතිකාර ලබා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Saul|first=David|title=Operation Thunderbolt: Flight 139 and the Raid on Entebbe Airport, the Most Audacious Hostage Rescue Mission in History|publisher=Back Bay Books|year=2017|isbn=978-0-316-24539-5}}&lt;/ref&gt; ජුලි 1 වන දින, ඊශ්‍රායල රජය සාකච්ඡා සඳහා සිය එකඟතාවය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඔවුන්ගේ කාලසීමාව ජූලි 4 වන දින මධ්‍යහ්නය දක්වා දීර්ඝ කළ අතර, ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 100 දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් කණ්ඩායමක් මුදා හරින ලද අතර ඔවුන් පැය කිහිපයකට පසුව නැවත පැරිසියට ගෙන යන ලදී. එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ අල්ලාගත් අය සමඟ රැඳී සිටි ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනා අතර පිටත්ව යාම ප්‍රතික්ෂේප කළ එයාර් ෆ්‍රාන්ස් කාර්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් 12 දෙනෙක්,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kaplan |first=David |date=3 August 2006 |title=A historic hostage-taking revisited |url=https://www.jpost.com/features/a-historic-hostage-taking-revisited |access-date=4 July 2018 |website=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; තරුණ ප්‍රංශ මගීන් දස දෙනෙක් පමණ සහ 84 දෙනෙකුගෙන් යුත් ඊශ්‍රායල කණ්ඩායමක් විය.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hostages freed as israelis raid uganda airport2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Entebbe Rescue Mission&quot;&gt;{{cite web |title=The Entebbe Rescue Mission |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Terrorism/entebbe.html |access-date=4 July 2009 |work=Israel Defense Forces |publisher=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

== ඊශ්‍රායල ප්‍රතිචාරය ==

=== රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උත්සාහයන් ===
වැටලීමට සතියකට පෙර ඊශ්‍රායලය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කර ගැනීම සඳහා දේශපාලන මාර්ග භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළේය. බොහෝ මූලාශ්‍ර පෙන්වා දෙන්නේ මිලිටරි විසඳුමක් සාර්ථක නොවනු ඇතැයි පෙනෙන්නේ නම් පලස්තීන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමට ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය සූදානම් වූ බවයි. විශ්‍රාමික IDF නිලධාරියෙකු වන බාරුක් &quot;බුර්කා&quot; බාර්-ලෙව් වසර ගණනාවක් ඉඩි අමීන්ව හඳුනන අතර ඔහු සමඟ දැඩි පෞද්ගලික සබඳතාවක් ඇති අයෙකු ලෙස සැලකේ. කැබිනට් මණ්ඩලයේ ඉල්ලීම පරිදි ඔහු අමීන් සමඟ දුරකථනයෙන් බොහෝ වාරයක් කතා කළ අතර, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කර ගැනීමට උත්සාහ කළද එය සාර්ථක නොවීය.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070930121748/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914380,00.html &quot;Vindication for the Israelis&quot;]. ''Time''. 26 July 1976.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071016182522/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914382,00.html &quot;War of Words over a Tense Border&quot;]. ''Time''. 26 July 1976.&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල රජය ද ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රජය වෙත ප්‍රවේශ වූයේ ඊජිප්තු ජනාධිපති අන්වර් සදාත් වෙත පණිවිඩයක් ලබා දීම සඳහා අමීන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conversation between Henry Kissinger and Israeli Ambassador Simch Dinitz, 30 June 1976 |url=https://foia.state.gov/searchapp/DOCUMENTS%5Ckissinger%5C0000C08F.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913032323/https://foia.state.gov/searchapp/DOCUMENTS%5Ckissinger%5C0000C08F.pdf |archive-date=13 September 2019 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; අගමැති යිට්ෂාක් රබින් සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය ෂිමන් පෙරෙස් සතියක් ගත කළේ, තවත් ත්‍රස්තවාදයක් වැලැක්වීම සඳහා (පෙරෙස්ගේ තනතුර) කොල්ලකරුවන්ගේ ඉල්ලීම්වලට (රබින් ගේ ස්ථාවරය) ඉඩ දෙනවාද නැද්ද යන්න පිළිබඳව එකඟ නොවීමෙනි.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/11701064/Israels-raid-on-Entebbe-was-almost-a-disaster.html|title=Israel's raid on Entebbe was almost a disaster|author=David|first=Saul|date=27 June 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=9 February 2018|author-link=Saul David}}&lt;/ref&gt;  

ජුලි 1 අවසන් දිනය වන විට,&lt;ref&gt;Grimes, Paul. [https://www.nytimes.com/1976/07/30/archives/rescuing-the-entebbe-hostages.html &quot;Rescuing the Entebbe Hostages&quot;]. ''The New York Times''. Friday, 30 July 1976. (The Weekend, p. 51).&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය, එම කාලසීමාව ජූලි 4 දක්වා දීර්ඝ කිරීමට කොල්ලකරුවන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට ඉදිරිපත් විය. අමීන් ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ එම දිනය දක්වා කාලය දීර්ඝ කරන ලෙසයි. මෙයින් අදහස් කළේ ඔහුට අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානයේ සභාපතිත්වය නිල වශයෙන් සීවුසගුර් රාම්ගූලම් වෙත පැවරීම සඳහා මොරිෂස් හි පෝට් ලුවී වෙත රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ගමනක් යා හැකි බවයි.&lt;ref&gt;Lipkin-Shakhak, Tali. [http://www.historama.com/online-resources/articles/israel/dan_shomron_on_1976_entebbe_raid.html &quot;The Forgotten Hero of Entebbe&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911053259/http://www.historama.com/online-resources/articles/israel/dan_shomron_on_1976_entebbe_raid.html |date=2013-09-11 }}. Historama. 16 June 2006.&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගේ කාල සීමාව දීර්ඝ කිරීම ඊශ්‍රායල හමුදාවන්ට එන්ටෙබේ වෙත යාමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලබා දීම සඳහා තීරණාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3440122.ece|title=General Dan Shomron|last=Hamilton|first=Fiona|date=27 February 2008|work=The Times|access-date=4 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523125028/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3440122.ece|archive-date=23 May 2010|location=London|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ජුලි 3 වෙනිදා, 18:30 ට, ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය මේජර් ජෙනරාල් යෙකුටියෙල් ඇඩම් සහ බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ඩෑන් ෂොම්රොන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක්&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/04/archives/hostages-freed-as-israelis-raid-uganda-airport-commandos-in-3.html|title=Hostages Freed as Israelis Raid Uganda Airport|last=Terence|first=Smith|date=4 July 1976|work=The New York Times|access-date=20 May 2010}}&lt;/ref&gt; අනුමත කරන ලදී. ෂොම්රොන් මෙහෙයුම් අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ediary&quot;&gt;{{cite web |title=Israel Defense Forces&amp;nbsp;– Entebbe Diary |url=http://dover.idf.il/IDF/console/article_page.aspx?doc_id=23016&amp;lang=english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081209010738/http://dover.idf.il/IDF/console/article_page.aspx?doc_id=23016&amp;lang=english |archive-date=9 December 2008}}&lt;/ref&gt;

=== ඊජිප්තු-PLO මැදිහත්වීම සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අසාර්ථකත්වය ===
අර්බුදය දිග හැරෙන විට, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීම සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී. ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවූ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ලේඛනවලට අනුව, සදාත් යටතේ ඊජිප්තු රජය PLO සහ උගන්ඩා රජය යන දෙකම සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට උත්සාහ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 6 July 1976 |url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=172177&amp;dt=2082&amp;dl=1345 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 9 July 1976 |url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=181803&amp;dt=2082&amp;dl=1345 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සමඟ සහ අමීන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා PLO හි සභාපති යසර් අරෆත් ඔහුගේ දේශපාලන සහායකයා වන හනි අල්-හසන් විශේෂ නියෝජිතයෙකු ලෙස උගන්ඩාවට යවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot; /&gt; කෙසේ වෙතත්, PFLP-EO කොල්ලකරුවන් ඔහුව දැකීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref name=&quot;NouvelObs&quot;&gt;{{cite news|url=http://referentiel.nouvelobs.com/archives_pdf/OBS0609_19760712/OBS0609_19760712_025.pdf|title=Israël: le prix d'un exploit|last1=Chabalier|first1=Hervé|date=12 July 1976|newspaper=Le Nouvel Observateur|page=25|language=fr}}&lt;/ref&gt; 

=== ඊශ්‍රායලයේ හමුදා සූදානම ===

දේශපාලන විසඳුමක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට ඊශ්‍රායල බලධාරීන් අපොහොසත් වූ විට, ඔවුන්ගේ එකම විකල්පය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීමට ප්‍රහාරයක් බව තීරණය කළහ. මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන නියමු ලුතිනන් කර්නල් ජෝෂුවා ෂානි පසුව පැවසුවේ ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් මුලින් නාවික කමාන්ඩෝ භටයන් වික්ටෝරියා විලට හෙළීම සම්බන්ධ ගලවා ගැනීමේ සැලැස්මක් ගැන සිතා සිටි බවයි. කමාන්ඩෝ සෙබළුන් රබර් බෝට්ටුවල නැග වැව අද්දර පිහිටි ගුවන් තොටුපළට යන්නට ඇත. ඔවුන් කොල්ලකරුවන් මරා දැමීමට සැලසුම් කළ අතර ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීමෙන් පසු ඔවුන් අමීන්ගෙන් නිවසට යන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් මෙම සැලසුම අත්හැරියේ ඔවුන්ට අවශ්‍ය කාලය නොමැතිකම නිසා සහ වික්ටෝරියා විලේ නයිල් කිඹුලන් වාසය කරන බවට ආරංචියක් ලැබී තිබූ නිසා ය.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Israel Defense Forces: A People's Army|last=Williams|first=Louis|year=2000|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-14353-5|page=131|url=https://books.google.com/books?id=gSsxPDuQy8YC&amp;q=%22rubber+boats%22+Entebbe+%22Lake+Victoria%22&amp;pg=PA131|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt;

මෙහෙයුමේ බුද්ධි නිලධාරි අම්නොන් බිරාන් පසුව ප්‍රකාශ කළේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ස්ථානය සහ ගොඩනැගිල්ල පුපුරණ ද්‍රව්‍ය යොදා සකස් කර තිබේද යන්න මෙන්ම ගුවන් තොටුපළේ නියම සැකැස්ම නොදන්නා බවයි.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt;

==== ගුවන් යානා ඉන්ධන පිරවීම ====
වැටලීම සැලසුම් කරන අතරතුර, ඊශ්‍රායල හමුදාවන්ට එන්ටෙබේ වෙත ගමන් කරන අතරතුර ඔවුන් භාවිතා කිරීමට අදහස් කළ ලොක්හීඩ් සී-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානයට ඉන්ධන පුරවන්නේ කෙසේදැයි සැලසුම් කිරීමට සිදු විය. ඊශ්‍රායල ගුවන් සීමාවේ සිට මෙතෙක් ගුවන් යානා හතරක් හෝ හයක් සඳහා ගුවන් මගින් ඉන්ධන පිරවීමට ඊශ්‍රායලයන්ට ප්‍රවාහන හැකියාවක් නොතිබුණි. නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු ජාතීන් කිහිපයක්, ප්‍රවාහණයෙන් කැමති කෙන්යාව ඇතුළුව, අනුකම්පාව දක්වන අතර, ඊශ්‍රායල ජාතිකයින්ට ඔවුන්ගේ ගුවන් යානා ඔවුන්ගේ දේශසීමා තුළට ගොඩබෑමට ඉඩ දීමෙන් අමීන්ගේ හෝ පලස්තීනුවන්ගේ උදහසට ලක්වීමට කිසිවෙක් කැමති වූයේ නැත.{{citation needed|date=June 2020}}

අවම වශයෙන් එක් නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු රජයක සහාය නොමැතිව වැටලීම ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි විය. ඊශ්‍රායල රජය IDF කාර්ය සාධක බලකායට කෙන්යානු ගුවන් සීමාව තරණය කර අද ජොමෝ කෙන්යාටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළේ ඉන්ධන පිරවීම සඳහා කෙන්යාවෙන් අවසර ලබා ගත්තේය. කෙන්යානු කෘෂිකර්ම අමාත්‍ය බෲස් මැකෙන්සි, මෙහෙයුමට පෙර බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීමට මොසාඩ් වෙත අවසර දෙන ලෙසත්, ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදාවට නයිරෝබි ගුවන් තොටුපළට ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ සලසන ලෙසත් කෙන්යානු ජනාධිපති ජෝමෝ කෙන්යාටා පොළඹවන ලදී.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Analysis-Israel-and-Kenya-blood-ties-326880|title=A history of cooperation between Israel and Kenya|last=Melman|first=Yossi|work=The Jerusalem Post|access-date=26 September 2013}}&lt;/ref&gt; මෙහෙයුම සඳහා මැකෙන්සිගේ සහයෝගය ලැබුණේ එවකට බ්‍රිතාන්‍යයේ MI6 ඔත්තුසේවා ආයතනයේ ප්‍රධානියා වූ ශ්‍රීමත් මොරිස් ඕල්ඩ්ෆීල්ඩ්, මොසාඩ් හි ඔහුගේ සබඳතා කලක් MI6 සබඳතාවයක් වූ මැකෙන්සි සමඟ සම්බන්ධ කර ගැනීමෙන් පසුවය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pearce|first1=Martin|title=Spymaster: the Life of Britain's Most Decorated Cold War Spy and Head of MI6, Sir Maurice Oldfield|date=2016|publisher=Bantam Press|location=London|page=285|edition=1}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ බ්ලොක් හෝටල් දාමයේ යුදෙව් හිමිකරු, නයිරෝබිහි යුදෙව් සහ ඊශ්‍රායල ප්‍රජාවේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් සමඟ, ඊශ්‍රායලයට උදව් කිරීම සඳහා කෙන්යාවේ ජනාධිපති ජොමෝ කෙන්යාටා ඒත්තු ගැන්වීමට ඔවුන්ගේ දේශපාලන සහ ආර්ථික බලපෑම භාවිතා කරන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|last=Dunstan|first=Simon|year=2011|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-1868-6|page=53|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&amp;pg=PA53|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt;

ලෙසෝතෝ හි උගන්ඩාවේ තානාපති, අයිසැක් ලුමාගෝ,&lt;ref name=&quot;eichner&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4824146,00.html|title=Idi Amin's son: 'My dream is to meet with Entebbe victims' families to apologize'|last=Eichner|first=Itamar|date=4 July 2016|newspaper=Ynetnews|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල ආධාර සඳහා වන්දි ගෙවීමේ හැකියාව ගැන සාකච්ඡා කරමින් සිටි කෙන්යාවේ ගුවන් හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් මෙහෙයුමේ තොරතුරු කිහිපයක් අසා උගන්ඩාවේ අණදෙන නිලධාරී අයිසැක් මලියමුංගු වෙත තොරතුරු යොමු කළේය. මලියමුංගු විසින් අමීන්ව දැනුවත් කිරීම හෝ බුද්ධි අංශ පිළිබඳව කිසිදු ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්තේ නැත,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Alexander |first=Ben |date=4 July 2016 |title=Operation Thunderbolt: Daring and Luck |url=https://cija.ca/operation-thunderbolt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417165936/https://cija.ca/operation-thunderbolt/ |archive-date=17 April 2019 |access-date=17 April 2019 |publisher=[[Centre for Israel and Jewish Affairs]]}}&lt;/ref&gt; එම වාර්තාව &quot;ගසිය&quot; (කුණු) ලෙසින් බැහැර කළ බව පැවසේ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ocen |first=Felix |date=11 August 2019 |title=Rise of Maliyamungu from gatekeeper to Amin's right-hand man |url=https://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Maliyamungu-gatekeeper-Amin--man-Farouk-Minawa/689844-5230706-56fjh9z/index.html |access-date=12 August 2019 |website=Daily Monitor}}&lt;/ref&gt; අමීන්ගේ පුත්, ජෆාර් රෙමෝ පවසන පරිදි, උගන්ඩාවේ ජනාධිපතිවරයා තවමත් ලුමාගෝගේ අනතුරු ඇඟවීම දුරකථනයෙන් ලබා ගැනීමට සමත් වූ අතර, OAU රැස්වීමේදී තම වගකීම් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු ගුවන් යානයකට නැගී නැවත උගන්ඩාවට පියාසර කළේය.&lt;ref name=&quot;eichner&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ බුද්ධි සේවයේ හිටපු නියෝජිතයෙකු වන රාජ්‍ය පර්යේෂණ කාර්යාංශය ද කියා සිටියේ ආසන්න වැටලීම ගැන ලුමාගෝ විසින් අමීන්ට දැනුම් දුන් බවයි. තම හමුදා ඊශ්‍රායල හමුදාව සමඟ සැබවින්ම සටන් කළහොත් සිදුවිය හැකි පළිගැනීම් ගැන අමීන් බියට පත් වූ බව නියෝජිතයා ප්‍රකාශ කළේය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උගන්ඩා හමුදාවට හැකි වැටලීමකදී ඊශ්‍රායල ගුවන් යානාවලට වෙඩි නොතැබිය යුතු බවට ඔහු නියෝග කළේය.{{sfn|Seftel|2010|p=216}}

==== මොසාඩ් බුද්ධි මෙහෙයුම ====
මොසාඩ් විසින් පැරිසියේ මුදා හරින ලද ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් ලබාගත් තොරතුරු මත පදනම්ව ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ස්ථානය, කොල්ලකරුවන් සංඛ්‍යාව සහ උගන්ඩා හමුදා සම්බන්ධය පිළිබඳ නිවැරදි චිත්‍රයක් ගොඩනඟා ගත් අතර,&lt;ref name=&quot;TimeMagazine&quot;&gt;{{Cite magazine|date=12 July 1976|title=The Rescue: 'We Do the Impossible'|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914272,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114102848/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914272,00.html|archive-date=14 January 2005|access-date=26 July 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt; තවද, ඊශ්‍රායල සමාගම් 1960 සහ 1970 ගණන් වලදී අප්‍රිකාවේ ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතිවල නිරත වී ඇත: වැටලීම සූදානම් කරන අතරතුර, ඊශ්‍රායල හමුදාව ප්‍රාණ ඇපකරුවන් රඳවා සිටි පර්යන්තය ඉදිකරන ලද විශාල ඊශ්‍රායල ඉදිකිරීම් සමාගමක් වන සොලෙල් බොනේ සමඟ උපදෙස් ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wars and Operations: Operation Thunderball (&quot;Entebbe&quot;) |url=http://www.iaf.org.il/4694-33040-he/IAF.aspx |publisher=[[Israel Air Force]](official website) |language=he}}&lt;/ref&gt; හමුදා මෙහෙයුම සැලසුම් කරන අතරතුර, IDF විසින් ගුවන් තොටුපළ පර්යන්තයේ අර්ධ අනුරුවක් ඉදිකරන ලද අතර, එහි මුල් පිටපත ගොඩනැගීමට සහය වූ සිවිල් වැසියන්ගේ සහාය ඇත.{{citation needed|date=June 2020}}

IDF ප්‍රධානී මුකි බෙට්සර් පසුව සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ප්‍රකාශ කළේ මොසාඩ් ක්‍රියාකාරීන් නිදහස් කරන ලද ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පුළුල් ලෙස සම්මුඛ සාකච්ඡා කළ බවයි. ප්‍රංශ-යුදෙව් ජාතික මගියෙකු හමුදා පසුබිමක් සහ &quot;විශිෂ්ට මතකයක්&quot; ඇති අයෙකු ප්‍රාණ ඇපකරුවන් විසින් රැගෙන ගිය ආයුධ සංඛ්‍යාව පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක තොරතුරු සපයා ඇති බව ඔහු පැවසීය.&lt;ref name=&quot;betzer&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2006-07-04-palestinian-pressure_x.htm|title=Israel marks 30th anniversary of Entebbe|date=4 July 2006|work=USA Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20060706021957/https://www.usatoday.com/news/world/2006-07-04-palestinian-pressure_x.htm|archive-date=6 July 2006|agency=Associated Press|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== කාර්ය සාධක බලකාය ====
ඊශ්‍රායල ගොඩබිම් කාර්ය සාධක බලකායේ පුද්ගලයන් 100ක් පමණ සිටි අතර, පහත සඳහන් අංග වලින් සමන්විත විය:&lt;ref name=&quot;ediary&quot; /&gt;

===== බිම් අණ සහ පාලනය =====

: මෙම කුඩා කණ්ඩායමට මෙහෙයුම් සහ සමස්ත ගොඩබිම් අණදෙන නිලධාරී, බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ඩෑන් ෂොම්රොන්, ගුවන් හමුදා නියෝජිත කර්නල් අමි අයලෝන් සහ සන්නිවේදන සහ සහායක පිරිස් ඇතුළත් විය.

===== පහරදීම =====

: ලුතිනන් කර්නල් යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ නායකත්වයෙන් යුත් 29 දෙනෙකුගෙන් යුත් ප්‍රහාරක ඒකකයක් - මෙම බළකාය සම්පූර්ණයෙන්ම සැයරෙට් මත්කාල්හි කමාන්ඩෝ භටයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර පැරණි පර්යන්තයට පහර දීම සහ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් මුදාගැනීමේ මූලික කාර්යය පැවරී ඇත. මේජර් බෙට්සර් මූලද්‍රව්‍යයේ ප්‍රහාරක කණ්ඩායමකට නායකත්වය දුන් අතර, ලුතිනන් කර්නල් නෙතන්යාහු ඝාතනය කිරීමෙන් පසු අණ දෙන ලදී.

===== සුරැකුම්කරුවන් =====

:# කර්නල් මතන් විල්නායිගේ නායකත්වයෙන් යුත් පැරෂුට් භට බලකාය - සිවිල් ගුවන් තොටුපල ක්ෂේත්‍රය සුරක්ෂිත කිරීම, ධාවන පථ පිරිසිදු කිරීම සහ සුරක්ෂිත කිරීම සහ එන්ටෙබේ හි ඊශ්‍රායල ගුවන් යානා ආරක්ෂා කිරීම සහ ඉන්ධන සැපයීම භාරව සිටී.
:# කර්නල් යූරි සගිගේ නායකත්වයෙන් යුත් ගෝලානි බලකාය - ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඉවත් කිරීම සඳහා C-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානය සුරක්ෂිත කිරීම, පර්යන්තයට හැකි තරම් සමීප කර ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ට ගොඩ කිරීම; සාමාන්‍ය සංචිත ලෙස ද ක්‍රියා කරයි.
:# මේජර් ෂාවුල් මොෆාස් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් සයරෙට් මාට්කල් බලකායට - උගන්ඩා හමුදා ගුවන් හමුදාවෙන් සිදුවිය හැකි බාධා කිරීම් වලක්වා ගැනීම සඳහා හමුදා ගුවන් පථය ඉවත් කිරීම සහ භූමියේ ඇති MiG ප්‍රහාරක ජෙට් යානා බලඝණය විනාශ කිරීමේ කාර්යය භාරය; එන්ටෙබේ නගරයෙන් සතුරු භුමි හමුදා රඳවා තබා ගැනීමත් සමඟ.

== වැටලීම ==
[[ගොනුව:Entebbe_Aerial.jpg|thumb|ඉර බැස යන විට එන්ටෙබේ නගරයේ සහ එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලේ ගුවන් ඡායාරූපය]]

=== ප්‍රහාරක මාර්ගය ===
ෂර්ම් එල්-ෂෙයික් වෙතින් ගුවන්ගත වීම,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Entebbe |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm}}&lt;/ref&gt; කාර්ය සාධක බලකාය රතු මුහුද හරහා ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් මාර්ගය ඔස්සේ පියාසර කරන ලද අතර, බොහෝ දුරට ඊජිප්තු, සුඩාන සහ සූඩාන විසින් රේඩාර් හඳුනාගැනීම වැළැක්වීම සඳහා මීටර් 30 (අඩි 100) ට නොඅඩු උසකින් පියාසර කරන ලදී. සෞදි අරාබි හමුදා. රතු මුහුදේ දකුණු පිටවන ස්ථානයට ආසන්නව C-130s දකුණට හැරී ජිබුටි නගරයට බටහිර දෙසින් ඉතියෝපියානු භූමියට ගමන් කළහ. එතැන් සිට ඔවුන් කෙන්යාවේ නයිරෝබි නගරයට ඊසාන දෙසින් පිහිටි ස්ථානයකට ගියා. ඔවුන් අප්‍රිකානු රිෆ්ට් නිම්නය හරහා සහ වික්ටෝරියා විල හරහා බටහිර දෙසට හැරී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 April 2018 |title=Rescue at Entebbe |url=https://www.historynet.com/rescue-at-entebbe.htm |access-date=17 April 2021 |publisher=HistoryNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ninety Minutes at Entebbe&quot;&gt;{{Cite book|last=Stevenson|first=William|title=Ninety Minutes at Entebbe|publisher=[[Bantam Books]]|location=New York|year=1976|page=[https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev/page/100 100]|isbn=978-0-553-10482-0|url=https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev/page/100}}&lt;/ref&gt;                

බෝයිං 707 ජෙට් යානා දෙකක් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන ගුවන් යානා පසුපස හඹා ගියේය. පළමු බෝයිං යානය වෛද්‍ය පහසුකම් වලින් සමන්විත වූ අතර කෙන්යාවේ නයිරෝබි හි ජොමෝ කෙන්යාටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළට ගොඩ බැස්සේය. මෙහෙයුමේ අණ දෙන නිලධාරියා වන ජෙනරල් යෙකුටියෙල් ඇඩම් දෙවන බෝයිං යානයේ සිටි අතර එය වැටලීමේදී එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළට ඉහළින් රවුම් විය.&lt;ref name=&quot;ediary&quot; /&gt;

ඊශ්‍රායල හමුදා ජුලි 3 වන දින 23:00 IST ට එන්ටෙබේ වෙත ගොඩබසින අතර, ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමේ දොරටු දැනටමත් විවෘත කර ඇත. ගුවන් තොටුපළේ නිසි පිරිසැලසුම නොදන්නා නිසා, පළමු ගුවන් යානය බොහෝ දුරට කුලී රථයකට ඇතුල් විය.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt; ජනාධිපති ඉඩි අමීන්ගේ වාහනය හා සමාන කළු පැහැති මර්සිඩීස් මෝටර් රථයක් සහ සාමාන්‍යයෙන් අමීන්ගේ මර්සිඩීස් සමඟ එන ලෑන්ඩ් රෝවර්ස් රැගෙන ආවා. ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් බලාපොරොත්තු වූයේ ආරක්ෂක මුරපොලවල් මඟ හැරීමට ඒවා භාවිතා කළ හැකි බවයි. C-130s ගොඩබසින විට, ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරක කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් අමීන්ගේ ආකාරයටම වාහන පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල වෙත ගෙන ගියහ.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Larry Domnitch&quot;&gt;{{cite web |date=1 July 2009 |title=Remembering Entebbe, Larry Domnitch |url=http://www.jewishpress.com/pageroute.do/39910/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110323123727/http://www.jewishpress.com/pageroute.do/39910 |archive-date=23 March 2011 |access-date=4 July 2009 |publisher=The Jewish Press}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් පර්යන්තය වෙත ළඟා වූ විට, ඉඩි අමීන් මෑතකදී සුදු පැහැති මර්සිඩීස් රථයක් මිල දී ගෙන ඇති බව දැනගත් උගන්ඩා මුර සෙබළුන් දෙදෙනෙක් වාහන නැවැත්වීමට නියෝග කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kaplan |first=David E. |date=27 December 2012 |title=A historic hostage-taking revisited |url=http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=30529 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150201/http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=30529 |archive-date=2 October 2013 |access-date=27 December 2012 |work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; පළමු කමාන්ඩෝ භටයින් මුර සෙබළුන්ට වෙඩි තැබුවේ නිශ්ශබ්ද පිස්තෝල භාවිතා කරමිනි.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt; මෙය සැලැස්මට පටහැනිව සහ නියෝගවලට පටහැනි විය - උගන්ඩාවන් නොසලකා හැරිය යුතු විය, මන්ද ඔවුන් මෙම අදියරේදී වෙඩි තැබීමට ඉඩ නොතබන බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt; පහත ලෑන්ඩ් රෝවර් රථවලින් එකක සිටි ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයෙක් යටපත් නොකළ රයිෆලයකින් වෙඩි තැබීය.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt; කොල්ලකරුවන්ට අකාලයේ අනතුරු අඟවනු ඇතැයි බියෙන්, ප්‍රහාරක කණ්ඩායම ඉක්මනින් පර්යන්තය වෙත ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;Larry Domnitch&quot; /&gt;

=== ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීම ===
[[ගොනුව:Entebbe_Airport_DF-ST-99-05538.jpg|වම|thumb|එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවේ C-130 හර්කියුලිස් සමඟ පැරණි පර්යන්තයේ 1994 ඡායාරූපයක් ඉදිරිපස නවතා ඇත. 1976 වැටලීමේ වෙඩි උණ්ඩ තවමත් දක්නට ලැබේ.]]
ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් තම වාහන අතහැර පර්යන්තය දෙසට දිව ගියහ. ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටියේ ගුවන් පථයට කෙළින්ම යාබද ගුවන් තොටුපල ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රධාන ශාලාවේය. පර්යන්තයට ඇතුළු වූ කමාන්ඩෝ භටයින් මෙගාෆෝනයකින් &quot;පහළ සිටින්න! පහතින් සිටින්න! අපි ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන්&quot; යනුවෙන් හෙබ්‍රෙව් සහ ඉංග්‍රීසි යන දෙඅංශයෙන්ම කෑ ගැසූහ. ජීන් ජැක් මයිමෝනි, ඊශ්‍රායලයට පැමිණි 19 හැවිරිදි ප්‍රංශ සංක්‍රමණිකයෙක්, මුකි බෙට්සර් සහ තවත් සොල්දාදුවෙක් ඔහුව කොල්ලකරුවෙකු ලෙස වරදවා වටහාගෙන ඔහුට වෙඩි තැබූ විට ඔහු නැඟිට මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt; තවත් ප්‍රාණ ඇපකරුවෙකු වන 52 හැවිරිදි පැස්කෝ කොහෙන් ද කමාන්ඩෝ භටයන්ගේ වෙඩි ප්‍රහාරයෙන් මාරාන්තික තුවාල ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 July 2001 |title=Remembering Entebbe |url=http://www.jerusalemdiaries.com/article/6 |access-date=27 December 2012 |publisher=Jerusalem Diaries}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, ඊශ්‍රායලයට සංක්‍රමණය වූ රුසියානු යුදෙව්වෙකු වන 56 හැවිරිදි අයිඩා බොරොචොවිච් තුන්වන ප්‍රාණ ඇපකරුවෙක්, පැහැරගැනීම්කරුවෙකු විසින් හරස් වෙඩි තැබීමේදී මරා දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bacos, 2016&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36584346|title=Entebbe pilot Michel Bacos 'saw hostage murdered'|last1=Berg|first1=Raffi|date=3 July 2016|work=BBC News|access-date=3 July 2016}}&lt;/ref&gt;                   

ප්‍රාණ ඇපකරු ඉලාන් හාර්ටව්ට අනුව, මෙහෙයුම ආරම්භ වූ පසු ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ශාලාවට ඇතුළු වූ එකම කොල්ලකරුවා විල්ෆ්‍රඩ් බෝස් ය. මුලින්ම ඔහු තම කලාෂ්නිකොව් රයිෆලය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙත යොමු කළ නමුත් &quot;වහාම සිහිය පැමිණ&quot; කමාන්ඩෝ භටයින් විසින් මරා දැමීමට පෙර විවේකාගාරයේ නවාතැන් ගන්නා ලෙස ඔවුන්ට නියෝග කළේය. හාර්ටව් ට අනුව, බෝස් වෙඩි තැබුවේ ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන්ට මිස ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ට නොවේ.&lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot; /&gt;

එක් අවස්ථාවක ඊශ්‍රායලයේ කමාන්ඩෝ භටයෙක් හෙබ්‍රෙව් භාෂාවෙන් කතා කළේ &quot;ඉතුරු අය කොහෙද?&quot; කොල්ලකරුවන් ගැන සඳහන් කරමින්.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Warrior Elite: 31 Heroic Special-Ops Missions from the Raid on Son Tay to the Killing of Osama Bin Laden|last=Cawthorne|first=Nigel|year=2011|publisher=Ulysses Press|isbn=978-1-56975-930-1|page=[https://archive.org/details/warriorelite31he0000cawt/page/57 57]|url=https://archive.org/details/warriorelite31he0000cawt|url-access=registration|quote=Where are the rest of them? entebbe.|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ගුවන් තොටුපළේ ප්‍රධාන ශාලාවේ සම්බන්ධක දොරක් පෙන්වූ අතර කොමාන්ඩෝ භටයින් අත්බෝම්බ කිහිපයක් විසි කළේය. පසුව ඔවුන් කාමරයට ඇතුළු වී ඉතිරිව සිටි කොල්ලකරුවන් තිදෙනාට වෙඩි තබා ප්‍රහාරය අවසන් කළහ.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt; මේ අතර, අනෙකුත් C-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානා තුන ඉන්ධන පිරවීමේ අපේක්ෂිත පැය තුළ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සන්නද්ධ පිරිස් වාහක ගොඩබෑම සහ ගොඩබෑම සිදු කර ඇත. පසුව ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් උගන්ඩාවේ මිග් ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ලුහුබැඳ යාම වැළැක්වීමට විනාශ කළ අතර බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම සඳහා ගුවන් තොටුපළ අතුගා දැමීමක් සිදු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt;

=== පිටත් වීම ===
[[ගොනුව:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Rescued_Air_France_Passengers.jpg|thumb|බේරාගත් මගීන් බෙන් ගුරියන් ගුවන්තොටුපළේදී පිළිගනු ලැබීය]]
වැටලීමෙන් පසු, ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරක කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ ගුවන් යානා වෙත ආපසු ගොස් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පැටවීමට පටන් ගත්හ. ඒ අතරතුර උගන්ඩා සොල්දාදුවන් ඔවුන්ට වෙඩි තැබුවා. ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරමින් උගන්ඩා වැසියන්ට ජීවිත හානි සිදු කළහ. මෙම කෙටි නමුත් දැඩි වෙඩි හුවමාරුව අතරතුර, උගන්ඩා සොල්දාදුවන් ගුවන් තොටුපල පාලන කුළුණෙන් වෙඩි තැබූහ. අවම වශයෙන් කමාන්ඩෝ භටයින් පස් දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර ඊශ්‍රායල ඒකක අණදෙන නිලධාරි යොනාටන් නෙතන්යාහු මිය ගියේය. ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් සැහැල්ලු මැෂින් තුවක්කු සහ රොකට් ප්‍රචලිත අත්බෝම්බයක් නැවත පාලන කුළුණ වෙත එල්ල කරමින් උගන්ඩාවේ ගින්න මැඩපැවැත්වූහ. ඉඩි අමීන්ගේ පුත්‍රයෙකුට අනුව, අමීන් පවුලේ ඥාති සොහොයුරෙකු වූ නෙතන්යාහුට වෙඩි තැබූ සොල්දාදුවා ආපසු වෙඩි තැබීමෙන් මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;eichner&quot; /&gt; ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඉවත් කිරීම අවසන් කර, නෙතන්යාහුගේ සිරුර ගුවන් යානයකට පටවා ගුවන් තොටුපළෙන් පිටව ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|last=Dunstan|first=Simon|year=2011|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-1868-6|pages=51–53|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&amp;pg=PA53|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt; සම්පූර්ණ මෙහෙයුම මිනිත්තු 53 ක් පැවතුනි - එයින් ප්රහාරය පැවතියේ විනාඩි 30 ක් පමණි. එහි සිටි කොල්ලකරුවන් හත් දෙනාම සහ උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 50ක් පමණ මිය ගියහ.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt; උගන්ඩා හමුදා ගුවන් හමුදාවට අයත් සෝවියට් නිෂ්පාදිත MiG-17 සහ MiG-21 ප්‍රහාරක ගුවන් යානා එකොළහක්&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot; /&gt;  එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ භූමියේදී විනාශ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනාගෙන් තිදෙනෙක් මිය ගිය අතර, එක් අයෙක් උගන්ඩාවේ (74 හැවිරිදි ඩෝරා බ්ලොච්) ඉතිරි විය, සහ ආසන්න වශයෙන් 10 දෙනෙක් තුවාල ලැබූහ. ගලවාගත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 102 දෙනා වැටලීමෙන් ටික කලකට පසු කෙන්යාවේ නයිරෝබි හරහා ඊශ්‍රායලය වෙත පියාසර කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;The Knesset at Sixty&quot; /&gt;        

=== උගන්ඩාවේ ප්‍රතිචාරය ===
[[ගොනුව:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Dora_Bloch's_Family_Pays_Last_Respects.jpg|thumb|උගන්ඩා හමුදා නිලධාරීන් විසින් 75 හැවිරිදි ඩෝරා බ්ලොච් ඝාතනය කිරීමෙන් පසු ඥාතීන් අවසන් ගෞරව දක්වයි.]]
මෙම වැටලීම ගැන දැනගත් අමීන් කෝපයට පත් වූ අතර, ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් පහර දෙන බව ඔහු දැන සිටියේ නම් ඔවුන්ට පාඩමක් ඉගැන්විය හැකි බවට පුරසාරම් දෙඩුවේය.{{sfn|Seftel|2010|p=216}} වැටලීමෙන් පසු, මලියමුංගු විසින් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ බවට සැකපිට සොල්දාදුවන් 14 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. ඔවුන් මකින්ඩියේ බැරැක්කයේ කාමරයකට රැස් වූ පසු, ඔහු ඔවුන්ගෙන් 12 දෙනෙකුට තම පිස්තෝලයෙන් වෙඩි තැබුවේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1511955/history-kazini-tried-arrest-kashillingi|title=History: When Kazini tried to arrest Kashillingi|date=11 December 2019|work=New Vision|access-date=27 February 2020}}&lt;/ref&gt; උගන්ඩා හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මුස්තාෆා අද්‍රිසිට වාර්තා වූයේ වැටලීමේදී ඔහුගේ තනතුරෙන් නොපැමිණි එන්ටෙබේ ගුවන් කඳවුරේ අණදෙන නිලධාරි ගොඩ්වින් සුලේ සිරගත කිරීමට හෝ ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය වූ බවයි. ජූලි 4 වන දින ලේක් වික්ටෝරියා හෝටලයේදී කාන්තා සහකාරියක් හමුවීමට සුලේ එදින වේලාසනින් ගුවන් කඳවුරෙන් පිටත්ව ගොස් ඇත. අද්‍රිසිගේ ඉල්ලීම් නොතකා, සුලේ ජනාධිපති අමීන්ට සමීප වීම ඔහුගේ ආරක්ෂාව සහතික කළේය.{{sfn|Rwehururu|2002|p=76}}                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

==== ඩෝරා බ්ලොච්ගේ ඝාතනය ====
බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසිභාවය ද හිමි 74 හැවිරිදි ඊශ්‍රායල ජාතික ඩෝරා බ්ලොච්, කුකුල් ඇටයකට හුස්ම හිරවීමෙන් කම්පාලා හි මුලගෝ රෝහල වෙත ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2016-06-04/ty-article-magazine/40-years-after-entebbe-israeli-hostages-reflect-back/0000017f-e3a2-d7b2-a77f-e3a7785f0000|title=40 years after Entebbe, Israeli hostages reflect back on a saga of survival|last=Maltz|first=Judy|date=2016-06-04|work=Haaretz|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt; වැටලීමෙන් පසුව, ඇයගේ සමහර වෛද්‍යවරුන් සහ හෙදියන් මෙන්ම උගන්ඩා හමුදාවේ නිලධාරීන් විසින් ඇයව ඝාතනය කරන ලදී, පෙනෙන විදිහට මැදිහත් වීමට උත්සාහ කිරීම නිසා විය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;{{#tag:ref|Now confidential cabinet papers released under the Freedom of Information Act show that the British High Commission in Kampala received a report from a Ugandan civilian that Mrs Bloch had been shot and her body dumped in the boot of a car which had Ugandan intelligence services number plates.&lt;ref name=&quot;Idi Amin's hijack victim&quot;/&gt;|group=&quot;nb&quot;|name=&quot;highcommission&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html|title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim|last=Verkaik|first=Robert|date=13 February 2007|work=The Independent|location=London}}&lt;/ref&gt; 1987 අප්‍රේල් මාසයේදී, උගන්ඩාවේ නීතිපති සහ අමාත්‍ය හෙන්රි ක්යෙම්බා එවකට යුක්තිය, උගන්ඩා මානව හිමිකම් කොමිසමට පැවසුවේ බ්ලොච්ව ඇගේ රෝහල් ඇඳෙන් ඇද දමා අමීන්ගේ නියෝග මත හමුදා නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු විසින් මරා දැමූ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496095.stm|title=1976: British grandmother missing in Uganda|date=7 July 1976|work=BBC News|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218065112/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496095.stm|archive-date=18 December 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බ්ලොච්ට වෙඩි තබා ඇගේ සිරුර උගන්ඩා බුද්ධි සේවා අංක තහඩු සහිත මෝටර් රථයක කඳට දමා ඇත. උගන්ඩා-ටැන්සානියා යුද්ධයෙන් අමීන්ගේ පාලනය අවසන් වූ පසු 1979&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1979/06/04/archives/body-of-amin-victim-is-flown-back-to-israel.html|title=Body of Amin Victim Is Flown Back to Israel|date=1979-06-04|work=The New York Times|access-date=|page=A3|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; කම්පාලා සිට නැගෙනහිරින් සැතපුම් 20 (කිලෝමීටර 32) දුරින් උක් වගාවක් අසල ඇගේ දේහය සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Idi Amin's hijack victim&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html|title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim|last=Verkaik|first=Robert|date=13 February 2007|work=The Independent|access-date=4 July 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

==== ඉඩි අමීන්ගේ කෙන්යානු විරෝධී මර්දනය ====
මෙම වැටලීමේදී ඊශ්‍රායලයට කෙන්යාව ලබා දුන් සහායට පළිගැනීමක් ලෙස උගන්ඩාවේ ජීවත් වන සිය ගණනක් කෙන්යානුවන් මරා දැමීමට ද අමීන් නියෝග කළේය. උගන්ඩාව එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළ කාර්ය මණ්ඩලය ඇතුළු කෙන්යානුවන් 245 දෙනෙකු ඝාතනය කළේය. සමූල ඝාතන වලක්වා ගැනීම සඳහා, ආසන්න වශයෙන් 3000 කෙන්යානුවන් සරණාගතයින් ලෙස උගන්ඩාවෙන් පලා ගියහ.&lt;ref name=&quot;Keesing27891&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCOn&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages|date=4 July 2008|work=BBC News|access-date=26 July 2009|publisher=BBC&amp;nbsp;– On this day}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nation.co.ke/news/Entebbe-raid-embarrassed-Amin--nearly-caused-East-African-war/1056-3277804-1327oaiz/index.html|title=Entebbe raid humiliated Amin, nearly caused East African war|last1=Kalinaki|first1=Daniel K.|date=3 July 2016|access-date=27 February 2018}}&lt;/ref&gt;

1978 මැයි 24 වන දින, කෙන්යාවේ හිටපු කෘෂිකර්ම ඇමති බෲස් මැකෙන්සි අමීන් සමඟ රැස්වීමකට පිටත්ව යද්දී ඔහුගේ ගුවන් යානයේ සවි කර තිබූ බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන් මිය ගියේය. කෙන්යාවේ මැදිහත්වීම සහ වැටලීමට පෙර මැකෙන්සිගේ ක්‍රියාවන්ට පළිගැනීමක් ලෙස මැකෙන්සි ඝාතනය කිරීමට උගන්ඩාවේ ජනාධිපති ඉඩි අමීන් උගන්ඩාවේ නියෝජිතයින්ට නියෝග කළ බව ඇතැමුන් ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kahana|first=Ephraim|url=https://books.google.com/books?id=pAar3TpYOt4C&amp;q=israel+kenya&amp;pg=PA171|title=Historical Dictionary of Israeli Intelligence|publisher=Scarecrow Press|year=2006|isbn=978-0-8108-6500-6|access-date=26 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;standardmedia1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000042641&amp;pageNo=1|title=Ugandan agents killed former Cabinet minister, says dossier|access-date=26 September 2013|publisher=Standard Digital News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=bruce+mackenzie+May+24%2C+1978&amp;pg=PA58|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces – Simon Dunstan|access-date=26 September 2013|isbn=978-1-4488-1868-6|last1=Dunstan|first1=Simon|date=15 January 2011|publisher=The Rosen Publishing Group}}&lt;/ref&gt; තවත් අය බෝම්බ ප්‍රහාරයට වෙනත් විවිධ හේතු පෙන්වා දී ඇති අතර, යානයේ සිටි වෙනත් පුද්ගලයෙකු ඉලක්කය විය හැකි බව ද ඇතුළුවය.&lt;ref name=&quot;mosaad_mckenzie_2019_05_26_thecitizen_co_tz&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/-mossad-mckenzie-idi-amin-the-strange-mix-2682606|title=Mossad, McKenzie, Idi Amin: The strange mix|date=2021-04-09|work=The Citizen|access-date=2020-09-25|orig-date=2019-05-26}}[CAUTION: THAT WEB PAGE INFECTED WITH A VIRUS at time of retrieval].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kenyan_digest&quot;&gt;{{Cite news|url=https://kenyandigest.com/mystery-behind-bruce-mckenzies-death-lingers-on/|title=Mystery behind Bruce McKenzie's death lingers on|date=June 2, 2019|work=[[Kenyan Digest]]|access-date=2020-09-25}}{{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; පසුව, මොසාඩ් ප්‍රධාන අධ්‍යක්ෂක මේර් අමිත් විසින් මැකෙන්සි ගේ නමින් ඊශ්‍රායලයේ වනාන්තරයක් රෝපණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot; /&gt;

== ප්‍රතිවිපාක සහ ප්‍රතික්‍රියා ==

=== එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ===
ඊශ්‍රායලයට &quot;ආක්‍රමණශීලී ක්‍රියාවක්&quot; චෝදනා කරමින් අප්‍රිකානු එකමුතු සංවිධානයේ සභාපතිවරයාගේ පැමිණිල්ලක් සලකා බැලීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය 1976 ජූලි 9 වැනි දින රැස් විය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot;&gt;Security Council, Official Records, 1939th meeting, 9 July 1976, S/PV.1939.&lt;/ref&gt; කවුන්සිලය එක්සත් ජාතීන්ගේ ඊශ්‍රායල තානාපති චයිම් හර්සොග් සහ උගන්ඩාවේ විදේශ අමාත්‍ය ජුමා ඔරිස් අබ්දල්ලාට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය නොමැතිව සහභාගී වීමට අවසර දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කර්ට් වෝල්ඩ්හයිම් ආරක්ෂක මණ්ඩලයට පැවසුවේ වැටලීම &quot;එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයක ස්වෛරීභාවය බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කිරීමක්&quot; බව ඔහු &quot;සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා නමුත් මෙය සම්බන්ධ එකම අංගය නොවන බව ... ජාත්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදයෙන් පැන නගින පෙර නොවූ විරූ ගැටළු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට දැන් අවශ්‍ය වේ.&quot;&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ නියෝජිත අබ්දල්ලා, ඊශ්‍රායලය මැදිහත් වූ විට මෙම සම්බන්ධය සාමකාමී විසඳුමකට ආසන්න වූ බව චෝදනා කරන අතර ඊශ්‍රායලයේ නියෝජිත හර්සොග් උගන්ඩාව සෘජුවම සම්බන්ධ බවට චෝදනා කළේය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් පැහැර ගැනීම් සහ ඒ හා සමාන ක්‍රියාවන් හෙළා දකින යෝජනාවකට අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර, කොල්ලකෑමෙන් පැන නගින ජීවිත හානිය හෙළා දකිමින් (ඊශ්‍රායලය හෝ උගන්ඩාව හෙළා දැකීමකින් තොරව), ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව සිවිල් ගුවන් සේවයේ ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම, සියලු රාජ්‍යවල ස්වෛරීත්වයට සහ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට ගරු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය යළිත් තහවුරු කළේය.&lt;ref&gt;Security Council. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and United States of America: draft resolution. Document S/12138, 12 July 1976.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකු ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි අතර හත් දෙනෙකු නොපැමිණි බැවින් යෝජනාවට අවශ්‍ය ස්ථිර ඡන්ද සංඛ්‍යාව ලැබීමට නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SC1943&quot;&gt;Security Council, Official Records, 1943th meeting, 14 July 1976, S/PV.1943, p. 18.&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායලය හෙළා දකින බෙනින්, ලිබියාව සහ ටැන්සානියාව විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ලද දෙවන යෝජනාවක් ඡන්දයකට ඉදිරිපත් නොකළේය.&lt;ref name=&quot;SC1943&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Security Council. Benin, Libyan Arab Republic and United Republic of Tanzania: draft resolution. Document S/12139, 12 July 1976.&lt;/ref&gt;    

=== බටහිර රටවල් ===
බටහිර ජාතීන් වැටලීමට සහාය පළ කළේය. බටහිර ජර්මනිය මෙම වැටලීම හැඳින්වූයේ &quot;ආත්ම ආරක්‍ෂාවේ ක්‍රියාවක්&quot; ලෙසිනි. ස්විට්සර්ලන්තය සහ ප්‍රංශය මෙහෙයුම අගය කළහ. එන්ටෙබේ වැටලීම &quot;නොහැකි මෙහෙයුමක්&quot; ලෙස හඳුන්වමින් එක්සත් රාජධානියේ සහ එක්සත් ජනපදයේ නියෝජිතයින් සැලකිය යුතු ප්‍රශංසාවක් ඉදිරිපත් කළහ. එක්සත් ජනපදයේ ඇතැමුන් ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජනපදයේ නිදහස් ප්‍රකාශනය අත්සන් කිරීමෙන් වසර 200කට පසුව, 1976 ජූලි 4 දින ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කළ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_7340000/newsid_7349900/7349983.stm?bw=nb&amp;mp=wm&amp;news=1&amp;ms3=6&amp;ms_javascript=true&amp;bbcws=2|title=Age of Terror: Episode one|date=16 April 2008|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3525616,00.html|title=עכשיו, במבצע – תרבות ובידור|date=20 June 1995|access-date=24 July 2011|publisher=Ynet|trans-title=Now, on sale - culture and entertainment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=מבצע אנטבה |trans-title=Antebe Operation |url=http://www.mota.co.il/antebe.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721135953/http://www.mota.co.il/antebe.htm |archive-date=21 July 2011 |access-date=24 July 2011 |website=Mota.co.il |language=he}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල තානාපති ඩිනිට්ස් සමඟ පෞද්ගලික සංවාදයකදී, හෙන්රි කිසිංගර් මෙහෙයුම අතරතුර ඊශ්‍රායල එක්සත් ජනපද උපකරණ භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචන එල්ල කළ නමුත් එම විවේචන එකල ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conversation between Kissinger and Dinitz, 5 July 1976 |url=http://foia.state.gov/documents/Kissinger/0000BE67.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913110350/https://foia.state.gov/documents/Kissinger/0000BE67.pdf |archive-date=13 September 2018 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; 1976 ජුලි මස මැද භාගයේදී, USS Ranger සහ ඇයගේ පරිවාර නෞකාව ඉන්දියන් සාගරයට ඇතුළු වූ අතර උගන්ඩාවේ හමුදා විසින් එල්ල කරන ලද හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ගයක තර්ජනයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් කෙන්යානු වෙරළට ඔබ්බෙන් ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=USS ''Ranger'' Bicentennial Cruise Book |url=http://ussranger.org/home/ranger-history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203193846/http://ussranger.org/home/ranger-history/ |archive-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt;

පැහැරගත් ගුවන් යානයේ නියමුවා වූ කපිතාන් මයිකල් බැකෝස් හට ලෙජියන් ඔෆ් ඔනර් සම්මානය හිමි වූ අතර අනෙකුත් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින්ට ප්‍රංශ ඔර්ඩර් ඔෆ් මෙරිට් සම්මානය පිරිනමන ලදී.&lt;ref name=&quot;flight&quot;&gt;{{Cite magazine|date=17 July 1976|title=Entebbe Postscript|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1976/1976%20-%201254.html|page=122|via=Flightglobal Archive|magazine=Flight International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Air et cosmos'', Issues 618–634, Impr. Reaumur., 1976, p. 48 (in French)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thejc.com/lifestyle/interviews/68894/michel-bacos-air-france-hero-entebbe|title=Michel Bacos: the Air France hero of Entebbe|date=15 June 2012|work=The Jewish Chronicle|access-date=28 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204080719/http://www.thejc.com/lifestyle/interviews/68894/michel-bacos-air-france-hero-entebbe|archive-date=4 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hamodia.fr/article.php?id=2257|title=Je dois ma vie à Tsahal|date=11 June 2011|newspaper=Hamodia|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234601/http://www.hamodia.fr/article.php?id=2257|archive-date=30 December 2013|language=fr|trans-title=I owe my life to the IDF|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ඊළඟ වසරවලදී, බෙට්සර් සහ නෙතන්යාහු සහෝදරයන් - ඉද්දෝ සහ බෙන්ජමින්, සියලුම සයරෙට් මාට්කල් ප්‍රවීණයන් - යොනාටන් ගේ මරණයට සහ උපක්‍රමශීලී විස්මයට අර්ධ වශයෙන් අහිමි වීමට හේතු වූ අනපේක්ෂිත මුල් වෙඩි තැබීමට වගකිව යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව වැඩි වැඩියෙන් පොදු සංසදවල තර්ක කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3270234,00.html|title=Special: Entebbe's open wound|last=Roffe-Ofir|first=Sharon|date=2006-07-02|work=Ynetnews|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3384084,00.html|title=Battling against 'the falsification of history'|last=Hamerman|first=Josh|date=2007-04-02|work=Ynetnews|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt;

මෙහෙයුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එක්සත් ජනපද හමුදාව විසින් එන්ටෙබේ ගලවා ගැනීමේ ඒකකයේ නියුක්ත වූ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dershowitz|first=Alan M.|url=https://books.google.com/books?id=u8w8Yg-5ecsC|title=Preemption: A Knife that Cuts Both Ways|date=2006|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=978-0-393-32934-6|pages=91}}&lt;/ref&gt; එක් කැපී පෙනෙන උත්සාහයක් වූයේ ඔපරේෂන් ඊගල් ක්ලෝ, ඉරාන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අර්බුදයේදී ටෙහෙරානයේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස රඳවා සිටි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාල නිලධාරීන් 53 දෙනෙකු 1980 ගලවා ගැනීමේ අසාර්ථක උත්සාහයයි.&lt;ref&gt;Houghton, David Patrick. ''U.S. Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis'', Cambridge Univ. Press (2001) pp. 86–87&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nalty|first=Bernard C.|title=Winged Shield, Winged Sword 1950–1997: A History of the United States Air Force|publisher=University Press of the Pacific|date=November 2003|isbn=978-1-4102-0902-3}}&lt;/ref&gt;

1976 ජූලි 13 දිනැති ලිපියක, අධිරාජ්‍ය ඉරාන සන්නද්ධ හමුදාවේ උත්තරීතර අණදෙන නිලධාරි කාර්ය මණ්ඩලය ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් මෙහෙයුම සඳහා ප්‍රශංසා කළ අතර නෙතන්යාහුගේ &quot;අහිමිවීම සහ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගය&quot; වෙනුවෙන් ශෝකය පළ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/iran-after-entebbe-called-yoni-netanyahu-a-martyr/|title=In 1976 letter, Iran hailed Entebbe rescue, mourned death of Yoni Netanyahu|last=Ginsburg|first=Mitch|date=8 July 2015|work=[[The Times of Israel]]|access-date=8 May 2016|location=Jerusalem}}&lt;/ref&gt;

F-BVGG, එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ෆ්ලයිට් 139 පැහැරගැනීමේ යානය, අලුත්වැඩියා කර එයාර් ප්‍රංශය සමඟ නැවත සේවයට ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=ASN Aircraft accident Airbus A300B4-203 F-BVGG Entebbe Airport (EBB) |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19760627-1 |access-date=19 November 2019 |website=Aviation Safety Network |publisher=[[Flight Safety Foundation]]}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- ASN මෙසේ පවසයි.
&quot;ගුවන් යානා හානිය: නොදනී
ගුවන් යානයේ තත්වය: අලුත්වැඩියා කර ඇත&quot;
හානිය සුළු හෝ සැලකිය යුතු විය හැකිය. --&gt; 1996 අප්‍රේල් මාසයේදී මෙම යානය වියට්නාම් ගුවන් සේවයට මාස තුනකට බදු දෙන ලදී. එම වසරේම දෙසැම්බර් මාසයේදී, යානය භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නෞකාවක් බවට පරිවර්තනය කර N742SC ලෙස නැවත ලියාපදිංචි කර S-C Aviation වෙත භාර දෙන ලදී. 1998 දී ගුවන් යානය MNG එයාර්ලයින්ස් වෙත ලබා දී TC-MNA ලෙස නැවත ලියාපදිංචි කරන ලදී. 2009 දී, ගුවන් යානය ඉස්තාන්බුල් අටටූර්ක් ගුවන් තොටුපළේ ගබඩා කර ඇති අතර &lt;!-- එය planespotters මත යාවත්කාලීන කරන ලද්දේ එදා බැවින්, අනුමාන වශයෙන් මැයි වේ. එයාර්ෆ්ලීට්ස් ජූලි මාසයේදී එය යාවත්කාලීන කරන ලදී --&gt; 2020 දී එය ඉවත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TC-MNA MNG Airlines Airbus A300B4 |url=https://www.planespotters.net/airframe/Airbus/A300/TC-MNA-MNG-Airlines/jQiZ |access-date=19 November 2019 |website=www.planespotters.net |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MNG Airlines TC-MNA (Airbus A300 – MSN 19) (Ex F-BVGG N742SC) |url=https://www.airfleets.net/ficheapp/plane-a300-19.htm |access-date=23 June 2020 |website=www.airfleets.net |publisher=Airfleets aviation}}&lt;/ref&gt;
=== කෙන්යාවේ නයිරෝබි නුවර නොර්ෆොක් හෝටලයට පලස්තීන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල විය ===
ප්‍රාදේශීය යුදෙව් ප්‍රජාවේ ප්‍රමුඛ සාමාජිකයෙකුට අයත් නයිරෝබි හි නොර්ෆොක් හෝටලයට 1980 දෙසැම්බර් 31 දින බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. බෝම්බයෙන් හෝටලය සමතලා කර, විවිධ ජාතීන්ට අයත් පුද්ගලයන් 20 දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් 87 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය. එය එන්ටෙබේ මෙහෙයුමේදී කෙන්යාවේ සහායක භූමිකාව වෙනුවෙන් පලස්තීන ගැති සටන්කාමීන් විසින් පළිගැනීමේ ක්‍රියාවක් ලෙස විශ්වාස කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://mobile.nation.co.ke/lifestyle/-/1950774/1993444/-/format/xhtml/-/91mmanz/-/index.html|title=20 killed in bomb attack on Norfolk|last1=Kiruga|first1=Morris|date=15 September 2013|work=Daily Nation|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803155149/http://mobile.nation.co.ke/lifestyle/-/1950774/1993444/-/format/xhtml/-/91mmanz/-/index.html|archive-date=3 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/kenya/10325230/Nairobi-assault-Kenyan-terrorist-attacks-since-1980.html|title=Nairobi assault: Kenyan terrorist attacks since 1980|date=21 September 2013|work=Telegraph.co.uk|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/kenya/10325230/Nairobi-assault-Kenyan-terrorist-attacks-since-1980.html|archive-date=11 January 2022|url-status=live|url-access=subscription}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wahome |first=Patrick Mutahi |title=War on terror or war on human rights? Implications of the &quot;war on terror&quot; for human rights in Kenya. |url=http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/1741/final%20report.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073609/http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/1741/final%20report.pdf?sequence=1 |archive-date=4 March 2016 |access-date=8 November 2012}}&lt;/ref&gt;

== සමරු ==
2012 අගෝස්තු මාසයේදී, උගන්ඩාව සහ ඊශ්‍රායලය, යොනාටන් නෙතන්යාහු ඝාතනය කරන ලද පැරණි එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ කුළුණක් පාමුල පැවති ශෝකජනක උත්සවයකදී වැටලීම සිහිපත් කළහ. උගන්ඩාව සහ ඊශ්‍රායලය &quot;ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහ මනුෂ්‍යත්වය වෙනුවෙන් වැඩ කිරීමට&quot; ඔවුන්ගේ කැපවීම අලුත් කළහ.&lt;ref name=&quot;Uganda Israel 2012&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newvision.co.ug/news/634093-Uganda--Israel-honor-1976-Entebbe-raid.html|title=Uganda, Israel honor 1976 Entebbe raid|author=Candia, Steven|date=14 August 2012|newspaper=New Vision|access-date=14 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815235504/http://www.newvision.co.ug/news/634093-Uganda--Israel-honor-1976-Entebbe-raid.html|archive-date=15 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව මල් වඩම් පළඳවා, මොහොතක නිශ්ශබ්දතාවක් පවත්වා, දේශන පැවැත්වීම, කවියක් කීවා. උගන්ඩාවේ සහ ඊශ්‍රායලයේ ධජයන් දෙරටේ ශක්තිමත් ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා සංකේතවත් කරමින්, වැටලීමේ ඉතිහාසයක් සහිත සමරු ඵලකයක් අසලින් එක පැත්තකින් ලෙළදෙන ලදී. මෙම උත්සවයට උගන්ඩා සත්ව කර්මාන්ත රාජ්‍ය අමාත්‍ය බ්‍රයිට් රුවමිරාම සහ ඊශ්‍රායලයේ නියෝජ්‍ය විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය ඩැනියෙල් අයාලෝන් යන මහත්වරු එම ස්ථානයට මල් වඩම් පළ කළහ.&lt;ref name=&quot;Uganda Israel 2012&quot; /&gt; ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමෙන් වසර හතළිහකට පසු දිනට, ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු, මියගිය ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ සහෝදරයා, ඊශ්‍රායල නියෝජිත පිරිසක් සමඟ එන්ටෙබේ වෙත ගොස්, තවදුරටත් ඊශ්‍රායල-උප-සහාරා අප්‍රිකානු ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා සඳහා අඩිතාලම දැමීය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/04/binyamin-netanyahu-israel-entebbe-airport-uganda|title=Binyamin Netanyahu visits scene of brother's 1976 Entebbe airport death|author=Macintyre|first=Donald|date=4 July 2016|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

== ජනප්රිය සංස්කෘතිය තුළ ==

=== වාර්තා චිත්‍රපට ===

* ''Operation Thunderbolt:'' එන්ටෙබේ, පැහැරගැනීම් සහ පසුව ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/26/archives/6-film-studios-vie-over-entebbe-raid.html|title=6 Film Studios Vie Over Entebbe Raid|last=McFadden|first=Robert D.|date=26 July 1976|newspaper=The New York Times|access-date=27 April 2018|author-link=Robert D. McFadden}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Rise and Fall of Idi Amin]]'' (1980), උගන්ඩා ආඥාදායකයාගේ චරිතාපදානයක් කෙටියෙන් වැටලීම විස්තර කරයි, අමීන් එය දැනගත් විට බියගුලුකම ප්‍රදර්ශනය කරන අසාමාන්‍ය නිරූපණයක් සමඟ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Rich|first=Paul B.|url=https://books.google.com/books?id=jn1jDwAAQBAJ&amp;pg=PA196|title=Cinema and Unconventional Warfare in the Twentieth Century: Insurgency, Terrorism and Special Operations|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2018|isbn=978-1-350-05570-4|page=196}}&lt;/ref&gt;
* 2005 වාර්තා චිත්‍රපට මාලාව Rescue at Entebbe හි 12 වන කොටස ''Against All Odds: Israel Survives'' by Michael Greenspan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Against All Odds: Israel Survives |url=https://www.amazon.co.uk/Against-All-Odds-Israel-Survives/dp/B06W2LP42C |work=[[Amazon Prime Video]]}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Cohen on the Bridge]]'' (2010), දිවි ගලවා ගත් කමාන්ඩෝ භටයින් සහ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙත ප්‍රවේශය ලබා ගත් අධ්‍යක්ෂ ඇන්ඩෘ වේන්රිබ්ගේ වාර්තා චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2012 Film Selections |url=https://lajfilmfest.org/2012-selections/ |work=Los Angeles Jewish Film Festival}}&lt;/ref&gt;
* ''Live or Die in Entebbe'' (2012) අධ්‍යක්ෂ ඊයාල් බෝයර්ස් විසින් වැටලීමේදී ඔහුගේ මාමා වන ජීන් ජැක් මයිමෝනි ගේ මරණයේ තත්වයන් අනාවරණය කර ගැනීමට යොනාටන් ඛයාත් ගේ ගමන අනුගමනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk |title=Operation Entebbe – 'Live or Die in Entebbe' Trailer |date=3 December 2012 |publisher=YouTube |access-date=9 January 2013}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Assault on Entebbe&quot;, නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් නාලිකාවේ විවේචනාත්මක තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයේ කථාංගයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Situation Critical |url=https://www.natgeotv.com/za/shows/natgeo/situation-critical |work=National Geographic TV}}&lt;/ref&gt;
* ''Operation Thunderbolt'', 2012 Black Ops මිලිටරි චැනල් වාර්තා චිත්‍රපට මාලාවේ පස්වන කථාංගය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amazon.com: Black OPS Season 1: Amazon Digital Services LLC |url=https://www.amazon.com/Operation-Thunderbolt/dp/B00A6LH9GQ |website=Amazon}}&lt;/ref&gt;

=== නාට්‍යකරණය ===

* ''[[Victory at Entebbe]]'' (1976): ඇන්තනි හොප්කින්ස්, බර්ට් ලැන්කැස්ටර්, එලිසබෙත් ටේලර් සහ රිචඩ් ඩ්‍රේෆස්, අධ්‍යක්ෂණය: මාර්වින් ජේ. චොම්ස්කි.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/new-entebbe-hijacked-by-heavy-handed-political-correctness/|title=New 'Entebbe' hijacked by heavy-handed political correctness|author=Hoffman|first=Jordan|date=2 March 2018|work=[[Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Raid on Entebbe (film)|Raid on Entebbe]]'' (1977): පීටර් ෆින්ච්, හෝස්ට් බුචෝල්ස්, චාල්ස් බ්‍රොන්සන්, ජෝන් සැක්සන්, යාෆෙට් කොට්ටෝ සහ ජේම්ස් වුඩ්ස්, අධ්‍යක්ෂණය: අර්වින් කර්ෂ්නර්, නිෂ්පාදක: එඩ්ගාර් ජේ. ෂෙරික්.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[Operation Thunderbolt (film)|Operation Thunderbolt]]'' (1977): යෙහෝරාම් ගාඕන් සමඟ කර්නල් නෙතන්යාහු, සිබිල් ඩැනිං සහ ක්ලවුස් කිංස්කි කොල්ලකරුවන් ලෙස රඟපෑහ. අධ්යක්ෂක: මෙනහෙම් ගෝලන්.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[The Last King of Scotland (film)|The Last King of Scotland]]'' (2006): මෙම වැටලීම සිදු වන්නේ ඉඩි අමීන් පිළිබඳ දීර්ඝ කතාවක එක් කථාංගයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[Entebbe (film)|Entebbe]]'' (2018): අධ්‍යක්ෂක: ජෝස් පදිල්හා.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;

=== ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ විසින් ආභාෂය ලැබූ චිත්‍රපට ===

* ''[[The Delta Force]]'' (1986) එන්ටෙබේ මෙහෙයුමෙන් ආනුභාව ලත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුමක් එහි අන්තර්ගත විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nationalreview.com/corner/entebbe-raid-35-years-later-asaf-romirowsky/|title=The Entebbe Raid, 35 Years Later|last=Romirowsky|first=Asaf|date=6 July 2011|newspaper=[[National Review]]|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218103044/http://www.nationalreview.com/corner/271208/entebbe-raid-35-years-later-asaf-romirowsky|archive-date=18 February 2013|author-link=Asaf Romirowsky|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Zameen (2003 film)|Zameen]]'' (2003) ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ පදනම මත පකිස්තාන සටන්කාමීන් විසින් පැහැර ගන්නා ලද ඉන්දීය ගුවන් යානයක ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීමේ සැලසුමක් අඳින අජේ දේව්ගන් සහ අභිෂේක් බච්චන් රඟන බොලිවුඩ් චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Chaudhuri|first=Diptakirti|title=Bollybook: The Big Book of Hindi Movie Trivia|publisher=Penguin UK|year=2014|isbn=978-93-5118-799-8|chapter=Taking Flight: 10 Aircraft and Photos|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ&amp;pg=PT261}}&lt;/ref&gt;

=== අනෙකුත් මාධ්‍ය ===

* ''[[Operation Thunderbolt (video game)|Operation Thunderbolt]],'' 1988 ආකේඩ් ක්‍රීඩාවක්, එන්ටෙබේ මෙහෙයුම මත ලිහිල්ව පදනම් වූ නමුත් ප්‍රබන්ධ ස්ථානයක් භාවිතා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Thunderbolt (Game) |url=https://www.giantbomb.com/operation-thunderbolt/3030-14088/ |work=Giant Bomb}}&lt;/ref&gt;
* ''[[To Pay the Price]]'', යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ ලිපි පාදක කරගනිමින් පීටර්-ඒඩ්‍රියන් කොහෙන් විසින් රචිත 2009 නාට්‍යයකි.&lt;ref name=&quot;theatreor.com&quot;&gt;{{cite web |last=Cohen |first=Peter-Adrian |author-link=Peter-Adrian Cohen |title=theatreor.com presents A WORLD PREMIERE from an Israeli Perspective |url=http://www.theatreor.com/ |access-date=5 July 2009}}&lt;/ref&gt; නෝර්ත් කැරොලිනා රඟහල විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද නාට්‍යය හෝ 2009 ජූනි මාසයේදී ජුවිෂ් තියටර් සහ අයිඩියා උළෙල අතරතුර නිව් යෝර්ක්හි බ්‍රෝඩ්වේ ඔෆ් ඕෆ් විවෘත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://broadwayworld.com/article/Untitled_Theater_Co_61s_Fest_Of_Jewish_Theater_Ideas_Runs_520614_In_NYC_20090520|title=Untitled Theater Co #61's Fest of Jewish Theater &amp; Ideas Runs|date=20 May 2009|access-date=5 July 2009}}&lt;/ref&gt;

== ගැලරිය ==
&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-002.jpg|ඉදිරිපසින් පෙනෙන පරිදි පැරණි පාලන කුළුණ
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-003.jpg|පාලන කුළුණ ආසන්න පෙනුම
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-001.jpg|පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල 2009 දී දර්ශනය විය
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-004.jpg|පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රදර්ශනය කරන බිත්ති පුවරුව
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-005.jpg|එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපලේ පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල ගුවනින් පෙනෙන පරිදි
&lt;/gallery&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
{{Portal|Uganda|France|Israel|Aviation}}

* [[Air France Flight 8969]] – a similar hijacking and raid on another Air France airliner in 1994
* [[Aspen Movie Map]] – a project whose funding came about because of Operation Entebbe
* [[Israeli casualties of war]]
* [[List of hostage crises]]
* [[Lufthansa Flight 181]] – a similar event the following year, involving a German airliner
* [[Military Intelligence Directorate (Israel)]] (Aman) – Israel's military intelligence agency
* [[Operation Mikado]] – a proposed SAS operation during the [[Falklands War]] inspired by Operation Entebbe
* [[Operation Niki]] – a clandestine airlift of a battalion of Greek commandos from Crete to Cyprus in 1974
* [[Sayeret]] – Israeli Special Forces Units

== සටහන් ==
{{Reflist|group=nb}}

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist}}

== Further reading ==
{{refbegin|30em}}
*{{Cite book|last=Avner|first=Yehuda|author-link=Yehuda Avner|title=The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership|year=2010|publisher=The Toby Press|isbn=978-1-59264-278-6|chapter=26, ''Entebbe: Flight 139''|pages=303–318}}
*{{Cite book|last=Blumenau|first=Bernhard|title=The United Nations and Terrorism. Germany, Multilateralism, and Antiterrorism Efforts in the 1970s|year=2014|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-39196-4|chapter=2, '''The German silence’: the Entebbe hijacking of 1976''|pages=59–73}}
*{{Cite book|last=Betser|first=Muki|author2=Robert Rosenberg|title=Secret Soldier|year=1996|publisher=Simon &amp; Schuster|location=Sydney|isbn=978-0-671-85233-7}}
*{{Cite book|last=David|first=Saul|author-link=Saul David|title=Operation Thunderbolt: Flight 139 and the Raid on Entebbe Airport|year=2015|publisher=[[Hodder &amp; Stoughton]]|location=London|isbn=978-1-44476-251-8}}
*{{Cite book|last=Dunstan|first=Simon|title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976|year=2009|publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2|isbn=978-1-84603-397-1}}
*{{Cite book|last=Hastings|first=Max|author-link=Max Hastings|title=Yoni: Hero of Entebbe|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-27127-1|year=1979}}
*{{Cite book|last=Netanyahu|first=Iddo|author-link=Iddo Netanyahu|title=Yoni's Last Battle: The Rescue at Entebbe, 1976|year=2001|publisher=Gefen Books|isbn=978-965-229-283-4}}
*{{Cite book|author1=Netanyahu, Ido|author2=Netanyahu, ʻIdo|author3=Netanyahu, Iddo|author4=Hazony, Yoram|title=Entebbe: the Jonathan Netanyahu story: a defining moment in the war on terrorism|year=2003|publisher=Balfour Books|location=Green Forest, AR|isbn=978-0-89221-553-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/entebbejonathann0000neta}}
*{{Cite book|author1=Netanyahu, Jonathan|author2=Netanyahu, Binyamin|author3=Netanyahu, Ido|author4=Wouk, Herman|title=Self-Portrait of a Hero: From the Letters of Jonathan Netanyahu, 1963–1976|publisher=Warner Books Inc|isbn=978-0-446-67461-4|year=1998}}
*{{Cite book|last=Netanyahu|first=Jonathan|author-link=Jonathan Netanyahu|title=The Letters of Jonathan Netanyahu: The Commander of the Entebbe Rescue Operation|publisher=Gefen Publishing House, Ltd|isbn=978-965-229-267-4|year=2001}}
*{{Cite book|editor-last=Seftel|editor-first=Adam|title=Uganda: The Bloodstained Pearl of Africa and Its Struggle for Peace. From the Pages of Drum|publisher=Fountain Publishers|date=2010|orig-year=1st pub. 1994|location=Kampala|isbn=978-9970-02-036-2}}
*{{Cite book|last=Stevenson|first=William|author-link=William Stevenson (Canadian writer)|title=90 Minutes at Entebbe|year=1976|publisher=Bantam Books|location=New York|isbn=978-0-553-10482-0|url=https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev}}
* {{cite book|last=Rwehururu|first=Bernard|title=Cross to the Gun|publisher=Monitor|date=2002|location=Kampala|oclc=50243051}}
{{refend}}

== External links ==
{{Commons category|Operation Thunderbolt}}{{Spoken Wikipedia|En-OperationEntebbe-article.ogg|date=2017-12-20}}

* [https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk Live or Die in Entebbe] Trailer
* {{YouTube|p4Bou72k2fY|Operation Thunderbolt}}, video by National Geographic, 4 min.
* {{YouTube|Z1ct-meb6U0|Raid on Entebbe}} video and digitised re-enactment, 9 min.
* {{YouTube|ffRQ6e29Dw0|Operation Thunderbolt – part 1}} video documentary – detailed, 9 min. {{YouTube|DJU1VsgI_-I|part 2}} 10 min.
* {{YouTube|lemwyO054OI|The Greatest Hostage Rescue in History: Documentary on The Entebbe Raid.}} documentary – detailed, 44 min.
* [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/11701064/Israels-raid-on-Entebbe-was-almost-a-disaster.html Israel's raid on Entebbe was almost a disaster], Daily Telegraph article by Saul David
* [http://www.strategyandtacticspress.com/library-files/ST232-Web.pdf Entebbe: Turning Point of Terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101540/http://www.strategyandtacticspress.com/library-files/ST232-Web.pdf|date=4 March 2016}} in Strategy and Tactics, No. 232, January/February 2006.
* [http://www.isayeret.com/ isayeret.com] – The Israeli Special Forces Database
* [http://newssearch.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm BBC Article and Videos – 4 July 1976: Israelis rescue Entebbe hostages (BBC)]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5101412.stm BBC: 30th anniversary of the raid on Entebbe]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/age_of_terror/7303356.stm BBC Age of Terror – Episode 1: Terror International]
* [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3980051,00.html Operation Entebbe protocols] [[Ynetnews]] 5 November 2010. transcripts of Israeli Cabinet discussions

[[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ක්‍රියාමාර්ග]]
[[ප්‍රවර්ගය:Spoken articles]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hAudio microformats]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>imsa3zem7ds5wigecst7vg9iyix5iot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>168675</id>
    <revision>
      <id>783764</id>
      <parentid>703010</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T05:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19384-97</username>
        <id>78284</id>
      </contributor>
      <origin>783764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6102" sha1="3gc097c7c7dk3r9gevbbfntgwrhruzt" xml:space="preserve">== Double standards inside wikipedia and duplicate article names ==

[[මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ]] and [[මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ]] How can a reader identify the difference, or the validity of what article is best to refer for what. My personal observation is as follows, one article is just translating the english wiki and the other is fully based on a single youtube channel with videos of an unnamed person, which no one even knows if its a valid monk or not. How is the standard of wikipedia can be maintained regarding these articles. Just opening a discussion. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 10:34, 9 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] After carefully review what you have known and your argument, and what you have written in Wikipedia, you do not believe in Buddhism, I do not understand why you were talking about this. I was carefully reviewing මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, and your other pages which are &quot;සාන්ත සෙබස්තියන් දේවස්ථානය, එඬේරමුල්ල&quot;, ද්වාරය:කතෝලික සභාව/External Resources, ද්වාරය:Catholic Church/Tab1 and so on. I was so confused, do you know all these facts including Buddhism? [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 06:17, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::්Thanuka you can clearly see i was talking about clarity in the article topics. which only have the difference of &quot;වහන්සෙ&quot; and &quot;වහන්සේ&quot;. An yes the validity. Ys i maybe catholic but my family from father's side is fully buddhist. And i can assure you that i was immersed in buddhism and its culture, and i not even a bit have anything against buddhism and its teachings. I may sound vague on text, but i was trying to keep those articles in one level. Now that i know about wiki books, i guess thats the best place for articles like what we were blabbering about. I guess you understand that, cause its nice to have a place you can get all the information of something and a place to get just the brief idea. just like wiki article and wikibook. I hope you understand my intention, yes when i go back and read, i really sound angry, maybe because i didnt know how to tell what my intention really is. I dont remember my old wiki account, but if i find ill link it to you, and you can see how many buddhist articles i wikified more than catholic ones. i try to not write catholic articles because being catholic i may be biased towards it. in the sense of wikifying, doesnt mean i go an add my own prespective of buddhist theology or teachings. i just go and make the formats, tables, styles, sectioning tags, linking, interwiki linking, adding infoboxes, adding pics kind of stuff. I really have no gruges against any relegion cause i dont want to be that kind of hateful person. i remember formating many nikaya pages and nahimi pages, also sri lankan traditional articles like poruwa, osariya, shanthikarma and dalada thewawa likewise. Im happy now that we have the wikibook you can work on. my only advice for that article is, when citing the video, use inline citations. like sentence wise. in youtube you can get the link according to timestamp. so you can tag the video part where it exactly say what you wrote on the article. it will make a big differnce. After i wish nothing but best for you and your work. Hope to help you in any need. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 06:35, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::Hi Wikiceylon, sorry, you were misunderstand, I am Colombo University Student, Ramesh Mutugala, I was researching Buddhist articles for my research, but මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ came up my 1st browsing content, then I found this මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ, then I found two articles මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, I was so confused why there are two articles, and then I went to the discussion, and then I research who wrote this, because there are no references, as you said Video links, so I researched History to see, then I found Thanuka, Wikiceylon.pvt, Lee and other references, then I did not do anything, I was confused. That is it. Thanks. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:16, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::::Ah right. maybe a bug in wikipedia. it shows this account as thanuka99 account [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 07:20, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::::I do not know why that happens, it is not me. Thanks for understand. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:24, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි පහල වන 5 වන බුදුන් වහන්සේ වන අතර තණ්හන්කර බුදුන් වහන්සේගේ පටන් ගණනය කළවිට 29 වන බුදුන් වහන්සේ ය. එබැවින්ම සෑම මසකම 29 වන දිනය විශ්වයේ සුවිශේෂී සිද්ධි ඇතිවන දිනයකි. ඒ බව කුසල් දියුණු වූ පමණක් දැකිය හැකිය.


[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:34, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>3gc097c7c7dk3r9gevbbfntgwrhruzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783765</id>
      <parentid>783764</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T05:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19384-97</username>
        <id>78284</id>
      </contributor>
      <comment>/* Double standards inside wikipedia and duplicate article names */ Reply</comment>
      <origin>783765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6380" sha1="94f2zyf165z8dlxdlpq1bcoyzaztw10" xml:space="preserve">== Double standards inside wikipedia and duplicate article names ==

[[මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ]] and [[මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ]] How can a reader identify the difference, or the validity of what article is best to refer for what. My personal observation is as follows, one article is just translating the english wiki and the other is fully based on a single youtube channel with videos of an unnamed person, which no one even knows if its a valid monk or not. How is the standard of wikipedia can be maintained regarding these articles. Just opening a discussion. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 10:34, 9 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] After carefully review what you have known and your argument, and what you have written in Wikipedia, you do not believe in Buddhism, I do not understand why you were talking about this. I was carefully reviewing මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, and your other pages which are &quot;සාන්ත සෙබස්තියන් දේවස්ථානය, එඬේරමුල්ල&quot;, ද්වාරය:කතෝලික සභාව/External Resources, ද්වාරය:Catholic Church/Tab1 and so on. I was so confused, do you know all these facts including Buddhism? [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 06:17, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::්Thanuka you can clearly see i was talking about clarity in the article topics. which only have the difference of &quot;වහන්සෙ&quot; and &quot;වහන්සේ&quot;. An yes the validity. Ys i maybe catholic but my family from father's side is fully buddhist. And i can assure you that i was immersed in buddhism and its culture, and i not even a bit have anything against buddhism and its teachings. I may sound vague on text, but i was trying to keep those articles in one level. Now that i know about wiki books, i guess thats the best place for articles like what we were blabbering about. I guess you understand that, cause its nice to have a place you can get all the information of something and a place to get just the brief idea. just like wiki article and wikibook. I hope you understand my intention, yes when i go back and read, i really sound angry, maybe because i didnt know how to tell what my intention really is. I dont remember my old wiki account, but if i find ill link it to you, and you can see how many buddhist articles i wikified more than catholic ones. i try to not write catholic articles because being catholic i may be biased towards it. in the sense of wikifying, doesnt mean i go an add my own prespective of buddhist theology or teachings. i just go and make the formats, tables, styles, sectioning tags, linking, interwiki linking, adding infoboxes, adding pics kind of stuff. I really have no gruges against any relegion cause i dont want to be that kind of hateful person. i remember formating many nikaya pages and nahimi pages, also sri lankan traditional articles like poruwa, osariya, shanthikarma and dalada thewawa likewise. Im happy now that we have the wikibook you can work on. my only advice for that article is, when citing the video, use inline citations. like sentence wise. in youtube you can get the link according to timestamp. so you can tag the video part where it exactly say what you wrote on the article. it will make a big differnce. After i wish nothing but best for you and your work. Hope to help you in any need. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 06:35, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::Hi Wikiceylon, sorry, you were misunderstand, I am Colombo University Student, Ramesh Mutugala, I was researching Buddhist articles for my research, but මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ came up my 1st browsing content, then I found this මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ, then I found two articles මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, I was so confused why there are two articles, and then I went to the discussion, and then I research who wrote this, because there are no references, as you said Video links, so I researched History to see, then I found Thanuka, Wikiceylon.pvt, Lee and other references, then I did not do anything, I was confused. That is it. Thanks. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:16, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::::Ah right. maybe a bug in wikipedia. it shows this account as thanuka99 account [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 07:20, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::::I do not know why that happens, it is not me. Thanks for understand. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:24, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි පහල වන 5 වන බුදුන් වහන්සේ වන අතර තණ්හන්කර බුදුන් වහන්සේගේ පටන් ගණනය කළවිට 29 වන බුදුන් වහන්සේ ය. එබැවින්ම සෑම මසකම 29 වන දිනය විශ්වයේ සුවිශේෂී සිද්ධි ඇතිවන දිනයකි. ඒ බව කුසල් දියුණු වූ පමණක් දැකිය හැකිය.


[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:34, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)

:මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ  [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:36, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>94f2zyf165z8dlxdlpq1bcoyzaztw10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783766</id>
      <parentid>783765</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T05:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19384-97</username>
        <id>78284</id>
      </contributor>
      <origin>783766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7229" sha1="0h0os0nyqo282hn8sxoa2t2uoi0y10w" xml:space="preserve">== Double standards inside wikipedia and duplicate article names ==

[[මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ]] and [[මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ]] How can a reader identify the difference, or the validity of what article is best to refer for what. My personal observation is as follows, one article is just translating the english wiki and the other is fully based on a single youtube channel with videos of an unnamed person, which no one even knows if its a valid monk or not. How is the standard of wikipedia can be maintained regarding these articles. Just opening a discussion. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 10:34, 9 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] After carefully review what you have known and your argument, and what you have written in Wikipedia, you do not believe in Buddhism, I do not understand why you were talking about this. I was carefully reviewing මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, and your other pages which are &quot;සාන්ත සෙබස්තියන් දේවස්ථානය, එඬේරමුල්ල&quot;, ද්වාරය:කතෝලික සභාව/External Resources, ද්වාරය:Catholic Church/Tab1 and so on. I was so confused, do you know all these facts including Buddhism? [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 06:17, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::්Thanuka you can clearly see i was talking about clarity in the article topics. which only have the difference of &quot;වහන්සෙ&quot; and &quot;වහන්සේ&quot;. An yes the validity. Ys i maybe catholic but my family from father's side is fully buddhist. And i can assure you that i was immersed in buddhism and its culture, and i not even a bit have anything against buddhism and its teachings. I may sound vague on text, but i was trying to keep those articles in one level. Now that i know about wiki books, i guess thats the best place for articles like what we were blabbering about. I guess you understand that, cause its nice to have a place you can get all the information of something and a place to get just the brief idea. just like wiki article and wikibook. I hope you understand my intention, yes when i go back and read, i really sound angry, maybe because i didnt know how to tell what my intention really is. I dont remember my old wiki account, but if i find ill link it to you, and you can see how many buddhist articles i wikified more than catholic ones. i try to not write catholic articles because being catholic i may be biased towards it. in the sense of wikifying, doesnt mean i go an add my own prespective of buddhist theology or teachings. i just go and make the formats, tables, styles, sectioning tags, linking, interwiki linking, adding infoboxes, adding pics kind of stuff. I really have no gruges against any relegion cause i dont want to be that kind of hateful person. i remember formating many nikaya pages and nahimi pages, also sri lankan traditional articles like poruwa, osariya, shanthikarma and dalada thewawa likewise. Im happy now that we have the wikibook you can work on. my only advice for that article is, when citing the video, use inline citations. like sentence wise. in youtube you can get the link according to timestamp. so you can tag the video part where it exactly say what you wrote on the article. it will make a big differnce. After i wish nothing but best for you and your work. Hope to help you in any need. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 06:35, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::Hi Wikiceylon, sorry, you were misunderstand, I am Colombo University Student, Ramesh Mutugala, I was researching Buddhist articles for my research, but මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ came up my 1st browsing content, then I found this මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ, then I found two articles මෛත්‍රි බුදුන් වහන්සෙ and මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ, I was so confused why there are two articles, and then I went to the discussion, and then I research who wrote this, because there are no references, as you said Video links, so I researched History to see, then I found Thanuka, Wikiceylon.pvt, Lee and other references, then I did not do anything, I was confused. That is it. Thanks. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:16, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::::Ah right. maybe a bug in wikipedia. it shows this account as thanuka99 account [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 07:20, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::::I do not know why that happens, it is not me. Thanks for understand. [[විශේෂ:දායකත්ව/203.63.94.25|203.63.94.25]] 07:24, 12 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි පහල වන 5 වන බුදුන් වහන්සේ වන අතර තණ්හන්කර බුදුන් වහන්සේගේ පටන් ගණනය කළවිට 29 වන බුදුන් වහන්සේ ය. එබැවින්ම සෑම මසකම 29 වන දිනය විශ්වයේ සුවිශේෂී සිද්ධි ඇතිවන දිනයකි. ඒ බව කුසල් දියුණු වූ පමණක් දැකිය හැකිය.


[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:34, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)

:මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ  [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:36, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)

මෛත්‍රී බුදුන් වහන්සේ මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි පහල වන 5 වන බුදුන් වහන්සේ වන අතර තණ්හන්කර බුදුන් වහන්සේගේ පටන් ගණනය කළවිට 29 වන බුදුන් වහන්සේ ය. එබැවින්ම සෑම මසකම 29 වන දිනය විශ්වයේ සුවිශේෂී සිද්ධි ඇතිවන දිනයකි. ඒ බව කුසල් දියුණු වූ පමණක් දැකිය හැකිය.


[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19384-97|&amp;#126;2026-19384-97]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19384-97|talk]]) 05:36, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>0h0os0nyqo282hn8sxoa2t2uoi0y10w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන පෙරහැර ලයිස්තුව</title>
    <ns>1</ns>
    <id>170355</id>
    <revision>
      <id>783788</id>
      <parentid>719599</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T10:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>783788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="g43g1z7wukn0npf11bk989vkxokchiw" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== type of page ==

@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] මේක ලිපියක් විය යුතුද නැත්තම් ලයිස්තුවක් ලෙස නම් කිරීම සුදුසුද? like &quot;ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන පෙරහැර ලයිස්තුව&quot; or &quot;ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන පෙරහැර වර්ග&quot;. වර්ග එක හොඳයි වගේ හිතෙනව මොකද නැත්තන් හැම පන්සලේ දේවාලෙම පෙරහැරවල් add වෙන්න ඕනෙ මෙතනට. වර්ග කියල දැම්මොත් දළද පේරහැර, කටින පෙරහැර, දේවාල පෙරහැර වගේ වර්ග පමනක් යොදා උදාහරන ලෙස කීප්‍යක් නම් කල හැක. මොකද හිතන්නෙ? [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 15:53, 19 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:මේක ලැයිස්තුවක් ලෙස නම් කරන එක වඩා හොඳයි කියල මට හිතුනේ. [[ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වෙන පෙරහැර ලයිස්තුව]] වඩා හොඳයි වාගේ නේද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 16:01, 19 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::ඔව් [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 17:14, 19 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)</text>
      <sha1>g43g1z7wukn0npf11bk989vkxokchiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:රුසින් තත්සර</title>
    <ns>1</ns>
    <id>175830</id>
    <revision>
      <id>783742</id>
      <parentid>780973</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T15:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19206-76</username>
        <id>78280</id>
      </contributor>
      <comment>/* මකාදැමීම් යෝජනාව අභියෝගයට ලක්කිරීම */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>783742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="q6ptj9tnbc5wrd0451iabm79mv82m99" xml:space="preserve">== Dubious Article ==

@[[පරිශීලක:IDB.S|IDB.S]] Doesn't this look like a self-made article which can go against [[:en:WP:AUTOBIO|WP:AUTOBIO]] &lt;b&gt;[[User:VihirLak007|VihirLak007]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;[[User talk:VihirLak007|hmu!]]&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]&lt;/sub&gt; 07:34, 26 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)

:This article might survive notability as in [[:en:Wikipedia:An article about yourself isn't necessarily a good thing#No autobiographies|No autobiographies]] says ''&quot;squeezing blood&quot; out of their pitifully few &quot;[[:en:publicity|turnips]]&quot;'' &lt;b&gt;[[User:VihirLak007|VihirLak007]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;[[User talk:VihirLak007|hmu!]]&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]&lt;/sub&gt; 07:41, 26 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
::Yeah this is probably self-made one. [[පරිශීලක:Rusin Thathsara|Rusin Thathsara]], [[පරිශීලක:Sri Lankan Astronomer|Sri Lankan Astronomer]] &amp; [[විශේෂ:දායකත්ව/112.134.70.250|112.134.70.250]] owned by the same user I think. So it's clearly self-made clearly go against [[WP:AUTOBIO]], needed to be delete from here. 
::In [[en:Wikipedia:An article about yourself isn%27t necessarily a good thing#No autobiographies|No autobiographies]] it's can't survive in Wikipedia it's CLERALY A VIOALTAION to make a article about yourself. Also if we pass this, everybody will come here &amp; write articles about themselves in here. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 13:44, 26 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)

== World Record claim ==

[https://internationalbookofrecords.com internationalbookofrecords.com] was repeatedly mentioned as the source for this claim. But with reading the site, the site is no way close to being a legit source for a &quot; REALISTIC WORLD RECORD&quot; claim. &lt;br&gt;
Example world records in that site:
*MAXIMUM BALLS THROWN IN ONE MINUTE BY A TODDLER
*FASTEST TO SOLVE 10 PIECES WORLD MAP PUZZLE BY A TODDLER
*LONGEST TIME TO SIT WITHOUT ANY SUPPORT (INFANT)
&lt;b&gt;[[User:VihirLak007|VihirLak007]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;[[User talk:VihirLak007|hmu!]]&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]&lt;/sub&gt; 09:15, 9 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:If it is a reliable source, @[[පරිශීලක:Sri Lankan Astronomer|Sri Lankan Astronomer]], please use the link to the record itself, not the homepage of the site. &lt;b&gt;[[User:VihirLak007|VihirLak007]]&lt;/b&gt;&lt;sup&gt;[[User talk:VihirLak007|hmu!]]&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]&lt;/sub&gt; 09:18, 9 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::It is very perceptive of you to notice those specific categories. You’ve touched on a common point of confusion in the world of record-breaking: the difference between 
::'''Guinness World Records (GWR)'''
:: and other &quot;Book of Records&quot; organizations.
::To address your concern directly, here is a breakdown of why that site feels different and how these &quot;World Records&quot; actually work.
::1. Legitimacy vs. Prestige
::The '''International Book of Records (IBR)''' is a &quot;legit&quot; legal entity in that they have a verification process, judges, and certificates. However, they are '''not''' the same as Guinness World Records.
::* '''Guinness:''' Is the global gold standard with extreme vetting. They often reject &quot;hyper-niche&quot; categories (like toddler records) to maintain prestige.
::* '''IBR, India Book of Records, etc.:''' These organizations are more accessible. They often create very specific categories (like the ones you mentioned) to allow individuals to find a &quot;niche&quot; where they can be the first or the best. 2. The &quot;Niche Record&quot; Strategy The examples you found—like &quot;Maximum balls thrown by a toddler&quot;—are often criticized for being '''&quot;manufactured records.&quot;'''
::** In the industry, these are sometimes called '''&quot;First-of-a-kind&quot;''' records.
::** If no one has ever officially timed a toddler throwing balls before, the first person to do it under &quot;official&quot; observation automatically sets a world record, even if the feat itself doesn't seem &quot;world-class.&quot;  3. Why people use these sites  For achievers like Rusin Thathsara, using the IBR provides a '''verified platform''' to document a feat that Guinness might ignore because it is too specific.
::** Writing a paragraph in 16 languages is an academic/linguistic feat.
::** While it may not have the multi-million dollar &quot;prestige&quot; of a Guinness record, it serves as a formal validation of his hard work for his portfolio and academic career. Summary of the &quot;Reality&quot;  Is it a '''&quot;Real&quot;''' record? '''Yes''', in the sense that an organization verified he did it.
::[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-13009-36|&amp;#126;2026-13009-36]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-13009-36|talk]]) 02:40, 28 පෙබරවාරි 2026 (යූටීසී)

== මකාදැමීම් යෝජනාව අභියෝගයට ලක්කිරීම ==

Refer to his all mention details all are verified in google and sites

== මකාදැමීම් යෝජනාව අභියෝගයට ලක්කිරීම ==

He has all the referals to his infrmations</text>
      <sha1>q6ptj9tnbc5wrd0451iabm79mv82m99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති ආයතනය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>177586</id>
    <revision>
      <id>783776</id>
      <parentid>726047</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T07:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19257-18</username>
        <id>78289</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parisara kalamanakarana paddathi pramithiya */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>783776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="dm8xks1640l4v17hhve5es0okt66nkw" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== Parisara kalamanakarana paddathi pramithiya ==

Parisara kalamanakarana paddathi pramithiya kumakda

[[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-19257-18|&amp;#126;2026-19257-18]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-19257-18|talk]]) 07:56, 29 මාර්තු 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>dm8xks1640l4v17hhve5es0okt66nkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025 වසරෙහි මරණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178849</id>
    <revision>
      <id>783746</id>
      <parentid>783689</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T00:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163574" sha1="8xdleb79hxbzkhcvaccs9jsg8rnkyub" xml:space="preserve">{{යාවත්කාලීන කරන්න}}
2025 දී පහත සඳහන් කැපී පෙනෙන මරණ සිදු විය. නම් මරණ දිනය යටතේ, අකාරාදී පිළිවෙලට වාර්තා කර ඇත. සාමාන්‍ය ඇතුළත් කිරීමක් පහත අනුපිළිවෙලින් තොරතුරු වාර්තා කරයි:

නම, වයස, උපතේදී පුරවැසිභාවය ලැබූ රට, පසුව ජාතිකත්වය (අදාළ නම්), සටහන් කරන ලද විෂය, මරණයට හේතුව (දන්නා නම්) සහ යොමුවක්.

== ජනවාරි ==

=== 17 ===

=== 16 ===

* පෝල් ඩැනන්, 46, ඉංග්‍රීසි නළුවා (හොලියෝක්ස්).&lt;ref&gt;[https://news.sky.com/story/hollyoaks-star-paul-danan-dies-aged-46-13289367 Hollyoaks star Paul Danan dies aged 46]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* හ්සී ෂි-චියන්, 72, තායිවාන ගුවන් සේවා විධායක, සභාපති (2016 සිට) සහ චයිනා එයාර්ලයින්ස් හි සභාපති (2019 සිට), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 華航董事長 由總經理高星潢代理] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116061636/https://money.udn.com/money/story/5612/8494259 |date=2025-01-16 }} {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;

=== 15 ===

* ඇනා මාරියා ඇකර්මන්, 92, ඉතාලි නිළිය (ලෙ ඉන්චියෙස්ටේ ඩෙල් කොමිසාරියෝ මයිග්‍රෙට්, ද ස්කින්, '''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ඕ රේ).&lt;ref&gt;[https://napoli.repubblica.it/cronaca/2025/01/15/news/anna_maria_ackermann_morta_attrice_eduardo-423941427/ Teatro, morta Anna Maria Ackermann: debuttò con Eduardo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆනි ඒෆ්නර්, 48, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2021 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.gruene-bundestag.de/presse/pm-januar-25/wir-trauern-um-stephanie-aeffner/ Wir trauern um Stephanie Aeffner] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ක්‍රිස්ටෝපර් බෙන්ජමින්, 9''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''0, ඉංග්‍රීසි නළුවා (ඩොක්ටර් හූ, ජජ් ජෝන් ඩීඩ්, ද ප්ලේග් ඩෝග්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/christopher_benjamin_1934_2025.html Christopher Benjamin 1934–2025]&lt;/ref&gt;''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''
* ඇලෙක්ස් බ්‍රාෂ්, 69, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ෆෝෆාර් මලල ක්‍රීඩා, රයිත් රෝවර්ස්, බ්‍රෙ''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''චින් සිටි).&lt;ref&gt;[https://www.forfarathletic.co.uk/item/6260-alex-brash Alex Brash]&lt;/ref&gt;
* ටොමී බ්‍රවුන්, 97, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩිකාව (බෲක්ලින් ඩොජර්ස්, ෆිලඩෙල්ෆියා ෆිලීස්, චිකා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''ගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/mlb/tommy-brown-last-living-member-1947-brooklyn-dodgers-dies Tommy Brown, Last Living Member of 1947 Brooklyn Dodgers, Dies at 97]&lt;/ref&gt;
* ඇලෙජන්ඩ්‍රා ඩැරින්, 62, ආර්ජන්ටිනා නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/murio-alejandra-darin-a-los-58-anos-nid15012025/ Murió la actriz Alejandra Darín a los 62 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එම්. අසිසුල් හක්, 84, බංග්ලාදේශ පොලිස් නිලධා''[[:en:'O_Re|&lt;nowiki/&gt;]]''රිනිය, පොලිස් පරීක්ෂක ජෙනරාල් (1996–1997).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former adviser Azizul Haque passes away |url=https://www.bssnews.net/others/238651 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122030030/https://www.bssnews.net/others/238651 }}&lt;/ref&gt;
* ජැක් හොෆ්මන්, 19, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව සහ පිළිකා පර්යේෂණ උපදේශක, ග්ලියෝමා.&lt;ref&gt;[https://nebraskapublicmedia.org/en/news/news-articles/jack-hoffman-loses-battle-with-brain-cancer/ Jack Hoffman dies after battling brain cancer for years]&lt;/ref&gt;
* ඩයෑන් ලැන්ග්ටන්, 77, ඉංග්‍රීසි නිළිය (හොලියෝක්ස්, ඔන්ලි ෆූල්ස් ඇන්ඩ් හෝර්ස්, ඊස්ට්එන්ඩර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lbc.co.uk/news/only-fools-and-horses-star-soap-legend-diane-langton-dies-77/ Only Fools and Horses star and soap legend Diane Langton dies aged 77]&lt;/ref&gt;
* ලී කුයි-හ්සියන්, 87, තායිවාන කවියා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/acul/202501150408.aspx 詩人李魁賢過世 享壽87歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* පැට්‍රීෂියා ලයිෆවුන්, 47, ප්‍රංශ කාටූන් ශිල්පිනිය.&lt;ref&gt;[https://www.livreshebdo.fr/article/patricia-lyfoung-lautrice-de-la-rose-ecarlate-est-decedee Patricia Lyfoung, l’autrice de « La Rose écarlate », est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඊබ්‍රහිම් නබාවි, වයස අවුරුදු 66, ඉරාන උපහාසාත්මක ලේඛකයෙක්, ලේඛකයෙක් සහ දිනපොත් රචකයෙක්, සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202501157443 Dissident Iranian satirist Ebrahim Nabavi commits suicide in Maryland]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා නෝලන්, වයස අවුරුදු 65, අයර්ලන්ත ගායිකාවක්, නිළියක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (ද නෝලන්ස්), ද්විත්ව නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1ezlgzj4vvo Singer Linda Nolan dies aged 65]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් රසල්, වයස අවුරුදු 79, ජැමෙයිකානු ටෙනිස් ක්‍රීඩකයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://jamaica-gleaner.com/article/sports/20250115/jamaican-tennis-legend-richard-russell-has-died Jamaican tennis legend Richard Russell has died]&lt;/ref&gt;
* සයිඩ් මුහම්මද් අස්ගාර් ෂා, වයස අවුරුදු 75, පකිස්ථාන දේශපාලනඥයෙක්, එම්එන්ඒ (2013–2018).&lt;ref&gt;[https://www.24newshd.tv/15-Jan-2025/fomer-mna-syed-asghar-shah-passes-away Fomer MNA Syed Asghar Shah passes away]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* මංජුල් සිංහ, ඉන්දියානු රූපවාහිනී අධ්‍යක්ෂක (යේ ජෝ හායි සින්ඩගි, යේ හායි මුම්බායි මේරි ජාන්), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-show-yeh-jo-hai-zindagis-veteran-filmmaker-manjul-sinha-passes-away-due-to-a-massive-heart-attack-producer-ashoke-pandit-extends-condolences/articleshow/117267578.cms TV show Yeh Jo Hai Zindagi's veteran filmmaker Manjul Sinha passes away due to a massive heart attack; Producer Ashoke Pandit extends condolences]&lt;/ref&gt;
* රොස්නි ස්මාර්ත්, වයස අවුරුදු 84, හයිටි දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.alterpresse.org/spip.php?article31331 Haïti : Décès de l’ancien premier ministre Rosny Smarth] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පී. ආර්. සුන්දරම්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, තමිල්නාඩු මන්ත්‍රී (1996–2006) සහ මන්ත්‍රී (2014–2019).&lt;ref&gt;[https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/former-rasipuram-mla-pr-sundaram-passes-away-at-73-819449 Former Rasipuram MLA PR Sundaram passes away at 73]&lt;/ref&gt;
* ජෙනොට් ස්වාර්ක්, වයස 85, ප්‍රංශ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ජාව්ස් 2, සුපර්ගර්ල්, සමවර් ඉන් ටයිම්).&lt;ref&gt;[https://thedailyjaws.com/news/jaws-2-director-jeannot-szwarc-passes-away-aged-85 Jaws 2 director Jeannot Szwarc passes away aged 85]&lt;/ref&gt;
* සරිගම විජි, වයස 76, ඉන්දියානු නළුවා (බෙලුවලද මැඩිලල්ලි, මානා මෙචිඩා සෝසේ, යමලෝකදල්ලි වීරප්පන්).&lt;ref&gt;[https://www.oneindia.com/entertainment/kannada-actor-sarigama-vijay-passes-away-4042811.html Kannada Actor Sarigama Viji Passes Away At 76l]&lt;/ref&gt;
* ගස් විලියම්ස්, වයස 71, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (ගෝල්ඩන් ස්ටේට් වොරියර්ස්, සියැටල් සුපර්සොනික්ස්, වොෂින්ටන් බුලට්ස්), NBA ශූරයා (1979), ආඝාතයකින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.seattletimes.com/sports/sonics/gus-williams-who-lead-sonics-to-nba-championship-dies-at-71/ Gus Williams, who led Sonics to NBA championship, dies at 71]&lt;/ref&gt;

=== 14 ===

* නෙලෝ අල්ටෝමරේ, වයස 61, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයෙක්, මැනිටෝබා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෙක් (2019 සිට), හොඩ්ග්කින් ලිම්ෆෝමාව.&lt;ref&gt;[https://www.winnipegfreepress.com/breakingnews/2025/01/15/education-minister-altomare-dies-at-61 Education minister Altomare dies at 61]&lt;/ref&gt;
* නසාර් බිරියා, වයස 65, ඉරාන ෂියා පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.asriran.com/fa/news/1029959/سقای-بی-ریا-درگذشت «سقای بی ریا» درگذشت] {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් බ්ලේක්මෝර්, වයස 88, ඉංග්‍රීසි ඡායාරූප ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://britishphotohistory.ning.com/profiles/blogs/john-blakemore-1936-2025 In passing: John Blakemore (1936-2025)]&lt;/ref&gt;
* ආතර් බ්ලෙසිට්, වයස 84, ඇමරිකානු ක්‍රිස්තියානි දේශකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://premierchristian.news/en/news/article/arthur-blessitt-the-world-s-farthest-walking-pilgrim-dies-at-84 World's farthest walking pilgrim Arthur Blessitt dies at 84]&lt;/ref&gt;
* ෆියුරියෝ කලම්බු, 94, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියා (L'Unità) සහ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1996–2001, 2008–2013) සහ සෙනෙට් සභික (2006–2008).&lt;ref&gt;[https://www.ilsole24ore.com/art/morto-fuorio-colombo-giornalista-e-parlamentare-AG02RIIC Morto Furio Colombo, giornalista e parlamentare] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ග්ජර්සෙත්, 78, නෝර්වීජියානු නවකතාකරු සහ මාධ්‍යවේදියා.&lt;ref&gt;[https://www.aftenbladet.no/kultur/i/93nlk9/kjell-gjerseth-er-doed Kjell Gjerseth er død] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ඉෂාක් හලේවා, 84, තුර්කි රබ්බි, හකාම් බාෂි (2002 සිට).&lt;ref&gt;[https://bianet.org/haber/isak-haleva-chief-rabbi-of-turkey-dies-303602 Isak Haleva, Chief Rabbi of Turkey, dies]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)
* ලැඩිස්ලාව් හුච්කෝ, 76, ස්ලෝවැක් රුතේනියානු ග්‍රීක කතෝලික ධූරාවලිය, චෙක් ජනරජයේ අපෝස්තලික එක්සාර්ච් (2003 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.cirkev.cz/zemrel-apostolsky-exarcha-reckokatolicke-cirkve-biskup-ladislav-hucko_48610 Zemřel apoštolský exarcha řeckokatolické církve biskup Ladislav Hučko] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* මිචාල් ජැනිස්වෙව්ස්කි, 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1991–1993, 1997–2001).&lt;ref&gt;[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/205959,Zmarl-Michal-Janiszewski-dzialacz-NSZZ-Solidarnosc-i-KPN.html Zmarł Michał Janiszewski – działacz NSZZ „Solidarność&quot; i KPN] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* සුරත් සිං ඛල්සා, 91, ඉන්දියානු-ඇමරිකානු දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.ptcnews.tv/punjab-2/sikh-activist-advocate-of-bandi-singhs-surat-singh-khalsa-passes-away-at-91-4404401 Sikh activist, advocate of Bandi Singhs Surat Singh Khalsa passes away at 91]&lt;/ref&gt;
* හයින්ස් ක්ලූට්මියර්, වයස 82, ජර්මානු ක්‍රීඩා ඡායාරූප ශිල්පියා (ක්‍රීඩා නිදර්ශනය).&lt;ref&gt;[https://www.si.com/media/remembering-sports-illustrated-photographer-heinz-kluetmeier-iconic-career SI Photographer Heinz Kluetmeier’s Eye for the Iconic Made Him One of a Kind]&lt;/ref&gt;
* බෙනඩිටෝ ද ලීරා, වයස 82, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1995–1999, 2003–2019) සහ බාරා ද සාඕ මිගෙල් නගරාධිපති (2021 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://g1.globo.com/al/alagoas/noticia/2025/01/14/morre-benedito-de-lira-em-maceio.ghtml Benedito de Lira, prefeito da Barra de São Miguel e pai de Arthur Lira, morre aos 82 anos em Maceió] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් මැක්හග්, වයස 88, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, බටහිර වර්ජිනියාවේ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරු (1981–1997, 2009–2013).&lt;ref&gt;[https://apnews.com/article/west-virginia-supreme-court-justice-thomas-mchugh-28ff1242594e155212e6655912b96bcc Former West Virginia Supreme Court Justice Thomas McHugh dies at 88]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් මෙඩින්ගර්, වයස 83, ලක්සම්බර්ග් ඡායාරූප ශිල්පියෙක් සහ ඔලිම්පික් මධ්‍යම දුර ධාවකයෙක් (1964).&lt;ref&gt;[https://infos.rtl.lu/actu/luxembourg/a/2266943.html Le photographe luxembourgeois Michel Medinger est mort à 83 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ටෙඩි ඔසෙයි, වයස 87, ඝානා ජෑස් සැක්සෆෝනිස්ට් (ඔසිබිසා).&lt;ref&gt;[https://3news.com/showbiz/ghanaian-music-legend-teddy-osei-of-osibisa-passes-away-at-88/ Ghanaian music legend Teddy Osei of Osibisa passes away at 88]&lt;/ref&gt;
* හාන්ස් රීචෙල්ට්, වයස 99, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, වොක්ස්කැමර් සාමාජිකයෙක් (1950–1990).&lt;ref&gt;[https://www.tagesspiegel.de/berlin/im-alter-von-99-jahren-fruherer-ddr-minister-hans-reichelt-in-berlin-gestorben-13018387.html Im Alter von 99 Jahren: Früherer DDR-Minister Hans Reichelt in Berlin gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* තෝමස් පී. සැමන්, වයස 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, වර්මොන්ට් ආණ්ඩුකාර (1973–1977).&lt;ref&gt;[https://www.burlingtonfreepress.com/story/news/politics/2025/01/15/thomas-salmon-vermont-governor-uvm-president-death-obituary/77715944007/ 'He could walk with kings': Former Vermont Democratic Gov. Thomas Salmon dies at 92]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි ස්ලැටරි, වයස 65, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ද ක්‍රයිං ගේම්, පීටර්ස් ෆ්‍රෙන්ඩ්ස්), විකට නළුවෙක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක් (කාගේ රේඛාවද එය කෙසේ වෙතත්?), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://www.aol.co.uk/comedian-tony-slattery-dies-aged-140227095.html Comedian Tony Slattery dies aged 65 after heart attack]&lt;/ref&gt;
* ජූඩි තොන්ගෝරි, කෙන්යානු නීතිඥවරියක් සහ කාන්තා අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිනියක්.&lt;ref&gt;[https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/01/renowned-family-lawyer-judy-thongori-passes-away-in-india/ Renowned Family Lawyer Judy Thongori Passes Away While Undergoing Treatment in India]&lt;/ref&gt;
* සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියක් (සයිමන් ටවුන්සෙන්ඩ්ගේ වොන්ඩර් වර්ල්ඩ්, ටීවීටීවී), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-15/simon-townsend-has-died-journalist-tv-presenter/104818750 Wonder World presenter and creator Simon Townsend dies aged 79]&lt;/ref&gt;

=== 13 ===

* එලිසියෝ ඇල්කොන්, 74, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, නිව් මෙක්සිකෝ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (2009–2024), අක්මා පිළිකාව.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former New Mexico State Rep. Eliseo Alcon passes away |url=https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114090216/https://www.krqe.com/news/new-mexico/former-new-mexico-state-rep-eliseo-alcon-passes-away/ }}&lt;/ref&gt;
* නීල් බර්නාඩ්, 75, දකුණු අප්‍රිකානු බුද්ධි අංශ ප්‍රධානියා, ජාතික බුද්ධි සේවයේ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් (1979–1992), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/former-spy-boss-and-first-negotiator-for-a-democratic-sa-dr-niel-barnard-dies-at-75-20250113 Former spy boss and first negotiator for a democratic SA, Dr Niël Barnard, dies at 75]&lt;/ref&gt;
* ටෝනි බුක්, 90, ඉංග්‍රීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (බාත් සිටි, මැන්චෙස්ටර් නගරය) සහ කළමනාකරු (මැන්චෙස්ටර් නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/tony-book-obituary-63872451 Tony Book: 1934–2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියාමා කමාරා, 66, ගිනියානු දේශපාලනඥයෙක් සහ ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ Urgent: l’ancienne Ministre de l’Agriculture Mariama Camara (SOGUIPAH) est décédée ce lundi au Maroc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250201033354/https://mosaiqueguinee.com/2025/01/urgent-lancienne-ministre-de-lagriculture-mariama-camara-soguipah-est-decedee-ce-lundi-au-maroc/ |date=2025-02-01 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් ඩොයිෂ්, 101, ඔස්ට්‍රියානු සංගීත විද්‍යාඥවරිය.&lt;ref&gt;[https://noe.orf.at/stories/3288844 Volksmusikforscher Walter Deutsch ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* නතාලි ඩුප්‍රී, 85, ඇමරිකානු ඉවුම් පිහුම් පොත් ලේඛිකාවක් සහ රූපවාහිනී පෞරුෂයක්.&lt;ref&gt;[https://roughdraftatlanta.com/2025/01/14/nathalie-dupree-southern-cookbook-author-chef-dies/ Legendary Southern cookbook author and chef Nathalie Dupree dies at 85]&lt;/ref&gt;
* බෙඩියා එනර් (tr), 70, තුර්කි නිළිය (යාප්‍රක් ඩොකුමු, කාරා පරා ආස්ක්, බානා සෙව්මේයි ඇන්ලට්).&lt;ref&gt;[https://www.anews.com.tr/celebrities/2025/01/14/turkish-actress-bedia-ener-dies-at-70 Turkish actress Bedia Ener dies at 70]&lt;/ref&gt; 
* පී. ෆ්ලූයිඩ්, වයස අවුරුදු 64, ඇමරිකානු රොක් සංගීතඥ (ස්පයිස් 24-7).&lt;ref&gt;[https://www.yahoo.com/news/bronx-man-found-beaten-death-000100974.html Bronx man found beaten to death in ambulette was groundbreaking rocker]&lt;/ref&gt;

* ටෝනි ග්‍රේෂම්, වයස අවුරුදු 84, ඕස්ට්‍රේලියානු ගොල්ෆ් ක්‍රීඩකයා, ආධුනික ශූරයා (1977).&lt;ref&gt;[https://www.golfnsw.org.au/news/2025/01/13/76636/vale-tony-gresham-oam/ Vale: Tony Gresham, OAM]&lt;/ref&gt;
* කීත් ග්‍රිෆිත්, වයස අවුරුදු 77, බාබඩියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ජාතික කණ්ඩායම) සහ කළමනාකරු (ජාතික කණ්ඩායම, එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://barbadostoday.bb/2025/01/14/football-legend-grel-passes-on/ Football legend Grel passes on]&lt;/ref&gt;
* ෂම්සුදීන් හන්බබයෙව්, වයස අවුරුදු 85, අසර්බයිජානියානු දේශපාලනඥයා, නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ අගමැති (1993–2000).&lt;ref&gt;[https://oxu.az/cemiyyet/semseddin-xanbabayev-defn-olundu Şəmsəddin Xanbabayev dəfn olundu] {{in lang|az}}&lt;/ref&gt;
* එල්ගාර් හොවාර්ත්, වයස අවුරුදු 89, ඉංග්‍රීසි කොන්දොස්තර, රචක සහ හොරණෑ වාදකයා.&lt;ref&gt;[https://www.4barsrest.com/news/61679/death-of-elgar-howarth Death of Elgar Howarth]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් ඊ. ජෙෆර්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඉලිනොයිස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2001–2014).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Illinois State Representative Chuck Jefferson dies at 79 |url=https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117034511/https://www.mystateline.com/news/local-news/former-illinois-state-representative-chuck-jefferson-dies-at-79/ }}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  චාල්ස් ක්ලයිබර්, වයස අවුරුදු 82, ස්විට්සර්ලන්ත රජයේ නිලධාරියෙක්, අධ්‍යාපන රාජ්‍ය ලේකම් (1997–2007).&lt;ref&gt;[https://www.letemps.ch/suisse/deces-de-charles-kleiber-architecte-du-paysage-academique-suisse Décès de Charles Kleiber, architecte du paysage académique suisse] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කෝ පිපර්නෝ, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි භෞතික විද්‍යාඥ සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරික, පොටෙරේ ඔපෙරායෝ හි සම-නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://www.ilpost.it/2025/01/14/morto-franco-piperno/ È morto a 82 anni Franco Piperno, tra i fondatori del gruppo di sinistra extraparlamentare Potere operaio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* පලවලස රාජසේකරම්, වයස අවුරුදු 80, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් මන්ත්‍රී (1976–1982, 1994–1999).&lt;ref&gt;[https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/veteran-politician-palavalasa-rajasekharam-passes-away-937059 Veteran politician Palavalasa Rajasekharam passes away]&lt;/ref&gt;

* රොල්ෆ් ෂ්වීගර්, වයස අවුරුදු 80, ස්විස් දේශපාලනඥයා, රාජ්‍ය කවුන්සිලයේ සාමාජික (1999–2011).&lt;ref&gt;[https://www.watson.ch/schweiz/gesellschaft-politik/445714126-ex-fdp-praesident-rolf-schweiger-ist-tot Ex-FDP-Präsident Rolf Schweiger ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රේ සොලී, වයස අවුරුදු 77, බෙල්ජියම් කතුවරයා සහ චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/13/andre-sollie-overleden-schrijver-dichter-illustrator/ Bekroonde jeugdschrijver en illustrator André Sollie (77) overleden] {{in lang|nl-BE}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මයිකයිලෝ ස්ටෙල්මාක්, වයස අවුරුදු 58, යුක්‍රේන පාපන්දු ක්‍රීඩක (ඩයිනමෝ කියෙව්, ෂක්තාර් ඩොනෙට්ස්ක්) සහ කළමනාකරු (කාර්කිව්).&lt;ref&gt;[https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1736779081-pomer-eksgravec-kiyivskogo-dinamo-i-shahtarya-yomu-ne-bulo-60-ti.html Помер ексгравець київського Динамо і Шахтаря. Йому не було 60-ти] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* හිල්පාස් සුලින්, වයස අවුරුදු 90, ෆින්ලන්ත අයිස් හොකී ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (HPK).&lt;ref&gt;[https://hpk.fi/suru-uutinen-hpk-hall-of-fame-jasen-hilpas-sulin-on-poissa/ Suru-uutinen: HPK Hall of Fame jäsen Hilpas Sulin on poissa] {{in lang|fi}}&lt;/ref&gt;
* ක්ජෙල් ස්වින්ඩ්ලන්ඩ්, වයස අවුරුදු 91, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, වෙස්ට්-ඇග්ඩර් ප්‍රාන්ත නගරාධිපති (1995–1999).&lt;ref&gt;[https://www.nrk.no/sorlandet/kjell-svindland-er-dod-1.17204237 Kjell Svindland er død] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ඔලිවියෙරෝ ටොස්කානි, වයස අවුරුදු 82, ඉතාලි ඡායාරූප ශිල්පියා, ඇමයිලොයිඩෝසිස් සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c99yr0g4j17o Oliviero Toscani, Benetton's shock photographer, dies aged 82]&lt;/ref&gt;
* විසෙන්ට් වේගා, වයස අවුරුදු 69, වෙනිසියුලානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඩිපෝර්ටිවෝ ඉතාලි කැරකස්, පෘතුගීසි ඇකරිගුවා, ජාතික කණ්ඩායම), දියවැඩියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.balonazos.com/fallecio-vicente-vega-gloria-del-futbol-profesional-venezolano-y-de-la-vinotinto/ Falleció Vicente Vega, gloria del futbol profesional venezolano y de la Vinotinto] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බක් වයිට්, වයස අවුරුදු 94, ඇමරිකානු සංගීතඥයා (සුදු ජාතිකයින්).&lt;ref&gt;[https://savingcountrymusic.com/country-music-patriarch-buck-white-has-died-at-94/ Country Music Patriarch Buck White Has Died At 94]&lt;/ref&gt;

=== 12 ===

* පීටර් බ්‍රවුන්, වයස අවුරුදු 83, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (ග්ලාස්ගෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/pc-brown/?srsltid=AfmBOophfd_boZAF-udY2mSc66IHZoJrrtcXg9CRbai30NII3SXGh7Co Scotland loses another giant with the death of Peter ‘PC’ Brown]&lt;/ref&gt;
* ලෙස්ලි චාර්ල්සන්, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නිළිය (සාමාන්‍ය රෝහල, ආදරය යනු බොහෝ සෙයින් අලංකාර වූ දෙයක්, ඩොල්ෆින් දිනය).&lt;ref&gt;[https://variety.com/2025/tv/news/leslie-charleson-general-hospital-dies-79-1236272564/ Leslie Charleson, ‘General Hospital’ Icon Known as Monica Quartermaine, Dies at 79]&lt;/ref&gt;
* හස්ජිම් ජලාල්, වයස අවුරුදු 90, ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://en.antaranews.com/news/341158/hasjim-djalal-an-architect-of-unclos-passes-away-at-90 Hasjim Djalal, an architect of UNCLOS, passes away at 90]&lt;/ref&gt;
* ජැකී ෆැරී, වයස අවුරුදු 58, ඇමරිකානු සංගීත කළමනාකරු සහ රූපවාහිනී සත්කාරක (සුපෙරොක්), පෙනහළු රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/music/music-news/jackie-farry-dead-frances-bean-cobain-nanny-label-veteran-dies-obituary-1235874683/ Jackie Farry, Frances Bean Cobain’s Nanny, 1990s Music Industry Veteran, Dies at 58]&lt;/ref&gt;
* ආර්නෝල්ඩ් ෆ්‍රොලොව්, වයස අවුරුදු 74, ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් විදුලි පෞරුෂය, අග්න්‍යාශය සහ අක්මා පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/2025-01-13/arnold-frolows-triple-j-music-director-dead-double-jay/104811632 Arnold Frolows, long time triple j music director, dies at 74]&lt;/ref&gt;
* මොනිරේ ගෝර්ජි, 95–96, ඉරාන ගුරුවරියක් සහ මුජ්තාහිඩ්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අවසාන සමාලෝචනය සඳහා වූ සභාවේ සාමාජික (1979).&lt;ref&gt;[https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/959566-درگذشت-تنها-زن-نماینده-مجلس-خبرگان-در-ایران درگذشت تنها زن نماینده مجلس خبرگان در ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115062036/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/959566-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B2%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=2025-01-15 }} {{in lang|fa}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් ඉසු, වයස අවුරුදු 70, ඇමරිකානු ජෑස් ද්විත්ව බාස් වාදකයෙක් සහ නිර්මාපකයෙක්, මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/mark-izu-obit-20034770.php Mark Izu, bassist and composer at the center of the Asian American arts movement, dies at 70]&lt;/ref&gt;
* මන්දා ජගනාත්, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2014).&lt;ref&gt;[https://www.gulte.com/political-news/334798/ex-mp-jagannadham-passes-away Ex-MP Jagannadham Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ජර්මන් ජූනියර්, වයස අවුරුදු 90, ඇමරිකානු නළුවා (ද ඉයර්ලින්, ඉන්ට්‍රූඩර් ඉන් ද ඩස්ට්, රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ Claude Jarman Jr., Young Star of ‘The Yearling,’ Dies at 90]&lt;/ref&gt;
* රොබට් මැක්‍රේ, වයස අවුරුදු 79, ඇමරිකානු නළුවා (චියර්ස්, තැන්ක්ස්, රැප්සිටී ස්ට්‍රීට් කිඩ්ස්: බිලීව් ඉන් සැන්ටා).&lt;ref&gt;[https://neptunesociety.com/obituaries/sherman-oaks-ca/robert-ward-12196502 Robert Machray Ward]&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ඒ. මේයර්, වයස අවුරුදු 61, ඇමරිකානු නීතිවේදියෙක්, කනෙක්ටිකට් දිස්ත්‍රික්කය සඳහා එක්සත් ජනපද දිස්ත්‍රික් උසාවියේ විනිසුරු (2014 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.law360.com/legalindustry/articles/2283592/u-s-district-judge-jeffrey-a-meyer-dies-at-61 U.S. District Judge Jeffrey A. Meyer Dies At 61]&lt;/ref&gt;
* ඩැරල් පියර්ස්, වයස අවුරුදු 64, ඕස්ට්‍රේලියානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඇඩිලේඩ් 36ers).&lt;ref&gt;[https://www.adelaide36ers.com/news/vale-darryl-pearce Vale: Darryl Pearce]&lt;/ref&gt;
* ජෑන් රැන්ඩල්ස්, වයස 79, ඕස්ට්‍රේලියානු දිගු දුර ධාවකයා, පැරාලිම්පික් ශූරයා (1984).&lt;ref&gt;[https://australiansportreflections.com/2021/12/08/australian-first-female-paralympic-marathon-gold-medallist-jan-randles-journey/ Australian First Female Paralympic Marathon Gold Medallist: Jan Randles Journey]&lt;/ref&gt;
* කීත් රේනර්, වයස 95, ඕස්ට්‍රේලියානු ඇන්ග්ලිකන් පූජකවරයා, ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රයිමේට් (1991–1999).&lt;ref&gt;[https://tma.melbourneanglican.org.au/2025/01/significant-anglican-and-instrument-of-god-bishop-keith-rayner-dies/ Significant Anglican and ‘instrument of God’: Bishop Keith Rayner dies]&lt;/ref&gt;
* ඉසාස් රොඩ්‍රිගස්, වයස 82, වෙනිසියුලානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, උප ජනාධිපති (2000) සහ නීතිපති (2000–2007).&lt;ref&gt;[https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/murio-el-exfiscal-isaias-rodriguez-el-acusador-del-regimen-chavista-y-cerebro-de-toda-la-narrativa-del-caso-anderson-532935 Murió el exfiscal Isaías Rodríguez, el acusador del régimen chavista y cerebro de toda la narrativa del caso Anderson] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටුවර්ට් ස්පෙන්සර්, වයස 97, ඇමරිකානු දේශපාලන උපායමාර්ගික.&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/obituaries/story/2025-01-13/stuart-spencer-republican-strategist-who-helped-launch-ronald-reagan-obituary Stuart Spencer, GOP strategist who helped Reagan become California governor, 40th president, dies]&lt;/ref&gt;
* ලින් ටේලර්-කෝබට්, වයස 78, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය (ෆුට්ලූස්, ස්විං!, ටයිටැනික්).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Famed 'Footloose' choreographer Lynne Taylor-Corbett has died |url=https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122110644/https://denvergazette.com/arts-entertainment/footloose-choreographer-lynne-taylor-corbett-obituary/article_0aab2ff4-d2a3-11ef-8afc-df132b4cf3c4.html }}&lt;/ref&gt;
* ඉවානා වොන්ඩ්‍රොවිකෝවා (cs), වයස 80, චෙක් නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.novinky.cz/clanek/kultura-divadlo-zemrela-herecka-ivana-vondrovicova-40504732 Zemřela herečka Ivana Vondrovicová] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* කිම් යාරොෂෙව්ස්කායා, වයස 101, රුසියානු-උපත ලද කැනේඩියානු නිළිය (ෆැන්ෆ්‍රෙලුච්, පාස්-පාර්ට්අවුට්, හෝම් ෆයර්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.lequotidien.com/arts/2025/01/12/la-comedienne-kim-yaroshevskaya-seteint-a-101-ans-2PBMB3SQ2VGJ7BUH2RKPME3TOY/ La comédienne Kim Yaroshevskaya s’éteint à 101 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 11 ===

* රාʼනෝ අබ්දුල්ලායෙවා, වයස 89, උස්බෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://vesti.uz/v-moskve-umerla-rano-abdullaeva/ В Москве умерла Рано Абдуллаева] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* බෙරිල් ඇන්තනි ජූනියර්, වයස 86, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලනඥයා, එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1979–1993).&lt;ref&gt;[https://www.nwaonline.com/news/2025/jan/14/beryl-anthony-longtime-us-congressman-from/ Beryl Anthony, longtime U.S. congressman from Arkansas, dead at 86]&lt;/ref&gt;
* ලින්ඩා බර්න්ස් බෝල්ටන්, වයස 76, ඇමරිකානු හෙදියක් සහ සෞඛ්‍ය සේවා පරිපාලක (සීඩාර්ස්-සිනායි වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය).&lt;ref&gt;[https://www.cedars-sinai.org/newsroom/a-tribute-linda-burnes-bolton-drph-rn-faan-1948--2025/ A Tribute: Linda Burnes Bolton, DrPH, RN, FAAN, 1948 – 2025]&lt;/ref&gt;
* මාටි ඩිමෙරිට්, වයස 71, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජයන්ට්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.newsweek.com/sports/mlb/former-bounty-hunter-turned-mlb-pitching-coach-nicknamed-mad-dog-passes-away-2013659 Former Bounty Hunter Turned MLB Pitching Coach Nicknamed 'Mad Dog' Passes Away]&lt;/ref&gt;
* කිටී ෆ්ලින්, වයස 98, අයර්ලන්ත ඉතිහාසඥ සහ කතුවරිය.&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/kitty-flynn-westmeath-kilbeggan-581482 Kitty Flynn]&lt;/ref&gt;
* ගුර්ප්‍රීත් ගෝගි, වයස 57, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, පන්ජාබ් මන්ත්‍රී (2022 සිට), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/aap-punjab-mla-gurpreet-bassi-gogi-dies-of-gunshot-wounds/articleshow/117132567.cms AAP Punjab MLA Gurpreet Bassi Gogi dies of gunshot wounds]&lt;/ref&gt;
* ඉන්ද්‍රදාස හෙට්ටිආරච්චි, වයස 97, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/obituaries/DESHABANDU-INDRADASA-HETTIARACHCHI/378-300007# Deshabandu Indradasa Hettiarachchi]&lt;/ref&gt;
* රයින් ජෑන් හෝක්ස්ට්‍රා, වයස 83, ලන්දේසි නීතිවේදියෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.trouw.nl/politiek/rein-jan-hoekstra-1941-2025-was-jarenlang-de-meest-invloedrijke-man-van-nederland~bf521ee2/ Rein Jan Hoekstra (1941-2025) was jarenlang de ‘meest invloedrijke’ man van Nederland] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බොබී කෙනඩි, 87, ස්කොට්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩක (මැන්චෙස්ටර් නගරය, කිල්මර්නොක්) සහ කළමනාකරු (ග්‍රිම්ස්බි නගරය).&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/club/former-city-defender-bobby-kennedy-passes-away-63872199 Bobby Kennedy: 1937-2025]&lt;/ref&gt;
* මාරියෝ ක්ලෙමන්ස්, 88, චෙක් කොන්දොස්තර (චිත්‍රපට සංධ්වනි වාද්‍ය වෘන්දය) සහ මෙහෙයවීමේ අධ්‍යාපනඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.memoryofnations.eu/en/klemens-mario-1936 Master of Fine Arts Mario Klemens * 1936  †︎ 2025]&lt;/ref&gt;
* සෝරා පැලෝවා, 77, ස්ලෝවැක් වීදුරු කලාකරුවා.&lt;ref&gt;[https://dennikn.sk/minuta/4403688/ Umelkyňa, sochárka a pedagogička Zora Palová zomrela vo veku 77 rokov] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;
* කියු ඩහොං, 94, චීන වෙරළබඩ සහ අක්වෙරළ ඉංජිනේරු, චීන විද්‍යා ඇකඩමියේ සාමාජිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.stdaily.com/web/gdxw/2025-01/11/content_285082.html 痛别！邱大洪院士逝世] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ටයිනි රූයිස්, 67, ලන්දේසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු (ෆෝචූනා සිටාර්ඩ්, එම්වීවී මාස්ට්‍රිච්ට්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://fortunasittard.nl/nieuws/fortunees-tini-ruijs-67-overleden Tiny Ruijs overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා රයිල්ස්කා, 88, පෝලන්ත නිළිය.&lt;ref&gt;[https://kultura.onet.pl/film/nie-zyje-ikona-polskiego-kina-barbara-rylska-odeszla-w-wieku-89-lat/eh4sz6x Nie żyje ikona polskiego kina. Barbara Rylska odeszła w wieku 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙරෙයිඩූන් ෂාබස්යාන්, 82, ඉරාන නිර්මාපකයෙකු සහ කොන්දොස්තර, ශ්වසන රෝගය.&lt;ref&gt;[https://ifpnews.com/renowned-iranian-musician-fereydoun-shahbazian-82/ Renowned Iranian musician Fereydoun Shahbazian passes away at 82]&lt;/ref&gt;

=== 10 ===

* කොලින් කාටර්, 76, බ්‍රිතාන්‍ය සංගීතඥ (ෆ්ලෑෂ්).&lt;ref&gt;[https://dmme.net/colin-carter-passed-away/ Colin Carter Passed Away]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෑන්ක් සිකුටෝ, 74–75, ඉතාලි-ඕස්ට්‍රේලියානු ව්‍යාපාරික විධායක, ජාතික ඕස්ට්‍රේලියානු බැංකුවේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී (1999–2004).&lt;ref&gt;[https://www.nationaltribune.com.au/statement-on-passing-of-former-nab-ceo-frank-cicutto/ Statement On Passing Of Former NAB CEO Frank Cicutto]&lt;/ref&gt;
* යෙව්ජීනියා ඩොබ්‍රොවොල්ස්කායා, වයස අවුරුදු 60, රුසියානු නිළිය (ක්වීන් මාර්ගොට්, නිළිය, ද අයිරනි ඔෆ් ෆේට් 2), පිළිකා සහ හෘදයාබාධ වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/society/10/01/2025/678147e59a79472b64f7a234 Умерла Евгения Добровольская] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* මිලාන් ෆෙරනෙක්, වයස අවුරුදු 60, චෙක් දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (2017 සිට), වකුගඩු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/domaci/zemrel-poslanec-milan-feranec-356984 Zemřel poslanec Milan Feranec] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* රයිමොන්ඩෝ ගලුප්පෝ, වයස අවුරුදු 78, ඉතාලි දේශපාලනඥයා, සෙනෙට් සභික (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.fise.it/federazione/news-la-federazione/archivio-news-la-federazione/20554-addio-a-raimondo-galuppo.html Addio a Raimondo Galuppo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* හොරසියෝ ගොන්සාලෙස් ඩි ලාස් කැසාස්, වයස අවුරුදු 82, මෙක්සිකානු දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1988–1991).&lt;ref&gt;[https://eldiariodedelicias.mx/local/2025/jan/10/fallece-el-exalcalde-de-delicias-horacio-gonzalez-de-las-casas-667203.html Fallece el exalcalde de Delicias, Horacio González de las Casas] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* වයිනන්ඩ් හැවෙන්ගා, වයස අවුරුදු 59, දකුණු අප්‍රිකානු ඩාර්ට්ස් ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;[https://www.pdc.tv/news/2025/01/10/south-africas-first-world-championship-representative-havenga-passes-away South Africa's first World Championship representative Havenga passes away]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* තෙල්මා හොප්කින්ස්, වයස අවුරුදු 88, උතුරු අයර්ලන්ත උස පැනීමේ ක්‍රීඩිකාව, ඔලිම්පික් රිදී පදක්කම්ලාභී (1956).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c4gxvj91vnxo Olympic high jump silver medallist Hopkins dies]&lt;/ref&gt;
* ජෝස් ජිමිනෙස්, වයස අවුරුදු 76, පුවර්ටෝ රිකෝ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙක්, යන්ග් ලෝඩ්ස් හි නිර්මාතෘ.&lt;ref&gt;[https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/01/11/jose-cha-cha-jimenez-human-rights-activist-and-former-chair-of-young-lords-organization-dead-at-76 José 'Cha Cha' Jiménez, human rights activist and former chair of Young Lords organization, dead at 76]&lt;/ref&gt;
* ටෙඩ් කිල්මුරේ, වයස අවුරුදු 90, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (නැගෙනහිර පර්ත්).&lt;ref&gt;[https://eastperthfc.com.au/news/25926/vale-ted-kilmurray Vale Ted Kilmurray]&lt;/ref&gt;

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් ක්‍රස්නිකි, වයස අවුරුදු 75, පෝලන්ත ක්‍රීඩා ක්‍රියාකාරිකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2025-01-11/nie-zyje-andrzej-krasnicki-byly-prezes-pkol-mial-75-lat/ Nie żyje Andrzej Kraśnicki. Były prezes PKOl miał 75 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙෆාන් ක්‍රසොවිට්ස්කි, වයස අවුරුදු 89, රුසියානු කවියෙක්, පරිවර්තකයෙක් සහ පූජකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/umer-poet-svyaschennik-religioznyy-deyatelj-stanislav-krasovitskiy/33271216.html Умер поэт, священник, религиозный деятель Станислав Красовицкий] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* රොජර් ලෙබ්‍රාන්චු, වයස අවුරුදු 102, ප්‍රංශ ඔලිම්පික් ඔරු පැදීමේ ක්‍රීඩකයෙක් (1948).&lt;ref&gt;[https://www.lequipe.fr/Aviron/Actualites/Doyen-des-porteurs-de-la-flamme-olympique-lors-des-jo-2024-roger-lebranchu-est-mort/1531261 Doyen des porteurs de la flamme olympique lors des JO 2024, Roger Lebranchu est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* සර් චාල්ස් ලෙපානි, වයස අවුරුදු 77, පැපුවා නිව්ගිනියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා.&lt;ref&gt;[https://www.postcourier.com.pg/former-diplomat-sir-charles-lepani-passes-away/ Former diplomat Sir Charles Lepani passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෝන්ස් පී. මැඩෙයිරා, වයස අවුරුදු 80, ට්‍රිනිඩෑඩියානු මාධ්‍යවේදියා (ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ගාඩියන්).&lt;ref&gt;[https://www.guardian.co.tt/news/jones-p-madeira-pioneering-journalist-and-broadcasting-legend-dies-at-80-6.2.2205037.ab86e2c880 Jones P Madeira, pioneering journalist and broadcasting legend, dies at 80]&lt;/ref&gt;
* ෆීලික්ස් මැන්ටිලා, වයස අවුරුදු 90, පුවර්ටෝ රිකෝ බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයෙක් (මිල්වෞකි බ්‍රේව්ස්, බොස්ටන් රෙඩ් සොක්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlbtraderumors.com/2025/01/felix-mantilla-passes-away.html Felix Mantilla Passes Away]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැකාර්ට්නි, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ පාපන්දු පුහුණුකරු (කොලරාඩෝ බෆලෝස්), ඩිමෙන්ශියාවෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://ca.sports.yahoo.com/news/bill-mccartney-former-championship-winning-head-coach-at-colorado-dies-at-age-84-052254130.html Bill McCartney, former championship-winning head coach at Colorado, dies at age 84]&lt;/ref&gt;
* සෑම් මුවර්, වයස 89, ඇමරිකානු ප්‍රසිද්ධ ගායක-ගීත රචක (සෑම් සහ ඩේව්), ශල්‍යකර්මයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.rollingstone.com/music/music-news/sam-moore-sam-and-dave-soul-man-dead-obituary-1235140865/ Sam Moore, Soul Man Who Scored Hits With Sam and Dave, Dead at 89]&lt;/ref&gt;
* පැකිටා ඕර්ස් (එස්), වයස 96, ස්පාඤ්ඤ ඖෂධවේදිනියක් සහ රූපලාවන්‍ය ව්‍යාපාරික කාන්තාවක්.&lt;ref&gt;[https://www.abc.es/estilo/belleza/muere-paquita-ors-farmaceutica-pionera-cosmetica-botanica-20250110164058-nt.html Muere Paquita Ors, la farmacéutica pionera de la cosmética botánica y la divulgación en medios] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලොන්ගින් පැස්ටූසියාක්, වයස 89, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක් සහ ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114884,31608771,nie-zyje-longin-pastusiak-byly-marszalek-senatu-mial-89-lat.html Nie żyje Longin Pastusiak. Były marszałek Senatu miał 89 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* ඇනටෝලි පාටා, වයස 66, රුසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්, කුබන් ක්‍රස්නෝඩර්) සහ කළමනාකරු (ඩයිනමෝ ස්ටැව්රොපොල්).&lt;ref&gt;[https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ Наши потери….] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111105733/https://pfckuban.ru/news/nashi-poteri-/ |date=2025-01-11 }} {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* ජීන්-ලූක් පෙටිට්‍රෙනෝඩ්, වයස 74, ප්‍රංශ ආහාර විචාරක සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://www.francetvinfo.fr/culture/cuisine-et-gastronomie/le-journaliste-gastronomique-jean-luc-petitrenaud-ancien-animateur-d-emissions-culinaires-est-mort-a-l-age-de-74-ans_7005968.html Le journaliste gastronomique Jean-Luc Petitrenaud, ancien animateur d'émissions culinaires, est mort à l'âge de 74 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ෂියු කා-චුන්, වයස 55, හොංකොං ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරිකයෙක්, එම්එල්සී (2016–2020), ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/cantonese/news/htm/hongkong-shiu-ka-chun-death-01092025133836.html 港前立法會議員邵家臻因胃癌病逝　終年55歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නෙල්සන් සිල්වා පැචෙකෝ, වයස 80, උරුගුවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ස්පෝර්ටිවෝ ඉතාලියානෝ, ටයිග්‍රේ, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/10/fallecio-nelson-silva-pacheco-idolo-del-junior-y-figura-clave-del-subcampeonato-de-colombia-en-la-copa-america-1975/ Falleció Nelson Silva Pacheco, ídolo del Junior y figura clave del subcampeonato de Colombia en la Copa América] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* එයිනාර් ඔලව් ස්කොගොල්ට්, 77, නෝර්වීජියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1989-2001).&lt;ref&gt;[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=EOS&amp;tab=Biography Skogholt, Einar Olav (1947-2025)] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;

=== 9 ===

* ඇන්ඩ්‍රෙජ් මේරියන් බාර්ට්සාක්, වයස අවුරුදු 79, පෝලන්ත කලාකරුවෙක් සහ අධ්‍යාපනඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarl-profesor-andrzej-marian-bartczak-lodzki-artysta-i-pedagog/ar/c13-19030818 Zmarł profesor Andrzej Marian Bartczak, łódzki artysta i pedagog] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* බ්ලැක් බාර්ට්, වයස අවුරුදු 76, ඇමරිකානු වෘත්තීය මල්ලවපොර (NWA), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://slamwrestling.net/index.php/2025/01/09/black-bart-dies-at-76/ Black Bart dies at 76]&lt;/ref&gt;
* බිල් බයර්ජ්, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු නළුවා (''[[:en:Ernest_Saves_Christmas|Ernest Saves Christmas]]'', ''[[:en:Ernest_Goes_to_Jail|Ernest Goes to Jail]]'', ''[[:en:Ernest_Scared_Stupid|Ernest Scared Stupid]]'') සහ විකට නළුවා.&lt;ref&gt;[https://deadline.com/2025/01/bill-byrge-dies-bobby-ernest-movies-age-92-1236253707/ Bill Byrge Dies; Actor From ‘Ernest’ Movies Was 92]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් සියුගරින්, වයස අවුරුදු 75, රුමේනියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ස්ටීවා බුකුරෙස්ටි, එෆ්සී බ්‍රසොව්, ප්‍රොග්‍රෙසුල් බුකුරෙස්ටි).&lt;ref&gt;[https://www.7est.ro/2025/01/a-murit-fostul-fotbalist-marius-ciugarin-sportul-romanesc-este-in-doliu/ A murit fostul fotbalist Marius Ciugarin. Sportul românesc este în doliu] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* බිල් ක්ලෙමන්ට්ස්, වයස අවුරුදු 91, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707214/vale-bill-clements Vale Bill Clements]&lt;/ref&gt;
* ෆිලිස් ඩල්ටන්, වයස අවුරුදු 99, ඉංග්‍රීසි ඇඳුම් නිර්මාණකරු (ලෝරන්ස් ඔෆ් අරාබියා, ඩොක්ටර් ෂිවාගෝ, ද ප්‍රින්සස් බ්‍රයිඩ්), ඔස්කාර් සම්මානලාභියා (1966, 1990).&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/phyllis-dalton-dead-lawrence-of-arabia-doctor-zhivago-costume-designer-1236107231/ Phyllis Dalton, ‘Lawrence of Arabia’ and ‘Doctor Zhivago’ Costume Designer, Dies at 99]&lt;/ref&gt;
* මාග්‍රට් බබා ඩිරි, වයස අවුරුදු 70, උගන්ඩා දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1996 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.ug/former-koboko-woman-mp-margaret-baba-diri-dead/ Former Koboko Woman MP Margaret Baba Diri dead]&lt;/ref&gt;
* ලෝරි හොලෝවේ, වයස 86, ඉංග්‍රීසි පියානෝ වාදක, සංගීත අධ්‍යක්ෂක (ස්ට්‍රික්ට්ලි කම් ඩාන්සින්, පාකින්සන්) සහ රචක.&lt;ref&gt;[https://jerseyeveningpost.com/morenews/entertainment/2025/01/10/former-strictly-and-parkinson-musical-director-laurence-holloway-dies-aged-86/ Former Strictly and Parkinson musical director Laurence Holloway dies aged 86]&lt;/ref&gt;
* නෙකුලයි ඉයෝර්ගා, වයස 91, රුමේනියානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.protv.ro/articol/107746-pictorul-neculai-iorga-a-murit-mesajul-transmis-de-uap Pictorul Neculai Iorga a murit! Mesajul transmis de UAP] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* පී. ජයචන්ද්‍රන්, වයස 80, ඉන්දියානු පසුබිම් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/09/veteran-singer-p-jayachandran-passes-away.html Legendary singer P Jayachandran passes away at 80]&lt;/ref&gt;
* මික් කෙනඩි, වයස 89, අයර්ලන්ත හෙලිකොප්ටර් (ෆෝස්, ටිපරරි, ඩබ්ලින්).&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/sport/gaelic-games/hurling/dublin-all-ireland-final-hurler-mick-kennedy-who-hit-the-first-ever-televised-score-in-gaa-passes-away/a1415471510.html Dublin All-Ireland final hurler Mick Kennedy, who hit the first-ever televised score in GAA, passes away]&lt;/ref&gt;
* සුසන් කෝන්, වයස 63, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, උටා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකාව (1997–2000), පියයුරු පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.russonmortuary.com/obituaries/susan-koehn Susan Koehn]&lt;/ref&gt;
* වාසිලේ ලෙවා, වයස 65, රුමේනියානු ජන ගායිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.libertatea.ro/stiri/vasile-leva-a-murit-5150460 Vasile Leva, artistul care a compus legendara piesă folk „Străinul”, a murit. „Muzica și poezia nu-mi ies din cap câte zile oi avea”] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* මුක්තාර් මැගවුයින්, වයස 84, කසකස් ලේඛක සහ ප්‍රචාරක.&lt;ref&gt;[https://kazpravda.kz/n/izvestnyy-kazahstanskiy-pisatel-muhtar-magauin-umer-v-ssha/ Известный казахстанский писатель Мухтар Магауин умер в США] {{in lang|kk}}&lt;/ref&gt;
* මාර්ක් මිචෙට්ස් (ෆ්‍රා), වයස 73, බෙල්ජියම් විකට පොත් කලාකරුවා (කොගරාට්සු).&lt;ref&gt;[https://fumettologica.it/2025/01/marc-michetz-morto-disegnatore-kogaratsu/ È morto Marc Michetz, disegnatore di “Kogaratsu”] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* අයන් මයිල්ස්, වයස 72, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (රිච්මන්ඩ්).&lt;ref&gt;[https://www.richmondfc.com.au/news/1707273/vale-ian-miles Vale Ian Miles]&lt;/ref&gt;
* මැනුවල් එල්කින් පැටරෝයෝ, 78, කොලොම්බියානු ව්‍යාධි විද්‍යාඥ සහ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/murio-el-cientifico-colombiano-manuel-elkin-patarroyo/ Murió el científico colombiano Manuel Elkin Patarroyo] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ලයිලා රුස්ටොම් (ආර්), 87, ඊජිප්තු රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නියකි.&lt;ref&gt;[https://gate.ahram.org.eg/News/5071315.aspx وفاة الإعلامية ليلى رستم عن عمر يناهز 88 عامًا] {{in lang|ar}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ලුයිස් සැන්චෙස්, 64, කියුබානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (එල් බෙනී, බුස්කැන්ඩෝ සහ කැසල්).&lt;ref&gt;[https://www.granma.cu/cultura/2025-01-09/fallecio-el-cineasta-cubano-jorge-luis-sanchez-director-de-el-benny-09-01-2025-09-01-12 Falleció el cineasta cubano Jorge Luis Sánchez, director de El Benny] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ඔටෝ ෂෙන්ක්, 94, ඔස්ට්‍රියානු නළුවා (Dunja, Always Trouble with the Reverend), චිත්‍රපටය (Die Fledermaus) සහ නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක.&lt;ref&gt;[https://orf.at/stories/3001001/ Otto Schenk ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ෂුලමිත් ෂහාර්, 96, ලැට්වියානු-උපත ඊශ්‍රායල ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.haaretz-evel.co.il/פרופ-אמריטה-שולמית-שחר-זל-תנחומים-מאו/ פרופ' (אמריטה) שולמית שחר ז&quot;ל – תנחומים מאוניברסיטת תל אביב] {{in lang|he}}&lt;/ref&gt;
* ඩොක් ෂෙබෙලේසා, 51, දකුණු අප්‍රිකානු ක්වේටෝ සංගීතඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sundayworld.co.za/celebrity-news/kwaito-legend-doc-shebeleza-has-died/ Kwaito legend Doc Shebeleza has died]&lt;/ref&gt;
* මුහම්මද් සෙගිරිනියා, 36, උගන්ඩාවේ දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2022 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-ssegirinya-dies-at-37-4883142 MP Ssegirinya dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් විලියම් තොම්සන්, 96, කැනේඩියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1979-1984).&lt;ref&gt;[https://exparl.ca/news/mr-john-william-thomsom/ Mr. John William Thomsom]&lt;/ref&gt;
* මාරියස් ට්‍රින්කිවික්ස්, 62, පෝලන්ත අනුක්‍රමික ඝාතකයා සහ ලිංගික අපරාධකරුවෙකි.&lt;ref&gt;[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/mariusz-trynkiewicz-nie-zyje-szatan-z-piotrkowa-zmarl-w-wieku-62-lat/q9n92n7 Mariusz Trynkiewicz nie żyje. &quot;Szatan z Piotrkowa&quot; zmarł w wieku 62 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;

=== 8 ===

* ගේබ්‍රියෙල් ඩි බ්‍රොග්ලි, 93, ප්‍රංශ ඉතිහාසඥයා, ප්‍රංශ ආයතනයේ චාන්සලර් (2006-2017) සහ ඇකඩමි ෆ්‍රැන්චයිස් හි සාමාජිකය.&lt;ref&gt;[https://www.academie-francaise.fr/actualites/deces-de-m-gabriel-de-broglie-f11 Décès de M. Gabriel de Broglie (F11)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් කැසරෙස්, 77, ආර්ජන්ටිනාවේ උපන් කොලොම්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (සැන් මාර්ටින් ඩි ටුකුමන්, ඇමරිකා ඩි කැලි, කොලොම්බියා ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.infobae.com/colombia/deportes/2025/01/08/fallecio-jorge-ramon-la-fiera-caceres-historico-goleador-del-america-de-cali/ Falleció Jorge Ramón ‘la Fiera’ Cáceres, histórico goleador del América de Cali] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්කොයිස් චෝයි, 99, ප්‍රංශ වාස්තු විද්‍යා සහ නාගරික ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.igloo.ro/francoise-choay-1925-2025/ Françoise Choay (1925–2025)] {{in lang|ro}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් කාලෝස් කොන්චා ගුටියෙරෙස්, 91, චිලී ශල්‍ය වෛද්‍ය සහ දේශපාලනඥයා, මහජන සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය (1971-1972).&lt;ref&gt;[https://www.latercera.com/nacional/noticia/fallece-el-exministro-de-salud-juan-carlos-concha/NPEXNFYBHVGNFNT33M3ZHO7R2I/ Fallece el exministro de Salud Juan Carlos Concha] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ෆැබියෝ කුඩිසිනි, 89, ඉතාලි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (උඩිනීස්, රෝමා, මිලාන්).&lt;ref&gt;[https://www.uefa.com/news-media/news/0295-1cc56ed57f30-a62b282fa7f5-1000--italian-football-mourns-legendary-goalkeeper-fabio-cudicini/ Italian football mourns legendary goalkeeper Fabio Cudicini]&lt;/ref&gt;
* විලියම් පී. ඩික්සන්, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු නීතිඥ සහ දේශපාලන උපායමාර්ගික, ලෝක බැංකුවේ එක්සත් ජනපද විකල්ප අධ්‍යක්ෂ (1977–1979), 1980 ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික සම්මේලනයේ කළමනාකරු, පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/madison/name/william-dixon-obituary?id=57247841 William Patrick Dixon]&lt;/ref&gt;
* රුඩොල්ෆ් ඩ්‍රෙස්ලර්, වයස අවුරුදු 84, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු, මන්ත්‍රී (1980–2000).&lt;ref&gt;[https://www.wz.de/nrw/wuppertal/der-ehemalige-spd-bundespolitiker-rudolf-dressler-ist-tot_aid-122877011 Der ehemalige SPD-Bundespolitiker Rudolf Dreßler ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ඇලන් එම්රිච්, වයස අවුරුදු 65, ඇමරිකානු ලේඛක සහ ක්‍රීඩා නිර්මාණකරු.&lt;ref&gt;[https://www.pcgamer.com/games/strategy/alan-emrich-the-game-designer-and-writer-who-coined-the-term-4x-has-died/ Alan Emrich, the game designer and writer who coined the term '4X,' has died]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ක්ජෙල්-ඔලොෆ් ෆෙල්ඩ්, වයස අවුරුදු 93, ස්වීඩන් දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (1983–1990), අයවැය (1982) සහ වාණිජ හා කර්මාන්ත (1970–1975).&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/sverige/forre-finansministern-kjell-olof-feldt-s-ar-dod/ Förre finansministern Kjell-Olof Feldt (S) är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ක්නඩ් හයින්සන්, වයස අවුරුදු 92, ඩෙන්මාර්ක දේශපාලනඥයෙකු, මුදල් අමාත්‍ය (දෙවරක්), පොදු වැඩ (1981) සහ අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-knud-heinesen-er-doed Tidligere minister Knud Heinesen er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* සෙලිම් ඉලෙරි, වයස අවුරුදු 75, තුර්කි ලේඛක, තිර රචක සහ චිත්‍රපට විචාරක.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yazar-selim-ileri-hayatini-kaybetti/3445067 Yazar Selim İleri hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* ලකී ජයවර්ධන, වයස අවුරුදු 70, ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1994–2004, 2015–2020).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/08/former-state-minister-lucky-jayawardena-passes-away/ Former State Minister Lucky Jayawardena passes away]&lt;/ref&gt;
* ජෙරන්ට් එච්. ජෙන්කින්ස්, වයස අවුරුදු 78, වේල්ස් ඉතිහාසඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/c159ex1ky7jo.amp Yr hanesydd Geraint H Jenkins wedi marw] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ගයනාඩා කකාටි, වයස අවුරුදු 92, ඉන්දියානු නිළිය.&lt;ref&gt;[https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-veteran-actress-gyanda-kakati-passes-away-at-92 Assam: Veteran Actress Gyanda Kakati Passes Away at 92]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් කේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රිතාන්‍ය නළුවා (ඇමඩියස්, හෙන්රි V, ද ඉම්පෝර්ටන්ස් ඔෆ් බීවිං අර්නස්ට්).&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/stage/2025/jan/14/charles-kay-obituary Charles Kay obituary]&lt;/ref&gt;
* කෙජෙල් ක්ජාර්, වයස අවුරුදු 82, නෝර්වීජියානු නළුවා (ෆ්ලෙක්ස්නස් ෆැටලයිටර්).&lt;ref&gt;[https://akasien.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_ads.php?order_id=4410980&amp;set_site_id=112&amp;cat=ads&amp;sign=56455daf23901372e34c82f1ec02baa7 Kjell Kjær] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;
* ලින් ලෙපෝර්, වයස අවුරුදු 63, ඕස්ට්‍රේලියානු ටැන්ඩම් බයිසිකල් ක්‍රීඩිකාව, පැරාලිම්පික් ශූරයා (2000), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.westannouncements.com.au/browse/obituaries/view/lepore-lyn Lepore Lyn]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ලින් චෙං-ෆොන්ග්, වයස අවුරුදු 75, තායිවාන දේශපාලනඥයෙක්, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකයෙක් (2005–2008) සහ ගුයිෂාන් නගරයේ නගරාධිපති (1998–2005), ඇමයිට්‍රොෆික් පාර්ශ්වික ස්ක්ලෙරෝසිස් වලින් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.cna.com.tw/news/aipl/202501090003.aspx 國民黨前桃園立委林正峰辭世 享壽76歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ඇලස්ටෙයාර් මැකින්වන්, වයස අවුරුදු 53, බ්‍රිතාන්‍ය දෘශ්‍ය කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://thequietus.com/news/alastair-mackinven-has-died-aged-53/ Alastair Mackinven Has Died, Aged 53]&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේදී මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* ප්‍රිටිෂ් නැන්ඩි, වයස අවුරුදු 73, ඉන්දියානු කවියෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් (බොලිවුඩ් කැලිං, ද මිස්ටික් මැසියර්), සහ දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1998–2004), හෘදයාබාධයක්.&lt;ref&gt;[https://odishabytes.com/poet-filmmaker-writer-pritish-nandy-dies-at-73-heartbroken-friend-anupam-kher-pays-rich-tribute/ Poet, Filmmaker, Writer Pritish Nandy Dies At 73; ‘Heartbroken’ Friend Anupam Kher Pays Rich Tribute]&lt;/ref&gt;
* ඩෙස් ඕ'ග්‍රේඩි, වයස අවුරුදු 72, අයර්ලන්ත ගේලික් පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (ශාන්ත ෆින්බාර්ස්, කෝක්).&lt;ref&gt;[https://rip.ie/death-notice/des-ogrady-cork-ovens-581090 The death has occurred of Des O'Grady]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් පර්සන්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙක් (ෆ්‍රීඩම් රයිඩ්ස්).&lt;ref&gt;[https://thebamabuzz.com/charles-person-civil-rights-icon-original-freedom-rider-passes-away-at-82/ Charles Person, civil rights icon + original Freedom Rider, passes away at 82]&lt;/ref&gt;
* ජේස් ලින්හාරෙස් පොන්ටේ, වයස අවුරුදු 94, බ්‍රසීලියානු දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1991–2015).&lt;ref&gt;[https://www.opovo.com.br/noticias/politica/2025/01/08/morre-ex-deputado-do-ceara-padre-ze-linhares.html Morre ex-deputado do Ceará Padre Zé Linhares] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* නුරුල් කොමාර්, වයස අවුරුදු 64, ඉන්දුනීසියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (2004–2014), මහා අන්ත්‍ර පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.kompas.com/hype/read/2025/01/08/225156466/pelawak-qomar-meninggal-anak-sebut-penyebaran-sel-kanker-menjalar-ke-ginjal Pelawak Qomar Meninggal, Anak Sebut Penyebaran Sel Kanker Menjalar ke Ginjal, Lambung dan Jantung] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* රිනෝ ටොමාසි, වයස අවුරුදු 90, ඉතාලි මාධ්‍යවේදියෙක්, රූපවාහිනී සත්කාරකයෙක් සහ ක්‍රීඩා විචාරකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://sport.sky.it/tennis/2025/01/08/rino-tommasi-morto Rino Tommasi, morto a 90 anni il giornalista sportivo] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඩේවිඩ් වයිසි, වයස අවුරුදු 89, බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාලයාධිපති, බොඩ්ලිගේ පුස්තකාලයාධිපති (1986–1996).&lt;ref&gt;[https://www.exeter.ox.ac.uk/exeter-mourns-the-death-of-emeritus-fellow-and-alumnus-david-vaisey-cbe/ Exeter mourns the death of Emeritus Fellow and alumnus David Vaisey CBE]&lt;/ref&gt;
* වු ලුෂෙන්ග්, වයස අවුරුදු 94, චීන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://finance.sina.com.cn/tech/discovery/2025-01-10/doc-ineenhzz6237665.shtml 同济大学教授吴庐生逝世，享年95岁] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* නීල් සර්චර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WJW-TV) සහ රූපවාහිනී සත්කාරක.&lt;ref&gt;{{Citation |title=FOX 8's Neil Zurcher passes away at 89 |url=https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114210249/https://fox8.com/news/fox-8s-neil-zurcher-passes-away-at-89/ }}&lt;/ref&gt;

=== 7 ===

* ඇල්ෆ්‍රඩ් බැම්ස්බර්ගර්, වයස 86, ජර්මානු ශාස්ත්‍රඥයා.&lt;ref&gt;[http://www.ku.de/die-ku/kontakt/presse/presseinformationen-detail/sprachwissenschaftler-prof-dr-alfred-bammesberger-verstorben Sprachwissenschaftler Prof. Dr. Alfred Bammesberger verstorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කැරොලින් බ්‍රවුන්, වයස 97, ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනිය, නර්තන ශිල්පිනිය සහ ලේඛිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buehne-und-konzert/carolyn-brown-ist-verstorben-taenzerin-wollte-sie-eigentlich-nie-werden-110221314.html Ihr Sinn für Rhythmus und Romantik] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* චෙන් යූ-චෙන්, වයස 78, තායිවාන දේශපාලනඥයා, ව්‍යවස්ථාදායක යුවාන් සාමාජිකා (1981–1987, 1990–1993, 2002–2005), හෘදයාබාධය.&lt;ref&gt;[https://tw.news.yahoo.com/前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世-享壽79歲-120411519.html 前民進黨立委鄭余鎮心臟病發逝世 享壽79歲] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* බාබරා ක්ලෙග්, වයස 98, බ්‍රිතාන්‍ය නිළිය (හදිසි අවස්ථා වාට්ටුව 10) සහ තිර රචිකාවිය (ඩොක්ටර් හූ, කිරීටක වීදිය).&lt;ref&gt;[https://www.doctorwhonews.net/2025/01/barbara_clegg_1926_2025.html Barbara Clegg 1926–2025]&lt;/ref&gt;
* අයිලා එර්ඩුරන්, වයස 90, තුර්කි වයලීන වාදිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.aa.com.tr/tr/kultur/devlet-sanatcisi-ayla-erduran-istanbulda-hayatini-kaybetti/3443741 Devlet Sanatçısı Ayla Erduran, İstanbul'da hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;
* මර්වින් ගුවාර්ට්, වයස 32, පිලිපීන මධ්‍යම දුර ධාවකයිය, පිහියෙන් ඇන ඇත.&lt;ref&gt;[https://newsinfo.inquirer.net/2022175/sea-games-gold-medalist-mervin-guarte-stabbed-dies-in-mindoro SEA Games gold medalist Mervin Guarte stabbed, dies in Mindoro]&lt;/ref&gt;
* විනී කුමාලෝ, වයස 51, දකුණු අප්‍රිකානු ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://www.newzimbabwe.com/legendary-south-african-singer-winnie-khumalo-dies-at-51-after-short-illness/ Legendary South African singer Winnie Khumalo dies at 51 after short illness]&lt;/ref&gt;
* ලිම් කිම්යා, වයස 73, ප්‍රංශ-කාම්බෝජ දේශපාලනඥයෙක්, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2013–2018), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2934876/former-cambodian-mp-shot-dead-in-bangkok Former Cambodian MP shot dead in Bangkok]&lt;/ref&gt;
* ජීන්-මාරි ලෙ පෙන්, 96, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (1956–1962, 1986–1988) සහ MEP (1984–2019), ජාතික පෙරමුණේ නිර්මාතෘ.
* අබ්දෙල්කදර් ඕල්ඩ් මක්ලූෆි, 80, ඇල්ජීරියානු බොක්සිං ක්‍රීඩකයා.&lt;ref&gt;[https://www.dzair-tube.dz/en/minister-of-sports-sadi-pays-tribute-to-former-international-boxer-abdelkader-ould-makhloufi/ Minister of Sports Sadi Pays Tribute to Former International Boxer Abdelkader Ould Makhloufi]&lt;/ref&gt;
* මිරෝස්ලාවා මාර්චෙලුක් (pl), 85, පෝලන්ත නිළිය (වසරේ වීරයා, මැග්නට්).&lt;ref&gt;[https://dzienniklodzki.pl/zmarla-miroslawa-marcheluk-znakomita-aktorka-przez-wiele-lat-zwiazana-z-lodzia/ar/c13-19026458 Zmarła Mirosława Marcheluk, znakomita aktorka przez wiele lat związana z Łodzią] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* වෝල්ටර් මාර්ටෝස්, 67, පේරු හමුදා නිලධාරිනියක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (2020) සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය (2019–2020).&lt;ref&gt;[https://larepublica.pe/politica/2025/01/07/fallecio-walter-martos-ex-primer-ministro-del-gobierno-de-martin-vizcarra-a-los-67-anos-hnews-458318 Falleció Walter Martos, exministro del gobierno de Martín Vizcarra, a los 67 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* නීල් මැකලෙබ්, 89, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ඔක්ලහෝමා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1975–1983), ඉන්දියානු කටයුතු සඳහා අභ්‍යන්තර කටයුතු පිළිබඳ සහකාර ලේකම් (2001–2003).&lt;ref&gt;[https://www.kosu.org/local-news/2025-01-10/prominent-chickasaw-politician-neal-mccaleb-dies-at-90 Prominent Chickasaw politician Neal McCaleb dies at 90]&lt;/ref&gt;
* බිල් මැක්මාස්ටර්, 94, ඕස්ට්‍රේලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් සහ පුහුණුකරුවෙක් (ගීලොන්ග්).&lt;ref&gt;[https://www.geelongcats.com.au/news/1706502/vale-cyril-bill-mcmaster Vale Cyril &quot;Bill&quot; McMaster]&lt;/ref&gt;
* ජග්දීෂ් මිට්ටල්, 99, ඉන්දියානු කලා එකතු කරන්නා.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/art-connoisseur-jagdish-mittal-passes-away/articleshow/117034472.cms Art connoisseur Jagdish Mittal, passes away]&lt;/ref&gt;
* බෙටී සී. මොන්ක්මන්, 82, ඇමරිකානු භාරකරු සහ කතුවරිය, ධවල මන්දිර භාරකරු (1997–2002), ලියුකේමියාව.&lt;ref&gt;[https://www.whitehousehistory.org/betty-monkman-in-memoriam-1942-2025 Betty Monkman - In Memoriam 1942–2025]&lt;/ref&gt;
* ජිබාන් මුඛෝපාධ්‍යායි, ​​76, ඉන්දියානු දේශපාලනඥයා, බටහිර බෙංගාල මන්ත්‍රී (2011–2021).&lt;ref&gt;[https://www.millenniumpost.in/bengal/former-tmc-mla-jiban-mukhopadhyay-passes-away-593863 Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away Former TMC MLA Jiban Mukhopadhyay passes away]&lt;/ref&gt;
* පෙටියා පෙන්ඩරේවා, 53, බල්ගේරියානු ඔලිම්පික් කෙටි දුර ධාවන ශූරයා (1996, 2000).&lt;ref&gt;[https://sportal.bg/news-2025010711145326533 Почина легендарната българска спринтьорка Петя Пендарева] {{in lang|bg}}&lt;/ref&gt;
* ආතර් පොමරෝයි (ද), 71, නවසීලන්ත සම්භාව්‍ය විශාරද, චෙස් ක්‍රීඩක සහ පරිපාලක.&lt;ref&gt;[https://newzealandchess.co.nz/2025/01/arthur-pomeroy-passes-away-7-january-2025-rip/ Arthur Pomeroy passes away 7 January 2025]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ඩියොග්‍රේසියස් වික්ටර් සැවෙලානෝ, 65, පිලිපීන දේශපාලනඥයා, ඉලොකොස් සුර් හි තුන් වතාවක් ආණ්ඩුකාර, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (2016–2022) සහ නියෝජ්‍ය කථික (2019–2022), උදරීය ඇනුරිසම්.&lt;ref&gt;[https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/932127/da-usec-dv-savellano-s-cause-of-death-is-abdominal-aneurysm/story/ DA USec. DV Savellano's cause of death is abdominal aneurysm]&lt;/ref&gt;
* ලියෝ සෙගෙඩින්, 97, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20250109213249/https://www.chicagotribune.com/2025/01/09/leo-segedin-artist-whose-magic-realism-often-depicted-his-west-side-youth-dies-at-97/ Leo Segedin, artist whose magic realism often depicted his West Side youth, dies at 97]&lt;/ref&gt;
* වොල්කර් ස්ක්නාර්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, තුරින්ජියා හි ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජිකයෙක් (1990–2009).&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/volker-sklenar-tod-minister-104.html Ehemaliger Landwirtschafts- und Umweltminister Volker Sklenar gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් ට්‍රාන් සුආන් ටියු, වයස අවුරුදු 80, වියට්නාම රෝමානු කතෝලික පූජකයෙක්, ලෝන්ග් සුයෙන් බිෂොප් (2003–2019).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btrxt.html Bishop Joseph Trần Xuân Tiếu †]&lt;/ref&gt;
* ඕයිවින්ද් වැග්නස්, වයස අවුරුදු 52, නෝර්වීජියානු ලේඛක සහ සඟරා සංස්කාරක, පෙනහළු ෆයිබ්‍රෝසිස්.&lt;ref&gt;[https://www.uib.no/infomedia/175098/professor-øyvind-vågnes-1972-2025 Professor Øyvind Vågnes (1972-2025)] {{in lang|nn}}&lt;/ref&gt;
* ඩෙරික් වෝඩ්, වයස අවුරුදු 62, ඇමරිකානු මාධ්‍යවේදියා (WRC-TV).&lt;ref&gt;[https://www.nbcwashington.com/news/local/derrick-ward-beloved-news4-reporter-and-dc-native-dead-at-62/3808156/ Derrick Ward, beloved News4 reporter and DC native, dead at 62]&lt;/ref&gt;
* පීටර් යාරෝ, වයස අවුරුදු 86, ඇමරිකානු ගායකයා (පීටර්, පෝල් සහ මේරි) සහ ගීත රචකයා (&quot;පෆ්, ද මැජික් ඩ්‍රැගන්&quot;), මුත්‍රාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2025/jan/07/peter-yarrow-of-folk-trio-peter-paul-and-mary-dies-aged-86 Peter Yarrow of folk trio Peter, Paul and Mary dies aged 86]&lt;/ref&gt;

=== 6 ===

* ආලෝක් චැටර්ජි, 64, ඉන්දියානු නාට්‍ය නළුවා සහ අධ්‍යක්ෂ, බහු අවයව සැත්කම අසාර්ථකයි.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/movies/story/alok-chatterjee-irrfan-nsd-batchmate-and-theatre-actor-dies-at-64-2660844-2025-01-07 Alok Chatterjee, Irrfan's NSD batchmate and theatre actor, dies at 64]&lt;/ref&gt;
* ගුසෙප් චියරවල්ලෝටි, 90, ඉතාලි නීතිවේදියෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, කැලබ්‍රියා හි සභාපති (2000-2005).&lt;ref&gt;[https://www.adnkronos.com/cronaca/calabria-morto-ex-presidente-della-regione-chiaravalloti_2djhmR6ZVXQ730wG8Ym36A Calabria, morto l'ex presidente della Regione Chiaravalloti] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ටෝනියෝ කූටෝ ඩොස් සැන්ටොස්, 75, පෘතුගීසි දේශපාලනඥයා, අධ්‍යාපන ඇමති (1992-1993).&lt;ref&gt;[https://expresso.pt/sociedade/2025-01-06-couto-dos-santos-encontrado-morto-num-campo-de-golfe-3c1a8849 Couto dos Santos encontrado morto num campo de golfe] {{in lang|pt}}&lt;/ref&gt;
* බුල්චා ඩෙමෙක්සා, 94, ඉතියෝපියානු දේශපාලනඥයා, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2005-2010).&lt;ref&gt;[https://www.ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 የምጣኔ ሀብት ባለሙያው እና የሰላማዊ ፖለቲካ አቀንቃኙ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115182245/https://ebc.et/newsdetails.aspx?newsid=9160 |date=2025-01-15 }} {{in lang|amh}}&lt;/ref&gt;
* ශ්‍රීමත් තෝමස් ඩන්, 91, බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නිලධාරියා, හියර්ෆෝර්ඩ් සහ වෝර්සෙස්ටර්හි සාමි ලුතිනන් (1977-1998), හියර්ෆෝර්ඩ්ෂයර් (1998-2008) සහ වෝර්සෙස්ටර්ෂයර් (1998-2001).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Announcement regarding the death of the former Chairman of the Association of the Lord-Lieutenants and former Lord-Lieutenant of Herefordshire, Sir Thomas Dunne, KG, KCVO |url=https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109181932/https://www.herefordshire.gov.uk/news/article/1901/announcement-regarding-the-death-of-the-former-chairman-of-the-association-of-the-lord-lieutenant-and-former-lord-lieutenant-of-herefordshire-sir-thomas-dunne-kg-kcvo- }}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් ඩුරන්ඩ්, වයස අවුරුදු 79, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (2008–2012), චැපොන්නේ නගරාධිපති (1989 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/06/maire-de-chaponnay-depuis-1989-raymond-durand-est-decede-ce-lundi-matin Maire de Chaponnay depuis 1989, Raymond Durand est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* හෙනී එමන්, වයස අවුරුදු 76, අරුබාන් දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1986–1989, 1994–2001).&lt;ref&gt;[https://www.nd.nl/varia/varia/1252822/eerste-premier-van-aruba-henny-eman-76-overleden Eerste premier van Aruba Henny Eman (76) overleden] {{in lang|nl}} {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* ජෝර්ජ් ෆ්ලෝරස්, වයස 70, මෙක්සිකානු ඔලිම්පික් පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා (1976).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/jorge-flores-obituary?id=57226269 Jorge L. Flores]&lt;/ref&gt;
* ඩ්වයිට් ෆොස්ටර්, වයස 67, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (ඩිට්‍රොයිට් රෙඩ් වින්ග්ස්, බොස්ටන් බෲයින්ස්, කොලරාඩෝ රොකීස්).&lt;ref&gt;[https://chl.ca/ohl/article/ohl-mourns-the-loss-of-dwight-foster/ OHL mourns the loss of Dwight Foster]&lt;/ref&gt;
* හෝප් ෆෝයි, වයස 103, ඇමරිකානු ජන ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://www.randomlengthsnews.com/archives/2025/01/09/hope-foye/68303 Hope Foye, Trailblazing ‘People’s Artist’ and Civil Rights Pioneer, Passes Away at 103 (Sept. 2, 1921 – Jan. 6, 2025)]&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ග්‍රැනාරා, වයස 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මැසචුසෙට්ස් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1977–1979).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/john-granara-obituary?id=57236949 John R. Granara]&lt;/ref&gt;
* ස්ටෙලා ග්‍රේකා, වයස 102, ග්‍රීක ගායිකාවක් සහ නිළියක්.&lt;ref&gt;[https://avecnews.gr/2025/01/06/apochairetismos-sti-stella-gkreka-1922-2025-tou-david-nachmia/ Αποχαιρετισμός στη Στέλλα Γκρέκα 1922-2025 -Του Δαυιδ Ναχμία] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* ඇරිස්ටයිඩ් ගුනෙල්ලා, වයස 93, ඉතාලි දේශපාලනඥයෙක්, නියෝජ්‍ය (1968–1992) සහ ප්‍රාදේශීය කටයුතු අමාත්‍ය (1987–1988).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/sicilia/articoli/2025/01/morto-lex-ministro-e-leader-del-pri-aristide-gunnella--3190e16e-38fe-4cde-92d0-9c560fd76dbc.html Morto l'ex ministro e leader del Pri Aristide Gunnella] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් එස්. හන්කින්, වයස 79, කැනේඩියානු බැංකුකරුවෙක්, සභාපති (1999–2003) සහ ජනාධිපති (2003–2004) ) CIBC හි.&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/business/article-former-cibc-ceo-john-hunkin-dies-at-79/ Former CIBC CEO John Hunkin dies at 79]&lt;/ref&gt;
* පන්යා ක්‍රිචරෝන්, වයස අවුරුදු 75, තායි රෝමානු කතෝලික නාහිමි, රට්චබුරි හි බිෂොප් (2005–2023).&lt;ref&gt;[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkrit.html Bishop John Bosco Panya Kritcharoen †]&lt;/ref&gt;
* ඩුසාන් මාරවිච්, වයස අවුරුදු 85, සර්බියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (රෙඩ් ස්ටාර් බෙල්ග්‍රේඩ්, රේසිං පැරිස්, යුගෝස්ලාවියානු ජාතික කණ්ඩායම), ඔලිම්පික් ශූරයා (1960).&lt;ref&gt;[https://kossev.info/it/kosovo-online-najnovije-vestu-preminula-legenda-crvene-zvezde-dusan-maravic/ È morta la leggenda della Stella Rossa Dušan Maravić] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් මැටූස්, වයස 37, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩක (බැල්ටිමෝර් ඔරියෝල්ස්, චිකාගෝ කබ්ස්).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/former-orioles-pitcher-brian-matusz-dies-at-37 Brian Matusz, lefty who had Big Papi's number, dies at 37]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මෙෂෝ වොෂින්ටන්, වයස 42, දකුණු අප්‍රිකානු නීතිඥ.&lt;ref&gt;[https://www.snl24.com/dailysun/news/kenneth-meshoes-daughter-olga-passes-in-the-usa-after-sudden-lupus-diagnosis-20250107 Kenneth Meshoe mourns daughter's passing!]&lt;/ref&gt;
* මිලෝරාඩ් මිලින්කොවිච්, වයස 59, සර්බියානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ (ෆ්‍රොසන් ස්ටිෆ්), තිර රචක සහ රොක් සංගීතඥ (මොර්බිඩි අයි ම්නොචි).&lt;ref&gt;[https://www.blic.rs/sudbine/milorad-milinkovic-imao-velike-planove-sa-ekipom-potere-iznenadna-smrt-sve-prekinula/zk6ec3k Milorad Milinković imao velike planove sa ekipom &quot;Potere&quot;, iznenadna smrt sve prekinula: Sve je trebalo da počne posle praznika] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* ගන්වෝර් නෙල්සන්, වයස 93, ස්වීඩන් චිත්‍රපට නිෂ්පාදක (''[[:en:Schmeerguntz|Schmeerguntz]]'', ''[[:en:My_Name_Is_Oona|My Name Is Oona]]'').&lt;ref&gt;[https://www.dn.se/kultur/experimentfilmaren-gunvor-nelson-ar-dod/ Experimentfilmaren Gunvor Nelson är död] {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;
* ජේම්ස් නුනලි, වයස 79 , ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මිසිසිපි නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1972–1988).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/djournal/name/james-nunnally-obituary?id=57199698 James David Nunnally]&lt;/ref&gt;
* මාගස් ඕප්කාප්, වයස අවුරුදු 65, එස්තෝනියානු නළුවා.&lt;ref&gt;[https://saartehaal.postimees.ee/8168640/kaastunne-lahedastele-igaviku-teele-on-lainud-saaremaalt-parit-naitleja-margus-oopkaup Kaastunne lähedastele ⟩ Igaviku teele on läinud Saaremaalt pärit näitleja Margus Oopkaup] {{in lang|et}}&lt;/ref&gt;
* මෙරියන් රොබට්ස්, වයස අවුරුදු 90, වේල්ස් රග්බි සංගම් ක්‍රීඩකයා (කාඩිෆ්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cn540wr2eq6o Wales and Cardiff centre Roberts dies aged 90]&lt;/ref&gt;
* චාල්ස් එම්. රොසෙල්, වයස අවුරුදු 63, ඇමරිකානු නවාජෝ ඡායාරූප ශිල්පියා, මාධ්‍යවේදියා සහ අධ්‍යයන පරිපාලක, ඩිනේ විද්‍යාලයේ සභාපති (2017 සිට).&lt;ref&gt;[https://navajotimes.com/reznews/dine-college-president-charles-roessel-dies-at-63/ Diné College President Charles Roessel dies at 63]&lt;/ref&gt;
* පීටර් රොජර්ස්, වයස අවුරුදු 85, වේල්ස් දේශපාලනඥයා, ඒඑම් (1999–2003).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/cymrufyw/erthyglau/cdxz192nel0o Y cyn-wleidydd, Peter Rogers, wedi marw yn 85 oed] {{in lang|cy}}&lt;/ref&gt;
* රේමන්ඩ් සෝ පෝ රේ, වයස අවුරුදු 76, බුරුම රෝමානු කතෝලික නාහිමි, යැන්ගොන්හි සහායක රදගුරු (1987–1993) සහ මව්ලමයින්හි රදගුරු (1993–2023).&lt;ref&gt;[https://www.rvasia.org/asian-news/myanmar-former-bishop-mawlamyine-diocese-dies-76 Myanmar: Former bishop of Mawlamyine diocese dies at 76]&lt;/ref&gt;
* හෙක්ටර් ට්‍රැවිසෝ, වයස අවුරුදු 81, කියුබානු-පුවර්ටෝ රිකන් නළුවා, විකට නළුවා සහ රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නා. (SuperXclusivo), හෘදයාබාධ.&lt;ref&gt;[https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/01/06/muere-el-actor-y-animador-hector-travieso/ Muere el actor y animador Héctor Travieso] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජිම් වෙදරින්ටන්, වයස අවුරුදු 87, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියාවේ කොලොම්බස් නගරාධිපති (2007–2011).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Columbus Mayor and Police Chief Jim Wetherington dies in Columbus home |url=https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114100749/https://www.wrbl.com/news/local-news/former-columbus-mayor-and-police-chief-jim-wetherington-dies-in-columbus-home/ }}&lt;/ref&gt;
* ඩේල් විල්සන්, වයස අවුරුදු 74, කැනේඩියානු හඬ නළුවා (ඩ්‍රැගන් බෝල් ඉසෙඩ්, ජී.අයි. ජෝ: සැබෑ ඇමරිකානු වීරයා, මාටින් අභිරහස), පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා සහ පාකින්සන් රෝගයෙන් ඇතිවන සංකූලතා.&lt;ref&gt;[https://www.animenewsnetwork.com/news/2025-01-08/voice-actor-dale-wilson-dies/.219832 Voice Actor Dale Wilson Dies]&lt;/ref&gt;
* රොබට් පෝල් වුල්ෆ්, 91, ඇමරිකානු දේශපාලන දාර්ශනිකයා (අරාජිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, පිරිසිදු ඉවසීම පිළිබඳ විවේචනයක්).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/legacyremembers/robert-wolff-obituary?id=57223118 Robert Wolff]&lt;/ref&gt;
* යූන් ජු-යොං, වයස 96, දකුණු කොරියානු දේශපාලනඥයෙක්, මන්ත්‍රීවරයෙක් (1973–1979).&lt;ref&gt;[https://www.chosun.com/culture-life/culture_general/2025/01/07/4AM5E6L3QNBVPDIG3DN2E3XYM4/ 교수·언론·정치 거쳐도… 사진가의 삶 가장 행복했다] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* ලුඩ්වික් සාලෙව්ස්කි, වයස 70, පෝලන්ත දේශපාලනඥයෙක්, සෙනෙට් සභිකයෙක් (2005–2007).&lt;ref&gt;[https://mylomza.pl/artykul/zmarl-pulkownik-ludwik-n1661827 Zmarł pułkownik Ludwik Zalewski] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* එඩ්ගර් මැඩිසන් වෙල්ච්, වයස 36, ඇමරිකානු අපරාධකරුවෙක්, වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/01/10/pizzagate-gunman-edgar-welch-killed-kannapolis-nc/77592172007/ Man at the center of Washington DC 'Pizzagate' killed during North Carolina traffic stop]&lt;/ref&gt;

=== 5 ===

* ගර්ඩ් ඇච්ටර්බර්ග්, 84, ජර්මානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (ස්පැන්ඩෝවර් BC) සහ කළමනාකරු (ටෙනිස් බොරූෂියා බර්ලින්, BFC සුඩ්‍රින්).&lt;ref&gt;[https://www.moz.de/nachrichten/regionalsport/gerd-achterberg-ist-tot-spandauer-ikone-verstorbennbsp-berlin-und-chemie-leipzig-trauern-77768182.html Gerd Achterberg ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* බෙනොයිට් ඇලමේන්, 82 හැවිරිදි, ප්‍රංශ හඬ නළුවා&lt;ref&gt;[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=1000122211.html Mort de Benoît Allemane, voix française mythique de Morgan Freeman et du Père Noël] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝ බාර්නෙට්, 95, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, මොන්ටානා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1991–2001).&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bozemandailychronicle/name/joseph-barnett-obituary?id=57242378 Joseph William Barnett]&lt;/ref&gt;
* ජෝසප් බෙන්ඩොන්ගා, 70, මධ්‍යම අප්‍රිකානු නීතිඥයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, බන්ගුයි නගරාධිපති (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.radiondekeluka.org/79051-centrafrique-lopposant-joseph-bendounga-tire-sa-reverence Centrafrique : l’opposant Joseph Bendounga tire sa révérence] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* පිලිප්පා බ්ලෙයාර්, 79, නවසීලන්ත කලාකරුවෙක්.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/philippa-blair-obituary?id=57194953 Philippa Mary Blair]&lt;/ref&gt;
* ඔර්ලන්ඩෝ කබ්‍රල්ස් මාටිනෙස්, 85, කොලොම්බියානු රසායනික ඉංජිනේරුවෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්, පතල් හා බලශක්ති අමාත්‍ය (1997–1998) සහ ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍ය (1996–1997).&lt;ref&gt;[https://www.larepublica.co/obituarios/orlando-jose-cabrales-martinez-exministro-de-minas-y-energia-4031170 Orlando José Cabrales Martínez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බීජ් චානි, 68, ඇමරිකානු සංගීතඥයෙක් (උප නගර).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Minnesota punk rock hero Beej Chaney of the Suburbs, 68, dies while swimming in the Pacific Ocean |url=https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123175854/https://www.startribune.com/beej-chaney-suburbs-death-guitarist/601203171 }}&lt;/ref&gt;
* ඈන්-මාරි කොම්පරිනි, වයස 77, ප්‍රංශ දේශපාලනඥයා, නියෝජ්‍ය (2002–2007) සහ රෝන්-ඇල්ප්ස් (1999–2004) හි සභාපති.&lt;ref&gt;[https://www.leprogres.fr/politique/2025/01/05/anne-marie-comparini-ancienne-presidente-de-la-region-rhone-alpes-est-decedee Anne-Marie Comparini, ancienne présidente de la Région Rhône-Alpes, est décédée] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ජෝන් ඩග්ලස්, වයස 90, ස්කොට්ලන්ත රග්බි සංගම් ක්‍රීඩක (ම්ලේච්ඡ, බ්‍රිතාන්‍ය සහ අයර්ලන්ත සිංහයන්, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.theoffsideline.com/john-douglas/ Former Scotland cap and Grand National winning owner John Douglas dies, aged 90]&lt;/ref&gt;
* නා ඩි'සූසා, වයස 87, ඉන්දියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/well-known-writer-na-dsouza-passes-away/article69065691.ece Well-known writer Na. D’Souza passes away]&lt;/ref&gt;
* මයිකල් ෆැල්සන්, වයස 79, මෝල්ටා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා සහ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1976–1996).&lt;ref&gt;[https://www.maltatoday.com.mt/news/national/133007/maltatoday_columnist_and_expn_minister_michael_falzon_dies_at_79 MaltaToday columnist and ex-PN minister Michael Falzon dies at 79]&lt;/ref&gt;
* රොබට් හබ්නර්, වයස 76, ජර්මානු චෙස් ග්‍රෑන්ඩ්මාස්ටර්, ආමාශ පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://en.chessbase.com/post/robert-huebner-has-passed-away Robert Hübner has passed away]&lt;/ref&gt;
* එස්. ඒ. කලෙක්, බංග්ලාදේශ දේශපාලනඥයා, මන්ත්‍රී (1979–1990, 1996, 2001–2006).&lt;ref&gt;[https://www.dhakatribune.com/bangladesh/people/370021/ex-mp-sa-khaleque-passes-away Ex-MP SA Khaleque passes away]&lt;/ref&gt;
* ලී හෝසුන්, වයස 89, ජපන්-දකුණු කොරියානු නවකතාකරු.&lt;ref&gt;[https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ 李恢成さん死去　89歳　芥川賞作家、北海道新聞文学賞選考委員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115175720/https://www.hokkaido-np.co.jp/article/1110363/ |date=2025-01-15 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ෆෙඩ්රික් ලින්ඩ්ග්‍රන්, 53, ස්වීඩන් හෙවි මෙටල් සංගීත ශිල්පී (Unleshed, Terra Firma).&lt;ref&gt;[https://metalinsider.net/sad-news/former-unleashed-guitarist-fredrik-lindgren-passes-away Former Unleashed guitarist Fredrik Lindgren passes away]&lt;/ref&gt;
* අල් මැක්නීල්, 89, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා (Toronto Maple Leafs, Chicago Blackhawks) සහ පුහුණුකරු (Calgary Flames).&lt;ref&gt;[https://calgary.ctvnews.ca/al-macneil-long-time-flames-coach-executive-dies-at-89-1.7166216 Al MacNeil, long-time Flames coach, executive, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* ඔල්ගා මාර්ලින්, 90, ඇමරිකාවේ උපන් කෙන්යානු අධ්‍යාපනඥයෙක් සහ ලේඛකයෙක්.&lt;ref&gt;[https://opusdei.org/en-ke/article/a-life-a-dream-and-magnificent-realities/ A life, a dream and magnificent realities]&lt;/ref&gt;
* ප්‍රබීර් මිත්‍රා, 83, බංග්ලාදේශ නළුවා (Titash Ekti Nadir Naam, Boro Bhalo Lok Chhilo, Buk Fatey To Mukh Foteyna).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Prabir Mitra passes away |url=https://www.daily-sun.com/post/785405 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117143622/https://www.daily-sun.com/post/785405 }}&lt;/ref&gt;
* සිමෙවෝ ඔරිෂා ඔකේ, 48, බෙනිනීස් ගායකයා.&lt;ref&gt;[https://lanouvelletribune.info/2025/01/deces-de-semevo-oricha-au-benin-les-confidences-de-son-chef-orchestre-exclusivite/ Décès de Sèmèvo Oricha au Bénin : Les confidences de son chef orchestre (Exclusivité)] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* බර්න්ඩ් නොතොෆර්, 83, ජර්මානු වාග් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://mittelhessen-gedenkt.de/traueranzeige/bernd-nothofer Bernd Nothofer] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මාරියා පරමෝ, 61, කොලොම්බියානු පාෂාණ විද්‍යාඥයා, භූ විද්‍යාඥ සහ කෞතුකාගාර අධ්‍යක්ෂ.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/ciencia/fallecio-maria-euridice-paramo-paleontologa-y-directora-del-museo-geologico-nacional/ Falleció María Páramo, paleontóloga y exdirectora del Museo Geológico Nacional] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* පාක් ස්යුං-හ්යුන්, 35, දකුණු කොරියානු කායවර්ධන ක්‍රීඩකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://torontosun.com/sports/other-sports/south-korean-bodybuilder-youtuber-dead South Korean bodybuilder, Youtube Star died at the age of 35]&lt;/ref&gt;
* රැකෙල් රබිනොවිච්, 95, ආර්ජන්ටිනා-ඇමරිකානු කලාකරු, පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://hyperallergic.com/982551/raquel-rabinovich-artist-of-submerged-worlds-dies-at-95/ Raquel Rabinovich, Artist of Submerged Worlds, Dies at 95]&lt;/ref&gt;
* අනිසුර් රහ්මාන්, 91, බංග්ලාදේශ ආර්ථික විද්‍යාඥ.&lt;ref&gt;[https://en.prothomalo.com/bangladesh/wcqgsv1n4l Economist Anisur Rahman no more]&lt;/ref&gt;
* මයික් රින්ඩර්, 69, ඕස්ට්‍රේලියානු-ඇමරිකානු විද්‍යාඥ විධායක (1982–2007) සහ ලේඛක (බිලියන වසර), esophageal පිළිකා.&lt;ref&gt;[https://www.thedailybeast.com/scientology-executive-turned-whistleblower-mike-rinder-dead-after-cancer-battle/ Scientology Whistleblower Dead After Cancer Battle]&lt;/ref&gt;
* ජිම් ෂෝර්ට්, 58, ඕස්ට්‍රේලියාවේ උපන් ඇමරිකානු විකට නළුවෙක්, බඩේ රෝගය.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2025/01/06/jim-short-dies-the-comedian-and-podcast-host-was-58/ Jim Short Dies: The Comedian And Podcast Host Was 58]&lt;/ref&gt;
* කොස්ටාස් සිමිටිස්, 88, ග්‍රීක දේශපාලනඥයෙක්, අගමැති (1996–2004), සහ මන්ත්‍රී (1985–2009).&lt;ref&gt;[https://www.barrons.com/news/former-greek-pm-costas-simitis-dies-aged-88-ea144ae0 Former Greek PM Costas Simitis Dies Aged 88]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ටිසෙක් ෂ්මහෙල්, 90, චෙක් ඉතිහාසඥයා.&lt;ref&gt;[https://ct24.ceskatelevize.cz/clanek/veda/zemrel-historik-smahel-znalec-lucemburku-husitstvi-ci-reformace-356820 Zemřel historik Šmahel, znalec Lucemburků, husitství či reformace] {{in lang|cs}}&lt;/ref&gt;
* ඇන්ඩ්‍රියාස් ස්ටෙන්ග්ලයින්, 95, ජර්මානු දේශපාලනඥයෙක්, බැවේරියාවේ ලෑන්ඩ්ටැග් සාමාජික (1958–1962, 1963–1966).&lt;ref&gt;[https://www.fraenkischertag.de/lokales/bamberg/politik/tod-von-altbuergermeister-andreas-stenglein-in-gaustadt-art-415436 Wie Andreas „Andres&quot; Stenglein Gaustadt geprägt hat] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* මසාහිරෝ ටබාටා, 85, ජපන් දේශපාලනඥයෙක්, නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol 田端正広さん死去　元公明党衆院議員] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250116190139/https://www.jiji.com/jc/article?k=2025011501157&amp;g=pol |date=2025-01-16 }} {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* ජෙෆ්රි ටැටර්සාල්, වයස අවුරුදු 77, බ්‍රිතාන්‍ය නීතිවේදියෙකු සහ ඇන්ග්ලිකන් පූජකයෙකි.&lt;ref&gt;[https://www.churchtimes.co.uk/articles/2025/10-january/news/uk/geoffrey-tattersall-synodsman-and-chancellor-dies-aged-77 Geoffrey Tattersall, synodsman and chancellor, dies, aged 77]&lt;/ref&gt;
* ඇල්බර්ටෝ වරිලාස්, වයස අවුරුදු 90, පේරු නීතිඥ, දේශපාලනඥයා සහ ලේඛක, අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1992–1993).&lt;ref&gt;[https://puntoedu.pucp.edu.pe/noticia/alberto-varillas-montenegro-una-vida-entregada-al-desarrollo-cultural-y-educativo-del-pais/ Alberto Varillas Montenegro: una vida entregada al desarrollo cultural y educativo del país] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* ජුවාන් මැනුවෙල් විලා, වයස අවුරුදු 86, ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ක්‍රීඩක (ප්ලස් අල්ට්‍රා, රියල් සරගෝසා, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://as.com/futbol/segunda/fallece-juan-manuel-villa-el-malabarista-de-los-cinco-magnificos-n/ Fallece Juan Manuel Villa, el malabarista de los Cinco Magníficos] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* විවියන්, වයස අවුරුදු 32, බ්‍රිතාන්‍ය ඩ්‍රැග් ක්වීන් (රුපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් එක්සත් රාජධානිය, රූපෝල්ස් ඩ්‍රැග් රේස් සියලුම තරු, අයිස් මත නැටුම්).&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gw1v51yezo ''RuPaul's Drag Race UK'' star The Vivienne dies aged 32]&lt;/ref&gt;
* වැන්ග් ෂෙන්ගුඕ, වයස අවුරුදු 89, චීන ක්ෂේත්‍ර වෛද්‍ය ඉංජිනේරු.&lt;ref&gt;[https://www.sohu.com/a/845538335_260616 工程院首批院士、野战外科学专家王正国逝世，享年90岁 ] {{in lang|zh}}&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රෙඩී සික්ස්, වයස අවුරුදු 89, ප්‍රංශ පාපන්දු ක්‍රීඩක (පියරොට්ස් වෝබන් ස්ට්‍රාස්බර්ග්, ආර්සී ස්ට්‍රාස්බර්ග්, 1968 ඔලිම්පික්).&lt;ref&gt;[https://www.fff.fr/article/13932-disparition-de-freddy-zix.html Disparition de Freddy Zix] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

=== 4 ===

* මතියාස් අකුනා, වයස අවුරුදු 32, උරුගුවේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ලැමියා), සියදිවි නසා ගැනීම.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2259116-tragedy-in-ecuador-mathias-acuna-found-dead-in-hotel-in-ecuador Tragedy in Ecuador: Mathias Acuña Found Dead in Hotel in Ecuador]&lt;/ref&gt;
* ක්ලෝඩ් ඇලෙග්‍රේ, වයස අවුරුදු 87, ප්‍රංශ භූ රසායන විද්‍යාඥයා සහ දේශපාලනඥයා, ජාතික අධ්‍යාපන අමාත්‍ය (1997–2000).&lt;ref&gt;[https://www.lepoint.fr/politique/claude-allegre-est-mort-04-01-2025-2579206_20.php Claude Allègre est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* එඩ් ඇස්කෙව්, වයස අවුරුදු 84, ඇමරිකානු චිත්‍ර ශිල්පියා සහ ගායක-ගීත රචකයා.&lt;ref&gt;[https://exclaim.ca/music/article/ed-askew-has-died Ed Askew Has Died]&lt;/ref&gt;
* බකී බ්ලැක්වෙල්, වයස අවුරුදු 77, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, බටහිර වර්ජිනියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජික (1976–1982, 2016), සාර්කෝමා.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/frank-blackwell-obituary?id=57190194 Frank &quot;Bucky&quot; Blackwell]&lt;/ref&gt;
* වයි. මයිකල් බෝඩමන්, වයස අවුරුදු 80, ජර්මනියේ උපන් කැනේඩියානු සමාජ විද්‍යාඥයා.&lt;ref&gt;[https://www.boersenblatt.net/home/y-michal-bodemann-ist-gestorben-357393 Y. Michal Bodemann ist gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;  
* පීටර් බ්‍රැන්ඩස්, වයස අවුරුදු 80, ඩෙන්මාර්ක චිත්‍ර ශිල්පියා සහ මූර්ති ශිල්පියා.&lt;ref&gt;[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/kirkekunster-peter-brandes-er-doed Kirkekunster Peter Brandes er død] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* එල්වර් සෙරෝන්, කොලොම්බියානු දේශපාලනඥයා, මොකෝවා නගරාධිපති (2004–2007, 2012–2015), වෙඩි තබා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.elespectador.com/judicial/asesinan-en-su-casa-a-elver-ceron-exalcalde-de-mocoa-putumayo/ Asesinan en su casa a Elver Cerón, exalcalde de Mocoa (Putumayo)] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* රාජගෝපාල චිදම්බරම්, වයස අවුරුදු 88, ඉන්දියානු න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාඥ, රජයේ ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක උපදේශක (2002–2018).&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/india/nuclear-scientist-dr-rajagopala-chidambaram-passes-away-3341318 Nuclear scientist Dr. Rajagopala Chidambaram passes away]&lt;/ref&gt;
* කොල්ම් කොනොලි, වයස අවුරුදු 82, අයර්ලන්ත මාධ්‍යවේදියා (RTÉ පුවත්, බීබීසී පුවත්).&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/2025/0105/1489190-colm-conolly/ Death announced of former RTÉ correspondent Colm Connolly]&lt;/ref&gt;
* බ්‍රයන් ඩන්ස්බි, වයස අවුරුදු 84, බ්‍රිතාන්‍ය පර්ලයිට් කර්මාන්ත විධායක.&lt;ref&gt;[https://www.harrogatechamber.co.uk/business-hub/dunsby-family-announcement-dunsby-brian-leslie Dunsby Family Announcement]&lt;/ref&gt;
* ෆ්‍රැන්ජෝ ඩිඩික්, වයස අවුරුදු 85, බොස්නියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක (වෙලෙස් මොස්ටාර්) සහ කළමනාකරු (ෂිරෝකි බ්‍රිජෙග්, ස්රින්ජ්ස්කි මොස්ටාර්).&lt;ref&gt;[https://nova.rs/sport/fudbal/preminuo-franjo-dzidic/ Tuga: Preminuo prvi trener Luke Modrića, on mu je dao najvažniju šansu] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* එමිලියෝ එචෙවාරියා, වයස අවුරුදු 80, මෙක්සිකානු නළුවා (අමෝරස් පෙරෝස්, ඩයි අනදර් ඩේ, ද ඇලමෝ).&lt;ref&gt;[https://www.excelsior.com.mx/funcion/muere-emilio-echevarria-actor-interpreto-el-chivo-amores-perros/1692626 Muere Emilio Echevarría, querido actor que interpretó a &quot;El Chivo&quot; en &quot;Amores Perros&quot;] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* බෙන් එස්පි, වයස අවුරුදු 81, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයා, ඔහියෝ සෙනෙට් සභික (1992–2002).&lt;ref&gt;[https://myfox28columbus.com/newsletter-daily/ben-espy-former-ohio-senate-minority-leader-columbus-city-council-member-dies-at-81-kathy-duffy-shannon-harding-andrew-ginther-joyce-beatty Ben Espy, former Ohio Senate minority leader, Columbus City Council member dies at 81]&lt;/ref&gt;
* බිලී ෆාලින්, 92, ඇමරිකානු දේශපාලනඥයෙක්, ජෝර්ජියා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙක් (1967–1971).&lt;ref&gt;[https://www.bakerfhga.com/obituaries/william-fallin William Fallin]&lt;/ref&gt;
* රිචඩ් ෆෝර්මන්, 87, ඇමරිකානු නාට්‍ය රචකයෙක් (අල රටෙහි රෝඩා), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2025/01/04/theater/richard-foreman-dead.html Richard Foreman, Iconoclastic Playwright and Impresario, Dies at 87]&lt;/ref&gt;
* ඇනා ග්ලිජික්, 90, සර්බියානු වෛරස් විද්‍යාඥයෙක්.&lt;ref&gt;[https://n1info.hr/regija/umrla-ana-gligic-virologinja-koja-je-zaustavila-velike-boginje/ Odlazak Ane Gligić: Znanstvenica koja je zaustavila smrtonosnu epidemiju] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* එලිසබෙත් හාර්, 78, නෝර්වීජියානු කලාකාරිනි.&lt;ref&gt;[https://www.fvn.no/mening/debattinnlegg/i/o3lerj/en-annen-side-ved-elisabeth-astrup-haarr En annen side ved Elisabeth Astrup Haarr] {{in lang|no}}&lt;/ref&gt; (මෙම දිනයේ මරණය නිවේදනය කරන ලදී)  
* මොහ්සන් හබාචා, 82, ටියුනීසියානු පාපන්දු ක්‍රීඩිකාව (සහෙල්, අජැසියෝ, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.tunisienumerique.com/ancien-joueur-de-less-mohsen-habacha-est-decede-a-lage-de-82-ans/ Ancien joueur de l’ESS, Mohsen Habacha est décédé à l’âge de 82 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* ඔලෙක්සැන්ඩර් හුමෙන්යුක්, 48, යුක්රේන පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක් (CSKA කියෙව්, චෝර්නොමොරෙට්ස් ඔඩේසා) සහ කළමනාකරු (බුකොවිනා චර්නිව්ට්සි).&lt;ref&gt;[https://sport.ua/uk/news/728123-raptovo-pomer-eksvorotar-dnipra-ta-vidomiy-trener-golkiperiv-v-ukraini Раптово помер ексворотар Дніпра та відомий тренер голкіперів в Україні] {{in lang|uk}}&lt;/ref&gt;
* සාකා ඉසා, 69, නයිජීරියානු දේශපාලනඥයෙක්.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Kwara State SSG, Saka Isau, Dies at 69, Janazah to hold on Sunday |url=https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116121755/https://thenationalpilot.ng/2025/01/04/former-kwara-state-ssg-saka-isau-dies-at-69-janazah-to-hold-on-sunday/ }}&lt;/ref&gt;
* බැරී ක්‍රේමර්, වයස අවුරුදු 82, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩක (සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ වොරියර්ස්, නිව් යෝර්ක් නික්ස්) සහ නීතිවේදියෙකු, නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්ත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විනිසුරු (2009–2012).&lt;ref&gt;[https://www.dailygazette.com/news/barry-kramer-schenectady-basketball-judge-obituary/article_8d45baaa-cb06-11ef-ab6a-bb42c6edffe5.html Schenectady basketball legend, long-time judge Barry Kramer dead at 82]&lt;/ref&gt;
* ඩිලන් තෝමස් මෝර්, ඇමරිකානු සංගීතඥ (කෙම්ලැබ්).&lt;ref&gt;[https://regenmag.com/blog/blog-for-dylan/ For Dylan]&lt;/ref&gt;
* අරිගෝ පැඩෝවන්, වයස අවුරුදු 97, ඉතාලි මාර්ග ධාවන පාපැදිකරු.&lt;ref&gt;[https://www.mattinopadova.it/cronaca/morto-arrigo-padovan-ciclista-giro-italia-tour-de-france-fk8vpjyp Addio a Arrigo Padovan, gloria di Giro e Tour] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* ජූලියන් පෝලින්, වයස අවුරුදු 78, කැනේඩියානු නළුවෙකු සහ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක (මිනුයිට්, ලෙ සොයර්, බේබයින්).&lt;ref&gt;[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2130667/deces-julien-poulin-elvis-gratton-cinema-tele-falardeau Julien Poulin, interprète d’Elvis Gratton, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* කැරන් ප්‍රයර්, වයස අවුරුදු 92, ඇමරිකානු හැසිරීම් මනෝවිද්‍යාඥවරියක් සහ කතුවරියක්.&lt;ref&gt;[https://improbable.com/2025/01/05/sad-news-karen-pryor-has-died/ Sad news: Karen Pryor has died]&lt;/ref&gt;
* ජෙනී රැන්ඩර්සන්, බැරොනස් රැන්ඩර්සන්, වයස අවුරුදු 76, වේල්ස් දේශපාලනඥයියක් සහ සම වයසේ මිතුරියක්, වේල්සයේ වැඩබලන නියෝජ්‍ය පළමු අමාත්‍යවරිය (2001–2002) සහ ලෝඩ්ස් හවුස් හි සාමාජිකාවක් (2011 සිට).&lt;ref&gt;[https://www.libdemvoice.org/lib-dem-peer-jenny-randerson-dies-at-76-76789.html Lib Dem Peer Jenny Randerson dies at 76]&lt;/ref&gt;
* රිරෝ, වයස අවුරුදු 17, ජපන් මුහුදු ඔටර්.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/articles/AST1413P4T14TIPE006M.html 国内唯一のオスのラッコ「リロ」死ぬ　「これまでよく頑張って感謝」] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* රොබට් සෙඩ්ලර්, වයස අවුරුදු 89, ඇමරිකානු නීති විශාරදයෙක්.&lt;ref&gt;[https://law.wayne.edu/news/remembering-professor-robert-a-sedler-65222 Remembering Professor Robert A. Sedler]&lt;/ref&gt;
* අංජන සුල්තානා, 69, බංග්ලාදේශ නිළිය (පරිනීතා, අශික්ඛිතෝ), පෙනහළු ආසාදනය.&lt;ref&gt;[https://www.bd24live.com/actress-anjana-rahman-passes-away/ Actress Anjana Rahman Passes Away]&lt;/ref&gt;
* ඩෙනිස් ටෲ, 34, ජර්මානු දේශපාලනඥයා, පහළ සැක්සොනියේ ලෑන්ඩ්ටැග්හි සාමාජික (2022 සිට), පිළිකාව.&lt;ref&gt;[https://www.ndr.de/nachrichten/niedersachsen/hannover_weser-leinegebiet/SPD-Landtagsabgeordneter-Dennis-True-mit-36-Jahren-gestorben,true110.html SPD-Landtagsabgeordneter Dennis True mit 36 Jahren gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* කනෝකෝ ට්සුටානි-මබුචි, 86, ජපන් ඔලිම්පික් කිමිදුම්කරු (1956, 1960, 1964), නියුමෝනියාව.&lt;ref&gt;[https://www.kobe-np.co.jp/news/sports/202501/0018529082.shtml 水泳飛び込みで五輪3度出場、馬淵かの子さん死去　寺内健さん、玉井陸斗ら指導] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* යිල්මාස් උරුල්, 82, තුර්කි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (ඉස්තාන්බුල්ස්පෝර්, මර්සින් ඉඩ්මන්යර්ඩු, ජාතික කණ්ඩායම).&lt;ref&gt;[https://www.iha.com.tr/istanbul-haberleri/eski-milli-kaleci-yilmaz-urul-hayatini-kaybetti-171050219 Eski milli kaleci Yılmaz Urul, hayatını kaybetti] {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;

=== 3 ===

* [[:en:Jeff_Baena|Jeff Baena]], 47, American film director and screenwriter (''[[:en:The_Little_Hours|The Little Hours]]'', ''[[:en:Horse_Girl|Horse Girl]]'', ''[[:en:Spin_Me_Round|Spin Me Round]]''), suicide by hanging.&lt;ref&gt;[https://people.com/jeff-baena-writer-director-aubrey-plaza-husband-dead-at-47-8769239 Jeff Baena, Writer-Director Married to Aubrey Plaza, Dies by Suicide at 47]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hans_Dieter_Beck|Hans Dieter Beck]], 92, German publisher ([[:en:C._H._Beck|Verlag C. H. Beck]]).&lt;ref&gt;[https://www.faz.net/aktuell/beck-verlag-chef-hans-dieter-beck-gestorben-110211614.html Verleger Hans Dieter Beck gestorben] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Emmanuel_Bonde|Emmanuel Bonde]], 77, Cameroonian politician.&lt;ref&gt;[https://actucameroun.com/2025/01/04/necrologie-emmanuel-bonde-membre-du-conseil-constitutionnel-est-mort/ Nécrologie : Emmanuel Bonde, membre du conseil constitutionnel est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Morris_Bradshaw|Morris Bradshaw]], 72, American football player ([[:en:Oakland_Raiders|Oakland Raiders]], [[:en:New_England_Patriots|New England Patriots]]), [[:en:Super_Bowl|Super Bowl]] champion ([[:en:Super_Bowl_XI|1977]], [[:en:Super_Bowl_XV|1981]]).&lt;ref&gt;[https://www.raiders.com/news/raiders-mourn-the-passing-of-morris-bradshaw Raiders mourn the loss of Morris Bradshaw]&lt;/ref&gt; (death announced on this date)
* [[:en:Howard_Buten|Howard Buten]], 74, American author and clown.&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2025/01/05/quand-j-avais-cinq-ans-je-m-ai-tue-deces-d-howard-buten-alias-le-clown-buffo_6481848_3382.html Howard Buten, alias le clown Buffo, auteur de « Quand j’avais cinq ans, je m’ai tué », est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mukesh_Chandrakar|Mukesh Chandrakar]], 32, Indian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/06/indian-journalist-mukesh-chandrakar-body-found-in-septic-tank-ntwnfb Indian press groups call for investigation after journalist’s body found in septic tank]&lt;/ref&gt; (body discovered on this date)
* [[:en:Choi_Sang-yeop_(politician)|Choi Sang-yeop]], 87, South Korean lawyer and politician, [[:en:Ministry_of_Government_Legislation|minister of legislation]] (1990–1992) and [[:en:Ministry_of_Justice_(South_Korea)|justice]] (1997).&lt;ref&gt;[https://www.yna.co.kr/view/AKR20250103065400505 최상엽 전 법무부 장관 별세] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:La_Chunga|La Chunga]], 87, French-born Spanish [[:en:Flamenco|flamenco]] dancer and painter.&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/cultura/2025/01/03/67782e3721efa0bb708b457f.html Muere La Chunga, la genial bailaora descalza, a los 87 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kate_Coolahan|Kate Coolahan]], 95, Australian-born New Zealand commercial artist, fashion illustrator and printmaker.&lt;ref&gt;[https://notices.nzherald.co.nz/nz/obituaries/nzherald-nz/name/cathrine-coolahan-obituary?id=57231047 Dr Cathrine Anne ONZM Coolahan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zlatko_Dupovac|Zlatko Dupovac]], 72, Bosnian footballer ([[:en:FK_Sarajevo|Sarajevo]], [[:en:FK_Borac_Banja_Luka|Borac Banja Luka]], [[:en:FC_St._Gallen|St. Gallen]]).&lt;ref&gt;[https://www.nezavisne.com/sport/fudbal/Preminuo-Zlatko-Dupovac/879159 Preminuo Zlatko Dupovac] {{in lang|sr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sergio_Elgueta|Sergio Elgueta]], 91, Chilean politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_of_Chile|deputy]] (1990–2002), mayor of [[:en:Puerto_Montt|Puerto Montt]] (1971–1973).&lt;ref&gt;[https://www.diariodepuertomontt.cl/noticia/actualidad/2025/01/a-los-91-anos-fallece-sergio-elgueta-exdiputado-y-exalcalde-de-puerto-montt A los 91 años fallece Sergio Elgueta, exdiputado y exalcalde de Puerto Montt] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ernesto_Gianella|Ernesto Gianella]], 83, Argentine-French footballer ([[:en:AS_Béziers_Hérault_(football)|AS Béziers]], [[:en:Nîmes_Olympique|Nîmes]]).&lt;ref&gt;[https://www.objectifgard.com/sports-gard/nimes-olympique/nimes-olympique-lancien-attaquant-ernesto-gianella-est-mort-140066.php Nîmes Olympique L'ancien attaquant, Ernesto Gianella est mort] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sajad_Haider|Sajad Haider]], 92, Pakistani fighter pilot.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Air Commodore Sajjad Haider laid to rest |url=https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117035538/https://24newshd.tv/04-Jan-2025/air-commodore-sajjad-haider-laid-to-rest }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Hiroshi_Hara_(architect)|Hiroshi Hara]], 88, Japanese architect ([[:en:Kyōto_Station|Kyōto Station]], [[:en:Umeda_Sky_Building|Umeda Sky Building]], [[:en:Sapporo_Dome|Sapporo Dome]]).&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/AST143D7ST14UCVL002M.html 建築家の原広司さん死去　梅田スカイビル、京都駅ビルなど手がける] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_B._Hays|Richard B. Hays]], 76, American theologian.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard B. Hays, 1948–2025 |url=https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105140755/https://akma.disseminary.org/2025/01/richard-b-hays-1948-2025/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Leo_Higi|William Leo Higi]], 91, American Roman Catholic prelate, bishop of [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lafayette_in_Indiana|Lafayette]] (1984–2010).&lt;ref&gt;{{Citation |title=William L. Higi |url=https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116134338/https://dol-in.org/current-news-events#tabContent_6551598 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Robert_Loewy|Robert Loewy]], 98, American aerospace engineer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/robert-loewy-obituary?id=57246999 Robert Loewy]&lt;/ref&gt;
* {{ill|Stipica Kalogjera|hr}}, 90, Croatian composer.&lt;ref&gt;[https://www.vecernji.hr/showbiz/preminuo-stipica-kalogjera-jedan-od-najznacajnih-hrvatskih-skladatelja-i-aranzera-1828917 Preminuo Stipica Kalogjera, jedan od najznačajnijih hrvatskih skladatelja i aranžera] {{in lang|hr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Donal_Kelly|Donal Kelly]], 86, Irish journalist and broadcaster ([[:en:RTÉ_News|RTÉ News]]).&lt;ref&gt;[https://www.donegallive.ie/news/local-news/1694426/former-rte-political-editor-and-buncrana-man-donal-kelly-passes-away.html Former RTÉ political editor and Buncrana man Donal Kelly passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Willem_van_Kooten|Willem van Kooten]], 83, Dutch disc jockey and businessman.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/show/radiomaker-willem-van-kooten-alias-joost-den-draaijer-op-83-jarige-leeftijd-overleden~a736146c/ Radiomaker Willem van Kooten, alias Joost den Draaijer, op 83-jarige leeftijd overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Árni_Grétar_Jóhannesson|Árni Grétar Jóhannesson]], 41, Icelandic electronic musician, injuries sustained in a traffic collision.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20252671028d/arni-gretar-futuregrapher-latinn Árni Grétar Futuregrapher látinn] {{in lang|is}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Harvey_Laidman|Harvey Laidman]], 82, American television director (''[[:en:Matlock_(1986_TV_series)|Matlock]]'', ''[[:en:7th_Heaven_(TV_series)|7th Heaven]]'', ''[[:en:The_Waltons|The Waltons]]''), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/harvey-laidman-dead-waltons-matlock-7th-heaven-1236106621/ Harvey Laidman, Director on ‘The Waltons’ and ‘Matlock,’ Dies at 82]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Benny_Lautrup|Benny Lautrup]], 85, Danish theoretical physicist.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Benny Lautrup In Memoriam |url=https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114132746/https://nbia.nbi.ku.dk/news/2024/benny-lautrup-in-memoriam/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Niko_Lekishvili|Niko Lekishvili]], 77, Georgian politician, [[:en:State_Minister_(Georgia)|state minister]] (1995–1998), [[:en:Mayor_of_Tbilisi|mayor of Tbilisi]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://www.interpressnews.ge/ka/article/826826-niko-lekishvili-gardaicvala/ ნიკო ლეკიშვილი გარდაიცვალა] {{in lang|ka}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Richard_Louis|Richard Louis]], 60, Barbadian Olympic sprinter ([[:en:Athletics_at_the_1984_Summer_Olympics_–_Men's_4_×_400_metres_relay|1984]], [[:en:Athletics_at_the_1988_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres|1988]]).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Richard Louis, member of Barbados’ historic 4x400m relay team at the 1984 Olympics, passes away |url=https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110013813/https://www.sportsmax.tv/athletics/richard-louis-member-of-barbados-historic-4x400m-relay-team-at-the-1984-olympics-passes-away }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Constantine_Manos|Constantine Manos]], 90, Greek-born American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.kathimerini.gr/culture/563401951/konstantinos-manos-pethane-o-simantikos-fotografos-tis-diasporas/ Κωνσταντίνος Μάνος: Πέθανε ο σημαντικός φωτογράφος της διασποράς] {{in lang|el}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Dashbaldangiin_Purevsuren|Dashbaldangiin Purevsuren]], 95, Mongolian opera singer.&lt;ref&gt;[https://www.zogii.mn/post/7600712 Эмгэнэл: Дашбалдангийн Пүрэвсүрэн] {{in lang|mn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Andrew_Pyper|Andrew Pyper]], 56, Canadian writer, complications from cancer.&lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/news/gta/andrew-pyper-toronto-writer-of-literary-thrillers-dead-at-56/article_fe3b18fa-ca33-11ef-aaa2-d7555a69d849.html Andrew Pyper, Toronto writer of literary thrillers, dead at 56]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Majda_Ra'ad|Majda Ra'ad]], 82, Swedish-born Jordanian [[:en:Hashemites|Hashemite]] princess.&lt;ref&gt;[http://en.royanews.tv/news/56513 Statement by the Royal Hashemite Court]&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_Arthur_Ray|James Arthur Ray]], 67, American self-help businessman, author and convicted felon.&lt;ref&gt;[https://eu.azcentral.com/story/news/local/arizona/2025/01/05/james-arthur-ray-self-help-guru-linked-to-sedona-sweat-lodge-tragedy-dies/77473835007/ James Arthur Ray, controversial self-help guru linked to Sedona tragedy, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Yuji_Sawa|Yuji Sawa]], 76, Japanese politician, [[:en:House_of_Councillors|MP]] (2004–2010), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/sp/articles/DA3S16121587.html 沢雄二さん死去] {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Peter_Schaap|Peter Schaap]], 78, Dutch singer and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1253166/groningse-zanger-peter-schaap-adem-mijn-adem-overleden Groningse zanger Peter Schaap ('Adem mijn adem') overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Manfred_Schütz|Manfred Schütz]], 74, German record company founder ([[:en:SPV_GmbH|SPV GmbH]]).&lt;ref&gt;[https://blabbermouth.net/news/spv-founder-manfred-schutz-dead-at-74 SPV Founder Manfred Schütz Dead at 74]&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Hazel Skuce|ru|Скьюс, Хейзел}}, 112, Canadian supercentenarian, [[:en:List_of_Canadian_supercentenarians|oldest living person in Canada]] (since 2024).&lt;ref&gt;[https://memorial.memorieschapel.com/hazel-skuce/5534718/index.php Hazel Skuce Obituary - Brandon, MB | Memories Chapel]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rod_Sykes|Rod Sykes]], 95, Canadian politician, [[:en:List_of_mayors_of_Calgary|mayor of Calgary]] (1969–1977).&lt;ref&gt;[https://calgaryherald.remembering.ca/obituary/james-sykes-1092521562 James Rodney Winter Sykes]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tariana_Turia|Dame Tariana Turia]], 80, New Zealand politician, [[:en:New_Zealand_Parliament|MP]] (1996–2014) and [[:en:Minister_for_the_Community_and_Voluntary_Sector|minister for the community and voluntary sector]] (2003–2004, 2008–2011), founder of [[:en:Te_Pāti_Māori|Te Pāti Māori]], stroke.&lt;ref&gt;[https://www.nzherald.co.nz/nz/politics/te-pati-maori-co-founder-dame-tariana-turia-dies/XXDWZXIRAJE5ZEBGONKUQBHLKY/ Te Pāti Māori co-founder Dame Tariana Turia dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Usher|Brian Usher]], 80, English footballer ([[:en:Sunderland_A.F.C.|Sunderland]], [[:en:Sheffield_Wednesday_F.C.|Sheffield Wednesday]], [[:en:Doncaster_Rovers_F.C.|Doncaster Rovers]]).&lt;ref&gt;[https://www.safc.com/news/2025/january/06/obituary--brian-usher-/ Obituary: Brian Usher]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Van_Binst|Gilbert Van Binst]], 73, Belgian footballer ([[:en:R.S.C._Anderlecht|Anderlecht]], [[:en:Club_Brugge_KV|Club Brugge]], [[:en:Belgium_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.hln.be/rode-duivels/ex-rode-duivel-gille-van-binst-op-73-jarige-leeftijd-overleden-na-slepende-ziekte~aa2792f4/ Ex-Rode Duivel Gille Van Binst op 73-jarige leeftijd overleden na slepende ziekte] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bob_Veale|Bob Veale]], 89, American baseball player ([[:en:Pittsburgh_Pirates|Pittsburgh Pirates]], [[:en:Boston_Red_Sox|Boston Red Sox]]).&lt;ref&gt;[https://www.mlb.com/news/pirates-pitcher-bob-veale-dies-at-89 Bob Veale, 1971 World Series champ with Pirates, dies at 89]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Thomas_R._Williams|Thomas R. Williams]], 85, Canadian academic and university administrator, principal of [[:en:Queen's_University_at_Kingston|Queen's University]] (2008–2009).&lt;ref&gt;[https://www.queensu.ca/gazette/stories/queen-s-remembers-principal-emeritus-thomas-r-williams Queen's remembers Principal Emeritus Thomas R. Williams]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brenton_Wood|Brenton Wood]], 83, American singer (&quot;[[:en:The_Oogum_Boogum_Song|The Oogum Boogum Song]]&quot;, &quot;[[:en:Gimme_Little_Sign|Gimme Little Sign]]&quot;).&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2025-01-03/brenton-wood-dead-oogum-boogum-song Brenton Wood, 'Oogum Boogum Song' crooner who captivated Latino listeners, dies at 83]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Amit_Yoran|Amit Yoran]], 54, American cybersecurity executive, CEO of [[:en:Tenable,_Inc.|Tenable, Inc.]] (2017–2024), cancer.&lt;ref&gt;[https://techcrunch.com/2025/01/04/tenable-ceo-amit-yoran-dies/ Tenable CEO Amit Yoran dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bratislav_Živković_(soldier)|Bratislav Živković]], 49, Serbian mercenary, [[:en:Russo-Ukrainian_War|killed in action]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Serbian Chetnik who was erecting barricades in the north of Kosovo is killed in Ukraine |url=https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116141253/https://insajderi.org/en/Serbian-Chetnik-who-was-erecting-barricades-in-the-north-of-Kosovo-is-killed-in-Ukraine/ }}&lt;/ref&gt; (death announced on this date)

=== 2 ===

* [[:en:Jytte_Abildstrøm|Jytte Abildstrøm]], 90, Danish actress (''[[:en:Helle_for_Helene|Helle for Helene]]'', ''[[:en:Don_Olsen_kommer_til_byen|Don Olsen kommer til byen]]'', ''[[:en:The_Adventures_of_Picasso|The Adventures of Picasso]]'').&lt;ref&gt;[https://www.billedbladet.dk/kendte/daimi-reagerer-paa-jytte-abildstroems-doed-besoegte-hende-torsdag-eftermiddag Daimi reagerer på Jytte Abildstrøms død: Besøgte hende torsdag eftermiddag] {{in lang|da}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Mary_Abrams|Mary Abrams]], 66, American politician, member of the [[:en:Connecticut_State_Senate|Connecticut State Senate]] (2019–2023), glioblastoma.&lt;ref&gt;[https://www.ctinsider.com/politics/article/mary-daugherty-abrams-former-one-term-20011753.php Mary Daugherty Abrams, former state senator from Meriden, dies from brain cancer]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Aldo_Agroppi|Aldo Agroppi]], 80, Italian football player ([[:en:Torino_FC|Torino]], [[:en:Italy_national_football_team|national team]]) and manager ([[:en:ACF_Fiorentina|Fiorentina]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://www.iltirreno.it/toscana/2025/01/02/news/aldo-agroppi-morto-1.100640218 È morto Aldo Agroppi, l'ex calciatore e allenatore aveva 80 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kabira_Uddina_Ahmed|Kabira Uddina Ahmed]], Bangladeshi politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Bangladesh)|MP]] (1996).&lt;ref&gt;[https://www.amarsangbad.com/country/news/301475 কিশোরগঞ্জে বীর মুক্তিযোদ্ধা কবীর উদ্দিন আহমেদের ইন্তেকাল] {{in lang|bn}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Francesc_Antich|Francesc Antich]], 66, Venezuelan-born Spanish politician, [[:en:President_of_the_Government_of_the_Balearic_Islands|president of the government of the Balearic Islands]] (1999–2003, 2007–2011) and [[:en:Senate_of_Spain|senator]] (2011–2019), cancer.&lt;ref&gt;[https://lavozdeibiza.com/en/current-news/2025/01/03/francesc-antich-former-president-of-the-balearic-islands-and-a-referent-of-insular-socialism-dies/ Francesc Antich, former president of the Balearic Islands and a referent of insular socialism, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Atmakusumah_Astraatmadja|Atmakusumah Astraatmadja]], 86, Indonesian journalist.&lt;ref&gt;[https://www.tempo.co/politik/mantan-ketua-dewan-pers-atmakusumah-astraatmadja-tutup-usia-1188942 Mantan Ketua Dewan Pers Atmakusumah Astraatmadja Tutup Usia] {{in lang|id}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Brian_Berry|Brian Berry]], 90, British-American human geographer and planner.&lt;ref&gt;[https://www.wisefuneralhome.com/obituary/brian-berry Brian Joe Lobley Berry]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wilhelm_Brückner_(luthier)|Wilhelm Brückner]], 92, German luthier.&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/nachrichten/thueringen/mitte-thueringen/erfurt/geigenbauer-wilhelm-brueckner-tot-100.html Ältester Geigenbaumeister Deutschlands Wilhelm Brückner aus Erfurt ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gerard_Caris|Gerard Caris]], 99, Dutch sculptor and artist.&lt;ref&gt;[https://hortusleiden.nl/in-memoriam-gerard-caris In memoriam: Gerard Caris] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Lex_Clark|Lex Clark]], 81, New Zealand Olympic rower ([[:en:Rowing_at_the_1964_Summer_Olympics_–_Men's_eight|1964]]).&lt;ref&gt;[https://www.gillions.co.nz/death-notices Death notices – Clark, Alexander Grant (Lex)]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Bernie_Constantin|Bernie Constantin]], 77, Swiss songwriter and radio show host.&lt;ref&gt;[https://www.rts.ch/info/culture/2025/article/bernie-constantin-rockeur-valaisan-est-decede-a-77-ans-28743128.html Le rockeur valaisan Bernie Constantin est décédé à l'âge de 77 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Italo_de_Lorenzo|Italo de Lorenzo]], 85, Italian bobsledder.&lt;ref&gt;[https://denuk.nl/met-de-dood-van-italo-de-lorenzo-verliest-utrecht-een-moedige-gastvrije-en-wijze-ondernemer/ Met de dood van Italo de Lorenzo verliest Utrecht een moedige, gastvrije en wijze ondernemer] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tidiane_Diakité|Tidiane Diakité]], 80, Malian-born French historian and writer.&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/bretagne/rennes-35000/lhistorien-malien-et-breton-dadoption-tidiane-diakite-est-decede-a-81-ans-65af6b58-caca-11ef-ae13-2f9181d4848b L'historien malien et breton d'adoption, Tidiane Diakité, est décédé à 81 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pedro_Luis_García_Pérez|Pedro Luis García Pérez]], 86, Spanish mathematician, physicist and academic, president of the [[:en:Royal_Spanish_Mathematical_Society|Royal Spanish Mathematical Society]] (1982–1988).&lt;ref&gt;[https://www.lagacetadesalamanca.es/salamanca/fallece-catedratico-emerito-geometria-exdecano-facultad-ciencias-20250102223421-nt.html Fallece el catedrático emérito de Geometría y exdecano de la Facultad de Ciencias Pedro Luis García Pérez] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pieter_Hofstra|Pieter Hofstra]], 78, Dutch politician, member of the [[:en:House_of_Representatives_(Netherlands)|House of Representatives]] (1994–2006) and [[:en:Senate_(Netherlands)|Senate]] (2007–2011).&lt;ref&gt;[https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20250107/oud_senator_hofstra_vvd_overleden Oud-senator Hofstra (VVD) overleden] {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:James_R._Hogg|James R. Hogg]], 90, American admiral.&lt;ref&gt;[https://www.newportri.com/obituaries/ppvp1048818 Admiral James R. Hogg, USN Ret.]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Humphry|Derek Humphry]], 94, British-American assisted suicide activist (''[[:en:Jean's_Way|Jean's Way]]'', ''[[:en:Final_Exit|Final Exit]]''), co-founder of [[:en:Final_Exit_Network|Final Exit Network]], heart failure.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The WFRtDS joins other voices of the right to die movement to pay their respects to Derek Humphry |url=https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206112428/https://wfrtds.org/the-wfrtds-joins-other-voices-of-the-right-to-die-movement-to-pay-their-respects-to-derek-humphry/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ágnes_Keleti|Ágnes Keleti]], 103, Hungarian-Israeli artistic gymnast, Olympic champion ([[:en:Gymnastics_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Women's_floor|1952]], [[:en:Gymnastics_at_the_1956_Summer_Olympics|1956]]), pneumonia.&lt;ref&gt;[https://hirado.hu/belfold/cikk/2025/01/02/elhunyt-keleti-agnes-otszoros-olimpiai-bajnok-tornasz-a-nemzet-sportoloja Elhunyt Keleti Ágnes ötszörös olimpiai bajnok tornász, a Nemzet Sportolója] {{in lang|hu}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Larry_Kish|Larry Kish]], 83, American ice hockey coach ([[:en:Hartford_Whalers|Hartford Whalers]]).&lt;ref&gt;[https://friars.com/news/2025/1/4/mens-ice-hockey-former-mens-hockey-all-american-larry-kish-64-passes-away.aspx Former Men's Hockey All-American Larry Kish '64 Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Karol_Krasnodębski|Karol Krasnodębski]], 95, Polish politician, [[:en:Sejm|MP]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/tarnow/zmarl-karol-krasnodebski-dzialacz-tarnowskiej-solidarnosci-w-okresie-prl-mial-95-lat/ Zmarł Karol Krasnodębski. Działacz tarnowskiej Solidarności w okresie PRL miał 95 lat] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Seymour_P._Lachman|Seymour P. Lachman]], 91, American political historian and politician, member of the [[:en:New_York_State_Senate|New York State Senate]] (1996–2004).&lt;ref&gt;[https://wagner.edu/newsroom/former-wagner-teacher-author-lachman-dies-91/ Former Wagner teacher, author Lachman dies at 91]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Werner_Leimgruber|Werner Leimgruber]], 90, Swiss footballer ([[:en:FC_Zürich|Zürich]], [[:en:Switzerland_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rtn.ch/rtn/Sports/Football/Carnet-noir-Werner-Leimgruber-est-decede-a-90-ans.html Carnet noir: Werner Leimgruber est décédé à 90 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ralph_Mann|Ralph Mann]], 75, American [[:en:National_Track_and_Field_Hall_of_Fame|Hall of Fame]] sprinter and hurdler, Olympic silver medalist ([[:en:Athletics_at_the_1972_Summer_Olympics_–_Men's_400_metres_hurdles|1972]]).&lt;ref&gt;[https://www.usatf.org/news/2025/usatf-mourns-passing-of-hall-of-famer-ralph-mann USATF Mourns Passing Of Hall Of Famer Ralph Mann]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roger_Mantovani|Roger Mantovani]], 59, Italian radio presenter and voice actor.&lt;ref&gt;[https://www.ilmessaggero.it/persone/roger_mantovani_morto_malattia_chi_era_ultime_notizie-8572016.html Roger Mantovani morto a 59 anni a Palma de Maiorca, mistero sulle cause: chi era il conduttore, voce cult di radio e tv] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joyce_McRoberts|Joyce McRoberts]], 83, American politician, member of the [[:en:Idaho_Senate|Idaho Senate]] (1992–1995).&lt;ref&gt;[https://www.brundagefuneralhome.com/obituaries/belva-mcroberts Belva Joyce McRoberts]&lt;/ref&gt;
* [[:en:S._Jayachandran_Nair|S. Jayachandran Nair]], 85, Indian journalist, founder of ''[[:en:Samakalika_Malayalam_Vaarika|Samakalika Malayalam Vaarika]]''.&lt;ref&gt;[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/01/02/samakalika-malayalam-founder-s-jayachandran-nair-passed-away.html Samakalika Malayalam founder-editor S Jayachandran Nair passes away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Russ_North|Russ North]], 59, English heavy metal singer ([[:en:Cloven_Hoof_(band)|Cloven Hoof]]).&lt;ref&gt;[https://metalinvader.net/en/cloven-hoofs-emblematic-singer-russ-north-has-passed-away/ Cloven Hoof’s emblematic singer Russ North has passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Cristóbal_Ortega|Cristóbal Ortega]], 68, Mexican footballer ([[:en:Club_América|América]], [[:en:Mexico_national_football_team|national team]]), cancer.&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/en/news/football/2249688-cristobal-ortega-passes-away-one-of-america-s-greatest-icons Cristóbal Ortega Passes Away, One of America's Greatest Icons]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pádraig_Ó_Snodaigh|Pádraig Ó Snodaigh]], 89, Irish activist and writer.&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0102/1488873-padraig-o-snodaigh-tar-eis-bhais/ An scríbhneoir agus an foilsitheoir Gaeilge Pádraig Ó Snodaigh tar éis bháis] {{in lang|ga}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Derek_Parker|Derek Parker]], 92, British writer and broadcaster.&lt;ref&gt;[https://www.2mbsfinemusicsydney.com/valederekparker/ Vale Derek Parker, 1932–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noreen_Riols|Noreen Riols]], 98, British novelist and [[:en:Special_Operations_Executive|SOE]] agent during World War II.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2025/01/05/noreen-riols-soe-second-world-war-france-obituary/ Noreen Riols, SOE operative who trained prospective agents for secret service behind enemy lines] {{paywall}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Arun_Roy|Arun Roy]], 56, Bangladeshi film director.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/entertainment/movies/bengali-film-director-arun-roy-dies-at-age-56/article69053589.ece Bengali film director Arun Roy dies at age 56]]&lt;/ref&gt;
* [[:en:J._R._P._Suriyapperuma|J. R. P. Suriyapperuma]], 96, Sri Lankan politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Sri_Lanka)|MP]] (2010–2015).&lt;ref&gt;[https://www.newswire.lk/2025/01/02/j-r-p-suriyapperuma-passed-away/ J. R. P. Suriyapperuma passed away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ferdi_Tayfur|Ferdi Tayfur]], 79, Turkish singer and actor.&lt;ref&gt;[https://www.turkiyetoday.com/culture/legendary-turkish-singer-and-actor-ferdi-tayfur-passes-away-at-79-100423/ Legendary Turkish singer and actor Ferdi Tayfur passes away at 79]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ján_Zachara|Ján Zachara]], 96, Slovak boxer, Olympic champion ([[:en:Boxing_at_the_1952_Summer_Olympics_–_Featherweight|1952]]).&lt;ref&gt;[https://tvnoviny.sk/sport/clanok/944070-zomrel-najstarsi-slovensky-olympijsky-vitaz-jan-zachara-96 Zomrel najstarší slovenský olympijský víťaz Ján Zachara (†96)] {{in lang|sk}}&lt;/ref&gt;

=== 1 ===

* [[:en:Viktor_Alksnis|Viktor Alksnis]], 74, Russian politician, mayor of [[:en:Tuchkovo|Tuchkovo]] (2013–2015), [[:en:State_Duma|MP]] (2000–2007), and [[:en:Congress_of_People's_Deputies_of_the_Soviet_Union|deputy of the Soviet Union]] (1989–1991).&lt;ref&gt;[https://vz.ru/news/2025/1/1/1306688.html Умер Виктор Алкснис] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Geoffrey_Bell|Geoffrey Bell]], 85, English economist and banker.&lt;ref&gt;[https://announcements.telegraph.co.uk/marketplace/advert/bell-notices_60616 Bell]&lt;/ref&gt;
* [[:en:William_Carter_(photographer)|William Carter]], 90, American photographer.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/sfgate/name/william-carter-obituary?id=57234019 William Carter]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Leo_Dan|Leo Dan]], 82, Argentine singer, composer and actor (''[[:en:Story_of_a_Poor_Young_Man_(1968_film)|Story of a Poor Young Man]]'', ''[[:en:Cómo_te_extraño|Cómo te extraño]]'').&lt;ref&gt;[https://caracol.com.co/2025/01/01/fallecio-leo-dan-cantante-y-compositor-argentino-a-sus-82-anos/ Luto en la música: Falleció Leo Dan, cantante y compositor argentino, a sus 82 años] {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Jean-Michel_Defaye|Jean-Michel Defaye]], 92, French composer and pianist.&lt;ref&gt;[https://www.lefigaro.fr/musique/le-compositeur-francais-jean-michel-defaye-arrangeur-de-leo-ferre-est-mort-a-l-age-de-92-ans-20250102 Le compositeur français Jean-Michel Defaye, arrangeur de Léo Ferré, est mort à l’âge de 92 ans] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Roswitha_Erlenwein|Roswitha Erlenwein]], 94, German politician, member of the [[:en:Bürgerschaft_of_Bremen|Bürgerschaft of Bremen]] (1983–1995).&lt;ref&gt;[https://trauer.weser-kurier.de/traueranzeigen-suche/roswitha-erlenwein Roswitha Erlenwein] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joan_Guinovart|Joan Guinovart]], 77, Spanish biochemist.&lt;ref&gt;[https://www.lavanguardia.com/mediterranean/20250101/10250580/scientist-joan-guinovart-founder-irb-barcelona-passes-away-spain-health-biochemistry-institute-barcelona.html Spanish scientist Joan Guinovart, founder of IRB Barcelona, dies]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Pradeep_Hemsingh_Jadhav|Pradeep Hemsingh Jadhav]], 70, Indian politician, [[:en:Maharashtra_Legislative_Assembly|MLA]] (2004–2019).&lt;ref&gt;[https://www.loksatta.com/maharashtra/former-kinwat-mahur-mla-and-ncp-leader-pradeep-naik-died-of-cardiac-arrest-in-hyderabad-sud-02-4802496/ माजी आमदार प्रदीप नाईक यांचे निधन, दहेली तांडा येथे गुरुवारी अंत्यसंस्कार] {{in lang|mr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Kaak_(cartoonist)|Kaak]], 84, Indian cartoonist (''[[:en:Jansatta|Jansatta]]'', ''[[:en:Navbharat_Times|Navbharat Times]]'', ''[[:en:Dainik_Jagran|Dainik Jagran]]''), heart attack.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/delhi/cartoonist-harish-chandra-shukla-dies-of-heart-attack-9754900/ Renowned cartoonist Harish Chandra Shukla dies of heart attack]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vladimir_Kosykh|Vladimir Kosykh]], 74, Russian politician, [[:en:State_Duma|MP]] (1993–1995).&lt;ref&gt;[https://v102.ru/news/138318.html Депутат первого созыва Госдумы РФ Владимир Косых скончался в Волгограде] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Elke_Leonhard|Elke Leonhard]], 75, German politician, [[:en:Bundestag|MP]] (1990–2005).&lt;ref&gt;[https://www.volksfreund.de/region/rheinland-pfalz/ehemalige-spd-parlamentarierin-elke-leonhard-ist-tot_aid-122953033 Ehemalige Parlamentarierin Elke Leonhard ist tot] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:David_Lodge_(author)|David Lodge]], 89, British author (''[[:en:Changing_Places|Changing Places]]'', ''[[:en:Small_World:_An_Academic_Romance|Small World: An Academic Romance]]'', ''[[:en:The_Picturegoers|The Picturegoers]]'').&lt;ref&gt;[https://www.penguin.co.uk/articles/2025/01/david-lodge-obituary David Lodge, 1935–2025]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Michael_Loewe|Michael Loewe]], 102, British historian, [[:en:Sinology|Sinologist]] and writer.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dr Michael Loewe (1922-2025) |url=https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116140831/https://www.ames.cam.ac.uk/news/dr-michael-loewe-1922-2025 }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:K._S._Manilal|K. S. Manilal]], 86, Indian botany scholar and taxonomist.&lt;ref&gt;[https://www.telegraphindia.com/india/renowned-botanist-and-padmashree-awardee-k-s-manilal-passes-away-at-86-in-kerala/cid/2074690 Renowned Botanist and Padmashree awardee K S Manilal passes away at 86 in Kerala]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Rosita_Missoni|Rosita Missoni]], 93, Italian knitwear designer, co-founder of [[:en:Missoni|Missoni]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/fashion/2025/jan/02/rosita-missoni-italian-fashion-designer-dies-aged-93 Italian fashion designer and ‘colour genius’ Rosita Missoni dies aged 93]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Henry_P._Monaghan|Henry P. Monaghan]], 90, American legal scholar.&lt;ref&gt;[https://www.law.columbia.edu/faculty/henry-p-monaghan Henry Paul Monaghan]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Joseph_Monninger|Joseph Monninger]], 71, American novelist (''[[:en:The_Letters_(novel)|The Letters]]''), lung cancer.&lt;ref&gt;[https://www.kirkusreviews.com/news-and-features/articles/author-joseph-monninger-dies-at-71/ Author Joseph Monninger Dies at 71]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Chad_Morgan|Chad Morgan]], 91, Australian country singer and guitarist (''[[:en:The_Sheik_of_Scrubby_Creek|The Sheik of Scrubby Creek]]'').&lt;ref&gt;[https://countrytown.com/news/aussie-music-legend-chad-morgan-passes-away/kzMph4aJiIs/02-01-25 Country Music Legend Chad Morgan Passes Away]&lt;/ref&gt;
* [[:en:JuJu_Mucciaccio|JuJu Mucciaccio]], 86, American recreation director.&lt;ref&gt;[https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/anthony-mucciaccio-obituary?id=57177010 Anthony Payl &quot;JuJu&quot; Mucciaccio]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Viktor_Nastashevskyi|Viktor Nastashevskyi]], 67, Ukrainian footballer ([[:en:FC_Dynamo_Kyiv|Dynamo Kyiv]], [[:en:FC_CSKA_Kyiv|CSKA Kyiv]], [[:en:FC_Kryvbas_Kryvyi_Rih_(1959–2013)|Kryvbas Kryvyi Rih]]).&lt;ref&gt;[https://www.footboom1.com/ukrainian/high/1735741430-ne-stalo-viktora-nastashevskoho.html Не стало Виктора Насташевского...] {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Noh_Haeng-seok|Noh Haeng-seok]], 36, South Korean footballer ([[:en:Gwangju_FC|Gwangju]], [[:en:Daegu_FC|Daegu]], [[:en:Busan_IPark|Busan IPark]]).&lt;ref&gt;[https://www.jnilbo.com/75817567489 노행석(전 광주FC 선수)씨 본인상] {{in lang|ko}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Gilbert_Normand|Gilbert Normand]], 81, Canadian politician, [[:en:Member_of_Parliament_(Canada)|MP]] (1997–2004).&lt;ref&gt;[https://cimtchau.ca/nouvelles/lancien-depute-federal-gilbert-normand-seteint/ L’ancien député fédéral, Gilbert Normand, s’éteint] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Sally_Oppenheim-Barnes|Sally Oppenheim-Barnes, Baroness Oppenheim-Barnes]], 96, British politician, [[:en:Department_of_Trade_and_Industry_(United_Kingdom)|minister of state for consumer affairs]] (1979–1982), [[:en:House_of_Commons_of_the_United_Kingdom|MP]] (1970–1987), and member of the [[:en:House_of_Lords|House of Lords]] (1989–2019).&lt;ref&gt;{{Citation |title=Former Gloucester MP dies |url=https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ |access-date=2025-01-16 |archive-date=2025-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250102123714/https://gloucesternewscentre.co.uk/former-gloucester-mp-dies/ }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:John_B._O'Reilly_Jr.|John B. O'Reilly Jr.]], 76, American politician, mayor of [[:en:Dearborn,_Michigan|Dearborn, Michigan]] (2007–2022).&lt;ref&gt;[https://www.fox2detroit.com/news/former-longtime-dearborn-mayor-john-jack-oreilly-jr-has-died-says-family Former longtime Dearborn Mayor John 'Jack' O'Reilly Jr. has died, says family]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Nora_Orlandi|Nora Orlandi]], 91, Italian musician and film composer (''[[:en:The_Strange_Vice_of_Mrs._Wardh|The Strange Vice of Mrs. Wardh]]'', ''[[:en:Johnny_Yuma_(film)|Johnny Yuma]]'', ''[[:en:Clint_the_Stranger|Clint the Stranger]]'').&lt;ref&gt;[https://www.spettakolo.it/2025/01/01/addio-a-nora-orlandi-aveva-91-anni/ Addio a Nora Orlandi, aveva 91 anni] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Wayne_Osmond|Wayne Osmond]], 73, American singer ([[:en:The_Osmonds|The Osmonds]]) and songwriter (&quot;[[:en:Crazy_Horses|Crazy Horses]]&quot;, &quot;[[:en:Let_Me_In_(The_Osmonds_song)|Let Me In]]&quot;), stroke.&lt;ref&gt;[https://kslnewsradio.com/2168326/wayne-osmond-dies-at-73-years-old/ Wayne Osmond dies at 73]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Vittorio_Pomilio|Vittorio Pomilio]], 91, Italian basketball player ([[:en:Stella_Azzurra_Roma|Stella Azzurra Roma]], [[:en:Italy_men's_national_basketball_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://www.rainews.it/tgr/abruzzo/articoli/2025/01/addio-a-vittorio-pomilio-francavilla-al-mare-chieti-abruzzo-basket-91f4a972-34e3-4854-b708-ea04ae0c6e4c.html Addio a Vittorio Pomilio] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Igor_Poznič|Igor Poznič]], 57, Slovenian footballer ([[:en:NK_Maribor|NK Maribor]], [[:en:NK_Mura|Mura]], [[:en:Slovenia_national_football_team|national team]]).&lt;ref&gt;[https://siol.net/sportal/nogomet/igor-poznic-1967-2025-651878 Slovenski nogomet žaluje, umrl legendarni napadalec Maribora Igor Poznič] {{in lang|sl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Ripken_(dog)|Ripken]], 8, American retrieval dog ([[:en:Durham_Bulls|Durham Bulls]]).&lt;ref&gt;[https://www.wral.com/news/local/ripken-bat-dog-death/ Ripken, beloved dog to NC State and Durham Bulls fans, dies on New Year's Day]&lt;/ref&gt;
* [[:en:Louis_Schittly|Louis Schittly]], 86, French physician and humanitarian ([[:en:Médecins_Sans_Frontières|Médecins Sans Frontières]]).&lt;ref&gt;[https://www.lalsace.fr/culture-loisirs/2025/01/02/louis-schittly-medecin-paysan-sundgauvien-prix-nobel-de-la-paix-1999 Louis Schittly, « médecin-paysan » sundgauvien, cofondateur de médecin sans frontières, est décédé] {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Maria_Grazia_Sestero|Maria Grazia Sestero]], 82, Italian politician, [[:en:Chamber_of_Deputies_(Italy)|deputy]] (1992–1994).&lt;ref&gt;[https://www.lastampa.it/torino/2025/01/01/news/morta_maria_grazia_sestero-14914789/ Addio a Maria Grazia Sestero, l'ex deputata e assessora comunista innamorata della politica e della scuola] {{in lang|it}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Zdzisław_Skupień|Zdzisław Skupień]], 86, Polish mathematician.&lt;ref&gt;[https://www.afterall.com/obituaries/d-18930839/zdzisaw-skupie/january-2025 Zdzisław Skupień] {{in lang|pl}}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Tom_Wyatt|Tom Wyatt]], 78, Australian horticulturalist.&lt;ref&gt;[https://www.tuckersfunerals.com.au/event/wyatt-thomas-allen/ Wyatt, Thomas Allen]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8xdleb79hxbzkhcvaccs9jsg8rnkyub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දොඩන්දූව ශ්‍රී පියරතන විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184331</id>
    <revision>
      <id>783748</id>
      <parentid>779555</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T01:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>783748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53108" sha1="iqivjsalj5n6uzfq9cv2ge11vl791po" xml:space="preserve">{{Notice|This article is mostly complete, but still undergoing minor revisions.|user=KSLwiki24}}

{{Infobox archaeological site
| name                ={{blockquote|style=background:#800000; color:#ffffff; text-align:center; font-weight:bold;| ශ්‍රී ලංකා ජාතික උරුම අඩවිය}} ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන විද්‍යාලය&lt;br&gt;(ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව)
| native_name         = 
| image               =Logo of the Historic Piyarathana College of Dodanduwa.jpg
| image_size          = 200px
| alt                 = 
| caption             = නිල ලාංඡනය 
| map_type            = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size            = 
| relief              = yes
| location            = [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| region              = [[දකුණු පළාත]]
| coordinates         = {{coord|6|06|01.1|N|80|07|50.3|E|display=inline,title}}
| type                = ජාතික උරුම අඩවිය සහ&lt;br&gt; [[ගාල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයේ ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකය]] 
| part_of             = 
| length              = 
| width               = 
| area                = 
| height              = 
| builder             = දොඩන්දූවේ ශ්‍රී පියරතන තිස්ස මහානායක හිමි
| material            = 
| built               = 1869(නිල වශයෙන්)
| abandoned           = 
| epochs              = 19 වන සියවස 
| cultures            = සිංහල-බෞද්ධ 
| condition           = සංරක්ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය(පැරණි ගොඩනැගිලි)
| ownership           = [[ශ්‍රී ලංකා රජය]]
| management          = [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] හා [[අධයාපන අමාත්‍යාංශය]]
| public_access       = ගවේෂණ සඳහා අවසර රහිතව ඇතුල්වීම තහනම්
| designation1        =APMSL
| designation1_offname    = දොඩන්දූව පියරතන විද්‍යාලයීය පැරණි පාඨශාලා ගොඩනැගිල්ල 
| designation1_type       = 
| designation1_criteria   = 
| designation1_date       =2006-08-18 
| delisted1_date          = 
| designation1_partof     = 
| designation1_number     = 
| designation1_free1name  = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name  = 
| designation1_free2value = 
| designation1_free3name  = 
| designation1_free3value =
}}

'''දොඩන්දූව ශ්‍රී පියරතන විද්‍යාලය''' හෙවත් '''ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව''' අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ මහා නිකායේ එවක මහානායක ධුරිනව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන් විසින් මිෂනාරී අධයාපන ක්‍රමයට එරෙහිව සිංහල බෞද්ධ දරුවන් උදෙසා ආරම්භ කළ බෞද්ධ පාඨශාලාවකි.එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ලෙස සැලකෙන අතර මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකරයන්ට අනුව එය ලෝකයේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ද වේ.&lt;ref&gt;https://www.divaina.lk/provincial-news/27202&lt;/ref&gt;

මෙම විද්‍යාලය [[ගාල්ල]] දිස්ත්‍රික්කයේ [[හික්කඩුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ [[දොඩන්දූව]],දෙගල්ල නම් ප්‍රදේශයේ ගාලුපාර අසළ 64 සහ 65 වන සැතපුම් කණු අතර තිබෙන අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ මූලස්ථානය වන දොඩන්දූව ශ්‍රී ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය අසල පිහිටා ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ අධයාපනයේ තිඹිරිගෙය බඳු වන මෙය 2004 දෙසැම්බර් මස 12 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උරුමයක් වශයෙනුත්,2006 අගෝස්තු 18 වන දින පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙනුත් රජයේ ගැසට් අංක 1459 යටතේ ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;https://dodanduwaweerasooiya.blogspot.com/2010/06/dodanduwa-sri-piyaratana-tissa.html?m=1&lt;/ref&gt;

පාසල පිළිබඳව හා බෞද්ධ අධයාපනයේ ආරම්භය පිළිබඳව වැදගත් සටහන් කිහිපයක් &quot;රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ශ්‍රී ලංකා ශාඛාවේ ගමන්මග(Journal of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch)&quot; නම් සංරක්ෂිත ලේඛනය තුල ද දැක්වේ.{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981}}

==බෞද්ධ අධයාපනයේ ආරම්භය සහ ලෝකාර්ථ සාධක සමාගම==
[[File:Sri Piyaratana Tissa Mahanayake Thero - 2.jpg|thumb|200px|පාසලේ ආදිකතෘ අතිපූජ්‍ය දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ]]
ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ සිදුවූ මහින්දාගමනය සමඟ මහාවිහාරය ආරම්භ වී ක්‍රමක්‍රමයෙන් අභයගිරි,ජේතවනාරාම යන බෞද්ධ අධ්‍යාපන මූලස්ථාන ආරම්භ වී ඒවා මූලික කොට බෞද්ධ භික්ෂූන් ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් ධර්මය ඉගෙනගනිමින් සහ ප්‍රායෝගිකව භාවිතා කරමින් අධ්‍යයන කටයුතු වල නිරත විය,එසේම පිරිවෙන් ද ඒ සමයේ ම ආරම්භ විය.පිරිවෙන් අධ්‍යයාපනය ගත්විට අනුරාධපුර සිට මහනුවර දකවා ලක්දිව තත්කාලීන සමාජයේ ගිහි පැවදි දෙපක්ෂයට එකම අධයාපන ආයතනය විය.මේ කාල සීමාව පුරාවටම ගිහි,පැවිදි උභය පාර්ශවයේ ම පැවති ප්‍රබෝධය එකල රචනා වූ ග්‍රන්ථ වලන් ම පැහැදිලි වේ.

1812 වර්ෂයේ සිට මිෂනාරී සමාගම් විසින් ලංකාවේ මුහුදු බඩ පළාත් වල ක්‍රිස්තියානි පාසල් ඇරඹීමත් ඒවාට බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ සෘජු අනුග්‍රහය ලැබීමත් හේතු කොටගෙන විහාරස්ථාන මුල්කොට එතෙක් පැවති පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණයෙන් දුර්වල වූ අතර එසේම ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන් විසින් ගමක් ගමක් ගානේ ඔවුන්ගේ ආගම ප්‍රචාරය කරමින් බුදු දහම විවේචනය කරමින් ක්‍රිස්තියානි ආගම වෙත හැරවීමට මිනිසුන් පෙළඹවූහ.ඒ පිළිබඳව එකළ සිටි මහා සංඝරත්නයේ ඇස් විවර වූ අතර වසර දෙදහස් ගණනක් අවිච්චින්නව පවත්වාගෙන ආ නිර්මල ථේරවාද බුදුදහමට ඉන් වන හානිය උන්වහන්සේලා දුටුවහ.

වර්ෂ 1839 දී රත්මලානේ පරම ධම්ම චේතිය පිරිවෙන බිහිවීමෙන් පසුව එයට සමගාමීව කොළඹ මාළිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙනද පිහිටුවන ලදී.මේ අභාෂයෙන් පණ කැවී දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාමය ආශ්‍රිතව 1856 දී පමණ පිරිවෙනක් අතිපූජ්‍ය උඩුගල්පිටියේ සිරි සුමනතිස්ස නායක හිමි මූලික කොට ආරම්භ වූ අතර මෙම පිරිවෙනෙහි නියෝජ්‍ය පරිවේනාධිපති ධූරය දරන ලද්දේ දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස ස්වාමීන් වහන්සේ ය.

මේ පිරිවෙන් අධ්‍යාපනයෙන් ඇති වූ ප්‍රබෝධයත් දොඩන්දූවේ වෙළෙඳ ප්‍රජාවෙන් ලැබුණු සහයොගයත් හේතු කොට ගෙන බෞද්ධ දරුවන් විෂයෙහි පාඨශාලාවක් පිහිටුවීම පිළිබඳව බලාපොරොත්තුවක් පියරතන තිස්ස හිමියන් සිත තුල දැල්වෙන්නට ඇත,මන්ද යත් ඒ වනවිට දොඩන්දූවේ මිෂනාරී ඉංග්‍රීසි පාසල් කිහිපයක්ම ආරම්භ කර තිබූ බැවිනි.වර්ෂ 1868 දී මොර්ගන් වාර්තාව අනුව ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව විසින් &quot;ප්‍රසිද්ධ ඉගැන්වීම් දෙපාර්තමේන්තුව&quot; පිහිටුවීම නිසා රජයේ ආධාර ලැබිය හැකි පාසල් විවෘත කිරීමට හැකියාව ඇති අයට ඉඩ හසර විවර කර තිබුණි.

මේ අවදියේ දී දෙඩන්දූව ප්‍රදේශයට ආසන්නව පිහිටි කුමාරකන්ද පුරාණ විහාරයේ පුස්කොල ලිවිම පිණිස පැමිණි සිට &quot;දාවිත්&quot; නම් තරුණයෙක් එහිම පැවැදි වී [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද]] නමින් ප්‍රකටව ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි වැඩ කටයුතු වලට එරෙහිව වාද විවාද කිරීමට යොමු වූයේ ද පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන්ගේ ආභාෂයන් ද ලබමිණි.1865 දී ක්‍රිස්තියානීන් සමග පැවැත්වූ [[පංච මහා වාද]] වලින් පසුව භික්ෂූන් වහන්සේලා හා සිංහල බෞද්ධයන් අතර තවදූරටත් විශාල පිබිදීමක් ඇති විය.

මේ සමයේම එවක ශෛලබිම්බාරාම විහාරාධිපති පියරතන තිස්ස නායක ස්වාමීන්වහන්සේ '''ලෝකාර්ථ සාධක සමිතිය''' නම් සංවිධානයක් පිහිටුවා අරමුදල් රැස් කර 1869 දී '''ජිනලබ්ධි විශෝදක'''  නමින් ප්‍රථම බෞද්ධ පාඨශාලාව දොඩන්දූව සිය විහාරස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කරන ලදී. ඉන්පසු එම වසරේ ම 1869 දෙසැම්බර් මාසයේ දී '''පාණදුර උපාධ්‍යා''' නමින් තවත් පාසලක් ආරම්භ කල නමුදු ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව මගින් ඒවා ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.මින් පසු නොබැස උපක්‍රමශීළීව කටයුතු කල පියරත්න තිස්ස නායක හිමියන් එවක ආණ්ඩුකාර ධුරය හෙබවූ රොබින්සන් ආණ්ඩුකාරගේ ගාලු සංචාරය අතරතුර ඔහු දොඩන්දූවට කැඳවා පාසල පෙන්වා අනුග්‍රහය ලැබ ගෙන වර්ෂ 1874 දී ලියාපදිංචිය නිම කිරීමට කටයුතු කලේය.ඉන්පසු අම්බලන්ගොඩ පටබැඳිමුල්ලේ දී,කතළුවේ දී හා අහංගම දී තවත් පාසල් තුනක් විවෘතත කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.dhammaweb.net/dhamma_news/view.php?id=24 |title=The saga of the first Buddhist school |last=Karunadasa |first=W. M. |date=2004-12-05 |work=DhammaWeb |access-date=2025-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120022557/http://www.dhammaweb.net/dhamma_news/view.php?id=24 |archive-date=2011-01-20}}&lt;/ref&gt;

පාසල ආරම්භ කිරීම පිළිබඳව තොරතුරු Journey of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch නම් ලේඛනය තුළ මෙසේ දැක්වේ.
{{Blockquote|මෙසේ ක්‍රමයෙන් ඔව්හු දොඩන්දූවට ද පැමිණ මිථ්‍යා පාඨශාලා නැමැති පාශ දෙකක්ම තබා බෞද්ධ දරුවන් රවටා තම ලබ්ධිය ගන්වන්නට නැතක් පරිශ්‍රම දැරුවෝය.මේ දුටු ශෛලබිම්බාරාමාධිපති අමරපුර ගණප්‍රධාන පියරතන තිස්සාභිධාන නායකස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ බලවත් සංවේගයට පැමිණ උන් මාර්ගයේදී වන බෞද්ධ දරුවන් කෙරේ දයාවෙන් මෙහෙයනු ලැබ සම්බුද්ධශාසනයාගේ චිරස්ථිතියත්,මිථ්‍යාලබ්ධිකයන්ගේ මානභංගයත්,කාලෝචිත ක්‍රියාවන්හි යෙදීම යෙදවීමත්,සත්පුරුෂ උත්තමයන්ට අයත් විශිෂ්ඨ ගුණධර්මයන් බැව් මෙනෙහි කොට ඒ ප්‍රතිබාහනයට අදහස් කොට යථෝක්ත ලෝකාර්ථසාධක සමිතිය පිහිටුවා මිථ්‍යාලබ්ධිකයන් විසින් කරණ වංචාවත් ඊට රැවටීමෙන් වන මහත් හානියත් ඒ හානිය දැක උදාසීනව තුනුරුවන් සරණ ගිරවුන්ගෙන්ද උපාසක ධර්මයට ආයෝග්‍ය බවත් හඟවා රුපියල් 850ක පමණ වියදමින් ස්කෝල ගෙයක් ගොඩ නඟවා බුද්ධධර්මය හා ගණිතමිතිතාදිය සහිත තරමක දුර ඉංග්‍රීසි ද දත් ප්‍රධාන ගුරුවරයෙක්ද උප ගුරුවරයන් දෙදෙනෙක් ද මසකට රුපියල් 35 බැගින් ගෙවීමට ගිවිසගෙන පත් කරවා ජිනලබ්ධිවිශොධක නමින් පාඨශාලාව විවෘතකොට ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2412 ට පැමිණි ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1869 වැන්නෙහි ඉගැන්වීම පටන්ගණු ලැබීය.     සාධු!  සාධු!!{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=24}} }}

ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ආරම්භ කළ පියරතන හිමියන් විසින්ම 1879 දී '''ප්‍රථම බෞද්ධ ඉංග්‍රීසි පාඨශාලාව''' කොස්ගොඩ නුගටිය නම් පෙදෙසේ ආරම්භ කළ අතර මේ සඳහා බලපිටිය වැලිතර මහකප්පින වලව්වේ සැම්සන් රාජපක්ෂ වාසල මුදලිතුමා අනුග්‍රහය දක්වා ඇත.වර්තමානයේ මෙම පාසල හඳුන්වනු ලබන්නේ '''[[අහුංගල්ල රාජපක්ෂ මහා විද්‍යාලය]]''' වශයෙනි.

ඊට අමතරව 1869 දී ඇරඹි ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව ස්වභාෂා බාලක පාසලක් වූ බැවින් ගැහැණු දරුවන්ට ද බෞද්ධ අධ්‍යාපනය ලැබීම උදෙසා දොඩන්දූවට ආසන්නව පිහිටි කුමාරකන්ද මෝදර පටුවත ආශ්‍රිතව '''දොඩන්දූව යශෝධරා බාලිකා පාසල''' නමින් පාසලක් ආරම්භ කළහ.එය ලංකාවේ ''' ප්‍රථම බෞද්ධ බාලිකා පාසල''' විය. මේවාට අමතරව පියරතන තිස්ස නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් වැලිගම බෞද්ධ පාසල(වැලිගම සිද්ධාර්ථ විද්‍යාලය), අම්බලන්ගොඩ පටබැඳිමුල්ල බෞද්ධ පාඨශාලාව(දේවානන්ද විද්‍යාලය) ද ඇතුලු බෞද්ධ පාඨශාලා කිහිපයක්ම ආරම්භ කර තිබේ.ඒ අනුව පියරතන හිමියන් බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කළේ ඕල්කට්තුමා පැමිණීමට වසර 11 කටත් පමණ පෙර ය.

උන්වහන්සේගේ අපවත්වීමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පරපුර ද පියරතන හිමි ඇරඹූ බෞද්ධ පාසැල් වයාපාරය දිගටම පවත්වාගෙන ගියහ.ඒ අනුව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය දොඩන්දූවේ සිරි ධම්මිස්සර මහා නාහමියන් මෙම විද්‍යාලය දොඩන්දූවේ පියරතන ඉංග්‍රීසී බෞද්ධ විද්‍යාලය ලෙස නව නාමයකින් ආරම්භ කළ අතර දොඩන්දූව කුමාරකන්ද පුරාණ විහාරයේ විහාරාධිපති හිමිවරුන් හෙන්නතොට විද්‍යාවර්ධන බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසැල,තිරාණගම විද්‍යාතිලක බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසැල,කුමාරකන්ද කුමර විද්‍යාලය,කුමාරකන්දේ සංඝමිත්තා බාලිකා පාසැල,පටුවත ශ්‍රී සීලක්ඛන්ද විද්‍යාලය ආදී පාසල් කිහිපයක්ම ආරම්භ කරමින් බෞද්ධ අධ්‍යාපනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://archives.dailynews.lk/2004/10/13/fea04.html |title=The first Buddhist School in Sri Lanka - Piyarathana Vidyalaya of Dodanduwa dilapidated, threatened with closure |last=Kaviratne |first=W. T. J. S. |date=13 October 2004 |work=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]] |access-date=2025-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SO-2004&quot; /&gt;

==පාසලේ ඉතිහාසය==
වර්ෂ 1869 දී අරඹන ලද පාසල,පියරතන හිමයන්ගේ දැඩි කැපවීම මත 1874 දී රජයේ රජයේ ලියාපදිංචි පාසලක් බවට පත්විය.ආරම්භයේ දී ස්වභාෂා බාලක පාසලක් වූ මෙම විද්‍යාලය 19 වන සියවසේ අග භාගයේ දී පරමවිඥානාර්ථ සමාගම වෙත පවරන තෙක්ම පියරතන හිමියන්ට ආවේණික වූ බෞද්ධ අධයාපන ක්‍රමයක් ක්‍රියාත්මක විය.පසුව පරමවිඥානාර්ථ සමාගම ආරම්භ කල අනෙකුත් පාසල්වල මෙන් නමට පමණක් බෞද්ධ යන නාමය සහිතව බෞද්ධ අධයාපනයෙන් බැහැරව විභාග මූලික කොටගත් අධ්‍යයාපනයක් මෙහි ද ක්‍රියාත්මක වූ බව පැවසේ.ඒ අනුව පාසල තුළ ගණිතය,විද්‍යාව ආදී බටහිරාභාෂ සහිත විෂයන් ඉගැන්වීම ආරම්භ කෙරුණි.පියරතන හිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසු දොඩන්දූවේ ධම්මසාර හිමියන් මෙහි විද්‍යාලාධිපති බවට පත් වෙන අතර උන්වහන්සේ විසින් &quot;ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව&quot; යන නාමය වෙනුවට වර්තමානයේ භාවිතා වන පියරතන විද්‍යාලය යන නමින් විද්‍යාලය ඉංග්‍රීසී බෞද්ධ පාසලක් බවට පත් කළේ ය.

එතැන් සිට &quot;දොඩන්දූවේ ශ්‍රී පියරතන ඉංග්‍රීසී පාසල&quot; නමින් ප්‍රකට වූ මෙම විද්‍යාලය 20 සියවසේ මුල් හා මැද භාගයේ දිවයිනේ කැපී පෙනෙන පාසලක් වූ බව පැවසේ.එවක පැවති ගාල්ලේ ප්‍රසිද්ධ මෙතෝදිස්ත පාසල් වන රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය,ඇල්විශියස් විද්‍යාලය මෙන් මෙම විද්‍යාලය ද තරගකාරීව පැවති බව දැක්වේ.දෙමාපියන් තම දරුවන් ඉහත රජයේ ඉංග්‍රීසී උසස් පාසල් 2 වෙත ඇතුළත් කරගත නොහැකි වූ විට සෘජුවම පියරතන විද්‍යාලය වෙත ඇතුළත් කිරීමට උත්සුක වූ බව එකල වාර්තා වේ.පාසල තුල ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසී අධ්‍යයාපනය කොතෙකුත් ද කිවහොත්  පාසල් කාලය තුල ඉංග්‍රීසී භාෂාව භාවිතා නොකර වෙනත් භාෂාවකින් කතාකිරීම සිදු වුවහොත් අදාළ දරුවන්ගේ දෙමව්පියන්ට සත 40 අමතර දඩයක් පාසල වෙත ගෙවීමට සිදු වූ බවද දැක්වේ.පියරතන විද්‍යාලයෙන් ලැබූ ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයාපනය එකල පැවති රජයේ උසස් රැකියා සදහා ඇතුල්වීම උදෙසා බෞද්ධ දරුවකුට ඉහළින් ම ප්‍රමාණවත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://d-scholarship.pitt.edu/31565/1/Pemarathana%20Dissertation%20April%202017%20%2024%20Final_1.pdf |title=BRINGING THE BUDDHA CLOSER|date=2001 |website=d-scholarship.pitt.edu |access-date=2021-01-11}}&lt;/ref&gt;

1880 අගභාගයේ පාසල අභාවයට යෑමක් සම්බන්ධව හා ඒ පිළිබඳව බෞද්ධ ජනතාව දැනුවත් කිරීම පිළිබඳව [[සරසවි සඳරැස]] බෞද්ධ පුවත්පත තුළ පළවූ ආකාරය ද දැකිය හැකි අතර ඉන් ගම්‍ය වන්නේ 1874 පාසල රජය වෙත පවරාගත් නමුත්,පාසල බෞද්ධ වීම නිසාදෝ රජය වෙතින් පාසල වෙත ආපේක්ෂා කල තරම් ආධාර උපකාර නොලැබුණු බවයි.

{{Blockquote|තවද මෙම ලක්දිව පිහිටි බුද්ධාගමේ ඉස්කෝලවලින් පළමුවෙන් ආණ්ඩුවේ උදව්පඩි ලැබූ ඉස්කෝලය.මෙම ඉස්කෝලය බව නොමසුරුවම කියයුත්ය.ඒ කාලය තුල මෙකී ඉස්කෝලේ ඉගණගත් තරුණයින්ට 'ඤෙය්‍යත්ථදීපනී' නැමැති ප්‍රකරණයෙන් අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිත කථාව ඉතා මනහර ලෙස ඉගැන්වීමෙන් භාවිතා කරගෙන ආබව එම ඉස්කෝලය පවතින කාලේදී පොහොදිනවල එම විහාරස්ථානයට පැමිණ දෙන පාඩමේදී බොහෝ සමූහයා අහබලා සිටීමෙන් ඉතාමත් විස්මයට පත් වී සතුටු වූවෝය.ඒ කාලය තුල මෙම ඉස්කෝලේ ඉගෙනගත් ළමයි ගණනක්ම ගාල්ලේ කොටුව තුල මහ ඉස්කෝලේ තුන්වෙනි පංතියට ද ඇතුල් වූවෝය.මෙසේ යහපත්ව කාලයක් පැවත ආ මෙම ඉස්කෝලය නටබුන්වේගණ යන බව දුටු අපි බොහෝ කනගාටුවෙන් පසුවන අතර යථෝක්ත මහතුන්ගේ ආධාරය මුල්ව ඉගැන්වීමෙහි දක්ෂවූ ගුරුවර කෙනෙක් මේවර පත්කරගත් බැවින්ද දැනටම ළමයි 80 ක් පමණ දවස් පතා පැමිණෙන බැවින්ද මලානිකව හැකිලී තිබුනු අපේ සිත් නැමැති පද්ම සමූහය මීට ගුරූපදේස දෙන සාමින් වහන්සේ සහිත ආධාර දෙන මහතුන් ගේද ඤාණාලෝකයෙන් මෙවර ප්‍රබෝධ වේයැයි ප්‍රීතියෙමු.මෙවැනි ලෝකාර්ථසාධක වැඩවල යෙදෙන උතුමෝ චිරකාලයක් ආයුරාරොග්‍යාදි සැපතට පැමිනෙත්වා.මෙම පාඨශාලාව පළමුවෙන් අවුරුදු ගණනක්ම හොද අන්දමින් පැවති බව සහ දෙවනු කාලයක් අඳුරේ තිබී ගිය බව ද බොහෝ සමූහයා දන්නා නිසා ඔබ අනගි පත් මගින් ඒ අඳුර දුරලූ බව ලක් වැසියන්ට දැනගැනීම පිණිස මෙම ලියුම ලබන සුමානය තුල නොපමාවම පසිඳු කරවන මෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ,මෙම පාඨශාලාවේ තත්වය දන්නා මමය.&lt;br&gt;


'සරසවි සඳරැස' බෞද්ධ පුවත්පත,1888 මාර්තු මස 17 වෙනි සිකුරාදා කොළඹදීය.2 වෙනි කාණ්ඩය-16 වෙනි පත්‍රය{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=27}}}}

පාසලේ උච්චතම අවධිය තුළ පාසල තුළ සිසු සංඛයාව 1000 ඉක්මවූ අතර එය එකල පාසලක් සතු උපරිම ධාරිතාව ද ඉක්මවා යෑමකි.තවද,ඉන්දියානු උපාධිධාරී ගුරුවරුන් ද මෙහි පැමිණ ඉගැන්වීම් සිදු කළ බවට වාර්තා වන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිම ශිෂ්‍ය බාලදක්ෂ සංගම් වලින් එකක් මෙම විද්‍යාලය සතු වූ බව පැවසේ.ඊට අමතරව දකුණු පළාතේ හොදම විද්‍යාගාරය හා පුස්තකාලය ද එකල පියරතන විද්‍යාලය සතු වූ බවත් එය මෙතෝදිස්ත පාසල් සතු විද්‍යාගාරද අභිබවා තිබුණු බව ද පරමවිඥානාර්ථ සමාගම සහ ප්‍රදේශයේ දානපතීන් නිරන්තරයෙන් පාසල වෙත ආධාර උපකාර කළ බව ද පැවසේ.ඕල්කට්තුමා ද මෙම පාසලට මූල්‍යමය වශයෙන් සහ රසායනාගාර උපකරණ ඇතුළු භෞතික සම්පත් වශයෙන් ද බොහෝ ආකාරවලින් දායක විය.මේ අතරට 1880 දී චිත්‍රපට රෝල් සහිත 8-mm ප්‍රක්ෂේපකයක්(projector) එතුමා පාසලට ලබා දුන් අතර එය ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලද පළමු ප්‍රක්ෂේපකය ලෙස සැලකේ.ඒ වනවිට ලංකාවේ කිසිදු පාසලක අධ්‍යයාපන කටයුතු සදහා තබා කිසිදු රාජ්‍ය ආයතනයක් තුලවත් ප්‍රක්ෂේපණ තාක්ෂණය භාවිතා නොවීය.නමුත් මීට දශක තුනකට පමණ පෙර මේවායේ වටිනාකම නොදන්නා අදාළ බලධාරීන් දකුණු පළාත් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ සහ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයේ අවසරය සහ අනුමැතිය ඇතිවම පවත්වන ලද වෙන්දේසියකදී, පියරතන විද්‍යාලයේ හිටපු විදුහල්පතිවරයෙකුම වූ එස්.ආර්. චන්ද්‍රසේන පාසලේ කාමරයක දමා තිබූ භාවිතයට ගත නොහැකි භාණ්ඩ කිහිපයක් විකුණා දමා තිබුණි.ඒ අතර වටිනා කොඩැක් චිත්‍රපට 8 මි.මී. රීල් කිහිපයක් සහිත පළමු ප්‍රොජෙක්ටරය ද විය,එය අසල ආහාර සපයන්නෙකුට ඒ අවස්ථාවේ විකුණා දමා තිබුනේ එහි පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ඓතිහාසික වටිනාකම නොසලකා ය.

තවද,හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් තුමා විසින් විදයාලය වෙත පරිත්‍යාග කරන ලද දුරකථයනයක් 1990 දී පමණ අස්ථානගතව තිබෙන අතර එය ලංකාවේ එතෙක් පැවති පැරණිම දුරකථන වලින් එකක් ලෙස ද සැලකේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First Buddhist school on verge of collapse: Time ripe to rebuild education|url=https://archives.dailynews.lk/2001/pix/PrintPage.asp?REF=/2010/06/15/fea03.asp|last=Kurugala|first=Priyanka|date=2010-06-15|access-date=2025-08-19|publisher=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]]}}&lt;/ref&gt; 

ධම්මසාර හිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසු උන්වහන්සේට ද කරන ගෞරවයක් ලෙස පාසල &quot;ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන විද්‍යාලය&quot;  යන නව නාමය යටතේ ක්‍රියාත්මක විය.බණ්ඩාරනායක ආණ්ඩු සමයේ ඉංග්‍රීසී භාෂාව රහිතව තම මව් භාෂාවෙන් දරුවන් අධ්‍යයාපනය ලැබිය යුතු බවට ගත් ප්‍රතිපත්තිය නිසා පාසල තුළ ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයාපනය ද අවසන් වූ අතර 20 සියවසේ අගභාගයේ වනවිට ගාල්ල හා අම්බලන්ගොඩ නගර ආශ්‍රිතව ප්‍රසිද්ධ පාසල් ආරම්භ වීම හා ඒ පාසල් වෙත දරුවන් ඇතුළත් කිරීමට දෙමාපියන් සතුවූ උනන්දුව වැඩිවීම වැනි හේතු මත පියරතන විද්‍යාලය වෙත ඇතුළත් කරනු ලබන සිසු සංඛ්‍යාව ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුණි.21 වන සියවසේ මුල් භාගය වනවිට පාසලේ සමස්ත සිසු සංඛයාව 120 ට අඩු වූ අතර ඒ සමයේ පාසල තුල ක්‍රියාත්මක වූ උසස් පෙළ පන්ති අකර්මණ්‍ය වී පාසල සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා පමණක් ක්‍රියාත්මක මහා විද්‍යාලයක් බවට පත් විණ.තවදුරටත් පාසලේ සිසු ප්‍රමාණය අඩු වූ නිසා 20 වන සියවසේ අග දශකයේ මිශ්‍ර පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ මුත් එයින් ද ප්‍රතිලාභයක් නොවීය.පසුව පාසල ප්‍රාථමික විද්‍යාලයක් දක්වා පහත වැටුණු අතර වැසීමට ආසන්න තත්ත්වයට පත්විය.2015 පත් වුණ යහපාලන ආණ්ඩුව සමයේ පාසල නැවත ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ ක්‍රියාවලියක් මගින් සෞභාග්‍යා පාසලක් බවට පත් කළ අතර එහි නිල නාමය ද &quot;ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන සෞභාග්‍යා ප්‍රාථමික විද්‍යාලය&quot; ලෙස ද වෙනස් කරනු ලැබීය.වර්මානය වන විට විදයාලයේ පැරණි ගොඩනැගිලි අභාවයට යමින්,පුරාවිද්‍යා වටිනාකමින් යුතු දේපළ ද දිනෙන් දින විනාශ වී යන බවක් පෙනේ.පාසල ද ක්‍රියාත්මක වන්නේ ළමුන් හා ගුරුවරුන් සීමිත ගණනක් සිටින වැසී යාමට ආසන්න පාසලක් ලෙස වීම කණගාටුවට කරුණකි.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.sundaytimes.lk/171001/plus/a-forgotten-chapter-in-buddhist-education-261597.html |title=A forgotten chapter in Buddhist education |work=The Sunday Times Sri Lanka |access-date=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;SO-2004&quot;&gt;{{Cite news |url=http://archives.sundayobserver.lk/2004/12/05/fea04.html |title=The saga of the first Buddhist school |last=Karunadasa |first=W. M. |date=2004-12-05 |work=Sunday Observer |access-date=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;

==විෂය මාලාව හා අධයාපන ක්‍රමය==
ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාවේ අධයාපන ක්‍රමය එකල පැවති මිෂනාරි අධ්‍යාපනය ක්‍රමය මෙන් හෝ වර්තමානයේ පවතින අධයාපන ක්‍රමය මෙන් නොවී ය.පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන් විසින් අරඹන ලද පාසල්වල එයටම ආවේණික වූ විෂය මාලාවක් සහ අධයාපන ක්‍රමයක් විය.එය සහමුලින්ම බෞද්ධ අධයාපන ක්‍රමයක් වූ අතර එකල සමාජ තත්ත්වය අනුව උගත්,ගුණගරුක දරුවකු බිහිකිරීම මූලික කොට ගෙනම සකස් වූවක් බව පෙනේ.එසේම එදා තිබූ මිෂනාරී පාසල්වල තරගකාරී හා බටහිර අධයාපන ක්‍රමය මෙන් හෝ අද දක්නට ලැබෙන බෞද්ධ පාසල්වල ඇති බෞද්ධ අධයාපනය රහිත තරගකාරී බවින් යුතු අධයාපන ක්‍රමයට ද වඩාත් හාත්පසින් වෙනස් වූවක් විය.එය Journey of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch හි දක්වා ඇත්තේ මෙසේය. &lt;ref name=&quot;jstor.org&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/23730776|jstor = 23730776|title = Cultural RenaissanceA lesserknown pioneer Ven. Piyaratana Tissa Maha Thera: PRESIDENTIAL ADDRESS|last1 = Ariyapala|first1 = M. B.|journal = Journal of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch|year = 1980|volume = 25|pages = 1–27}}&lt;/ref&gt;

{{Blockquote|යථෝක්ත පාඨශාලාවේ ස්වසමයානුකූල වචනයන්ගෙන් හා අක්ෂරොච්චාරණය දැනගැනීමට පහසුලෙසද ගලපන ලද පළමුවෙනි පොතක්ද,සංකේෂ සම්බුද්ධ චරිතය සහිත ගිහිගෙයි පිළිපැදිය යුතු ධර්මප්‍රකාශිත ඤෙය්‍යත්ථදීපනී නම් ග්‍රන්ථයක්ද  එසේම ප්‍රතිපත්ති ඉගණීමට ජිනධර්මවිකාශිනි නම් කුඩා පොතක්ද යන පොත් තුනක් උභයාර්ථසාධක සමාගමේ නිලධාරීන් වන දොඩන්දූව දොන් දිනෙස් ද සිල්වා වීරසූරිය උපාසක මහතාද එම දොන් ජුවානිස් විමලසූරිය කොන්ස්තාපල් ආරච්චි මහතාද යන ලොකාර්ථකාමී මහතුන් විසින් රුපියල් 800 ක වියදමින් මුද්‍රණය කරවා ස්වකීය පාඨශාලාවේ ඉගැන්වීම පිණිස පරිත්‍යාග කරන ලදින් ඉතිරි පොත් අවශේෂ ලෝකයාගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස විසුරුවා හරින ලදී.{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=24}} }}

===ප්‍රධාන විෂය මාලාව===
# පළමුවන පාඩම් පොත
# බුද්ධ වන්දනාව
# සරණත්තය දීපනී නම් ග්‍රන්ථය 
# ජින ධර්ම විකාශිනී නම් ග්‍රන්ථය
# සෙය්‍යාර්ථ දීපනී නම් ග්‍රන්ථය 
# අකුරු ශාස්ත්‍රය

පාඨශාලාව තුළ දරුවන්ට අකුරු ශාස්ත්‍රය ඉගැන්වීම හැරුණු විට පියරතන තිස්ස මහා නාහිමිගේ විෂය මාලාවට ගුණාත්මක බෞද්ධ අධ්‍යපන ක්‍රමවේදයක් ඇතුළත් විය. එහි පළමුවරට තිබුණේ &quot;පළමුවන පාඩම් පොත&quot; වන අතර දරුවන් බුදුදහමට ලැදි කිරීම උදෙසා දෙවනුව &quot;බුද්ධ වන්දනාවත්&quot; එක් කර තිබුණි.දරුවන්ට සරණාගමනය හෙවත් තිසරණය සරණයෑමේ ආනිශංස කියා දීම උදෙසා තෙවනුව &quot;සරණත්තය දීපනී&quot; නම් ග්‍රන්ථය ඉගැන්වීම සිදු කෙරිණි.

සරණාගමණයේ සිට ප්‍රාණඝාතාදී අකුසල කර්මයන්හි යෙදීමෙන් ලැබෙන කර්ම විපාකයන් දරුවන්ට කියාදීම උදෙසා ද, සිගාලෝවාද සූත්‍රයෙන් දැක්වෙන සතර කර්ම ක්ලේශයන්,සතර අගති ආදිය ද මව්පිය ගුරුවර ආදීන් කෙරෙහි දරුවන් දැක්විය යුතු ගෞරවාදරය ආදියද සරලව විස්තර කර දීම උදෙසා සිව්වනුව &quot;ජිනධර්ම විකාශිනී&quot; නම් ග්‍රන්ථය යොදා ගැනුණි.බුද්ධ චරිතය සවිස්තරව ද,චතුරාර්ය සත්‍යය ආදී ධර්ම විභාගය ද,බෞද්ධ ගුණ ධර්ම වගා කිරීමෙන් මෙලොව පරලොව වැඩ සාදන අයුරුද,තුන් සූත්‍රය හා එහි සරල අදහස් කියාදිම උදෙසා &quot;සෙය්‍යාර්ථ දීපනී&quot; ග්‍රන්ථය ද යොදා ගැනුණි.එකල සමාජ තත්ත්වය මත උගත් හා ගුණගරුක බෞද්ධ දරුවකු බිහිකිරීම උදෙසා මෙම අධ්‍යයාපනය වෙසෙසින් ඉවහල් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=The first Sinhala Buddhist school|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20060709/review.htm#The|last=Ratnayake|first=Sunalie|date=2006-07-09|work=The Sunday Leader|access-date=2025-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127212113/http://www.thesundayleader.lk/archive/20060709/review.htm#The|archive-date=2011-11-27}}&lt;/ref&gt;

==ජාතික උරුමය හා පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකය==
වර්ෂ 2004 දී ජ්‍යේෂ්ඨ මහාචාර්ය ඩබ්ලිව්.එම්.කරුණාදාස විසින් ඇපෑලක් මගින් පාසලේ ඒවන ඒවනවිට පැවති තත්ත්වය රජය වෙත දැනුම් දුන් අතර පාසල &quot;සංස්කෘතික උරුමයක්&quot;ලෙස නම් කිරීමේ වටිනාකම හෙතෙම විවිධ මුද්‍රිත හා විද්යුත් මාධ්‍ය ඔස්සේ නිරන්තර අවධානයට යොමු කලේය.ඒ අනුව මෙම පාසලේ ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සැලකිල්ලට ගත් ශ්‍රී ලංකා රජය,වර්ෂ 2004 දෙසැම්බර් මස 12 වන දින එනම් පියරතන තිස්ස හිමියන්ගේ 178 වන ජන්ම දින සංස්වත්සරය යෙදුණු දින එවකට පැවති ජාතික උරුම සහ සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්‍ය [[විජිත හේරත්]] හා එම අමාත්‍යාංශය එක්ව මෙම විද්‍යාලය '''ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උරුමයක්''' ලෙස නම් කරන ලද අතර වර්ෂ 2006 අගෝස්තු මස 18 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] විසින් පැරණි පාසල් ගොඩනැගිල්ල ඇතුලු ප්‍රදේශය '''පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක්''' වශයෙන් ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය විසින් නිකුත් කළ ගැසට් අංක 1459 යටතේ ප්‍රකාශයට පත් කර සංරක්ෂණය කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |work=Government of Sri Lanka |volume=No. 1459 |publication-date=18 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Over Rs. 440,000 to renovate 1 st Sinhala- Buddhist school|url=https://archives.dailynews.lk/2012/02/02/news40.asp|last=Kurugala|first=Priyanka|date=2012-02-02|work=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]]|access-date=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;

==පාසලේ සුවිශේෂත්වය==
*ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල වීම
(මහාචාර්ය [[ගුණපාල මලලසේකර|ගුණපාල මලලසේකරයන්ට]] අනුව මෙය ලෝකයේ ද ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල වේ)&lt;br&gt;

*ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම සිංහල බෞද්ධ පාසල වීම.&lt;br&gt;

*ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ බාලක පාසල වීම&lt;br&gt;

*ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙසත්,ජාතික උරුමයක් ලෙසත් නම් කරන ලද ප්‍රථම හා එකම පාසල වීම.&lt;br&gt;

==පාසලෙන් බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයින් හා පාසල ඇසුරු කළ ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයින්==
මෙම විද්‍යාලයේ උච්චතම අවස්ථාව තුල රටට වැදගත් පුද්ගලයින් විශාල ප්‍රමාණයක් දායාද කළ අතර ඒ අතර ආචාර්යවරු,මහාචාර්යවරු,වෛද්‍යවරු,ඉංජිනේරුවරු,පමණක් නොව විදයාඥයන් පවා දායාද කර තිබේ.ඊට අමතරව ජාතික ආගමික පුනර්ජීවනයට සහය දුන් ජාතික විරුවන් බොහෝ දෙනෙක් ද මේ පාසල සමග තම සම්බන්ධතාවන් පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ.
===කීර්තිමත් ආදි සිසුවන්===
*දොඩන්දූවේ ධර්මසේන අනු නාහිමි
*ටිබෙට් ජාතික එස්.මහින්ද හිමි
*පින්නදූවගේ සෑම් ඩී.සිල්වා
*මහාචාර්ය එම්.බී.ආරියපාල
*මහාචාර්ය ඩබ්ලිව්.එම්.කරුණාදාස
*[[සිරිල් පොන්නම්පෙරුම|මහාචාර්ය සිරිල් පොන්නම්පෙරුම]]

===පාසල සමඟ සමීප සබඳතාවක් තබාගත් පුද්ගලයින්===
*දොඩන්දූවේ ශ්‍රී ධර්මසේන විද්‍යාසාගර තර්කපඤ්චානන මහ පඬි
*කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්
*අනගාරික ධර්මපාල 
*මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි
*හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි
*පොල්වත්තේ ශ්‍රී බුද්ධදත්ත හිමි

==අමතර ලිපි==
*[[ගාල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයේ ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
&lt;!--==උපුටාගැනීම්==
==මූලාශ්‍ර==
==බාහිර සබැඳි== --&gt;

==යොමු==
{{Reflist}}

==උපුටා ගැනීම්==
{{Reflist|group=උපුටා ගැනීම්}}
==මූලාශ්‍ර==
*{{Cite journal |last=Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |year=1981 |title=Journal of the Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |url=https://noolaham.net/project/46/4573/4573.pdf |journal=History |language=en |location=[[කොළඹ]] |publisher=Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |publication-date=1981 |volume=XXV |jstor=i23727563 |lccn=76913504}}</text>
      <sha1>iqivjsalj5n6uzfq9cv2ge11vl791po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කිරිබාටි හි ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184633</id>
    <revision>
      <id>783759</id>
      <parentid>763353</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T04:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55838" sha1="a1z3acjtpi7f7luck7t24vt6wmmg8au" xml:space="preserve">
[[File:Tabiteuean_warriors_of_the_Gilberts_Islands,_about_1840.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tabiteuean_warriors_of_the_Gilberts_Islands,_about_1840.png|thumb|මෝර දත් සහිත ආයුධ සහිත ටැබිටූවාහි ඉල්බර්ටීස් රණශූරයන්, 1841]]

=== මුල් ඉතිහාසය ===
කිරිබති ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ, ක්‍රි.පූ. 3000&lt;ref name=&quot;cind&quot;&gt;Macdonald, Barrie (2001) ''Cinderellas of the Empire: towards a history of Kiribati and Tuvalu'', Institute of Pacific Studies, [[University of the South Pacific]], Suva, Fiji, {{ISBN|982-02-0335-X}}, p. 1&lt;/ref&gt; සහ ක්‍රි.ව. 1300 අතර කාලයක සිට, දකුණු කෙළවරේ නුයි ඇතුළුව උතුරේ සිට දකුණට එකම සාගර භාෂාව කතා කරන ඔස්ට්‍රෝනියානු ජනයා වාසය කර ඇත.{{sfn|Thomas|2003|p=5}} මෙම ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා වී නොතිබුණි; පසුව, සැමෝවා, ටොංගා සහ ෆීජි යන රටවලින් පැමිණි නාවිකයින් පිළිවෙලින් පොලිනීසියානු සහ මෙලනීසියානු සංස්කෘතික අංශ කිහිපයක් හඳුන්වා දුන්හ. දූපත් අතර අන්තර් විවාහ සහ දැඩි සංචලනය සංස්කෘතික වෙනස්කම් බොඳ කිරීමට නැඹුරු වූ අතර සැලකිය යුතු මට්ටමක සංස්කෘතික සමජාතීයකරණයට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/319111/Kiribati Kiribati]. ''Encyclopædia Britannica''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Background Note: Kiribati |url=http://www.mfep.gov.ki/Facts%20and%20Background.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091014051525/http://www.mfep.gov.ki/Facts%20and%20Background.htm |archive-date=14 October 2009 |access-date=23 July 2020 |website=Ministry of Finance and Economic Development}}&lt;/ref&gt; ප්‍රධාන වශයෙන් පුරාවෘත්ත රකින්නන්ගේ ස්වරූපයෙන් දේශීය වාචික ඉතිහාසඥයින් යෝජනා කරන්නේ මෙම ප්‍රදේශය මුලින්ම මෙලනීසියාවෙන් පැමිණි මුහුදු ගමන් කරන පිරිසක් විසින් ජනාවාස කරන ලද බවත්, ඔවුන් අඳුරු සමක් ඇති, රැලි සහිත හිසකෙස් ඇති සහ කෙටි උසකින් යුක්ත බවත්ය. ඉන්පසු මෙම ආදිවාසී ජනයා බටහිරින් පැමිණි මුල් ඔස්ට්‍රෝනියානු නාවිකයින්, උස හා පැහැපත් සමක් ඇති බවට වාචිකව විස්තර කරන ලද මැටැං නම් ස්ථානය වෙත පැමිණියහ.[[File:Makin_Islander.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Makin_Islander.jpg|thumb|ඇල්ෆ්‍රඩ් තෝමස් අගේට් (1841) විසින් අඳින ලද මැකින් දූපත් වල ස්වදේශිකයෙකුගේ චිත්‍රය]]
ක්‍රි.ව. 1300 දී පමණ, සැමෝවා වෙතින් සමූහ පිටවීමක් සිදු වූ අතර එමඟින් බොහෝ ගිල්බට් ජනයාගේ මිශ්‍රණයට පොලිනීසියානු සම්භවය එකතු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 September 2021 |title=DNA offers a new look at how Polynesia was settled |url=https://www.sciencenews.org/article/dna-genetics-how-polynesia-settled-migration-islands-pacific-ocean |access-date=8 May 2025 |website=ScienceNews |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 December 2010 |title=Study gives Polynesia migrations new timelines |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/194538/study-gives-polynesia-migrations-new-timelinesn |access-date=8 May 2025 |website=rnz.co.nz |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Harris|first1=D. N.|last2=Kessler|first2=M. D.|last3=Shetty|first3=A. C.|last4=Weeks|first4=D. E.|last5=Minster|first5=R. L.|last6=Browning|first6=S.|last7=Cochrane|first7=E. E.|last8=Deka|first8=R.|last9=Hawley|first9=N. L.|last10=Reupena|first10=M. S.|last11=Naseri|first11=T.|date=2020|title=Evolutionary history of modern Samoans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|language=en|volume=117|issue=17|pages=9458–9465|bibcode=2020PNAS..117.9458H|doi=10.1073/pnas.1913157117|pmc=7196816|pmid=32291332|doi-access=free|author12=Trans-Omics for Precision Medicine (TOPMed) Consortium|author13=TOPMed Population Genetics Working Group|last14=McGarvey|first14=S. T.|last15=O'Connor|first15=T. D.}}&lt;/ref&gt; මෙම සැමෝවා වැසියන් පසුව පොලිනීසියානු භාෂාවල සහ සංස්කෘතියේ ප්‍රබල ලක්ෂණ ගෙන ආ අතර, ඔවුන්ගේම සැමෝවා සම්ප්‍රදායන් මත පදනම් වූ වංශ නිර්මාණය කළ අතර කිරිබාතිහි දැනටමත් ආධිපත්‍යය දරන ස්වදේශික වංශ සහ බලතල සමඟ සෙමින් බැඳී සිටියහ.

15 වන සියවස පමණ වන විට, ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් පාලනය යටතේ (උආ) උතුරු දූපත් සහ ප්‍රධාන වශයෙන් ඔවුන්ගේ වැඩිහිටි කවුන්සිලයේ (උනිම්වානේ) පාලනය යටතේ මධ්‍යම සහ දකුණු දූපත් අතර දැඩි ලෙස වෙනස් පාලන ක්‍රම ඇති විය. සාම්ප්‍රදායික සමානාත්මතා සමාජයක් පවත්වාගෙන යාම ලෙස හැඳින්වෙන එකම දූපත ලෙස ටැබිටියුවා ව්‍යතිරේකයක් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tabiteuea Island |url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/islands-to-explore/tabiteuea-island/ |access-date=8 May 2025 |website=kiribatitourism.gov.ki |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Geddes|first1=William Harold|date=1975|title=Tabiteuea North: its Social and Economic Organisation|url=https://ir.wgtn.ac.nz/items/7f332ba9-c7b3-4ed4-b00c-1a2a3409a418|language=en|access-date=8 May 2025|website=Victoria University of Wellington}}&lt;/ref&gt;

ටැබිටියුවා යන නම &quot;ප්‍රධානීන් තහනම්&quot; යන අර්ථය ඇති ටැබිටියුවා යන මූල වාක්‍ය ඛණ්ඩයෙන් පැන නගී.&lt;ref&gt;But the organization of the political decisions was far more complex as described by Jean-Paul Latouche, in ''Qui veut prendre la parole ?'' (2003) by [[Marcel Detienne]].&lt;/ref&gt; සිවිල් යුද්ධය ඉක්මනින්ම සාධකයක් බවට පත් වූ අතර, ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම ජයග්‍රහණයේ ප්‍රධාන ආකාරය විය. වංශ සහ ප්‍රධානීන් සම්පත් සඳහා සටන් කිරීමට පටන් ගත් අතර, වෛරයෙන් සහ නැවත ඇවිළුණු ලේ ආරවුල් වලින් උත්තේජනය වූ අතර, ඒවායේ මූලාරම්භය මාස, අවුරුදු හෝ දශක ගණනාවකට පෙර පැවතුනි. මෙම කැළඹීම යුරෝපීය සංචාරය සහ යටත් විජිත යුගය දක්වාම පැවතුන අතර, එමඟින් යුරෝපීයයන් සමහර I-කිරිබාටි නායකයින්ට ලබා දුන් තුවක්කු සහ කාලතුවක්කු සන්නද්ධ නැව් ආධාරයෙන් ඇතැම් දූපත් තම සතුරන් විනාශ කිරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;jps.auckland.ac.nz&quot;&gt;{{cite journal|last=Maude|first=H. E.|author-link=Henry Evans Maude|date=1961|title=Post-Spanish discoveries in the central Pacific|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_70_1961/Volume_70%2C_No._1/Post-Spanish_discoveries_in_the_central_Pacific%2C_by_H._E._Maude%2C_p_67-111/p1|url-status=dead|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=70|pages=67–111|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227235057/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_70_1961/Volume_70,_No._1/Post-Spanish_discoveries_in_the_central_Pacific,_by_H._E._Maude,_p_67-111/p1|archive-date=27 December 2021|access-date=29 July 2020|number=1}}&lt;/ref&gt;

මේ කාලයේ I-කිරිබාටි හි සාමාන්‍ය හමුදා අවි වූයේ මෝර දත් සහිත ලී හෙල්ල,&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 May 2019 |title=At Harms Length: Shark Tooth Spears of the Gilbert Islands |url=https://www.bowers.org/index.php/collections-blog/at-harms-length-shark-tooth-spears-of-the-gilbert-islands |access-date=8 May 2025 |website=bowers.og |language=en}}&lt;/ref&gt; පිහි සහ කඩු සහ ඝන පොල් කෙඳි වලින් නිර්මාණය කරන ලද සන්නාහ ඇඳුම් ය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 2020 |title=The art of armour in Kiribati |url=https://www.fg-art.org/en/artwork-of-the-month-archives/the-art-of-armour-in-kiribati |access-date=8 May 2025 |website=fg-art.org |language=en}}&lt;/ref&gt; පරම්පරා ගණනාවක් පුරා ලබා දුන් උපකරණවල ප්‍රබල හැඟීම්බර වටිනාකම නිසා, එකල තිබූ වෙඩි බෙහෙත් සහ වානේ ආයුධ වෙනුවට ඔවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් මේවා භාවිතා කළහ. දුනු, ගල්පටි සහ හෙල්ල වැනි පරාසයක ආයුධ කලාතුරකින් භාවිතා කරන ලදී; අතින්-අතින් සටන් කිරීම අදටත් භාවිතා කරන කැපී පෙනෙන කුසලතාවයක් වූ අතර, ඒ හා සම්බන්ධ විවිධ තහනම් කිරීම් නිසා කලාතුරකින් සඳහන් වුවද, රහස්‍යභාවය ප්‍රධාන එකකි. අබෙමාමා හි උසස් ප්‍රධානී ටෙම්බිනොක් මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ ගිල්බට් දූපත් වල ව්‍යාප්තවාදී ප්‍රධානීන් දුසිම් ගනනක් අතරින් අවසාන පුද්ගලයා විය,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kambati K. Urian |date=1995 |title=In Their Words: History and Society in Gilbertese Oral Tradition |url=https://fr.scribd.com/document/687185479/21221 |access-date=8 May 2025 |website=bowers.og |language=en}}&lt;/ref&gt; අබෙමාමා ඓතිහාසිකව ඔවුන්ගේ අදාළ යුනිම්වානේ සාම්ප්‍රදායික දකුණු දූපත් වල පාලනයට අනුකූල වුවද. ස්ටීවන්සන් අබෙමාමා හි රැඳී සිටියදී ඉහළ ප්‍රධානියාගේ චරිතය සහ පාලන ක්‍රමය පිළිබඳව ගැඹුරින් සොයා බැලූ රොබට් ලුවී ස්ටීවන්සන්ගේ &quot;ඉන් ද සවුත් සීස්&quot; පොතේ ඔහු අමරණීය විය. ගිල්බට් දූපත් වලට ඔහු පැමිණීමේ 90 වන සංවත්සරය 1979 ජූලි 12 වන දින කිරිබාති හි නිදහස සැමරීම සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In the South Seas, by Robert Louis Stevenson |url=https://www.gutenberg.org/files/464/464-h/464-h.htm}}&lt;/ref&gt;

=== යටත් විජිත යුගය ===
17 වන සහ 18 වන සියවස්වල යුරෝපීය නැව් මගින් අවස්ථා කිහිපයකදී සංචාරයන් සිදු විය,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Maude|first1=H. E.|last2=Heyen|first2=G. H.|year=1959|title=Spanish Discoveries in the Central Pacific: A Study in Identification|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_68_1959/Volume_68,_No._4/Spanish_discoveries_in_the_Pacific,_by_H._E._Maude,_p_285-326/p1|url-status=dead|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=68|issue=4|pages=285–326|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208024508/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_68_1959/Volume_68,_No._4/Spanish_discoveries_in_the_Pacific,_by_H._E._Maude,_p_285-326/p1|archive-date=8 December 2021|access-date=27 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Maude|first=H. E.|year=1961|title=Post-Spanish Discoveries in the Central Pacific|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_70_1961/Volume_70,_No._1/Post-Spanish_discoveries_in_the_central_Pacific,_by_H._E._Maude,_p_67-111/p1|url-status=dead|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=70|issue=1|pages=67–111|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227235057/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_70_1961/Volume_70,_No._1/Post-Spanish_discoveries_in_the_central_Pacific,_by_H._E._Maude,_p_67-111/p1|archive-date=27 December 2021|access-date=27 February 2015}}&lt;/ref&gt; එම නැව් ලෝකය වටා ගමන් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර, නැතහොත් දකුණේ සිට උතුරු පැසිෆික් සාගරයට යාත්‍රා කිරීමේ මාර්ග සොයමින්, මාර්ගගත භූමියේ තල්මසුන් දඩයම් කිරීම,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Lever R.J.A.W.|date=April 1964|title=Whales and Whaling in the Western Pacific|url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/1a/1ac948972f523b26359f2d23693d2a69.pdf?sv=2015-12-11&amp;sr=b&amp;sig=e%2BiGKv891HWj4Rk6E2BEhTX4gfkUKDsOwIKeCJA%2FFXQ%3D&amp;se=2021-01-25T00%3A32%3A52Z&amp;sp=r&amp;rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&amp;rsct=application%2Fpdf&amp;rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPB14_2_Lever.pdf%22|url-status=dead|journal=South Pacific Bulletin|volume=14|issue=2|pages=33–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923054026/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/1a/1ac948972f523b26359f2d23693d2a69.pdf?sv=2015-12-11&amp;sr=b&amp;sig=e%2BiGKv891HWj4Rk6E2BEhTX4gfkUKDsOwIKeCJA%2FFXQ%3D&amp;se=2021-01-25T00%3A32%3A52Z&amp;sp=r&amp;rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&amp;rsct=application%2Fpdf&amp;rscd=inline%3B%20filename%3D%22SPB14_2_Lever.pdf%22|archive-date=23 September 2020|access-date=30 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Best|first=P. B.|year=1983|title=Sperm whale stock assessments and the relevance of historical whaling records|journal=Report of the International Whaling Commission|volume=Special Issue 5|pages=41–55}}&lt;/ref&gt; සහ කළු කුරුළු කිරීම ලෙස හැඳින්වෙන බලහත්කාර ශ්‍රම බඳවා ගැනීමේ පිළිවෙත් සමඟ සම්බන්ධ ශ්‍රම නැව් සොයමින් ගමන් කරන වෙළඳාමක් විය. 19 වන සියවසේදී කනක සේවකයින් විශාල වශයෙන් බඳවා ගැනීම සමාජ, ආර්ථික, දේශපාලනික, ආගමික සහ සංස්කෘතික ප්‍රතිවිපාක ඇති කළේය. 1845 සිට 1895 දක්වා කාලය තුළ කම්කරුවන් 9,000 කට වැඩි පිරිසක් විදේශගත කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ආපසු පැමිණියේ නැත.&lt;ref name=&quot;cind&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|last1=Geddes|first1=W. H.|last2=Chambers|first2=A.|last3=Sewell|first3=B.|last4=Lawrence|first4=R.|last5=Watters|first5=R.|title=Islands on the line: team report|year=1982|series=Atoll economy : social change in Kiribati and Tuvalu, no. 1|publisher=Australian National University|location=Canberra}}&lt;/ref&gt;

ගමන් කරන වෙළඳාම 1830 ගණන්වල සිට යුරෝපීය, ඉන්දියානු, චීන, සැමෝවා සහ අනෙකුත් පදිංචිකරුවන්ට හේතු විය; ඔවුන් අතර වෙරළට පැන යන්නන්, කස්ටිය ගිය අය,&lt;ref name=&quot;maude&quot;&gt;H. E. Maude, ''Beachcombers and castaways'', The Journal of the Polynesian Society 73: 3 (1964) 254–293&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICC&quot;&gt;{{cite book |last1=Campbell |first1=Ian C. |title=Gone Native in Polynesia: Captivity Narratives and Experiences from the South Pacific |publisher=Praeger |year=2014 |isbn=978-0313307874}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BC&quot;&gt;{{cite book |last1=Milcairns |first1=Susanne Williams |title=Native Strangers: Beachcombers, Renegades and Castaways in the South Seas |publisher=Penguin Books |year=2006 |location=Auckland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{cite book |last1=Ralston |first1=Caroline |title=Native Strangers: Grass Huts and Warehouses: Pacific Beach Communities of the Nineteenth Century |publisher=University of Queensland Press |year=2014 |isbn=9781921902321}}&lt;/ref&gt; වෙළඳුන් සහ මිෂනාරිවරුන් ඇතුළත් විය. ඇමරිකානු විදේශ දූත මණ්ඩල කොමසාරිස් මණ්ඩලයේ (ABCFM) ආචාර්ය හිරාම් බිංහැම් II 1857 දී අබායැං වෙත පැමිණියේය. ටහිටි හි ක්‍රිස්තියානීන් බවට පත් වූ ගිල්බට් දූපත් වැසියන් දෙදෙනෙකු වන බෙටෙරෝ සහ ටිරෝයි විසින් 1880 දී පමණ නොනූටි හි රෝමානු කතෝලික ඇදහිල්ල හඳුන්වා දෙන ලදී. පූජනීය හදවතේ රෝමානු කතෝලික මිෂනාරිවරුන් වන පිය ජෝසප් ලෙරේ, පිය එඩ්වඩ් බොන්ටෙම්ප්ස් සහ සහෝදර කොන්රාඩ් වෙබර් 1888 දී නොනූටි වෙත පැමිණියහ.&lt;ref name=&quot;MKT&quot;&gt;{{cite web |last= |date=2019 |title=Tourism Authority of Kiribati |url=https://visitkiribati.travel/wp-content/uploads/2019/05/4Tarawa-Guide-2019-final.pdf |access-date=30 March 2024 |work=Mauri – Kiribati, Tawara and Gilberts}}&lt;/ref&gt; ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ (LMS) රෙපරමාදු මිෂනාරිවරු දකුණු ගිල්බට්ස් හි ද ක්‍රියාකාරී වූහ. 1870 ඔක්තෝබර් 15 වන දින, LMS හි පූජ්‍ය සැමුවෙල් ජේම්ස් විට්මි අරෝරේ වෙත පැමිණි අතර, එම මාසයේ අගභාගයේදී ඔහු ටමානා, ඔනෝටෝවා සහ බෙරු වෙත ගියේය.&lt;ref name=&quot;SJM&quot;&gt;{{cite book |last=Whitmee |first=Samuel James |title=A missionary cruise in the South Pacific being the report of a voyage amongst the Tokelau, Ellice and Gilbert islands, in the missionary barque &quot;John Williams&quot; during 1870 |publisher=J. Cook &amp; Co. |year=1871 |location=Sydney}}&lt;/ref&gt; 1872 අගෝස්තු මාසයේදී, LMS හි ජෝර්ජ් ප්‍රැට් දූපත් වෙත ගියේය.&lt;ref name=&quot;LMS&quot;&gt;{{cite book |last=Lovett |first=Richard |title=The history of the London Missionary Society, 1795-1895 |publisher=H. Frowde |year=1899 |volume=1 |location=London}}&lt;/ref&gt;[[File:Declaration_of_a_protectorate_on_Abemama_by_Captain_Davis,_27th_May_1892.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Declaration_of_a_protectorate_on_Abemama_by_Captain_Davis,_27th_May_1892.JPG|thumb|1892 මැයි 27 වන දින කපිතාන් EHM ඩේවිස් විසින් අබෙමාමා හි ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී]]
1886 දී, ඇන්ග්ලෝ-ජර්මානු ගිවිසුමක් මගින් &quot;හිමිකම් නොලබන&quot; මධ්‍යම පැසිෆික් කලාපය බෙදා වෙන් කරන ලද අතර, නාඌරූ ජර්මානු බලපෑම් ක්ෂේත්‍රයේ ඉතිරි වූ අතර, බනාබා (යුරෝපීයයන් විසින් සාගර දූපත ලෙස හැඳින්වේ) සහ අනාගත GEIC බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම් ක්ෂේත්‍රයේ අවසන් විය. 1892 දී, ගිල්බට් දූපත් වල දේශීය ගිල්බට් බලධාරීන් (උතුරු ගිල්බට් කණ්ඩායමේ ප්‍රධානියෙකු වන උයියා, සහ අටුන් ටෙ බොටි හෝ වංශයේ ප්‍රධානියා &lt;ref name=&quot;maude2&quot;&gt;{{cite journal|last=Maude|first=H. E.|year=1963|title=The Evolution of the Gilbertese ''Boti''|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=3260|url-status=dead|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=72|issue=Supplement Memoir No. 35|pages=1–68|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127175542/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/?wid=3260|archive-date=27 January 2019|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt;) රාජකීය නාවික හමුදාවේ HMS රාජකීයයාට අණ දෙන කපිතාන් එඩ්වඩ් ඩේවිස් විසින් ඔවුන් අසල ඇති එලිස් දූපත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමට එකඟ විය. ඒවා මුලින්ම මැකින් දූපත් (1893–95), පසුව බෙටියෝ, තාරාවා (1896–1908) සහ බනාබා (1908–1942) පදනම් කරගත් නේවාසික කොමසාරිස්වරයෙකු විසින් පරිපාලනය කරන ලදී, එය ෆීජි හි පිහිටි බටහිර පැසිෆික් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (WPHC) යටතේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයකි.&lt;ref name=&quot;BBCtimeline&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/2944816.stm|title=BBC Timeline: Kiribati|date=15 May 2008|access-date=29 July 2008|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; 1900 දී බනාබා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට එකතු කරන ලද්දේ එහි පසෙහි පොස්පේට් පාෂාණය (1900 දී සොයා ගන්නා ලදී) නිසාය. මෙම සොයා ගැනීම සහ පතල් කැණීම WPHC වෙත බදු සහ තීරුබදු ආකාරයෙන් සැලකිය යුතු ආදායමක් ලබා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Julia B. Edwards|date=2014|title=Phosphate mining and the relocation of the Banabans to northern Fiji in 1945: Lessons for climate change-forced displacement|url=https://journals.openedition.org/jso/7100|journal=Journal de la Société des Océanistes|language=en,fr|issue=138–139|pages=121–136|doi=10.4000/jso.7100|access-date=10 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ashima Sharma |date=November 22, 2023 |title=With phosphate mining, the threat of displacement returns to Kiribati |url=https://www.mining-technology.com/features/with-phosphate-mining-the-threat-of-displacement-returns-to-kiribati/ |access-date=10 May 2025 |website=mining-technology.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

1896 සිට 1908 දක්වා ගිල්බට්ස් සහ එලිස් දූපත් වල දෙවන නේවාසික කොමසාරිස් විලියම් ටෙල්ෆර් කැම්බල්ගේ හැසිරීම ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාදායක, අධිකරණ සහ පරිපාලන කළමනාකරණය (දූපත් වැසියන්ගෙන් බලහත්කාරයෙන් ශ්‍රමය ලබා ගැනීම පිළිබඳ චෝදනා ඇතුළුව) සම්බන්ධයෙන් විවේචනයට ලක් වූ අතර ආතර් මහෆි විසින් 1909 වාර්තාවේ මාතෘකාව බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite report|last=Mahaffy|first=Arthur|title=Report by Mr. Arthur Mahaffy on a visit to the Gilbert and Ellice Islands|access-date=26 July 2020|year=1909|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|chapter=CO 225/86/26804|chapter-url=http://www.wdl.org/en/item/2367/|archive-date=21 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321133610/https://www.wdl.org/en/item/2367/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1913 දී, නිව් ඒජ් පුවත්පතේ නිර්නාමික වාර්තාකරුවෙකු ඩබ්ලිව්. ටෙල්ෆර් කැම්බල්ගේ අක්‍රමිකතා විස්තර කළ අතර ආතර් මහෆිගේ අපක්ෂපාතීත්වයට අභියෝග කළේය, මන්ද ඔහු ගිල්බට්ස් හි හිටපු යටත් විජිත නිලධාරියෙකු වූ බැවිනි.&lt;ref name=&quot;AN&quot;&gt;{{cite journal|date=5 June 1913|title=Modern buccaneers in the West Pacific|url=https://dl.lib.brown.edu/pdfs/1140814207532014.pdf|journal=The New Age|location=South Africa|pages=136–140}}&lt;/ref&gt; නිර්නාමික වාර්තාකරු බනාබා හි පැසිෆික් පොස්පේට් සමාගමේ මෙහෙයුම් ද විවේචනය කළේය.&lt;ref name=&quot;AN&quot; /&gt;[[File:Boeing_314_Clipper_in_cruise.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boeing_314_Clipper_in_cruise.jpg|thumb|බෝයිං 314 ක්ලිපර් නෞකාව, 1940]]
1916 දී මෙම දූපත් ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් වල ඔටුන්න හිමි ජනපදය බවට පත්විය.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; ක්‍රිස්මස් දූපත (කිරිටිමති) ඇතුළු උතුරු රේඛා දූපත් 1919 දී ජනපදයට එකතු කරන ලද අතර,&lt;ref&gt;[[Fanning Island]] (Tabuaeran) and [[Teraina]] (Washington Island) were previously incorporated in 1888 into the BWPT.&lt;/ref&gt; ෆීනික්ස් දූපත් ජනාවාස යෝජනා ක්‍රමයක් සඳහා ෆීනික්ස් දූපත් 1937 දී එකතු කරන ලදී. 1940 ජූලි 12 වන දින, පෑන් ඇම් එයාර්වේස් හි ඇමරිකානු ක්ලිපර් හොනොලුලු සිට ඕක්ලන්ඩ් දක්වා ගුවන් ගමනකදී පළමු වරට කැන්ටන් දූපතට ගොඩ බැස්සේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Canton: Critical Stopover |url=https://www.panam.org/explorations/650-canton-critical-stopover |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327000204/https://www.panam.org/explorations/650-canton-critical-stopover |archive-date=27 March 2023 |access-date=27 July 2020}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රීමත් ආතර් ග්‍රිම්බල් (1913–1919) තාරාවා හි පිහිටි කැඩෙට් පරිපාලන නිලධාරියෙකු වූ අතර 1926 දී ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයේ නේවාසික කොමසාරිස් බවට පත්විය.{{sfn|Grimble|1952}}[[File:Stamp_Gilbert_Ellice_Islands_1939_3p.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stamp_Gilbert_Ellice_Islands_1939_3p.jpg|thumb|1939 දී හයවන ජෝර්ජ් රජුගේ රුව සහිත මුද්දරය]]
1902 දී, පැසිෆික් කේබල් මණ්ඩලය බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියාවේ බැම්ෆීල්ඩ් සිට ලයින් දූපත් වල ෆැනින් දූපත (ටබුඒරන්) දක්වා සහ ෆීජි සිට ෆැනින් දූපත දක්වා පළමු ට්‍රාන්ස්-පැසිෆික් ටෙලිග්‍රාෆ් කේබලය තැබූ අතර, එමඟින් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම ලොව වටා ගමන් කරන ටෙලිග්‍රාෆ් රේඛා මාලාවක් වන ඕල් රෙඩ් ලයින් සම්පූර්ණ කරන ලදී. හවායි වලට ආසන්නතම සංයුතිවලින් එකක් වන ෆැනින් දූපතේ පිහිටීම 1888 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් එය ඈඳා ගැනීමට හේතු විය. ප්‍රමාණවත් ගොඩබෑමේ ස්ථාන නොමැතිකම හේතුවෙන් පැල්මයිරා දූපත ඇතුළු ආසන්න අපේක්ෂකයින්ට පක්ෂව කතා කිරීමට නොහැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 March 2019 |title=Palmyra Atoll |url=https://www.smoketreemanor.com/palmyra-atoll/5/ |access-date=8 May 2025 |website=smoketreemanor.com |page=5 |language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජනපදය අවසානයේ උතුරු රේඛීය දූපත් එහි භූමි ප්‍රදේශවලට ඇතුළත් කළ අතර, ගිල්බට්ස් සහ ලයින් දූපත් අතර පිහිටා ඇති හව්ලන්ඩ්, ජාර්විස් සහ බේකර් දූපත් ඇතුළුව ෆීනික්ස් දූපත් සමඟද එසේ කළේය, එමඟින් භෞමික ආරවුලක් ඇති විය. එය අවසානයේ විසඳනු ලැබූ අතර අවසානයේ ඔවුන් තාරාවා ගිවිසුම යටතේ කිරිබාති හි කොටසක් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;That treaty was signed shortly after independence and ratified in 1983, with the United States relinquishing all claims to the sparsely-inhabited Phoenix Islands, and those of the Line Islands that are part of Kiribati territory.&lt;/ref&gt;

[[File:Tarawa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tarawa.jpg|දකුණ|thumb|1943 නොවැම්බර් මාසයේ ටරාවා සටනේදී ඇමරිකානු මැරීන් භටයින් ජපන් බංකරයකට පහර දුන්හ]]
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී පර්ල් වරායට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු, බුටරිටාරි සහ ටරාවා සහ උතුරු ගිල්බට් කණ්ඩායමේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ 1941 සිට 1943 දක්වා ජපානය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. බෙටියෝ ගුවන් තොටුපළක් සහ සැපයුම් කඳවුරක් බවට පත් විය. 1943 අගභාගයේදී ජපන් හමුදා නෙරපා හැරීම එක්සත් ජනපද මැරීන් බළකා ඉතිහාසයේ ලේ වැකි සටන් වලින් එකක් විය. 1943 නොවැම්බර් මාසයේදී මැරීන් භටයින් ගොඩ බැස්ස අතර ටරාවා සටන ඇති විය. යටත් විජිතයේ මූලස්ථානය ලෙස, බනාබා 1942 දී ජපානය විසින් බෝම්බ හෙලා, ඉවත් කර අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, ජපන් හමුදා විසින් දිවයිනේ සිටි ගිල්බට් ජාතිකයන්ගෙන් එක් අයෙකු හැර අනෙක් සියල්ලන් සමූලඝාතනය කිරීමෙන් පසුව 1945 වන තෙක් නිදහස් කරන ලදී. ඉන්පසු ෆුනාෆුටි 1942 සිට 1946 දක්වා ජනපදයේ තාවකාලික මූලස්ථානය පවත්වාගෙන ගිය අතර, පසුව ටරාවා මූලස්ථානය සත්කාරකත්වය දැරීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=HyperWar: Building the Navy's Bases in World War II: History of the Bureau of Yards and Docks and the Civil Engineer Corps, 1940-1946 |url=https://ibiblio.org/hyperwar/USN/Building_Bases/bases-24.html |access-date=10 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1945 අවසානයේ, කොස්රේ, නාවුරු සහ තාරාවා වලින් ආපසු ගෙන එන ලද බනාබා හි ඉතිරි වැසියන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක්, මේ සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය රජය 1942 දී අත්පත් කරගත් ෆීජි දූපතක් වන රබි දූපතට නැවත ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Edwards|first1=Julia B.|year=2014|title=Phosphate mining and the relocation of the Banabans to northern Fiji in 1945: Lessons for climate change-forced displacement|url=https://journals.openedition.org/jso/7100|journal=Journal de la Société des Océanistes|issue=138–139|pages=121–136|doi=10.4000/jso.7100|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

1953 ජනවාරි 1 වන දින, ජනපදයේ බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර පැසිෆික් මහ කොමසාරිස්වරයා ෆීජි සිට හොනියාරා හි නව අගනුවරට, බ්‍රිතාන්‍ය සොලමන් දූපත් වෙත මාරු කරන ලද අතර, ගිල්බට්ස්ගේ නේවාසික කොමසාරිස්වරයා තවමත් තාරාවා හි පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Macdonald, B. K. 1982&quot;&gt;{{cite book |last=Macdonald |first=Barrie Keith |author-link= |url= |title=Cinderellas of the Empire: Towards a History of Kiribati and Tuvalu |date=2001 |publisher=([[Australian National University]] Press, (first published 1982) |isbn=982-02-0335-X |location=Canberra |pages=}}&lt;/ref&gt;

1950 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1960 ගණන්වල මුල් භාගයේදී යටත් විජිතයේ තවදුරටත් හමුදා මෙහෙයුම් සිදු වූ අතර, ක්‍රිස්මස් දූපත එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් හයිඩ්‍රජන් බෝම්බ ඇතුළු න්‍යෂ්ටික අවි අත්හදා බැලීම් සඳහා භාවිතා කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA136820.pdf] Operation Dominic I, United States Atmospheric Nuclear Weapons Test Personnel Review, Defense Nuclear Agency for the Department of Defense, 1962&lt;/ref&gt;

1967 දී පමණ තාරාවා හි අභ්‍යන්තර ස්වයං පාලනයේ ආයතන ස්ථාපිත කරන ලදී. 1974 දී එලිස් දූපත් යටත් විජිතයේ ඉතිරි කොටස් වලින් වෙන් වන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර ඔවුන්ට තමන්ගේම අභ්‍යන්තර ස්වයං පාලන ආයතන ලබා දෙන ලදී. වෙන්වීම 1976 ජනවාරි 1 වන දින සිට බලාත්මක විය. 1978 දී, එලිස් දූපත් ටුවාලු හි ස්වාධීන රාජ්‍යය බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;Ridgell, Reilly (1995) ''Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia''. 3rd Edition. Honolulu: Bess Press. {{ISBN|1573060011}}. p. 95.&lt;/ref&gt;

=== ස්වාධීනත්වය ===
[[File:KiribatiPresidential_Residence.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KiribatiPresidential_Residence.jpg|thumb|ජනාධිපති නිවස, හිටපු රජයේ මන්දිරය, බයිරිකි]]
ගිල්බට් දූපත් 1979 ජූලි 12 වන දින කිරිබටි ජනරජය ලෙස නිදහස ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kiribati Map and Information, Map of Kiribati, Facts, Figures and Geography of Kiribati -Worldatlas.com |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/oceania/ki.htm |access-date=12 July 2017 |website=worldatlas.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසු, සැප්තැම්බර් මාසයේදී, එක්සත් ජනපදය 1979 දී කිරිබටි සමඟ මිත්‍රත්ව ගිවිසුමකින් (1983 දී අනුමත කරන ලදී) විරල ජනාවාස ෆීනික්ස් සහ ලයින් දූපත් සඳහා වූ සියලු හිමිකම් අත්හැරියේය.&lt;ref&gt;Kiribati was then granted sovereignty on [[Canton Island]], [[Enderbury Island]], Birnie Island, Mckean Island, Rawaki, Manra, Orona, and Nikumaroro from the Phoenix Islands; and [[Teraina]], [[Tabuaeran]], [[Kiritimati]], Malden Island, Starbuck Island, Caroline Islands, Vostok Islands and Flint Island from the Line Islands.&lt;/ref&gt; ගිල්බට් දූපත් සඳහා ස්වදේශික ගිල්බට් නාමය &quot;තුන්ගරු&quot; වුවද, නව රාජ්‍යය &quot;කිරිබටි&quot; යන නම තෝරා ගත්තේය, එය &quot;ගිල්බට්ස්&quot; හි ගිල්බට් අක්ෂර වින්‍යාසය, එය වඩාත් නවීන වූ අතර බනාබා, ලයින් දූපත් සහ ෆීනික්ස් දූපත් ඇතුළත් කිරීම පිළිගැනීමට පෙර යටත් විජිතයට සමාන විය. බ්‍රිතාන්‍ය බලධාරීන් සහ පසුව ජනරජයේ රජය නැවත පදිංචි කිරීමේ යෝජනා ක්‍රම යටතේ ගිල්බට්වරුන් නැවත පදිංචි කරන තෙක් අවසාන දූපත් සමූහයන් කිසි විටෙකත් ගිල්බට්වරුන් විසින් අත්පත් කරගෙන සිටියේ නැත.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite journal|last=Maude|first=H. E.|year=1952|title=The colonisation of the Phoenix Islands|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_61_1952/Volume_61,_No._1_%2B_2/The_colonization_of_the_Phoenix_Islands,_by_H._E._Maude,_p_62-89/p1|url-status=dead|journal=Journal of the Polynesian Society|volume=61|issue=1–2|pages=62–89|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114130302/http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_61_1952/Volume_61,_No._1_+_2/The_colonization_of_the_Phoenix_Islands,_by_H._E._Maude,_p_62-89/p1|archive-date=14 November 2022|access-date=27 February 2015}}&lt;/ref&gt; 1982 දී, නිදහසින් පසු පළමු මැතිවරණය පැවැත්විණි. විශ්වාසභංග යෝජනාවක් 1983 දී තවත් මැතිවරණයක් ඇති කළේය. නිදහසින් පසු කාලය තුළ, අවම වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය සහ ආධාර සංවිධානවල ඇස් හමුවේ, අධික තදබදය ගැටලුවක් වී ඇත. 1988 දී, ප්‍රධාන දූපත් කණ්ඩායමේ පදිංචිකරුවන් 4,700 ක් අඩු ජනාකීර්ණ දූපත් වලට නැවත පදිංචි කරන බවට නිවේදනයක් නිකුත් කරන ලදී. 1994 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, විපක්ෂයේ ටෙබුරෝරෝ ටිටෝ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=East |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=5VO4AwAAQBAJ&amp;dq=Teburoro+Tito+25+August+1953&amp;pg=PA274 |title=Profiles of People in Power: The World's Government Leaders |last2=Thomas |first2=Richard J. |date=2014-06-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-63940-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1995 දී, කිරිබති ඒකපාර්ශ්විකව ජාත්‍යන්තර දින රේඛාව නැගෙනහිරට ගෙන ගියේ රේඛීය දූපත් සමූහය ආවරණය කිරීම සඳහා වන අතර එමඟින් රට තවදුරටත් දින රේඛාවෙන් බෙදී නොයනු ඇත. ජනාධිපති ටිටෝගේ මැතිවරණ පොරොන්දුවක් ඉටු කළ මෙම පියවර, පුළුල් භූමිය පුරා ව්‍යාපාරවලට එකම ව්‍යාපාරික සතියක් පවත්වා ගැනීමට ඉඩ සැලසීමට අදහස් කරන ලදී. සංචාරක ව්‍යාපාරයට වැදගත් සිදුවීමක් වන තුන්වන සහස්‍රයේ උදාව දුටු පළමු රට බවට කිරිබති පත්වීමට ද මෙය හැකි විය. 1998 දී ටිටෝ නැවත තේරී පත් විය. 1999 දී, නිදහසින් වසර 20 කට පසු, කිරිබති එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ පූර්ණ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 October 2003 |title=Kiribati |url=https://www.un.org/webcast/ga/58/statements/kirieng031001.htm |access-date=14 May 2010 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt; 2002 දී, කිරිබති රජයට පුවත්පත් ප්‍රකාශකයින් වසා දැමීමට හැකි වූ මතභේදාත්මක නීතියක් සම්මත කළේය. කිරිබති හි පළමු සාර්ථක රාජ්‍ය නොවන පුවත්පත දියත් කිරීමෙන් පසුව නීති සම්පාදනය කරන ලදී. 2003 දී ජනාධිපති ටිටෝ නැවත තේරී පත් වූ නමුත් 2003 මාර්තු මාසයේදී විශ්වාසභංග ඡන්දයකින් ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලද අතර රාජ්‍ය කවුන්සිලයක් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය. 2003 ජූලි මාසයේදී ටිටෝගෙන් පසු විපක්ෂ පක්ෂයේ බුටෝකාන් ටෙ කොආවා තේරී පත් විය. ඔහු 2007 සහ 2011 දී නැවත තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IFES Election Guide – Country Profile: Kiribati |url=http://www.electionguide.org/country.php?ID=113 |access-date=14 May 2010 |publisher=Electionguide.org}}&lt;/ref&gt;

2008 ජුනි මාසයේදී, කිරිබාටි නිලධාරීන් ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සහ නවසීලන්තයෙන් කිරිබාටි පුරවැසියන් ස්ථිර සරණාගතයින් ලෙස පිළිගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් එහි සියලු භූමි ප්‍රදේශ අහිමි වූ පළමු රට කිරිබාටි වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. 2008 ජුනි මාසයේදී, කිරිබාටි ජනාධිපති ඇනෝට් ටොං පැවසුවේ රට &quot;ආපසු නොඑන ස්ථානයකට&quot; ළඟා වී ඇති බවයි. ඔහු තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය, &quot;ඔබට තවදුරටත් රටක් නොමැති දිනය සඳහා සැලසුම් කිරීම ඇත්තෙන්ම වේදනාකාරී නමුත් අපි එය කළ යුතු යැයි මම සිතමි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/05/asia/AS-GEN-New-Zealand-World-Environment-Day.php|title=Leader of disappearing island nation says climate change an issue of survival, not economics|date=5 June 2008|work=International Herald Tribune|access-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605183737/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/05/asia/AS-GEN-New-Zealand-World-Environment-Day.php|archive-date=5 June 2008|agency=Associated Press|location=Wellington, New Zealand|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/WNT/story?id=3002001|title=Kiribati's President: 'Our Lives Are at Stake'|date=7 May 2007|work=ABC News|access-date=23 July 2020|publisher=American Broadcasting Company}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/paradise-lost-climate-change-forces-south-sea-islanders-to-seek-sanctuary-abroad-841409.html|title=Paradise lost: climate change forces South Sea islanders to seek sanctuary abroad|last1=Marks|first1=Kathy|date=6 June 2008|work=The Independent|access-date=23 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Tiny-atoll-in-Pacific-cries-out-for-help/articleshow/3104328.cms|title=Tiny atoll in Pacific cries out for help|last1=Nair|first1=Suchit|date=6 June 2008|work=The Times of India|access-date=23 July 2020|location=Wellington/Christchurch}}&lt;/ref&gt;

2012 ජනවාරි මාසයේදී, ඇනෝට් ටොං අඛණ්ඩව තුන්වන සහ අවසාන වාරය සඳහා නැවත තේරී පත් විය. 2012 මුල් භාගයේදී, කිරිබාටි රජය ෆීජි හි දෙවන විශාලතම දූපත වන වනුවා ලෙවු හි හෙක්ටයාර 2,200 ක නටෝවාටු වතුයාය අත්පත් කර ගත්තේය. කිරිබාති හි මුළු ජනගහනයම ෆීජි වෙත ඉවත් කිරීමට රජය සැලසුම් කර ඇති බව පුළුල් ලෙස වාර්තා වූ අවස්ථාවේදී&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/kiribati/9127576/Entire-nation-of-Kiribati-to-be-relocated-over-rising-sea-level-threat.html|title=Entire nation of Kiribati to be relocated over rising sea level threat|last=Chapman|first=Paul|date=7 March 2012|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.businessinsider.com/kiribati-rising-sea-levels-climate-change-2012-3|title=Rising Sea Levels Are Forcing This Entire Island Nation To Move To Another Island|last1=Spector|first1=Dina|date=7 March 2012|work=Business Insider|access-date=23 July 2020|last2=Lee|first2=Eloise}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&amp;id=67431.html|title=Kiribati parliament to consider Fiji land purchase|date=11 April 2012|work=Radio NZ|location=Wellington}}&lt;/ref&gt; 2013 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනාධිපති ටොං පුරවැසියන්ගෙන් දූපත් ඉවත් කර වෙනත් තැනකට සංක්‍රමණය වන ලෙස ඉල්ලා සිටීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobalmail.org/feature/kiribati-a-nation-going-under/590/|title=Kiribati: A Nation Going Under|last1=Lagan|first1=Bernard|date=15 April 2013|work=The Global Mail|access-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423023949/http://www.theglobalmail.org/feature/kiribati-a-nation-going-under/590/|archive-date=23 April 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 මැයි මාසයේදී, ජනාධිපති කාර්යාලය ඕස්ට්‍රේලියානු ඩොලර් මිලියන 9.3 ක වියදමින් වනුවා ලෙවු හි අක්කර 5,460 ක පමණ ඉඩම් මිලදී ගැනීම තහවුරු කළේය.&lt;ref&gt;{{cite press release|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Kiribati buys a piece of Fiji|url=http://www.climate.gov.ki/2014/05/30/kiribati-buys-a-piece-of-fiji/|publisher=Republic of Kiribati|access-date=23 July 2020|date=30 May 2014|archive-date=14 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114130320/http://www.climate.gov.ki/2014/05/30/kiribati-buys-a-piece-of-fiji/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 මාර්තු මාසයේදී, ටනෙටි මාමාවු තේරී පත් වී කිරිබාති හි පස්වන ජනාධිපති ලෙස බලයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 March 2016 |title=Taneti Maamau declared new president of Kiribati |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/298579/taneti-maamau-declared-new-president-of-kiribati |access-date=20 August 2021 |work=rnz.co.au}}&lt;/ref&gt; 2020 ජුනි මාසයේදී, ජනාධිපති මාමාවු දෙවන සිව් අවුරුදු ධුර කාලය සඳහා නැවත මැතිවරණයක් ජයග්‍රහණය කළේය. ජනාධිපති මාමාවු චීනයට පක්ෂපාතී යැයි සලකනු ලැබූ අතර ඔහු බීජිං සමඟ සමීප සබඳතාවලට සහාය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 June 2020 |title=Kiribati: Pro-China President Taneti Maamau wins reelection bid |url=https://www.dw.com/en/kiribati-pro-china-president-taneti-maamau-wins-reelection-bid/a-53903705 |access-date=20 August 2021 |work=DW.com}}&lt;/ref&gt; 2021 නොවැම්බර් 16 වන දින, කිරිබාති රජය ලොව විශාලතම සමුද්‍ර ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය වාණිජ මසුන් ඇල්ලීමට නිරාවරණය කරන බව නිවේදනය කළේය. 2022 කිරිබාති ව්‍යවස්ථාමය අර්බුදය ආරම්භ වූයේ කිරිබාති අධිකරණයේ ප්‍රධාන විනිසුරුවරුන් 5 දෙනාම අත්හිටුවීමත් සමඟය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/474413/legal-body-condemns-kiribati-govt-over-judiciary-moves|title=Legal body condemns Kiribati govt over judiciary moves|date=8 September 2022|work=[[RNZ]]|language=en-nz}}&lt;/ref&gt;

2020 දී, ඕෂනියා දූපත් ජාතීන්ගේ COVID-19 ප්‍රතිචාර බොහොමයකට අනුකූලව, COVID-19 වසංගතයට කිරිබාතිගේ ප්‍රතිචාරය වූයේ සංචාරක සහ වාණිජ සංචාර සඳහා දැඩි සීමාවන් පැනවීමයි. 2022 ජනවාරි වන තෙක් එය අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම COVID-නිදහස්ව පැවති බව කිරිබාති වාර්තා කළේය (නඩු දෙකක්) වසර දෙකකින් පළමු වාණිජ ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමනට ධනාත්මක බව පරීක්‍ෂා කළ මගීන් 36 දෙනෙකු ඇතුළත් විය. 2024 දී, කොරෝනා වයිරස් රෝගීන් 5,085 ක් වාර්තා වූ අතර එමඟින් මරණ 24 ක් සිදු වූ අතර, 2,703 ක් සුවය ලබා ඇති බව වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kiribati COVID - Coronavirus Statistics |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/country/kiribati/ |website=Worldometer}}&lt;/ref&gt; 2023 ජනවාරි 29 වන දින, පැසිෆික් දූපත් සංසදයට නැවත සම්බන්ධ වීමේ තම අභිප්‍රාය කිරිබාති තහවුරු කළේ, වසර දෙකක කටුක නායකත්ව බෙදීම අවසන් කරමිනි.

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>a1z3acjtpi7f7luck7t24vt6wmmg8au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:හිරුත් සදුත්</title>
    <ns>2</ns>
    <id>191165</id>
    <revision>
      <id>783763</id>
      <timestamp>2026-03-29T05:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>හිරුත් සදුත්</username>
        <id>78283</id>
      </contributor>
      <comment>නිවරඩියි</comment>
      <origin>783763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="320yywafenkxsboyofw2ownr7osk4e2" xml:space="preserve">වීඩියෝ ගෙම් සහ විඩියෝ සහ චායාරූප සන්ස්කරනයෙහි ඉතාමත් දක්ශ හා පිරිපුන් හැකියාවකින් යුත් හිරු පරිගණක තාක්ෂණය පිළීබදව අදයාපනය ලබන්නෙකි.</text>
      <sha1>320yywafenkxsboyofw2ownr7osk4e2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>