වැදි ජනයා

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>වැදි ජනයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1918</id>
    <revision>
      <id>783862</id>
      <parentid>719672</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* සම්භවය */ grammar, spelling</comment>
      <origin>783862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51108" sha1="0yvv0oafeql6jpyzuctylwdos6phmup" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox ethnic group
|group          = වැදි ජනයා
|image          = [[File:Vedda Chief Uruwarige Wannila Aththo.jpg|270px]]
|image_caption  = වැදි නායක උරුවරිගේ වන්නිල ඇත්තෝ
|population = 2,500 (2002),&lt;ref&gt;http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ved&lt;/ref&gt; [[වෙරළබඩ වැදි ජනයා]] 8,000 (1983), අනුරාධපුර වැදි ජනයා 6,000 (1978)
|regions        = {{flagcountry|Sri Lanka}}{{nbsp|6}} 2,500 (2002)
|region1        = Badulla District
|region2        = Polonnaruwa District
|pop1           = 
|ref1           = 
|languages      =  වැදි භාෂාව (extinct), සිංහල භාෂාව , දෙමළ භාෂාව
|religions      = Animism, බුද්ධ ධර්මය, හින්දු
|related        = සිංහල ජනතාව, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව
|footnotes      = 
}}

'''වැදි ජනයා''' ලංකා‌වේ ‌වෙසෙන ස්ව‌දේශි [[ආදිවාසීන්]] අතරින් එක් ජන වර්ගයකි. සංචාරක කර්මාන්තය, වනාන්තර විනාශය, සිවිල් යුධ තත්ත්වයන්, හා නවීකරණයට තරුන වැද්දන්‌ගේ කැමැත්ත වැදි සංස්කෘතිය ක්‍රම‌යෙන් අඩු වී, නවීන සමාජයට සංකලනය ‌වෙමින් පවතියි. 
[[image:Ceylon Native Village.jpg|thumb|right|300px|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා‌වේ වැදි පවුලක් (1910)]]

== සම්භවය ==
වැද්දෝ ද සිංහලයන් මෙන් ම ලංකාවේ ආදිවාසීන් ගෙන් පැවත එති.

උගතුන් පෙන්වා දෙන්නේ [[විජයාගමනයට]] ‌පෙරාතු ව පැවති ඉපැරණි ‌ගෝත්‍ර වන යක්ෂ, ‌නේසද, මිලක, ශබර වැනි ජන ‌කොටස්වල සම්මිශ්‍රණයකින් වැද්දන් බිහිවූ බවකි. එ සේ ම, වැද්දන් ගේ කපාල සසඳත, ඔවුහු ‌[[ප්‍රෝ‌ටෝ-ඔස්ට්‍රොලොයිඩ්]] ජනවර්ගයනට සමාන ‌වෙති.

පරීක්‍ෂණ මගින් ‌පෙනී ගොස් ඇත්තේ, ඔවුන් ලංකා‌වේ ආදිවැසියන් වූ [[බලං‌ගොඩ මානවයා]] හා සම්බන්ධයක් ඇති බව ය. වැද්දන් ගේ සම්භවය ක්‍රි.පූ. 15,000-10,000 අතර,මධ්‍ය ශිලා යුග‌යේ විසූ අයතු වූ දඩයක්කාර හා ආහාර එකතු කිරී‌මේ ජන ජීවිතයකට හුරු වූ ජන ‌කොට්ටාශයකට අයත් බව පෙ‌න්.

සිංහල සාහිත්‍ය‌යේ වැද්දන් හැඳින්වීමට ‌යොදන වචන සැලකූ විට, 'මලදරු' (ගිරිවැසී), වනසර (වනචාරි/වන්‍යවාසි), 'සැරව්' (ඊතල දරන්නා) යන අරුත් දක්වා ඇත. වැද්දන් විසින් තමුන් හඳුන්වා ගැනෙන්නේ '[[වන්නියලෑත්තන්]]' ‌ලෙසිනි. වැද්දා යනු 'බැද්දා' යන වදනින් ව්‍යුත්පන්න වූවකැ යි වි.ජ.මු. ‌ලොකුබණ්ඩාරයෝ පවසති. ‌ගොවිතැන් ‌නොකර, දඩයමින් ජීවත්වන දඩයක්කරුවන්, දුනුවායන්, සහ වනගත වූවන් හැඳින්වීමට ‌යොදනු ලැ‌බේ. [[සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌ත|සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌තෙහි]] ද ‌මොවුන් හැඳින්වීමට 'මස් වැද්දා' යන ‌යෙදුම භාවිතා ‌කොට ඇත. එහෙත් ‌[[හෙන් ‌ගොවිතැන්]] ක‌ළ, දඩයම් ‌කොට ජීවත් වූ නමුත්, ඔවුහු වැද්දන් ගණ‌යේ ලා ‌නොසැලැකුණ හ.

මහාවංශය අනුව [[සිංහල]] ජාති‌යේ ආරම්භ‌යේ දී, ලංකාවට පැමිණි [[විජය කුමරු|විජය කුමරුට]] හා [[කු‌වේනි]] නම් ‌හෙළ යක්ෂ ගෝත්‍රික කුමරියකට දා ව උපන් [[ජීවහත්ථ]] සහ [[දිසාලා]] යන දරුවන් තුළින් සම්භවිත ජන ප්‍රජාවක් ‌ලෙස ජනප්‍රවාද‌යේ දැක්වෙයි. මහාවංශය දක්වන පරිදි කු‌වෙණිය‌ ගේ දරු ‌දෙ‌ දෙනා සම‌නොල අඩවියට පලා ‌ගොස් ආරක්ෂිත ව වුසූ හ. පසුකාලීන ව ‌මොවුන් 'පුලින්ද' යන නාම‌යෙන් ව්‍යවහාර වූ බව ‌පෙ‌නේ. [[වංසත්තප්පකාසිනිය]] පවසනුයේ වැද්දන් පැවත එන්නේ කුවේනිය ගේ දූ පුතුන් දෙ දෙනා ගෙන් බවයි. 

[[ගොනුව:Vaddas Family.jpg|thumb|left|වැදි පවුලක දරුදැරි‌යෝ]]
මහා වංශ‌යේ සඳහන් පරිදි, [[විජය කුමරු|විජය කුමරුවා]] කු‌වේණිය හා දරුවන් හා අතහැර දමා, විවහාය සඳහා රාජ කන්‍යවක් ඉන්දියා‌වෙන් ‌ගෙන්වා ගති. එහි දී [[කු‌වේණිය]] නැවත [[ලංකාපුර‌|ලංකාපුර‌යෙහි]] ස්වකීය [[යක්ෂ]] ප්‍රජාව ‌වෙත හරවා යැවෙන අතර, එහි දී ඇති වූ දබරයක දී ඕ මරණයට පත්වන්නී ය. ඇය‌ ගේ බාල ‌සො‌හොයුරා පැමිණ දරුවන් හට පලා යමට පවසයි. ඔවුන් සමන්-කුළ ([[සම‌නොළ කන්ද]])ට ‌ගොස් ‌ නැගණී දෙටු ‌සොයුරා හා වාසය ‌කොට, [[මලයා රට]] හෙවත් කඳුකර ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජන ප්‍රජාවක් බිහි කළ අතර, ඔවුන් පුලින්දා ‌ලෙස දක්වා ඇත ([[මහාවංශය]] පරි. 7.59-68). පුලින්දයන් පිළිබඳ ව සටහනක් තබන ගයිගරයන් පවසන්නේ, ඔවුන් ‌ම්ලේච්ඡ ‌ගෝත්‍රික ප්‍රජාවක් වන්නට ඇති බවත්, පසුව වැද්දන් බවට හඳුන්වන්නට ඇති බවත් ය. ‌‌කොළඹ, කළුතර සහ ගාල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ‌යේ සිට කඳුකරය දක්වා ප්‍ර‌දේශය ‘සබරගමුව’ ‌ලෙසින් හැඳින්වෙන අතර, එය ව්‍යුත්පන්න වන්නට ඇත්තේ ‘පුලින්ද’ යන්නට සමාන පදයක් වන [[සංස්කෘත]] ‘සබර,’ [[පාලි]] ‘සවර’ ‌මගින් ය. ‌උක්ත නිගමනයට අනුව ම යමින් ශ්‍රී සුමංගල හිමියෝත් බටුවන්තුඩා‌වේ ‌දේවරක්ෂිත පඬිවරයාණෝත් ඔවුන් ගේ [[මහාවංශ]] පරිවර්ත‌යේ ‘පුලින්ද’ වදන ‘වැද්දන්’ වශ‌යෙන් ඍජුව ම දක්වා තිබෙති.

ඉහත පුරාවෘත්තයට අනුව වැදි ප්‍රජාව ලංකා‌වේ ආදිවැසි‌යෝ ‌නො‌වෙති. එහෙත් පුරාවෘත්තය කටකතා ආශ්‍ර‌යෙන් බිහිවූවක් ‌ලෙසින් ‌පෙ‌නෙන අතර, මෑතක දී වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වූවක් විය හැකි ය. ‌කෙ‌සේ‌ වෙතත් උගතුන් දක්වන්නේ ඉහත කතාව වැද්දන් පවසන ආකාර‌යෙන් පෙනෙන්නේ ඔවුන් ද එතරම් එහි සත්‍යතාවය පිළිබඳ පිළිගැනීමක් ‌නොමැති බව ය.

== හෙලයන් සමග සබඳතාව ==
මෙරට සමෘද්ධිමත්ම යුගය ලෙස ඉන්දියානු වංශ කතාවල පවා සඳහන් රාවණ, බලි, තාරක යුගයන් ඇරඹෙන්නේ මීට වසර පන් දහසකට පමණ පෙරාතුවය. බලංගොඩ මානවයා අපට කියන ඉතිහාසය නම් වසර තිස් දහසකට වඩා පැරණිය. මීට වසර 2500කට පෙර විජය කුමරු පැමිණෙන විටත් මෙරට දියුණු සංස්කෘතියක් තිබුණු බව කුවේණි කුමරිය කපු කටිමින් සිටීමෙන් පැහැදිලි වේ. සිරිවස්තු මෙන්ම කැළණිය ද එවකට මෙරට තිබු ප්‍රධාන නගරය. විවිධ ගෝත්‍රිකයින්ගෙන් සැදුම්ලත් මෙරට වැසියන් පොදුවේ හැඳින්වුයේ හෙළයින් යන නමිනි.
කුවේණි හෙළ කුමරියගේ පිහිටෙන් මෙරට රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ආර්යයෙකු වු විජය කුමරු හෙළයින් දුටුවේ ආක්‍රමණිකයෙකු ලෙසය. එබැවින් කුවේණිය ජාතිද්‍රෝහියක වුවාය. සිය ඥාතීන්ගේ වෛරයෙන් බේරීම සඳහා කුවේණියගේ දරුවන්ට කැලෑ වැදීමට සිදුවිය. ඒ නුතන වැදි පරපුරේ ආරම්භයයි. මෙය හුදෙක් මහාවංශයේ කතාව පමණක් නොව වැදි ජනප්‍රවාදයන්හිද ඇති කතාවයි. එමෙන්ම මානව විද්‍යාඥයෝ ද හෙළයින් සහ වැද්දන් අතර ඇති ඥාතිත්වය පිළිගනිති.
විජයාගමනයෙන් ඇරඹි හෙළ-ආර්ය ගැටුම අවසන් වී ආර්යයන් හෙළයින් සමග මුසු වන්නේ පණ්ඩුකාභය රජ සමයේ දී ය. මහාවංශයට අනුව පණ්ඩුකාභය රජුගේ මවු වුයේ පඬුවස්දෙව් රජුගේ එකම දියණිය වු උන්මාද චිත්‍රා දේවියයි. ඔහුගේ පියා වුයේ දීඝගාමිණී ය. ඔහු පඬුවස්දෙව් රජුගේ බිසව වු භද්දකච්චායනාගේ සොයුරෙකු වු දිඝායුගේ පුත්ය. නමුත් වෙනත් මුලාශ්රඝයන්ට අනුව නම් දීඝ ගාමිණි හෙළයකි . එබැවින් පණ්ඩුකාභය කුමරුගේ මව ආර්යයෙක් වන විට පියා හෙළයකි. එබැවින් ඔහු හෙළයන් ට හෙළයෙක් ද ආර්යයන් ට ආර්යයෙක් ද විය. මේ නිසාම ආර්යය ආධිපත්ය යට එරෙහිව හෙළයින් පණ්ඩුකාභය වටා රොක් වන විට ආර්යයන් ද ඔහුගේ නායකත්වය පිළිගත්තේය. ඉන් පසු ආර්යයෝ හෙළයින් සමග මුසු වුහ. 

ඉන් පසුව විවිධ යුගයන් හි ඉන්දියාවේ විවිධ පළාත් සිට පැමිණි ආර්යයෝ මෙන්ම ද්රගවිඩයෝ ද සිංහල ජාතියට මුසු වුහ. එසේ මුසු වු වන් අතර අරාබි , චීන සහ මැලේ ජාතිකයෝ ද වුහ. මෙම මුසු වීම බටහිර ජාතීන් මෙරටට පැමිණීම තෙක් ම අඛණ්ඩව සිදුවිය. සිංහල ජාතිය සංක්රටමණිකයින්ගෙන් පෝෂණය වුණු අයුරින්ම කැලයේ සිටි වැදි ජනතාවද විවිධ කැලෑ වැදීම් තුළින් පෝෂණය විය. සිංහලයේ කිරුළ පතා කෙරුණු අභ්යකන්තර අරගලයන් හි පරාජයට පත් පිරිස් වසර දහස් ගණනාවක් පුරා සිදු කළේ එක්කෝ ඉන්දියාවට පලා යෑමයි. නැතහොත් කැලෑ වැදී වැදි ජනතාවට එක් වීමයි. අවසන් වරට එසේ වැදි ජනතාව සමඟ මුසු වුයේ 1848 නිදහස් අරගලයට එක් වි සුදු ආක්රමමණිකයාගේ උදහසට ලක් වු වෙල්ලස්ස ජනතාවයි. 
මේ අනුව පෙනි යන්නේ සිංහල ජනතාව මෙරට වසර දස දහස් ගණනාවක් ජීවත් වු බවත් පසු ගිය වසර දෙදහස් පන්සිය තුළ වරින් වර සිංහලයන්ගෙන් වෙන්වී කැලෑ වැදුණු පිරිසගෙන් වැදි ජනතාව බිහිවු බවත්ය. එබැවින් වැදි ජනතාව ආදිවාසීන් ලෙස හැදින්වීම ඔවුන්ට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් ලක් පොලවේ ඇති සිංහලයින්ට කරන අවමානයකි. එපමණක් නොව සිංහලයන්ට ලක් පොලවට ඇති අද්විතීය අයිතිය අභියෝගයට ලක් කිරීමකි. සිංහලයා මෙරය අනන්ය වු ජන කොටසක් පමණක් නොව මෙරට ආදිවාසීහුය. එබැවින් සිංහලයාගේ ආදිවාසිකම සොරාගෙන වැදි ජනයාට පැලැන්දීමෙන් සිංහලයා තවත් එක් සංක්රවමණික ජන කොටසක් බවට පත්වේ.

== වැදි සමාජ සංවිධානය ==
[[File:Tisahamy Aththo (Vedda Chief).jpg|right|thumb|හිටපු වැදිනායක තිසාහාමි]]

වැදිසමාජය තුළ කැපී ‌පෙ‌නෙන ධුරාවලියක් දක්නට නැති තරම් ය. ‌බො‌හෝ විට වැදි රැළක් වැදිනායකයකු යට‌තේ පාලනය විය. ආදිවාසි ජන ප්‍රජාවන්හි දක්නට ඇති ආකාර‌යේ, ‌ගෝත්‍ර අතර ‌වෛරයක් ‌හෝ ‌ගෝත්‍ර සටන් දක්නට ‌නොමැත. එක ම ප්‍ර‌දේශයක වරිග කිහිපයක වැදිජන ප්‍රජාවන් සමාදාන‌යෙන් ජීවත් වුව ද, ප්‍ර‌දේශයට ඇතුල්වීමේ දී විවිධ තහංචි ඔවුනොවුන් අතර විණ. සමහර වැදි වරිග‌යෝ ගඟක් ‌හෝ කැළැ ‌පෙ‌දෙසක් හරහා ‌වෙනත් ප්‍ර‌දේශයන් වලට සංක්‍රමණය වූ හ. ‌මෙ‌සේ ප්‍ර‌දේශ‌යෙන් ප්‍ර‌දේශයට වැදි ප්‍රජාවගේ ව්‍යාප්තවීම සිඳු වි ය.


=== වර්ග ‌බෙදීම ===
වැද්දන් අතර වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, එය කෙ‌සේ ආරම්භ වූයේ ද, එහි ප්‍ර‌යෝජ්‍යතාවය පිළිබඳ පැහැදිලි අදහසක් ඔවුන් තුළ නැත. එ‌හෙත් ඔවුන් තමුන් හැඳුන්වා ගැනී‌මේ දී, මෙකී වරුග ‌බෙදීම 'පෙළපතක්' වශ‌යෙන් භාවිතා කරනු ‌පෙ‌නේ. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වරුග හයක් වැද්දන් අතර පවති: ‌මොරාන වරු‌ගේ, උනාපාත වරු‌ගේ, ඌරු වරු‌ගේ, ඇඹල වරු‌ගේ, නමුඩන වරු‌ගේ, සහ තලා වරු‌ගේ වශ‌යෙණි. මෙයට අමතර ව, වැද්දන්ගේ පදිංචි ස්ථානයන් ආශ්‍රීත‌යෙන් ද වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, ඒවා ‌මෙහි ලා දක්වනු ලැ‌බේ:‌හේ‌නෙ-බැද්ද වරුගේ, ‌ගොඩතලාව වරු‌ගේ, එල‌කොතලිය වරු‌ගේ, සීතල වන්නිය වරු‌ගේ, ගිරාදුරු වරු‌ගේ, තමන්කඩුව වරුගේ, දෙහිගම වරු‌ගේ, ‌හොර‌බොර වරු‌ගේ, යක්කු‌රේ වරු‌ගේ, උනිච්චිය වරු‌ගේ යනාදිය ය. &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612073242/http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html }}&lt;/ref&gt;
සමහර අවස්‍ථා වලදි, ආවහා-විවහා සම්බන්ධතාවලදී, වරුග උස්පහත්කම් සැලකූ බව වාර්තා වී ඇත.සමහර විශාරදයන් දක්වන්නේ වැද්දන් විසින් වරු‌ගෙන් පිට විවහයන් කරත්, බහිර්-‌වෛහිවක සමාජ පද්ධතියක් වරුග ආශ්‍රිතව පවතින බවකි.

සී. ජී. සෙල්ග්මාන්ට අනුව වැද්දන්ගේ වරිග ‌බෙදීම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වකීය ‌ගෝත්‍ර‌යෙන් පිට විවහා වීම ‌හෙවත් [[බහිර්‌වෛවාහික]] සහ මාතෘ පාර්ෂව මූලීක, ඌරා සහ ‌මොනරා ආශ්‍රීත ගෝත්‍ර විහ්න ආශ්‍ර‌යෙන් ‌ගොඩ නැගුනක් බව ය (C. G. Seligmann, The Vaddas, 1911, p.30). 

භූවිෂමතා ලක්ෂණ ඇසුරු ‌කොට ද වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වර්ගීකරණයකට බදුන් කළ හැකි ය. බින්තැන්න ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වන වැද්දන් සහ නැ‌ගෙනහිර පළාත ආශ්‍රීත වහරායි ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජීවත් ‌වෙති ‌මොවුන් 'වෙතර්'වශ‌යෙන් හඳුන්වනු ලැ‌බේ.

=== දිවි‌පෙ‌වෙත ===

මුල් කාල‌යේ දී, වැදි ජනප්‍රජාව ගල්ලෙන් ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වූ අතර, පසුව පැල්පත් ආශ්‍රීත ගම්මාන කරා සංක්‍රමණය වන්නට ඇත.
[[ගොනුව:gathering honey.jpg|thumb|left|150px|බඹර පැණි එකතු කරන අනතුරුදායක අවස්ථාවක් (1887)]]
ඒවා වැදි ‌කොරටු ‌ලෙසින් හැඳින් වූ අතර, වරින් වර, ආහාර ‌සොයා ගත හැකි පමණට කොරටු‌වෙන් ‌කොරටුවට වැදි ප්‍රජාව සංක්‍රමණය වී‌මේ සිරිතක් විය. පසුකාලීනව ඇති වූ ගම්වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් හේන් ‌ගොවිතැන ඇසුරු ‌‌කොට ජීවත් වූ නමුදු, ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දිවි ‌පෙ‌වෙත සම්පුර්ණ‌යෙන් ම අත් ‌නොහැරිය හ. 

වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් දඩයම් කිරී‌මෙන් ජීවත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ මුලීක ප්‍රවනතාවය වූ‌යේ ‌ගොනා දඩයම් කිරීම ය. ‌ගොනා ගිරි ආශ්‍රිත ව වාසය කළ නිසා වැද්දන් ද ගිරි‌ලෙන් ආශ්‍රිත දිවි ‌පෙ‌වෙතකට හුරු වන්නට ඇති බව ‌බො‌හෝ විද්‍යාර්ථයින් විශ්වාස තරති. ‌මෙයට අමතර ව, ඔවුන් ඵල-අල ආහාරයට ගනිමින් ද, වන මී රැස්වන කාලයට මී කැඩි‌මෙන් ද දිවි ‌පෙ‌‌වෙත සරි කර ගත් හ. වැද්දන් ආහාර පුළුස්සා ගැනීම කරන අතර, අලවර්ග ‌‌බො‌හෝවිට උණු අළුපල්ලේ ලා තම්බා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. දඩයම් කිරීම හා ආහාර අනුභවය කණ්ඩායමක් වශ‌යෙන් එකට ම කරනු ලැ‌බේ. වැඩිපුර ඇති ආහාර ද්‍රව්‍ය හිඟ කාලයන් සඳහා කල් තබා ගැනීමට මස් වර්ග වියලීම (හෙවත් කරවල කිරීම), එල්ලා දුම්ගැස්ස වීම ‌හෝ මීපැනිවල බහා තැබීම වැනි ක්‍රියාවන් කළ හ. 

'''රෑ‌‌හේ නායකයා'''

වැදි‌ගෝත්‍රය සංවිධානය වන්නේ 'නායකයෙකු' වටා ය. එ‌හෙයින් විවිධ වූ වැදිජනප්‍රජාවන් සඳහා නායක‌යෝ සිටිය හ. එ‌හෙත් පසුකාලින වශ‌යෙන් වැදි ජනතාව‌ගේ ප්‍රාමාණාත්මක අඩුවීම නිසා සහ ආණ්ඩුව විසින් ඔවුන් වසන ප්‍ර‌දේශ පාලනය නායකයන්ගේ පැවැත්ම ක්‍රමයෙන් නැති ව ගි‌යේ ය. වැදි ප්‍රජා‌වේ කැපී ‌පෙ‌නෙන නායක‌යෙක් ‌‌ලෙස මෑත යුග‌යේ සිටි‌යේ දඹා‌නේ මහාවන්නියලැත්‌‌තෝ ‌හෙවත් තිසාහාමිලැත්‌තෝ ය.
[[image:Vaddas meeting.jpg|thumb|right|150px|
පිටස්තරයන් හමූ වූ ‌මො‌හොතක්...(1887)]]

=== පවුල් දිවිය ===
වැදි ජනයා අතර [[ඥාතීත්වය]] සහ ඔවුන්ට ආමන්ත්‍රණය සිංහල ජන ප්‍රජාව ‌මෙන් ‌‌වෙයි. අප්පිලැත්‌තෝ (පියා), අම්මිලැත්‌තෝ (මව), ආදි වශ‌යෙන් 'ලැත්‌තෝ' යන පාඨය ඥාතිතවයට පසුව ‌යෙදී‌මෙන් ඔවුහු ආමන්ත්‍රණය තනා ගනිති. බිරිද(කුඩ්‌පෙත්ත)ට ‌බො‌හෝ විට, 'නංගිලැත්‌තෝ' යන ‌යෙඳුම ‌යොදනු‌යේ, වැදිජනප්‍රජා‌වේ දක්නට ඇති බෑණා සහ නැනා (ඇවැස්ස හුරා-නෑනා) විවාහයන් නිසා‌වෙන් ය. සිංහල සමාජ‌යේ ‌මෙන් ම, විවාහ සහ ලිංගික සම්බන්ධතා සම්බන්ධ‌යෙන් විවිධ වූ තහංචි පැන වී තිබිණි. නිදසුනක් ‌ලෙස, මාමා සහ නෑනැ අතර, බෑණා සහ නැන්දා අතර ‌මෙන් ම, මවු-පිය පාර්ෂව‌යේ ස‌හෝදරයන් ‌හෝ වියපත් ස‌හෝදර ස‌හෝදරියන් අතරත් විවාහයන් තහනම් විණ. එ‌හෙත් මරණයක දී, මළ ස‌හෝදරිය ‌හෝ ස‌හෝදරයා ‌වෙනු‌වෙන් සැමියා ‌හෝ බිරිය එකී පවු‌ලේ තව ස‌හෝදරියක් ‌හෝ ස‌හොදරයෙක් විවාහ කර ගැනීම සිඳු විම නිසා, නැවතත් දරුවන් හට ආරක්ෂාවක් ලැබිණ.

'''පවුල් සම්බන්ධතා'''

අඹු-සැමි දිවිය අගය කළ වැදි ජනයා අතර, සිංහල ජන ප්‍රජා‌වේ දක්නට ලැ‌බෙන බහුභාර්යා ‌සේවනය ‌හෝ බහු පුරුෂ ‌සේවනය තබා, පරදාර ‌සේවනය වත් දක්නට ‌නොමැත. විවාහ‌යේ දී, වැදි ජනයා ස්වකීය භාර්යාවන්ට මනා ‌සේ ඇළුම් කළ අතර, එකි‌නෙකාට විශ්වාසවන්ත ‌ලෙස ද ජීවත් විය. එ‌හෙයින් වි‌දේශිය මිශනාරිවරුන් විසින් ‌කෙවල විවහා කුමය ලංකාවට හඳුන්වා දීමට පෙර සිට ම, වැද්දන් අතර ‌කේවල විවාහ ක්‍රමය තිබූ බව ‌පෙ‌නේ. වැදි ප්‍රජාව අත‌රේ ගැහැණිය හට මනා ආරක්ෂාවක් ලැබුණු අතර, ඇය පවු‌ලේ පළමු ‌කොට, ආහාර‌යෙන් ‌කොටස භුක්ති වින්ද හ. ‌මෙයින් ‌පෙ‌නෙන්නේ කාන්තාව වැදි ප්‍රජාව අත‌‌රේ ‌ගෞවරවයට පාත්‍ර වූ බවකි.

'''විවාහ චාරිත්‍රයන්'''

වැදි දරු‌වෝ කල් ‌නොයවා ස්වකීය නෑන-හුරා විවාහයන්ට ඇතුළු ‌වෙති. ඔවුන් අතර ස‌හෝදර ස‌හොදරි ව්‍යවාහයන් ‌හෝ විවාහයට ‌පෙර ලිංගිත සම්බන්ධතාවන් සිදු ‌නො‌වේ. විවාහ චාරිත්‍රයන් ‌බො‌හෝ ‌සේ ලුහුඩු ය; සරල ය. තරුණ වැදි ‌කොළු‌වෙකු හිතගිය තරුණි‌ය‌ගේ ‌පියාගේ ගෙට පැණි මුලක් හා මස් රැ‌ගෙන ‌ගොස් ‌යොජනාව පියාට පවසන අතර, පියා විසින් ඇයට නියඳ පට්ටාවලින් ඇඹරූ රෑනක් ‌ගෙන ඔහු‌ගේ ඉණ වටා බඳිනු ලැ‌බේ. එතැන් සිට ‌‌දෙ‌දෙනා අඹු-සැමි‌යෝ ‌වෙති. ඒ රෑණ දිරා ගිය කල්හි, අලුත් නියඳ රෑණක් අඹරා බැඳී‌මේ කාර්යය භාර්ය්‍යාව සතු ‌වෙයි. 
[[ගොනුව:Vadda women.jpg|thumb|වැදි කාන්තාවන් (මූලාශය.සී.ජී සෙලිග්මාන්ගේ ද වැද්දාස් කෘතිය.1911)]]
සාමාන්‍ය‌යෙන් මාමලැත්‌තෝ විසින් බඹර වද ඇති තැනක් පවරා දීමත්, දඩ බල්ලන් සහ දුනු ඊතල දීමත් කරන ලදි. සමහර අවස්ථාවලදි මනමාලයා විසින් මනමාලියට ‌රෙදිපිලි දීම පසුකාලින ව ඇති වූ සිරිකත් බව ‌පෙනේ. විවාහ‌යෙන් පසුව බෑනා මාමා‌ගේ රෑණට එකතුවී, දඩයමට සහයවීම සිඳු ‌වෙයි. එබැවින් වැදි ජනයා අත‌රේ පිරිමි දරුවන්ට වඩා ගැහැණු දරැවන් ‌කෙ‌රෙහි ඇල්මක් ඇත.

'''දරුදැරි‌යෝ'''

විවාහ‌යෙන් පසු, දරු ගැබක් පහළ වූ පසු, වැදි ජනයා අතර ආරක්ෂාවන් සඳහා විවිධ [[අභිචාර]] විධී භාවිතා කරයි. පුරාණ‌යෙදී 'පට්ටා යකා' පූජාවක් කරමින් ගැබ් ආරක්ෂා කළ බව ප්‍රකට ය. ප්‍රසූතිය ගල්‌ලෙනක ‌හෝ පැ‌ලේදී සිඳු විණ. ප්‍රසූති‌යෙන් පසු ව විවිධ මස්-මාශ වර්ග අනුභවය නුසුදුසුයයි පිළි ගැනීමක් විණ. එ‌සේ ම කිරී එරීම සඳහා ම ‌යොග්‍යයයි පිළිගත් අලවර්ග ආහාරයට දීම කරන ලදි.

දරුවා හට මසක් තුළ නමක් දුන් අතර, යකුන්‌ගේ ‌දොස් වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට දරුවා ‌බො‌හෝ විට හඳුන්වනු ලැබු‌වේ විවිධ වූ හුරතල් නම් වලිනි. ඔවුන්‌ගේ නියම නමින් හඳුවන්නට පටන් ගන්‌නේ දරුවා වැඩුණු පසු ය. දරුවන් ‌ගේ වයස අවුරුදු හත පමණ වනතුරැත් ඔවුන් නිර්වස්ත්‍රව සිටිති. වයස අවුරුදු දහය-දො‌ළොහ පමණ වය‌සේ දී දරුවන් විසින් ගල්දුනු භාවිත‌යෙන් කුරුල්ලන් සහ කුඩා සතුන් දඩයම් කරති. 

දරුවන් වැඩිවියට පැමි‌ණෙත් ම විවිධ දඩයම් කරන ශිල්පයත්, බඹර කැඩී‌මේ ආකාරයත් ඔවුනට කියා ‌දෙනු ලැබේ. ‌මෙ‌සේ වැඩුණු පිරිමි දරුවන් දඩයම් සහ බඹර කැඩී‌මේ දී හවුල් කර ගන්‌නේ එකී කුසලතා වර්ධනය කිරීමට ය.

වැදි දැරිවිය මල්වර වූ විට, ඇය [[නුග]] ගසක් ‌වෙතට ‌‌ගොස් ගල් කැටවලින් එයට ගැසීමත්, එය කන වැකුණු මව වතුර කළයක් ‌ගෙන ‌ගොස් ඇය නහවා, හිසිට පසුපසින් එය බිමට වැටී බිඳී සියලු ‌දොස් දුරු කිරීම හැර ‌වෙනත් වි‌ශේෂිත ‌[[කොටහළු සිරිත්]] නැත. පසුකාලින වශ‌යෙන් සිංහල මල්වර සිරිත් වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වීම නිසා, මල්වර දැරිය කිළි පැලක වැඩිමහළු කාන්තාවක් හා තැබීම හා ඒ ආශ්‍රිත අභිචාර විධි කිරීම දැන් අපට අසන්නට දක්නිනට ඇත. 

මරණය වැද්දන් ‌කෙ‌රෙහි භිය උපදවන අවස්ථාවකි. එවැන් විට ඔවුහු ගල්‌ලෙන් අතැර යති. එ‌සේ කරනු‌යේ, මළ පුද්ගලයන් ඔවුන් හඹා එනු ඇතයි බි‌යෙනි. වැද්දන් විශ්වාස කරන පරිදි, මරණ‌යෙන් පසු ස්වකිය ඥාතියා නෑ ය‌කෙකු කිරීමට, දින කිහිපයක් මළ පුද්ගලයා ‌වෙනු‌වෙන් පුද පූජා පවත්වති. 

'''බාහිර සම්බන්ධතා'''
[[ගොනුව:Img 0819.jpg|thumb|එකල සිටි වැදි නායකයෙකු රොබට් නොක්ස් දුටු අයුරු]]
‌රොබට් ‌‌‌නොක්ස් පවසන පරිදි, ඔවුන් මුව දඩය‌මෙහි සහ දුම් ගැස්සවීම් කිරීම් තුළින් වියලා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. සිංහල මිනිස්සු දඩමස් ලබා ගැනීමට වැද්දන් ‌වෙත පැමිණිය හ. රජු‌ගේ කෑම ‌මේසයට සඩමස් සැපයීම කාර්‌යේ ද නිරිත විය. ඒවාට අමතර ව, රජු හට ඇත්දළ සැපයීම ද, මී පැණි සහ මී ඉටි සැපයීම ද කරන ලදි. රජු ද ඔවුන්ට ප්‍රත්‍යුපකාර වශ‌යෙන් වැද්දන් හට ‌රෙදිපිළි සහ ඊතල ආදිය දුන්‌නේ ය. ‌රොබට් ‌නොක්ස්‌ගේ වාර්තාවට අනුව වැද්‌දෝ වරක් රජුට එ‌රෙහිව පැමිණි යුද්ධවලදී සටන් කළ හ. එ‌සේම, ඔවුහු ඔවුන්ට අයිති ප්‍ර‌දේශ ආරක්ෂා කරමින් රජුට ද වක්‍රාකාර ව ආරක්ෂාව සපයන ලදී.

=== වැදි බස ===

වැදිභාෂාව ආශ්‍ර‌යෙන් කළ පර්‌යේෂණයන් ඇසුරින් විලියම් ගයිගර් වියතාණන් දක්වන්‌නේ, වැදි ප්‍රජාව දකුණු ඉන්දියා‌වේ ‌පෞරාණික ‌ගෝත්‍රයන්ට නෑ සබදතාවක් දක්වන ඇති බවත් ය. [[ආරියන්]] සංක්‍රමණයන්ට ‌පෙර පටන් ඔවුහු ශ්‍රී ලංකා‌වේ විසූ ආදිවාසින් වූ අතර, අනාර්ය භාෂාවක් කතා කළ බවකි (Indian Historical Quartely, XI. pp. 515-516).

වැද්දන් විසින් වනාතර‌යේ දඩයමට යන අතර භාවිතා කළ රහස් බසක් වශ‌යෙන් ඔවුන්‌ගේ භාෂාව වර්ධනය වන්නට ඇත. අදදු දඩයක්කරුවන් අතර ‌මෙවැනි ‘කැළැ බසක්’ භාවිතා කරන්‌නේ යක්ෂ ‌හෝ දේව බලපැම්වලින් ස්වකීය දඩයම ආරක්ෂා කරගැනීමට ය. මූලීක වශ‌යෙන් [[ආදිවැසියන්]] ‌ලෙස වර්ධනය වූ වැද්දන්‌ගේ අනාර්ය බස ක්‍රම‌යෙන් [[ආර්යන්]]ගේ පැමිණිම හා සිංහල භාෂාව හා සම්මිශ්‍රණය වි‌මෙන් දැන් භාවිතා කරන ආකෘතියට පරිවර්තනය වන්නට ඇත. ඒ ‌‌සේම, විවිධ අවශ්‍යතාවන්‌ගේ වර්ධනය සමග නව වචන තනා ගැනීම‌ට ‌හෝ ණයට ගැන්නට සිදු විය. ‌මෙ‌සේ විවිධ වූ බලපෑම් නිසාත්, පාසල් අධ්‍යපනය ව්‍යප්ත වීම නිසාත් ක්‍රම‌යෙන් පුරාණ වැදිබස අභාවයට යමින් පවති.

== ආගමික ලැදියාවන් ==
[[File:Veddah ritual.jpg|right|thumb]]

වැදි ප්‍රජාව ප්‍රධාන වශ‌යෙන් ‌ලෝක‌යේ අ‌නෙකුත් [[ආදිවාසි]] ජන ප්‍රජාවන් ‌සේ, [[ප්‍රාණ වාදය|ප්‍රාණ වාදි]]හු ‌වෙති. වැද්දන්ගේ ඇදහිලි රටාව මළ ඥාති වන්දනාවකි (Obesekera, 'G. Sinhal religion.' In M. Eliade ed. ''The encylopedia of religion, Vol 13.'' New York: Macmillan, 1987.).

=== විශ්වාස ===
වෑද්දන්‌ගේ විශ්වාසයන් සංකිර්ණ ය. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් නෑ යකුන් ඇදහිම, විවිධ ‌වෙනත් යක්කු සහ ‌දෙවිවරුන් ඇදහම හා ‌බෞද්ධ පුදපූජාවන් ‌මේවාට ඇතුලත් ‌වෙති. ‌‌බොහෝවිට යාදිනි සහ කිරි‌කොරහ වැනි අබිචාරයන් මගින් සශ්‍රීකත්වය උ‌දෙසා කටයුතු කරයි. ප්‍රධාන වහ‌යෙන් වැද්දන්‌ගේ විශ්වාසයන් සං‌‌කේන්ද්‍රනය වී ඇත්‌තේ මූලික වශ‌යෙන් ජිවත චක්‍රය හා බැදුණු කරුණු ශාත්ශාත් කර ගැනීමට ය.

=== අභිචාරවිධි ===
ජිවිත චක්‍රය අළලා බැඳුණු අභිචාර විධි පහත දක්වනු ලැ‌බේ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ප්‍රධාන යක්කු ‌හෝ නෑයක්කු
|- 
!අභිචාර විධි!!අදාළ වැදි ඇදහිලි!!අරමුණ    
|-   
|කිරි‌කොරහ ||කන්‌දේයකා/බිළිඳියකා/නෑයක්කු ||දඩයම්, මීපැණි සහ අස්වනු සඳහා   
|-  
| ඊත‌ලේ නැටුම|| ඊතලේයකා/කන්‌දේයකා || ආරක්ෂාව සඳහා
|-  
|මස්යහන ||කන්‌දේයකා ||දඩයම්, පැණි, සහ පු‌ජොපහාර වශ‌යෙන්
|-  
!යක්කු ‌හෝ ‌දෙවිවරු
|-   
|හැත්‌මේ නැටුම ||ඇ‌ලේ/ග‌ලේ යක්කු   ||දරුවන් ලබා ගැනීමට/සශ්‍රිකත්වය 
|-   
|පට්ට යකා පූජාව||පට්ට යකා   ||ගැබ්බර ස්ත්‍රීන්‌ගේ ආරක්ෂාව, ‌රෝග නිවාරණය 
|-   
|කිරිඅම්මා පූජා ||කිරිඅම්මාවරු  ||දරුවන්ට ආරක්ෂාව 
|-   
|ඊත‌ලේ නැටුම ||කන්‌දේ යකා   ||ආරක්ෂාව 
|-   
|දො‌ළේ යක් පූජාව ||දො‌ළේයකා   ||රෝග නිවාරණය 
|-   
|දම්මඩුව ||මරලූ යක්කු   || ලෙඩ නිවාරණය 
|-
| රහුයක් පූජාව ||රහුයකා ||පැණි අස්වනු, ‌රෝග නිවාරණය
|-  
|වනගතයක් පූජාව ||වනගත යකා ||දඩයම් හා දඩයම් ආරක්ෂාව
|-  
| රුවල පූජාව|| මිල්ලා‌නේයකා || දඩයම්, මීපැණි, ආරක්ෂාව, ‌රොග නිවාරණය
|-  
|අවනපූජාව ||වැදි යක්කු/ඉදි‌ගොල්‌ලේයකා || දඩයම් දීමට පූ‌‌ජෝපහාර
|-  
| ‌කොළම මඩුව||අලුත් යකා/‌දෙවි || ධාන්‍ය, දඩයම් හා සශ්‍රීකත්වය
|-  
!අවසං‌යෝගික බාහිර යක්-දේව විශ්වාස
|-   
| දම්මඩුව ||මරලු යක්කු ||අස්වනු, නියඟ හා ‌දේව‌ලෙඩ නිවාරණය
|-  
|‌පේන බැලීම ||කිරිඅම්මා (පත්තිනි)/අඹරා‌පොති || හදිහූනියම්, ආරක්ෂාව
|-  
|රීරි,කළු, ‌කොට,පුළුටු, ඔඩි යක්කු හා කාලි අම්මා පූජා ||භයංකරයක්කු ||හදිහුනියම්, එකී යකුන්‌ගේ ආරක්ෂාව
|-  
| මින්‌නෙරිය දෙවිපූජා|| මින්‌නේරිය ‌දෙවි|| සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| කතරගම දෙවිපූජා ||කතරගම ‌දෙවි|| සශ්‍රීත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවිපූජා‌|| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවි || සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
!‌‌අවසං‌යෝගික බෞද්ධ/හින්දු පුදපූජාවන්
|-   
|මිහිදන් කිරීම ||‌බෞද්ධ ආකාරයට || මළගියවුන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
|දානදීම ||‌බෞද්ධ දානමාන ආකාරයට ||මළගියඥාතීන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
| මහියංගන ‌පෙරහැට එක්වීම||‌බෞද්ධ අභිචාර || කරදර විපත්දුරු කිරීම
|- 
| කතරගම්යෑම හා ‌පෙරහැරට එක්වීම||හින්දු අභිචාර || ආශිර්වාදපතා
|-   
|}
කිරිඅම්මාවරුන් පිදීම.
ඈත අතීතයේ සිටම වැදි ජනයා අතර ් ප්‍රචලිත අභිචාර ක්‍රමයකි අම්මා වරුන් වන්දනාව තමන්ගේ දඩයම් කටයුතු සාර්ථක කර ගැනීම ලෙඩ රෝග වලින් ආරක්ෂාවීම මෙහි මූලික අරමුණ විය දම් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවත ආ ේ මෙම අභිචාර ක්‍රමය පසු කලෙක ුට මහා සිංහල සංස්කෘතියත් සමඟ බද්ධව ඇති බව අපට අද පෙනී යයි.

== වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ==
{{මූලික|වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය}}
මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි ජනයා ව්‍යවහාර කරන භාෂාව පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ.

== ජානවිද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් ==

ජාන විද්‍යාත්මක පර්‌යේෂණයන් තුළින් තහවුරු වී ඇත්‌තේ උතුරු ඉන්දියානු ආර්ය සංක්‍රමණයට ‌පෙර විසු ප්‍රග්-ආර්ය ජනතාව හා සම්බන්ධතාවක් ඇති බව ය{{Citation needed}}. කලාන්තරයක් තිස්‌සේ සිංහල හා දෙමළ ජනතාව අත‌රේ වාසය කළ වැද්දන් එකී ජනසමාජයන්ට ක්‍රම‌යෙන් සම්මිශ්‍රණය විය. වෑද්දන්‌ගේ රුධිර වර්ග පරික්ෂා‌වේදී ‌සොයා ලනු ලැබු‌වේ ‌බො‌හෝ ආදිවාසි ජනවර්ගවල දක්නට ඇති O රුධිර කාණ්ඩය බහුතරයට ඇති බවකි. එ‌සේ ම ස්වල්ප ජන ‌කොට්ඨාශයක A රුධිර ගණය දක්නට තිබූ අතර, ඔවුන් අතර‌වෙනත් රුධිර කාණ්ඩයන් දක්නට නැත (The Blood Groups and Haemoglobins of the Veddahs of Ceylon R. L. Wickremasinghe, Elizabeth W. Ikin, A. E. Mourant, H. Lehmann Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol. 93, No. 1 (Jan. - Jun., 1963) , pp. 117-125).

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== වැඩිදුරට කියවීම සඳහා ==
* මීගස්කුඹුර, පී.බී., ''සිරිලක වැදිජන පුරාණය.''‌ කොට්‌ටේ:පිනිදිය ප්‍රකාශක‌යෝ, 1995.
* ද සිල්වා, එම්. ඩබ්. සුගතපාල, ''දඹා‌නේ වැදි බස '' ‌කොළඹ: සරසවි ප්‍රකාශ‌යෝ, 1964.

=== ඉංග්‍රිසි මූලාශ්‍ර ===
* Seligmann, C.G. ''The Vaddahs of Ceylon.'' Cambribge Archaeological and Ethnological Series, Macmillan &amp; Co., 1906.
* Virchow, R, L, C. The Veddas of Ceylon and Their Relation to the Neighboring Tribes/ Rudolph Ludwig Carl Virchow. - Montana: Kessinger, 2008.156 p (ISBN 1437344402)

== බාහිර සබැදි==
{{Commons category|Veddas|වැදි ජනයා}}
* [http://www.survival-international.org/tribes.php?tribe_id=59 Survival International profile on the Wanniyala-Aetto]
* [http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm Sri Lankan history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429193203/http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm |date=2010-04-29 }}
* [http://vedda.org/lullaby.htm Vedda lore]
* [http://vedda.org/seligmann-coastal-veddas.htm East coast Veddas]
* [http://www.lankalibrary.com/cul/veddha/veddha_1.htm Veddas - now only a household name]
* [https://www.researchgate.net/publication/253953801_- වැද්දෝ සහ රොඩියෝ - අනන්‍යතාව රැකගැනීම හා අනන්‍යතාඅපහරණය]
* [http://www.archaeology.lk/sinhala/?p=279%5D කුවේණියගේ ශාපය, වැද්දන් හා නවීකරණයේ ප්‍රතිරෝධය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Ethnic groups in Sri Lanka}}
{{Indigenous peoples by continent}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
[[ප්‍රවර්ගය:වැදි ජනයා]]</text>
      <sha1>0yvv0oafeql6jpyzuctylwdos6phmup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783863</id>
      <parentid>783862</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ජානවිද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් */ grammar, spelling</comment>
      <origin>783863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51073" sha1="cp8n7dr30ub60ih27qw9sb63sivwwtx" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox ethnic group
|group          = වැදි ජනයා
|image          = [[File:Vedda Chief Uruwarige Wannila Aththo.jpg|270px]]
|image_caption  = වැදි නායක උරුවරිගේ වන්නිල ඇත්තෝ
|population = 2,500 (2002),&lt;ref&gt;http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ved&lt;/ref&gt; [[වෙරළබඩ වැදි ජනයා]] 8,000 (1983), අනුරාධපුර වැදි ජනයා 6,000 (1978)
|regions        = {{flagcountry|Sri Lanka}}{{nbsp|6}} 2,500 (2002)
|region1        = Badulla District
|region2        = Polonnaruwa District
|pop1           = 
|ref1           = 
|languages      =  වැදි භාෂාව (extinct), සිංහල භාෂාව , දෙමළ භාෂාව
|religions      = Animism, බුද්ධ ධර්මය, හින්දු
|related        = සිංහල ජනතාව, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව
|footnotes      = 
}}

'''වැදි ජනයා''' ලංකා‌වේ ‌වෙසෙන ස්ව‌දේශි [[ආදිවාසීන්]] අතරින් එක් ජන වර්ගයකි. සංචාරක කර්මාන්තය, වනාන්තර විනාශය, සිවිල් යුධ තත්ත්වයන්, හා නවීකරණයට තරුන වැද්දන්‌ගේ කැමැත්ත වැදි සංස්කෘතිය ක්‍රම‌යෙන් අඩු වී, නවීන සමාජයට සංකලනය ‌වෙමින් පවතියි. 
[[image:Ceylon Native Village.jpg|thumb|right|300px|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා‌වේ වැදි පවුලක් (1910)]]

== සම්භවය ==
වැද්දෝ ද සිංහලයන් මෙන් ම ලංකාවේ ආදිවාසීන් ගෙන් පැවත එති.

උගතුන් පෙන්වා දෙන්නේ [[විජයාගමනයට]] ‌පෙරාතු ව පැවති ඉපැරණි ‌ගෝත්‍ර වන යක්ෂ, ‌නේසද, මිලක, ශබර වැනි ජන ‌කොටස්වල සම්මිශ්‍රණයකින් වැද්දන් බිහිවූ බවකි. එ සේ ම, වැද්දන් ගේ කපාල සසඳත, ඔවුහු ‌[[ප්‍රෝ‌ටෝ-ඔස්ට්‍රොලොයිඩ්]] ජනවර්ගයනට සමාන ‌වෙති.

පරීක්‍ෂණ මගින් ‌පෙනී ගොස් ඇත්තේ, ඔවුන් ලංකා‌වේ ආදිවැසියන් වූ [[බලං‌ගොඩ මානවයා]] හා සම්බන්ධයක් ඇති බව ය. වැද්දන් ගේ සම්භවය ක්‍රි.පූ. 15,000-10,000 අතර,මධ්‍ය ශිලා යුග‌යේ විසූ අයතු වූ දඩයක්කාර හා ආහාර එකතු කිරී‌මේ ජන ජීවිතයකට හුරු වූ ජන ‌කොට්ටාශයකට අයත් බව පෙ‌න්.

සිංහල සාහිත්‍ය‌යේ වැද්දන් හැඳින්වීමට ‌යොදන වචන සැලකූ විට, 'මලදරු' (ගිරිවැසී), වනසර (වනචාරි/වන්‍යවාසි), 'සැරව්' (ඊතල දරන්නා) යන අරුත් දක්වා ඇත. වැද්දන් විසින් තමුන් හඳුන්වා ගැනෙන්නේ '[[වන්නියලෑත්තන්]]' ‌ලෙසිනි. වැද්දා යනු 'බැද්දා' යන වදනින් ව්‍යුත්පන්න වූවකැ යි වි.ජ.මු. ‌ලොකුබණ්ඩාරයෝ පවසති. ‌ගොවිතැන් ‌නොකර, දඩයමින් ජීවත්වන දඩයක්කරුවන්, දුනුවායන්, සහ වනගත වූවන් හැඳින්වීමට ‌යොදනු ලැ‌බේ. [[සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌ත|සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌තෙහි]] ද ‌මොවුන් හැඳින්වීමට 'මස් වැද්දා' යන ‌යෙදුම භාවිතා ‌කොට ඇත. එහෙත් ‌[[හෙන් ‌ගොවිතැන්]] ක‌ළ, දඩයම් ‌කොට ජීවත් වූ නමුත්, ඔවුහු වැද්දන් ගණ‌යේ ලා ‌නොසැලැකුණ හ.

මහාවංශය අනුව [[සිංහල]] ජාති‌යේ ආරම්භ‌යේ දී, ලංකාවට පැමිණි [[විජය කුමරු|විජය කුමරුට]] හා [[කු‌වේනි]] නම් ‌හෙළ යක්ෂ ගෝත්‍රික කුමරියකට දා ව උපන් [[ජීවහත්ථ]] සහ [[දිසාලා]] යන දරුවන් තුළින් සම්භවිත ජන ප්‍රජාවක් ‌ලෙස ජනප්‍රවාද‌යේ දැක්වෙයි. මහාවංශය දක්වන පරිදි කු‌වෙණිය‌ ගේ දරු ‌දෙ‌ දෙනා සම‌නොල අඩවියට පලා ‌ගොස් ආරක්ෂිත ව වුසූ හ. පසුකාලීන ව ‌මොවුන් 'පුලින්ද' යන නාම‌යෙන් ව්‍යවහාර වූ බව ‌පෙ‌නේ. [[වංසත්තප්පකාසිනිය]] පවසනුයේ වැද්දන් පැවත එන්නේ කුවේනිය ගේ දූ පුතුන් දෙ දෙනා ගෙන් බවයි. 

[[ගොනුව:Vaddas Family.jpg|thumb|left|වැදි පවුලක දරුදැරි‌යෝ]]
මහා වංශ‌යේ සඳහන් පරිදි, [[විජය කුමරු|විජය කුමරුවා]] කු‌වේණිය හා දරුවන් හා අතහැර දමා, විවහාය සඳහා රාජ කන්‍යවක් ඉන්දියා‌වෙන් ‌ගෙන්වා ගති. එහි දී [[කු‌වේණිය]] නැවත [[ලංකාපුර‌|ලංකාපුර‌යෙහි]] ස්වකීය [[යක්ෂ]] ප්‍රජාව ‌වෙත හරවා යැවෙන අතර, එහි දී ඇති වූ දබරයක දී ඕ මරණයට පත්වන්නී ය. ඇය‌ ගේ බාල ‌සො‌හොයුරා පැමිණ දරුවන් හට පලා යමට පවසයි. ඔවුන් සමන්-කුළ ([[සම‌නොළ කන්ද]])ට ‌ගොස් ‌ නැගණී දෙටු ‌සොයුරා හා වාසය ‌කොට, [[මලයා රට]] හෙවත් කඳුකර ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජන ප්‍රජාවක් බිහි කළ අතර, ඔවුන් පුලින්දා ‌ලෙස දක්වා ඇත ([[මහාවංශය]] පරි. 7.59-68). පුලින්දයන් පිළිබඳ ව සටහනක් තබන ගයිගරයන් පවසන්නේ, ඔවුන් ‌ම්ලේච්ඡ ‌ගෝත්‍රික ප්‍රජාවක් වන්නට ඇති බවත්, පසුව වැද්දන් බවට හඳුන්වන්නට ඇති බවත් ය. ‌‌කොළඹ, කළුතර සහ ගාල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ‌යේ සිට කඳුකරය දක්වා ප්‍ර‌දේශය ‘සබරගමුව’ ‌ලෙසින් හැඳින්වෙන අතර, එය ව්‍යුත්පන්න වන්නට ඇත්තේ ‘පුලින්ද’ යන්නට සමාන පදයක් වන [[සංස්කෘත]] ‘සබර,’ [[පාලි]] ‘සවර’ ‌මගින් ය. ‌උක්ත නිගමනයට අනුව ම යමින් ශ්‍රී සුමංගල හිමියෝත් බටුවන්තුඩා‌වේ ‌දේවරක්ෂිත පඬිවරයාණෝත් ඔවුන් ගේ [[මහාවංශ]] පරිවර්ත‌යේ ‘පුලින්ද’ වදන ‘වැද්දන්’ වශ‌යෙන් ඍජුව ම දක්වා තිබෙති.

ඉහත පුරාවෘත්තයට අනුව වැදි ප්‍රජාව ලංකා‌වේ ආදිවැසි‌යෝ ‌නො‌වෙති. එහෙත් පුරාවෘත්තය කටකතා ආශ්‍ර‌යෙන් බිහිවූවක් ‌ලෙසින් ‌පෙ‌නෙන අතර, මෑතක දී වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වූවක් විය හැකි ය. ‌කෙ‌සේ‌ වෙතත් උගතුන් දක්වන්නේ ඉහත කතාව වැද්දන් පවසන ආකාර‌යෙන් පෙනෙන්නේ ඔවුන් ද එතරම් එහි සත්‍යතාවය පිළිබඳ පිළිගැනීමක් ‌නොමැති බව ය.

== හෙලයන් සමග සබඳතාව ==
මෙරට සමෘද්ධිමත්ම යුගය ලෙස ඉන්දියානු වංශ කතාවල පවා සඳහන් රාවණ, බලි, තාරක යුගයන් ඇරඹෙන්නේ මීට වසර පන් දහසකට පමණ පෙරාතුවය. බලංගොඩ මානවයා අපට කියන ඉතිහාසය නම් වසර තිස් දහසකට වඩා පැරණිය. මීට වසර 2500කට පෙර විජය කුමරු පැමිණෙන විටත් මෙරට දියුණු සංස්කෘතියක් තිබුණු බව කුවේණි කුමරිය කපු කටිමින් සිටීමෙන් පැහැදිලි වේ. සිරිවස්තු මෙන්ම කැළණිය ද එවකට මෙරට තිබු ප්‍රධාන නගරය. විවිධ ගෝත්‍රිකයින්ගෙන් සැදුම්ලත් මෙරට වැසියන් පොදුවේ හැඳින්වුයේ හෙළයින් යන නමිනි.
කුවේණි හෙළ කුමරියගේ පිහිටෙන් මෙරට රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ආර්යයෙකු වු විජය කුමරු හෙළයින් දුටුවේ ආක්‍රමණිකයෙකු ලෙසය. එබැවින් කුවේණිය ජාතිද්‍රෝහියක වුවාය. සිය ඥාතීන්ගේ වෛරයෙන් බේරීම සඳහා කුවේණියගේ දරුවන්ට කැලෑ වැදීමට සිදුවිය. ඒ නුතන වැදි පරපුරේ ආරම්භයයි. මෙය හුදෙක් මහාවංශයේ කතාව පමණක් නොව වැදි ජනප්‍රවාදයන්හිද ඇති කතාවයි. එමෙන්ම මානව විද්‍යාඥයෝ ද හෙළයින් සහ වැද්දන් අතර ඇති ඥාතිත්වය පිළිගනිති.
විජයාගමනයෙන් ඇරඹි හෙළ-ආර්ය ගැටුම අවසන් වී ආර්යයන් හෙළයින් සමග මුසු වන්නේ පණ්ඩුකාභය රජ සමයේ දී ය. මහාවංශයට අනුව පණ්ඩුකාභය රජුගේ මවු වුයේ පඬුවස්දෙව් රජුගේ එකම දියණිය වු උන්මාද චිත්‍රා දේවියයි. ඔහුගේ පියා වුයේ දීඝගාමිණී ය. ඔහු පඬුවස්දෙව් රජුගේ බිසව වු භද්දකච්චායනාගේ සොයුරෙකු වු දිඝායුගේ පුත්ය. නමුත් වෙනත් මුලාශ්රඝයන්ට අනුව නම් දීඝ ගාමිණි හෙළයකි . එබැවින් පණ්ඩුකාභය කුමරුගේ මව ආර්යයෙක් වන විට පියා හෙළයකි. එබැවින් ඔහු හෙළයන් ට හෙළයෙක් ද ආර්යයන් ට ආර්යයෙක් ද විය. මේ නිසාම ආර්යය ආධිපත්ය යට එරෙහිව හෙළයින් පණ්ඩුකාභය වටා රොක් වන විට ආර්යයන් ද ඔහුගේ නායකත්වය පිළිගත්තේය. ඉන් පසු ආර්යයෝ හෙළයින් සමග මුසු වුහ. 

ඉන් පසුව විවිධ යුගයන් හි ඉන්දියාවේ විවිධ පළාත් සිට පැමිණි ආර්යයෝ මෙන්ම ද්රගවිඩයෝ ද සිංහල ජාතියට මුසු වුහ. එසේ මුසු වු වන් අතර අරාබි , චීන සහ මැලේ ජාතිකයෝ ද වුහ. මෙම මුසු වීම බටහිර ජාතීන් මෙරටට පැමිණීම තෙක් ම අඛණ්ඩව සිදුවිය. සිංහල ජාතිය සංක්රටමණිකයින්ගෙන් පෝෂණය වුණු අයුරින්ම කැලයේ සිටි වැදි ජනතාවද විවිධ කැලෑ වැදීම් තුළින් පෝෂණය විය. සිංහලයේ කිරුළ පතා කෙරුණු අභ්යකන්තර අරගලයන් හි පරාජයට පත් පිරිස් වසර දහස් ගණනාවක් පුරා සිදු කළේ එක්කෝ ඉන්දියාවට පලා යෑමයි. නැතහොත් කැලෑ වැදී වැදි ජනතාවට එක් වීමයි. අවසන් වරට එසේ වැදි ජනතාව සමඟ මුසු වුයේ 1848 නිදහස් අරගලයට එක් වි සුදු ආක්රමමණිකයාගේ උදහසට ලක් වු වෙල්ලස්ස ජනතාවයි. 
මේ අනුව පෙනි යන්නේ සිංහල ජනතාව මෙරට වසර දස දහස් ගණනාවක් ජීවත් වු බවත් පසු ගිය වසර දෙදහස් පන්සිය තුළ වරින් වර සිංහලයන්ගෙන් වෙන්වී කැලෑ වැදුණු පිරිසගෙන් වැදි ජනතාව බිහිවු බවත්ය. එබැවින් වැදි ජනතාව ආදිවාසීන් ලෙස හැදින්වීම ඔවුන්ට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් ලක් පොලවේ ඇති සිංහලයින්ට කරන අවමානයකි. එපමණක් නොව සිංහලයන්ට ලක් පොලවට ඇති අද්විතීය අයිතිය අභියෝගයට ලක් කිරීමකි. සිංහලයා මෙරය අනන්ය වු ජන කොටසක් පමණක් නොව මෙරට ආදිවාසීහුය. එබැවින් සිංහලයාගේ ආදිවාසිකම සොරාගෙන වැදි ජනයාට පැලැන්දීමෙන් සිංහලයා තවත් එක් සංක්රවමණික ජන කොටසක් බවට පත්වේ.

== වැදි සමාජ සංවිධානය ==
[[File:Tisahamy Aththo (Vedda Chief).jpg|right|thumb|හිටපු වැදිනායක තිසාහාමි]]

වැදිසමාජය තුළ කැපී ‌පෙ‌නෙන ධුරාවලියක් දක්නට නැති තරම් ය. ‌බො‌හෝ විට වැදි රැළක් වැදිනායකයකු යට‌තේ පාලනය විය. ආදිවාසි ජන ප්‍රජාවන්හි දක්නට ඇති ආකාර‌යේ, ‌ගෝත්‍ර අතර ‌වෛරයක් ‌හෝ ‌ගෝත්‍ර සටන් දක්නට ‌නොමැත. එක ම ප්‍ර‌දේශයක වරිග කිහිපයක වැදිජන ප්‍රජාවන් සමාදාන‌යෙන් ජීවත් වුව ද, ප්‍ර‌දේශයට ඇතුල්වීමේ දී විවිධ තහංචි ඔවුනොවුන් අතර විණ. සමහර වැදි වරිග‌යෝ ගඟක් ‌හෝ කැළැ ‌පෙ‌දෙසක් හරහා ‌වෙනත් ප්‍ර‌දේශයන් වලට සංක්‍රමණය වූ හ. ‌මෙ‌සේ ප්‍ර‌දේශ‌යෙන් ප්‍ර‌දේශයට වැදි ප්‍රජාවගේ ව්‍යාප්තවීම සිඳු වි ය.


=== වර්ග ‌බෙදීම ===
වැද්දන් අතර වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, එය කෙ‌සේ ආරම්භ වූයේ ද, එහි ප්‍ර‌යෝජ්‍යතාවය පිළිබඳ පැහැදිලි අදහසක් ඔවුන් තුළ නැත. එ‌හෙත් ඔවුන් තමුන් හැඳුන්වා ගැනී‌මේ දී, මෙකී වරුග ‌බෙදීම 'පෙළපතක්' වශ‌යෙන් භාවිතා කරනු ‌පෙ‌නේ. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වරුග හයක් වැද්දන් අතර පවති: ‌මොරාන වරු‌ගේ, උනාපාත වරු‌ගේ, ඌරු වරු‌ගේ, ඇඹල වරු‌ගේ, නමුඩන වරු‌ගේ, සහ තලා වරු‌ගේ වශ‌යෙණි. මෙයට අමතර ව, වැද්දන්ගේ පදිංචි ස්ථානයන් ආශ්‍රීත‌යෙන් ද වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, ඒවා ‌මෙහි ලා දක්වනු ලැ‌බේ:‌හේ‌නෙ-බැද්ද වරුගේ, ‌ගොඩතලාව වරු‌ගේ, එල‌කොතලිය වරු‌ගේ, සීතල වන්නිය වරු‌ගේ, ගිරාදුරු වරු‌ගේ, තමන්කඩුව වරුගේ, දෙහිගම වරු‌ගේ, ‌හොර‌බොර වරු‌ගේ, යක්කු‌රේ වරු‌ගේ, උනිච්චිය වරු‌ගේ යනාදිය ය. &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612073242/http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html }}&lt;/ref&gt;
සමහර අවස්‍ථා වලදි, ආවහා-විවහා සම්බන්ධතාවලදී, වරුග උස්පහත්කම් සැලකූ බව වාර්තා වී ඇත.සමහර විශාරදයන් දක්වන්නේ වැද්දන් විසින් වරු‌ගෙන් පිට විවහයන් කරත්, බහිර්-‌වෛහිවක සමාජ පද්ධතියක් වරුග ආශ්‍රිතව පවතින බවකි.

සී. ජී. සෙල්ග්මාන්ට අනුව වැද්දන්ගේ වරිග ‌බෙදීම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වකීය ‌ගෝත්‍ර‌යෙන් පිට විවහා වීම ‌හෙවත් [[බහිර්‌වෛවාහික]] සහ මාතෘ පාර්ෂව මූලීක, ඌරා සහ ‌මොනරා ආශ්‍රීත ගෝත්‍ර විහ්න ආශ්‍ර‌යෙන් ‌ගොඩ නැගුනක් බව ය (C. G. Seligmann, The Vaddas, 1911, p.30). 

භූවිෂමතා ලක්ෂණ ඇසුරු ‌කොට ද වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වර්ගීකරණයකට බදුන් කළ හැකි ය. බින්තැන්න ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වන වැද්දන් සහ නැ‌ගෙනහිර පළාත ආශ්‍රීත වහරායි ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජීවත් ‌වෙති ‌මොවුන් 'වෙතර්'වශ‌යෙන් හඳුන්වනු ලැ‌බේ.

=== දිවි‌පෙ‌වෙත ===

මුල් කාල‌යේ දී, වැදි ජනප්‍රජාව ගල්ලෙන් ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වූ අතර, පසුව පැල්පත් ආශ්‍රීත ගම්මාන කරා සංක්‍රමණය වන්නට ඇත.
[[ගොනුව:gathering honey.jpg|thumb|left|150px|බඹර පැණි එකතු කරන අනතුරුදායක අවස්ථාවක් (1887)]]
ඒවා වැදි ‌කොරටු ‌ලෙසින් හැඳින් වූ අතර, වරින් වර, ආහාර ‌සොයා ගත හැකි පමණට කොරටු‌වෙන් ‌කොරටුවට වැදි ප්‍රජාව සංක්‍රමණය වී‌මේ සිරිතක් විය. පසුකාලීනව ඇති වූ ගම්වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් හේන් ‌ගොවිතැන ඇසුරු ‌‌කොට ජීවත් වූ නමුදු, ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දිවි ‌පෙ‌වෙත සම්පුර්ණ‌යෙන් ම අත් ‌නොහැරිය හ. 

වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් දඩයම් කිරී‌මෙන් ජීවත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ මුලීක ප්‍රවනතාවය වූ‌යේ ‌ගොනා දඩයම් කිරීම ය. ‌ගොනා ගිරි ආශ්‍රිත ව වාසය කළ නිසා වැද්දන් ද ගිරි‌ලෙන් ආශ්‍රිත දිවි ‌පෙ‌වෙතකට හුරු වන්නට ඇති බව ‌බො‌හෝ විද්‍යාර්ථයින් විශ්වාස තරති. ‌මෙයට අමතර ව, ඔවුන් ඵල-අල ආහාරයට ගනිමින් ද, වන මී රැස්වන කාලයට මී කැඩි‌මෙන් ද දිවි ‌පෙ‌‌වෙත සරි කර ගත් හ. වැද්දන් ආහාර පුළුස්සා ගැනීම කරන අතර, අලවර්ග ‌‌බො‌හෝවිට උණු අළුපල්ලේ ලා තම්බා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. දඩයම් කිරීම හා ආහාර අනුභවය කණ්ඩායමක් වශ‌යෙන් එකට ම කරනු ලැ‌බේ. වැඩිපුර ඇති ආහාර ද්‍රව්‍ය හිඟ කාලයන් සඳහා කල් තබා ගැනීමට මස් වර්ග වියලීම (හෙවත් කරවල කිරීම), එල්ලා දුම්ගැස්ස වීම ‌හෝ මීපැනිවල බහා තැබීම වැනි ක්‍රියාවන් කළ හ. 

'''රෑ‌‌හේ නායකයා'''

වැදි‌ගෝත්‍රය සංවිධානය වන්නේ 'නායකයෙකු' වටා ය. එ‌හෙයින් විවිධ වූ වැදිජනප්‍රජාවන් සඳහා නායක‌යෝ සිටිය හ. එ‌හෙත් පසුකාලින වශ‌යෙන් වැදි ජනතාව‌ගේ ප්‍රාමාණාත්මක අඩුවීම නිසා සහ ආණ්ඩුව විසින් ඔවුන් වසන ප්‍ර‌දේශ පාලනය නායකයන්ගේ පැවැත්ම ක්‍රමයෙන් නැති ව ගි‌යේ ය. වැදි ප්‍රජා‌වේ කැපී ‌පෙ‌නෙන නායක‌යෙක් ‌‌ලෙස මෑත යුග‌යේ සිටි‌යේ දඹා‌නේ මහාවන්නියලැත්‌‌තෝ ‌හෙවත් තිසාහාමිලැත්‌තෝ ය.
[[image:Vaddas meeting.jpg|thumb|right|150px|
පිටස්තරයන් හමූ වූ ‌මො‌හොතක්...(1887)]]

=== පවුල් දිවිය ===
වැදි ජනයා අතර [[ඥාතීත්වය]] සහ ඔවුන්ට ආමන්ත්‍රණය සිංහල ජන ප්‍රජාව ‌මෙන් ‌‌වෙයි. අප්පිලැත්‌තෝ (පියා), අම්මිලැත්‌තෝ (මව), ආදි වශ‌යෙන් 'ලැත්‌තෝ' යන පාඨය ඥාතිතවයට පසුව ‌යෙදී‌මෙන් ඔවුහු ආමන්ත්‍රණය තනා ගනිති. බිරිද(කුඩ්‌පෙත්ත)ට ‌බො‌හෝ විට, 'නංගිලැත්‌තෝ' යන ‌යෙඳුම ‌යොදනු‌යේ, වැදිජනප්‍රජා‌වේ දක්නට ඇති බෑණා සහ නැනා (ඇවැස්ස හුරා-නෑනා) විවාහයන් නිසා‌වෙන් ය. සිංහල සමාජ‌යේ ‌මෙන් ම, විවාහ සහ ලිංගික සම්බන්ධතා සම්බන්ධ‌යෙන් විවිධ වූ තහංචි පැන වී තිබිණි. නිදසුනක් ‌ලෙස, මාමා සහ නෑනැ අතර, බෑණා සහ නැන්දා අතර ‌මෙන් ම, මවු-පිය පාර්ෂව‌යේ ස‌හෝදරයන් ‌හෝ වියපත් ස‌හෝදර ස‌හෝදරියන් අතරත් විවාහයන් තහනම් විණ. එ‌හෙත් මරණයක දී, මළ ස‌හෝදරිය ‌හෝ ස‌හෝදරයා ‌වෙනු‌වෙන් සැමියා ‌හෝ බිරිය එකී පවු‌ලේ තව ස‌හෝදරියක් ‌හෝ ස‌හොදරයෙක් විවාහ කර ගැනීම සිඳු විම නිසා, නැවතත් දරුවන් හට ආරක්ෂාවක් ලැබිණ.

'''පවුල් සම්බන්ධතා'''

අඹු-සැමි දිවිය අගය කළ වැදි ජනයා අතර, සිංහල ජන ප්‍රජා‌වේ දක්නට ලැ‌බෙන බහුභාර්යා ‌සේවනය ‌හෝ බහු පුරුෂ ‌සේවනය තබා, පරදාර ‌සේවනය වත් දක්නට ‌නොමැත. විවාහ‌යේ දී, වැදි ජනයා ස්වකීය භාර්යාවන්ට මනා ‌සේ ඇළුම් කළ අතර, එකි‌නෙකාට විශ්වාසවන්ත ‌ලෙස ද ජීවත් විය. එ‌හෙයින් වි‌දේශිය මිශනාරිවරුන් විසින් ‌කෙවල විවහා කුමය ලංකාවට හඳුන්වා දීමට පෙර සිට ම, වැද්දන් අතර ‌කේවල විවාහ ක්‍රමය තිබූ බව ‌පෙ‌නේ. වැදි ප්‍රජාව අත‌රේ ගැහැණිය හට මනා ආරක්ෂාවක් ලැබුණු අතර, ඇය පවු‌ලේ පළමු ‌කොට, ආහාර‌යෙන් ‌කොටස භුක්ති වින්ද හ. ‌මෙයින් ‌පෙ‌නෙන්නේ කාන්තාව වැදි ප්‍රජාව අත‌‌රේ ‌ගෞවරවයට පාත්‍ර වූ බවකි.

'''විවාහ චාරිත්‍රයන්'''

වැදි දරු‌වෝ කල් ‌නොයවා ස්වකීය නෑන-හුරා විවාහයන්ට ඇතුළු ‌වෙති. ඔවුන් අතර ස‌හෝදර ස‌හොදරි ව්‍යවාහයන් ‌හෝ විවාහයට ‌පෙර ලිංගිත සම්බන්ධතාවන් සිදු ‌නො‌වේ. විවාහ චාරිත්‍රයන් ‌බො‌හෝ ‌සේ ලුහුඩු ය; සරල ය. තරුණ වැදි ‌කොළු‌වෙකු හිතගිය තරුණි‌ය‌ගේ ‌පියාගේ ගෙට පැණි මුලක් හා මස් රැ‌ගෙන ‌ගොස් ‌යොජනාව පියාට පවසන අතර, පියා විසින් ඇයට නියඳ පට්ටාවලින් ඇඹරූ රෑනක් ‌ගෙන ඔහු‌ගේ ඉණ වටා බඳිනු ලැ‌බේ. එතැන් සිට ‌‌දෙ‌දෙනා අඹු-සැමි‌යෝ ‌වෙති. ඒ රෑණ දිරා ගිය කල්හි, අලුත් නියඳ රෑණක් අඹරා බැඳී‌මේ කාර්යය භාර්ය්‍යාව සතු ‌වෙයි. 
[[ගොනුව:Vadda women.jpg|thumb|වැදි කාන්තාවන් (මූලාශය.සී.ජී සෙලිග්මාන්ගේ ද වැද්දාස් කෘතිය.1911)]]
සාමාන්‍ය‌යෙන් මාමලැත්‌තෝ විසින් බඹර වද ඇති තැනක් පවරා දීමත්, දඩ බල්ලන් සහ දුනු ඊතල දීමත් කරන ලදි. සමහර අවස්ථාවලදි මනමාලයා විසින් මනමාලියට ‌රෙදිපිලි දීම පසුකාලින ව ඇති වූ සිරිකත් බව ‌පෙනේ. විවාහ‌යෙන් පසුව බෑනා මාමා‌ගේ රෑණට එකතුවී, දඩයමට සහයවීම සිඳු ‌වෙයි. එබැවින් වැදි ජනයා අත‌රේ පිරිමි දරුවන්ට වඩා ගැහැණු දරැවන් ‌කෙ‌රෙහි ඇල්මක් ඇත.

'''දරුදැරි‌යෝ'''

විවාහ‌යෙන් පසු, දරු ගැබක් පහළ වූ පසු, වැදි ජනයා අතර ආරක්ෂාවන් සඳහා විවිධ [[අභිචාර]] විධී භාවිතා කරයි. පුරාණ‌යෙදී 'පට්ටා යකා' පූජාවක් කරමින් ගැබ් ආරක්ෂා කළ බව ප්‍රකට ය. ප්‍රසූතිය ගල්‌ලෙනක ‌හෝ පැ‌ලේදී සිඳු විණ. ප්‍රසූති‌යෙන් පසු ව විවිධ මස්-මාශ වර්ග අනුභවය නුසුදුසුයයි පිළි ගැනීමක් විණ. එ‌සේ ම කිරී එරීම සඳහා ම ‌යොග්‍යයයි පිළිගත් අලවර්ග ආහාරයට දීම කරන ලදි.

දරුවා හට මසක් තුළ නමක් දුන් අතර, යකුන්‌ගේ ‌දොස් වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට දරුවා ‌බො‌හෝ විට හඳුන්වනු ලැබු‌වේ විවිධ වූ හුරතල් නම් වලිනි. ඔවුන්‌ගේ නියම නමින් හඳුවන්නට පටන් ගන්‌නේ දරුවා වැඩුණු පසු ය. දරුවන් ‌ගේ වයස අවුරුදු හත පමණ වනතුරැත් ඔවුන් නිර්වස්ත්‍රව සිටිති. වයස අවුරුදු දහය-දො‌ළොහ පමණ වය‌සේ දී දරුවන් විසින් ගල්දුනු භාවිත‌යෙන් කුරුල්ලන් සහ කුඩා සතුන් දඩයම් කරති. 

දරුවන් වැඩිවියට පැමි‌ණෙත් ම විවිධ දඩයම් කරන ශිල්පයත්, බඹර කැඩී‌මේ ආකාරයත් ඔවුනට කියා ‌දෙනු ලැබේ. ‌මෙ‌සේ වැඩුණු පිරිමි දරුවන් දඩයම් සහ බඹර කැඩී‌මේ දී හවුල් කර ගන්‌නේ එකී කුසලතා වර්ධනය කිරීමට ය.

වැදි දැරිවිය මල්වර වූ විට, ඇය [[නුග]] ගසක් ‌වෙතට ‌‌ගොස් ගල් කැටවලින් එයට ගැසීමත්, එය කන වැකුණු මව වතුර කළයක් ‌ගෙන ‌ගොස් ඇය නහවා, හිසිට පසුපසින් එය බිමට වැටී බිඳී සියලු ‌දොස් දුරු කිරීම හැර ‌වෙනත් වි‌ශේෂිත ‌[[කොටහළු සිරිත්]] නැත. පසුකාලින වශ‌යෙන් සිංහල මල්වර සිරිත් වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වීම නිසා, මල්වර දැරිය කිළි පැලක වැඩිමහළු කාන්තාවක් හා තැබීම හා ඒ ආශ්‍රිත අභිචාර විධි කිරීම දැන් අපට අසන්නට දක්නිනට ඇත. 

මරණය වැද්දන් ‌කෙ‌රෙහි භිය උපදවන අවස්ථාවකි. එවැන් විට ඔවුහු ගල්‌ලෙන් අතැර යති. එ‌සේ කරනු‌යේ, මළ පුද්ගලයන් ඔවුන් හඹා එනු ඇතයි බි‌යෙනි. වැද්දන් විශ්වාස කරන පරිදි, මරණ‌යෙන් පසු ස්වකිය ඥාතියා නෑ ය‌කෙකු කිරීමට, දින කිහිපයක් මළ පුද්ගලයා ‌වෙනු‌වෙන් පුද පූජා පවත්වති. 

'''බාහිර සම්බන්ධතා'''
[[ගොනුව:Img 0819.jpg|thumb|එකල සිටි වැදි නායකයෙකු රොබට් නොක්ස් දුටු අයුරු]]
‌රොබට් ‌‌‌නොක්ස් පවසන පරිදි, ඔවුන් මුව දඩය‌මෙහි සහ දුම් ගැස්සවීම් කිරීම් තුළින් වියලා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. සිංහල මිනිස්සු දඩමස් ලබා ගැනීමට වැද්දන් ‌වෙත පැමිණිය හ. රජු‌ගේ කෑම ‌මේසයට සඩමස් සැපයීම කාර්‌යේ ද නිරිත විය. ඒවාට අමතර ව, රජු හට ඇත්දළ සැපයීම ද, මී පැණි සහ මී ඉටි සැපයීම ද කරන ලදි. රජු ද ඔවුන්ට ප්‍රත්‍යුපකාර වශ‌යෙන් වැද්දන් හට ‌රෙදිපිළි සහ ඊතල ආදිය දුන්‌නේ ය. ‌රොබට් ‌නොක්ස්‌ගේ වාර්තාවට අනුව වැද්‌දෝ වරක් රජුට එ‌රෙහිව පැමිණි යුද්ධවලදී සටන් කළ හ. එ‌සේම, ඔවුහු ඔවුන්ට අයිති ප්‍ර‌දේශ ආරක්ෂා කරමින් රජුට ද වක්‍රාකාර ව ආරක්ෂාව සපයන ලදී.

=== වැදි බස ===

වැදිභාෂාව ආශ්‍ර‌යෙන් කළ පර්‌යේෂණයන් ඇසුරින් විලියම් ගයිගර් වියතාණන් දක්වන්‌නේ, වැදි ප්‍රජාව දකුණු ඉන්දියා‌වේ ‌පෞරාණික ‌ගෝත්‍රයන්ට නෑ සබදතාවක් දක්වන ඇති බවත් ය. [[ආරියන්]] සංක්‍රමණයන්ට ‌පෙර පටන් ඔවුහු ශ්‍රී ලංකා‌වේ විසූ ආදිවාසින් වූ අතර, අනාර්ය භාෂාවක් කතා කළ බවකි (Indian Historical Quartely, XI. pp. 515-516).

වැද්දන් විසින් වනාතර‌යේ දඩයමට යන අතර භාවිතා කළ රහස් බසක් වශ‌යෙන් ඔවුන්‌ගේ භාෂාව වර්ධනය වන්නට ඇත. අදදු දඩයක්කරුවන් අතර ‌මෙවැනි ‘කැළැ බසක්’ භාවිතා කරන්‌නේ යක්ෂ ‌හෝ දේව බලපැම්වලින් ස්වකීය දඩයම ආරක්ෂා කරගැනීමට ය. මූලීක වශ‌යෙන් [[ආදිවැසියන්]] ‌ලෙස වර්ධනය වූ වැද්දන්‌ගේ අනාර්ය බස ක්‍රම‌යෙන් [[ආර්යන්]]ගේ පැමිණිම හා සිංහල භාෂාව හා සම්මිශ්‍රණය වි‌මෙන් දැන් භාවිතා කරන ආකෘතියට පරිවර්තනය වන්නට ඇත. ඒ ‌‌සේම, විවිධ අවශ්‍යතාවන්‌ගේ වර්ධනය සමග නව වචන තනා ගැනීම‌ට ‌හෝ ණයට ගැන්නට සිදු විය. ‌මෙ‌සේ විවිධ වූ බලපෑම් නිසාත්, පාසල් අධ්‍යපනය ව්‍යප්ත වීම නිසාත් ක්‍රම‌යෙන් පුරාණ වැදිබස අභාවයට යමින් පවති.

== ආගමික ලැදියාවන් ==
[[File:Veddah ritual.jpg|right|thumb]]

වැදි ප්‍රජාව ප්‍රධාන වශ‌යෙන් ‌ලෝක‌යේ අ‌නෙකුත් [[ආදිවාසි]] ජන ප්‍රජාවන් ‌සේ, [[ප්‍රාණ වාදය|ප්‍රාණ වාදි]]හු ‌වෙති. වැද්දන්ගේ ඇදහිලි රටාව මළ ඥාති වන්දනාවකි (Obesekera, 'G. Sinhal religion.' In M. Eliade ed. ''The encylopedia of religion, Vol 13.'' New York: Macmillan, 1987.).

=== විශ්වාස ===
වෑද්දන්‌ගේ විශ්වාසයන් සංකිර්ණ ය. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් නෑ යකුන් ඇදහිම, විවිධ ‌වෙනත් යක්කු සහ ‌දෙවිවරුන් ඇදහම හා ‌බෞද්ධ පුදපූජාවන් ‌මේවාට ඇතුලත් ‌වෙති. ‌‌බොහෝවිට යාදිනි සහ කිරි‌කොරහ වැනි අබිචාරයන් මගින් සශ්‍රීකත්වය උ‌දෙසා කටයුතු කරයි. ප්‍රධාන වහ‌යෙන් වැද්දන්‌ගේ විශ්වාසයන් සං‌‌කේන්ද්‍රනය වී ඇත්‌තේ මූලික වශ‌යෙන් ජිවත චක්‍රය හා බැදුණු කරුණු ශාත්ශාත් කර ගැනීමට ය.

=== අභිචාරවිධි ===
ජිවිත චක්‍රය අළලා බැඳුණු අභිචාර විධි පහත දක්වනු ලැ‌බේ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ප්‍රධාන යක්කු ‌හෝ නෑයක්කු
|- 
!අභිචාර විධි!!අදාළ වැදි ඇදහිලි!!අරමුණ    
|-   
|කිරි‌කොරහ ||කන්‌දේයකා/බිළිඳියකා/නෑයක්කු ||දඩයම්, මීපැණි සහ අස්වනු සඳහා   
|-  
| ඊත‌ලේ නැටුම|| ඊතලේයකා/කන්‌දේයකා || ආරක්ෂාව සඳහා
|-  
|මස්යහන ||කන්‌දේයකා ||දඩයම්, පැණි, සහ පු‌ජොපහාර වශ‌යෙන්
|-  
!යක්කු ‌හෝ ‌දෙවිවරු
|-   
|හැත්‌මේ නැටුම ||ඇ‌ලේ/ග‌ලේ යක්කු   ||දරුවන් ලබා ගැනීමට/සශ්‍රිකත්වය 
|-   
|පට්ට යකා පූජාව||පට්ට යකා   ||ගැබ්බර ස්ත්‍රීන්‌ගේ ආරක්ෂාව, ‌රෝග නිවාරණය 
|-   
|කිරිඅම්මා පූජා ||කිරිඅම්මාවරු  ||දරුවන්ට ආරක්ෂාව 
|-   
|ඊත‌ලේ නැටුම ||කන්‌දේ යකා   ||ආරක්ෂාව 
|-   
|දො‌ළේ යක් පූජාව ||දො‌ළේයකා   ||රෝග නිවාරණය 
|-   
|දම්මඩුව ||මරලූ යක්කු   || ලෙඩ නිවාරණය 
|-
| රහුයක් පූජාව ||රහුයකා ||පැණි අස්වනු, ‌රෝග නිවාරණය
|-  
|වනගතයක් පූජාව ||වනගත යකා ||දඩයම් හා දඩයම් ආරක්ෂාව
|-  
| රුවල පූජාව|| මිල්ලා‌නේයකා || දඩයම්, මීපැණි, ආරක්ෂාව, ‌රොග නිවාරණය
|-  
|අවනපූජාව ||වැදි යක්කු/ඉදි‌ගොල්‌ලේයකා || දඩයම් දීමට පූ‌‌ජෝපහාර
|-  
| ‌කොළම මඩුව||අලුත් යකා/‌දෙවි || ධාන්‍ය, දඩයම් හා සශ්‍රීකත්වය
|-  
!අවසං‌යෝගික බාහිර යක්-දේව විශ්වාස
|-   
| දම්මඩුව ||මරලු යක්කු ||අස්වනු, නියඟ හා ‌දේව‌ලෙඩ නිවාරණය
|-  
|‌පේන බැලීම ||කිරිඅම්මා (පත්තිනි)/අඹරා‌පොති || හදිහූනියම්, ආරක්ෂාව
|-  
|රීරි,කළු, ‌කොට,පුළුටු, ඔඩි යක්කු හා කාලි අම්මා පූජා ||භයංකරයක්කු ||හදිහුනියම්, එකී යකුන්‌ගේ ආරක්ෂාව
|-  
| මින්‌නෙරිය දෙවිපූජා|| මින්‌නේරිය ‌දෙවි|| සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| කතරගම දෙවිපූජා ||කතරගම ‌දෙවි|| සශ්‍රීත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවිපූජා‌|| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවි || සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
!‌‌අවසං‌යෝගික බෞද්ධ/හින්දු පුදපූජාවන්
|-   
|මිහිදන් කිරීම ||‌බෞද්ධ ආකාරයට || මළගියවුන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
|දානදීම ||‌බෞද්ධ දානමාන ආකාරයට ||මළගියඥාතීන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
| මහියංගන ‌පෙරහැට එක්වීම||‌බෞද්ධ අභිචාර || කරදර විපත්දුරු කිරීම
|- 
| කතරගම්යෑම හා ‌පෙරහැරට එක්වීම||හින්දු අභිචාර || ආශිර්වාදපතා
|-   
|}
කිරිඅම්මාවරුන් පිදීම.
ඈත අතීතයේ සිටම වැදි ජනයා අතර ් ප්‍රචලිත අභිචාර ක්‍රමයකි අම්මා වරුන් වන්දනාව තමන්ගේ දඩයම් කටයුතු සාර්ථක කර ගැනීම ලෙඩ රෝග වලින් ආරක්ෂාවීම මෙහි මූලික අරමුණ විය දම් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවත ආ ේ මෙම අභිචාර ක්‍රමය පසු කලෙක ුට මහා සිංහල සංස්කෘතියත් සමඟ බද්ධව ඇති බව අපට අද පෙනී යයි.

== වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ==
{{මූලික|වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය}}
මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි ජනයා ව්‍යවහාර කරන භාෂාව පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ.

== ජානවිද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් ==

ජාන විද්‍යාත්මක පර්‌යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත්‌තේ උතුරු ඉන්දියානු ආර්ය සංක්‍රමණයට ‌පෙර විසූ ප්‍රග්-ආර්ය ජනතාව හා සම්බන්ධතාවක් ඇති බව ය{{Citation needed}}. කලාන්තරයක් තිස්‌සේ සිංහල හා දෙමළ ජනතාව අත‌රේ විසූ වැද්දෝ එකී ජනසමාජවලට ක්‍රම‌යෙන් සම්මිශ්‍රණය වූ හ. වෑද්දන්‌ ගේ රුධිර වර්ග පරික්ෂා‌වේ දී ‌සොයාගැනුණේ ‌බො‌හෝ ආදිවාසි ජනවර්ගවල දක්නට ඇති O රුධිර කාණ්ඩය බහුතරයට ඇති බවකි. එ‌ සේ ම ස්වල්ප ජන ‌කොට්ඨාශයක A රුධිර ගණය දක්නට තිබූ අතර, ඔවුන් අතර‌ වෙනත් රුධිර කාණ්ඩයන් දක්නට නැත (The Blood Groups and Haemoglobins of the Veddahs of Ceylon R. L. Wickremasinghe, Elizabeth W. Ikin, A. E. Mourant, H. Lehmann Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol. 93, No. 1 (Jan. - Jun., 1963) , pp. 117-125).

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== වැඩිදුරට කියවීම සඳහා ==
* මීගස්කුඹුර, පී.බී., ''සිරිලක වැදිජන පුරාණය.''‌ කොට්‌ටේ:පිනිදිය ප්‍රකාශක‌යෝ, 1995.
* ද සිල්වා, එම්. ඩබ්. සුගතපාල, ''දඹා‌නේ වැදි බස '' ‌කොළඹ: සරසවි ප්‍රකාශ‌යෝ, 1964.

=== ඉංග්‍රිසි මූලාශ්‍ර ===
* Seligmann, C.G. ''The Vaddahs of Ceylon.'' Cambribge Archaeological and Ethnological Series, Macmillan &amp; Co., 1906.
* Virchow, R, L, C. The Veddas of Ceylon and Their Relation to the Neighboring Tribes/ Rudolph Ludwig Carl Virchow. - Montana: Kessinger, 2008.156 p (ISBN 1437344402)

== බාහිර සබැදි==
{{Commons category|Veddas|වැදි ජනයා}}
* [http://www.survival-international.org/tribes.php?tribe_id=59 Survival International profile on the Wanniyala-Aetto]
* [http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm Sri Lankan history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429193203/http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm |date=2010-04-29 }}
* [http://vedda.org/lullaby.htm Vedda lore]
* [http://vedda.org/seligmann-coastal-veddas.htm East coast Veddas]
* [http://www.lankalibrary.com/cul/veddha/veddha_1.htm Veddas - now only a household name]
* [https://www.researchgate.net/publication/253953801_- වැද්දෝ සහ රොඩියෝ - අනන්‍යතාව රැකගැනීම හා අනන්‍යතාඅපහරණය]
* [http://www.archaeology.lk/sinhala/?p=279%5D කුවේණියගේ ශාපය, වැද්දන් හා නවීකරණයේ ප්‍රතිරෝධය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Ethnic groups in Sri Lanka}}
{{Indigenous peoples by continent}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
[[ප්‍රවර්ගය:වැදි ජනයා]]</text>
      <sha1>cp8n7dr30ub60ih27qw9sb63sivwwtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783864</id>
      <parentid>783863</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* විශ්වාස */ grammar, spelling</comment>
      <origin>783864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51056" sha1="f75bl1qjitpo127irw8i43pi3699gdy" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox ethnic group
|group          = වැදි ජනයා
|image          = [[File:Vedda Chief Uruwarige Wannila Aththo.jpg|270px]]
|image_caption  = වැදි නායක උරුවරිගේ වන්නිල ඇත්තෝ
|population = 2,500 (2002),&lt;ref&gt;http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ved&lt;/ref&gt; [[වෙරළබඩ වැදි ජනයා]] 8,000 (1983), අනුරාධපුර වැදි ජනයා 6,000 (1978)
|regions        = {{flagcountry|Sri Lanka}}{{nbsp|6}} 2,500 (2002)
|region1        = Badulla District
|region2        = Polonnaruwa District
|pop1           = 
|ref1           = 
|languages      =  වැදි භාෂාව (extinct), සිංහල භාෂාව , දෙමළ භාෂාව
|religions      = Animism, බුද්ධ ධර්මය, හින්දු
|related        = සිංහල ජනතාව, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව
|footnotes      = 
}}

'''වැදි ජනයා''' ලංකා‌වේ ‌වෙසෙන ස්ව‌දේශි [[ආදිවාසීන්]] අතරින් එක් ජන වර්ගයකි. සංචාරක කර්මාන්තය, වනාන්තර විනාශය, සිවිල් යුධ තත්ත්වයන්, හා නවීකරණයට තරුන වැද්දන්‌ගේ කැමැත්ත වැදි සංස්කෘතිය ක්‍රම‌යෙන් අඩු වී, නවීන සමාජයට සංකලනය ‌වෙමින් පවතියි. 
[[image:Ceylon Native Village.jpg|thumb|right|300px|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා‌වේ වැදි පවුලක් (1910)]]

== සම්භවය ==
වැද්දෝ ද සිංහලයන් මෙන් ම ලංකාවේ ආදිවාසීන් ගෙන් පැවත එති.

උගතුන් පෙන්වා දෙන්නේ [[විජයාගමනයට]] ‌පෙරාතු ව පැවති ඉපැරණි ‌ගෝත්‍ර වන යක්ෂ, ‌නේසද, මිලක, ශබර වැනි ජන ‌කොටස්වල සම්මිශ්‍රණයකින් වැද්දන් බිහිවූ බවකි. එ සේ ම, වැද්දන් ගේ කපාල සසඳත, ඔවුහු ‌[[ප්‍රෝ‌ටෝ-ඔස්ට්‍රොලොයිඩ්]] ජනවර්ගයනට සමාන ‌වෙති.

පරීක්‍ෂණ මගින් ‌පෙනී ගොස් ඇත්තේ, ඔවුන් ලංකා‌වේ ආදිවැසියන් වූ [[බලං‌ගොඩ මානවයා]] හා සම්බන්ධයක් ඇති බව ය. වැද්දන් ගේ සම්භවය ක්‍රි.පූ. 15,000-10,000 අතර,මධ්‍ය ශිලා යුග‌යේ විසූ අයතු වූ දඩයක්කාර හා ආහාර එකතු කිරී‌මේ ජන ජීවිතයකට හුරු වූ ජන ‌කොට්ටාශයකට අයත් බව පෙ‌න්.

සිංහල සාහිත්‍ය‌යේ වැද්දන් හැඳින්වීමට ‌යොදන වචන සැලකූ විට, 'මලදරු' (ගිරිවැසී), වනසර (වනචාරි/වන්‍යවාසි), 'සැරව්' (ඊතල දරන්නා) යන අරුත් දක්වා ඇත. වැද්දන් විසින් තමුන් හඳුන්වා ගැනෙන්නේ '[[වන්නියලෑත්තන්]]' ‌ලෙසිනි. වැද්දා යනු 'බැද්දා' යන වදනින් ව්‍යුත්පන්න වූවකැ යි වි.ජ.මු. ‌ලොකුබණ්ඩාරයෝ පවසති. ‌ගොවිතැන් ‌නොකර, දඩයමින් ජීවත්වන දඩයක්කරුවන්, දුනුවායන්, සහ වනගත වූවන් හැඳින්වීමට ‌යොදනු ලැ‌බේ. [[සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌ත|සිංහල ජාතකකතා ‌පො‌‌තෙහි]] ද ‌මොවුන් හැඳින්වීමට 'මස් වැද්දා' යන ‌යෙදුම භාවිතා ‌කොට ඇත. එහෙත් ‌[[හෙන් ‌ගොවිතැන්]] ක‌ළ, දඩයම් ‌කොට ජීවත් වූ නමුත්, ඔවුහු වැද්දන් ගණ‌යේ ලා ‌නොසැලැකුණ හ.

මහාවංශය අනුව [[සිංහල]] ජාති‌යේ ආරම්භ‌යේ දී, ලංකාවට පැමිණි [[විජය කුමරු|විජය කුමරුට]] හා [[කු‌වේනි]] නම් ‌හෙළ යක්ෂ ගෝත්‍රික කුමරියකට දා ව උපන් [[ජීවහත්ථ]] සහ [[දිසාලා]] යන දරුවන් තුළින් සම්භවිත ජන ප්‍රජාවක් ‌ලෙස ජනප්‍රවාද‌යේ දැක්වෙයි. මහාවංශය දක්වන පරිදි කු‌වෙණිය‌ ගේ දරු ‌දෙ‌ දෙනා සම‌නොල අඩවියට පලා ‌ගොස් ආරක්ෂිත ව වුසූ හ. පසුකාලීන ව ‌මොවුන් 'පුලින්ද' යන නාම‌යෙන් ව්‍යවහාර වූ බව ‌පෙ‌නේ. [[වංසත්තප්පකාසිනිය]] පවසනුයේ වැද්දන් පැවත එන්නේ කුවේනිය ගේ දූ පුතුන් දෙ දෙනා ගෙන් බවයි. 

[[ගොනුව:Vaddas Family.jpg|thumb|left|වැදි පවුලක දරුදැරි‌යෝ]]
මහා වංශ‌යේ සඳහන් පරිදි, [[විජය කුමරු|විජය කුමරුවා]] කු‌වේණිය හා දරුවන් හා අතහැර දමා, විවහාය සඳහා රාජ කන්‍යවක් ඉන්දියා‌වෙන් ‌ගෙන්වා ගති. එහි දී [[කු‌වේණිය]] නැවත [[ලංකාපුර‌|ලංකාපුර‌යෙහි]] ස්වකීය [[යක්ෂ]] ප්‍රජාව ‌වෙත හරවා යැවෙන අතර, එහි දී ඇති වූ දබරයක දී ඕ මරණයට පත්වන්නී ය. ඇය‌ ගේ බාල ‌සො‌හොයුරා පැමිණ දරුවන් හට පලා යමට පවසයි. ඔවුන් සමන්-කුළ ([[සම‌නොළ කන්ද]])ට ‌ගොස් ‌ නැගණී දෙටු ‌සොයුරා හා වාසය ‌කොට, [[මලයා රට]] හෙවත් කඳුකර ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජන ප්‍රජාවක් බිහි කළ අතර, ඔවුන් පුලින්දා ‌ලෙස දක්වා ඇත ([[මහාවංශය]] පරි. 7.59-68). පුලින්දයන් පිළිබඳ ව සටහනක් තබන ගයිගරයන් පවසන්නේ, ඔවුන් ‌ම්ලේච්ඡ ‌ගෝත්‍රික ප්‍රජාවක් වන්නට ඇති බවත්, පසුව වැද්දන් බවට හඳුන්වන්නට ඇති බවත් ය. ‌‌කොළඹ, කළුතර සහ ගාල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ‌යේ සිට කඳුකරය දක්වා ප්‍ර‌දේශය ‘සබරගමුව’ ‌ලෙසින් හැඳින්වෙන අතර, එය ව්‍යුත්පන්න වන්නට ඇත්තේ ‘පුලින්ද’ යන්නට සමාන පදයක් වන [[සංස්කෘත]] ‘සබර,’ [[පාලි]] ‘සවර’ ‌මගින් ය. ‌උක්ත නිගමනයට අනුව ම යමින් ශ්‍රී සුමංගල හිමියෝත් බටුවන්තුඩා‌වේ ‌දේවරක්ෂිත පඬිවරයාණෝත් ඔවුන් ගේ [[මහාවංශ]] පරිවර්ත‌යේ ‘පුලින්ද’ වදන ‘වැද්දන්’ වශ‌යෙන් ඍජුව ම දක්වා තිබෙති.

ඉහත පුරාවෘත්තයට අනුව වැදි ප්‍රජාව ලංකා‌වේ ආදිවැසි‌යෝ ‌නො‌වෙති. එහෙත් පුරාවෘත්තය කටකතා ආශ්‍ර‌යෙන් බිහිවූවක් ‌ලෙසින් ‌පෙ‌නෙන අතර, මෑතක දී වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වූවක් විය හැකි ය. ‌කෙ‌සේ‌ වෙතත් උගතුන් දක්වන්නේ ඉහත කතාව වැද්දන් පවසන ආකාර‌යෙන් පෙනෙන්නේ ඔවුන් ද එතරම් එහි සත්‍යතාවය පිළිබඳ පිළිගැනීමක් ‌නොමැති බව ය.

== හෙලයන් සමග සබඳතාව ==
මෙරට සමෘද්ධිමත්ම යුගය ලෙස ඉන්දියානු වංශ කතාවල පවා සඳහන් රාවණ, බලි, තාරක යුගයන් ඇරඹෙන්නේ මීට වසර පන් දහසකට පමණ පෙරාතුවය. බලංගොඩ මානවයා අපට කියන ඉතිහාසය නම් වසර තිස් දහසකට වඩා පැරණිය. මීට වසර 2500කට පෙර විජය කුමරු පැමිණෙන විටත් මෙරට දියුණු සංස්කෘතියක් තිබුණු බව කුවේණි කුමරිය කපු කටිමින් සිටීමෙන් පැහැදිලි වේ. සිරිවස්තු මෙන්ම කැළණිය ද එවකට මෙරට තිබු ප්‍රධාන නගරය. විවිධ ගෝත්‍රිකයින්ගෙන් සැදුම්ලත් මෙරට වැසියන් පොදුවේ හැඳින්වුයේ හෙළයින් යන නමිනි.
කුවේණි හෙළ කුමරියගේ පිහිටෙන් මෙරට රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ආර්යයෙකු වු විජය කුමරු හෙළයින් දුටුවේ ආක්‍රමණිකයෙකු ලෙසය. එබැවින් කුවේණිය ජාතිද්‍රෝහියක වුවාය. සිය ඥාතීන්ගේ වෛරයෙන් බේරීම සඳහා කුවේණියගේ දරුවන්ට කැලෑ වැදීමට සිදුවිය. ඒ නුතන වැදි පරපුරේ ආරම්භයයි. මෙය හුදෙක් මහාවංශයේ කතාව පමණක් නොව වැදි ජනප්‍රවාදයන්හිද ඇති කතාවයි. එමෙන්ම මානව විද්‍යාඥයෝ ද හෙළයින් සහ වැද්දන් අතර ඇති ඥාතිත්වය පිළිගනිති.
විජයාගමනයෙන් ඇරඹි හෙළ-ආර්ය ගැටුම අවසන් වී ආර්යයන් හෙළයින් සමග මුසු වන්නේ පණ්ඩුකාභය රජ සමයේ දී ය. මහාවංශයට අනුව පණ්ඩුකාභය රජුගේ මවු වුයේ පඬුවස්දෙව් රජුගේ එකම දියණිය වු උන්මාද චිත්‍රා දේවියයි. ඔහුගේ පියා වුයේ දීඝගාමිණී ය. ඔහු පඬුවස්දෙව් රජුගේ බිසව වු භද්දකච්චායනාගේ සොයුරෙකු වු දිඝායුගේ පුත්ය. නමුත් වෙනත් මුලාශ්රඝයන්ට අනුව නම් දීඝ ගාමිණි හෙළයකි . එබැවින් පණ්ඩුකාභය කුමරුගේ මව ආර්යයෙක් වන විට පියා හෙළයකි. එබැවින් ඔහු හෙළයන් ට හෙළයෙක් ද ආර්යයන් ට ආර්යයෙක් ද විය. මේ නිසාම ආර්යය ආධිපත්ය යට එරෙහිව හෙළයින් පණ්ඩුකාභය වටා රොක් වන විට ආර්යයන් ද ඔහුගේ නායකත්වය පිළිගත්තේය. ඉන් පසු ආර්යයෝ හෙළයින් සමග මුසු වුහ. 

ඉන් පසුව විවිධ යුගයන් හි ඉන්දියාවේ විවිධ පළාත් සිට පැමිණි ආර්යයෝ මෙන්ම ද්රගවිඩයෝ ද සිංහල ජාතියට මුසු වුහ. එසේ මුසු වු වන් අතර අරාබි , චීන සහ මැලේ ජාතිකයෝ ද වුහ. මෙම මුසු වීම බටහිර ජාතීන් මෙරටට පැමිණීම තෙක් ම අඛණ්ඩව සිදුවිය. සිංහල ජාතිය සංක්රටමණිකයින්ගෙන් පෝෂණය වුණු අයුරින්ම කැලයේ සිටි වැදි ජනතාවද විවිධ කැලෑ වැදීම් තුළින් පෝෂණය විය. සිංහලයේ කිරුළ පතා කෙරුණු අභ්යකන්තර අරගලයන් හි පරාජයට පත් පිරිස් වසර දහස් ගණනාවක් පුරා සිදු කළේ එක්කෝ ඉන්දියාවට පලා යෑමයි. නැතහොත් කැලෑ වැදී වැදි ජනතාවට එක් වීමයි. අවසන් වරට එසේ වැදි ජනතාව සමඟ මුසු වුයේ 1848 නිදහස් අරගලයට එක් වි සුදු ආක්රමමණිකයාගේ උදහසට ලක් වු වෙල්ලස්ස ජනතාවයි. 
මේ අනුව පෙනි යන්නේ සිංහල ජනතාව මෙරට වසර දස දහස් ගණනාවක් ජීවත් වු බවත් පසු ගිය වසර දෙදහස් පන්සිය තුළ වරින් වර සිංහලයන්ගෙන් වෙන්වී කැලෑ වැදුණු පිරිසගෙන් වැදි ජනතාව බිහිවු බවත්ය. එබැවින් වැදි ජනතාව ආදිවාසීන් ලෙස හැදින්වීම ඔවුන්ට වඩා දිගු ඉතිහාසයක් ලක් පොලවේ ඇති සිංහලයින්ට කරන අවමානයකි. එපමණක් නොව සිංහලයන්ට ලක් පොලවට ඇති අද්විතීය අයිතිය අභියෝගයට ලක් කිරීමකි. සිංහලයා මෙරය අනන්ය වු ජන කොටසක් පමණක් නොව මෙරට ආදිවාසීහුය. එබැවින් සිංහලයාගේ ආදිවාසිකම සොරාගෙන වැදි ජනයාට පැලැන්දීමෙන් සිංහලයා තවත් එක් සංක්රවමණික ජන කොටසක් බවට පත්වේ.

== වැදි සමාජ සංවිධානය ==
[[File:Tisahamy Aththo (Vedda Chief).jpg|right|thumb|හිටපු වැදිනායක තිසාහාමි]]

වැදිසමාජය තුළ කැපී ‌පෙ‌නෙන ධුරාවලියක් දක්නට නැති තරම් ය. ‌බො‌හෝ විට වැදි රැළක් වැදිනායකයකු යට‌තේ පාලනය විය. ආදිවාසි ජන ප්‍රජාවන්හි දක්නට ඇති ආකාර‌යේ, ‌ගෝත්‍ර අතර ‌වෛරයක් ‌හෝ ‌ගෝත්‍ර සටන් දක්නට ‌නොමැත. එක ම ප්‍ර‌දේශයක වරිග කිහිපයක වැදිජන ප්‍රජාවන් සමාදාන‌යෙන් ජීවත් වුව ද, ප්‍ර‌දේශයට ඇතුල්වීමේ දී විවිධ තහංචි ඔවුනොවුන් අතර විණ. සමහර වැදි වරිග‌යෝ ගඟක් ‌හෝ කැළැ ‌පෙ‌දෙසක් හරහා ‌වෙනත් ප්‍ර‌දේශයන් වලට සංක්‍රමණය වූ හ. ‌මෙ‌සේ ප්‍ර‌දේශ‌යෙන් ප්‍ර‌දේශයට වැදි ප්‍රජාවගේ ව්‍යාප්තවීම සිඳු වි ය.


=== වර්ග ‌බෙදීම ===
වැද්දන් අතර වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, එය කෙ‌සේ ආරම්භ වූයේ ද, එහි ප්‍ර‌යෝජ්‍යතාවය පිළිබඳ පැහැදිලි අදහසක් ඔවුන් තුළ නැත. එ‌හෙත් ඔවුන් තමුන් හැඳුන්වා ගැනී‌මේ දී, මෙකී වරුග ‌බෙදීම 'පෙළපතක්' වශ‌යෙන් භාවිතා කරනු ‌පෙ‌නේ. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වරුග හයක් වැද්දන් අතර පවති: ‌මොරාන වරු‌ගේ, උනාපාත වරු‌ගේ, ඌරු වරු‌ගේ, ඇඹල වරු‌ගේ, නමුඩන වරු‌ගේ, සහ තලා වරු‌ගේ වශ‌යෙණි. මෙයට අමතර ව, වැද්දන්ගේ පදිංචි ස්ථානයන් ආශ්‍රීත‌යෙන් ද වරුග ‌බෙදීමක් දක්නට ඇති අතර, ඒවා ‌මෙහි ලා දක්වනු ලැ‌බේ:‌හේ‌නෙ-බැද්ද වරුගේ, ‌ගොඩතලාව වරු‌ගේ, එල‌කොතලිය වරු‌ගේ, සීතල වන්නිය වරු‌ගේ, ගිරාදුරු වරු‌ගේ, තමන්කඩුව වරුගේ, දෙහිගම වරු‌ගේ, ‌හොර‌බොර වරු‌ගේ, යක්කු‌රේ වරු‌ගේ, උනිච්චිය වරු‌ගේ යනාදිය ය. &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html |access-date=2012-08-21 |archive-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612073242/http://www.divaina.com/2010/06/30/badada02.html }}&lt;/ref&gt;
සමහර අවස්‍ථා වලදි, ආවහා-විවහා සම්බන්ධතාවලදී, වරුග උස්පහත්කම් සැලකූ බව වාර්තා වී ඇත.සමහර විශාරදයන් දක්වන්නේ වැද්දන් විසින් වරු‌ගෙන් පිට විවහයන් කරත්, බහිර්-‌වෛහිවක සමාජ පද්ධතියක් වරුග ආශ්‍රිතව පවතින බවකි.

සී. ජී. සෙල්ග්මාන්ට අනුව වැද්දන්ගේ වරිග ‌බෙදීම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වකීය ‌ගෝත්‍ර‌යෙන් පිට විවහා වීම ‌හෙවත් [[බහිර්‌වෛවාහික]] සහ මාතෘ පාර්ෂව මූලීක, ඌරා සහ ‌මොනරා ආශ්‍රීත ගෝත්‍ර විහ්න ආශ්‍ර‌යෙන් ‌ගොඩ නැගුනක් බව ය (C. G. Seligmann, The Vaddas, 1911, p.30). 

භූවිෂමතා ලක්ෂණ ඇසුරු ‌කොට ද වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් වර්ගීකරණයකට බදුන් කළ හැකි ය. බින්තැන්න ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වන වැද්දන් සහ නැ‌ගෙනහිර පළාත ආශ්‍රීත වහරායි ප්‍ර‌දේශ‌යේ ජීවත් ‌වෙති ‌මොවුන් 'වෙතර්'වශ‌යෙන් හඳුන්වනු ලැ‌බේ.

=== දිවි‌පෙ‌වෙත ===

මුල් කාල‌යේ දී, වැදි ජනප්‍රජාව ගල්ලෙන් ඇසුරු ‌කොට ජීවත් වූ අතර, පසුව පැල්පත් ආශ්‍රීත ගම්මාන කරා සංක්‍රමණය වන්නට ඇත.
[[ගොනුව:gathering honey.jpg|thumb|left|150px|බඹර පැණි එකතු කරන අනතුරුදායක අවස්ථාවක් (1887)]]
ඒවා වැදි ‌කොරටු ‌ලෙසින් හැඳින් වූ අතර, වරින් වර, ආහාර ‌සොයා ගත හැකි පමණට කොරටු‌වෙන් ‌කොරටුවට වැදි ප්‍රජාව සංක්‍රමණය වී‌මේ සිරිතක් විය. පසුකාලීනව ඇති වූ ගම්වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් හේන් ‌ගොවිතැන ඇසුරු ‌‌කොට ජීවත් වූ නමුදු, ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දිවි ‌පෙ‌වෙත සම්පුර්ණ‌යෙන් ම අත් ‌නොහැරිය හ. 

වැද්දන් ප්‍රධාන වශ‌යෙන් දඩයම් කිරී‌මෙන් ජීවත් වූ අතර, ඔවුන්ගේ මුලීක ප්‍රවනතාවය වූ‌යේ ‌ගොනා දඩයම් කිරීම ය. ‌ගොනා ගිරි ආශ්‍රිත ව වාසය කළ නිසා වැද්දන් ද ගිරි‌ලෙන් ආශ්‍රිත දිවි ‌පෙ‌වෙතකට හුරු වන්නට ඇති බව ‌බො‌හෝ විද්‍යාර්ථයින් විශ්වාස තරති. ‌මෙයට අමතර ව, ඔවුන් ඵල-අල ආහාරයට ගනිමින් ද, වන මී රැස්වන කාලයට මී කැඩි‌මෙන් ද දිවි ‌පෙ‌‌වෙත සරි කර ගත් හ. වැද්දන් ආහාර පුළුස්සා ගැනීම කරන අතර, අලවර්ග ‌‌බො‌හෝවිට උණු අළුපල්ලේ ලා තම්බා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. දඩයම් කිරීම හා ආහාර අනුභවය කණ්ඩායමක් වශ‌යෙන් එකට ම කරනු ලැ‌බේ. වැඩිපුර ඇති ආහාර ද්‍රව්‍ය හිඟ කාලයන් සඳහා කල් තබා ගැනීමට මස් වර්ග වියලීම (හෙවත් කරවල කිරීම), එල්ලා දුම්ගැස්ස වීම ‌හෝ මීපැනිවල බහා තැබීම වැනි ක්‍රියාවන් කළ හ. 

'''රෑ‌‌හේ නායකයා'''

වැදි‌ගෝත්‍රය සංවිධානය වන්නේ 'නායකයෙකු' වටා ය. එ‌හෙයින් විවිධ වූ වැදිජනප්‍රජාවන් සඳහා නායක‌යෝ සිටිය හ. එ‌හෙත් පසුකාලින වශ‌යෙන් වැදි ජනතාව‌ගේ ප්‍රාමාණාත්මක අඩුවීම නිසා සහ ආණ්ඩුව විසින් ඔවුන් වසන ප්‍ර‌දේශ පාලනය නායකයන්ගේ පැවැත්ම ක්‍රමයෙන් නැති ව ගි‌යේ ය. වැදි ප්‍රජා‌වේ කැපී ‌පෙ‌නෙන නායක‌යෙක් ‌‌ලෙස මෑත යුග‌යේ සිටි‌යේ දඹා‌නේ මහාවන්නියලැත්‌‌තෝ ‌හෙවත් තිසාහාමිලැත්‌තෝ ය.
[[image:Vaddas meeting.jpg|thumb|right|150px|
පිටස්තරයන් හමූ වූ ‌මො‌හොතක්...(1887)]]

=== පවුල් දිවිය ===
වැදි ජනයා අතර [[ඥාතීත්වය]] සහ ඔවුන්ට ආමන්ත්‍රණය සිංහල ජන ප්‍රජාව ‌මෙන් ‌‌වෙයි. අප්පිලැත්‌තෝ (පියා), අම්මිලැත්‌තෝ (මව), ආදි වශ‌යෙන් 'ලැත්‌තෝ' යන පාඨය ඥාතිතවයට පසුව ‌යෙදී‌මෙන් ඔවුහු ආමන්ත්‍රණය තනා ගනිති. බිරිද(කුඩ්‌පෙත්ත)ට ‌බො‌හෝ විට, 'නංගිලැත්‌තෝ' යන ‌යෙඳුම ‌යොදනු‌යේ, වැදිජනප්‍රජා‌වේ දක්නට ඇති බෑණා සහ නැනා (ඇවැස්ස හුරා-නෑනා) විවාහයන් නිසා‌වෙන් ය. සිංහල සමාජ‌යේ ‌මෙන් ම, විවාහ සහ ලිංගික සම්බන්ධතා සම්බන්ධ‌යෙන් විවිධ වූ තහංචි පැන වී තිබිණි. නිදසුනක් ‌ලෙස, මාමා සහ නෑනැ අතර, බෑණා සහ නැන්දා අතර ‌මෙන් ම, මවු-පිය පාර්ෂව‌යේ ස‌හෝදරයන් ‌හෝ වියපත් ස‌හෝදර ස‌හෝදරියන් අතරත් විවාහයන් තහනම් විණ. එ‌හෙත් මරණයක දී, මළ ස‌හෝදරිය ‌හෝ ස‌හෝදරයා ‌වෙනු‌වෙන් සැමියා ‌හෝ බිරිය එකී පවු‌ලේ තව ස‌හෝදරියක් ‌හෝ ස‌හොදරයෙක් විවාහ කර ගැනීම සිඳු විම නිසා, නැවතත් දරුවන් හට ආරක්ෂාවක් ලැබිණ.

'''පවුල් සම්බන්ධතා'''

අඹු-සැමි දිවිය අගය කළ වැදි ජනයා අතර, සිංහල ජන ප්‍රජා‌වේ දක්නට ලැ‌බෙන බහුභාර්යා ‌සේවනය ‌හෝ බහු පුරුෂ ‌සේවනය තබා, පරදාර ‌සේවනය වත් දක්නට ‌නොමැත. විවාහ‌යේ දී, වැදි ජනයා ස්වකීය භාර්යාවන්ට මනා ‌සේ ඇළුම් කළ අතර, එකි‌නෙකාට විශ්වාසවන්ත ‌ලෙස ද ජීවත් විය. එ‌හෙයින් වි‌දේශිය මිශනාරිවරුන් විසින් ‌කෙවල විවහා කුමය ලංකාවට හඳුන්වා දීමට පෙර සිට ම, වැද්දන් අතර ‌කේවල විවාහ ක්‍රමය තිබූ බව ‌පෙ‌නේ. වැදි ප්‍රජාව අත‌රේ ගැහැණිය හට මනා ආරක්ෂාවක් ලැබුණු අතර, ඇය පවු‌ලේ පළමු ‌කොට, ආහාර‌යෙන් ‌කොටස භුක්ති වින්ද හ. ‌මෙයින් ‌පෙ‌නෙන්නේ කාන්තාව වැදි ප්‍රජාව අත‌‌රේ ‌ගෞවරවයට පාත්‍ර වූ බවකි.

'''විවාහ චාරිත්‍රයන්'''

වැදි දරු‌වෝ කල් ‌නොයවා ස්වකීය නෑන-හුරා විවාහයන්ට ඇතුළු ‌වෙති. ඔවුන් අතර ස‌හෝදර ස‌හොදරි ව්‍යවාහයන් ‌හෝ විවාහයට ‌පෙර ලිංගිත සම්බන්ධතාවන් සිදු ‌නො‌වේ. විවාහ චාරිත්‍රයන් ‌බො‌හෝ ‌සේ ලුහුඩු ය; සරල ය. තරුණ වැදි ‌කොළු‌වෙකු හිතගිය තරුණි‌ය‌ගේ ‌පියාගේ ගෙට පැණි මුලක් හා මස් රැ‌ගෙන ‌ගොස් ‌යොජනාව පියාට පවසන අතර, පියා විසින් ඇයට නියඳ පට්ටාවලින් ඇඹරූ රෑනක් ‌ගෙන ඔහු‌ගේ ඉණ වටා බඳිනු ලැ‌බේ. එතැන් සිට ‌‌දෙ‌දෙනා අඹු-සැමි‌යෝ ‌වෙති. ඒ රෑණ දිරා ගිය කල්හි, අලුත් නියඳ රෑණක් අඹරා බැඳී‌මේ කාර්යය භාර්ය්‍යාව සතු ‌වෙයි. 
[[ගොනුව:Vadda women.jpg|thumb|වැදි කාන්තාවන් (මූලාශය.සී.ජී සෙලිග්මාන්ගේ ද වැද්දාස් කෘතිය.1911)]]
සාමාන්‍ය‌යෙන් මාමලැත්‌තෝ විසින් බඹර වද ඇති තැනක් පවරා දීමත්, දඩ බල්ලන් සහ දුනු ඊතල දීමත් කරන ලදි. සමහර අවස්ථාවලදි මනමාලයා විසින් මනමාලියට ‌රෙදිපිලි දීම පසුකාලින ව ඇති වූ සිරිකත් බව ‌පෙනේ. විවාහ‌යෙන් පසුව බෑනා මාමා‌ගේ රෑණට එකතුවී, දඩයමට සහයවීම සිඳු ‌වෙයි. එබැවින් වැදි ජනයා අත‌රේ පිරිමි දරුවන්ට වඩා ගැහැණු දරැවන් ‌කෙ‌රෙහි ඇල්මක් ඇත.

'''දරුදැරි‌යෝ'''

විවාහ‌යෙන් පසු, දරු ගැබක් පහළ වූ පසු, වැදි ජනයා අතර ආරක්ෂාවන් සඳහා විවිධ [[අභිචාර]] විධී භාවිතා කරයි. පුරාණ‌යෙදී 'පට්ටා යකා' පූජාවක් කරමින් ගැබ් ආරක්ෂා කළ බව ප්‍රකට ය. ප්‍රසූතිය ගල්‌ලෙනක ‌හෝ පැ‌ලේදී සිඳු විණ. ප්‍රසූති‌යෙන් පසු ව විවිධ මස්-මාශ වර්ග අනුභවය නුසුදුසුයයි පිළි ගැනීමක් විණ. එ‌සේ ම කිරී එරීම සඳහා ම ‌යොග්‍යයයි පිළිගත් අලවර්ග ආහාරයට දීම කරන ලදි.

දරුවා හට මසක් තුළ නමක් දුන් අතර, යකුන්‌ගේ ‌දොස් වලින් ආරක්ෂා කර ගැනීමට දරුවා ‌බො‌හෝ විට හඳුන්වනු ලැබු‌වේ විවිධ වූ හුරතල් නම් වලිනි. ඔවුන්‌ගේ නියම නමින් හඳුවන්නට පටන් ගන්‌නේ දරුවා වැඩුණු පසු ය. දරුවන් ‌ගේ වයස අවුරුදු හත පමණ වනතුරැත් ඔවුන් නිර්වස්ත්‍රව සිටිති. වයස අවුරුදු දහය-දො‌ළොහ පමණ වය‌සේ දී දරුවන් විසින් ගල්දුනු භාවිත‌යෙන් කුරුල්ලන් සහ කුඩා සතුන් දඩයම් කරති. 

දරුවන් වැඩිවියට පැමි‌ණෙත් ම විවිධ දඩයම් කරන ශිල්පයත්, බඹර කැඩී‌මේ ආකාරයත් ඔවුනට කියා ‌දෙනු ලැබේ. ‌මෙ‌සේ වැඩුණු පිරිමි දරුවන් දඩයම් සහ බඹර කැඩී‌මේ දී හවුල් කර ගන්‌නේ එකී කුසලතා වර්ධනය කිරීමට ය.

වැදි දැරිවිය මල්වර වූ විට, ඇය [[නුග]] ගසක් ‌වෙතට ‌‌ගොස් ගල් කැටවලින් එයට ගැසීමත්, එය කන වැකුණු මව වතුර කළයක් ‌ගෙන ‌ගොස් ඇය නහවා, හිසිට පසුපසින් එය බිමට වැටී බිඳී සියලු ‌දොස් දුරු කිරීම හැර ‌වෙනත් වි‌ශේෂිත ‌[[කොටහළු සිරිත්]] නැත. පසුකාලින වශ‌යෙන් සිංහල මල්වර සිරිත් වැද්දන් අතර ප්‍රචලිත වීම නිසා, මල්වර දැරිය කිළි පැලක වැඩිමහළු කාන්තාවක් හා තැබීම හා ඒ ආශ්‍රිත අභිචාර විධි කිරීම දැන් අපට අසන්නට දක්නිනට ඇත. 

මරණය වැද්දන් ‌කෙ‌රෙහි භිය උපදවන අවස්ථාවකි. එවැන් විට ඔවුහු ගල්‌ලෙන් අතැර යති. එ‌සේ කරනු‌යේ, මළ පුද්ගලයන් ඔවුන් හඹා එනු ඇතයි බි‌යෙනි. වැද්දන් විශ්වාස කරන පරිදි, මරණ‌යෙන් පසු ස්වකිය ඥාතියා නෑ ය‌කෙකු කිරීමට, දින කිහිපයක් මළ පුද්ගලයා ‌වෙනු‌වෙන් පුද පූජා පවත්වති. 

'''බාහිර සම්බන්ධතා'''
[[ගොනුව:Img 0819.jpg|thumb|එකල සිටි වැදි නායකයෙකු රොබට් නොක්ස් දුටු අයුරු]]
‌රොබට් ‌‌‌නොක්ස් පවසන පරිදි, ඔවුන් මුව දඩය‌මෙහි සහ දුම් ගැස්සවීම් කිරීම් තුළින් වියලා ගැනීම කරනු ලැ‌බේ. සිංහල මිනිස්සු දඩමස් ලබා ගැනීමට වැද්දන් ‌වෙත පැමිණිය හ. රජු‌ගේ කෑම ‌මේසයට සඩමස් සැපයීම කාර්‌යේ ද නිරිත විය. ඒවාට අමතර ව, රජු හට ඇත්දළ සැපයීම ද, මී පැණි සහ මී ඉටි සැපයීම ද කරන ලදි. රජු ද ඔවුන්ට ප්‍රත්‍යුපකාර වශ‌යෙන් වැද්දන් හට ‌රෙදිපිළි සහ ඊතල ආදිය දුන්‌නේ ය. ‌රොබට් ‌නොක්ස්‌ගේ වාර්තාවට අනුව වැද්‌දෝ වරක් රජුට එ‌රෙහිව පැමිණි යුද්ධවලදී සටන් කළ හ. එ‌සේම, ඔවුහු ඔවුන්ට අයිති ප්‍ර‌දේශ ආරක්ෂා කරමින් රජුට ද වක්‍රාකාර ව ආරක්ෂාව සපයන ලදී.

=== වැදි බස ===

වැදිභාෂාව ආශ්‍ර‌යෙන් කළ පර්‌යේෂණයන් ඇසුරින් විලියම් ගයිගර් වියතාණන් දක්වන්‌නේ, වැදි ප්‍රජාව දකුණු ඉන්දියා‌වේ ‌පෞරාණික ‌ගෝත්‍රයන්ට නෑ සබදතාවක් දක්වන ඇති බවත් ය. [[ආරියන්]] සංක්‍රමණයන්ට ‌පෙර පටන් ඔවුහු ශ්‍රී ලංකා‌වේ විසූ ආදිවාසින් වූ අතර, අනාර්ය භාෂාවක් කතා කළ බවකි (Indian Historical Quartely, XI. pp. 515-516).

වැද්දන් විසින් වනාතර‌යේ දඩයමට යන අතර භාවිතා කළ රහස් බසක් වශ‌යෙන් ඔවුන්‌ගේ භාෂාව වර්ධනය වන්නට ඇත. අදදු දඩයක්කරුවන් අතර ‌මෙවැනි ‘කැළැ බසක්’ භාවිතා කරන්‌නේ යක්ෂ ‌හෝ දේව බලපැම්වලින් ස්වකීය දඩයම ආරක්ෂා කරගැනීමට ය. මූලීක වශ‌යෙන් [[ආදිවැසියන්]] ‌ලෙස වර්ධනය වූ වැද්දන්‌ගේ අනාර්ය බස ක්‍රම‌යෙන් [[ආර්යන්]]ගේ පැමිණිම හා සිංහල භාෂාව හා සම්මිශ්‍රණය වි‌මෙන් දැන් භාවිතා කරන ආකෘතියට පරිවර්තනය වන්නට ඇත. ඒ ‌‌සේම, විවිධ අවශ්‍යතාවන්‌ගේ වර්ධනය සමග නව වචන තනා ගැනීම‌ට ‌හෝ ණයට ගැන්නට සිදු විය. ‌මෙ‌සේ විවිධ වූ බලපෑම් නිසාත්, පාසල් අධ්‍යපනය ව්‍යප්ත වීම නිසාත් ක්‍රම‌යෙන් පුරාණ වැදිබස අභාවයට යමින් පවති.

== ආගමික ලැදියාවන් ==
[[File:Veddah ritual.jpg|right|thumb]]

වැදි ප්‍රජාව ප්‍රධාන වශ‌යෙන් ‌ලෝක‌යේ අ‌නෙකුත් [[ආදිවාසි]] ජන ප්‍රජාවන් ‌සේ, [[ප්‍රාණ වාදය|ප්‍රාණ වාදි]]හු ‌වෙති. වැද්දන්ගේ ඇදහිලි රටාව මළ ඥාති වන්දනාවකි (Obesekera, 'G. Sinhal religion.' In M. Eliade ed. ''The encylopedia of religion, Vol 13.'' New York: Macmillan, 1987.).

=== විශ්වාස ===
වෑද්දන්‌ ගේ විශ්වාස සංකිර්ණ ය. ප්‍රධාන වශ‌යෙන් නෑ යකුන් ඇදැහීම, විවිධ ‌වෙනත් යකුන් හා ‌දෙවිවරුන් හා ඇදැහීම හා ‌බෞද්ධ පුදපූජාවන් ‌මේවාට ඇතුලත් ‌වේ. ‌‌බොහෝ විට යාදිනි සහ කිරි‌කොරහ වැනි අබිචාර මගින් සශ්‍රීකත්වය උ‌දෙසා කටයුතු කරයි. ප්‍රධාන වශයෙන් වැද්දන්‌ ගේ විශ්වාස සං‌‌කේන්ද්‍රනය වී ඇත්‌තේ මූලික වශ‌යෙන් ජිවත චක්‍රය හා බැඳුණු කරුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීමට ය.

=== අභිචාරවිධි ===
ජිවිත චක්‍රය අළලා බැඳුණු අභිචාර විධි පහත දක්වනු ලැ‌බේ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ප්‍රධාන යක්කු ‌හෝ නෑයක්කු
|- 
!අභිචාර විධි!!අදාළ වැදි ඇදහිලි!!අරමුණ    
|-   
|කිරි‌කොරහ ||කන්‌දේයකා/බිළිඳියකා/නෑයක්කු ||දඩයම්, මීපැණි සහ අස්වනු සඳහා   
|-  
| ඊත‌ලේ නැටුම|| ඊතලේයකා/කන්‌දේයකා || ආරක්ෂාව සඳහා
|-  
|මස්යහන ||කන්‌දේයකා ||දඩයම්, පැණි, සහ පු‌ජොපහාර වශ‌යෙන්
|-  
!යක්කු ‌හෝ ‌දෙවිවරු
|-   
|හැත්‌මේ නැටුම ||ඇ‌ලේ/ග‌ලේ යක්කු   ||දරුවන් ලබා ගැනීමට/සශ්‍රිකත්වය 
|-   
|පට්ට යකා පූජාව||පට්ට යකා   ||ගැබ්බර ස්ත්‍රීන්‌ගේ ආරක්ෂාව, ‌රෝග නිවාරණය 
|-   
|කිරිඅම්මා පූජා ||කිරිඅම්මාවරු  ||දරුවන්ට ආරක්ෂාව 
|-   
|ඊත‌ලේ නැටුම ||කන්‌දේ යකා   ||ආරක්ෂාව 
|-   
|දො‌ළේ යක් පූජාව ||දො‌ළේයකා   ||රෝග නිවාරණය 
|-   
|දම්මඩුව ||මරලූ යක්කු   || ලෙඩ නිවාරණය 
|-
| රහුයක් පූජාව ||රහුයකා ||පැණි අස්වනු, ‌රෝග නිවාරණය
|-  
|වනගතයක් පූජාව ||වනගත යකා ||දඩයම් හා දඩයම් ආරක්ෂාව
|-  
| රුවල පූජාව|| මිල්ලා‌නේයකා || දඩයම්, මීපැණි, ආරක්ෂාව, ‌රොග නිවාරණය
|-  
|අවනපූජාව ||වැදි යක්කු/ඉදි‌ගොල්‌ලේයකා || දඩයම් දීමට පූ‌‌ජෝපහාර
|-  
| ‌කොළම මඩුව||අලුත් යකා/‌දෙවි || ධාන්‍ය, දඩයම් හා සශ්‍රීකත්වය
|-  
!අවසං‌යෝගික බාහිර යක්-දේව විශ්වාස
|-   
| දම්මඩුව ||මරලු යක්කු ||අස්වනු, නියඟ හා ‌දේව‌ලෙඩ නිවාරණය
|-  
|‌පේන බැලීම ||කිරිඅම්මා (පත්තිනි)/අඹරා‌පොති || හදිහූනියම්, ආරක්ෂාව
|-  
|රීරි,කළු, ‌කොට,පුළුටු, ඔඩි යක්කු හා කාලි අම්මා පූජා ||භයංකරයක්කු ||හදිහුනියම්, එකී යකුන්‌ගේ ආරක්ෂාව
|-  
| මින්‌නෙරිය දෙවිපූජා|| මින්‌නේරිය ‌දෙවි|| සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| කතරගම දෙවිපූජා ||කතරගම ‌දෙවි|| සශ්‍රීත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවිපූජා‌|| ගල්ලිරි බණ්ඩාර ‌දෙවි || සශ්‍රීකත්වය හා ආරක්ෂාව
|-  
!‌‌අවසං‌යෝගික බෞද්ධ/හින්දු පුදපූජාවන්
|-   
|මිහිදන් කිරීම ||‌බෞද්ධ ආකාරයට || මළගියවුන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
|දානදීම ||‌බෞද්ධ දානමාන ආකාරයට ||මළගියඥාතීන්ට පිං පැමිණවීම
|-  
| මහියංගන ‌පෙරහැට එක්වීම||‌බෞද්ධ අභිචාර || කරදර විපත්දුරු කිරීම
|- 
| කතරගම්යෑම හා ‌පෙරහැරට එක්වීම||හින්දු අභිචාර || ආශිර්වාදපතා
|-   
|}
කිරිඅම්මාවරුන් පිදීම.
ඈත අතීතයේ සිටම වැදි ජනයා අතර ් ප්‍රචලිත අභිචාර ක්‍රමයකි අම්මා වරුන් වන්දනාව තමන්ගේ දඩයම් කටයුතු සාර්ථක කර ගැනීම ලෙඩ රෝග වලින් ආරක්ෂාවීම මෙහි මූලික අරමුණ විය දම් වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ පැවත ආ ේ මෙම අභිචාර ක්‍රමය පසු කලෙක ුට මහා සිංහල සංස්කෘතියත් සමඟ බද්ධව ඇති බව අපට අද පෙනී යයි.

== වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ==
{{මූලික|වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය}}
මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන ගී, කවි, මන්තර, හා ජනකතා වැනි ජනශ්‍රැතින්ගෙන් සමන්විත වු වැදි ජනයා ව්‍යවහාර කරන භාෂාව පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය වු සාහිත්‍යය වැදි ජනයාගේ සාහිත්‍යය ලෙස හැඳින්වේ.

== ජානවිද්‍යාත්මක අධ්‍යනයන් ==

ජාන විද්‍යාත්මක පර්‌යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත්‌තේ උතුරු ඉන්දියානු ආර්ය සංක්‍රමණයට ‌පෙර විසූ ප්‍රග්-ආර්ය ජනතාව හා සම්බන්ධතාවක් ඇති බව ය{{Citation needed}}. කලාන්තරයක් තිස්‌සේ සිංහල හා දෙමළ ජනතාව අත‌රේ විසූ වැද්දෝ එකී ජනසමාජවලට ක්‍රම‌යෙන් සම්මිශ්‍රණය වූ හ. වෑද්දන්‌ ගේ රුධිර වර්ග පරික්ෂා‌වේ දී ‌සොයාගැනුණේ ‌බො‌හෝ ආදිවාසි ජනවර්ගවල දක්නට ඇති O රුධිර කාණ්ඩය බහුතරයට ඇති බවකි. එ‌ සේ ම ස්වල්ප ජන ‌කොට්ඨාශයක A රුධිර ගණය දක්නට තිබූ අතර, ඔවුන් අතර‌ වෙනත් රුධිර කාණ්ඩයන් දක්නට නැත (The Blood Groups and Haemoglobins of the Veddahs of Ceylon R. L. Wickremasinghe, Elizabeth W. Ikin, A. E. Mourant, H. Lehmann Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol. 93, No. 1 (Jan. - Jun., 1963) , pp. 117-125).

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

== වැඩිදුරට කියවීම සඳහා ==
* මීගස්කුඹුර, පී.බී., ''සිරිලක වැදිජන පුරාණය.''‌ කොට්‌ටේ:පිනිදිය ප්‍රකාශක‌යෝ, 1995.
* ද සිල්වා, එම්. ඩබ්. සුගතපාල, ''දඹා‌නේ වැදි බස '' ‌කොළඹ: සරසවි ප්‍රකාශ‌යෝ, 1964.

=== ඉංග්‍රිසි මූලාශ්‍ර ===
* Seligmann, C.G. ''The Vaddahs of Ceylon.'' Cambribge Archaeological and Ethnological Series, Macmillan &amp; Co., 1906.
* Virchow, R, L, C. The Veddas of Ceylon and Their Relation to the Neighboring Tribes/ Rudolph Ludwig Carl Virchow. - Montana: Kessinger, 2008.156 p (ISBN 1437344402)

== බාහිර සබැදි==
{{Commons category|Veddas|වැදි ජනයා}}
* [http://www.survival-international.org/tribes.php?tribe_id=59 Survival International profile on the Wanniyala-Aetto]
* [http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm Sri Lankan history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429193203/http://www.srilankareference.org/srilankahistory/thammanna.htm |date=2010-04-29 }}
* [http://vedda.org/lullaby.htm Vedda lore]
* [http://vedda.org/seligmann-coastal-veddas.htm East coast Veddas]
* [http://www.lankalibrary.com/cul/veddha/veddha_1.htm Veddas - now only a household name]
* [https://www.researchgate.net/publication/253953801_- වැද්දෝ සහ රොඩියෝ - අනන්‍යතාව රැකගැනීම හා අනන්‍යතාඅපහරණය]
* [http://www.archaeology.lk/sinhala/?p=279%5D කුවේණියගේ ශාපය, වැද්දන් හා නවීකරණයේ ප්‍රතිරෝධය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Ethnic groups in Sri Lanka}}
{{Indigenous peoples by continent}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
[[ප්‍රවර්ගය:වැදි ජනයා]]</text>
      <sha1>f75bl1qjitpo127irw8i43pi3699gdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අන්තර්ජාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2456</id>
    <revision>
      <id>783868</id>
      <parentid>772245</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added තුරුදැල, Wiktionary</comment>
      <origin>783868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22183" sha1="qxxo3r6jz7qxs9fprjn6mxsozwbal9i" xml:space="preserve">{{Portal|අන්තර්ජාලය|Crystal_Clear_app_browser.png}}

[[ගොනුව:Internet map 1024.jpg|thumb|300px|ලෝකය පුරා විසිරි ඇති පරිගණක අන්තර්ජාලය හා සම්බන්ධ වී ඇති අයුරු පෙන්වන සිතියමක්]]

{{Wiktionary|අන්තර්ජාලය|තුරුදැල}}
ලෝකය පුරා පැතිරුණු, ඕනෑම  අයෙකුට පිවිසිය හැකි, එකිනෙක හා සම්බන්ධ වූ පරිගණක ජාලයන්ගෙන් සැදුම්ලත් ජාලය '''අන්තර්ජාලය''' (අමිශ්‍ර {{si|තුරුදැල}}) යි. එහි දත්ත සම්මත [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය]] (Internet Protocol - IP) භාවිතයෙන් ''ගොණු'' නොහොත් ''පැකට්ටු'' ලෙස සම්ප්‍රේශණය වේ. මෙයට කෝටි ගණනක්වූ කුඩා ගෘහාශ්‍රිත, ව්‍යාපාරික හා රාජ්‍ය ජාලයන් ඇතුලත් වන අතර [[විද්‍යුත් තැපෑල]], මාර්ග ගත සංවාද, ලිපිගොණු සංසරණය හා [[විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමනේ]] (World Wide Web) ඇති වෙබ් පිටු හා අනෙකුත් ලිපි ආදී වූ තොරතුරු හා සේවාවන්ද අයත්ය.

== පද වෙනස්කම්: අන්තර්ජාලය හා විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන ==
{{මූලික|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන}}
අන්තර්ජාලය හා විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන එකම දෙයක් නොවේ. තඹ රැහැන්, ප්‍රකාශ තන්තු රැහැන්, රැහැන් රහිත සම්බන්ධතා ආදී වූ නොයෙක් ක්‍රම‍ මගින් එකිනෙක හා සම්බන්ධ වූ පරිගණක ජාලයන්ගේ එකතුවක් අන්තර්ජාලය වන අතර හයිපර්ලින්ක්ස් (Hyperlinks) සහ URL මගින් අමුණා ඇති ලිපි හා අනෙකුත් සම්පත් වල එකතුවකි විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන. විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමනට පිවිසිය හැකි මග අන්තර්ජාලය වනවා සේම විද්‍යුත් තැපෑල, [[ලිපිගොනු හුවමාරුව]] හා පහත දක්වා ඇති දැ ආදී වු දේ ඉටුකර ගැනීමේ මග ද අන්තර්ජාලයයි.

== අන්තර්ජාලයෙන් බහුලව ලබාගන්නා සේවාවන් ==

=== විද්‍යුත් තැපෑල ===
{{මූලික|විද්‍යුත් තැපෑල}}
පුද්ගලයින් දෙදෙනෙකු හෝ සමූහයක අතෙර වද්‍යුත‍‍් ක්‍රමයට ලිපි හා ලිපිගොනු ලෙස පණිවුවිඩ (Text messages) හුවමාරු ක්‍රමය විද්‍යුත් තැපැල වේ. මෙම සේවය නොමිලේ සපයන ආයතන බහුලව  ලො‌වව්‍යාප්ත ජාලය හි ඇත මෙනිසා මේ සදහා වැය ව්අන්නේ අන්තර්ජාල සදහා වැය වන ගාස්තුව පමණි. එහෙයින් මෙය ඉතා ලාභදායී හා ඉක්මන් සන්නිවේදන ක්‍රමයකි.

=== විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන(විශ්ව විසිරි වියමන) ===
{{මූලික|විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන}}
විශ්ව ව්‍යාප්ත වියමන(WWW) යනු ඵකිනෙකට සම්බන්ධ කොට ඇති අති විශාල ලේඛන සමූහයක්ය. මෙම‍ ලේඛන වල අක්ෂර, රූප, වීඩියෝ ආදී ඕනෑම මාධ්‍යයකින් තොරතුරු අඩංගු කළ හැකිය. [[වෙබ් අඩවිය|වෙබ් අඩවියක්]] යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ එකිනෙක ඇමුණු මෙවැනි ලේඛන එකතුවකි.

== සමාජයීය බලපෑම් ==
අන්තර්ජාලයේ මූලික ලක්ෂණවන පුළුල් භාවිතය හා පිවිසීමට ස්තුතිවන්නට, එමගින් නවමු ආකාරයේ සමාජීය අන්තර්ක්‍රියා, ක්‍රියාකාරකම් හා සංවිධානගතවීම් ඇතිකිරීමට එයට හැකි වී ඇත.

“ෆේස් බුක්” (face book) හා “මයි ස්පේස්” (my space) වැනි සමාජ ජාලකරණ වෙබ් අඩවි සමාජකරණයේ හා අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයේ නව විධි නිර්මාණය කර ඇත. මෙම අඩවිවල පරිශීලකයන්ට තම පෞද්ගලික පිටුවලට විශාල විවිධත්වයකින් යුත් අංග එකතු කර ගැනීමටත්, තමන් පොදුවේ ආශා කරන දේ පිළිබඳ දැක්වීමටත් අන් අය හා සම්බන්ධ වීමටත් හැකියාව ඇත. වෙබ් අඩවිය පරිශීලනයන්ට ඔවුන්ගේ සම්බන්දකම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට හා පවතින විශාල මත කාණ්ඩ සමග (Groups) සන්නිවේදනය කිරීමට ඉඩදේ නම් එකිනෙකා හදුනන අයගේ විශාල හමුවීමක් ද සොයා ගත හැකි වනු ඇත. 

විශේෂයෙන්ම යම් වෙබ් අඩවියක්, තම නියම නම භාවිතා කිරීමටත් විශාල ජන සමූහයක් සමග සන්නිවේදනය කිරීමටත් එහි පරිශීලකයන් හට ඉඩ ලබා දේ නම්, එතුළින් තමාගේ හිත මිතුරන් රැසක් මුණ ගැසීමටත් හැකියාව ලැබේ.

== අන්තර්ජාලය ක්‍රියා කරන ආකාරය ==
 අන්තර් ජාලයේ සේවාවක් වන ලෝක ව්‍යාප්ත විසිරි වියමෙන හි (www) වෙබ් පිටුවක් බැලීම මුලින්ම පටන් ගන්නේ වෙබ් අතරික්සුවක (web browser) අදාල වෙබ් පිටුවේ URL යතුරු ලියනය කිරීමෙන් හෝ එම පිටුවට හෝ ප්‍රභවයට හයිපර්ලින්ක් (Hyperlink) අනුගමන කිරීමෙනි. ඉන්පසු වෙබ් බ්‍රවුසරය එය තිරයෙහි දර්ශනය කිරීමට  සන්නිවේදන පණිවිඩ මාලාවක් නිකුත් කරයි.

ප්‍රථමයෙන්ම URL හි සේවාදායක නාම කොටස , වසම් නාම පද්ධතිය හෝ DNS ලෙස හඳුන්වන ලෝක ව්‍යාප්ත අන්තර්ජාල දත්ත සමුදායක් භාවිතයෙන් IP ලිපිනයක් [[අයිපී ලිපිනය]] බවට විසඳනු ලැබේ. මෙම IP ලිපිනය වෙබ් සේවාදායකය සම්බන්ධකර ගැනීමට හා දත්ත පැකට් යැවීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ඉන්පසු බ්‍රවුසරය අදාල ලිපිනයේ සේවාදාකයා වෙත HTTP ඉල්ලීමක් යැවීමෙන් සම්පත් සඳහා ඉල්ලුම් කරනු ලැබේ. සාමාන්‍ය වෙබ් අඩවියකදී වෙබ් බ්‍රවුසරය මගින් ප්‍රථමයෙන් පිටුවේ HTML වදන් ඉල්ලුම් කර ඒවා වහාම ව්‍යාකරණ විග්‍රහයට භාජනය කරනු ලැබේ. පිටුවේ කොටස් වන අනෙකුත් ඡායාරූප හා ගොණු ඉල්ලීම සිදු කරන්නේ ඉන්පසුවය. වෙබ් අඩවියක ජනප්‍රියතාව මනින දත්ත රඳා පවතින්නේ පිටු නිරීක්ෂණය කරන අයගේ සංඛ්‍යාව හෝ බැඳී ඇති සේවාදායක “හිට්ස්” (hits) හෝ ගොණු ඉල්ලීම් ප්‍රමාණය මතය.

වෙබ් සේවාදායකයන් අවශ්‍ය ගොණු ලැබුණු පසු බ්‍රවුසරය , අදාල පිටුවේ HTML , CSS  හා වෙනත් වෙබ් භාෂා මගින් සඳහන් කර ඇති පරිදි පිටුව තිරයට පිරිනමනු (render) ලැබේ. පරිශීලකයා තිරය මත දකින වෙබ් පිටුව නිර්මාණය වීමට පින්තූර හා අනෙකුත් සම්පත් ද සම්බන්ද වේ.

බොහෝමයක් වෙබ් පිටුවල අනෙකුත් අදාල වෙබ් පිටුවලට හෝ බාගත කිරීම්වලට , මූලාශ්‍ර ‍ලේඛවලට , අර්ථ දැක්වීම්වලට හා අනෙකුත් වෙබ් අඩවිවලට හයිපර්ලින්ක් (Hyperlink) අඩංගු වේ. එවැනි හයිපර්ලින්ක්වලින් (Hyperlink) එකට බැඳී ඇති ප්‍රයෝජනවත් සම්පත්වල එකතුවක් තොරතුරු “වෙබය” ක් ලෙස හැඳින්වේ. එය අන්තර්ජාලයෙන් ලබාගත හැකිවූයේ 1990 දී ටිම් බර්නර්ස් ලී ( Tim Berners – Lee) වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ් ලෙස (www) හැඳින්වූ දෙයෙහි නිර්මාණයත් සමගය.

== අන්තර්ජාලයේ ඉතිහාසය ==
[[File:First Web Server.jpg|thumb|This [[NeXT Computer]] was used by [[Tim Berners-Lee]] at [[CERN]] and became the world's first [[Web server]].]]

[[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාලයට]] මඟ පෑදූ පුළුල්ව පැතිරුණු අන්තර් - ජාලකරණයට පෙර වූ බොහෝමයක් ඔවුන්ගේ ජාලයේ නැවතුම්පොළ අතර පමණක් සන්නිවේදනයට ඉඩ දීමේ ස්වභාවය නිසා සීමා වී තිබූ අතර පවතින පරිගණක ජාලකරණ ක්‍රම වේදය පදනම් වී තිබුණේ මධ්‍යම මේන්ෆ්‍රේම් ක්‍රමවේදය මතය. 1960 කාල වකවානුවේ දී ජේ.සී.ආර්. ලික්ලීඩර් හා රොබට් ඩබ්. ටේලර් නැමැති පරිගණක පර්යේෂකයන් අන්තර් ක්‍රියාකාරී ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීම සඳහා එකිනෙක හා සබැඳුනු ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලයක් යෝජනා කළහ. ඒ හා සමාකාලීනවම එකිනෙකින් වෙන් වූ භෞතික ජාල අතර ජාලකරණයේ මූලික නීති පර්යේෂණයට පර්යේෂණ වැඩ සටහන් ද ආරම්භ කෙරිනි. මෙය පැකැට්ටු හුවමාරු (Packet switching) ක්‍රමයේ වර්ධනයට හේතුවේ. මෙම පර්යේෂණ වැඩසටහන්වලට ඩොනල්ඩ් ඩේවිස් (Donald Davies (NPL) පෝල් බැරන් (Paul Baran (RAND සංස්තාව) හා ලෙනාර්ඩ් ක්ලේයින් රොන් (Leonard Kleinrock ) (MIT) යන පර්යේෂකයින් සහය ලබා දී ඇත.
මෙය 1960 හා 1970 අග භාගයේ දී ARPANET, සහ X.25 ඇතුලුව පැකට්ටු හුවමාරු ජාලකරණ කිහිපයක දියුණුවට මඟ හසර හෙළි කළේය. ඊට අමතරව UUCP ඇතුළුව පොදු ප්‍රවේශ හා විනෝදාංශ ජාලකරණ පද්ධති ජනප්‍රියත්වයෙන් ඉහල යාමට විය. කෙසේ නමුත් තවමත් ඒවා ජාල අතර ඇති සීමිත වාහල් සංඛ්‍යාවකින් සේවා ලබා එකිනෙකින් වෙන් වූ ජාල වෙයි. මෙය පැකට්ටු හුවමාරු යෙදුම මඟින් අන්තර්ජාලකරණයට ප්‍රෝටෝකෝලයක් නිපදවීමට මග පෑදීය. එමඟින් එකිනෙකට වෙනස් ජාල සුපිරි සැකිලි ජාලයන් බවට පත් කිරීමට හැකි විය. අන්තර්ජාල ප්‍රෝටෝකෝල කට්ටලය නැමැති සරල පොදු ජාල පද්ධතියක් අර්ථ දැක්වීමෙන් ජාලයේ සංකල්පය වැනි භෞතික ක්‍රියා පිළිවෙලින් වෙන් කල හැකි විය. අන්තර්ජාලකරණයේ  මෙම ව්‍යාප්තිය අන්තර්ජාලය ලෙස හඳුන්වන විශ්වීය අන්තර් ජාල කරණයක අදහස ඇතිකරලීය. මෙය ඉතා වේගයෙන් පැතිරුණු අතර පවතින ජාල මෙයට උචිත ලෙස පරිවර්තනය විය. මෙය බටහිර ලෝකයේ දියුණු විදුලි සංදේශ ජාල හරහා වේගයෙන් පැතිරුණූ අතර ඇත්ත වශයෙන්ම එය ලෝක සම්මතය හා විශ්ව ජාලය බවට පත් වු විට ලෝකයේ අනෙක් කොටස්වලට ද ව්‍යාප්ත විය. කෙසේ නමුත් වර්ධනයේ විෂමතාව අදටත් සැලකිල්ලට බඳුන්වන සංඛ්‍යාත බෙදුමකට හේතු විය.
1980 දී පෞද්ගලිකව ක්‍රියාත්මක වන අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නන් වාණිජකරණයට ලක්වීම හා හඳුන්වා දීම 1990 දී ජනප්‍රිය භාවිතය තෙක් පුළුල් වීම නිසා අන්තර්ජාලය සංස්කෘතිය හා වාණිජය මත දැඩි බලපෑමක් ඇති ‍කළේය. මෙයට විද්‍යුත් තැපෑල හරහා සන්නිවේදනය දියුණු වීම, වදන් මත පදනම් වූ සාකච්ඡා (වර්ල්ඩ් වයිඩ් වෙබ්) ලෝක ව්‍යාප්ත ජාලය ආදිය ඇතුළත් වේ. මෙම නව හඳුන්වාදීම මඟින් ආයෝජකයන්ට නව වෙළඳ පොළවල් කෙරෙහි ඇති කල කල්පිත විශාල වෙළඳ පොළ බිඳ වැටීමත් වූ ඩොට් - කොම් බබ්ල් හි උද්ධමනයට හා බිඳ වැටීමට හේතු විය. එසේ තිබිය දීත් අන්තර්ජාලයේ වර්ධනය දිගින් දිගටම සිදු වූ අතර අදටත් සිදුවෙයි.
{{පරිගණනයේ ඉතිහාසය}}

== මේවාත් බලන්න ==
* [[අන්තර්ජාල ප්‍රොටෝකෝලය]]
* [[විද්‍යුත් තැපෑල]]

== බාහිර සබැඳුම් ==
=== මූලික ===
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=internet&amp;search_crit=subject&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Read Congressional Research Service (CRS) Reports regarding the Internet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613195817/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=internet&amp;search_crit=subject&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2006-06-13 }}
* [http://www.sharpened.net/glossary/ Glossary of Computer and Internet Terms]
* [http://scoreboard.keynote.com/scoreboard/Main.aspx?Login=Y&amp;Username=public&amp;Password=public Internet Health Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101133753/http://scoreboard.keynote.com/scoreboard/Main.aspx?Login=Y&amp;Username=public&amp;Password=public |date=2006-11-01 }} from Keynote
* [http://www.internetworldstats.com/stats.htm Internet World Stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=2011-06-23 }}

=== ලිපි ===
* [https://web.archive.org/web/20051015220841/http://www.iht.com/articles/2005/09/29/business/net.php &quot;EU and U.S. clash over control of the Net&quot; - International Herald Tribune article by Tom Wright]
* [http://www.wired.com/wired/archive/13.08/intro.html &quot;10 Years that changed the world&quot; - WiReD looks back at the evolution of the Internet over last 10 years]
* [http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php Internet Explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625061616/http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php |date=2011-06-25 }} Seven part article explaining the origins to the present and a summary for future of the Internet.
* [http://www.fourmilab.ch/documents/digital-imprimatur/ John Walker: The Digital Imprimatur]
* [http://computer.howstuffworks.com/internet-infrastructure.htm How Stuff Works explanation of the Infrastructure of the Internet]
* [http://ocportal.com/site/pg/how_internet_works/index.php&amp;wide_high=1 How the Internet actually works] An article summarising the core Internet technologies, written for non-experts

=== ඉතිහාසය ===
* The Dream Machine: J.C.R. Licklider and the Revolution That Made Computing Personal M. Mitchell Waldrop 
* [http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml The Internet Society History Page]
* [http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt How the Internet Came to Be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701050011/http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt |date=2006-07-01 }}
* [http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ Hobbes' Internet Timeline v8.1]
* [http://www.ciolek.com/PAPERS/e-scholarship2000.html Futures and Non-futures for Scholarly Internet. ]
* [http://www.lk.cs.ucla.edu/internet_history.html History of the Internet links]
* [http://www.ietf.org/rfc/rfc801.txt RFC 801, planning the TCP/IP switchover]
* [http://www.maniacworld.com/internet-revolution.htm Video of a report on the Internet - before the Web]
* [http://www.cs.washington.edu/homes/lazowska/cra/networks.html Vinton Cerf's short history of the Internet]
* [http://www.archive.org/Internet Archive] - A searchable database of old cached versions of Web sites dating back to 1996
* [http://www.livinginternet.com/ A comprehensive history with people, concepts and many interesting quotations ]
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1738/science_technology/internet/ CBC Digital Archives – Inventing the Internet Age]
* A list of lectures, some of which relate to the Internet, from the [[Massachusetts Institute of Technology]] is available [http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Comparative-Media-Studies/CMS-930Media--Education--and-the-MarketplaceFall2001/VideoLectures/index.htm here]. Of particular interest is lecture #3 ''The Next Big Thing: Video Internet'' which is delivered in [[Real Player]] format. The lecture gives a brief history of networking; discusses convergence between the Internet/telephone/television networks; the expansion of broadband access; makes predictions about the future of delivery of video over the Internet.

[[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය|*]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිගණකවේදය]]</text>
      <sha1>qxxo3r6jz7qxs9fprjn6mxsozwbal9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වෙබ් අඩවි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5626</id>
    <revision>
      <id>783869</id>
      <parentid>722174</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Added විබැඳුම්පොළ, Wiktionary</comment>
      <origin>783869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19867" sha1="5kpfjy9z3zh2ya0i0qwzonq9jvc5kj6" xml:space="preserve">[[ගොනුව:WWW logo by Robert Cailliau.svg|right|200px]]
{{Wiktionary|විබැඳුම් පොළ}}
'''වෙබ් අඩවියක්''' (අමිශ්‍ර {{si|විබැඳුම්පොළ}}) යනු [[අන්තර්ජාල මූලලේඛය|අන්තර්ජාල මූලලේඛයන්]]-පදනම් වූ ජාලයක් තුලදී පොදු වසම් ලිපිනයක් හෝ [[අන්තර්ජාල ලිපිනය|අන්තර්ජාල ලිපිනයක්]] අනුසාරයෙන් ඇමතෙන, එකිනෙක හා සබැඳී, [[වෙබ් පිටුව|වෙබ් පිටු]], රූප, විදෘශ්‍ය (වීඩියෝ රූප) හෝ අනෙකුත් සංඛ්‍යාංක (ඩිජිටල්) සන්තකයන් සමුච්චයකි. [[අන්තර්ජාලය]] හෝ පෞද්ගලික [[පෙදෙසි ජාලය]] ඔස්සේ ප්‍රවේශ විය හැකි [[වෙබ් සේවාදායකය]]න් අඩුම වශයෙන් එකක් තුල වෙබ් අඩවියක් සත්කාරක කෙරේ.

වෙබ් පිටුවක් යනු, [[අදිපෙළ සලකුණු බස]] (HTML, [[XHTML]]) භාවිතයෙන් ලිවූ හැඩතල ගැන්වීම් උපදෙස්ද අතරින් පතර යෙදූ, සාමාන්‍ය වශයෙන් [[සරල පෙළ]]ක් භාවිතයෙන් ලියැවෙන, [[ලේඛය]]කි. අනෙකුත් වෙබ් අඩවියන්හී අංගයන්, සුදුසු [[HTML බරුව|සලකුණු බරුවන්]] භාවිතයෙන් වෙබ් පිටුවක් තුල අන්තර්ගත කල හැකිය.

වෙබ් පිටු වෙත ප්‍රවේශ වීම සහ ඒවා ප්‍රවාහනය කිරීම සිදුකෙරෙනුයේ [[අදිපෙළ මාරු මූලලේඛය]] (HTTP) භාවිතයෙන් වන අතර, වෙබ් පිටු අන්තර්ගතය පරිශීලනය කරන්නා හට ආරක්ෂාව හා පෞද්ගලිකත්වය සැපයීම සඳහා විකල්ප වශයෙන් සංකේතනය ([[HTTP සුරැකි]], HTTPS) භාවිතයද සිදුකල හැකිය. බොහෝවිට [[වෙබ් බ්‍රවුසරය]]ක් වන්නාවූ, පරිශීලක යෙදුම විසින් සිදුකෙරෙනුයේ, පිටු අන්තර්ගතය සලකා බලා, එහි HTML සලකුණු උපදෙස් අනුව ආන්ත සංදර්ශකයට විදැහුම් කිරීමයි.

පොදුවේ ප්‍රවේශ්‍ය විය හැකි සියළු වෙබ් අඩවි සමස්තය සමුච්චයක් ලෙසින් [[විශ්ව විසිරි වියමන]] සදයි.

[[මුල් පිටුව]] ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, සරල [[ඒකාකාර සම්පත් නිවේශනය]]ක් (URL) විසින්, සාමාන්‍ය වශයෙන් වෙබ් අඩවියක පිටු ප්‍රවේශනය කරනු ලැබේ. ඒවා අතර [[අඳිබැඳිය|අඳිබැඳිවීම්]] විසින් පරිශීලකයාට [[අඩවි සිතියම|අඩවි ව්‍යුහය]] ක් ප්‍රත්‍යක්ෂණය කරමින් කියවන්නා හට අඩවිය සංචාලනය කිරීමට ඉඩ සලසන නමුදු, සත්‍යවශයෙන්ම පිටු වල (URL)ලිපිනයන් ධුරානුක්‍රමිකව සකස් වේ.

සමහරක් වෙබ්-අඩවි වල අන්තර්ගතයේ මුළුමනින්ම හෝ එහි කොටසක් හෝ ප්‍රවේශනය සඳහා [[දායකත්වය]]න් අවශ්‍ය වෙයි. දායකත්වය අවශ්‍ය වන අඩවි සඳහා නිදසුන් අතර, බොහෝ ව්‍යාපාරික අඩවි බොහෝ [[ප්‍රවෘත්ති]] අඩවියන් හි කොටස්, [[ශාස්ත්‍රීය ජර්නලය|ශාස්ත්‍රීය ජර්නල]] අඩවියන්, ක්‍රීඩා අඩවියන්, [[අන්තර්ජාල පරිෂදය|පණිවුඩ පුවරු]], වෙබ්-පදනමැති [[විද්‍යුත්-තැපෑල]], සේවාවන්, [[සමාජ ජාලකරණ]] වෙබ් අඩවියන්, සහ තථ්‍ය-කාල [[කොටස් වෙළෙඳ පොළ]] දත්ත සපයන අඩවියන් වෙති.

== වෙබ්-අඩවි ඉතිහාසය ==

[[ගොනුව:First_Web_Server.jpg|thumb|CERN ආයතනයේ දී බර්නස්-ලී විසින් භාවිතා කරන ලද මෙම Nextcube CERN උපකරණ ප්‍රථම වෙබ් සර්වරය බවට පත් විය ]]


වෙබය සඳහා මුලික වශයෙන් පදනම් වු අදහස වන්නේ වර්ෂ 1980 දී ස්විට්ස්ටර්ලන්තයේ CERN හි දී ටිම් බර්නස්-ලී විසින් ENQUIRE (ඔහු කුඩා කල පරිහරණය කළ Enquire within upon Everything නමැති පොතට යොමුවක් ලෙස) නිපදවන ලද කාලය දක්වා ඈතක දිව යන්නකි. එකල මෙම අදහස වර්තමානයේ භාවිතා වන ක්‍රමවේදයෙන් සැලකිය යුතු වෙනසක් පෙන්වුවද එහි හරය තුළ පැවති අදහස් බොහෝදුරට එක හා සමාන විය. (ඉනුදු සමහරක් අදහස් බර්නස්-ලීගේ විශ්ව විසිරි වියමනට පසුව එළඹි අර්ථ විචාරණ (semantic) වෙබ ව්‍යාපෘතියේ ඒවා විය.


මින් අනනතුරුව 1989 දී ටිම් බර්නස්-ලී විසින් ENQUIRE සඳහා ද, යොමුවක් සහිතව තොරතුරු කළමණාකරණ ක්‍රමවේදයන් පිළිබඳව වඩාත් විස්තරාත්මක යෝජනා පත්‍රයක් ලියුවේය. එතෙකින් නොනැවතුණු ඔහු රොබට් කැලියන්ගේ සහයෝගය ද ඇතිව 1990 නොවැම්බර් 12 වැනි දා වඩාත් ක්‍රමානුකූල යෝජනා පත්‍රයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙහි ආදර්ශ භූමිකාව සපයන ලද්දේ EBT හි (Electronic Book Technology, බ්‍රවුන් විශ්ව විද්‍යාලයේ Institute for Research in Information and Scholarship ආයතනයෙන් පමණි) CERN ආයතනයෙන් වරපත් කරනු ලැබු Dynatext කියවනය මඟිනි. කෙසේ වුවත් Dynatext ක්‍රමවේදය සලකන ලද්දේ තාක්ෂණික වශයෙන් උසස් (HyTime ඇතුලත SGML ISO 8879:1986 අධිමාධ්‍ය (Hypermedia) දක්වා විස්තීරණය කිරීමේ ප්‍රධාන කොටස්කරුවෙකි), ඉතා මිල අධික සහ අනුචිත වරපත් කිරීමේ පිළිවෙතක් සහිත අධි ශක්ති භෞතික විද්‍යා ප්‍රජාව හා සබැඳි කටයුතු (HEP) සඳහාය. මෙහි එන එක් එක් ලේඛනයකට හා එක් එක් ලේඛනය භාවිතා කළ වාරයක් පාසා කිසියම් මුදලක් අය කරන ලදි.


ටිම් බර්නස්-ලී විසින් තැනූ NEXTcube උපකරණය ලොව ප්‍රථම වෙබ් සේවාදායකය ලෙස භාවිතා කරනු ලැබු අතරම, එය 1990 දී පළමු වෙබ් බ්‍රවුසරය වන world wild Web ලිවීම සඳහා ද භාවිතා කෙරිණි. 1990 අග භාගය වන විට බර්නස්-ලී ක්‍රියාකාරී වෙබයක් සඳහා අවැසි සියලුම උපකරණ නිමවා තිබිණි. පළමු වෙබ් බ්‍රවුසරය (මෙය වෙබ් සංස්කාරකයක් ද විය), පළමු වෙබ් සේවාදායකය හා පළමු වෙබ් පිටු එම ව්‍යාපෘතිය පිළිබඳ සියලු විස්තර දරයි.


1991 අගෝස්තු 6 දා ඔහු alt.hypertext පුවත් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වෙබ්-අඩවිය පිළිබඳව සම්පිණ්ඩයනක් ඉදිරිපත් කළේය. යුරෝපයෙන් පරිබාහිර ප්‍රථම සේවාදායකය 1991 දෙසැම්බරයේ දී SLAC හි දී නිමවන ලදි.


Hypertext හි ආරම්භයට හේතු පාදක වු තීරණාත්මක සංකල්පය ජනිත වුයේ 60 දශකයේ දී බ්‍රව්න් විශ්ව විද්‍යාලයේ hypertext Editing system ආදී පැරණි ව්‍යාපෘති සමඟය. මේ අතර ටෙඩ් නෙල්සන් හා ඇන්ඩ්‍රිව්ස් වෑන් ඩෑම්, ටෙඩ් නෙල්සන්ගේ Xanadu ව්‍යාපෘතිය හා ඩග්ලස් එන්ගල්බර්ට්ගේ මාර්ගගත පද්ධතිය (On line system) (NLS) විය. නෙල්සන් සහ එන්ගල්බර්ට් යන දෙදෙනාම පිළිවෙලින් වැන්නේවර් බුෂ්ගේ ක්ෂුද්‍ර සේයාපට මුලිකව තැනු &quot;memex&quot; හි අදහස් මඟින් පෙළඹවීමට ලක්විණි. මෙය 1945 දී රචිත &quot;As we May Think&quot; නමැති නිබන්ධනය මඟින් විස්තර කෙරී ඇත.


බර්නස්-ලීගේ සුවිශේෂිත වු සොයා ගැනීම වන්නේ අධිපෙළ අන්තර්ජාලය සමඟ සමීපව සම්බන්ධ කරවීමයි. ‘Weaving the Web’ නම් වු ඔහුගේ ග්‍රන්ථයෙහි ඔහු පැහැදිලි කරන්නේ ඔහු විසින් පුන පුනා යෝජනා කරන ලද අදහසක් වන ඉහත සඳහන් තාක්ෂණ ක්‍රමවේද 2 අතර සමීප සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැඟීමේ හැකියාව ඉතා පහසුවෙන් පවත්නේ ඒවායේ තාක්ෂණික ප්‍රජාවට බවය. නමුත් කිසිවකු ඔහුගේ ආරාධනය පිළිගැනීමට ඉදිරිපත් නොවු කල එම දුෂ්කර කටයුත්තට මුල පිරීමට ඔහුටම සිදුවිය. මේ අතරවාරයේදී වෙබයේ පවත්නා ඕනෑම සම්පතක් අනන්‍ය ලෙස හඳුනා ගැනීම සඳහා ක්‍රමවේදයක් ද ඔහු විසින් සකස් කෙරිණි. එය Uniform Resource Identifier (URI) නම් විය. එකල බහුලව පැවති hypertext ක්‍රමවේදයන්ට හාත්පසින්ම වෙනස් ලක්ෂණ ගණනාවක් විශ්ව විසිරි වියමන සතුවිය. මෙම වෙබයේ මුලික අවශ්‍යතාවයක් වුයේ ඉදිරියටත්, ආපස්සටත් ගමන් කළ හැකි සබැඳි වෙනුවට ඒකදිශ සබැඳි පැවතීමයි. මේ ආකාරයට කිසියම් අයකුට කිසියම් සම්පතක් එහි හිමිකරුගේ මැදිහත් වීමකින් තොරවම සබැඳීමේ හැකියාව හිමිවිණ. තවද මෙය වෙබ් සේවාදායක හා බ්‍රවුසර ක්‍රියාත්මක කිරීමේ තදබල අපහසුතාව මඟහැරවීමට ද සැලකිය යුතු තරමේ දායකත්වයක් සැපයීය. (ඉන් පෙර පැවති ක්‍රමවේදයන් හා සසඳන කල්හි). ‍එසේ වුවද මෙම ක්‍රමය කල් පවත්නා ගැටලුවක් වු සබැඳි කල් ඉකුත්වීම (link rot) සඳහා මඟ පෑදීය. මින් පෙර පැවති Hypercard මෙන් නොව වෙබ් අඩවිය ඕනෑම පරිශීලකයකුට වෙළඳ හිමිකමකින් තොරව නොමිලයේ භාවිතා කළ හැකි විය. මෙය මින් පෙර නොවු විරූ පෙරලියක් ඇති කළේ අනුග්‍රාහකයා හා සේවාදායකයා එකිනෙකට ස්වාධීන අයුරින් නිමවා ගත හැකි වීමෙන් මෙන්ම, වරපත් අවහිරයකින් තොරව දිගුවක් එක් කළ හැකි වීමෙන්ය.


1993 අප්‍රේල් 30 වැනිදා CERN ආයතනය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ ඉන් මතුවට වෙබ් අඩවිය ඕනෑම අයකුට කවර ආකාරයකට හෝ ගාස්තුවක් ගෙවීමකින් තොරව පරිශීලනය කළ හැකි බවය. දෙමසකට පසු එළිදැක් වු තවත් ප්‍රකාශනයකින් කියැවුනේ Gopher ප්‍රොටෝ‍කෝලය තවදුරටත් නොමිලයේ පරිශීලනය කළ නොහැකි බවය. මෙම පියවර පරිශීලකයන් තුල Gopher හි සිට වෙබය කරා ශීග්‍ර සංක්‍රමණයක් ඇති කරවීමට සමත් විය. ViolaWWW නමැති පැරණි එමෙන්ම ජනප්‍රිය වෙබ් බ්‍රවුසරය ද, Hypercard ක්‍රමවේදය මුලික කරගනිමින් සකසා තිබිණි.


කෙසේ වුවත් 1993 දී Mosaic වෙබි බ්‍රවුසරයේ හඳුන්වාදීම යනු වෙබ් අඩවි විකාශනයේ වැදගත්ම පියවර ලෙස ක්ෂේත්‍රයේ විද්වතුන් සාමාන්‍යයෙන් එකඟත්වයට පැමිණි කරුණකි. Mosaic වෙබ් බ්‍රවුසරය වනාහි ඉල්ලිනොයිස් විශ්ව විද්‍යාලයේ NCSA ආයතනය විසින් (NCSA-UIUC) මෙයා ඇන්ඩ්‍රීස්සන්‍ගේ මුලිකත්වයෙන් නිපදවන ලද රූප මාධ්‍ය වෙබ් බ්‍රවුසරයකි. Mosaic හි මුල්‍ය සම්පාදනය සිදුවුයේ ඉහළ ක්‍රියාකාරී පරිගණක (High-performance computing) සහ සන්නිවේදන මුල් පිරීම (Communications Initiative) නමැති වැඩසටහන මඟිනි. මෙම වැඩසටහනට මුල පිරුණේ ඇමෙරිකානු සෙනෙට් සභික ඇල් ග්‍රොර් විසින් 1991 දී ඉදිරිපත් කෙරුණු පනතකි. ‍තවද මෙය ග්‍රොර් බිල් (Gore Bill) නමින් ද ප්‍රචලිතය. (වැඩිදුර විස්තර සඳහා Al Gore's contributions to the Internet and technology බලන්න) Mosaic හි නිකුතුවට ප්‍රථම පොදුවේ වෙබ් පිටුවල පෙළ සමඟ චිත්‍රක මිශ්‍ර කර ඉදිරිපත් කර නොලැබිණි. තවද එහි ජනප්‍රියතාවය අන්තර්ජාලයේ භාවිතා කරන ලද පැරණි ප්‍රොටෝකෝලයක් වන Gopher හා Wide Area Information [[සේවාදායක පරිගණකය|Servers]] (WAIS) ට වඩා අඩු මට්ටමක තිබිණි. Mosaic හි චිත්‍රක අතුරු මුහුණත, වෙබයට අන්තර්ජාලයේ ජනප්‍රියතම ප්‍රොටෝකෝලය බවට පත් වීම සඳහා බොහෝ දුරට ඉවහල් විය.


1994 ඔක්තෝබරයේ දී ටිම් බර්නස්-ලී CERN ආතනයෙන් සමුගැනීමෙන් පසු ඔහුගේ කාලය W3C ආයතනය ප්‍රතිස්ථාපන කිරීමට යෙදවිණි. එය ප්‍රතිස්ථාපනය කෙරුණේ අන්තර්ජාලය හා යුරෝපීය කොමිසම (European commission)ට පුරෝගාමී වු Defense Advanced Research projects Agency (DARPA) ආයතනයේ පුර්ණ සහයෝගය සහිතව Massachusetts Institute of Technology – Laboratory for [[පරිගණක විද්‍යාව|computer science]] (MIT/LCS) ආයතනයේදිය.
== සටහන ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳුම් ==
* [http://www.icann.org/ Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN)]
* [http://www.w3.org/ විශ්ව විසිරි වියමන් සමූහය (W3C)]
* [http://www.isoc.org/ අන්තර්ජාල සංසදය (ISOC)]

{{Websites template}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:වෙබ් අඩවි]]
[[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:වෙබ් අඩවි]]</text>
      <sha1>5kpfjy9z3zh2ya0i0qwzonq9jvc5kj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහායාන බුද්ධ ධර්මය - ප්‍රභවය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13665</id>
    <revision>
      <id>783892</id>
      <parentid>767896</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T10:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20088-75</username>
        <id>78329</id>
      </contributor>
      <comment>වැරදි සහ වුවමනාවෙන් ම විකෘත කරන ලද අදහස් කිහිපයක් ඉවත් කිරීම</comment>
      <origin>783892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34220" sha1="dxdyrq66mhvxx8d48spfwutuqbzg1l5" xml:space="preserve">මහායාන බුදුසමයේ ප්‍රභවය උදෙසා වූ මූලික පියවර ආරම්භ වන්නේ ක්‍රි.ව. 1 වන සියවසේදී ය. ඉන්දියාවේ කණිෂ්ක රාජ්‍ය යුගය වශයෙන් සැලකෙන මෙම අවධියේ දී කාශ්මීරයේ ජාලන්දර නම් වූ ස්ථානයේ දී කණිෂ්ක රජුගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය සහිතව පාර්ශ්ව සහ '''අශ්වඝෝෂ'''  තෙරුන්වහන්සේ ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පවත්වන ලද සිවුවන ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්ථිර ලෙසම මහායාන බුදු සමයේ විකාශනය ආරම්භ විය. එහෙත් පොත පතෙහි සඳහන් වන ආකාරයට මෙහි මුල්ම ආරම්භකයින් වශයෙන් සැලකෙන්නේ දෙවැනි සංගායනාවෙන් පසුව ප්‍රතිසංස්කරණවාදී මත පිළිගත් වජ්ජිපුත්‍රක භික්‍ෂූන්ගෙන් ආරම්භ වූ මහාසාංගික නිකායිකයන් ය. ඔවුන් නිසා කණිෂ්ක රාජ්‍ය යුගය වන විට මහායාන බුදු සමය තරමක් දුරට විකාශනය වී තිබිණි. කෙසේ නමුත් “මහායාන” වැනි නව ආගමික සම්ප්‍රදායයක් බිහි වීමෙහි ලා බලපෑ හේතු සාධක මොනවාද යන්න විමසා බැලීම යුතු ය.

*1. අභ්‍යන්තර හේතු සාධක.

*2. බාහිර හේතු සාධක

වශයෙන් ඒ පිළිබඳ වෙන වෙනම කරුණු ගෙන සාකච්ඡා කිරීම මෙහිදී වැදගත් වේ.

මහායාන බුදුසමයේ ආරම්භය සඳහා බලපෑ සාධක අතර අභ්‍යන්තර හේතු සාධක වලට වැදගත් තැනක් හිමි වෙයි. මහායානය නම් වූ නව ආගමික සම්ප්‍රදාය ක්‍රි.ව. 1 වන සියවසේ දී පමණ ආරම්භ වූවා යැයි විශ්වාස කළ ද ඒ සඳහා වූ හේතු සාධක ජීවමාන බුදුන් වහන්සේගේ කාලය දක්වා ඈත අතීතයකට හිමිකම් කියයි. මහායාන බුදු සමයේ මූල බීජ බුදුන් වහන්සේ ජීවමාන සමයේ දී ම ශාසනය තුළ වැඩෙමින් පැවැති බව, ධර්මය හා විනය තුළ සඳහන් වන කරුණු තුළින් සනාථ වෙයි. චුල්ල වග්ග පාලිය පාරාජිකා පාලිය වැනි විනය පිටකයට අයත් ග්‍රන්ථ වල සඳහන් වන දේවදත්ත තෙරුන්ගේ ක්‍රියා කලාපය, ඝෝසිතාරාමයේ ධර්මධර විනයධර භික්‍ෂූන්ගේ ක්‍රියා කලාපය, සුනක්ඛත්ත, ඛොරක්ඛත්තිය, බහුභාණ්ඩික තිස්ස, ඛෝකාලික, ඡබ්භග්ගිය, සත්ථාරසවග්ගිය වැනි භික්‍ෂූන් වහන්සේ ගේ ක්‍රියා කලාප, මඟින් බුද්ධ කාලයේ සිටම විනය පිළිබඳ දැක් වූ නව ආකල්ප වටහා ගත හැකි ය. එමෙන්ම මුල් බුදු සමයේ බුද්ධ චරිතය හා ධර්මය සම්බන්ධ වූ ඇතැම් කරුණු ද, මහායානයේ ප්‍රභවයට, හේතු සාධක වී ඇත.

මහායාන බුදුසමයේ මූලික සංකල්පයක් ලෙස ‘බුද්ධ’ සංකල්පය හැඳින්විය හැකි ය. එය මනඞකල්පිත වූ බුදුවරයකු පිළිබඳ ඉගැන්වීමකි. නමුත් ථෙරවාද බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ එසේ නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ සංකල්පයක් නැත. ථෙරවාද බුදුදහම තුළ ඇත්තේ, ඓතිහාසික උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු පිළිබඳ විශ්වාසයක් පමණකි. 

බුදුන් වහන්සේට දේවත්වයක් ආරෝපණය කිරීමට හේතු වී ඇත්තේ, මුල් ථෙරවාදී නිකාය ග්‍රන්ථයන්හි බුදුන් වහන්සේ හඳුන්වා දීමට යොදාගත් වචන සාවද්‍ය ලෙස අර්ථ විවරණය කොට ගැනීමයි. මුල් පෙළ පොත් වල බුදුන් වහන්සේ හඳුන්වා ඇති ‘අනුත්තර’, ‘අසදිස’, ‘අප්පටිම’ වැනි අභිධාන මෙසේ සාවද්‍ය ලෙස අර්ථ විවරණය කළ වචන ලෙස, පෙන්වා දිය හැකි ය. 

මුල් පෙළ පොත් වල බුදුන් වහන්සේ මෙවැනි වචන යොදා හඳුන්වා දෙන්නට උත්සාහ ගෙන ඇත්තේ, උන්වහන්සේ දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයේ කිසිවකුටත් සමාන කළ නොහැකි නිසා ය. මුල් බුදු සමයේ සඳහන් වන එක්තරා අවස්ථාවක්, මේ සඳහා උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකි ය. එනම් උපක ආජීවකයා හට බුදුන් වහන්සේ හමු වූ අවස්ථාවේ දී උපක බුදුන් වහන්සේ කවුරුන්දැයි ප්‍රශ්න කරයි. එහිදී බුදුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ හඳුන්වා දෙන්නේ,

 '''“න මෙ ආවරියො අත්ථි
 සදිසො මෙ න විජ්ජති
 සදේවකස්මිං ලෝකස්මිං
 නත්ථි මෙ පටිපුග්ගලො”
 '''
යනුවෙනි.තමන් වහන්සේට ආචාර්ය වරයකු නැති බවත්, තමන් වහන්සේ ලොව කිසි සත්වයෙකුට (දෙවි, බඹුන්, මිනිසුන්,සහිත ලෝකයේ) සමාන කළ නොහැකි බවත් පෙන්වා දෙති. තවත් එක් අවස්ථාවකදී බුදුන් වහන්සේ ට හමුවන ද්‍රෝණ බමුණා, බුදුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න කරන්නේ ඔබ දෙවියෙක් ද? බ්‍රහ්මයෙක් ද? යක්‍ෂයෙක්ද? ගාන්ධර්වයෙක්ද? නැතහොත් මනුෂ්‍යයෙක් ද? ආදී ලෙසිනි. එහිදි ද බුදුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ හඳුන්වා දෙන්නේ තමන් ඒ කිසිවකුටත් සමාන කළ නොහැකි බවත්, තමන් වහන්සේ හැඳින්වීමට ඇති සුදුසුම වචනය ‘බුද්ධ’ යන්න බවත් ය. 

මෙසේ බුදුන් වහන්සේ තමන් ආශ්චර්යවත් පුද්ගලයකු ලෙස හුවා දැක්වූයේ අනෙක් මිනිසුන්ට නැති ශාරීරික අංගෝපාංග හා ක්‍රියාකාරකම් තමන්ට ඇති නිසා නොව, චිත්ත පාරිශුද්ධියෙන් උන්වහන්සේ සියලු සත්වයන්ට වඩා ඉහළින් සිටි නිසා ය. ඒ නිසාම උන්වහන්සේ මිනිසුන් අතර උත්තරීතර මිනිසා වූහ. නමුත් පසුකාලීන මහායානික ආචාර්යවරුන් දේශනා උපයෝගී කරගෙන බුදුන් වහන්සේ ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණයන්ට ලක් නොවන විවිධ අවතාරයන්ගෙන් ;පනී සිටින සදාකාලික ද උතුමෙකු ලෙසින් හඳුන්වා දී ඇත.

මහායානිකයන් අතර පවත්නා ඇතැම් දාර්ශනික සංකල්ප ද ප්‍රභව වී ඇත්තේ මුල් බුදු සමයෙහි එන ඇතැම් ඉගැන්වීම් තුළිනි. මහායාන බුදු දහමෙහි ඉතා ජනපි‍්‍රය අංගයක් වන ත්‍රිකාය සංකල්පයට අයත් ධර්මකාය සංකල්පය මෙසේ වර්ධනය වූ දාර්ශනික සංකල්පයකි. 

ධර්ම කාය යනු බුදුන් වහන්සේ මූර්තිමත් කරන්නා වූ එක් අවස්ථාවකි. මෙවැනි සංකල්පයක් නිර්මාණය වීම උදෙසා බලපෑ මුල් බුද්ධ දේශනාවක් ‘චක්ඛලී යමෙක් ධර්මය දකී නම් හේ මා දකී මා දකී නම් හේ ධර්මය දකී’ යන්න ය. 

මෙම ප්‍රකාශයද පසුකාලීන මහායාන ආචාර්යවරුන් විසින් ධර්මයට පුද්ගලත්වයක් ආරෝපණය කිරීමට හේතු සාධක වන්නට ඇත. 

ඒ අනුව පැහැදිලි වන්නේ මහායානිකයන්ගේ ධර්මකාය සංකල්පය මුල් බුදු සමයේ ඇතැම් ධර්ම දේශනා පාඨ තුළින් නිර්මාණය කරගත් දාර්ශනික සංකල්පයක් බවය.

එමෙන්ම 11 වන සංගායනාවෙන් පසුව බිහි වූ මාධ්‍යමික, යෝගාවාර, වෛභාෂික හා සෞත්‍රාන්ත්‍රික යන නිකායිකයින් ගේ ශූන්‍යතාවාදය විඥප්තිමාත්‍රතා සිද්ධිවාදය, සර්වං අස්තිවාදය හා බාහ්‍යාර්ථ අනුමෙය වාදය යන මහායාන හා අර්ධ මහායාන දර්ශනවාද ද මුල් ථෙරවාද බුදු දහමේ එන ඇතැම් ධර්ම කරුණු ඇසුරින් ගොඩ නැඟුණු දාර්ශනික සංකල්ප බව පෙනේ.

 '''“ය ඞ ප්‍රතිත්‍ය සමුත්පාදං
 ශුන්‍යතාං තාං ප්‍රචක්ෂ්මහේ
 සා ප්‍රඥප්තිරුපාදාය
 ප්‍රතිපද්සෛව මධ්‍යමා”'''

යන මාධ්‍යමික කාරිකෝක්තියෙන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්වකීය ශූන්‍යතාවාද දර්ශනයට, බුදුන් වහන්සේ දේශනා කරන ලද “ප්‍රතිත්‍ය සමුත්පාද ධර්මය” පදනම් වී ඇති බවකි.

හේතුවක් තිබෙන තුරු ඵලයක් ඇති නම්, ඵලය ඇතිවෘමට හේතුවක් ඇත්නම්, තනිකරම හේතුවක් හෝ ඵලයක් ගැන කතා කළ නොහැකි බව ආචාර්ය නාගජ්ජුනයන් සිය ශූන්‍යතා වාදය තුළින් පෙන්වා දී ඇත. 

එමෙන්ම තම ශූන්‍යතා දර්ශනය කිසිසේත් මුල් බුදු සමයට පරිබාහිර වූවක් නොවන බව, නාගර්ජුනයින් වැඩි දුරටත් සඳහන් කොට ඇත.

*1. ඉමස්මිං සති ඉදං හොති

*2. ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති

*3.ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති

*4. ඉමස්ස නිරෝධා ඉදං නිරුජ්ජති.

යමක උපත හා විපත සම්බන්ධයෙන් මුල් බුදුසමයේ දක්වා ඇති මෙම චතුර්විධ න්‍යාය හා ශූන්‍යතාවාදී දර්ශනය තුලනය කර බැලීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ, මෙය මුල් බුදු දහමින් කිසිසේත්ම පරිබාහිර ඉගැන්වීමක් නොවන බව ය. ශූන්‍යතාවාදී දර්ශනයට අනුව

*1. අස්ති - ඇත

*2. නාස්ති – නැත

*3. අස්ති නාස්ති – ඇත නැත.

*4. නේවාස්ති නාස්ති – ඇත්තේත් නැත. නැත්තේත් නැත.

යනුවෙන් එක හෝ අන්තයකට බැස ගැනීම, දෘෂ්ටි ග්‍රහණයක් බවත්, එම දෘෂ්ටිග්‍රහණය සත්‍යාවබෝධයේ දී සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර කළ යුතු බවත්,

 '''“ශුන්‍යතා සර්වදෘෂ්ටිනාං
 ප්‍රෝක්තා නිහ්ශරණං පිනෛඞ
 යෙෂාං තු ශුන්‍යතා දෘෂ්ටිඞ
 තාන් අසාධ්‍යාන් බහාෂිරෙඞ
 '''
යනුවෙන් මාධ්‍යමිකයන් පෙන්වා දී ඇත. මෙය මුල් බුදු දහමේ දේශනාවලට පරිබාහිර නොවූවක් බව, පැහැදිලි කැරෙන බුද්ධ දේශනාවක්, සංයුක්ත නිකායෙහි සඳහන් වෙයි. එනම්,

“සබ්බං අත්ඵිති බො කවිවායන අයං එකො අන්තෝ සබ්බං නත්ඵිති ඛො කවිවායන අයං දුතියො අන්තො එතො උභෝ අන්තෙ අනුපගම්ම මජජෙන තථාගතො ධම්මං දෙසෙති” යන්නයි. 

එමෙන්ම චුල්ල සඤ්ඤත සූත්‍රය, මහ සුඤ්ඤත සූත්‍රය, සුත්ත නිපාතයේ මොඝරාජ සූත්‍රයේ සඳහන් වන ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුත්ත දේශනාද මාධ්‍යමිකයින් ගේ ශුන්‍යතාවාදය මුල් බුද්ධ දේශනා පදනම් කර ගනිමින් ගොඩ නැගී ඇති බවට නිදසුන් වේ. 

යෝගාචාර නිකායිකයන්ගේ විඥානවාද හා සෞත්‍රාන්තික නිකායිකයන්ගේ බාහ්‍යාර්ථ අනුමෙය වාදය හෙවත් ක්‍ෂණභංග සිද්ධාන්තයට පදනම් වී ඇත්තේ ද මුල් බුදු දහමේ විඥානය හා අනිත්‍යතාව සම්බන්ධව ඉදිරිපත් කොට ඇති බුද්ධ දේශනාම බව පාලි නිකාය ග්‍රන්ථ විමර්ශනය කිරීමෙන් පැහැදිලි වේ.

“මහායානය” නම් වූ අභිනව ආගමික සම්ප්‍රදායේ වර්ධනය උදෙසා බුද්ධ කාලයේ සිටම මේ අයුරින් මූල බීජ රෝපණය වී කෙමෙන් කෙමෙන් කාලයත් සමග එය වර්ධනය වන ආකාරයක් දැක ගත හැකි ය. විශේෂයෙන් බුද්ධ කාලයේ සිටම ධර්මය විවරණය කිරීමේ අයිතියක් භික්‍ෂූන්ට ලැබී තිබීම මහායාන ධර්මයේ ප්‍රභවයට විශාල රුකුලක් විය.

'''“තථාගථප්ප වේදිථො ධම්මො විවඨො විචොරවති නො පටිවින්නෝ”''' (ම.නි. විමංසක සූත්‍රය)

බුද්ධ වචනය විවෘතව විමසීමට විවේචනය කිරීමට භික්‍ෂූන්ට මුල සිටම ඉඩ කඩ ලබා දී තිබිණි. ඒ නිසාම ඇතැම් භික්‍ෂූන් මෙම අවසරය අයථා ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගත්හ. 

මජ්ඣිම නිකායේ අලගද්දුපම සූත්‍රයෙහි අරිට්ඨ නම් භික්‍ෂුව කම්සැප විඳීම භික්‍ෂූන්ට අන්තරාය නොවන බවත් හේතුව කම්සැප විඳින ගිහියන්ද රහත් ඵලයට පත්වන බව දැක්වීම මේ සඳහා එක් උදාහරණයකි. 

මෙසේ බුද්ධ කාලයේ සිටම මහායානයේ උදාව සඳහා වූ මූල බීජ රෝපණය වෙද්දී එම බීජයන් දළුලා වැඩෙන්නට අවශ්‍ය බාහිර සාධක රාශියක් ද මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ අධ්‍යයනය තුළින් දැකගත හැකි ය.

සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයන් වසර සියයක් පමණ යනතුරු කිසි භේද භින්නතාවයකට මුහුණ නොදුන් බුදු සසුන 11 වන ධර්ම සංගායනාවෙන් පසුව නිකායාන්තර වශයෙන් බෙදී වෙන් වන්නට විය. 

මේ ආකාරයට භික්‍ෂූන් වහන්සේ භේද භින්න වී නිකාය වශයෙන් වෙන් වන්නට සියවසක කාලයක් පුරා පැවතුණා වූ සමාජ, දේශපාලන, ආර්ථික, ආගමික දාර්ශනික ආදී වූ නොයෙක් අංශවල විපර්යාස බලපාන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ය. විවිධ අධිරාජ්‍යයන් ගේ දේශපාලන ආගමනයත් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් සංවර්ධනය වූ ආර්ථික රටාවත් ඔස්සේ නව නගර බිහි වීම, අධි සුඛෝපභෝගී ජීවන රටා ඇතිවීමත්, මෙසේ ඇති වූ භෞතික සංවර්ධනය හේතුවෙන් මිනිසුන් තුළ පැවැති විසමාචාර ගති බහුලවීමත් හේතුකොට ගෙන බුදු සමය වැනි නිස්සරණාද්‍යාශයෙන් අනුගමනය කළ යුතු ධර්මයක් කෙරෙහි ජනතාවගේ අවධානය අඩු විය. කාලාන්තරයක් මුළුල්ලේ භාරතීය ජනතාවගේ සිත් සතන් තුළ මුල් බැසගෙන තිබූ බාහිර බලවේගයක පිහිට හා ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ ආකල්ප මේ වන විට යළිත් හිස ඔසවමින් තිබුණු අතර බුදු සමයෙහි එබඳු ප්‍රවේශයක් දැක ගත නොහැකි විය. ඒ නිසාම භාරතීය ජන සමාජය තුළ ඉතා කුඩා ඒකකයක් වූ බෞද්ධ සමාජයට එය තව දුරටත් පවත්වාගෙන යාමේ අපහසුවක් ඇති විය. විශේෂයෙන්ම අශෝක අධිරාජයාගෙන් පසුව බුදු සමයේ සංවර්ධනය උදෙසා අනුග්‍රහ දැක් වූ රජෙකු බිහි නොවීමත්, බුදු දහම අභිබවා හින්දු දහම නැගී සිටීමට ප්‍රබල හේතුවක් විය. මෙම අභියෝග වලට මුහුණ දී බුදු දහම තව දුරටත් රැක ගැනීමට නම් සම්ප්‍රදාය තුළ නවීකරණය වීමේ අවශතාවය පැන පැඟුණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස “මහා සාංඝීක” නම් වූ නව නිකායක් වෙනම සංවිධානය විය. ක්‍ෂණික රාජ්‍ය යුගය වන විට මෙම නව නිකාය තව දුරටත් වර්ධනය වී තිබුණි. ඔවුන්ගේ මූල ධර්ම ඇතුළත් මුල්ම මූලාශ්‍රය වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත්තේ මහ සාංඝිකයන්ගේ මහාවස්තු අපදාන නම් ග්‍රන්ථයයි. එයට අනුව බුද්ධ සංකල්පය, බෝධි සත්ව සංකල්පය, පාරමිතා සංකල්පය, දශභූමි සංකල්පය, ත්‍රිකාය සංකල්පය, බුද්ධ ක්‍ෂේත්‍ර සංකල්පය, හා ථෙරවාද අර්හත් සංකල්පය පහත් කොට සැලකීම යන මහායාන ඉගැන්වීම් රාශියක් දැක ගත හැකි ය.

මහායාන බුදුසමයේ ප්‍රභවය උදෙසා බලපෑ බාහිර සාධක අතරට ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සිදු වූ දේශපාලන බලපෑම් ද ඇතුළත් කළ හැකි ය. ඒ අනුව මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගෙන් පසුව ගී‍්‍රසිය, බැක්ට්‍රියාව, පර්සියාව වැනි රටවල් වයඹ දිග ඉන්දියාව ආක්‍රමණය කිරීම ද ඒ වන විටත් භාරතය තුළ පැවැති බෞද්ධාගමික සංකල්ප වෙනස් වීමට හේතුවක් විය. විශේෂයෙන් පර්සියන් වරුන් අතර පැවතුණා වූ සූර්ය දේවතා ඇදහිල්ල පසුකාලයේ දී මහායාන, බෞද්ධයන් අතර [[අමිතාභ බුද්ධ]] සංකල්පය පහළ වීමට ;හ්තුවක් වී ඇත. එකල ගී‍්‍රක්වරුන් අතර පැතිර පැවැති දේවතා රූප නිර්මාණය කිරීමේ සංකල්පය ඇතිවීමට ඉවහල් වූවා විය හැකි ය. විශේෂයෙන් ගී‍්‍රක් වරුන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ඇපලෝ දෙවියන් ගේ රූපය බෞද්ධයන් විසින් අනුකරණය කොට බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිර්මාණය කරන්නට ඇත. 

බ්‍රාහ්මණ වංශිකයන් සසුන්ගත වීමද පසුකාලයේ දී මහායාන ධර්මය ප්‍රභවයට හේතුවක් වූ බව පෙනේ. බ්‍රාහ්මණ වංශිකයන් පැවිදි වූවද ඔවුන් විසින් පාරම්පරිකව පිළිගනිමින් පැවැති විවිධ ආගමික, සාමාජික මතිමතාන්තර වලින් ගැලවීමට හැකි වී නොමැත. පිළින්දවච්ඡ, යමේලු හා තේලුක චූල මාලුක්‍යපුත්ත වැනි (බ්‍රාහ්මණ වංශික) තෙරුන් වහන්සේගේ ක්‍රියා කලාප තුළින් ඒ බව පැහැදිලි වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩ සිටි බැවින් ඔවුන් ගේ මිථ්‍යා සංකල්පවලට ඉඩ නොලැබුණද සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ඔවුන්ට සිය මත ප්‍රකාශයට පත්කිරීමටත් ඒවා පිළිපැදීමටත් බාධාවක් නොවී ය. පසු කාලයේ දී මහායාන බුදු සමයේ වර්ධනය උදෙසා ක්‍රියා කළ අශ්ව, ඝෝෂ, නාගර්ජුන, අසංග, වසුබන්ධු වැනි මහායාන ආචාර්ය වරුන් ද බ්‍රාහ්මණ වංශිකයන් වීම මෙහිලා සඳහන් කළ යුතුමය.

විශේෂයෙන් ක්‍රි.ව. 1 වන සියවසෙන් පසුව බුදු සමය දේශ දේශාන්තරයන්හි ව්‍යාප්ත වීමද මහායාන බුදු සමයේ උදාවට බලපෑ බාහිර බලපෑමක් ලෙස පෙන්වා දිය හැකි ය. චීනය, ජපානය, ටිබේටය හා කොරියාව මධ්‍ය ආසියාව වැනි රටවලට බුදු දහම පැතිර යත්ම ඒ ඒ රටවල පැවතුණා වූ ආගමික ඉගැන්වීම් හා පුද පූජා සමග එකට සංකලනය වී ජන හදවත් තුළ තැන්පත් විය. ජන සමාජ ක්‍රමයෙන් භෞතික සංවර්ධනය කරා එළඹෙත්ම භික්‍ෂූන් අතර ද ප්‍රතිපත්තිය අභිබවා පර්යාප්තිය නැගී සිටින්නට විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නාගර්ජුන තෙරුන් මාධ්‍යමික දර්ශනයත්, අසංග හා වසුබන්ධු තෙරවරුන් විඤ්ඤාණවාදී දර්ශනයත්, කුමාර ලබ්ද තෙරුන් බහ්‍යාර්ථ අනුමෙයවාදී දර්ශනයත් ගොඩ නැගූහ. ආරණ්‍යගත ජීවිතයකට වඩා භික්‍ෂුව සමාජගත ජීවිතය පි‍්‍රය කිරීමද පසුකාලීනව විවිධ මහායාන ඉගැන්වීම් බිහි වීමට හේතුවක් විය. කලින් කලට මිනිසුන් තුළ ඇතිවන්නා වූ විවිධ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට භික්‍ෂූන් වහන්සේ ඉදිරිපත් වීම නිසා තාන්ත්‍රික සිද්ධාන්ත ගරුකර ගත් පන්ත්‍රයාන මන්ත්‍රයාන වැනි විවිධ මහායානික ශාඛා බිහි විය. 

මහායාන බුදු සමයේ ඇති විශේෂිත ලක්‍ෂණයක් වන්නේ මුල් බුද්ධ දේශනා නොයක් ආකාරයෙන් විමර්ශනයට ලක් කොට නව තාක්‍ෂණික සංකල්ප ඉදිරිපත් කිරීමයි. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව සසුන තුළ පිළිගත හැකි නායකත්වයක් නොතිබීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුව විය. 

බුදුන් වහන්සේ වැඩ සිටි අවධියේ දී භික්‍ෂූන් වහන්සේට ධර්මය හා විනය සම්බන්ධව යම් කිසි ගැටලුවක් මතුවුවහොත් එය බුදුන් වහන්සේ වෙත ඉදිරිපත් කොට විසඳා ගත හැකි විය. නමුත් උන්වහන්සේ ගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව භික්‍ෂූන් වහන්සේ සිය ධර්මය හා විනය සම්බන්ධ ගැටලු ස්වප්‍රත්‍යක්‍ෂතා ධර්මය අනුව විවිධ විභින්න ආකාරයෙන් විග්‍රහ කොට විසඳා ගත්හ. මේ නිසාම විවිධ බෞද්ධ දර්ශන වාද බිහිවන්නට විය. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව සසුන තුළ නායකත්වයක් නොතිබීම මහායාන බුදුසමයේ ප්‍රභවයට සුවිශේෂී හේතුවක් වන ආකාරය මෙයින් පැහැදිලි වේ.

භාරතීය ජන සමාජය තුළ පාරම්පරිකව පැවැත එන්නා වූ හින්දු දේව සංකල්පයද මහායාන බුදු සමයේ උදාවට ප්‍රබලව බලපෑම් කළේ ය. මහායාන බුදු සිරිතේ විවිද අවස්ථා පිලිබඳ සළකා බලන විට පැහැදිලි වන්නේ ඒ සඳහා හින්දු දේව වාදය ප්‍රබලව බලපෑම් කොට ඇති බවකි. අශ්වඝෝෂ හිමියන් බුද්ධ චරිත මහා කාව්‍යයේ සිදුහත් උපත නිරූපණය කර ඇති ආකාරය මේ සඳහා නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකි ය. එහි උන්වහන්සේ බුදු සිරිත දේව චරිතය ඉක්මවා යන අයුරින් නිරූපණය කොට ඇත. බුදුන් වහන්සේ දේවාති දේව, ශක්‍රාති ශක්‍ර මාරාති මාර හා බ්‍රහ්මාති බ්‍රහ්ම යන විශේෂිත පද වලින් හඳුන්වා තිබීමෙන් එය පැහැදිලි වේ. මහායානිකයන් බුදුන්වහන්සේ ගැලවුම් කරුවෙකු බවට පත් කොට බෝධිසත්ව සංකල්පය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ද මෙම හින්දු දේව සංකල්පයේ බලපෑමෙන් බව පෙනේ. මහායාන ත්‍රිකාය සංකල්පයෙහි එහ නිර්මාණ කාය පිළිබඳ අදහස ද ඔවුන් තුළ ඇතිවන්නේ හින්දු දේව සංකල්පයේ ආභාෂයෙන් බව කිව යුතු ය.

ගෝතම හිමි 

[[ප්‍රවර්ගය:මහායාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම සහ බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>dxdyrq66mhvxx8d48spfwutuqbzg1l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිළියන්දල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14350</id>
    <revision>
      <id>783872</id>
      <parentid>487731</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20089-60</username>
        <id>78326</id>
      </contributor>
      <origin>783872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7930" sha1="tuyp4j5rvwy0z76bdiwrb78l41xfpnj" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
|official_name    = පිළියන්දල
|image_skyline    = 
|image_caption    = 
|image_flag       = 
|image_seal       = 
|image_map        = 
|map_caption      = 
|pushpin_map      = Sri Lanka
|coordinates_region = LK
|subdivision_type = [[ලෝකයේ රටවල්|රට]]
|subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|subdivision_type1= පළාත
|subdivision_name1= [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
|leader_title     =
|leader_name      =
|leader_title1 = 
|leader_name1  = 
|area_magnitude   = 
|area_total_km2   = 
|area_total_sq_mi = 
|area_land_km2    = 
|area_land_sq_mi  = 
|area_water_km2   = 
|area_water_sq_mi = 
|population_as_of = 
|population_total = 
|population_metro = 
|population_density_km2 =  &lt;!--Don't include commas!--&gt;
|timezone         = 
|utc_offset       = +5:30
|timezone_DST     =
|utc_offset_DST   =
|latd=6 |latm=48|lats=6.37 |latNS=N |longd=79 |longm=55|longs=21.76 |longEW=E
|website          = 
|footnotes        = 
}}

පිළියන්දල, [[කොළඹ]] දිස්ත්‍රික්කයේ, කොළඹ අවට කි.මී. 18 ක් පමණ දුරින් පිහිටි නගරයකි. [[බොරලැස්ගමුව]], [[මහරගම]], [[කොට්ටාව]], [[කැස්බෑව]], [[මොරටුව]] සහ [[කටුබැද්ද]] ආදී නගර වලට මැදිව මෙය පිහිටා තිබේ. [[කැස්බෑව]] [[ආසනයෙහි]] පවතින ප්‍රධානම නගරය ද පිළියන්දල යි. ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ක්‍රියාත්මක [[පිළියන්දල හෝරාස්ථම්භය|හෝරාස්ථම්භය]] පිළියන්දල පිහිටා ඇත. 1952 දී ඉදිකිරීම ආරම්භ කරන ලද එය 1953 දී නිම කරන ලද අතර එදින සිට ක්‍රියාත්මක තත්ත්වයේ පවතී. &lt;ref name=&quot;Piliyandala Clock&quot;&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/04/30/fea04.html], Daily News - Features April 2003.&lt;/ref&gt; 
[[ගොනුව:Piliyandala Clock Tower.jpg|thumbnail|පිළියන්දල හෝරාස්ථම්භය]]

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

[[කළු ගඟ|කළු ගඟේ]] ශාඛාවක් වන [[බොල්ගොඩ]] ගඟෙහි [[නැගෙනහිර]] ඉවුරු පිළියන්දල නගරයට සමීපව පවතියි. කෙමෙන් කෙමෙන් ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් බවට පත්වන මෙම නගරය සහ ඒ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය පදිංචියට යෝග්‍ය ප්‍රදේශයක් ලෙස මහජනතාවගේ ප්‍රසාදය දිනාගෙන ඇත.

== කර්මාන්ත==
. ප්‍රදේශයෙහි පවතින කුඩා වැවක් වන කැස්බෑව වැව මෙයට මහඟු දායකත්වයක් සපයයි. වී ගොවිතැනට අමතරව, රබර් ද ආර්ථික භෝගයක් ලෙස ව්‍යාප්තව පැවතුනද එය සීඝ්‍රව හීන වෙමින් පවතියි.එහෙත් දැන් පිළියන්දල ප්‍රදේශයේ කුඹුරු බොහොමයක් කුඹුරු වගා කිරීම සිදු වන්නේ නැත.මෙයට හේතු වී ඇත්තේ වගා කරුවන් බොහෝ දෙනෙක් මහලු වියට පත් වීම ඔවුන්ගේ දරුවන් වගා වලින් ඈත් වී වෙනත් රැකියා වල නිරත වී සටින නිසා මෙහි කුඹුරු දැන් පුරන් වීගෙන යයි.  

පෙර පැවති, ලංකා පිඟන් කර්මාන්ත සංයුක්ත මණ්ඩලය යටතේ ස්ථාපනය කල විශාල පිඟන් කර්මාන්ත ශාලාවක් පිළියන්දල නගරයෙහි පැවතුනද පෞද්ගලීකරණය කර කෙටි කලෙකින්ම එය වසා දැමීමට සිදුවුනි. අද වන විට එම කර්මාන්ත ශාලාව පැවති භූමියද, පෞද්ගලික සමාගමක් මඟින් මිලටගෙන, නිවාස ව්‍යපෘතියක් සඳහා යොදවා ඇත.
                                             
එහෙත් මේ වන විට පිළියන්දල [[ඇගලුම් කර්මාන්තශාලා]] බොහොමයක් පවතියි. තවද උසස් තත්වයේ හෝටල් පිලයන්දල බොල්ගොඩ ගඟ අසල ඇත. වෙනත් කර්මාන්තශාලා බොහොමයක්ද පිළියන්දල ඇත. ACL වයර් නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ශාලාව පිහිට ඇත.

== අධ්‍යාපන ආයතන==
== රජයේ අධ්‍යාපන ආයතන==

පිළියන්දල ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව රජයේ [[පාඨශාලා]] කිහිපයක්ම තිබේ.

6 වසර සිට උසස් පෙළ දක්වා පංති සහිත
* [[පිළියන්දල මධ්‍ය මහා විදුහල]],
* [[ධර්මරාජ මහා විදුහල]],

1 වසර සිට උසස් පෙළ දක්වා පංති සහිත
* [[සර් ජෝන් කොතලාවල මහා විදුහල]],

1 වසර සිට 5 වසර ශිෂ්‍යත්වය දක්වා පංති සහිත
* [[සෝමවීර චන්ද්‍රසිරි]] කණිෂ්ඨ විදුහල සහ
* [[පිළියන්දල කණිෂ්ඨ විදුහල]]

== බස් මාර්ග ==

'''පිළියන්දල හරහා දිවෙන බස් මාර්ග '''
* 120  - පිටකො‍ටුව-පිළියන්දල-[[කැස්බෑව]]/හොරණ
* 162  - පිටකො‍ටුව - බණ්ඩාරගම
* 255  - ගල්කිස්ස- [[කොට්ටාව]] (පිළියන්දල හරහා)
* 120  - හොරණ - කොළඹ (පිළියන්දල හරහා)

''' පිළියන්දලින් අවසන් වන බස් මාර්ග '''

* 127 - මොරගහහේන
* 139 - කොහුවල
* 139/1 - කළුබෝවිල
* 149 - දියකඩ/දියගම/හෝමාගම
* 157 - කහපොළ
* 158 - [[මොරටුව|මොර‍ටුව]]
* 162  -බණ්ඩාරගම
* 295 - දම්පේ
* 296 - [[කොට්ටාව]]
* 341 - [[මහරගම]]
* 342 - කොට්ටාව (පොල්ගස්ඕවිට හරහා)
* 149 - බණ්ඩාරගම (දියකඩ හරහා)
* 162/1 - අම්බලන්ගොඩ(බස්නාහිර පළාත)
* 795 - පිළියන්දල - ගෝණමඩිත්ත

==මූලාශ්‍ර==
* http://www.fallingrain.com/world/CE/36/Piliyandala.html
{{Reflist}}
{{කොළඹ නගරෝපාන්ත}}
&lt;!--Categories--&gt;
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]

&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>tuyp4j5rvwy0z76bdiwrb78l41xfpnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783873</id>
      <parentid>783872</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20089-60</username>
        <id>78326</id>
      </contributor>
      <origin>783873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="mkd5kje0g9u4ai78p92aqobz7wqaanb" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
|official_name    = පිළියන්දල
|image_skyline    = 
|image_caption    = 
|image_flag       = 
|image_seal       = 
|image_map        = 
|map_caption      = 
|pushpin_map      = Sri Lanka
|coordinates_region = LK
|subdivision_type = [[ලෝකයේ රටවල්|රට]]
|subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|subdivision_type1= පළාත
|subdivision_name1= [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]]
|leader_title     =
|leader_name      =
|leader_title1 = 
|leader_name1  = 
|area_magnitude   = 
|area_total_km2   = 
|area_total_sq_mi = 
|area_land_km2    = 
|area_land_sq_mi  = 
|area_water_km2   = 
|area_water_sq_mi = 
|population_as_of = 
|population_total = 
|population_metro = 
|population_density_km2 =  &lt;!--Don't include commas!--&gt;
|timezone         = 
|utc_offset       = +5:30
|timezone_DST     =
|utc_offset_DST   =
|latd=6 |latm=48|lats=6.37 |latNS=N |longd=79 |longm=55|longs=21.76 |longEW=E
|website          = 
|footnotes        = 
}}

පිළියන්දල, [[කොළඹ]] දිස්ත්‍රික්කයේ, කොළඹ Fort අවට කි.මී. 18 ක් පමණ දුරින් පිහිටි නගරයකි. [[බොරලැස්ගමුව]], [[මහරගම]], [[කොට්ටාව]], [[කැස්බෑව]], [[මොරටුව]] සහ [[කටුබැද්ද]] ආදී නගර වලට මැදිව මෙය පිහිටා තිබේ. [[කැස්බෑව]] [[ආසනයෙහි]] පවතින ප්‍රධානම නගරය ද පිළියන්දල යි. ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ක්‍රියාත්මක [[පිළියන්දල හෝරාස්ථම්භය|හෝරාස්ථම්භය]] පිළියන්දල පිහිටා ඇත. 1952 දී ඉදිකිරීම ආරම්භ කරන ලද එය 1953 දී නිම කරන ලද අතර එදින සිට ක්‍රියාත්මක තත්ත්වයේ පවතී. &lt;ref name=&quot;Piliyandala Clock&quot;&gt;[http://www.dailynews.lk/2003/04/30/fea04.html], Daily News - Features April 2003.&lt;/ref&gt; 
[[ගොනුව:Piliyandala Clock Tower.jpg|thumbnail|පිළියන්දල හෝරාස්ථම්භය]]

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

[[කළු ගඟ|කළු ගඟේ]] ශාඛාවක් වන [[බොල්ගොඩ]] ගඟෙහි [[නැගෙනහිර]] ඉවුරු පිළියන්දල නගරයට සමීපව පවතියි. කෙමෙන් කෙමෙන් ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයක් බවට පත්වන මෙම නගරය සහ ඒ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය පදිංචියට යෝග්‍ය ප්‍රදේශයක් ලෙස මහජනතාවගේ ප්‍රසාදය දිනාගෙන ඇත.

== කර්මාන්ත==
. ප්‍රදේශයෙහි පවතින කුඩා වැවක් වන කැස්බෑව වැව මෙයට මහඟු දායකත්වයක් සපයයි. වී ගොවිතැනට අමතරව, රබර් ද ආර්ථික භෝගයක් ලෙස ව්‍යාප්තව පැවතුනද එය සීඝ්‍රව හීන වෙමින් පවතියි.එහෙත් දැන් පිළියන්දල ප්‍රදේශයේ කුඹුරු බොහොමයක් කුඹුරු වගා කිරීම සිදු වන්නේ නැත.මෙයට හේතු වී ඇත්තේ වගා කරුවන් බොහෝ දෙනෙක් මහලු වියට පත් වීම ඔවුන්ගේ දරුවන් වගා වලින් ඈත් වී වෙනත් රැකියා වල නිරත වී සටින නිසා මෙහි කුඹුරු දැන් පුරන් වීගෙන යයි.  

පෙර පැවති, ලංකා පිඟන් කර්මාන්ත සංයුක්ත මණ්ඩලය යටතේ ස්ථාපනය කල විශාල පිඟන් කර්මාන්ත ශාලාවක් පිළියන්දල නගරයෙහි පැවතුනද පෞද්ගලීකරණය කර කෙටි කලෙකින්ම එය වසා දැමීමට සිදුවුනි. අද වන විට එම කර්මාන්ත ශාලාව පැවති භූමියද, පෞද්ගලික සමාගමක් මඟින් මිලටගෙන, නිවාස ව්‍යපෘතියක් සඳහා යොදවා ඇත.
                                             
එහෙත් මේ වන විට පිළියන්දල [[ඇගලුම් කර්මාන්තශාලා]] බොහොමයක් පවතියි. තවද උසස් තත්වයේ හෝටල් පිලයන්දල බොල්ගොඩ ගඟ අසල ඇත. වෙනත් කර්මාන්තශාලා බොහොමයක්ද පිළියන්දල ඇත. ACL වයර් නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ශාලාව පිහිට ඇත.

== අධ්‍යාපන ආයතන==
== රජයේ අධ්‍යාපන ආයතන==

පිළියන්දල ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව රජයේ [[පාඨශාලා]] කිහිපයක්ම තිබේ.

6 වසර සිට උසස් පෙළ දක්වා පංති සහිත
* [[පිළියන්දල මධ්‍ය මහා විදුහල]],
* [[ධර්මරාජ මහා විදුහල]],

1 වසර සිට උසස් පෙළ දක්වා පංති සහිත
* [[සර් ජෝන් කොතලාවල මහා විදුහල]],

1 වසර සිට 5 වසර ශිෂ්‍යත්වය දක්වා පංති සහිත
* [[සෝමවීර චන්ද්‍රසිරි]] කණිෂ්ඨ විදුහල සහ
* [[පිළියන්දල කණිෂ්ඨ විදුහල]]

== බස් මාර්ග ==

'''පිළියන්දල හරහා දිවෙන බස් මාර්ග '''
* 120  - පිටකො‍ටුව-පිළියන්දල-[[කැස්බෑව]]/හොරණ
* 162  - පිටකො‍ටුව - බණ්ඩාරගම
* 255  - ගල්කිස්ස- [[කොට්ටාව]] (පිළියන්දල හරහා)
* 120  - හොරණ - කොළඹ (පිළියන්දල හරහා)

''' පිළියන්දලින් අවසන් වන බස් මාර්ග '''

* 127 - මොරගහහේන
* 139 - කොහුවල
* 139/1 - කළුබෝවිල
* 149 - දියකඩ/දියගම/හෝමාගම
* 157 - කහපොළ
* 158 - [[මොරටුව|මොර‍ටුව]]
* 162  -බණ්ඩාරගම
* 295 - දම්පේ
* 296 - [[කොට්ටාව]]
* 341 - [[මහරගම]]
* 342 - කොට්ටාව (පොල්ගස්ඕවිට හරහා)
* 149 - බණ්ඩාරගම (දියකඩ හරහා)
* 162/1 - අම්බලන්ගොඩ(බස්නාහිර පළාත)
* 795 - පිළියන්දල - ගෝණමඩිත්ත

==මූලාශ්‍ර==
* http://www.fallingrain.com/world/CE/36/Piliyandala.html
{{Reflist}}
{{කොළඹ නගරෝපාන්ත}}
&lt;!--Categories--&gt;
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]

&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>mkd5kje0g9u4ai78p92aqobz7wqaanb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බුර්කිනා ෆාසෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20464</id>
    <revision>
      <id>783876</id>
      <parentid>781057</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="255987" sha1="clz8ofbga2nnv548naieg98s5dzh03p" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රට
| native_name            = බුර්කිනා ෆාසෝ
| common_name            = බුර්කිනා ෆාසෝ
| image_flag             = Flag of Burkina Faso.svg
| image_coat             = Coat of arms of Burkina Faso.svg
| national_motto         = {{ස්වදේශීය නම|fr|&quot;Unité&amp;ndash;Progrès&amp;ndash;Justice&quot;|italics=off}}&lt;br/&gt;{{කුඩා|&quot;සමගිය&amp;ndash;දියුණුව&amp;ndash;යුක්තිය&quot;}}
| national_anthem        = {{නොඑතුම|{{ස්වදේශීය නම|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}&lt;br/&gt;{{කුඩා|''එක් තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාව''}}}}
| image_map              = Location Burkina Faso AU Africa.svg
| map_caption            = {{සිතියම් සටහන |countryprefix= |location_color=තද නිල් |region=[[අප්‍රිකාව]] |region_color=තද අළු |subregion= [[අප්‍රිකානු සංගමය]] |subregion_color=ලා නිල් |legend=Location Burkina Faso AU Africa.svg}}
| official_languages     = [[ප්‍රංශ භාෂාව |ප්‍රංශ]]
| regional_languages     = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව |[[මෝර් භාෂාව |මෝර්]] |[[මන්ඩින්කා භාෂාව|මන්ඩින්කා]] |[[බම්බාරා භාෂාව|බම්බාරා]]}}
| demonym                = {{තිරස්ලැයිස්තුව |බුර්කිනබේ }}
| ethnic_groups          = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව
  | 47.9% [[මොසි ජනයා |මොසි]]
  | 10.3% [[ෆුලා ජනයා |ෆුලානි]]
  |  6.9% [[ලොබි ජනයා |ලොබි]]
  |  6.9% [[බොබො ජනයා |බොබො]]
  |  6.7% [[මොන්ඩෙ ජනයා|මොන්ඩෙ]]
  |  5.3% [[සෙනුෆො ජනයා|සෙනුෆො]]
  |  5.0% [[ගුරුන්සි]]
  |  4.8% [[ගූර්මා ජනයා|ගුර්මා]]
  |  3.1% [[ට්වාරෙග් ජනයා| ට්වාරෙග්]]
 }}
| ethnic_groups_year     = 1995
| capital                = [[ඔවාගාඩුගූ]]
| latd                   = 12
| latm                   = 20
| latNS                  = N
| longd                  = 1
| longm                  = 40
| longEW                 = W
| largest_city           = අගනුවර
| government_type        = {{නොඑතුම|[[අර්ධ-ජනාධිපතිමය ක්‍රමය|අර්ධ-ජනාධිපතිමය]] [[ජනරජය]]}}
| leader_title1          = [[රාජ්‍ය නායක]]
| leader_name1           = [[බර්කිනා ෆාසෝහී ජනාධිපතිවරයා |ජනාධිපති]]
| leader_title2          = [[ආණ්ඩු ප්‍රධානී]]
| leader_name2           = [[බර්කිනා ෆාසෝහී අග්‍රාමාත්‍යවරයා |අග්‍රාමාත්‍ය]]
| legislature            = [[ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව (බර්කිනා ෆාසෝ)|ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව]]
| sovereignty_type       = [[නිදහස]]
| established_event1     = [[ප්‍රංශය]] වෙතින්
| established_date1      = 5 අගෝස්තු 1960
| area_km2               = 274,200
| area_sq_mi             = 105,869 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 74වන
| area_magnitude         = 1 E11
| percent_water          = 0.146%
| population_estimate    = 15,730,977&lt;ref name=&quot;INSD&quot;&gt;[http://www.insd.bf/fr/ INSD Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901021928/http://www.insd.bf/fr/ |date=2014-09-01 }} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2010
| population_estimate_rank = 64වන
| population_census      = 14,017,262
| population_census_year = 2006
| population_density_km2 = 57.4
| population_density_sq_mi = 148.9 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 145වන
| GDP_PPP_year           = 2012
| GDP_PPP                = $24.293&amp;nbsp;බිලියන&lt;ref name=imf2&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&amp;pr.y=9&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=748&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= |title=බර්කිනා ෆාසෝ |publisher=ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල |accessdate=17 අප්‍රේල් 2013}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = $1,399&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal            = $10.464&amp;nbsp;බිලියන&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2012
| GDP_nominal_per_capita = $602&lt;ref name=imf2/&gt;
| HDI_year               = 2007
| HDI_change             = වැඩිකරන්න &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.389 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 177වන
| Gini_year              = 2007
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = 39.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=ඩිස්ට්‍රිබ්‍යුෂන් ඔෆ් ෆැමිලි ඉන්කම් – ගිනි ඉන්ඩෙක්ස් |work=ච වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් |publisher=සීඅයිඒ |accessdate=1 සැප්තැම්බර් 2009}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| currency               = [[බටහිර අප්‍රිකානු ෆ්‍රෑන්ක්]]&lt;ref&gt;CFA Franc BCEAO. Codes: XOF / 952 [http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm ISO 4217 කරන්සි නේම්ස් ඇන්ඩ් කෝඩ් එලිමන්ට්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524153331/http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm |date=2012-05-24 }}. ISO. සම්ප්‍රවේශය  8 මැයි  2009.&lt;/ref&gt;
| currency_code          = XOF
| time_zone              = 
| utc_offset             = +0
| time_zone_DST          = නැත
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = දකුණු
| calling_code           = [[+226]]
| cctld                  = [[.bf]]
| footnotes              = මෙහි එන දත්ත  වසර 2005 සඳහා ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර  2005 අප්‍රේල් හිදී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් සිදු කෙරිණි.
}}

'''බුර්කිනා ෆාසෝ''' යනු බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් වලින් වටවූ වර්ග කිලෝ මීටර 274,200 ක (වර්ග සැතපුම් 105,900) රටකි. වයඹ දෙසින් [[මාලි]], ඊසාන දෙසින් [[නයිජර්]], ගිනිකොන දෙසින් [[බෙනින්]], දකුණින් [[ටෝගෝ]] සහ [[ඝානාව]] සහ නිරිත දෙසින් [[අයිවරි කෝස්ට්]] මායිම් වේ. 2021 වන විට, රටේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 20,321,378 විය.&lt;ref name=&quot;worldpopulationreview.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}&lt;/ref&gt; මීට පෙර ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (1958-1984) ලෙස හැඳින්වූ එය ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් බුර්කිනා ෆාසෝ ලෙස නම් කරන ලදී. එහි පුරවැසියන් බර්කිනාබේස් (/bɜːrˈkiːnəbeɪ/ bur-KEE-nə-beh) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඔවාගඩෝගු වේ.

බුර්කිනා ෆාසෝ හි විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන්නේ 11 වන සහ 13 වන සියවස්වල ප්‍රදේශය පදිංචි කළ මොසි ජනතාවයි. ඔවුන්ඔවාගඩෝගු, ටෙන්කොඩෝගෝ සහ යටෙන්ගා වැනි බලවත් රාජධානි පිහිටුවන ලදී. 1896 දී එය ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස [[ප්‍රංශය]] විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. 1958 දී ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් බවට පත් විය. 1960 දී මොරිස් යමියෝගෝ ජනාධිපති ලෙස එය සම්පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. නිදහසින් පසු දශක ගණනාවක් පුරා රට අස්ථාවරත්වයට, නියඟයට, සාගතයට හා දූෂණයට ලක් විය. 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, සහ 2022 දී දෙවතාවක්, (ජනවාරි සහ සැප්තැම්බර් මාසවලදී) මෙන්ම 1989 දී සහ 2015 දී තවත් උත්සාහයක් ලෙසද රට තුළ විවිධ කුමන්ත්‍රණ සිදුවී ඇත.

තෝමස් සංකාරා 1982 සිට 1987 බ්ලේස් කොම්පාරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය යන තෙක්ම රටේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස සේවය කළේය, ඔහු ජනාධිපති වී 2014 ඔක්තෝබර් 31 වන දින ඔහු ඉවත් කරන තෙක් රට පාලනය කළේය. සංකාර රට පුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක් ඇතුළත් අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් පවත්වා ඇත. ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය මාර්ග සහ මාර්ග ඉදිකිරීම, සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම සිදු කලේය.

2010 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට සහේල්හි ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදයේ නැගීම නිසා බුර්කිනා ෆාසෝ දැඩි ලෙස බලපා ඇත. [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය (අයිඑස්)]] හෝ [[අල්-කයිඩා|අල්-කයිඩාව]] සමඟ අර්ධ වශයෙන් මිත්‍රශීලී සටන්කාමීන් කිහිපයක් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ [[මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය|මාලි]] සහ [[නයිජර්]] දේශසීමා හරහා ක්‍රියාත්මක වේ. රටේ මිලියන 21 ක ජනගහනයෙන් මිලියනයකට වැඩි පිරිසක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූවන් ය. බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව 2022 ජනවාරි 23-24 දිනවල කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේ ජනාධිපති රොච් මාක් කබෝරේ බලයෙන් පහ කරමිනි. ජනවාරි 31 දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ අතර, සැප්තැම්බර් 30 වැනි දින දෙවන කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුම බලයෙන් පහ කර, හමුදා කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, පෝල්-හෙන්රි සඳඕගෝ දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso restores constitution, names coup leader president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/burkina-faso-restores-constitution-names-coup-leader-president |access-date=31 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ඩොලර් බිලියන 16.226 ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත අවම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. එහි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 63.8ක් [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම් ආගම]] අදහන අතර සියයට 26.3ක් [[ක්‍රිස්තියානි ආගම]] අදහති.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; රටේ රාජ්‍ය භාෂාව සහ ව්‍යාපාරික භාෂාව [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] වේ. බුර්කිනාබේ රජය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගත් දේශීය භාෂා 60 ක් ඇත, වඩාත් පොදු භාෂාව වන මුවර්, ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා කතා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Brion |first1=Corinne |date=November 2014 |title=Global voices Burkina Faso: Two languages are better than one |url=https://kappanonline.org/global-voices-burkina-faso-two-languages-brion/ |access-date=12 October 2020 |website=Phi Delta Kappan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAWorldFactBook2020&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|section=People and Society|access-date=11 March 2020|year=2020}}&lt;/ref&gt; විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ බලතල සහිත අර්ධ ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස රට පාලනය වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත.

== නිරුක්තිය ==

කලින් ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය වූ අතර, 1984 අගෝස්තු 4 වන දින එවකට ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් රට &quot;බුර්කිනා ෆාසෝ&quot; ලෙස නම් කරන ලදී. &quot;බුර්කිනා&quot; සහ &quot;ෆාසෝ&quot; යන වචන රට තුළ කතා කරන විවිධ භාෂාවලින් පැන නගී: &quot;බුර්කිනා&quot; යනු මොසී වෙතින් වන අතර එහි තේරුම &quot;කෙළින්&quot; යන්නයි, මිනිසුන් ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩතාව ගැන ආඩම්බර වන ආකාරය පෙන්වන අතර &quot;ෆාසෝ&quot; පැමිණෙන්නේ ඩියුලා භාෂාවෙන් ( N'Ko හි ලියා ඇති පරිදි: &quot;බුර්කිනාබේ&quot; යන යක්ෂ නාමය සෑදීමට &quot;-බී&quot; උපසර්ගය &quot;බුර්කිනා&quot; වෙත එකතු කරන ලද්දේ ෆුලා භාෂාවෙන් වන අතර එහි තේරුම &quot;කාන්තාවන් හෝ පිරිමින්&quot; යන්නයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 September 2013 |title=Why the name: Burkina Faso? |url=https://afrolegends.com/2013/09/12/why-the-name-burkina-faso/ |work=afrolegends.com}}&lt;/ref&gt; සීඅයිඒ නිරුක්තිය සාරාංශ කරන්නේ &quot;අවංක (නොදිරන) මිනිසුන්ගේ දේශය&quot; ලෙසයි.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}&lt;/ref&gt;

ඉහළ වෝල්ටා හි ප්‍රංශ යටත් විජිතය වෝල්ටා ගංගාවේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=by3eqBwNRyIC&amp;pg=PA21|title=iAfrica – Ancient History UNTOLD|publisher=Forbidden Fruit Books LLC|pages=21|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== මුල් ඉතිහාසය ===
වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයඹ දිග ප්‍රදේශය ක්‍රි.පූ. 1973 දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සීරීම්, උදලු සහ ඊතල ඇතුළු ඔවුන්ගේ මෙවලම් සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.පූ. 3600 සහ 2600 අතර කෘෂිකාර්මික ජනාවාස පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}&lt;/ref&gt; බුරා සංස්කෘතිය යනු නූතන නයිජර් හි නිරිතදිග කොටසේ සහ සමකාලීන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ගිනිකොන දෙසින් කේන්ද්‍රගත වූ යකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයකි.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;&gt;UNESCO World Heritage Centre. [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5045/ &quot;Site archéologique de Bura&quot;]. UNESCO.&lt;/ref&gt; යකඩ කර්මාන්තය, උණු කිරීම සහ මෙවලම් සහ ආයුධ සඳහා ව්‍යාජ ලෙස සකස් කිරීම, ක්‍රි.පූ. 1200 වන විට උප සහරා අප්‍රිකාවේ දියුණු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Miller|first1=D. E.|last2=Van Der Merwe|first2=N. J.|year=2009|title=Early Metal Working in Sub-Saharan Africa: A Review of Recent Research.|journal=The Journal of African History|volume=35|issue=1|pages=1–36|doi=10.1017/S0021853700025949|jstor=182719|s2cid=162330270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Stuiver|first1=Minze|last2=van der Merwe|first2=Nicolaas J.|year=1968|title=Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa|journal=Current Anthropology|volume=9|issue=1|pages=54–58|doi=10.1086/200878|jstor=2740446|s2cid=145379030}}&lt;/ref&gt; අද වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝහි යකඩ උණු කිරීම පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂිය ක්‍රි.පූ. 800 සිට 700 දක්වා දිවෙන අතර එය පුරාණ ෆෙරස් ලෝහ විද්‍යාව ලෝක උරුම අඩවියේ කොටසකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Ferrous Metallurgy Sites of Burkina Faso |url=http://whc.unesco.org/en/list/1602 |access-date=21 March 2021 |website=UNESCO World Heritage List |publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt; ක්‍රි.ව. 3 සිට 13 වැනි සියවස දක්වා, වර්තමාන ගිනිකොනදිග බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නිරිතදිග නයිජර් ප්‍රදේශයේ යකඩ යුගයේ බුරා සංස්කෘතිය පැවතුනි. වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝහි විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, එනම් මොසි, ෆුලා සහ ඩියෝලා වැනි, 8 වන සහ 15 වන සියවස් අතර අනුප්‍රාප්තික රැල්ලට පැමිණියහ. 11 වන ශතවර්ෂයේ සිට මොසි ජනයා වෙනම රාජධානි කිහිපයක් පිහිටුවා ගත්හ.

=== 8 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා ===

බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් එම ප්‍රදේශයට පැමිණි නිශ්චිත දිනයන් පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. ප්රෝටෝ-මොසි අද බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඈත පෙරදිග කොටසට පැමිණියේ 8 වන සහ 11 වන සියවස් අතර කාලය තුළය,&lt;ref&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&amp;nbsp;27&lt;/ref&gt; සැමෝ 15 වන සියවසේදී පමණ පැමිණියේය,&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&amp;nbsp;28&lt;/ref&gt; ඩොගොන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි උතුරු සහ වයඹ දිග ප්‍රදේශවල ජීවත් විය. 15 වැනි හෝ 16 වැනි සියවස් වලදී&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shoup|first=John A.|url=https://books.google.com/books?id=SPBfnT_E1mgC&amp;q=the+dogon+lived+in+burkina+faso+in+15th+century&amp;pg=PA86|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO, 2011|year=2011|isbn=9781598843620}}&lt;/ref&gt; සහ රටේ ජනගහනයෙන් සැදුම් ලත් අනෙකුත් බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් මෙම කාලය තුළ කලාපයට පැමිණියහ.

මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය. 1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි.

මධ්‍යතන යුගයේදී, මොසී විසින් ටෙන්කොඩෝගෝ, යාටෙන්ගා, සැන්ඩෝමා සහ ඔවාගඩෝගු ඇතුළු වෙනම රාජධානි කිහිපයක් ස්ථාපිත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Nations 2014&quot;&gt;&quot;Encyclopedia of the Nations.&quot; History. Advameg, Inc., n.d. Web. 8 October 2014.&lt;/ref&gt; 1328 සහ 1338 අතර කාලය තුළ මොස්සි රණශූරයන් ටිම්බක්ටු වෙත කඩා වැදුණු නමුත් 1483 දී මාලි හි කෝබි සටනේදී සොන්හායි හි සෝනි අලි විසින් මෝසි පරාජය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvioi&lt;/ref&gt;

16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සොන්හායි අද බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශයට වහල් වැටලීම් රාශියක් සිදු කළේය.&lt;ref name=&quot;ReferenceA2&quot;&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&amp;nbsp;28&lt;/ref&gt; 18 වන ශතවර්ෂයේදී ග්විරිකෝ අධිරාජ්‍යය බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි ස්ථාපිත කරන ලද අතර ඩියන්, ලෝබි සහ බිරිෆෝර් වැනි ජනවර්ග කළු වෝල්ටාව ඔස්සේ පදිංචි විය.&lt;ref&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvix&lt;/ref&gt;

=== යටත් විජිතයේ සිට නිදහස දක්වා (1890-1958) ===
[[File:Africa_de_l'Oèst_en_1875-es.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Africa_de_l'O%C3%A8st_en_1875-es.svg|thumb|බටහිර අප්‍රිකාව 1875 දී පමණ]]
[[File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|thumb|මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය.]]
[[File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|thumb|1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි.]]
[[File:French_West_Africa_1913_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:French_West_Africa_1913_map.png|thumb|1913 දී පමණ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාව]]
[[File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|thumb|1930 දී ඔවාගඩෝගු අගනුවර]]
1890 ගණන්වල මුල් භාගයේ අප්‍රිකාව සඳහා යුරෝපීය පොරබැදීමේදී යුරෝපීය හමුදා නිලධාරීන් මාලාවක් අද බුර්කිනා ෆාසෝහි කොටස් වලට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී මෙම යටත්විජිතවාදීන් සහ ඔවුන්ගේ හමුදාවන් දේශීය ජනතාව සමඟ සටන් කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී ඔවුන් සමඟ සන්ධානගත වී ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. යටත්විජිතවාදී නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ ගෘහ ආන්ඩු ද ඔවුන් අතර ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය [[ප්‍රංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර 1896 දී ප්‍රංශ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], pp.&amp;nbsp;30–33&lt;/ref&gt;

ප්‍රබල පාලක සමෝරි ටූරේගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව ගැටුමක් ඇති වූ නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්‍රදේශ 1897 දී ප්‍රංශ ආක්‍රමණයට යටත් විය. 1898 වන විට බුර්කිනා ෆාසෝට අනුරූප වූ භූමි ප්‍රදේශයෙන් බහුතරය නාමිකව යටත් කර ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොටස්වල ප්‍රංශ පාලනය අවිනිශ්චිතව පැවතුනි.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

1898 ජුනි 14 ප්‍රංශ-බ්‍රිතාන්‍ය සම්මුතිය රටේ නූතන දේශසීමා නිර්මාණය කළේය. ප්‍රංශ භූමිය තුළ, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට සහ දේශපාලන බලවතුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කිරීමේ යුද්ධය වසර පහක් පමණ අඛණ්ඩව පැවතුනි. 1904 දී, ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකානු යටත් විජිත අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රතිසංවිධානයේ කොටසක් ලෙස වෝල්ටා ද්‍රෝණියේ බොහෝ දුරට සාමකාමී වූ ප්‍රදේශ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් ජනපදයට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. යටත් විජිතයේ අගනුවර වූයේ බමාකෝ හි ය.

ආදිවාසී ජනගහනය බෙහෙවින් වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් විය. නිදසුනක් වශයෙන්, අප්‍රිකානු ළමයින්ට බයිසිකල් පැදීමට හෝ ගස් වලින් පලතුරු නෙලීමට ඉඩ නොදී, යටත් විජිතවාදීන්ගේ දරුවන් සඳහා වෙන් කර ඇති &quot;වරප්‍රසාද&quot;. මෙම රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීම දෙමාපියන් සිරගත කළ හැකිය.&lt;ref&gt;Figures de la révolution africaine, de Kenyatta à Sankara, La Découverte, 2014, p. 271-288.&lt;/ref&gt;

පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ යුරෝපීය පෙරමුණු සඳහා [[සෙනගල්|සෙනගාලියානු]] රයිෆල් බලඇණිවල භූමියේ කෙටුම්පත්කරුවන් සහභාගී විය. 1915 සහ 1916 අතර, වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි බටහිර කොටසේ දිස්ත්‍රික්ක සහ මාලි මාලියේ නැගෙනහිර මායිම යටත් විජිත ආන්ඩුවට වඩාත්ම වැදගත් සන්නද්ධ විරුද්ධත්වයේ වේදිකාව බවට පත්විය: වෝල්ටා-බානි යුද්ධය.&lt;ref&gt;Mahir Saul and Patrick Royer, ''West African Challenge to Empire,'' 2001&lt;/ref&gt;

ප්‍රංශ රජය අවසානයේ ව්‍යාපාරය මර්දනය කළ නමුත් පරාජයන් විඳීමෙන් පසුවය. කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා රට තුළට යැවීම සඳහා එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ විශාලතම ගවේෂණ බලකාය සංවිධානය කිරීමට ද එයට සිදු විය. ඩෝරි කලාපයේ ටුවාරෙග් සහ මිත්‍ර කණ්ඩායම් ආන්ඩුව සමඟ සටන් විරාමය අවසන් කළ විට සන්නද්ධ විපක්ෂය සහේලියන් උතුර විනාශ කළේය.

ප්‍රංශ ඉහළ වෝල්ටා 1919 මාර්තු 1 දින පිහිටුවන ලදී. ප්‍රංශ සන්නද්ධ නැගිටීමක් නැවත ඇති වේ යැයි බිය වූ අතර ඊට අදාළ ආර්ථික සලකා බැලීම් ද විය. එහි පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, යටත් විජිත ආන්ඩුව ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් වලින් වත්මන් බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය වෙන් කළේය.

නව ජනපදය හොට් වෝල්ටා ලෙස නම් කරන ලද අතර, වෝල්ටා ගඟේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලද අතර, ප්‍රංශුවායි චාල්ස් ඇලෙක්සිස් එඩ්වඩ් හෙස්ලිං එහි පළමු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත් විය. හෙස්ලිං යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී මාර්ග සෑදීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර අපනයනය සඳහා කපු වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කළේය. බලහත්කාරය මත පදනම් වූ කපු ප්‍රතිපත්තිය අසාර්ථක වූ අතර, යටත් විජිතය විසින් ජනනය කරන ලද ආදායම එකතැන පල් විය. [[අයිවරි කෝස්ට්]], ප්‍රංශ සුඩානය සහ [[නයිජර්]] යන ප්‍රංශ යටත් විජිත අතර බෙදී ගිය මෙම ජනපදය 1932 සැප්තැම්බර් 5 වන දින විසුරුවා හරින ලදී. අයිවරි කෝස්ට් විශාලතම කොටස ලබා ගත් අතර, එහි ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මෙන්ම ඔවාගඩෝගු සහ බොබෝ-ඩියුලස්සෝ නගරද අඩංගු විය.

දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ අවසානයෙන් පසුව ඇති වූ දැඩි යටත් විජිත විරෝධී උද්ඝෝෂණ සමයේදී [[ප්‍රංශය]] මෙම වෙනස ආපසු හැරවිය. 1947 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, එය ප්‍රංශ සංගමයේ කොටසක් ලෙස එහි පෙර මායිම් සමඟ ඉහළ වෝල්ටා ජනපදය නැවත පණ ගැන්වීය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් සිය ජනපද යුරෝපීය මහාද්වීපයේ ප්‍රංශයේ අගනගරයේ දෙපාර්තමේන්තු ලෙස නම් කරන ලදී.

1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින යටත් විජිතය ඉහළ වෝල්ටා ජනරජයක් ලෙස ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. එය ප්‍රංශ-අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ විය. 1956 ජූලි 23 වැනි දින මූලික නීතිය (ලෝයි කේඩරය) සම්මත වීමත් සමඟ ප්‍රංශ එතෙර ප්‍රදේශ සංවිධානය කිරීමේ සංශෝධනයක් ආරම්භ විය. මෙම පනතෙන් පසු විශාල ස්වයං-සාධකයක් සහතික කිරීම සඳහා 1957 මුල් භාගයේ ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කරන ලද ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. තනි ප්‍රදේශ සඳහා රජය. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් විය. ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස 1960 දී ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;WDL1&quot;&gt;{{cite web |title=More (Language of the Moose people) Phrase Book |url=http://www.wdl.org/en/item/635 |access-date=16 February 2013 |publisher=[[World Digital Library]]}}&lt;/ref&gt;

=== ඉහළ වෝල්ටා (1958-1984) ===
[[File:Maurice_Yaméogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maurice_Yam%C3%A9ogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|thumb|ඉහළ වෝල්ටා හි පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ, 1960 දී රටේ නිදහස අනුමත කිරීමට අදාළ ලියකියවිලි පරීක්ෂා කරයි.]]
ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (ප්‍රංශ: République de Haute-Volta) ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් ලෙස 1958 දෙසැම්බර් 11 දින පිහිටුවන ලදී. ඉහළ වෝල්ටා යන නම වෝල්ටා ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශය දිගේ ජාතියේ පිහිටීම හා සම්බන්ධ වේ. ගඟේ අතු ගංගා තුන කළු, සුදු සහ රතු වෝල්ටා ලෙස හැඳින්වේ. මේවා කලින් ජාතික කොඩියේ වර්ණ තුනෙන් ප්‍රකාශ විය.

ස්වාධීනත්වය ලබා ගැනීමට පෙර, එය ප්රංශ ඉහළ වෝල්ටා සහ ප්රංශ සංගමයේ කොටසක් විය. 1960 අගෝස්තු 5 වන දින එය ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ වෝල්ටයික් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමයේ (යූඩීවී) නායකයා විය. 1960 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් ජනාධිපතිවරයෙකුගේ සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් සහ වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා ජාතික සභාවකින් තේරී පත් විය. බලයට පත් වූ විගසම Yaméogo UDV හැර අනෙකුත් සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කළේය. ආන්ඩුව 1966 දක්වා පැවතුනි. ශිෂ්‍යයන්, කම්කරු සංගම් සහ සිවිල් සේවකයන්ගේ මහජන පෙලපාලි සහ වැඩ වර්ජන ඇතුලු බොහෝ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසුව, මිලිටරිය මැදිහත් විය.

==== ලමිසානාගේ පාලනය සහ බහු කුමන්ත්‍රණ ====
1966 හමුදා කුමන්ත්‍රණය මගින් යමියෝගෝ බලයෙන් පහ කර, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා, ජාතික සභාව විසුරුවා හැර, ලුතිනන් කර්නල් සංගුලේ ලමිසානා ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නිලධාරීන්ගේ ආණ්ඩුවක ප්‍රධානියා ලෙස පත් කළේය. හමුදාව වසර හතරක් බලයේ සිටියේය. 1976 ජූනි 14 දින, වෝල්ටන්වරු නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර එය සම්පූර්ණ සිවිල් පාලනයක් කරා වසර හතරක සංක්‍රාන්ති කාලයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1970 ගනන් පුරා ලැමිසානා මිලිටරි හෝ මිශ්ර සිවිල්-මිලිටරි ආන්ඩුවල සභාපති ලෙස බලයේ සිටියේය. ඉහළ වෝල්ටා සහ අසල්වැසි රටවලට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කළ සහෙල් නියඟයේ සහ සාගතයේ ආරම්භය සමඟ ලමිසානාගේ පාලනය සමපාත විය. 1976 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැටුමෙන් පසුව, 1977 දී නව ව්‍යවස්ථාවක් ලියා අනුමත කරන ලදී. 1978 දී විවෘත මැතිවරණයකින් ලමිසානා නැවත තේරී පත් විය.

ලමිසානා ගේ රජය රටේ සම්ප්‍රදායිකව බලවත් වෘත්තීය සමිති සමඟ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, 1980 නොවැම්බර් 25 වන දින කර්නල් සයේ සර්බෝ විසින් ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති ලමිසානා බලයෙන් පහ කළේය. කර්නල් සර්බෝ විසින් 1977 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මුලිනුපුටා දමමින් උත්තරීතර රාජ්‍ය අධිකාරිය ලෙස ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා ප්‍රතිසාධන හමුදා කමිටුව පිහිටුවන ලදී.

කර්නල් සර්බෝ ද වෘත්තීය සමිතිවල ප්‍රතිරෝධයට මුහුණ දුන් අතර වසර දෙකකට පසුව මේජර් ආචාර්ය ජීන්-බැප්ටිස්ට් ඔඩ්‍රෝගෝ සහ ජනප්‍රිය ගැලවීමේ කවුන්සිලය (CSP) විසින් 1982 ඉහළ වෝල්ටන් කුමන්ත්‍රණයේදී බලයෙන් පහ කරන ලදී. CSP විසින් දේශපාලන පක්ෂ සහ සංවිධාන තහනම් කිරීමට දිගටම කටයුතු කළ නමුත් සිවිල් පාලනයට සංක්‍රමණයක් සහ නව ව්‍යවස්ථාවක් සඳහා පොරොන්දු විය.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vqEHU3iW2i0C&amp;pg=PA137|title=Revolutionary Overthrow of Constitutional Orders in Africa|last=Anyangwe|first=Carlson|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=9789956727780|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso's history, also called Upper Volta, endured between 1960 and 1987, 6 military coups and the establishment of 3 republics. |url=https://www.blaisecompaore.com/en/political-and-military-career/1960-1983-engagement/ |access-date=5 November 2020 |website=Blaise Compaore |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== 1983 කුමන්ත්‍රණය ===
CSP හි දකුණු සහ වම් කන්ඩායම් අතර ගැටුම් වර්ධනය විය. වාමාංශික නායක කපිතාන් තෝමස් සංකාරා 1983 ජනවාරි මාසයේදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලද නමුත් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කපිතාන් බ්ලේස් කොම්පෝරේ විසින් මෙහෙයවන ලද ඔහුව නිදහස් කර ගැනීමට දරන උත්සාහය 1983 අගෝස්තු 4 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ඇති කළේය.

කුමන්ත්‍රණය සංකාරා බලයට ගෙන ආ අතර ඔහුගේ රජය විශාල එන්නත්, යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම්, කාන්තා අයිතීන් පුළුල් කිරීම, ගෘහස්ථ කෘෂිකාර්මික පරිභෝජනය දිරිගැන්වීම සහ කාන්තාරකරණ විරෝධී ව්‍යාපෘති ඇතුළත් විප්ලවීය වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;UprightDVD&quot;&gt;''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt;

=== බුර්කිනා ෆාසෝ (1984 සිට) ===
{{Infobox former country
| conventional_long_name = ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය {{small|{{nobold|(1983–1984)}}&lt;br /&gt;''République de Haute-Volta''}}&lt;hr /&gt;බුර්කිනා ෆාසෝ {{small|{{nobold|(1984–1987)}}}}
| common_name            = බුර්කිනා ෆාසෝ
| image_flag             = Flag of Upper Volta.svg
| image_flag2            = Flag of Burkina Faso.svg
| image_coat             = Coat of arms of Burkina Faso 1984-1991.svg
| national_motto         = {{native phrase|fr|&quot;Unité–Progrès–Justice&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;{{small|&quot;සමගිය-ප්‍රගතිය-යුක්තිය&quot;}}
| national_anthem        = {{nowrap|{{native phrase|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}&lt;br /&gt;{{small|''එක තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාවක්''}}}}&lt;br /&gt;{{center| }}
| capital                = ඔවාගඩෝගු
| official_languages     = ප්‍රංශ
| national_languages     = මෝරේ&lt;br /&gt; 
ෆුලා&lt;br /&gt;
ඩියෝලා&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite journal|last=André|first=Géraldine|date=31 May 2007|title=École, langues, cultures et développement|journal=Cahiers d'Études Africaines|language=fr|volume=47|issue=186|pages=221–247|doi=10.4000/etudesafricaines.6960|issn=0008-0055|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
| demonym                = {{hlist|බුර්කිනාබේ}}
| government_type        = හමුදා ජුන්ටාවක් යටතේ වූ ඒකීය, මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී, එක් පක්ෂ, සමාජවාදී රාජ්‍යය
| legislature            = 
| established            = 1983 අගෝස්තු 4
| area_km2               = 274,200
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = ඇ.ඩො. බිලියන 2.036
| GDP_PPP_year           = 1986
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| currency               = බටහිර අප්‍රිකානු CFA ෆ්‍රෑන්ක්&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;
| currency_code          = XOF
| year_end               = 1987
| year_start             = 1983
| title_leader           = ජනාධිපති
| year_leader1           = 1983–1987
| leader1                = තෝමස් සංකර
| event_start            = 1983 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය
| event1                 = අගචර් ස්ට්‍රිප් යුද්ධය
| date_event1            = 1985 දෙසැම්බර් 25
| event2                 = 1987 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය
| date_event2            = 1987 ඔක්තෝබර් 15
| today                  = 
}}

1984 අගෝස්තු 2 වන දින, ජනාධිපති සංකාරාගේ මූලිකත්වයෙන්, රටේ නම &quot;ඉහළ වෝල්ටා&quot; සිට &quot;බුර්කිනා ෆාසෝ&quot; හෝ අවංක මිනිසුන්ගේ දේශය ලෙස වෙනස් විය. (වචන පරිවර්තනය අවංක මිනිසුන්ගේ දේශයයි.)&lt;ref&gt;[https://www.wdl.org/en/item/635/ More (Language of the Mossi Tribe) Phrase Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123122514/https://www.wdl.org/en/item/635/ |date=2018-11-23 }} – &quot;Burkina Faso is a former French colony, which became the independent state of Upper Volta in 1960. In 1984 the country adopted its present name, meaning 'Land of Incorruptible People.'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kingfisher Geography Encyclopedia. {{ISBN|1-85613-582-9}}. Page 170&lt;/ref&gt;{{qn|date=March 2020}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Manning|first=Patrick|title=Francophone Sub-Saharan Africa: 1880–1995|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|url=https://books.google.com/books?id=i4bPWSPutYcC|isbn=9780521645195|page=126|quote=The name of the country was chnged to Burkina Faso, and Sankara launched it on an aggressive, populist program of self-help.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The name is an [[Amalgamation (linguistics)|amalgam]] of [[More language|More]] ''burkina'' (&quot;honest&quot;, &quot;upright&quot;, or &quot;incorruptible men&quot;) and [[Dioula language|Jula]] ''faso'' (&quot;homeland&quot;; literally &quot;father's house&quot;). The &quot;-be&quot; suffix in the name for the people – Burkinabe – comes from the Fula plural suffix for people, ''-ɓe''.&lt;/ref&gt; ජනාධිපති නියෝගය අගෝස්තු 4 වන දින ජාතික සභාව විසින් තහවුරු කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝහි මිනිසුන් සඳහා වන යක්ෂ නාමය, &quot;බුර්කිනාබේ&quot;, විදේශිකයන් හෝ බුර්කිනාබේ සම්භවයක් ඇති මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ඇතුළත් වේ.

සංකාරාගේ රජය විප්ලවය සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලයෙන් (CNR – ප්‍රංශ: Conseil national revolutionnaire) සමන්විත වූ අතර, එහි සභාපති ලෙස සංකාරා, සහ විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය කමිටු (CDRs) පිහිටුවන ලදී. විප්ලවයේ පුරෝගාමීන් තරුණ වැඩසටහන ද පිහිටුවන ලදී.

සංකාරා වෙනස් කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් දියත් කරන ලද අතර එය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ මෙතෙක් සිදු කර ඇති විශාලතම වැඩසටහනකි.&lt;ref name=&quot;UprightDVD2&quot;&gt;''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt; ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අධිරාජ්‍ය විරෝධී මත කේන්ද්‍රගත වූ අතර, ඔහුගේ ආන්ඩුව සියලු විදේශ ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, පිළිකුල් සහගත ණය අඩු කිරීම් සඳහා තල්ලු කිරීම, සියලු ඉඩම් සහ ඛනිජ සම්පත් ජනසතු කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සහ ලෝක බැංකුවේ බලය සහ බලපෑම වැලැක්වීම සමඟ ය. ඔහුගේ දේශීය ප්‍රතිපත්තිවලට රටපුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක්, ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;UprightDVD3&quot;&gt;''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grila2&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}&lt;/ref&gt;

සංකාර කෘෂිකාර්මික ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා තල්ලු කළ අතර මෙනින්ජයිටිස්, කහ උණ සහ සරම්ප වලට එරෙහිව ළමුන් 2,500,000 එන්නත් කිරීමෙන් මහජන සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළේය.&lt;ref name=&quot;Grila22&quot;&gt;{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ජාතික න්‍යාය පත්‍රයට සහේල් කාන්තාරකරණය නැවැත්වීම සඳහා ගස් 10,000,000කට වඩා සිටුවීම ද ඇතුළත් විය. සංකාර සෑම ගමකටම වෛද්‍ය බෙහෙත් ශාලාවක් ඉදිකරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර ප්‍රජාවන් 350කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඔවුන්ගේම ශ්‍රමයෙන් පාසල් ඉදිකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UprightDVD4&quot;&gt;''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://thomassankara.net/resurrecting-thomas-sankara/?lang=en|title=Resurrecting Thomas Sankara – My Blog|last=X|first=Mr|date=28 October 2015|work=My Blog|access-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;

1980 ගණන් වලදී, පාරිසරික දැනුවත්භාවය තවමත් ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින විට, පරිසර සංරක්ෂණය ප්‍රමුඛතාවයක් ලෙස සැලකූ අප්‍රිකානු නායකයින් කිහිප දෙනාගෙන් තෝමස් සංකාර ද කෙනෙකි. ඔහු ප්‍රධාන සටන් තුනක නිරත විය: බුෂ් ලැව් ගිනිවලට එරෙහිව &quot;අපරාධ ලෙස සලකනු ලබන අතර දඬුවම් ලැබෙනු ඇත&quot;; &quot;නොසැලකිලිමත් සතුන් ස්වභාවධර්මය විනාශ කරන නිසා මිනිසුන්ගේ අයිතීන් උල්ලංඝනය කරන&quot; ගවයන් සැරිසැරීමට එරෙහිව; සහ අරාජික දර කැපීමට එරෙහිව &quot;කාගේ වෘත්තිය සංවිධානය කර නියාමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත&quot;. ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සම්බන්ධ සංවර්ධන වැඩසටහනක කොටසක් ලෙස, විප්ලවය අතරතුර බුර්කිනා ෆාසෝහි මාස පහළොවක් තුළ ගස් මිලියන දහයක් රෝපණය කරන ලදී. ඉදිරියට යන කාන්තාරයට සහ නැවත ඇති වන නියඟයට මුහුණ දීම සඳහා, තෝමස් සංකාර ද නැගෙනහිර සිට බටහිරට රට හරහා කිලෝමීටර් පනහක පමණ වනාන්තර තීරු සිටුවීමට යෝජනා කළේය. පසුව ඔහු මෙම වෘක්ෂලතා තීරය වෙනත් රටවලට ව්‍යාප්ත කිරීමට කල්පනා කළේය. 1983 ට පෙර ටොන් බිලියන 1.1 කට ආසන්න වූ ධාන්‍ය නිෂ්පාදනය 1987 දී ටොන් බිලියන 1.6 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. ආහාර සඳහා ඇති අයිතිය පිළිබඳ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] හිටපු විශේෂ වාර්තාකරු ජීන් සීග්ලර් පැවසුවේ රට &quot;ආහාර ස්වයංපෝෂිත වී ඇති&quot; බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/01/03/thomas-sankara-l-ecologiste_6024742_3212.html|title=Thomas Sankara, l'écologiste|last=Lepidi|first=Pierre|date=3 January 2020|newspaper=[[Le Monde]]|location=Paris|language=fr}}&lt;/ref&gt;

==== 1987 කුමන්ත්‍රණය ====
1987 ඔක්තෝම්බර් 15 දින, සංකාරා සහ තවත් නිලධාරීන් දොළොස් දෙනෙකු සමග, සංකාරාගේ හිටපු සගයෙකු වූ බ්ලේස් කොම්පාරේ විසින් සංවිධානය කරන ලද කුමන්ත්‍රණයකදී ඝාතනය කරන ලදී, ඔහු 1987 ඔක්තෝම්බර් සිට 2014 ඔක්තෝබර් දක්වා බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/06/reviving-thomas-sankara-spirit-150603104633020.html|title=Reviving Thomas Sankara's spirit|last1=Aidi|first1=Hisham|access-date=25 April 2017|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව සහ සංකාර මිය ගොස් ඇති බව දැන සිටියද, සමහර CDRs දින කිහිපයක් හමුදාවට සන්නද්ධ ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල කළහ.{{citation needed|date=July 2014}} බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ප්‍රංශයේ විදේශ අමාත්‍යාංශය, ක්වායි ඩි ඕර්සේ, කුමන්ත්‍රණය සංවිධානය කිරීමේදී කොම්පාරේ පිටුපසින්{{citation needed|date=July 2014}} කුමන්ත්‍රණයට ප්‍රංශයේ සහාය දැක්වීමට යම් සාක්ෂි තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jaffré |first=Bruno |date=9 September 2009 |title=Assassination of Thomas Sankara: evidence of a documentary by RAI 3 involve France, CIA and Blaise Compaoré |url=https://www.thomassankara.net/assassination-of-thomas-sankara-evidence-of-a-documentary-by-rai-3-involve-france-cia-and-blaise-compaore/?lang=en |access-date= |work=www.thomassankara.net}}&lt;/ref&gt;

අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා පිරිහීම කුමන්ත්‍රණයට එක් හේතුවක් ලෙස කොම්පාරේ ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kasuka|first1=Bridgette|title=African Leaders|date=2011|publisher=Bankole Kamara Taylor|location=3rd Paragraph|isbn=978-1468114362|page=13|url=https://books.google.com/books?id=80SvCmSTxGoC&amp;pg=PA128}}&lt;/ref&gt; කොම්පාරේ තර්ක කළේ සංකාරා හිටපු යටත් විජිත බලය (ප්‍රංශය) සහ අසල්වැසි අයිවරි කෝස්ට් සමඟ විදේශ සබඳතා අනතුරේ හෙළා ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;ReutersChe2&quot;&gt;{{Cite web |author=Mathieu Bonkoungou |date=17 October 2007 |title=Burkina Faso Salutes &quot;Africa's Che&quot; Thomas Sankara |url=https://www.reuters.com/assets/print?aid=USL17577712 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු කොම්පාරේ වහාම ජනසතු කිරීම් ආපසු හැරවීය, සංකාරාගේ ප්‍රතිපත්ති සියල්ලම පාහේ පෙරලා දමා, රට නැවත IMF ගොඩට ගෙන, අවසානයේ සංකාරාගේ බොහෝ උරුමයන් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 1989 දී සිදු වූ කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් පසුව, කොම්පාරේ විසින් 1990 දී සීමිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙන ලදී. නව (1991) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ, 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී කොම්පාරේ විපක්ෂයකින් තොරව නැවත තේරී පත් විය. 2004 දී, ජනාධිපති කොම්පාරේ ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයක් සැලසුම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන් 13 දෙනෙකුට නඩු පවරා ඇති අතර කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රධාන මොළකරුට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම විය.&lt;ref&gt;&quot;Burkina Faso Profile.&quot; Burkina Faso Profile. BBC NEWS AFRICA, 21 March 2014. Web. 24 September 2014.&lt;/ref&gt; 2014 වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝ ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් ලෙස පැවතුනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=United Nation |year=2016 |title=List of Least Developed Countries |url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301020225/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |archive-date=1 March 2011 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

2010-11 අයිවෝරියානු අර්බුදය, අන්තර්-ටෝගෝලීය සංවාදය (2007) සහ 2012 මාලියන් අර්බුදය ඇතුළු බටහිර අප්‍රිකානු ආරවුල් කිහිපයකදී කොම්පාරේ ගේ රජය සාකච්ඡා කරන්නාගේ භූමිකාව ඉටු කළේය.

2011 පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේ පාසල් සිසුවෙකුගේ මරණය හමුදා කැරැල්ලක් හා මහේස්ත්‍රාත් වැඩ වර්ජනයක් සමඟින් රට පුරා විරෝධතා ඇවිලවිය.

==== 2014 ඔක්තෝබර් විරෝධතා ====
2014 ඔක්තෝබර් 28 දින සිට විරෝධතාකරුවන් ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට සහ ඔහුගේ 27 වසරක පාලනය දීර්ඝ කිරීමට සූදානමින් පෙනී සිටි{{citation needed|date=July 2014}} ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේට එරෙහිව ඔවාගඩෝගු හි පෙළපාලි යාමට සහ පෙළපාලි යාමට පටන් ගත්හ. ඔක්තෝබර් 30 දින සමහර විරෝධතාකරුවන් පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ලට ගිනි තබා&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29831262|title=Burkina Faso parliament set ablaze|date=30 October 2014|newspaper=BBC News|access-date=30 October 2014}}&lt;/ref&gt; ජාතික රූපවාහිනී මූලස්ථානය අත්පත් කර ගත්හ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 October 2014 |title=Burkina Faso protesters set parliament on fire, take over state TV and march on presidency |url=https://www.smh.com.au/world/burkina-faso-protesters-set-parliament-on-fire-take-over-state-tv-and-march-on-presidency-20141031-11emg3.html |access-date=30 October 2014 |work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; ඔවාගඩෝගු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වසා දැමූ අතර මන්ත්‍රීවරුන් ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කිරීම පිළිබඳ ඡන්දය අත්හිටුවන ලදී (මෙම වෙනස කොම්පාරේ හට 2015 දී නැවත මැතිවරණයකට ඉදිරිපත් වීමට ඉඩ දෙනු ඇත). පසුව දවසේ හමුදාව විසින් සියලුම රාජ්‍ය ආයතන විසුරුවා හැර ඇඳිරි නීතිය පැනවීය.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gongo |first1=Simon |last2=Bax |first2=Pauline |name-list-style=amp |title=Burkina Faso General Takes Power After President Resigns |url=http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102122055/http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |archive-date=2 January 2015 |work=Bloomberg BusinessWeek}}&lt;/ref&gt;

2014 ඔක්තෝම්බර් 31 දින, වැඩිවන පීඩනයට මුහුණ දුන් ජනාධිපති කොම්පාරේ , වසර 27ක ධුර කාලයෙන් පසු ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref&gt;Herve, Taoko and Cowelloct, Alan (31 October 2014) [https://www.nytimes.com/2014/11/01/world/africa/burkina-faso-unrest-blaise-compaore.html?_r=0 Burkina Faso's President Resigns, and General Takes Reins]. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt; ලුතිනන් කර්නල් අයිසැක් සිඩා පැවසුවේ සැලසුම් කර ඇති 2015 ජනාධිපතිවරණයට පෙර රටෙහි සංක්‍රාන්ති කාලපරිච්ඡේදය තුළ ඔහු නායකත්වය දෙනු ඇති බවයි, නමුත් හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමඟ ඔහුගේ සමීප සබඳතා පිළිබඳව කනස්සල්ලක් ඇති විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29863004|title=Army backs new Burkina Faso leader Isaac Zida|date=November 2014|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt; 2014 නොවැම්බරයේදී විරුද්ධ පක්ෂ, සිවිල් සමාජ කණ්ඩායම් සහ ආගමික නායකයින් බුර්කිනා ෆාසෝ මැතිවරණයට මඟ පෙන්වීම සඳහා සංක්‍රාන්ති අධිකාරියක් සඳහා සැලැස්මක් සම්මත කර ගත්හ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|title=Burkina Faso talks agree on plan for return to civilian rule|work=Reuters|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110231047/http://www.reuters.com/article/2014/11/09/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|archive-date=10 November 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සැලැස්ම යටතේ මයිකල් කෆන්ඩෝ බුර්කිනා ෆාසෝ හි සංක්‍රාන්ති ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර ලුතිනන් කර්නල් සිඩා වැඩ බලන අගමැති සහ ආරක්ෂක ඇමති බවට පත්විය.

==== 2015 කුමන්ත්‍රණය ====
2015 සැප්තැම්බර් 16 දින, ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) රටේ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති අල්ලා ගත් අතර පසුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ජාතික සභාව නව ජාතික රජය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders: live|author=Raziye Akkoc|date=17 September 2015|newspaper=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=10 January 2022|others=agencies|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2015 සැප්තැම්බර් 22 දින, කුමන්ත්‍රණ නායක ගිල්බට් ඩයින්ඩරේ සමාව අයැද සිවිල් රජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන බවට පොරොන්දු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup|title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup|last1=Andrusewicz|first1=Marie|date=22 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt; 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා බලයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt;

==== 2015 නොවැම්බර් මැතිවරණය ====
2015 නොවැම්බර් 29 වැනි දින බුර්කිනා ෆාසෝ හි මහ මැතිවරණය පැවැත්විණි. රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ පළමු වටයේදී 53.5% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් 29.7% ලබා ගත් ව්‍යාපාරික සෙෆිරින් ඩයබ්රේ පරාජය කරමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt; කබෝරේ 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;swears in new president&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}&lt;/ref&gt;

==== 2020 නොවැම්බර් මැතිවරණය ====
2020 මහ මැතිවරණයේදී, ජනාධිපති රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ නැවත තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පක්ෂය Mouvement du People MPP, නිරපේක්ෂ පාර්ලිමේන්තු බහුතරයක් ලබා ගැනීමට අසමත් විය. එය මුළු ආසන 127 න් 56 ක් ලබා ගත්තේය. හිටපු ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ ගේ පක්ෂය වන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ප්‍රගතිය සඳහා වූ කොංග්‍රසය (CDP) ආසන 20 ක් ලබා ගනිමින් දෙවැනි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 November 2020 |title=Burkina Faso elections: Kabore's party fails to clinch majority parliamentary seats |url=https://www.africanews.com/2020/11/30/burkina-faso-elections-kabore-s-party-fails-to-win-majority-parliamentary-seats/}}&lt;/ref&gt;

==== ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර ====
2016 පෙබරවාරි මාසයේදී ඔවාගඩෝගු මධ්‍යයේ පිහිටි ස්ප්ලෙන්ඩිඩ් හොටෙල් සහ කැපුචිනෝ කැෆේ-බාර් හි ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් සිදු විය: පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකු මිය ගියේය. එතෙක් බොහෝ දුරට අසල්වැසි මාලි හි ක්‍රියාත්මක වූ අල්-කයිඩා ඉන් ද ඉස්ලාමීය මාග්‍රෙබ් (AQIM) සහ අල්-මුරබිටවුන් යන කණ්ඩායම් දෙකක් ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්හ. එතැන් සිට, සමාන කණ්ඩායම් රටේ උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල ප්‍රහාර ගණනාවක් සිදු කර ඇත. එක් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් 2019 ඔක්තෝම්බර් 11 සිකුරාදා සවස මාලි දේශ සීමාවට ආසන්න සල්මොසි ගම්මානයේ මුස්ලිම් පල්ලියකට සිදු වූ අතර, 16 දෙනෙකු මිය ගිය අතර දෙදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.&lt;ref name=&quot;France 24&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/20191012-16-killed-in-burkina-faso-mosque-attack-security-sources|title=16 killed in Burkina Faso mosque attack: security sources|date=12 October 2019|access-date=13 October 2019|publisher=France 24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50028315|title=Deadly attack on Burkina Faso mosque|date=12 October 2019|work=BBC|access-date=13 October 2019}}&lt;/ref&gt;

2020 ජුලි 8 වෙනිදා, හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවකින් අවම වශයෙන් සිරුරු 180ක් සහිත සමූහ මිනීවළවල් හෙළිදරව් වීමෙන් පසුව, උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝහි සොල්දාදුවන් ජිහාඩ්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කරමින් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 July 2020 |title=U.S. Embassy Ouagadougou Statement on Human Rights Watch Report (July 8): Burkina Faso Allegations of Extrajudicial Killings |url=https://bf.usembassy.gov/u-s-embassy-ouagadougou-statement-on-human-rights-watch-report-july-8-burkina-faso-allegations-of-extrajudicial-killings/ |access-date=8 July 2020 |website=U.S. Embassy in Burkina Faso}}&lt;/ref&gt;

2021 ජුනි 4 වන දින, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝ රජයට අනුව, [[නයිජර්]] දේශසීමාව අසල උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝ හි සොල්හාන් ගම්මානයේ තුවක්කුකරුවන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 100 දෙනෙකුවත් මරා දැමූ බවයි. ප්‍රාදේශීය වෙළෙඳපොළක් සහ නිවාස කිහිපයක් ද ගිනිබත් වී ඇත. රජයේ ප්‍රකාශකයෙක් [[ජිහාඩ්වාදය|ජිහාඩ්වාදීන්ට]] චෝදනා කළේය. වසර පහකට පමණ පෙර බටහිර අප්‍රිකානු රට අල්-කයිඩා සහ [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට]] සම්බන්ධ ජිහාඩ්වාදීන් විසින් යටපත් කිරීමෙන් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වාර්තා වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරය මෙය බව සන්නද්ධ ගැටුම් ස්ථානය සහ සිදුවීම් දත්ත ව්‍යාපෘතියේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂක හේනි නසයිබියා පැවසීය.&lt;ref&gt;Portland Press Herald, 5 June 2021&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ හි කිතුනුවන් අවස්ථා ගණනාවකදීම විශේෂයෙන් ඉලක්ක කර ඇත. කතෝලික පූජක ජොයෙල් යූග්බාරේ 2019 දී පැහැරගෙන ගොස් ඇති අතර 2022 නොවැම්බර් වන විට නැවත අසන්නට නොලැබුණු අතර ඇමරිකානු සහෝදරිය සුලීන් ටෙනිසන් 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී පැහැරගෙන ගොස් අගෝස්තු මාසයේදී නිදහස් කරන ලදී. ක්‍රිස්තියානි ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ වෙනත් ප්‍රහාර මාලාවකින් පසුව, බර්කිනාබේ පූජකයෙක් Aid to the Church in Need වෙත පැවසුවේ කිතුනුවන්ට සෘජු හිංසා පීඩා රට තුළ වැඩි වෙමින් පවතින බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2022-11-10 |title=Terrorism gains ground in Burkina Faso |url=https://acninternational.org/terrorism-gains-ground-in-burkina-faso/ |access-date=2022-11-21 |website=ACN International |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== 2022 කුමන්ත්‍රණය ====
2022 ජනවාරි 24 දින සාර්ථක කුමන්ත්‍රණයකින් කැරලිකාර සොල්දාදුවන් වෙඩි තැබීමෙන් පසු ජනාධිපති රොච් මාර්ක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ අත්අඩංගුවට ගෙන බලයෙන් පහ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-president-kabore-detained-military-camp-sources-tell-reuters-2022-01-24/|title=Burkina Faso President Kabore detained at military camp, security sources say|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=24 January 2022|work=Reuters|access-date=24 January 2022|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}&lt;/ref&gt; ලුතිනන් කර්නල් පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා විසින් නායකත්වය දෙන ලද,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2Fpolitik%2Fausland%2F2022-01%2Fburkina-faso-militaerputsch-machtuebernahme-soldaten-praesident-kabore |access-date=25 January 2022 |website=www.zeit.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60118993|title=Burkina Faso military says it has seized power|date=24 January 2022|work=BBC News|access-date=25 January 2022|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; හමුදාව විසින් සහාය දක්වන ලද ආරක්‍ෂාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා වූ දේශප්‍රේමී ව්‍යාපාරය (MPSR) බලයේ සිටින බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60164531|title=Burkina Faso coup: New leader Damiba gives first speech|date=28 January 2022|work=BBC News|access-date=29 January 2022|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ජනවාරි 31 වන දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කර දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමය බුර්කිනා ෆාසෝගේ සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ECOWAS suspends Burkina Faso over military coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128173758/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |archive-date=28 January 2022 |access-date=28 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AU suspends Burkina Faso after coup as envoys head for talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/africa-union-suspends-burkina-faso-after-coup-as-envoys-head-for-talks |access-date=31 January 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; පෙබරවාරි 10 දින, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් දමිබා බුර්කිනා ෆාසෝ හි සභාපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=10 February 2022 |title=Burkina Faso: Lt Col Damiba declared president by the Constitutional Council |url=https://www.africanews.com/2022/02/10/burkina-faso-lt-col-damiba-declared-president-by-the-constitutional-council/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt; ඔහු පෙබරවාරි 16 වැනි දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AfricaNews |date=16 February 2022 |title=Burkina Faso's junta sworn in as president |url=https://www.africanews.com/2022/02/16/burkina-faso-s-junta-sworn-in-as-president/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}&lt;/ref&gt; 2022 මාර්තු 1 වන දින, ජුන්ටාව වසර 3ක මිලිටරි නායකත්වයෙන් යුත් සංක්‍රාන්තියකට ඉඩ සලසන ප්‍රඥප්තිය අනුමත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1 March 2022 |title=Burkina Faso approves charter for 3-year transition |url=https://www.dw.com/en/burkina-faso-approves-charter-for-3-year-transition/a-60954556 |access-date=6 October 2022 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; මැතිවරණ පැවැත්වීම මගින් අනුගමනය කළ යුතු සංක්‍රාන්ති ක්‍රියාවලිය සඳහා ප්‍රඥප්තිය සපයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso approves three-year transition before elections |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/three-year-transition-before-elections-approved-in-burkina-faso |access-date=28 March 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; හමුදා ජුන්ටාව බලයට පත් වූ දා සිට රඳවාගෙන සිටි ජනාධිපති කබෝරේ 2022 අප්‍රේල් 6 වන දින නිදහස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2022 |title=Burkina Faso: l'ex-président Roch Marc Christian Kaboré libéré |url=https://www.rfi.fr/fr/en-bref/20220406-burkina-faso-l-ex-pr%C3%A9sident-roch-marc-christian-kabor%C3%A9-lib%C3%A9r%C3%A9 |access-date=20 April 2022 |website=RFI |language=fr}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 30 දින, කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් දමිබා බලයෙන් පහ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/|title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government|date=30 September 2022|work=Reuters|access-date=30 September 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ouagadougou |first=Staff and agencies in |date=30 September 2022 |title=Burkina Faso's military leader ousted in second coup this year |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/burkina-fasos-military-leader-ousted-in-second-coup-this-year |access-date=30 September 2022 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙය සිදු වූයේ දමිබා බලය අල්ලා මාස අටකට පසුවය. කුමන්ත්‍රණය සඳහා ට්‍රෝරේ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද තර්කය වූයේ ඉස්ලාමීය කැරැල්ලක් සමඟ කටයුතු කිරීමට පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා හට ඇති නොහැකියාවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63098217|title=Burkina Faso unrest: Military officers remove leader Damiba|last=Wright|first=George|date=30 September 2022|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; දමිබා ඉල්ලා අස්වී රට හැර ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-fasos-self-declared-military-leader-says-situation-is-under-control-2022-10-02/|title=Burkina Faso president resigns on condition coup leader guarantees his safety|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=3 October 2022|work=Reuters|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}&lt;/ref&gt; 2022 ඔක්තෝබර් 6 වන දින කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස නිල වශයෙන් පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/africa/20221006-traore-officially-appointed-as-president-of-burkina-faso-after-coup|title=Traore officially appointed as transitional president of Burkina Faso after coup|date=6 October 2022|work=France 24|language=en}}&lt;/ref&gt; ඇපලිනෙයාර් ජෝකිම් කයිලෙම් ද ටැඹේලා 2022 ඔක්තෝබර් 21 දින අන්තර්වාර අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-24 |title=Com Kyélem de Tambèla, Burkina Faso está se voltando para a França? |url=https://lejournaldelafrique.com/pt/com-kyelem-de-tambela-o-burkina-faso-se-volta-para-a-fran%C3%A7a/ |access-date=2022-12-02 |website=Le Journal de l'Afrique |language=pt}}&lt;/ref&gt;

== ආණ්ඩුව ==
[[File:Blaise_Compaoré_2014_White_House.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blaise_Compaor%C3%A9_2014_White_House.png|thumb|ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් පාලනය ලබා 2014 දී බලය අහිමි වන තෙක් බුර්කිනා ෆාසෝ පාලනය කළේය.]]
[[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ]] සහාය ඇතිව, බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේය. ඔහු කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය ගිය ඔහුගේ දිගුකාලීන මිතුරා සහ සගයා වූ තෝමස් සංකාරා බලයෙන් පහ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13101197|title=Burkina Faso's Blaise Compaore sacks his government|date=15 April 2011|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

1991 ජූනි 2 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අර්ධ-ජනාධිපති රජයක් ස්ථාපිත කළේය: එහි පාර්ලිමේන්තුව වසර හතක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වීමට නියමිත ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් විසුරුවා හැරිය හැකිය. 2000 දී ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කර ජනාධිපති ධූර කාලය වසර පහක් දක්වා අඩු කිරීමටත් ධුර කාලය දෙකට සීමා කිරීමටත්, එක දිගට නැවත තේරී පත්වීම වළක්වන ලදී. 2005 මැතිවරණ සමයේදී මෙම සංශෝධනය බලාත්මක විය. කලින් සම්මත වූයේ නම්, එය කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත්වීම වළක්වනු ඇත.

අනෙකුත් ජනාධිපති අපේක්ෂකයෝ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට අභියෝග කළහ. නමුත් 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් තීන්දු කළේ, 2000 දී කොම්පෝරේ වාඩිවී සිටින ජනාධිපතිවරයා වූ නිසා, ඔහුගේ දෙවන ධූර කාලය අවසන් වන තුරු එම සංශෝධනය ඔහුට අදාළ නොවන බවයි. මෙය 2005 මැතිවරණයේදී ඔහුගේ අපේක්ෂකත්වයට මග පෑදීය. 2005 නොවැම්බර් 13 දින, බෙදී ගිය දේශපාලන විරුද්ධත්වයක් නිසා, කොම්පාරේ නායයාමකින් නැවත තේරී පත් විය.

2010 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජනාධිපති කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත් විය. 10 ගුණයක විශාලත්වයකින් යුත් මුළු ජනගහනයෙන් බුර්කිනාබේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ මිලියන 1.6 ක් පමණි.

2011 බුර්කිනාබේ විරෝධතා යනු කොම්පෝරේ ඉල්ලා අස්වීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ, හමුදා සහ රාජ්‍ය සේවකයින් සඳහා ඉහළ වැටුප් සහ ආර්ථික නිදහස ඉල්ලා සිටි ජනප්‍රිය විරෝධතා මාලාවකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=182823|title=Burkina opposition calls anti-president demo|date=23 April 2011|work=The Daily Star|access-date=24 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|title=Mayor's Home Burned as Burkina Faso Protests Continue|last1=Taoko|first1=Hervé|date=27 April 2011|work=The New York Times|access-date=30 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430114102/http://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|archive-date=30 April 2011|last2=Nossiter|first2=Adam|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-04-28/burkina-faso-riot-police-join-wave-of-protests-after-government-dissolved.html|title=Burkina Faso Riot Police Join Wave of Protests After Government Dissolved|last=Gongo|first=Simon|date=28 April 2011|access-date=30 April 2011|publisher=Bloomberg L.P.}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආණ්ඩුකාරවරුන් වෙනුවට රාජ්‍ය සේවකයන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|title=Burkina Faso teachers' strike: Union agrees deal|date=25 May 2011|work=BBC News|access-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110527020543/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|archive-date=27 May 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|title=Burkina Faso government replaces its governors|date=9 June 2011|work=Taiwan News|access-date=11 June 2011|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115622/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු නගරයේ ජාතික සභා ගොඩනැගිල්ල]]
පාර්ලිමේන්තුව ජාතික සභාව ලෙස හැඳින්වෙන එක් සභා ගර්භයකින් සමන්විත වූ අතර, එහි ආසන 111 ක් තිබූ අතර, පස් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් සමන්විත විය. සාමාජිකයන් දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ ව්‍යවස්ථාමය කුටියක් ද, එහි කාර්යභාරය තනිකරම උපදේශනාත්මක වූ ආර්ථික හා සමාජ සභාවක් ද විය. 1991 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් නිර්මාණය කළ නමුත් ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (නියෝජිත මණ්ඩලය) 2002 දී අහෝසි කරන ලදී.

කොම්පෝරේ පරිපාලනය එහි බලතල සමහරක් කලාප සහ නාගරික අධිකාරීන් වෙත බෙදා හැරීමෙන් බලය විමධ්‍යගත කිරීමට කටයුතු කර ඇත. එහෙත් දේශපාලඥයින් කෙරෙහි පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසය සහ බොහෝ නිවැසියන්ගේ දේශපාලන මැදිහත් වීමක් නොමැතිකම මෙම ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ කළේය. මෙය දෙමුහුන් විමධ්‍යගත කිරීමක් ලෙස විචාරකයෝ විස්තර කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Tiendrebeongo, Aristide |date=March 2013 |title=Failure Likely |url=http://www.dandc.eu/en/article/decentralisation-burkina-faso-coming-against-obstacles-because-local-people-are-distrustful |publisher=dandc.eu}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ හි දේශපාලන නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජයේ අනෙකුත් දේශපාලනිකව ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයින්ට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දක්වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා රාශියක් සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන කොම්පෝරේ පරිපාලනය විවේචනය කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Africa's human rights court and the limits of justice |url=http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027232853/http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |archive-date=27 October 2017 |access-date=27 October 2017 |publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2015 |title=Burkina Faso 2015 Human Rights Report |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=3 June 2018 |publisher=[[United States Department of State]]}}&lt;/ref&gt;

2015 සැප්තැම්බර් මැද භාගයේදී ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) විසින් කරන ලද කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් කෆන්ඩෝ ආන්ඩුව, 2014 ඔක්තෝම්බර් ‍වෙන් පසු ඉතිරි දේශපාලන පර්යාය ද සමගින් තාවකාලිකව පෙරලා දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;DailyTelegraph&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=17 September 2015|newspaper=[[The Daily Telegraph]] (Online edition)|access-date=17 September 2015|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011213120/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=11 October 2017|location=United Kingdom|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ගිල්බට් ඩියන්ඩෙරේව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ නව ජාතික කවුන්සිලයේ සභාපති ලෙස පත් කළේය. 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින, අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නැවත බලයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;npr-back&quot;&gt;{{cite web |date=23 September 2015 |title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power |access-date=23 September 2015 |publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;npr-apology&quot;&gt;{{Cite web |date=22 September 2015 |title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup |access-date=23 September 2015 |publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; ජාතික මැතිවරණය පසුව නොවැම්බර් 29 දිනට කල් තැබිණි.

පළමු වටයේ ඡන්ද විමසීමේදී කබෝරේ ජයග්‍රහණය කළ අතර, දෙවන ස්ථානයට පත් අපේක්ෂකයා වූ සෙෆිරින් ඩයබ්රේ සඳහා 29.7% ට එරෙහිව 53.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Kabore wins2&quot;&gt;Mathieu Bonkoungou and Nadoun Coulibaly, [https://news.yahoo.com/kabore-wins-burkina-faso-presidential-vote-electoral-commission-003634457.html &quot;Kabore wins Burkina Faso presidential election&quot;], Reuters, 1 December 2015.&lt;/ref&gt; ඔහු 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;swears in new president2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}&lt;/ref&gt; [[බීබීසී|බීබීසීය]] ජනාධිපතිවරයා විස්තර කළේ &quot;ප්‍රංශ උගත් බැංකුකරුවෙකු ලෙස... [ඔහු] තමා සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙකු ලෙස සලකන අතර තරුණ විරැකියාව අවම කිරීමට, අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා වැඩි දියුණු කිරීමට සහ හයට අඩු ළමුන් සඳහා නොමිලේ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දීමට ප්‍රතිඥා දී ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13072774|title=Burkina Faso profile|date=5 March 2018|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජාතික සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩලයක් නිර්දේශ කිරීමේ වගකීම ඔහු සතුය. පෝල් කබා තිබා 2016 මුලදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 January 2018 |title=Burkina Faso |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072317/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019}}&lt;/ref&gt;

2018 අග භාගයේ [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකු]] වාර්තාවකට අනුව දේශපාලන වාතාවරණය ස්ථාවර විය; වැටුප් වැඩිකිරීම් සහ සමාජ ප්‍රතිලාභ ඉල්ලා ආර්ථික අංශ කිහිපයක වෘත්තීය සමිති විසින් සංවිධානය කරන ලද ප්‍රධාන වැඩ වර්ජන සහ විරෝධතා මගින් සලකුණු කරන ලද සමාජ අතෘප්තියට ආන්ඩුව මුහුන දී සිටියේය. 2020 බුර්කිනාබේ මහ මැතිවරණයේදී කබෝරේ සහ MPP 57.7% ඡන්ද ලබා ගනිමින් නැවත තේරී පත් විය.

=== ව්‍යවස්ථාව ===
2015 දී කබෝරේ 1991 ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට පොරොන්දු විය. සංශෝධනය 2018 දී අවසන් කරන ලදී. එක් කොන්දේසියක් මඟින් ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට වසර දහයකට වැඩි කාලයක් අඛණ්ඩව හෝ වරින් වර ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කිරීම වළක්වන අතර ජනාධිපතිවරයෙකුට දෝෂාභියෝගයක් සඳහා ක්‍රමවේදයක් සපයයි. පස්වන ජනරජය සඳහා වන ව්‍යවස්ථාව පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් 2019 මාර්තු 24 දිනට නියමිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=28 August 2018 |title=Burkina Faso: Referendum on new constitution set for March 2019 |url=http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107015849/http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}&lt;/ref&gt;

සංශෝධිත වචනවල ඇතැම් අයිතිවාසිකම් ද අන්තර්ගත කර ඇත: පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය, යහපත් නිවාස සඳහා ප්‍රවේශය සහ සිවිල් අකීකරුකම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගැනීම. යෝජිත පාඨය අනුමත කිරීම පාර්ලිමේන්තුවේ විරුද්ධ පක්ෂ ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ජනමත විචාරණය අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2018 |title=Burkina Faso: Le référendum constitutionnel prévu le 24 mars 2019 – Radio France Internationale |url=http://www.rfi.fr/afrique/20180827-burkina-faso-le-referendum-constitutionnel-prevu-le-24-mars-2019}}&lt;/ref&gt;

=== විදේශ සබඳතා ===
බුර්කිනා ෆාසෝ G5 සහෙල්, සහෙල්-සහරාන් ජනපද ප්‍රජාව, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත.

=== හමුදාමය ===
හමුදාව ස්වේච්ඡා සේවයේ යෙදී සිටින මිනිසුන් 6,000කින් පමණ සමන්විත වන අතර, හමුදා සහ සිවිල් රාජකාරි යන දෙඅංශයෙන්ම පුහුණු වූ වයස අවුරුදු 25ත් 35ත් අතර සිවිල් වැසියන්ගෙන් සමන්විත අර්ධකාලීන ජාතික මහජන හමුදාවක් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී. Jane's Sentinel Country Risk Assessment අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව එහි බල ව්‍යුහය සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වීම නිසා අඩුවෙන් සන්නද්ධව ඇත, නමුත් සැහැල්ලු සන්නාහ වාහන රෝද ධාවනය කර ඇත, [[ලයිබීරියාව|ලයිබීරියාවේ]] සහ අප්‍රිකාවේ වෙනත් තැන්වල මැදිහත්වීම් හරහා ප්‍රයෝජනවත් සටන් විශේෂඥතාවක් වර්ධනය කර ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=Coup Underway In Burkina Faso, President Detained By Military |url=https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202201/459323.php |access-date=24 January 2022 |website=Peacefmonline.com - Ghana news}}&lt;/ref&gt;

පුහුණුව සහ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ජනාධිපති ආරක්‍ෂක රෙජිමේන්තුව (ප්‍රංශ: Regiment de la Sécurité Présidentielle – RSP) සම්බන්ධයෙන් නිත්‍ය හමුදාව නොසලකා හරිනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වැටුප් සහ කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් මෑත වසරවල ආරවුල් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20100827071950/http://www.janes.com/articles/Janes-Sentinel-Security-Assessment-West-Africa/Army-Burkina-Faso.html Jane's Sentinel Security Assessment – West Africa]'', 15 April 2009&lt;/ref&gt; මෙහෙයුම් ගුවන් යානා 19 ක් පමණ ගුවන් හමුදාවක් ඇත, නමුත් රට ගොඩබිම් සහිත බැවින් නාවික හමුදාවක් නොමැත. හමුදා වියදම් ජාතියේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.2% ක් පමණ වේ.

2011 අප්‍රේල් මාසයේදී හමුදා කැරැල්ලක් ඇති විය. ජනාධිපතිවරයා විසින් නව කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානීන් නම් කරන ලද අතර, ඔවාගඩෝගු හි ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13107109|title=Burkina Faso capital under curfew after army mutiny|date=16 April 2011|work=BBC News|access-date=17 April 2011}}&lt;/ref&gt;

=== නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම ===
බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ පොලිස් සහ ආරක්ෂක හමුදා සේවයේ යොදවයි, සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රංශ පොලිසිය විසින් භාවිතා කරන සංවිධාන අනුව හැඩගැසී ඇත. ප්‍රංශය පොලිස් හමුදාවන්ට සැලකිය යුතු සහයෝගයක් සහ පුහුණුවක් ලබා දෙයි. ජෙන්ඩර්මරි නැෂනල් සංවිධානය කර ඇත්තේ හමුදා මාර්ග ඔස්සේ වන අතර, බොහෝ පොලිස් සේවාවන් බළසේනා මට්ටමින් සපයනු ලැබේ. ජෙන්ඩර්මරි ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ අධිකාරිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර, එහි සාමාජිකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ දේශසීමා ආශ්‍රිතව සේවයේ යොදවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Das, pp.&amp;nbsp;139–141&quot;&gt;Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&amp;nbsp;139–141&lt;/ref&gt;

භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන නාගරික පොලිස් බලකායක් ඇත; ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන ජාතික පොලිස් බලකායක්; සහ ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයාගේ ආරක්ෂාව සඳහා කැප වූ 'මාලිගා ආරක්ෂකයෙකු' (Régiment de la Sécurité Présidentielle, හෝ RSP) ස්වාධීන ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුවක්. ජෙන්ඩර්මරි සහ ජාතික පොලිසිය යන දෙකම පරිපාලන සහ අධිකරණ පොලිස් කාර්යයන් දෙකටම බෙදා ඇත; පළමුවැන්න මහජන සාමය ආරක්ෂා කිරීම සහ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සවිස්තරාත්මක වන අතර, දෙවැන්න අපරාධ පරීක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Das, pp.&amp;nbsp;139–1412&quot;&gt;Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&amp;nbsp;139–141&lt;/ref&gt;

සියලුම විදේශිකයන් සහ පුරවැසියන් ඡායාරූප හැඳුනුම්පත්, හෝ වෙනත් ආකාරයේ හඳුනාගැනීම් හෝ දඩයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය වන අතර, ඔටෝ, බුෂ්-ටැක්සි හෝ බස්රථවල ගමන් කරන පුද්ගලයන් සඳහා පොලිස් ස්ථාන හඳුනාගැනීමේ පරීක්‍ෂණ සාමාන්‍ය දෙයක් වේ.&lt;ref&gt;U.S. Dept. of State, [https://web.archive.org/web/20131114034455/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1075.html Burkina Faso: Country Specific Information]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Foreign and Commonwealth Office,{{cite web |title=Sub-Saharan Africa: Burkina Faso |url=http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827125629/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |archive-date=27 August 2009 |access-date=13 August 2009}} . Government of the United Kingdom&lt;/ref&gt;

=== පරිපාලන අංශ ===
රට පරිපාලන කලාප 13 කට බෙදා ඇත. මෙම කලාප පළාත් 45 ක් සහ දෙපාර්තමේන්තු 301 කින් සමන්විත වේ. සෑම කලාපයක්ම ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ.

== භූගෝලීය ==
[[File:Burkina_sat.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_sat.png|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපය]]
[[File:Burkina_Faso_Map.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Map.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ සිතියම]]
[[File:WP_35,_SDr9776.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WP_35,_SDr9776.JPG|දකුණ|thumb|ගවුවා සිට බටී දක්වා මාර්ගයේ ග්බෝම්බ්ලෝරා දෙපාර්තමේන්තුව අසල සවානා]]
[[File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|thumb|Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණයේ සිතියම]]
[[File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|thumb|2007 දී ඩූර්ටෙන්ගා ගංවතුරෙන් සිදු වූ හානිය]]
බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 9° සහ 15° N (කුඩා ප්‍රදේශයක් 15°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 6° W සහ 3° E අතර ය.

එය ගම්බද ප්‍රධාන වර්ග දෙකකින් සමන්විත වේ. රටේ විශාල ප්‍රදේශය අර්ධද්වීපයකින් ආවරණය වී ඇති අතර, සමහර ප්‍රදේශවල හුදකලා කඳු කිහිපයක්, ප්‍රාකේම්බ්‍රියානු ස්කන්ධයක අවසාන ශේෂයන් සහිත මෘදු රැළි සහිත භූ දර්ශනයක් සාදයි. අනෙක් අතට, රටේ නිරිත දෙසින් වැලිගල් ස්කන්ධයක් සාදයි, එහිදී උසම කඳු මුදුන වන ටෙනකූරෝ මීටර් 749 (අඩි 2,457) ක උන්නතාංශයක දක්නට ලැබේ. මෙම ස්කන්ධය මීටර් 150 (අඩි 492) දක්වා උසකින් යුත් පාෂාණවලින් මායිම් වී ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 400 (අඩි 1,312) වන අතර ඉහළම සහ පහළම භූමි අතර වෙනස මීටර් 600 (අඩි 1,969) ට වඩා වැඩි නොවේ. එබැවින් බුර්කිනා ෆාසෝ යනු සාපේක්ෂව පැතලි රටකි.

ඉහළ වෝල්ටා යන පැරණි නාමය රට හරස් කරන ගංගා තුනකට ණයගැතියි: කළු වෝල්ටා (හෝ මවුහූන්), සුදු වෝල්ටා (නාකම්බේ) සහ රතු වෝල්ටා (නාසිනොන්). කළු වෝල්ටා යනු වසර පුරා ගලා යන රටේ එකම ගංගා දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක නිරිත දෙසින් ගලා යන කොමෝයි. නයිජර් ගංගා ද්‍රෝණිය ද රටේ මතුපිටින් 27%ක් ජලය බැස යයි.

නයිජර්හි අතු ගංගා - බෙලි, ගොරෝවුල්, ගුඩෙබෝ සහ ඩාර්ගෝල් - සෘතුමය දිය පහරවල් වන අතර ඒවා ගලා බසින්නේ වසරකට මාස හතරක් හෝ හයක් පමණි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් තවමත් ගංවතුර හා පිටාර ගැලීම කළ හැකිය. රටෙහි විල් රාශියක් ද ඇත - ප්‍රධාන ඒවා වන්නේ ටින්ග්‍රේලා, බාම් සහ ඩෙම් ය. රටෙහි විශාල පොකුණු ද, අපේ, බෙලි, යොම්බෝලි සහ මාර්කෝයි වැනි ද ඇත. විශේෂයෙන් රටේ උතුරේ ජල හිඟය බොහෝ විට ගැටලුවකි.

බුර්කිනා ෆාසෝ භෞමික පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සහේලියන් ඇකේසියා සැවානා සහ බටහිර සුඩාන සවානා.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

=== දේශගුණය ===
බුර්කිනා ෆාසෝහි ප්‍රධාන වශයෙන් නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර එය ඉතා වෙනස් සෘතු දෙකක් ඇත. වැසි සමයේදී, රටට මිලිමීටර් 600 සහ 900 (අඟල් 23.6 සහ 35.4) වර්ෂාපතනයක් ලැබේ; වියළි කාලවලදී, හර්මැටන් - සහරා සිට උණුසුම් වියළි සුළඟක් හමයි. වැසි සමය ආසන්න වශයෙන් මාස හතරක්, මැයි/ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පවතින අතර, රටේ උතුරේ කෙටි වේ. දේශගුණික කලාප තුනක් අර්ථ දැක්විය හැක: සහෙල්, සුඩාන්-සහෙල් සහ සුඩාන්-ගිනියාව. උතුරේ සහේල් ප්‍රදේශයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 600 (අඟල් 23.6)&lt;ref name=&quot;relationship&quot;&gt;{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&amp;CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&amp;fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}&lt;/ref&gt; ට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර ඉහළ උෂ්ණත්වයන් 5–47 °C (41–117 °F) ඇත.

සාපේක්ෂ වශයෙන් වියළි නිවර්තන සැවානාවක් වන සහෙල් බුර්කිනා ෆාසෝ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට, අප්‍රිකාවේ අං සිට අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා විහිදෙන අතර සහරා එහි උතුරින් සහ දකුණින් [[සුඩානය|සුඩානයේ]] සාරවත් කලාපයට මායිම් වේ. උතුරු අක්ෂාංශ 11° 3′ සහ 13° 5′ අතර පිහිටා ඇති සුඩානය-සහෙල් කලාපය වර්ෂාපතනය සහ උෂ්ණත්වය සම්බන්ධයෙන් සංක්‍රාන්ති කලාපයකි. තව දුරටත් දකුණට, සුඩාන්-ගිනියා කලාපයට සෑම වසරකම මිලිමීටර් 900 (අඟල් 35.4)&lt;ref name=&quot;relationship2&quot;&gt;{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&amp;CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&amp;fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}&lt;/ref&gt; ට වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර සිසිල් සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයක් ඇත.

බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයට දායක වීම සඳහා භූගෝලීය සහ පාරිසරික හේතූන් ද සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Reardon|first=Thomas|year=1996|title=Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|journal=World Development|volume=24|issue=5|pages=901–914|doi=10.1016/0305-750x(96)00009-5}}&lt;/ref&gt; රට පිහිටා ඇත්තේ සහෙල් ප්‍රදේශයේ බැවින්, දරුණු ගංවතුරේ සිට අධික නියඟය දක්වා ලෝකයේ වඩාත්ම රැඩිකල් දේශගුණික විචල්‍යයන් බුර්කිනා ෆාසෝ අත්විඳියි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ostergaard Nielsen|first=Jonas|date=February 2010|title=Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|journal=Global Environmental Change|volume=20|pages=142–152|doi=10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝ පුරවැසියන් බොහෝ විට මුහුණ දෙන අනපේක්ෂිත දේශගුණික කම්පනය හේතුවෙන් කෘෂිකාර්මික ක්‍රම මත විශ්වාසය තැබීමට සහ ධනය රැස්කර ගැනීමට හැකි වීමේදී දැඩි දුෂ්කරතා ඇති වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Barbier|display-authors=etal|year=2009|title=Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|journal=Environmental Management|volume=43|issue=5|pages=790–803|bibcode=2009EnMan..43..790B|doi=10.1007/s00267-008-9237-9|pmid=19037691|s2cid=9634833}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ දේශගුණය එහි වගාවන් කෘමි ප්‍රහාරවලට ගොදුරු කරයි, පළඟැටියන් සහ කිකිළියන්ගේ ප්‍රහාර ඇතුළුව, බෝග විනාශ කරන අතර ආහාර නිෂ්පාදනය තවදුරටත් වළක්වයි.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Groten|first1=S. M. E.|year=1993|title=NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|journal=International Journal of Remote Sensing|volume=14|issue=8|pages=1495–1515|bibcode=1993IJRS...14.1495G|doi=10.1080/01431169308953983}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝහි ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස කෘෂිකර්මාන්තය මත යැපෙනවා පමණක් නොව, ඔවුන් සෘජුවම ගෘහස්ථ පෝෂණය කරන ආහාර සඳහා කෘෂිකාර්මික අංශය මත රඳා සිටිති.&lt;ref name=&quot;Coping&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}&lt;/ref&gt; කෘෂිකාර්මික අවදානම හේතුවෙන්, වැඩි වැඩියෙන් පවුල්වලට ගොවිපල නොවන ආදායම් මාර්ග සෙවීමට සිදු වන අතර,&lt;ref&gt;{{Cite journal|authors=Roncoli, Ingram, and Kirshen|year=2001|title=The costs and risks of coping with drought: livelihood impacts and farmers' responses in Burkina Faso|journal=Climate Research|volume=19|pages=119–132|bibcode=2001ClRes..19..119R|doi=10.3354/cr019119|doi-access=free|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට රැකියාවක් සොයා ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ කලාපීය කලාපයෙන් පිටත ගමන් කිරීමට සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;Coping2&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}&lt;/ref&gt;

=== ස්වභාවික සම්පත් ===
බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වභාවික සම්පත් අතර රන්, මැංගනීස්, හුණුගල්, කිරිගරුඬ, පොස්පේට්, පෑම් සහ ලුණු ඇතුළත් වේ.

=== වනජීවී ===
බටහිර අප්‍රිකාවේ බොහෝ රටවලට වඩා බුර්කිනා ෆාසෝහි අලි ඇතුන් සංඛ්‍යාව විශාලය. සිංහයන්, දිවියන් සහ මී හරකුන් ද මෙහි දක්නට ලැබේ, වාමන හෝ රතු මී හරක්, කුඩා රතු-දුඹුරු සතෙකු වන අතර එය දරුණු කෙටි කකුල් සහිත එළදෙනක් මෙන් පෙනේ. චීටා, කැරකල් හෝ අප්‍රිකානු ලින්ක්ස්, තිත් හයිනා සහ අප්‍රිකානු වල් බල්ලා වැනි අනෙකුත් විශාල විලෝපිකයන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජීවත් වෙති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geography &amp; Wildlife |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |work=www.our-africa.org}}{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |access-date=3 March 2023 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝහි සත්ත්ව හා ශාක ජාතික වනෝද්යාන හතරක ආරක්ෂා කර ඇත:

* බුර්කිනා ෆාසෝ, බෙනින් සහ නයිජර් පසුකර යන නැගෙනහිරින් පිහිටි ඩබ්ලිව් ජාතික වනෝද්‍යානය
* අර්ලි වනජීවී රක්ෂිතය (නැගෙනහිර අර්ලි ජාතික වනෝද්යානය)
* බටහිරින් ලෙරාබා-කොමෝ වර්ගීකරණය කරන ලද වනාන්තරය සහ වනජීවී අර්ධ රක්ෂිතය
* බටහිරින් මාරේ ඕක්ස් හිපපොටේම්ස්

== ආර්ථිකය ==
[[File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019]]
[[File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|thumb|1950 සිට බුර්කිනා ෆාසෝහි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය]]
බුර්කිනා ෆාසෝ හි අපනයනවල වටිනාකම 2011 දී ඩොලර් බිලියන 2.77 සිට 2012 දී ඩොලර් මිලියන 754 දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OEC: Products exported by Bulgaria (2012) |url=http://atlas.media.mit.edu/explore |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029104824/http://atlas.media.mit.edu/explore |archive-date=29 October 2012 |access-date=30 October 2014 |work=The Observatory of Economic Complexity}}&lt;/ref&gt; කෘෂිකර්මාන්තය එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 32% ක් නියෝජනය කරන අතර වැඩ කරන ජනගහනයෙන් 80% ක් වාසය කරයි. එය බොහෝ දුරට පශු සම්පත් ඇතිකිරීමෙන් සමන්විත වේ. විශේෂයෙන් දකුණේ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල ජනතාව [[බඩ ඉරිඟු]], මුතු මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු (ඉරිඟු), [[රටකජු]], [[සහල්]] සහ කපු වැනි බෝග වගා කරන අතර විකිණීමට ඇති අතිරික්තයන් ඇත. රන් ලෝපස් බහුලව තිබුණද රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලින් විශාල කොටසක් ජාත්‍යන්තර ආධාර මගින් අරමුදල් සපයයි.

2017 වසරේ ඉහළම අපනයන භාණ්ඩ පහ වූයේ, වැදගත්කම අනුව: මැණික් සහ වටිනා ලෝහ, ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.9 (මුළු අපනයනයෙන් 78.5%), කපු, ඩොලර් මිලියන 198.7 (8.3%), ලෝපස්, ස්ලැග්, අළු, ඩොලර් මිලියන 137.6 (5.8%) ), පලතුරු, ඇට වර්ග: ඩොලර් මිලියන 76.6 (3.2%) සහ තෙල් බීජ: ඩොලර් මිලියන 59.5 (2.5%).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2019 |title=Burkina Faso's Top 10 Exports |url=http://www.worldstopexports.com/burkina-fasos-top-10-exports/}}&lt;/ref&gt;

[[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකුවේ]] දෙසැම්බර් 2018 වාර්තාවක් පෙන්වා දෙන්නේ 2017 දී ආර්ථික වර්ධනය 6.4% දක්වා 2017 (2016 දී 5.9% එදිරිව) දක්වා වැඩි වී ඇත්තේ මූලික වශයෙන් රන් නිෂ්පාදනය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය වැඩි කිරීම හේතුවෙනි. වැටුප් බිල්පත් වර්ධනයට සම්බන්ධ පරිභෝජනයේ වැඩිවීම ද ආර්ථික වර්ධනයට සහාය විය. උද්ධමනය එම වසරේ 0.4% ලෙස අඩු මට්ටමක පැවති නමුත් රාජ්‍ය හිඟය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7.7% දක්වා වර්ධනය විය (2016 දී 3.5%ට සාපේක්ෂව). රජය දිගින් දිගටම ණය ලබා ගැනීම සඳහා මූල්‍ය ආධාර සහ ණය ලබා ගනිමින් සිටියේය. රාජ්‍ය හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා රජය සහනාධාර සහ කලාපීය වෙළෙඳපොළේ ණය ගැනීම් ඒකාබද්ධ කළේය. ඍණාත්මක ලෙස බලපෑ හැකි වුවද, කෙටි හා මධ්‍ය කාලීන වශයෙන් ආර්ථික දැක්ම යහපත් මට්ටමක පවතින බව ලෝක බැංකුව ප්‍රකාශ කළේය. අවදානම් අතරට ඉහළ තෙල් මිල (ආනයන), රත්‍රන් සහ කපු (අපනයන) අඩු මිල මෙන්ම ත්‍රස්තවාදී තර්ජන සහ කම්කරු වැඩ වර්ජන ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |date=26 November 2017 |title=Burkina Faso |url=https://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකානු මූල්‍ය හා ආර්ථික සංගමයේ (UMEOA) කොටසක් වන අතර CFA ෆ්‍රෑන්ක් සම්මත කර ඇත. මෙය නිකුත් කරනු ලබන්නේ සෙනගාලයේ ඩකාර් හි පිහිටි බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ මහ බැංකුව (BCEAO) විසිනි. BCEAO සාමාජික රටවල මුදල් හා සංචිත ප්‍රතිපත්තිය කළමනාකරණය කරන අතර මූල්‍ය අංශයේ සහ බැංකු ක්‍රියාකාරකම්වල නියාමනය සහ අධීක්ෂණය සපයයි. බලපත්‍ර, බැංකු ක්‍රියාකාරකම්, ආයතනික සහ ප්‍රාග්ධන අවශ්‍යතා, පරීක්ෂණ සහ සම්බාධක (සියල්ල සංගමයේ සියලුම රටවලට අදාළ) සම්බන්ධ නීතිමය රාමුවක් ක්‍රියාත්මක වන අතර, 1999 දී සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය නියාමනය කරන වෙනම නීතියක් මගින් පාලනය වේ. සියලුම WAEMU රටවල ක්‍රියාකාරකම්. රක්ෂණ අංශය නියාමනය කරනු ලබන්නේ රක්ෂණ වෙළෙඳපොළ පිළිබඳ අන්තර්-අප්‍රිකානු සමුළුව (CIMA) මගිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burkina Faso Financial Sector Profile |url=http://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210114640/https://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |archive-date=10 December 2014 |access-date=11 June 2015}}, MFW4A&lt;/ref&gt;

2018 දී, රටේ විශාල ප්‍රදේශවල සංචාරක ව්‍යාපාරය නොතිබූ තරම්ය. එක්සත් ජනපද ආන්ඩුව (සහ අනෙකුත්) තම පුරවැසියන්ට බුර්කිනා ෆාසෝහි විශාල ප්‍රදේශවලට නොයන ලෙස අනතුරු අඟවයි: &quot;උතුරු සහේල් දේශසීමා කලාපය අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් මාලි සහ නයිජර් සමඟ බෙදා ගත්හ. නැගෙනහිර ක්මොන්ජරි, තපෝවා, කොම්පියෙන්ගා සහ ගුර්මා පළාත් අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් කලාපය&quot;.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |date=11 October 2016 |title=Burkina Faso Travel Advisory |url=https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/burkina-faso-travel-advisory.html |access-date=6 January 2019 |website=Government of USA}}&lt;/ref&gt;
[[File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි එසකානේ පතලෙහි සැකසුම් පහසුකම්]]
2018 CIA World Factbook මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයයි. &quot;බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් මත යැපෙන දිළිඳු, ගොඩබිම් සහිත රටකි. අක්‍රමවත් වර්ෂාපතන රටාව, දුර්වල පස සහ ප්‍රමාණවත් සන්නිවේදන සහ වෙනත් යටිතල පහසුකම් නොමැතිකම ආර්ථිකය බාහිර කම්පනවලට ගොදුරු වීමට දායක වේ. ජනගහනයෙන් 80% ක් පමණ නියැලී සිටිති. යැපුම් ගොවිතැන සහ කපු ප්‍රධාන මුදල් බෝගයයි.රටේ ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් සහ දුර්වල කාර්මික පදනමක් ඇත. කපු සහ රත්‍රන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රධාන අපනයන වේ. රට රන් ගවේෂණය, නිෂ්පාදනය සහ අපනයනයන්හි ඉහළ යෑමක් දැක තිබේ.

දේශපාලන අර්බුදයේ අවසානය බුර්කිනා ෆාසෝ ආර්ථිකයට ධනාත්මක වර්ධනයක් නැවත ආරම්භ කිරීමට ඉඩ දී ඇති අතර, රටේ බිඳෙනසුලු ආරක්ෂක තත්ත්වය මෙම ජයග්‍රහණ අවදානමට ලක් කළ හැකිය. අසල්වැසි මාලි හි දේශපාලන අනාරක්ෂිත භාවය, විශ්වාස කළ නොහැකි බලශක්ති සැපයුම් සහ දුර්වල ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා දිගු කාලීන අභියෝග මතු කරයි.&quot; &quot;අයවැය හිඟය අඩු කිරීම සහ සමාජ වියදම් සඳහා තීරනාත්මක වියදම් සුරැකීමේ රජයේ සැලැස්ම ඇතුළුව, 2018-2020 ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහන ද වාර්තාව ඉස්මතු කරයි. සේවා සහ ප්‍රමුඛතා රාජ්‍ය ආයෝජන&quot;.&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}&lt;/ref&gt;

අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකු සමූහයේ 2018 වාර්තාවක් සාර්ව ආර්ථික පරිණාමයක් ගැන සාකච්ඡා කළේය: &quot;අයවැය හිඟයට එකතු වන සමාජ සේවා සහ ආරක්ෂාව සඳහා ඉහළ ආයෝජන සහ අඛණ්ඩ වියදම්&quot;. මෙම කණ්ඩායමේ 2018 අනාවැකිය පෙන්නුම් කළේ අයවැය හිඟය 2018 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.8% දක්වා සහ 2019 දී 2.9% දක්වා අඩු වනු ඇති බවයි. ජාතික ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධන සැලැස්මට සම්බන්ධ රාජ්‍ය ණය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 36.9% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 March 2019 |title=Burkina Faso Economic Outlook |url=https://www.afdb.org/en/countries/west-africa/burkina-faso/burkina-faso-economic-outlook/}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OHADA.com: The business law portal in Africa |url=http://www.ohada.com/index.php |access-date=22 March 2009}}&lt;/ref&gt; රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට ද අයත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |work=2009-2017.state.gov}}&lt;/ref&gt;

=== පතල් කැණීම ===
[[තඹ]], [[යකඩ]], [[මැංගනීස්]], [[රන්]], [[කැසිටරයිට්]] (ටින් ලෝපස්) සහ [[පොස්පේට්]] කැණීම් සිදු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Profile – Burkina Faso |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |work=www.inadev.org}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |access-date=6 March 2023 |archive-date=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426083538/http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm }}. Inadev.org. Retrieved 5 April 2014.&lt;/ref&gt; මෙම මෙහෙයුම් රැකියා සපයන අතර ජාත්‍යන්තර ආධාර උත්පාදනය කරයි. [[දකුණු අප්‍රිකාව]], [[මාලි]] සහ [[ඝානාව|ඝානාවට]] පසුව, බර්කිනා ෆාසෝ අප්‍රිකාවේ සිව්වන විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කරමින්, රන් ආකර ස්ථාන හයකින් 2011 දී රන් නිෂ්පාදනය 32% කින් වැඩි විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/iamgolds-growing-investment-in-burkina-faso/article4103071/|title=Iamgold's growing investment in Burkina Faso|last=York|first=Jeoffrey|date=15 April 2012|work=The Globe and Mail|location=Toronto}}&lt;/ref&gt;

2018 වාර්තාවක් පෙන්නුම් කළේ එම වසරේ දී රට විසින් වාර්තාගත රත්‍රන් ටොන් 55ක් අපේක්ෂා කරන බවත්, එය 2013 වසරට වඩා තුනෙන් දෙකක වැඩිවීමක් බවත්ය. ඔමරු ඉඩානි ට අනුව, වඩා වැදගත් කාරණයක් තිබේ. &quot;අපි නිෂ්පාදනය විවිධාංගීකරණය කළ යුතුයි. අපි වැඩිපුරම නිෂ්පාදනය කරන්නේ රත්තරන් පමණයි, නමුත් අපට [[මැංගනීස්]], [[සින්ක්]], [[ඊයම්]], [[තඹ]], නිකල් සහ [[හුණු ගල්|හුණුගල්]] වල විශාල විභවයක් තිබෙනවා&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shiny future for Burkina Faso's gold-mining industry |url=https://www.businesslive.co.za/bd/business-and-economy/2018-02-17-shiny-future-for-burkina-fasos-gold-mining-industry/ |work=www.businesslive.co.za}}&lt;/ref&gt;

== ආහාර අනාරක්ෂිත බව ==
ගෝලීය කුසගිනි දර්ශකය (Global Hunger Index) අනුව, රටක කුසගින්න මට්ටම මැනීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට භාවිතා කරන බහුමාන මෙවලමක්,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Hunger Index {{!}} IFPRI |url=http://www.ifpri.org/topic/global-hunger-index |access-date=20 November 2015 |website=ifpri.org}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දී රටවල් 78 කින් 65 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Know About Hunger&quot;&gt;{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; දැනට බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයේ අවදානමට ලක්ව ඇති ළමුන් මිලියන 1.5 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින බව ගණන් බලා ඇති අතර, හදිසි වෛද්‍ය ආධාර අවශ්‍ය ළමුන් 350,000 ක් පමණ සිටින බව ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;Know About Hunger2&quot;&gt;{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, මෙම දරුවන්ගෙන් තුනෙන් එකකට පමණ ප්‍රමාණවත් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබෙනු ඇත.&lt;ref name=&quot;Cost of Hunger&quot;&gt;{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු දෙකට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 11.4කට පමණක් දෛනික නිර්දේශිත ආහාර ප්‍රමාණය ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Know About Hunger3&quot;&gt;{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; ආහාර අනාරක්‍ෂිතතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ධනය අඩාල වීම බුර්කිනා ෆාසෝ හි දරුණු ගැටලුවක් වන අතර එය 2008 සිට 2012 දක්වා ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටවත් බලපායි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistics |url=http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121150726/http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 October 2015 |website=UNICEF}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, වර්ධනය අඩාල වූ දරුවන් සාමාන්‍යයෙන් සාමාන්‍ය වර්ධන වර්ධනයක් ඇති දරුවන්ට වඩා අඩුවෙන් පාසල් සම්පූර්ණ කිරීමට නැඹුරු වන අතර,&lt;ref name=&quot;Cost of Hunger2&quot;&gt;{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝ ජනගහනයේ අඩු අධ්‍යාපනයට තවදුරටත් දායක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Education of Marginalized Populations in Burkina Faso |url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121081936/http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |archive-date=21 November 2015 |access-date=20 November 2015}}&lt;/ref&gt;

2015 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 500,000 ක් පමණ උග්‍ර මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙනු ඇතැයි යුරෝපීය කොමිසම අපේක්ෂා කරයි, එයින් 149,000 ක් පමණ එහි මාරාන්තික ස්වරූපයෙන් පෙළෙනු ඇත.&lt;ref name=&quot;ECHO Factsheet&quot;&gt;{{Cite web |date=3 October 2013 |title=ECHO Factsheet – Burkina Faso |url=http://ec.europa.eu/echo/files/aid/countries/factsheets/burkina_faso_en.pdf |publisher=European Commission}}&lt;/ref&gt; ක්ෂුද්‍ර පෝෂක ඌනතා අනුපාතය ද ඉහළ මට්ටමක පවතී.&lt;ref name=&quot;DHS Program&quot;&gt;{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ජනගහන සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණයට (DHS 2010) අනුව, කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 49ක් සහ වයස අවුරුදු පහට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 88ක් රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙනවා.&lt;ref name=&quot;DHS Program2&quot;&gt;{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ළදරු මරණවලින් සියයට හතළිහක් මන්දපෝෂණයට හේතු විය හැකි අතර, අනෙක් අතට, මෙම ළදරු මරණ අනුපාතිකය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ත ශ්‍රම බලකාය සියයට 13.6 කින් අඩු කර ඇති අතර, ආහාර සුරක්ෂිතතාවය සෞඛ්‍යයට ඔබ්බෙන් ජීවිතයේ බොහෝ අංශ කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref name=&quot;Know About Hunger4&quot;&gt;{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt;

ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය බෙහෙවින් සීමිත වන අතර දරුවන්ගේ පෝෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය සහ අධ්‍යාපනය අඩු බැවින්, මෙම ඉහළ ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය සහ ඒ ආශ්‍රිත බලපෑම් නාගරික ජනතාව හා සසඳන විට ග්‍රාමීය ජනතාව තුළ ඊටත් වඩා බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 March 2014 |title=Gains and losses as Burkina Faso fights child hunger |url=http://www.irinnews.org/report/99767/gains-and-losses-as-burkina-faso-fights-child-hunger |access-date=19 October 2015 |agency=IRIN}}&lt;/ref&gt;

USAid විසින් 2018 ඔක්තෝම්බර් මස වාර්තාවක නියඟය සහ ගංවතුර ගැටළු සහගතව පවතින බවත්, &quot;ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ අනාරක්ෂිත භාවය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමහර උතුරු සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල වෙළඳපල, වෙළඳාම සහ ජීවනෝපාය ක්‍රියාකාරකම් කඩාකප්පල් කරන&quot; බවත් සඳහන් කළේය. 954,300 කට අධික පිරිසකට ආහාර සුරක්ෂිතතා සහාය අවශ්‍ය බව වාර්තාව ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, UNICEF ට අනුව, &quot;අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 187,200 ක් දරුණු උග්‍ර මන්දපෝෂණයකට මුහුණ දෙනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත&quot;. එකල ආධාර සපයන ආයතනවලට USAID හි සාමය සඳහා වන ආහාර කාර්යාලය (FFP) [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන]], එන්ජීඕ ඔක්ස්ෆෑම් ඉන්ටර්මොන් සහ ACDI/VOCA සමඟ කටයුතු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 October 2018 |title=Food Assistance Fact Sheet – Burkina Faso &amp;#124; U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/burkina-faso/food-assistance}}&lt;/ref&gt;

=== ආහාර සුරක්ෂිතතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ප්‍රවේශයන් ===

==== ලෝක ආහාර වැඩසටහන ====
එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර සුරක්‍ෂිතතාව වැඩි කිරීම සඳහා සකස් කරන ලද වැඩසටහන් සඳහා වැඩ කර ඇත. දිගුකාලීන සහන සහ ප්‍රතිසාධන මෙහෙයුම 200509 (PRRO) පිහිටුවන ලද්දේ 2012 දී ඇති වූ ආහාර සහ පෝෂණ අර්බුදයෙන් පසුව බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඉහළ මට්ටමේ මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම සඳහා ය.&lt;ref name=&quot;World Food Programme&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයත්නයන් බොහෝ දුරට මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ වැළැක්වීම සඳහා යොමු කර ඇති අතර මන්දපෝෂණයෙන් ප්‍රතිකාර ලබන දරුවන්ගේ භාරකරුවන් සඳහා නිවසට සලාක ලබා දීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;World Food Programme5&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, මෙම මෙහෙයුමේ ක්‍රියාකාරකම් අනාගත ආහාර අර්බුදවලට ඔරොත්තු දීමේ පවුල්වල හැකියාවන්ට දායක වේ. වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් දෙක අතර වඩා හොඳ පෝෂණය, කුඩා දරුවන් සහ ගර්භනී කාන්තාවන්, නියඟය වැනි ආහාර සුරක්ෂිතතාව අඩාල වන කාලවලදී වඩා හොඳින් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හැකි වීමට ඔවුන් සූදානම් කරයි.&lt;ref name=&quot;World Food Programme2&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt;

රට වැඩසටහන (CP) කොටස් දෙකකින් සමන්විත වේ: HIV/AIDS සහිත පුද්ගලයින් සඳහා ආහාර සහ පෝෂණ ආධාර, සහ සහෙල් කලාපයේ සියලුම ප්‍රාථමික පාසල් සඳහා පාසල් පෝෂණය කිරීමේ වැඩසටහනකි.&lt;ref name=&quot;Brief&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}&lt;/ref&gt; HIV/AIDS පෝෂණ වැඩසටහන HIV/AIDS සමඟ ජීවත් වන අයගේ පෝෂණ ප්‍රකෘතිය යහපත් කිරීම සහ අවදානම් සහිත දරුවන් සහ අනාථයන් මන්දපෝෂණයෙන් සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයෙන් ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරයි.&lt;ref name=&quot;Brief2&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}&lt;/ref&gt; පාසල් පෝෂණය කිරීමේ සංරචකයේ කොටසක් ලෙස, රට වැඩසටහනේ ඉලක්ක වන්නේ ජාතික සාමාන්‍යයට වඩා අඩුවෙන් ඇතුළත් වීමේ අනුපාත සහේල් කලාපයේ පාසල්වලට ඇතුළත් වීම සහ පැමිණීම වැඩි කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;World Food Programme4&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt; තවද, මෙම වැඩසටහන මගින් මෙම පාසල්වල ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතා අනුපාත වැඩිදියුණු කිරීම, ප්‍රාථමික පාසලේ අවසන් වසර දෙක තුළ ඉහළ පැමිණීමක් ඇති ගැහැණු ළමයින්ට නිවෙස්වලට ධාන්‍ය සලාක ලබා දීම, ඔවුන්ගේ ගැහැණු ළමයින් පාසල් යැවීමට ඔවුන් දිරිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.&lt;ref name=&quot;World Food Programme3&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}&lt;/ref&gt;

'ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී, එක්සත් සහ එක්සත් ජාතියක්, එහි ආර්ථිකයේ ව්‍යුහය පරිවර්තනය කිරීම සහ තිරසාර පරිභෝජනය සහ නිෂ්පාදන රටාවන් හරහා ශක්තිමත් සහ ඇතුළත් වර්ධනයක් ළඟා කර ගැනීම' යන රජයේ දැක්මට සහාය දැක්වීම සඳහා WFP විසින් 2018 අගෝස්තු මාසයේදී පසුව අනුමත කරන ලද සැලැස්මක් සැකසීම අවසන් කරන ලදී. ' 2030 වන විට රජයට සහ ප්‍රජාවන්ට ආහාර සහ පෝෂණ ආරක්ෂණ වැඩසටහන් අයිති කර ගැනීමට, කළමනාකරණය කිරීමට සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකි වන පරිදි ශක්තිමත් කරන ලද ජාතික සහ ප්‍රාදේශීය හැකියාවන් සඳහා WFP හි නව උපාය මාර්ගික දිශානතියෙහි වැදගත් පියවර ගනු ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso Transitional ICSP (January – December 2018) &amp;#124; World Food Programme |url=https://www1.wfp.org/operations/bf01-burkina-faso-transitional-icsp-january-december-2018 |work=www1.wfp.org}}&lt;/ref&gt;

==== ලෝක බැංකුව ====
[[ලෝක බැංකුව]] 1944 දී පිහිටුවන ලද අතර, 2030 වන විට අන්ත දරිද්‍රතාවය අවසන් කිරීම සහ සෑම රටකම සියයට හතළිහකට අඩු ආදායම් වර්ධනයක් ඇති කිරීම මගින් හවුල් සමෘද්ධිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම යන හවුල් අරමුණු සහිත ආයතන පහකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What We Do |url=http://www.worldbank.org/en/about/what-we-do |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය අවම කිරීම සඳහා ලෝක බැංකුව ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතිවලින් එකක් වන්නේ කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියයි.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ලෝක බැංකුවට අනුව, මෙම ව්‍යාපෘතියේ පරමාර්ථය වන්නේ &quot;ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම සඳහා දිළිඳු නිෂ්පාදකයින්ගේ ධාරිතාව වැඩි දියුණු කිරීම සහ ග්‍රාමීය වෙළඳපල තුළ ආහාර නිෂ්පාදන වැඩි දියුණු කිරීම සහතික කිරීම.&quot;&lt;ref name=&quot;AgProdFSP2&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන තුනක් ඇත. කොටස්. එහි ප්‍රථම අංගය වන්නේ මූල්‍ය ප්‍රදාන සහ 'වැඩ සඳහා වවුචර්' වැඩසටහන් සැපයීම ඇතුළුව ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම, තම දායකත්වය මුදලින් ගෙවිය නොහැකි නිවාස සඳහාය.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP7&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ව්‍යාපෘතියේ මීළඟ අංගය වන්නේ විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ආහාර නිෂ්පාදනවල හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP3&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; මෙයට ආහාර නිෂ්පාදන අලෙවියට සහාය වීම ඇතුළත් වන අතර, ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මට්ටමින් ආහාර නිෂ්පාදන සහ සැපයුම්වල විචල්‍යතාවය පාලනය කිරීමට පාර්ශවකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP4&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; අවසාන වශයෙන්, මෙම ව්‍යාපෘතියේ තුන්වන අංගය ආයතනික සංවර්ධනය සහ ධාරිතාව ගොඩනැගීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එහි ඉලක්කය වන්නේ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වී සිටින සේවා සපයන්නන්ගේ සහ ආයතනවල හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP6&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ව්‍යාපෘතියේ ක්‍රියාකාරකම් මගින් සේවා සපයන්නන්ගේ හැකියාවන් ගොඩනැගීම, ආහාර නිෂ්පාදක සංවිධානවල ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම, කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් සැපයුම් ක්‍රම ශක්තිමත් කිරීම සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාකාරකම් කළමනාකරණය සහ ඇගයීම අරමුණු කරයි.&lt;ref name=&quot;AgProdFSP5&quot;&gt;{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt;

[[ලෝක බැංකුව]] විසින් 2018 දෙසැම්බර් වාර්තාව පෙන්වා දුන්නේ 2009 සහ 2014 අතර දරිද්‍රතා අනුපාතය 46% සිට තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතින 40.1% දක්වා සුළු වශයෙන් පහත වැටී ඇති බවයි. වාර්තාව රටේ සංවර්ධන අභියෝග පිළිබඳ මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයන ලදී: &quot;බුර්කිනා ෆාසෝ වර්ෂාපතන රටාවේ වෙනස්වීම් සහ ලෝක වෙළඳපොලේ අපනයන භාණ්ඩවල මිල උච්චාවචනයන් සම්බන්ධ දේශගුණික කම්පනවලට ගොදුරු විය හැකිය. එහි ආර්ථික හා සමාජීය සංවර්ධනය යම් දුරකට සිදුවනු ඇත. , රටෙහි සහ උප කලාපයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම සඳහා එහි විවෘතභාවය සහ අපනයන විවිධාංගීකරණය කෙරෙහි අවධානයෙන් සිටින්න&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |work=www.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

== යටිතල පහසුකම් සහ සේවා ==

=== ජලය ===
[[File:Grand_marché_de_Koudougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grand_march%C3%A9_de_Koudougou.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි කූඩෝගු හි මහා පාගමන]]
සේවාවන් ඌන සංවර්ධිතව පවතින අතර, වාණිජමය මාර්ග ඔස්සේ පවත්වාගෙන යනු ලබන රජය සතු උපයෝගිතා සමාගමක් වන ජලය සහ සනීපාරක්ෂාව සඳහා වූ ජාතික කාර්යාලය (ONEA) අප්‍රිකාවේ හොඳම කාර්ය සාධනය සහිත උපයෝගිතා සමාගමක් ලෙස නැගී සිටියි.&lt;ref name=&quot;ODI1&quot;&gt;Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&amp;title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt; ඉහළ මට්ටමේ ස්වයං පාලනයක් සහ නිපුණ සහ කැපවූ කළමනාකාරීත්වයක්, පිරිසිදු ජලය නිෂ්පාදනය සහ ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීමට ONEA හි හැකියාව තල්ලු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ODI12&quot;&gt;Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&amp;title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt;

2000 සිට, රටේ ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන හතරේ තවත් මිලියන 2කට ආසන්න පිරිසකට ජලය ලබා ගැනීමට හැකියාව තිබේ. සමාගම යටිතල පහසුකම්වල ගුණාත්මක භාවය ඉහළ මට්ටමක තබා ඇත (ජලයෙන් 18% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් කාන්දු වීම හරහා අහිමි වේ - උප සහරා අප්‍රිකාවේ අඩුම එකක්), මූල්‍ය වාර්තාකරණය වැඩිදියුණු කර, එහි වාර්ෂික ආදායම සාමාන්‍යයෙන් 12% කින් වැඩි කර ඇත (හොඳයි උද්ධමනයට ඉහලින්).&lt;ref name=&quot;ODI14&quot;&gt;Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&amp;title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt; එහි යටිතල පහසුකම් ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ආධාර මත යැපීමේ අවශ්‍යතාවය සමඟ සේවා සඳහා ගෙවීමේ දී සමහර පාරිභෝගිකයන් අතර ඇති දුෂ්කරතා ඇතුළු අභියෝග පවතී.&lt;ref name=&quot;ODI15&quot;&gt;Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&amp;title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt; රජය සතු, වාණිජමය වශයෙන් පවත්වාගෙන යන ව්‍යාපාරය, ජලය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සිය සහශ්‍ර සංවර්ධන ඉලක්කය (MDG) ඉලක්ක කරා ළඟා වීමට ජාතියට උපකාර කර ඇති අතර, ශක්‍ය සමාගමක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;ODI13&quot;&gt;Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&amp;title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසර 28 තුළ පානීය ජලය සඳහා ප්රවේශය වැඩිදියුණු වී ඇත. යුනිසෙෆ් ආයතනයට අනුව, 1990 සහ 2015 අතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 39 සිට 76% දක්වා වැඩි වී ඇත. මෙම කාල සීමාව තුළ, නාගරික ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 75 සිට 97% දක්වා වැඩි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burkina Faso: Programme Overview: Water, Sanitation &amp; Hygiene (WASH) |url=https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041104/https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |archive-date=3 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=UNICEF}}&lt;/ref&gt;

=== විදුලිය ===
ඔවාගඩෝගු අසල සග්ටූලි හි මෙගාවොට් 33ක සූර්ය බලාගාරයක් 2017 නොවැම්බර් මස අගදී අන්තර්ජාලයට පැමිණියේය. එය ඉදිකරන විට එය බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම [[සූර්ය බලශක්තිය|සූර්ය බලශක්ති]] පහසුකම විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.euractiv.com/section/development-policy/news/burkina-faso-launches-sahel-regions-largest-solar-power-plant/|title=Burkina Faso launches Sahel region's largest solar power plant|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=27 November 2017|work=EURACTIV|access-date=6 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== අනිකුත් ===
බුර්කිනා ෆාසෝ හි වර්ධන වේගය ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත් එය දූෂණය සහ [[මාලි]] සහ [[නයිජර්]] වෙතින් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම්වල ආක්‍රමණ වලින් දිගින් දිගටම පීඩා විඳිති.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burkina Faso |url=http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006140324/http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |archive-date=6 October 2014 |access-date=17 October 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රවාහනය ===
[[File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|thumb|බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි දුම්රිය ස්ථානය යටත් විජිත යුගයේ ඉදිකරන ලද අතර එය ක්‍රියාත්මක වේ.]]
බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රවාහනය සාපේක්ෂව ඌන සංවර්ධිත යටිතල පහසුකම් මගින් සීමා වේ.

2014 ජූනි වන විට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන ඔවාගඩෝගු ගුවන් තොටුපළ බටහිර අප්‍රිකාවේ මෙන්ම පැරිස්, බ්‍රසල්ස් සහ ඉස්තාන්බුල් හි බොහෝ ගමනාන්ත වෙත නිතිපතා ගුවන් ගමන් සැලසුම් කර ඇත. අනෙක් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ ගුවන්තොටුපළට ඔවාගඩෝගුසහ අබිඩ්ජන් වෙත ගුවන් ගමන් ඇත.

බුර්කිනා ෆාසෝ හි දුම්රිය ප්‍රවාහනය කායා සිට අයිවරි කෝස්ට් හි අබිඩ්ජාන් දක්වා ඔවාගඩෝගු, කූඩෝගු, බොබෝ ඩියුලස්සෝ සහ බැන්ෆෝරා හරහා දිවෙන තනි මාර්ගයකින් සමන්විත වේ. සිතාරයිල් මාර්ගය ඔස්සේ සතියකට තුන් වතාවක් මගී දුම්රියක් ධාවනය කරයි.&lt;ref&gt;European Rail Timetable, Summer&amp;nbsp;2014 Edition&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාර්ග කිලෝමීටර් 15,000 ක් ඇති අතර, එයින් කිලෝමීටර් 2,500 ක් කාපට් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Burkina Faso Road Network |url=https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.3+Burkina+Faso+Road+Network |access-date=4 August 2018 |website=Logistics Capacity Assessments (LCAs)}}&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය ==
2009 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකාවේ අඩුම අනුපාතවලින් එකක් වන පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (R&amp;D) සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.20%ක් වියදම් කළේය. 2010 දී ජනගහනයෙන් මිලියනයකට පර්යේෂකයන් 48 ක් (පූර්ණ කාලීන සමානකම් වලින්) සිටි අතර, එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය (2013 දී ජනගහනය මිලියනයකට 20) සහ ඝානාව සහ නයිජීරියාවේ (39) අනුපාතයට වඩා වැඩි ය. කෙසේ වෙතත්, එය සෙනගල් (ජනගහන මිලියනයකට 361) සඳහා වන අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. 2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි පර්යේෂකයන්ගෙන් 46% ක් සෞඛ්‍ය අංශයේ ද, 16% ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ද, 13% ස්වාභාවික විද්‍යාවන්හි ද, 9% කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවන්හි ද, 7% ක් මානව ශාස්ත්‍රවල ද සහ 4% සමාජ විද්‍යාවන්හි ද සේවය කළහ.&lt;ref name=&quot;UNESCO Science Report&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}&lt;/ref&gt; බුර්කිනා ෆාසෝ 2021 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 115 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර එය 2020 දී 118 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |access-date=5 March 2022 |work=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RTD - Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 October 2013 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=INSEAD Knowledge |language=en}}&lt;/ref&gt;

2011 ජනවාරි මාසයේදී රජය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා නවෝත්පාදන අමාත්‍යාංශය නිර්මාණය කළේය. එතෙක් විද්‍යාව, තාක්‍ෂණය සහ නවෝත්පාදන කළමනාකරණය ද්විතීයික හා උසස් අධ්‍යාපන හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පත් විය. මෙම අමාත්‍යාංශය තුළ, පර්යේෂණ සහ අංශ සංඛ්‍යාලේඛන පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා සැලසුම් කිරීමේ වගකීම දරයි. වෙනම ආයතනයක්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්, පර්යේෂණ සම්බන්ධීකරණය කරයි. මෙය තවත් බොහෝ බටහිර අප්‍රිකානු රටවල තනි ශරීරයක් කාර්යයන් දෙකම ඉටු කරන රටාවෙන් බැහැරවීමකි. මෙම පියවර මගින් විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සංවර්ධන ප්‍රමුඛතාවයක් බවට පත් කිරීමේ රජයේ අභිප්‍රාය සංඥා කරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO Science Report2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}&lt;/ref&gt;

2012 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික පර්යේෂණ සඳහා ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් සම්මත කරන ලද අතර, එහි උපායමාර්ගික අරමුණු වන්නේ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන සංවර්ධනය සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල යෙදීම සහ වාණිජකරණය කිරීමයි. අමාත්‍යාංශයේ ක්‍රමෝපායික සහ මෙහෙයුම් හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ද ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත. කෘෂිකාර්මික හා පාරිසරික විද්‍යාවන්හි ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම මගින් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ ස්වයංපෝෂිතභාවය වැඩිදියුණු කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතාවයන්ගෙන් එකකි. ලෝක බැංකු ව්‍යාපෘතිය තුළ ඔවාගඩෝගු හි ජාත්‍යන්තර ජල හා පාරිසරික ඉංජිනේරු ආයතනයේ 2014 දී විශිෂ්ටතා මධ්‍යස්ථානයක් නිර්මාණය කිරීම මෙම ප්‍රමුඛතා ක්ෂේත්‍රවල ධාරිතාව ගොඩනැගීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය අරමුදල් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO Science Report3&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}&lt;/ref&gt;

ද්විත්ව ප්‍රමුඛතාවයක් වන්නේ නව්‍ය, ඵලදායී සහ ප්‍රවේශ විය හැකි සෞඛ්‍ය පද්ධති ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. සමාන්තරව ව්‍යවහාරික විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සහ සමාජ හා මානව විද්‍යාවන් දියුණු කිරීමට රජය අපේක්ෂා කරයි. ජාතික පර්යේෂණ ප්‍රතිපත්තියට අනුපූරක ලෙස රජය විසින් තාක්ෂණ, නව නිපැයුම් සහ නවෝත්පාදන ජනප්‍රිය කිරීමේ ජාතික උපාය මාර්ගයක් (2012) සහ ජාතික නවෝත්පාදන උපාය මාර්ගයක් (2014) සකස් කර ඇත. ද්විතීයික සහ උසස් අධ්‍යාපන සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ (2010), ආහාර සහ පෝෂණ සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය (2014) සහ ග්‍රාමීය අංශය සඳහා වන ජාතික වැඩසටහන (2011) වැනි අනෙකුත් ප්‍රතිපත්තිවලට විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO Science Report4&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}&lt;/ref&gt;

2013 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා මූල්‍යකරණය සඳහා යාන්ත්‍රණ තුනක් ස්ථාපිත කරමින් විද්‍යා, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන පනත සම්මත කරන ලද අතර එය ඉහළ මට්ටමේ කැපවීම පිළිබඳ පැහැදිලි ඇඟවීමකි. මෙම යාන්ත්‍රණයන් වන්නේ අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ සඳහා ජාතික අරමුදල, සංවර්ධනය සඳහා පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා ජාතික අරමුදල සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සංසදය.&lt;ref name=&quot;UNESCO Science Report5&quot;&gt;{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාසය ==
[[File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු හි බුර්කිනාබෙ ටුවාරෙග් මිනිසෙක්]]
බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ජනවාර්ගික වශයෙන් ඒකාබද්ධ වූ ලෞකික රාජ්‍යයක් වන අතර බොහෝ මිනිසුන් දකුණේ සහ මධ්‍යයේ සංකේන්ද්‍රණය වී සිටින අතර, ඔවුන්ගේ ඝනත්වය සමහර විට වර්ග කිලෝමීටරයකට (120/වර්ග සැතපුම්) වැසියන් 48 ඉක්මවයි. ප්‍රධාන වශයෙන් සෘතුමය කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් අයිවරි කෝස්ට් සහ ඝානාව වෙත නිතිපතා සංක්‍රමණය වේ. කම්කරුවන්ගේ මෙම ප්‍රවාහයන් බාහිර සිදුවීම් මගින් බලපායි; 2002 සැප්තැම්බරයේ අයිවරි කෝස්ට්හි කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නය සහ ඉන් පසුව ඇති වූ සටන් වලින් අදහස් කළේ බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් නැවත බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත පැමිණි බවයි. ඔවුන්ට වැඩ කිරීමට නොහැකි වූ විට කලාපීය ආර්ථිකය පීඩාවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;bn&quot;&gt;{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm &quot;Burkina Faso&quot;], U.S. Department of State, June 2008.}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |ජනගහනය
|-
!වසර
!මිලියන
|-
|1950
|4.3
|-
|2000
|11.6
|-
|2021
|22.1
|}
2015 දී, ජනගහනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් &quot;බටහිර අප්‍රිකානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකෙන් එකකි: වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ. වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් 50% ක් පමණ වන අතර 1100 දී පමණ ඝානාවේ සිට ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. වසර 800කට වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවීම&quot;.&lt;ref name=&quot;worldpopulationreview.com2&quot;&gt;{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට උපදින දරුවන් 5.93කි (2014 ඇස්තමේන්තු අනුව), එය ලොව හයවන ඉහළම අගයයි.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''&lt;/ref&gt;

2009 දී එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පුද්ගල ජාවාරම් පිළිබඳ වාර්තාව වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝහි වහල්භාවය දිගටම පවතින බවත් බුර්කිනාබේ දරුවන් බොහෝ විට ගොදුරු වූ බවත්ය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Country Narrative – Burkina Faso |url=http://gvnet.com/humantrafficking/BurkinaFaso-2.htm |website=gvnet.com}}&lt;/ref&gt; සාමාන්‍යයෙන් සහේල් ප්‍රාන්තවල වහල්භාවය යනු ට්‍රාන්ස්-සහාරා වහල් වෙළඳාම දක්වා දිවෙන දිගු ඉතිහාසයක් සහිත මුල් බැසගත් ආයතනයකි.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7693397.stm &quot;West Africa slavery still widespread]&quot;. BBC News. 27 October 2008.&lt;/ref&gt; 2018 දී, ගෝලීය වහල් දර්ශකයට අනුව, රටේ ඇස්තමේන්තුගත පුද්ගලයන් 82,000ක් &quot;නූතන වහල්භාවය&quot; යටතේ ජීවත් වෙති.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Country Data |url=https://www.globalslaveryindex.org/2018/data/country-data/burkina-faso/ |website=www.globalslaveryindex.org}}&lt;/ref&gt;{{Largest cities|country=බුර්කිනා ෆාසෝ|stat_ref=2006 සංගණනයට අනුව&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/burkinafaso/cities/|title=Burkina Faso: Regions, Cities &amp; Urban Localities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=ඔවාගඩෝගු|div_1=මධ්‍යම|pop_1=1,475,223|img_1=LAICO QUAGA 2000 HOTEL.2 - panoramio.jpg|city_2=බොබෝ-ඩියුලස්සෝ|div_2=හෝට්ස් -බාසින්|pop_2=489,967|img_2=Bobo-Dioulasso Mosque.jpg|city_3=කූඩෝගු|div_3=මධ්‍යම-ඕස්ට්|pop_3=88,184|img_3=Marché de koudougou.jpg|city_4=බන්ෆෝරා|div_4=කැස්කේඩ්ස්|pop_4=75,917|img_4=Maarten van der Bent Banfora.jpg|city_5=ඕවාහිගුයා|div_5=නෝර්ඩ්|pop_5=73,153|city_6=පුයිටෙන්ගා|div_6=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_6=60,618|city_7=කයා|div_7=මධ්‍යම-නෝර්ඩ්|pop_7=54,365|city_8=ටෙන්කොඩොගො|div_8=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_8=44,491|city_9=ෆාඩා එන්ගෝර්මා|div_9=එස්ට්|pop_9=41,785|city_10=හවුන්ඩේ|div_10=හෝට්ස් -බාසින්|pop_10=39,458}}

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ===
බුර්කිනා ෆාසෝ හි මිලියන 17.3 ක ජනතාව බටහිර අප්‍රිකානු ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකකට අයත් වේ - වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ (ඔවුන්ගේ පොදු භාෂාව ඩියෝලා). වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වේ. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1100 දී පමණ උතුරු ඝානාවේ සිට වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන බව මොසී කියා සිටී. ඔවුන් වසර 800කට වඩා වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවා ගත්හ. ප්‍රධාන වශයෙන් ගොවීන්, මෝසි රාජධානිය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ඔවාගාඩූගෝ හි පිහිටි මෝගෝ නාබා විසිනි.&lt;ref name=&quot;bn2&quot;&gt;{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm &quot;Burkina Faso&quot;], U.S. Department of State, June 2008.}}&lt;/ref&gt;

=== භාෂා ===
{{bar box|title=බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශීය භාෂා|titlebar=#ddd|left1=භාෂා|right1=ප්‍රතිශත|float=right|bars={{bar percent|මොසි|darkgreen|40.5}}
{{bar percent|ෆුලා|purple|29.3}}
{{bar percent|ගෝර්මන්චේ|red|6.1}}
{{bar percent|බඹරා|black|4.9}}
{{bar percent|බිස්ස|orange|3.2}}
{{bar percent|බවමු|green|2.1}}
{{bar percent|දාගරා|darkblue|2}}
{{bar percent|සැන්|white|1.9}}
{{bar percent|ලොබිරි|darkred|1.8}}
{{bar percent|ලයිල්|gray|1.7}}
{{bar percent|බොබෝ|tan|1.4}}
{{bar percent|සෙනූෆෝ|lime|1.4}}
{{bar percent|නූනි|violet|1.2}}
{{bar percent|ඩැෆිං|darkblue|1.1}}
{{bar percent|ටමාෂේක්|yellow|1}}
{{bar percent|කස්සම්|brown|0.7}}
{{bar percent|ගොයින්|darkbrown|0.4}}
{{bar percent|ඩොගොන්|amber|0.3}}
{{bar percent|සොංහයි|bronze|0.3}}
{{bar percent|ගෞරවුන්සි|corn|0.3}}
{{bar percent|කෝ|maroon|0.1}}
{{bar percent|කවුසාසේ|charcoal|0.1}}
{{bar percent|සෙම්බ්ලා|wheat|0.1}}
{{bar percent|සියාමු|crimson|0.1}}
{{bar percent|වෙනත් ජාතික|khaki|5}}
{{bar percent|වෙනත් අප්‍රිකානු|Magenta|0.2}}
{{bar percent|ප්‍රංශ|cyan|1.3}}
{{bar percent|වෙනත් දේශීය නොවන|olive|0.1}}}}බුර්කිනා ෆාසෝ බහුභාෂා රටකි. රාජ්‍ය භාෂාව ප්‍රංශ භාෂාව වන අතර එය යටත් විජිත සමයේ හඳුන්වා දෙන ලදී. ප්‍රංශ යනු පරිපාලන, දේශපාලන සහ අධිකරණ ආයතන, රාජ්‍ය සේවා සහ පුවත්පත් වල ප්‍රධාන භාෂාවයි. නීති, පරිපාලනය සහ උසාවි සඳහා ඇති එකම භාෂාව එයයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ඇස්තමේන්තුගත භාෂා 69ක් රට තුළ කතා කරන අතර,&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BF Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, 16th&amp;nbsp;edition. Dallas, Tex.: SIL International.] (Page on &quot;Languages of Burkina Faso.&quot;)&lt;/ref&gt; ඉන් භාෂා 60ක් පමණ ස්වදේශීය වේ. මුවර් භාෂාව යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාව වන අතර, ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ කතා කරන, ප්‍රධාන වශයෙන් අගනුවර වන ඔවාගඩෝගු අවට මධ්‍යම කලාපයේ.

2006 සංගණනයට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශිකව කතා කරන භාෂා ජනගහනයෙන් 40.5% කින් මුවර්, 29.3% ෆුලා, 6.1% කින් ගෝර්මන්චේ, බඹරා 4.9%, බිසා 3.2%, බ්වාමු 2.1%, ඩගාරා 2. %, සැන් 1.9%, ලොබිරි 1.8%, ලයිලේ 1.7%, බොබො සහ සෙනූෆෝ 1.4% බැගින්, නුනි 1.2%, ඩැෆිං 1.1%, මෂේක්1 %, කැසෙම් 0.7%, ගූයින් 0.4%, ඩොගොන්, සොන්ග්හායි සහ ගුරොවුන්සි0.3% බැගින්, කො, කූසාසේ, සෙම්බලා සහ සියාමු 0.1% බැගින්, අනෙකුත් ජාතික භාෂා 5% කින්, අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා 0.2% කින්, ප්‍රංශ (නිල භාෂාව) 1.3% කින් සහ වෙනත් දේශීය නොවන භාෂා 0.1% කින්.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ouedraogo |first1=Mathieu |last2=Ripama |first2=Toubou |title=RECENSEMENT GENERAL DE LA POPULATION ET DE L'HABITATION (RGPH) DE 2006. ANALYSE DES RESULTATS DEFINITIFS. THEME 2: ETAT ET STRUCTURE DE LA POPULATION |url=http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20131113161626/http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |archive-date=13 November 2013 |publisher=MINISTÈRE DE L’ÉCONOMIE ET DES FINANCES, BURKINA FASO}}&lt;/ref&gt;

බටහිරින්, මැන්ඩේ භාෂා බහුලව කතා කරන අතර, වඩාත්ම ප්‍රමුඛ වන්නේ ඩියෝලා (ජුලා හෝ ඩියුලා ලෙසද හැඳින්වේ), බොබෝ, සැමෝ සහ මාර්කා ඇතුළු අනෙකුත් ඒවාය. ෆුලා බහුලව පැතිරී ඇත, විශේෂයෙන් උතුරේ. ගෝර්මන්චේ නැඟෙනහිරෙන් කතා කරන අතර, බිස්ස දකුණේ කතා කරයි.

=== සෞඛ්‍ය ===
2016 දී, සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා 60 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 61 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. 2018 දී වයස අවුරුදු පහට අඩු මරණ අනුපාතිකය සහ ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1000කට 76ක් විය.&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{cite web |title=Statistics in Burkina Faso |url=https://www.who.int/countries/bfa/en/ |publisher=[[World Health Organization]]}}&lt;/ref&gt; 2014 දී එහි වැසියන්ගේ මධ්‍ය වයස අවුරුදු 17ක් වූ අතර ඇස්තමේන්තුගත ජනගහන වර්ධන වේගය 3.05%ක් විය.&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''&lt;/ref&gt;

2011 දී සෞඛ්‍ය වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6.5% කි; මාතෘ මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 100000කට මරණ 300ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර වෛද්‍ය ඝනත්වය ජනගහනය 1000කට 0.05ක් ලෙස 2010 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2012 දී වැඩිහිටි HIV ව්‍යාප්තිය අනුපාතය (වයස අවුරුදු 15-49) 1.0% ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/burkinafaso/ UN AIDS: HIV/AIDS – adult prevalence rate]. Retrieved 25 July 2014.&lt;/ref&gt; 2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, ප්‍රසව සායනවලට සහභාගී වන ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතී.&lt;ref&gt;{{citation|title=UNAIDS World AIDS Day Report 2011|url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|publisher=UNAIDS|access-date=29 March 2012|archive-date=1 June 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වාර්තාවකට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ගැහැණු ළමයින් සහ කාන්තාවන්ගෙන් 72.5%ක් සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූලව පාලනය කරන ලද කාන්තා ලිංගික ඡේදනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://swap.stanford.edu/20091018142724/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/index.html Female genital mutilation and other harmful practices], WHI.int&lt;/ref&gt;

2001 දී සෞඛ්‍ය සඳහා මධ්‍යම රජයේ වියදම් 3%කි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Globalis – an interactive world map – Burkina Faso – Central government expenditures on health |url=http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&amp;Country=BF |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516041014/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&amp;Country=BF |archive-date=16 May 2011 |access-date=1 October 2009 |publisher=Globalis.gvu.unu.edu}}&lt;/ref&gt; 2009 වන විට, අධ්‍යයනවලින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ පුද්ගලයන් 100,000කට වෛද්‍යවරුන් 10ක් වැනි සුළු පිරිසක් සිටින බවයි.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &amp;#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1018&amp;Itemid=2045&amp;lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, පුද්ගලයන් 100,000 කට හෙදියන් 41 ක් සහ වින්නඹු මාතාවන් 13 ක් සිටියහ.&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &amp;#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1018&amp;Itemid=2045&amp;lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}&lt;/ref&gt; ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ 1993 සිට බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමීක්ෂණ තුනක් සම්පූර්ණ කර ඇති අතර තවත් සමීක්ෂණයක් 2009 දී සිදු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Burkina Surveys&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110816011006/http://www.measuredhs.com/countries/country_main.cfm?ctry_id=50&amp;c=Burkina%20Faso Burkina Faso DHS Surveys], measuredhs.com&lt;/ref&gt;

2016 වසරේ ඩෙංගු උණ රෝගයකින් රෝගීන් 20 දෙනෙකු මිය ගියා. ඔවාගඩෝගු හි දිස්ත්‍රික්ක 12න්ම මෙම රෝගයේ සිද්ධීන් වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-38078754|title=Dengue fever kills 20 in Burkina Faso|date=23 November 2016|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

=== ආගම් ===
[[File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|වම|thumb|නිර්මල පිළිසිඳ ගැනීමේ ආසන දෙව්මැදුර - ඔවාගඩෝගු]]
බුර්කිනා ෆාසෝහි ආගම පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන නොමඟ යවන සුළු විය හැක්කේ ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම බොහෝ විට ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන් සමඟ සමපාත වන බැවිනි. බුර්කිනා ෆාසෝගේ 2019 සංගණනයේ රජය වාර්තා කළේ ජනගහනයෙන් 63.8% ක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන බවත්, මෙම කණ්ඩායමේ බහුතරය සුන්නි ශාඛාවට අයත් වන බවත්,&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;report2010&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''&lt;/ref&gt; කුඩා සුළුතරයක් ෂියා ඉස්ලාමයට අනුගත වන බවත්ය.&lt;ref&gt;[http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf Mapping the Global Muslim Population. Estimate Range of Shia by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215111357/http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf|date=15 December 2016}}. Pew Forum, 2010&lt;/ref&gt; සුන්නි මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ටිජානියා සුෆි පිළිවෙල සමඟ හඳුනා ගනී.

2019 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 26.3% ක් ක්‍රිස්තියානීන් (20.1% රෝමානු කතෝලිකයන් සහ 6.2% රෙපරමාදු නිකායන්හි සාමාජිකයන්); 9.0%ක් ඩොගොන් ආගම වැනි සාම්ප්‍රදායික ස්වදේශික විශ්වාසයන් අනුගමනය කරයි, 0.2%ක් වෙනත් ආගම් ඇති අතර 0.7%කට කිසිවක් නැත.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;report20102&quot;&gt;[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''&lt;/ref&gt;

ඇනිමිස්ට් යනු රටේ සුද්-ඔවෙස්ට් කලාපයේ විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 48.1% ක් වේ.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;

=== අධ්‍යාපනය ===
[[File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|thumb|ගාන්ඩෝ ප්‍රාථමික පාසල. එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වන ඩිබෙඩෝ ෆ්‍රැන්සිස් කේරේ 2004 දී ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා අගා ඛාන් සම්මානය ලබා ගත්තේය.]]
බුර්කිනා ෆාසෝ හි අධ්‍යාපනය ප්‍රාථමික, ද්විතියික සහ උසස් අධ්‍යාපනය ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education – Burkina Faso |url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burkina-Faso-EDUCATION.html |access-date=1 October 2009 |publisher=Nationsencyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; උසස් පාසල සඳහා වසරකට CFA 25,000 (US$50) පමණ වැය වන අතර එය බොහෝ බුර්කිනාබේ පවුල්වල මාධ්‍යයන්ට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය. පිරිමි ළමයින්ට පාසල් අධ්‍යාපනයේදී මනාප ලැබේ; එබැවින් ගැහැණු ළමයින්ගේ අධ්‍යාපනය සහ සාක්ෂරතා අනුපාතය ඔවුන්ගේ පිරිමි සගයන්ට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. බාලිකා පාසල්වල අධ්‍යාපනයේ වැඩි වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ගැහැනු ළමයින්ට පාසල් අඩු මිලට ලබා දීම සහ ඔවුන්ට වැඩි ශිෂ්‍යත්ව ප්‍රදානය කිරීමේ රජයේ ප්‍රතිපත්තිය නිසාය.

ප්‍රාථමිකයේ සිට මධ්‍යම පාසලට, මධ්‍යම සිට උසස් පාසලට හෝ උසස් පාසලෙන් විද්‍යාලයට යාමට නම් ජාතික විභාග සමත් විය යුතුය. උසස් අධ්‍යාපන ආයතන අතරට ඔවාගඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය, බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි පොලිටෙක්නික් විශ්ව විද්‍යාලය සහ ගුරු පුහුණු ආයතනයක් වන කූඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර සමහර කුඩා පෞද්ගලික විද්‍යාල ඇත, නමුත් මේවා දැරිය හැකි වන්නේ ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසකට පමණි.

ඔවාගඩෝගු හි පිහිටි ඇමරිකානු පදනම් වූ පුද්ගලික පාසලක් වන ඔවාගඩෝගු (ISO) ජාත්‍යන්තර පාසල ද ඇත.

1990 දී 12.8% ක් වූ සාක්ෂරතා අනුපාතය 2008 දී 25.3% දක්වා දෙගුණ කිරීමට දැඩි උත්සාහයක් දැරුවද, 2008 UN සංවර්ධන වැඩසටහන් වාර්තාව බුර්කිනා ෆාසෝ ලොව පහළම සාක්ෂරතාව ඇති රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 2008 |title=UNDP Human Development Report 2007/2008 |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429033726/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |archive-date=29 April 2011 |access-date=13 January 2016}}. Palgrave Macmillan. 2007. {{ISBN|978-0-230-54704-9}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
[[File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|thumb|වෙස්මුහුණු විනියමා නර්තන ශිල්පියෙක්, 1970]]
[[File:Malika_slameuse.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malika_slameuse.jpg|thumb|මලිකා අවුට්තර, කවියා]]
බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වැදගත් ලෙස පවතින වාචික සම්ප්‍රදාය මත පදනම් වේ. 1934 දී, ප්‍රංශ ආක්‍රමණය අතරතුර, ඩිම්-ඩොලොබ්සම් ඔවුඩ්‍රෝගෝ ඔහුගේ මැක්සිම්ස්, පෙන්සීස් සහ ඩිවිනෙට්ස් මොසි (මැක්සිම්ස්, සිතුවිලි සහ ප්‍රහේලිකා ඔෆ් ද මෝසි) ප්‍රකාශයට පත් කළේය, එය මොසි ජනයාගේ වාචික ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තාවකි.&lt;ref name=&quot;KS&quot;&gt;{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;

නාසි බොනි සහ රොජර් නිකීමා වැනි 1960 ගනන්වල නිදහසින් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි බුර්කිනාබේ ලේඛකයින් කෙරෙහි වාචික සම්ප්‍රදාය දිගටම බලපෑමක් ඇති කළේය.&lt;ref name=&quot;TJA&quot;&gt;{{cite book|last=Allan|first=Tuzyline Jita|title=Women's Studies Quarterly: Teaching African Literatures in a Global Literary|publisher=[[Feminist Press]]|year=1997|page=86|url=https://books.google.com/books?id=QD8TgZVWugYC|isbn=978-1-55861-169-6|access-date=26 April 2014}}&lt;/ref&gt; 1960 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් වූ නාට්‍ය රචකයින් සංඛ්‍යාවේ වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;KS2&quot;&gt;{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}&lt;/ref&gt; 1970 ගණන්වල සිට, බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වර්ධනය වී ඇති අතර තවත් බොහෝ ලේඛකයින් ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;JM&quot;&gt;{{cite book|last=Marchais|first=Julien|title=Burkina Faso|publisher=Petit Futé|pages=91–92|url=https://books.google.com/books?id=6jsBLSzJWYsC|language=fr|isbn=978-2-7469-1601-2|year=2006|access-date=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ රඟහල සම්ප්‍රදායික බුර්කිනාබේ රංගනය සහ යටත් විජිත බලපෑම් සහ පශ්චාත් යටත් විජිත ප්‍රයත්නයන් සමඟ ග්‍රාමීය ජනතාව සුවිශේෂී ජාතික රංග ශාලාවක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා දැනුවත් කරයි. බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූල උත්සව දිගු කලක් වෙස්මුහුණු සමඟ නැටුම් සම්බන්ධ කර ඇත. ප්‍රංශ රංග කලාවේ දැඩි බලපෑමට යටත්ව යටත් විජිත සමයේ බටහිර පන්නයේ රංග කලාව පොදු විය. නිදහසත් සමඟම බුර්කිනා ෆාසෝ හි ග්‍රාමීය ජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ විනෝදාස්වාදය ලබා දීම අරමුණු කරගත් සංසද රංග ශාලාවෙන් ආභාෂය ලැබූ නව රංග ශෛලියක් පැමිණියේය.{{Citation needed|date=October 2022}}

ස්ලැම් කවිය රට තුළ ජනප්‍රියත්වය වැඩි වෙමින් පවතින අතර, එය ස්ලාම් කිවිඳියක වන මලිකා අවුට්රාරාගේ උත්සාහය හේතුවෙනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BURKINA FASO: On The Frontline Of The Struggle For Sexual Health And Rights In Burkina Faso |url=https://www.mewc.org/index.php/gender-issues/human-rights-of-women/9578-burkina-faso-on-the-frontline-of-the-struggle-for-sexual-health-and-rights-in-burkina-faso |access-date=23 February 2021 |website=www.mewc.org}}&lt;/ref&gt; ලේ පරිත්‍යාග කිරීම, ඇල්බිනිස්වාදය සහ COVID-19 හි බලපෑම වැනි ගැටළු පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමට ඇය සිය කුසලතා භාවිතා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=laguineenne |date=23 June 2019 |title=Malika La Slameuse, la reine des mots forts |url=https://www.laguineenne.net/malika-la-slameuse-la-reine-des-mots-forts/ |access-date=23 February 2021 |website=La Guinéenne |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite web |title=Don de sang : Malika la Slameuse et ses fans se mobilisent pour sauver des vies - leFaso.net |url=https://lefaso.net/spip.php?article99236 |access-date=23 February 2021 |website=lefaso.net |language=fr}}&lt;/ref&gt;

=== කලා සහ අත්කම් ===
ජනතාව අතර පොහොසත් සාම්ප්‍රදායික කලාත්මක උරුමයන් කිහිපයකට අමතරව, බුර්කිනා ෆාසෝහි, විශේෂයෙන් ඔවාගඩුගු හි විශාල කලාකරුවන්ගේ ප්‍රජාවක් ඇත. නිෂ්පාදනය කරන බොහෝ අත්කම් රටේ වර්ධනය වන සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා ය.

බුර්කිනා ෆාසෝ ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය ඔවාගඩොගු ද පවත්වයි. එය SIAO, Le Salon International de l' Artisanat de Ouagadougou ලෙස එහි ප්‍රංශ නාමයෙන් වඩාත් ප්‍රකට වන අතර එය වඩාත් වැදගත් අප්‍රිකානු හස්ත කර්මාන්ත ප්‍රදර්ශන වලින් එකකි.

=== ආහාර පිසීම ===
[[File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|වම|thumb|ඔවාගඩෝගු හි අලංකාර පින්තාරු කරන ලද කරවිල මාලය]]
බටහිර අප්‍රිකානු ආහාරවල සාමාන්‍ය, බුර්කිනා ෆාසෝගේ ආහාර පිසීම පදනම් වී ඇත්තේ බඩ ඉරිඟු, මෙනේරි, සහල්, බඩ ඉරිඟු, රටකජු, අර්තාපල්, බෝංචි, අල සහ බණ්ඩක්කා යන ප්‍රධාන ආහාර මත ය. සත්ව ප්‍රෝටීන් බහුලව ලැබෙන ප්‍රභවයන් වන්නේ කුකුල් මස්, කුකුල් බිත්තර සහ මිරිදිය මාළු ය. සාමාන්‍ය බුර්කිනාබේ පානයක් වන්නේ බන්ජි හෝ පාම් වයින් ය, එය පැසුණු තල් යුෂ වේ; සහ සූම්-කොම්, හෝ &quot;ධාන්‍ය ජලය&quot; බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික පානය ලෙස සැලකේ. සූම්-කොම් කිරි වැනි පෙනුමක් සහ සුදු පැහැයක් ගනී, ජලය සහ ධාන්‍ය පදනමක් ඇති, අයිස් කැට සමඟ පානය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. වඩාත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, බුර්කිනා ප්‍රදේශයේ, පැසුණු මෙනේරි වලින් සාදන ලද පානයක් වන ඩෝලෝ ඔබට හමුවනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=article in French on Burkinabe Zoom-kom |url=http://sinotables.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1217:lhumeur-de-dom-zoom-kom-la-boisson-star-des-burkinabes&amp;catid=48:encontinu-secondtwo-droite}}&lt;/ref&gt;

=== සිනමාව ===
බුර්කිනා ෆාසෝ සිනමාව බටහිර අප්‍රිකානු සහ අප්‍රිකානු චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ වැදගත් කොටසකි.&lt;ref&gt;Spaas, Lieve (2000) &quot;Burkina Faso,&quot; in ''The Francophone Film: A Struggle for Identity,'' pp.&amp;nbsp;232–246. Manchester: Manchester University Press, {{ISBN|0719058619}}.&lt;/ref&gt; 1969 දී චිත්‍රපට සතියක් ලෙස දියත් කරන ලද FESPACO (Festival Panafricain du Cinéma et de la Télévision de Ouagadougou) චිත්‍රපට උළෙල පිහිටුවීමත් සමඟ අප්‍රිකානු සිනමාවට බුර්කිනාගේ දායකත්වය ආරම්භ විය. රටේ බොහෝ සිනමාකරුවන් ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර ජාත්‍යන්තර ත්‍යාග දිනා ඇත.

වසර ගණනාවක් තිස්සේ පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ගේ සම්මේලනයේ (FEPACI) මූලස්ථානය ඔවාගඩෝගු හි පැවති අතර, 1983 දී ජනාධිපති සංකරාගේ උද්යෝගිමත් සහයෝගය සහ අරමුදල් මගින් අකර්මණ්‍ය වූ කාල පරිච්ඡේදයකින් ගලවා ගන්නා ලදී. (2006 දී FEPACI හි ලේකම් කාර්යාලය දකුණු අප්‍රිකාවට සංක්‍රමණය විය, නමුත් සංවිධානයේ මූලස්ථානය තවමත් ඔවාගඩෝගු හි ඇත.) බුර්කිනා ෆාසෝ හි හොඳම අධ්‍යක්ෂවරුන් අතර ගැස්ටන් කබෝරේ, ඉඩ්‍රිසා ඔවුඩ්රෝගෝ සහ ඩැනි කූයාතේ වේ.&lt;ref&gt;Turégano, Teresa Hoefert (2005) ''African Cinema and Europe: Close-Up on Burkina Faso'', Florence: European Press Academic, {{ISBN|888398031X}}.&lt;/ref&gt; බුර්කිනා විසින් ලෙස් බොබොඩියුෆ් වැනි ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි. ඔඩ්‍රෝගෝ, කබෝරේ, යාමියෝගෝ සහ කූයාතේ වැනි ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි.

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:Burkina_team.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_team.png|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම තරඟයක් අතරතුර සුදු ඇඳුමින් සැරසී සිටී]]
බුර්කිනා ෆාසෝ හි ක්‍රීඩාව පුළුල්ව පැතිරී ඇති අතර පාපන්දු, පැසිපන්දු, පාපැදි, රග්බි සංගමය, අත්පන්දු, ටෙනිස්, බොක්සිං සහ සටන් කලාවන් ඇතුළත් වේ. පාපන්දු යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන අතර එය වෘත්තීයමය වශයෙන් සහ අවිධිමත් ලෙස රට පුරා නගර සහ ගම්වල ක්‍රීඩා කරයි. ජාතික කණ්ඩායම &quot;Les Etalons&quot; (&quot;stallions&quot;) යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ යෙනෙන්ගා කුමරියගේ පුරාවෘත්ත අශ්වයා ගැන ය.

1998 දී බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දුන් අතර ඒ සඳහා බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි ඔම්නිස්පෝර්ට් ක්‍රීඩාංගනය ඉදි කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දකුණු අප්‍රිකාවේ පැවති අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා අවසන් මහා තරගයට පැමිණි නමුත් පසුව නයිජීරියාව හමුවේ ගෝල 0-1ක් ලෙස පරාජයට පත් විය. රට දැනට FIFA ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල 53 වැනි ස්ථානයේ පසුවන අතර, ඔවුන් කිසි දිනක FIFA ලෝක කුසලානයකට සුදුසුකම් නොලබන නමුත් මෑත වසරවලදී දියුණුවක් පෙන්නුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The FIFA/Coca-Cola World Ranking |url=https://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007050949/http://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |archive-date=7 October 2011 |access-date=4 February 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

බාස්කට්බෝල් යනු පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම බොහෝ ජනප්‍රියත්වය ලබන තවත් ක්‍රීඩාවකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Keim|first=Marion|title=Sport and Development Policy in Africa – Results of collaborative study of selected country cases|publisher=SUN PRESS|date=2014|orig-year=1st pub. 2014|pages=206|chapter=COUNTRY PROFILE OF SPORT AND DEVELOPMENT – Sport and Popularity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8jsrAwAAQBAJ&amp;q=burkina+faso+most+popular+sport&amp;pg=PA57|isbn=978-1-920689-20-9}}&lt;/ref&gt; මහාද්වීපයේ ප්‍රධාන පැසිපන්දු ඉසව්ව වන ඇෆ්‍රොබාස්කට් සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ විට රටේ පිරිමි ජාතික කණ්ඩායම එහි වඩාත්ම සාර්ථක වසර 2013 දී තිබුණි.

2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී, මලල ක්‍රීඩක හියුස් ෆැබ්රිස් සැන්ගෝ පිරිමි තුන් පිම්ම ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගනිමින් බුර්කිනා ෆාසෝගේ පළමු ඔලිම්පික් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/olympics/2021/08/05/hugues-fabrice-zango-burkina-faso-triple-jump-medal/|title=The thing about poignant triple-jump moments? They sneak up on you.|last1=Culpepper|first1=Chuck|date=5 August 2021|newspaper=The Washington Post|access-date=10 August 2021}}&lt;/ref&gt; ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝහි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ද වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝ සමාජ 10 ලීගයක් පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Cricket in Francophone Africa: Report from Burkina Faso and Côte d'Ivoire |url=https://emergingcricket.com/insight/cricket-in-francophone-africa-report-from-burkina-faso-and-cote-divoire/ |access-date=25 January 2022 |website=Emerging Cricket |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== සංගීතය ===
බුර්කිනා ෆාසෝ සංගීතයට විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 60 ක ජන සංගීතය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර කේන්ද්‍රගතව පිහිටා ඇති මොසි ජනතාව ජනගහනයෙන් 40%ක් වන අතර දකුණින් මොසි භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධ ගුර් භාෂා කතා කරන ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි ජනගහනය වෙරළබඩ ප්‍රාන්ත දක්වා විහිදේ. උතුරු හා නැඟෙනහිර ප්‍රදේශවල සහේල්හි ෆුලානි ප්‍රමුඛ පෙළේ, දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල මැන්ඩේ භාෂා බහුලව දක්නට ලැබේ. ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි. බුර්කිනාබේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතය අඛණ්ඩව දියුණු වී ඇති අතර සංගීත ප්‍රතිදානය බෙහෙවින් විවිධ වේ. ජනප්‍රිය සංගීතය බොහෝ දුරට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඇත: බුර්කිනා ෆාසෝ තවමත් විශාල පෑන්-අප්‍රිකානු සාර්ථකත්වයක් නිපදවා නැත.

=== ජනමාධ්‍ය ===
[[File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|thumb|2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඔවාගඩෝගෝ හි කැමරා ශිල්පියෙකි]]
ජාතියේ ප්‍රධාන මාධ්‍ය ආයතනය වන්නේ එහි රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබන ඒකාබද්ධ රූපවාහිනී සහ ගුවන්විදුලි සේවාව වන Radiodiffusion-Télévision Burkina (RTB) ය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Radiodiffusion-Télévision Burkina |url=http://www.rtb.bf/ |access-date=1 October 2009 |publisher=Rtb.bf}}&lt;/ref&gt; RTB මධ්‍යම තරංග (AM) දෙකක් සහ FM සංඛ්‍යාත කිහිපයකින් විකාශනය කරයි. RTB වලට අමතරව, පුද්ගලික සතු ක්‍රීඩා, සංස්කෘතික, සංගීතය සහ ආගමික FM ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන ඇත. RTB 4.815 සහ 5.030 MHz මත 100 kW සම්ප්‍රේෂකයක් භාවිතා කරමින් ඔවාගඩෝගු අගනුවර සිට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ලොව පුරා කෙටි තරංග ප්‍රවෘත්ති විකාශනයක් (Radio Nationale Burkina) පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref&gt;Radio Station World, ''[http://radiostationworld.com/locations/burkina_faso/ Burkina Faso: Governmental Broadcasting Agencies]''&lt;/ref&gt;

බුර්කිනා ෆාසෝ හි ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ මාධ්‍ය වර්ධනය කිරීමට ගත් උත්සාහයන් අතරමැදි වී ඇත. 1998 දී ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදී නෝබට් සොන්ගෝ, ඔහුගේ සහෝදර අර්නස්ට්, ඔහුගේ රියදුරු සහ තවත් පුද්ගලයෙකු නාඳුනන ප්‍රහාරකයන් විසින් ඝාතනය කර සිරුරු පුළුස්සා දමන ලදී. අපරාධය කිසිදා විසඳුනේ නැත.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ස්වාධීන විමර්ශන කොමිෂන් සභාවක් පසුව නිගමනය කළේ නෝබට් සොන්ගෝ දේශපාලන හේතූන් මත මරා දැමුවේ ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේගේ සොහොයුරා වන ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේගේ රියදුරුවරයෙකු වූ ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කළ විමර්ශන කටයුතු නිසා බවයි.&lt;ref name=&quot;en.rsf.org&quot;&gt;Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Outrageous Denial of Justice&quot;&gt;Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006&lt;/ref&gt;

1999 ජනවාරියේදී, 1998 ජනවාරි මාසයේදී වධහිංසා පැමිණවීමෙන් මිය ගිය ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේට චෝදනා එල්ල විය. පසුව අභියාචනයකින් පසුව හමුදා අධිකරණයක් විසින් එම චෝදනා ඉවත් කරන ලදී. 2000 අගෝස්තු මාසයේදී, ඔවුඩ්රෝගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයාගේ පුද්ගලික ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයන් පස් දෙනෙකුට (Regiment de la Sécurité Présidentielle, or RSP) චෝදනා එල්ල විය. RSP සාමාජිකයන් වන මාර්සෙල් කෆන්ඩෝ, එඩ්මන්ඩ් කෝමා, ඔසේනි යාරෝ සහනෝබට් සොන්ගෝ ඝාතනයේ සැකකරුවන් ලෙස විමර්ශනය කරන ලද අතර, ඔවුඩ්රෝගෝ නඩුවේ වරදකරුවන් වී දීර්ඝ සිර දඬුවම් නියම කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;en.rsf.org2&quot;&gt;Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Outrageous Denial of Justice2&quot;&gt;Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006&lt;/ref&gt;

නෝබට් සොන්ගෝගේ මරණයෙන් පසු, සොන්ගෝ විමර්ශනය සහ මාධ්‍යවේදීන්ට සැලකීම සම්බන්ධයෙන් විරෝධතා කිහිපයක් රජයේ පොලිසිය සහ ආරක්ෂක අංශ විසින් වළක්වා හෝ විසුරුවා හරින ලදී. 2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනප්‍රිය ගුවන්විදුලි රෙගේ ධාරකයෙකු වන කරීම් සාමාට, රෙගේ ගීත ඇතුළත් රජයේ අසාධාරණය සහ දූෂණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක විවරණ ඇතුළත් කර ඇත, ඔහුට මරණ තර්ජන කිහිපයක් එල්ල විය.&lt;ref&gt;IFEX, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2007/04/30/radio_station_temporarily_pulls/ Radio Station Temporarily Pulls Programme After Host Receives Death Threats]'', 26 April 2007&lt;/ref&gt;

පසුව සාමාගේ පුද්ගලික මෝටර් රථය Ouaga FM පුද්ගලික ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානයෙන් පිටතදී නාඳුනන විනාශකාරීන් විසින් පුළුස්සා දමන ලදී.&lt;ref&gt;FreeMuse.org, ''[http://freemuse.org/archives/928 Death threat against Reggae Radio Host] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426215002/http://freemuse.org/archives/928|date=26 April 2014}}'', 3 May 2007&lt;/ref&gt; ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුව (CPJ) ජනාධිපති කොම්පාරේ වෙත ලිපියක් යවමින්, රජය විවේචනය කළ බුර්කිනා ෆාසෝහි මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ගුවන්විදුලි විචාරකයන්ට විද්‍යුත් තැපෑලෙන් මරණ තර්ජන යැවීම ගැන විමර්ශනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.&lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']&lt;/ref&gt; 2008 දෙසැම්බරයේදී, ඔවාගඩෝගු හි පොලිසිය, නොවිසඳුණු සොන්ගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් නව විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටි විරෝධතා පා ගමනක නායකයින්ගෙන් ප්‍රශ්න කළේය. පෙළපාලි ගිය අය අතර බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගමයේ සභාපති ජීන් ක්ලෝඩ් මෙඩා ද විය.&lt;ref&gt;Keita, Mohamed, ''[http://cpj.org/blog/2008/12/burkina-faso-police-question-zongo-protesters.php#more Burkina Faso Police Question Zongo Protesters]'', Committee to Protect Journalists, 15 December 2008&lt;/ref&gt;

=== සංස්කෘතික උත්සව සහ සිදුවීම් ===
සෑම වසර දෙකකට වරක්,  මහාද්වීපයේ විශාලතම අප්‍රිකානු සිනමා උළෙල (පෙබරවාරි, ඔත්තේ වසර) වන ඔවාගඩෝගු (FESPACO) හි පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී උළෙල පවත්වයි.

1988 සිට සෑම වසර දෙකකට වරක් පවත්වනු ලබන, ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය, ඔවාගඩෝගු (SIAO), චිත්‍ර සහ හස්ත කර්මාන්ත සඳහා අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම වැදගත් වෙළඳ ප්‍රදර්ශනයකි (ඔක්තෝබර් අග - නොවැම්බර් මුල, වසර පවා).

එසේම සෑම වසර දෙකකට වරක්, ඔබ්රිටෙන්ගා පළාතේ ඔවාගඩෝගු සිට කිලෝමීටර් 35 (සැතපුම් 22) පමණ දුරින් පිහිටි අඩවියක Symposium de sculpture sur granit de Laongo පැවැත්වේ.

බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික සංස්කෘතික සතිය, එහි ප්‍රංශ නාමය වන La Semaine Nationale de la culture (SNC) මගින් වඩාත් ප්‍රචලිත, බුර්කිනා ෆාසෝහි වඩාත් වැදගත් සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම්වලින් එකකි. එය රටේ දෙවන විශාලතම නගරය වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි සෑම වසර දෙකකට වරක් පැවැත්වෙන ද්විවාර්ෂික උත්සවයකි.

සාම්ප්‍රදායික වෙස් මුහුණු සැමරීමේ ජාත්‍යන්තර උත්සවය ජාත්‍යන්තර ඩෙස් මාස්ක් එට් ඩෙස් ආර්ට්ස් (ෆෙස්ටිමා) සෑම වසර දෙකකට වරක් ඩෙඩොගු හිදී පැවැත්වේ.

== යොමු කිරීම්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em}}{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>clz8ofbga2nnv548naieg98s5dzh03p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (miscellaneous)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23867</id>
    <revision>
      <id>783878</id>
      <parentid>774091</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>16264</id>
      </contributor>
      <comment>/* Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>783878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141346" sha1="no1pjnuyibp991derttr4y4yu1u31nq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Villagepumppages|Miscellaneous|The '''miscellaneous''' section of the කෝපි කඩේ is used to post messages that do not fit into any other category. Please post on the [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (policy)|policy]], [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (technical)|technical]], or [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (proposals)|proposals]] pages, or - for assistance - at the [[Wikipedia:Help desk|help desk]], rather than here, if at all appropriate. For general knowledge questions, please use the [[WP:RD|reference desk]].|WP:VPM}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;{{පරිශීලක:MiszaBot/config
|archive = විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (miscellaneous)/Archive %(counter)d
|algo = old(26w)
|counter = 15
|maxarchivesize = 50T
|archiveheader = {{විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ/සංරක්ෂිත ශීර්ෂකය}}
|minthreadsleft = 20
}}&lt;!--

--&gt;{{cent}}__TOC__
{{Clear}}
{{anchor|below_toc}}
&lt;/noinclude&gt;
[[Category:Non-talk pages that are automatically signed]]
[[Category:විකිපීඩියා දැන්වීම්පුවරු|{{PAGENAME}}]]

== Reusing references: Can we look over your shoulder? ==

''Apologies for writing in English.''

The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references.

* The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here].
* Interviews can be conducted in English, German or Dutch.
* [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]].
* Sessions will be held in January and February.
* [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.]
* Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment.

We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]]
&lt;!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25956752 --&gt;

== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''

Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.&lt;br&gt; 
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''

The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.

For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.&lt;br&gt;We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&amp;oldid=26055343 --&gt;

== Feminism and Folklore 2024 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''

-- [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,

I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. 

Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,

I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. 

Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. 

A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks.

Please look forward to hearing about the next steps soon.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:24, 12 පෙබරවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26160150 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26166467 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 මාර්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26276337 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Dear all,

This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. 

Here are the key planned dates:

*  May 2024: Call for candidates and call for questions
*  June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5]
*  June-August 2024: Campaign period
*  End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period
*  October–November 2024: Background check of selected candidates
*  Board's Meeting in December 2024: New trustees seated

Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan.

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]].

Best regards,

[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group)

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57, 12 මාර්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26349432 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 අප්‍රේල් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;Hello all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].

This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.

Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].

We look forward to your participation!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:22, 14 මැයි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]

Dear community members,

The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. 

You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. 

You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.

On behalf of the CAC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:26, 22 මැයි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello,

The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. 

We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term:

* North America (USA and Canada)
** –
* Northern and Western Europe
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Latin America and Caribbean
** –
* Central and East Europe (CEE)
** —
* Sub-Saharan Africa
** –
* Middle East and North Africa
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* East, South East Asia and Pacific (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* South Asia
** –

The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term:

* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hi everyone,

The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading.

'''What is the Wikimedia Movement Charter?'''

The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

'''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”'''

Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote.

'''Movement Charter ratification vote'''

Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta.

If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].

On behalf of the MCDC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:45, 11 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading.

Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]].

After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further.

If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].

On behalf of the CEC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:52, 25 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''.

If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. 

On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:46, 8 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;U4C Special Election - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.

The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].

In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimedia Movement Charter ratification voting results&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.  

As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.

The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: 

'''Individual vote:'''

Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).

'''Affiliates vote:'''

Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).

'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''

The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].  

With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.

We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.

The Charter Electoral Commission,

[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:52, 18 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== වික්ෂනරි පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ==

වික්ෂනරිය තුළ, නව පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ගැන ඔබ දැනුවත් ද? 2024-07-31 දිනෙන් අවසන් වන ඡන්ද විමසීමක් මේ මොහොතේ දී ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතියි. ඔබට මෙම ව්‍යාපෘතිය තුළ ගිණුමක් පවතියි නම්, හැකි ඉක්මනින් ඡන්ද විමසීම් පිටුව වෙත යන්න.

* [[:wikt:si:වික්ෂනරි:පරිපාලකවරු#Lee]]

ඔබගේ සහාය හෝ විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන්න. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 07:03, 24 ජූලි 2024 (යූටීසී)

:සිහි කැඳවීම: මෙම ඡන්ද විමසීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ තව දින තුනක් (3) පමණි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:47, 28 ජූලි 2024 (යූටීසී)

== විකිපොත් පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ==

විකිපොත් තුළ, නව පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ගැන ඔබ දැනුවත් ද? 2024-07-31 දිනෙන් අවසන් වන ඡන්ද විමසීමක් මේ මොහොතේ දී ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතියි. ඔබට මෙම ව්‍යාපෘතිය තුළ ගිණුමක් පවතියි නම්, හැකි ඉක්මනින් ඡන්ද විමසීම් පිටුව වෙත යන්න.

* [[:b:si:විකිපොත්:පරිපාලකවරු#Lee]]

ඔබගේ සහාය හෝ විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන්න. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:25, 25 ජූලි 2024 (යූටීසී)

:සිහි කැඳවීම: මෙම ඡන්ද විමසීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ තව දින තුනක් (3) පමණි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:47, 28 ජූලි 2024 (යූටීසී)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:48, 27 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.

'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:31, 6 අගෝස්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].

'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:

* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. 
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.

Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
&lt;section end=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=27309345 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==

Hi all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].

This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.

Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 23:19, 22 අගෝස්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].

I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:

* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz

The following seats were not filled during this special election:

* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].

On behalf of the U4C and the Elections Committee,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board.

Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]].

When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 12:14, 3 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;i&gt;Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.&lt;/i&gt;{{tracked|T66315}}

Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''General''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''In Other Projects''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section.

We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the   [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;We welcome your feedback and questions.&lt;br&gt; [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 18:58, 27 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27524260 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted.

The following four candidates were the most voted:

# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]

While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]]

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group

&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27601062 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==

Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27535421 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==

Hello everyone,

The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone &lt;https://zonestamp.toolforge.org/1732896000&gt;). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: &lt;https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024&gt;.

This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.

Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Proposal to enable the &quot;Contribute&quot; entry point in Sinhalese Wikipedia ==

{{Int:Hello}} Sinhalese Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called &quot;Contribute&quot; to your Wikipedia.

The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.

Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Sinhalese Wikipedia.

'''Who can access it'''

Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the &quot;Contribute&quot; icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to &quot;view contributions&quot; is also available to access the list of your contributions.

[[ගොනුව:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]                             [[ගොනුව:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]

For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the &quot;Contributions&quot; option unless they change it to the &quot;Contribute&quot; manually.

This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the &quot;Contributions&quot; entry point as default.          

We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024.

We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the &quot;Contribute&quot; entry point in your Wikipedia.

We look forward to your response soon.

Thank you!

On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 04:18, 28 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28074658 --&gt;

== Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

{{int:Hello}} Wikipedians,

Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations!

The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody!

For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month.

If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: &lt;code&gt;Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org&lt;/code&gt; in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page.

Thank you!

On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]].
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 22:15, 21 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&amp;oldid=28153450 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 02:36, 29 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 02:36, 29 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 පෙබරවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 08:29, 22 පෙබරවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 මාර්තු 2025 (යූටීසී)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:56, 13 මාර්තු 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

16:11, 16 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|සාකච්ඡාව]])&lt;/bdi&gt; 22:07, 15 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 03:08, 28 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|සාකච්ඡාව]]) 16:47, 29 මැයි 2025 (යූටීසී)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== Help needed with translating User Interface message strings ==

Hello Wikimedians

I hope this message finds you well! We have some User Interface message strings that need your help to be translated into Sinhala. Right now, they're at 0 percent, and it would be fantastic to get them fully localized.

@[[පරිශීලක:BuddhikaW88|BuddhikaW88]], @[[පරිශීලක:IDB.S|IDB.S]] and @[[පරිශීලක:Lee|Lee]], thank you for all your contributions in this Wikipedia. Maybe you are interested in volunteering to translate the message strings, and anyone else interested in jumping in and lending a hand. Below is the link for the message strings on translatewiki:

* [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-contenttranslation-automatic-translation&amp;language=si&amp;filter=%21translated&amp;action=translate https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-contenttranslation-automatic-translation&amp;language=el&amp;filter=%21translated&amp;action=translate]

If you haven’t used [https://translatewiki.net/ translatewiki.net] before, no worries! Here’s what you need:

* A good grasp of both English and Sinhala.
* A TranslateWiki account (your wiki account won’t work here, but you can easily create one with your existing Wiki details, so you don’t have to remember anything new).
* A willingness to follow some simple instructions!

Once you’ve got your account set up, you’ll need to translate a few random messages for the site to authenticate your knowledge of the language. After that, you can dive right into the translations using the links above.

Thanks so much for helping! If you have any questions or need help, let me know.

[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 06:34, 7 ජූනි 2025 (යූටීසී)

:Last time I tried working with translatewiki, it was 2021-04-08, and I couldn't do it. I asked for help in my talk page, but nobody was there. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 06:39, 7 ජූනි 2025 (යූටීසී)
::Sorry about not getting the help you needed to get started. You can check out [[mediawikiwiki:Help:Extension:Translate/Translation_example|this resource]] and see if it will help. You can also ask a specific person, User: BuddhikaW88, for help directly. Thank you! [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 23:21, 9 ජූනි 2025 (යූටීසී)
:::Thanks. I'll try one more time then. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 06:21, 10 ජූනි 2025 (යූටීසී)
:Thank you so much, @[[පරිශීලක:BuddhikaW88|BuddhikaW88]]! I truly appreciate your swift work on this. [[:el:Χρήστης:UOzurumba_(WMF)|UOzurumba (WMF)]] [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 23:23, 9 ජූනි 2025 (යූටීසී)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 ජූනි 2025 (යූටීසී) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:44, 17 ජූනි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 ජූනි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 04:48, 9 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 නොවැම්බර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:21, 18 ජනවාරි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 ජනවාරි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;</text>
      <sha1>no1pjnuyibp991derttr4y4yu1u31nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බිලාවල් රාගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23950</id>
    <revision>
      <id>783875</id>
      <parentid>719881</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5097" sha1="o2nn57b9ub37u93swubcoih7bvr1j1s" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox raga
| name                      = Bilaval
| image_name                = Brooklyn Museum - Bilavala Ragini - 2.jpg
| image_alt                 = Late 18th century miniature of the Bilavala Ragini
| thaat                     = [[Bilaval (thaat)|Bilaval]]
| type                      = Sampurna (7 by 7 )
| time                      = 
| season                    = 
| arohana                   = Sa Re Ga ma, Ga Pa, Dha Ni Dha Ni Sa'
| avarohana                 = Sa' Ni Dha, Pa, ma Ga, Ma Re Sa
| vadi                      = ධ
| samavadi                  = ග
| pakad                     = {{ubl|Ga Re, Ga Pa Dha Pa, ma Ga, ma Re Sa
 | Ga Re Ga Pa, Dha Ni Sa'
 | Sa' Ni Dha Pa, ma Ga Ma Re Sa}}
| chalan                    = 
| synonym                   = Bilawal
| equivalent                = {{ubl|[[Sankarabharanam (raga)|Sankarabharanam]] | [[Ionian mode]]}}
| similar                   = 
}}
'''බිලාවල් රාගය''' [[හින්දුස්ථානී සංගීතය|හින්දුස්ථානී සංගීතයට]] අයත් සරල මූලික රාගයකි. මෙය බිලාවල් මේලය ආශ්‍රිත රාගයයි. ආධුනිකයන්ට සුවිශේෂී වන මෙය නිමැවන ලද්දේ [[අමීර් ඛුෂ්රු පඬිතුමා]] විසිනි. මෙය 2007 වසරේ සිට [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජයේ]] අධ්‍යයන පොදු සහතික පත්‍ර  (සා.පෙ.) විභාගය සඳහා වූ නව විෂය නිර්දේශය යටතේ සිසුනට නිර්දේශිත ය. අන් රාග සේ ම මීට ද [[සර්ගම් ගීත|සර්ගම්]], [[ලක්‍ෂණ ගීත|ලක්‍ෂණ]] හා [[මධ්‍යලය ගීත|මධ්‍යලය]] ගීත ඇතුලත් වේ.

{{හින්දුස්ථානී සංගීතය}}

==රාග විවරණ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! බිලාවල් රාගය || රාග විවරණ
|-
| ථාටය (මේලය) || බිලාවල්
|-
| ආරෝහණ || ස, රි, ග, ම, ප, ධ, නි, ස
|-
| අවරෝහණ || ස, නි, ධ, ප, ම, ග, රි, ස
|-
|ජාතිය
|සම්පූර්ණ - සම්පූර්ණ 
|-
| වාදී ස්වරය || ධ
|-
| සංවාදී ස්වරය || ග
|-
| මුඛ්‍යාංගය || ග රි ග ප ධ නි ස
|-
| ගායන සමය || දිවා ප්‍රථම ප්‍රහරය
|-
| රස || ශාන්ති හා ශෘංගාර
|}

==සර්ගම් ගීතය==
බිලාවල් රාගය සඳහා වූ එක් සර්ගම් ගීතයක් පහතින් දැක්වේ.

:::::::තාලය- ත්‍රිතාලය&lt;br /&gt;
ස්ථායි
:X &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;/2 &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;/ 0&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;/ 3
:G P D N / S - D P / M G M R / S R S -
:G - M R / G P D N / S N D P / M G R S
අන්තරා
:P P D N / S - S S / D N S R / S N D P
:G R S N / D P N D / S N D P / M G R S

==ලක්‍ෂණ ගීතය==
බිලාවල් රාගය සඳහා වූ එක් ලක්‍ෂණ ගීතයක් පහතින් දැක්වේ.&lt;br /&gt;
[[ගොනුව:Bilaval Lakshana.JPG|400px]]

==බිලාවල් ථාටයට අයත් අනිකුත් රාග==
#[[දේශ්කාර්]]
#[[හම්සධ්වානි]]
#[[ශන්කරා රාගය|ශන්කරා]]
#[[කුකුභ්]]
#[[ශුඛියා]]
#[[ශුක්ල රාගය|ශුක්ල]]
#[[දේවගිරි රාගය|දේවගිරි]]
#[[අලහෛය බිලාවල්]]

==බාහිර සබැඳුම්==
* [http://www.itcsra.org/sra_others_samay_index.html SRA on Samay and Ragas]
* [http://www.itcsra.org/sra_raga/sra_raga_that/sra_raga_that_index.html SRA on Ragas and Thaats]
* [http://www.sawf.org/music/articles.asp?pn=Music රාජන් පරික්කාර්ගේ රාගලිපි]
* [http://www.gurmatsangeetproject.com/  Gurmat Sangeet Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217121606/http://www.gurmatsangeetproject.com/ |date=2012-02-17 }}
* [http://www.rajacademy.com/  ආසියානු සංගීතය පිළිබඳ රාජ් විද්‍යායතනය]
* [http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan/ Sikhnet: Shabad for Printing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119062900/http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan |date=2008-11-19 }}
{{හින්දුස්ථානී සංගීත පිටු අවසානය}}
[[Category:සංගීතය]]
[[Category:රාග]]</text>
      <sha1>o2nn57b9ub37u93swubcoih7bvr1j1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>783870</id>
      <parentid>783760</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T01:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57357" sha1="8osp1m6gl2w0hvpk1jx3r0rnhr1q2uc" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>8osp1m6gl2w0hvpk1jx3r0rnhr1q2uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>783877</id>
      <parentid>783791</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36614" sha1="m7tlsurgbotflsecq332updhsjkqggv" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>m7tlsurgbotflsecq332updhsjkqggv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සියෙරා ලියෝන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41652</id>
    <revision>
      <id>783883</id>
      <parentid>718156</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T06:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32789" sha1="58paie4ihb458zh2jfkuv9ld75o4hpw" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = සියෙරා ලියොන් ජනරජය
| common_name            = සියෙරා ලියොන්
| native_name            = {{native name|kri|Ripɔblik fɔ Siera Liɔn}}
| image_flag             = Flag of Sierra Leone.svg
| alt_flag               = 
| flag_caption           = ජාතික ධජය
| image_coat             = Coat of arms of Sierra Leone.svg
| symbol_type            = ජාතික ලාංඡනය
| national_motto         = &quot;එකමුතුව, නිදහස, යුක්තිය&quot;
| national_anthem        = &quot;[[උසස් අපි ඔබව උසස් කරමු, නිදහස් රාජධානිය]]&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Sierra Leone's national anthem.ogg]]}}
| image_map              = Sierra Leone (orthographic projection).svg
| map_caption            = {{map caption|location_color=dark green}}
| capital                = ෆ්‍රීටවුන්
| coordinates            = {{Coord|08|30|00|N|12|06|00|W|type:adm1st_region:SL-W|display=inline,title}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]&lt;!-- DO NOT add [[Bengali language]] here. Please start a conversation at the talk page to reach a consensus before adding Bengali language to this parameter. --&gt;
| national_languages     = [[ක්‍රියෝ භාෂාව|ක්‍රියෝ]]{{citation needed|date=September 2024}}
| languages_type         = Spoken and national languages&lt;ref&gt;{{cite web |editor1-first=M. Paul |editor1-last=Lewis |editor2-first=Gary F. |editor2-last=Simons |editor3-first=Charles D. |editor3-last=Fennig |year=2015 |title=Liberia |website=[[Ethnologue]] |edition=18th |location=Dallas, Texas |publisher=SIL International |url=http://www.ethnologue.com/country/lr/languages}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
|35.5% මෙන්ඩේ ජනතාව
|33.2% ටෙම්නේ ජනතාව
|6.4% ලිම්බා ජනතාව (සියෙරා ලියොන්)
|4.4% කොනෝ ජනතාව
|3.4% සියරා ලියොන්හි ෆුලා ජනතාව
|2.9% සුසු ජනතාව
|2.9% ලොකෝ ජනතාව
|2.8% කොරන්කෝ ජනතාව
|2.6% ෂර්බ්‍රෝ ජනතාව
|2.4% සියරා ලියොන්හි මැන්ඩිංගෝ ජනතාව
|1.3% සියෙරා ලියොන් ක්‍රියෝල් ජනතාව
}}
| ethnic_groups_year     = 2015&lt;ref name=&quot;Census2015&quot;/&gt;
| religion               = {{unbulleted list
|78% ඉස්ලාම්
|21% ක්‍රිස්තියානි
|1% වෙනත්
}}
| religion_ref           = &lt;ref name=religions /&gt;
| demonym                = සියෙරා ලියෝනියන්
| government_type        = [[ඒකීය රාජ්‍යය]] [[ජනාධිපති ක්‍රමය]] [[ජනරජය]]
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_name1           = {{nowrap|[[ජුලියස් මාඩා බයෝ]]}}
| leader_title2          = උප ජනාධිපති
| leader_name2           = {{nowrap|[[මොහොමඩ් ජුල්ඩේ ජලෝහ්]]}}
| leader_title3          = ප්‍රධාන ඇමති
| leader_name3           = {{nowrap|[[ඩේවිඩ් සෙන්ගේ]]}}
| leader_title4          = කථානායක
| leader_name4           = {{nowrap|[[අබාස් චර්නෝර් බුන්ඩු]]}}
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| sovereignty_type       = [[ස්වාධීනත්වය]]
| sovereignty_note       = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින්
| established_event1     = ඩොමීනියන්
| established_date1      = 1961 අප්‍රේල් 27
| established_event2     = ජනරජය
| established_date2      = 1971 අප්‍රේල් 19
| area_km2               = 71,740
| area_rank              = 117 වෙනි &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = 27,699
| percent_water          = 1.1
| population_estimate    = 8,908,040&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Sierra Leone|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 100 වෙනි
| population_density_km2 = 124
| population_density_sq_mi = 321
| population_density_rank = 114 වෙනි&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 18.942&lt;ref name=&quot;IMFWEO.SL&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=724,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (SL) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=21 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2024
| GDP_PPP_rank           = 154 වෙනි
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ඇ.ඩො. 2,189&lt;ref name=&quot;IMFWEO.SL&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 177 වෙනි
| GDP_nominal            = {{Increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 4.558&lt;ref name=&quot;IMFWEO.SL&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2024
| GDP_nominal_rank       = 155 වෙනි
| GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} ඇ.ඩො. 527&lt;ref name=&quot;IMFWEO.SL&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 185 වෙනි
| Gini                   = 33.7 &lt;!----&gt;
| Gini_year              = 2024
| Gini_change            = &lt;decrease-&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=SL |title=GINI index (World Bank estimate) – Sierra Leone |website=[[World Bank]] |access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.458 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2024&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2024 |title=HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2023-24 |url=http://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |website=[[United Nations Development Programme]] |publisher=United Nations Development Programme |pages=274–277 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 184 වෙනි
| currency               = සියෙරා ලියොනියානු ලියොන්
| currency_code          = SLE
| time_zone              = GMT
| utc_offset             = {{sp}}
| date_format            = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on              = දකුණ
| calling_code           = +232
| cctld                  = [[.sl]]
| footnote_a             = 2007 අගය මත පදනම්ව ශ්‍රේණිගත කිරීම
| religion_year          = 2020
}}
'''සියෙරා ලියෝන්''', ({{IPAc-en|s|i|ˌ|ɛr|ə|_|l|i|ˈ|oʊ|n|(|i|)|audio=En-us-Sierra Leone.ogg}}, &lt;small&gt;also&lt;/small&gt; {{IPAc-en|UK|s|i|ˌ|ɛər|ə|_|-}}, {{IPAc-en|US|ˌ|s|ɪər|ə|_|-}};&lt;ref&gt;{{citation|last=Wells|first=John C.|title=Longman Pronunciation Dictionary|year=2008|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Merriam-Webster|Sierra Leone|access-date=22 April 2019}}&lt;/ref&gt; {{lang-kri|Salone}}&lt;ref&gt;{{citation|title=Salone Definition|url=https://glosbe.com/kri/en/Salone}}&lt;/ref&gt;) නිල වශයෙන් '''සියෙරා ලියෝන් ජනරජය''' බටහිර අප්‍රිකාවේ නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි. එය ගිනිකොන දෙසින් ලයිබීරියාවෙන් සහ උතුරින් ගිනියාවෙන් මායිම් වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වරග කිලෝමීටර් 71,740 (වර්ග සැතපුම් 27,699) වේ.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Sierra Leone (country) |encyclopedia=Encarta Encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html |access-date=19 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228134322/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html |archive-date=28 February 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; එය සවානා සිට වැසි වනාන්තර දක්වා නිවර්තන දේශගුණයක් සහ පරිසරයක් ඇත. 2023 සංගණනයට අනුව, සියෙරා ලියොන් හි ජනගහනය 8,908,040කි.&lt;ref name=&quot;Census2015&quot;&gt;{{cite web |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census National Analytical Report |url=https://sierraleone.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/National%20Analytical%20Report.pdf |access-date=28 March 2020 |website=Statistics Sierra Leone |df=dmy}}&lt;/ref&gt; ෆ්‍රීටවුන් යනු එහි අගනුවර මෙන්ම විශාලතම නගරයයි. රට පරිපාලන කලාප පහකට බෙදා ඇති අතර, ඒවා තවදුරටත් දිස්ත්‍රික්ක 16කට බෙදා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2017 |title=National Electoral Commission – Press Release |url=http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202122/http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf |archive-date=14 November 2017 |access-date=1 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|title=Sierra Leone unveils new geographical map|work=Africa Review|access-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221142807/http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|archive-date=21 February 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

සියෙරා ලියොන් යනු ඒකමණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් සහ සෘජුවම තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයෙකු සහිත ජනාධිපති ජනරජයකි. එය ලෞකික රාජ්‍යයකි. එහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් රාජ්‍යය සහ ආගම වෙන් කිරීම සහ හෘද සාක්ෂියේ නිදහස (සිතීමේ නිදහස සහ ආගම යන දෙකම ඇතුළත් වේ).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sierra Leone |url=https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/sierra-leone/ |access-date=2024-03-06 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt; මුස්ලිම්වරු ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් වන අතර සැලකිය යුතු ක්‍රිස්තියානි සුළුතරයක් සිටිති. සැලකිය යුතු ලෙස, ආගමික ඉවසීම ඉතා ඉහළ ය: එය සමාජ සම්මතයක් මෙන්ම ජාතියේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේ කොටසකි.&lt;ref&gt;United Nations (5 July 2013), [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un &quot;Inter-religious cooperation can be vital asset for rebuilding Sierra Leone – UN expert&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un Archived]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved October 26, 2021.&lt;/ref&gt;

සියෙරා ලියොන් හි වත්මන් භෞමික වින්‍යාසය ඓතිහාසික අදියර දෙකකින් බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් පිහිටුවන ලදී: 1808 දී, වහල් වෙළඳාම අහෝසි කිරීමෙන් පසු ආපසු පැමිණෙන අප්‍රිකානුවන් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා වෙරළබඩ සියෙරා ලියොන් ජනපදය ආරම්භ කරන ලදී. පසුව 1896 දී, 1884-1885 බර්ලින් සමුළුවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක කලාපය නිර්මාණය විය. මෙය සියෙරා ලියොන් ජනපදය සහ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය හෝ බ්‍රිතාන්‍ය සියෙරා ලියොන් ලෙස භූමි ප්‍රදේශය විධිමත් ලෙස පිළිගැනීමට හේතු විය.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hargreaves|first=J. D.|date=January 1956|title=IV. The Establishment of the Sierra Leone Protectorate and the Insurrection of 1898|url=https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-historical-journal/article/abs/iv-the-establishment-of-the-sierra-leone-protectorate-and-the-insurrection-of-18981/3AF7D282B682C6DF80D06C0ED396E68A|journal=Cambridge Historical Journal|language=en|volume=12|issue=1|pages=56–80|doi=10.1017/S1474691300000330|issn=2051-9818}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNITED NATIONS INTEGRATED PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE. [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history ABOUT SIERRA LEONE: HISTORY.] [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history Archived]. Retrieved October 26, 2021.&lt;/ref&gt; සියෙරා ලියොන් මහජන පක්ෂයේ (SLPP) අගමැති ශ්‍රීමත් මිල්ටන් මාර්ගයිගේ නායකත්වය යටතේ 1961 දී එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත් විට, රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයකට සංක්‍රමණය වූ අතර එය සියෙරා ලියොන් ඩොමීනියන් ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Humphrey&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fisher|first=Humphrey J.|date=December 1969|title=Elections and Coups in Sierra Leone, 1967|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/abs/elections-and-coups-in-sierra-leone-1967/F7F447FA2BE820E80298249E540C2DC4|journal=The Journal of Modern African Studies|language=en|volume=7|issue=4|pages=611–636|doi=10.1017/S0022278X00018863|issn=1469-7777}}&lt;/ref&gt;

1971 දී, සියලු මහජන කොංග්‍රසයේ (APC) අගමැති සියාකා ස්ටීවන්ස් යටතේ, රට නව ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කර ගත් අතර, සියරා ලියොන් ජනාධිපති ජනරජයක් බවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර, ස්ටීවන්ස් මංගල ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් විය. 1978 දී, ස්ටීවන්ස් APC එකම නීත්‍යානුකූලව පිළිගත් පාර්ශවය ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. 1985 දී ඔහුගෙන් පසුව ජෝසප් සයිදු මෝමෝ පත් විය. 1991 දී මොමෝහ් විසින් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පැනවීමෙන් බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. එම වසරේම, ආන්ඩුව සහ විප්ලවවාදී එක්සත් පෙරමුණ (RUF) කැරලිකාර කණ්ඩායම අතර දිග්ගැස්සුනු සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ විය. බහුවිධ කුමන්ත්‍රණ මගින් සංලක්ෂිත ගැටුම වසර 11ක් පුරා පැවතුනි. ECOMOG බලකායන් සහ පසුව එක්සත් රාජධානිය විසින් මැදිහත් වීමෙන් 2002 දී RUF පරාජයට පත් වූ අතර, සාපේක්ෂ ස්ථාවරත්වයේ කාල පරිච්ඡේදයක් සහ යුද්ධයේ විනාශයෙන් ගොඩ ඒමට උත්සාහ කළේය. ඉතිරිව ඇති ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ දෙක වන්නේ APC සහ SLPP ය.

සියෙරා ලියෝන් යනු සංස්කෘතිකමය වශයෙන් විවිධ වූ රටකි, ආසන්න වශයෙන් වාර්ගික කණ්ඩායම් 18 ක නිවහනක් වන අතර, ටෙම්නේ සහ මෙන්ඩේ ජනයා ප්‍රමුඛ වේ. නිදහස් කරන ලද අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු, අප්‍රිකානු-කැරිබියානු වහලුන්ගෙන් සහ නිදහස් වූ අප්‍රිකානුවන්ගෙන් පැවත එන ක්‍රියෝල් ජනතාව ජනගහනයෙන් 1.2% ක් පමණ වෙති. ඉංග්‍රීසි රාජ්‍ය භාෂාව වන අතර ක්‍රියෝ යනු ජනගහණයෙන් 97%ක් කතා කරන භාෂා භාෂාවයි. දියමන්ති, රන්, බොක්සයිට් සහ ඇලුමිනියම් වැනි ස්වභාවික සම්පත් වලින් රට පොහොසත් ය. 2019 වසරේ නවතම සමීක්ෂණයට අනුව, ජනගහනයෙන් 59.2%ක් බහුමාන දරිද්‍රතාවයෙන් පීඩාවට පත්වන අතර අතිරේක 21.3%ක් එයට ගොදුරු වේ.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=2023 |title=Multidimensional Poverty Index 2023 Sierra Leone |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/Country-Profiles/MPI/SLE.pdf |access-date=26 July 2024 |website=United Nations Development Programme Human Development Reports}}&lt;/ref&gt; සියෙරා ලියොන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ ආර්ථික ප්‍රජාව (ECOWAS) සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන් ඇතුළු ජාත්‍යන්තර සංවිධාන කිහිපයක සාමාජිකත්වය පවත්වාගෙන යයි.

== නිරුක්තිය ==
සියෙරා ලියොන් එහි නම ලැබී ඇත්තේ එහි අගනුවර වන ෆ්‍රීටවුන් අසල සිංහ කඳුකරයෙනි. 1462 දී පෘතුගීසි ගවේෂකයෙකු වූ පේද්‍රෝ ද සින්ට්‍රා විසින් සෙරා ලියෝවා (පෘතුගීසි සඳහා 'සිංහ කඳු') ලෙස නම් කරන ලදී, නූතන නාමය වැනේසියානු අක්ෂර වින්‍යාසයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත, එය වැනේසියානු ගවේෂකයෙකු වන අල්විස් කැදමොස්ටෝ විසින් හඳුන්වා දෙන ලද අතර පසුව අනෙකුත් යුරෝපීය සිතියම් සාදන්නන් විසින් එය අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Handbook of Sierra Leone|first=Thomas Nelson|last=Goddard|publisher=G. Richards limited|year=1925|pp=11–12|chapter=Early History|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b68981&amp;seq=35}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== මුල් ඉතිහාසය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|මුල් ඉතිහාසය|inline=yes}}

=== යුරෝපීය වෙළඳාම ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|යුරෝපීය වෙළඳාම|inline=yes}}

=== මුල් පෘතුගීසි අන්තර්ක්‍රියා ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|මුල් පෘතුගීසි අන්තර්ක්‍රියා|inline=yes}}

=== ලන්ඩනයේ කළු දුප්පතුන් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|ලන්ඩනයේ කළු දුප්පතුන්|inline=yes}}

==== කළු පක්ෂපාතී අය නැවත පදිංචි කිරීම ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|කළු පක්ෂපාතී අය නැවත පදිංචි කිරීම|inline=yes}}

==== නිදහසේ පළාත පිහිටුවීම ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|නිදහසේ පළාත පිහිටුවීම|inline=yes}}

=== නෝවා ස්කොටියානුවන් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|නෝවා ස්කොටියානුවන්|inline=yes}}

=== ජැමෙයිකානු මෙරූන් සහ නිදහස් අප්‍රිකානුවන් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|ජැමෙයිකානු මෙරූන් සහ නිදහස් අප්‍රිකානුවන්|inline=yes}}

=== යටත් විජිත යුගය (1800-1961) ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|යටත් විජිත යුගය (1800-1961)|inline=yes}}

=== නිදහස සහ පශ්චාත් නිදහස් යුගය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|නිදහස සහ පශ්චාත් නිදහස් යුගය|inline=yes}}

==== 1960 නිදහස් සමුළුව ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|1960 නිදහස් සමුළුව|inline=yes}}

==== නිදහස (1961) සහ මාර්ගායි පරිපාලනය (1961-1964) ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|නිදහස (1961) සහ මාර්ගායි පරිපාලනය (1961-1964)|inline=yes}}

==== මිල්ටන් මාර්ගයිගේ ගේ අභාවයෙන් පසු සහ ඇල්බට් මාර්ගයිගේ ධුර කාලය (1964-1967) ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|මිල්ටන් මාර්ගයිගේ ගේ අභාවයෙන් පසු සහ ඇල්බට් මාර්ගයිගේ ධුර කාලය (1964-1967)|inline=yes}}

==== 1967 මහ මැතිවරණය සහ හමුදා කුමන්ත්‍රණ (1967-1968) ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|1967 මහ මැතිවරණය සහ හමුදා කුමන්ත්‍රණ (1967-1968)|inline=yes}}

==== එක්-පක්ෂ රාජ්‍යය සහ 'ජනරජයේ' උදාව (1968-1991) ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|එක්-පක්ෂ රාජ්‍යය සහ 'ජනරජයේ' උදාව (1968-1991)|inline=yes}}

=== සියෙරා ලියොන් සිවිල් යුද්ධය (1991-2002) සහ NPRC පාලන තන්ත්‍රය (1992-1996) ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|සියෙරා ලියොන් සිවිල් යුද්ධය (1991-2002) සහ NPRC පාලන තන්ත්‍රය (1992-1996)|inline=yes}}

==== කබාගේ ධුර කාලය: රජය, &quot;නව ජනරජයක උදාව&quot;, AFRC සහ සිවිල් යුද්ධයේ අවසානය (1996-2007) ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|කබාගේ ධුර කාලය: රජය, &quot;නව ජනරජයක උදාව&quot;, AFRC සහ සිවිල් යුද්ධයේ අවසානය (1996-2007)|inline=yes}}

=== 2007 මහ මැතිවරණය සහ ඉන් ඔබ්බට ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|2007 මහ මැතිවරණය සහ ඉන් ඔබ්බට|inline=yes}}

=== ඉබෝලා වසංගතය සමග අරගලය (2014-2016) ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ඉතිහාසය|ඉබෝලා වසංගතය සමග අරගලය (2014-2016)|inline=yes}}

== භූගෝලය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි භූගෝලය||inline=yes}}

=== ජෛව විවිධත්වය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි භූගෝලය||inline=yes}}

== රජය සහ දේශපාලනය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය||inline=yes}}

=== පාර්ලිමේන්තුව ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|පාර්ලිමේන්තුව|inline=yes}}

=== අධිකරණය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|අධිකරණය|inline=yes}}

=== විදේශ සබඳතා ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|විදේශ සබඳතා|inline=yes}}

=== හමුදා ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|හමුදා|inline=yes}}

=== නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම|inline=yes}}

=== මානව හිමිකම් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|මානව හිමිකම්|inline=yes}}

=== ලෝක පාලන මුල පිරීම්වල නායකත්වය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|ලෝක පාලන මුල පිරීම්වල නායකත්වය|inline=yes}}

=== පරිපාලන අංශ ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි රජය සහ දේශපාලනය|පරිපාලන අංශ|inline=yes}}

== ආර්ථිකය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය||inline=yes}}

=== කෘෂිකර්මය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|කෘෂිකර්මය|inline=yes}}

=== පතල් කැණීම ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|පතල් කැණීම|inline=yes}}

=== ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම්|inline=yes}}

=== සියෙරා ලියොන්හි බලශක්ති ===
==== දළ විශ්ලේෂණය ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|දළ විශ්ලේෂණය|inline=yes}}

==== සූර්ය බලශක්තිය ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|සූර්ය බලශක්තිය|inline=yes}}

==== ජල විදුලි බලය ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ආර්ථිකය|ජල විදුලි බලය|inline=yes}}

== ජනවිකාසය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය||inline=yes}}

=== ආගම් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|ආගම්|inline=yes}}

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්|inline=yes}}

=== ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය ===
==== ගෘහස්ත ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|ගෘහස්ත|inline=yes}}

==== යුද්ධය ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|යුද්ධය|inline=yes}}

==== කාන්තා ආර්ථිකය ====
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|කාන්තා ආර්ථිකය|inline=yes}}

=== අධ්‍යාපනය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි ජනවිකාසය|අධ්‍යාපනය|inline=yes}}

== සෞඛ්‍ය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය||inline=yes}}

=== හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිචාර ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිචාර|inline=yes}}

=== ආවේණික හා බෝවෙන රෝග ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|ආවේණික හා බෝවෙන රෝග|inline=yes}}

=== මාතෘ හා ළමා සෞඛ්‍ය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|මාතෘ හා ළමා සෞඛ්‍ය|inline=yes}}

=== මානසික සෞඛ්‍ය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|මානසික සෞඛ්‍ය|inline=yes}}

=== පානීය ජල සැපයුම ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|පානීය ජල සැපයුම|inline=yes}}

=== 2014 ඉබෝලා පැතිරීම ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සෞඛ්‍ය|2014 ඉබෝලා පැතිරීම|inline=yes}}

== සංස්කෘතිය ==
=== බහු විවාහය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය|බහු විවාහය|inline=yes}}

=== ආහාර සහ සිරිත් විරිත් ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය|ආහාර සහ සිරිත් විරිත්|inline=yes}}

=== මාධ්‍ය ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය|මාධ්‍ය|inline=yes}}

=== කලා ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය|කලා|inline=yes}}

=== ක්‍රීඩා ===
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංස්කෘතිය|ක්‍රීඩා|inline=yes}}

== සංචාරක ව්‍යාපාරය ==
{{Excerpt|සියෙරා ලියෝන් හි සංචාරක ව්‍යාපාරය||inline=yes}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>58paie4ihb458zh2jfkuv9ld75o4hpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වැලිවිට සරණංකර හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43800</id>
    <revision>
      <id>783881</id>
      <parentid>779577</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20148-03</username>
        <id>78328</id>
      </contributor>
      <comment>/* ළමා විය */</comment>
      <origin>783881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18540" sha1="rudegs3e0k3dxvmy6scmbbliq75y317" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ අවසාන සංඝරාජයා}}
{{Infobox religious biography
|name             =  වැලිවිට සරණංකර හිමි
|native_name      = 
|image            = Weliwita Sri Saranankara thera.jpg
|caption          = වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හිමියන්ගේ රුව සහිත බිත්ති සිතුවමක්
|alias            = 
|dharma name      =  වැලිවිට පිණ්ඩපාතික අසරණ සරණ ශ්‍රී සරණකර සංඝරාජ හිමි
|birth_name       = කුලතුන් බණ්ඩාර
|birth_place      = [[වැලිවිට වත්තේ වලව්ව, තුම්පනේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
|birth_date       = {{Birth date|1698|06|19|df=y}} 
|death_date       = {{Death date and age|1778|07|18|1698|06|19|df=y}}
|death_place      = [[මල්වතු මහා විහාරය]], මහනුවර
|nationality      = ශ්‍රී ලාංකික
|religion         = [[බුද්ධාගම]]
|school           = [[ථෙරවාද]]
|lineage          = [[සියම් නිකාය]]
|title            = [[සංඝරාජ]]
|location         =
|education        = 
|occupation       =  ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර කුලදෙටුවන් වන සංඝරාජ.
|teacher          = සූරියගොඩ මහා ස්වාමීන් වහන්සේ.
|predecessor      = 
|successor        = 
|students         = තිබ්බොටුවාවේ බුද්ධරක්ඛිත හිමි, දරමිටිපොල ධම්මරක්ඛිත හිමි, රඹුක්වැල්ලේ ධම්මරක්ඛිත හිමි, වේහැල්ලේ ධම්මදින්න හිමි, මොරතොට ධම්මක්ඛන්ද හිමි, වැලිවිට සරණංකර හිමි (II).
|spouse           = 
|partner          = 
|children         = 
|website          = 
}}
==ළමා විය==
මහනුවර තුම්පනේ වැලිවිට නම් ගමේ '''කුලතුං මුදලි''' ට දාව '''කුලතුං බණ්ඩාර''' කුමරු මෙලොව එළි දැක ඇත්තේ ll වන විමලධර්මසූරිය (1687-1706) රජතුමාගේ කාලයේ දී 1698 ජූනි 18 වන දින වැලිවිට වත්තේ වලව්වේ දීය.
'''එරමුදුලියද්දේ උපාසක රාළ '''ගෙන් සහ '''මුරුද්දෙණියේ හේරත්''' '''ගෙදර ගුරුතුමා '''ගෙන් හෙතෙම බාල වියේ අකුරු ඉගෙන ඇත.කුලතුං බණ්ඩාර  කුමරු රාජ සේවයට යොමු කිරීම දෙමාපියන්ගේ අභිලාශය වුවද ඔහුගේ මනාපය තිබුනේ මහණ කමටයි. බාල වියේදී මේ කුමරුට තම මෑණියන්ගෙන් කුඩා මැටි වළඳක් ලබාගෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා පිඩු සිගා යන ආකාරයෙන් ඇවිද, ඉන්පසු තම මෑණියන් ලවා ඊට ආහාර බෙදා ගෙන, නිවස අසළ වූ ගල්තලාවකට ගොස් අනුභව කිරීමේ පුරුද්දක්   බව සඳහන් වේ. මෙකල භික්ෂුන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩින සිරිතක්  නොතිබුණු බැවින් මේ පුරුද්ද මේ පින්වත් කුමරාට සසර පුරුද්දෙන්ම ලැබුණක් බව සිතිය හැක.
[[File:Welivita Waththe Walauwa,Tumpane.jpg|thumb|වැලිවිට ශ්‍රී සරණකර හිමි 1698 ජුනි 19 වන දින [[මහනුවර]] සිට කිලෝමීටර් 24 ක් පමණ දුරින් පිහිටි,තුම්පනේ, හතරලියද්ද, ''වැලිවිට වත්ත වලව්ව'' හි උපත ලැබීය]]

==පැවිදිවීම== 
සරණන්කර  සාමණේර හිමි පැවිදිව සුළු කලෙකින් සූරියගොඩ රාජසුන්දර සාමණේර හිමි රාජ උදහසට ලක්ව මරණ දඬුවමට ලක් විය. මේ නිසා ධර්ම ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමට උන්වහන්සේට ගුරු හිමි කෙනෙක් නැති විය.  මෙකල සසුන බෙහෙවින් පිරිහී තිබූ බැවින් ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනය ලැබීමට පහසු මං නොවීය.  ගුරුවරුන් සොයා ඇවිද ගිය උන් වහන්සේට පාළි භාෂාව පිළිබඳ හසළ දැනුමක් ඇති '''ලෙව්කේ රාළහාමි''' හමු විය. උන් වහන්සේ ඔහු ගෙන් බාලාවතාරය නම් වූ පාලි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයේ නාම කාණ්ඩය උගත්තේය. ඉන් පසුපෝයමළු විහාරයේ වැඩ විසූ, '''වටපුළුවේ සාමණේර හිමි '''ගේ ශිෂ්‍ය,  '''පල්කුඹුරේ අත්ථදස්සි සාමණේර හිමි '''ගෙන් සමාස කාණ්ඩය උගත්තේය. මේ කාලයේ ලෙව්කේ රාළහාමිද රාජ උදහසට ළක්ව මාකෙහෙල්වල ගමේ නිවාස බන්ධනයට ළක් කොට තිබූ නිසා සරණංකර සාමණේර හිමියෝ ඊට නුදුරු අලගල්ල කන්දේ පිහිටි ගල් ලෙනක දුෂ්කර තත්වයන් යටතේ වැඩ විසූ බව සඳහන් වේ. පිණ්ඩපාතයෙන්ම යැපුණු නිසා “පිණ්ඩපාතික” නම උන්වහන්සේගේ නමට එක් විය.

== සිල්වත් සමාගම ==
ධර්ම ශාස්ත්‍ර ප්‍රගුණ කරමින් යන අතර සරණංකර සාමණේර හිමි රට පුරා වෙනත් සිල්වත් සාමණේර හිමි වරු සමඟ ඔහු සබඳතා වැඩි දියුණු කර ගත්තේය. සිල්වත් සමාගම නමින් සමාගමක් ඇරඹුණු අතර ඊට '''සිටිනාමළුවේ, ඉලිපැන්ගමුවේ, ඊසිපිටියේ, කප්පාගොඩ, අළුත්නුවර, මැදවල, පහන්කුඹුරේ,  නාගොල්ලේ,  කුඹුල්දිවෙල, වැවගෙදර, අහුගොඩ, මාලගම්මන, දාහිංගමුවේ '''ආදි සාමණේර හිමිවරු රාශියක් එක් විය. මේ අතරින් '''සිටිනාමළුවේ ධම්මජෝති''' සාමණේර හිමි පසු කාලයේ දකුණු පළාතේ සංඝ ප්‍රබෝධයට මූලික වූ බව මතක් කළ යුතුය.


මේ අතරතුර ගණින්නාන්සේලාගේ කුමන්ත්‍රණයක් හේතුවෙන් එකල මෙරට රජ වූ '''ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ''' රජුගේ උදහසට ළක් වූ සරණංකර සාමණේර හිමි ලග්ගල ප්‍රදේශයට පිටුවහල් කෙරිණි. උන්වහන්සේ ලග්ගල වැඩ සිටින කාලය තුළ භාරතයෙන් පැමිණි බමුණකුගේ ශ්ලෝකයක් විසඳා ගැනීමට රජුට වුවමනා වූ අතර එකල වැඩ උන් ගණින්නාන්සේලා ඊට අපොහොසත් වූහ. අවසානයේ එය විසඳා ලූයේ සරණංකර සාමණේර හිමිය. ඒ හේතුවෙන් රජුගේ ප්‍රසාදය නැවත දිනා ගැනීමට උන්වහන්සේ සමත් වූහ. පසුව උන්වහන්සේ රජුගේ උපකාරයෙන් මහනුවර ඇම්බැක්කේ නියමකන්ද නම් තැනක පිරිවෙනක් පිහිටුවා ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනයේ අභිවෘද්දියට කටයුතු කළහ.

== ලක්දිව උපසම්පදාව පිහිටුවීම ==
නැවත ලක්දිව [[උපසම්පදාව]] පිහිටුවීමට සරණංකර සාමණේර  හිමි උත්සාහ කළ නමුදු ඒ සඳහා ශ්‍රී වීරපරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු ගෙන් හෝ ඊට පසු රජ වූ '''විජය රාජසිංහ''' රජු ගෙන් උපකාර නොලැබිණි. කෙසේ හෝ '''කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ''' රජු ම අදහසට අනුව කැමති කරවා ගැනීමට උන්වහන්සේ සමත් වූහ. ඒ අනුව '''හාරගොඩ''', '''ගණේගොඩ''', '''ළිඟවිටියේ,''' '''වටවන''', '''හල්පේ''' සිල්වතුන් වහන්සේලා, '''දොරණාගම මුහන්දිරම් රාළ''', '''මාතොට රාළ''', සහ '''වටවන උපාසක රාළ''' යන පිරිසගෙන් සමන්විත දූත පිරිසක් සියමය බලා පිටත් කරවන ලදී. මේ කාලයේ මුහුදු ගමන් යනු ජීවිතාශාව අතහැර කළ යුතු කටයුත්තක් විය. දූත පිරිස ගමන් ගත් නැව විනාශ වූ අතර පිරිසෙන් කිහිප දෙනෙක් දිවි ගලවාගෙන නැවත පැමිණියහ. දෙවන වර දරන ලද උත්සාහයක්ද අසාර්ථක විය. එහෙත් සරණංකර හිමියෝ උත්සාහය අත් හළේ නැත. තුන් වන වර ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරයාගේ අනුග්‍රහයෙන් ලබා ගෙන 1750 දී “තාර්කා” නම් නැවෙන් '''විල්බාගෙදර මුහන්දිරම්, ආයිත්තාලියද්දේ මුහන්දිරම්, පට්ටේපොළ රටේ රාළ, ඇල්ලේපොළ වෙඩික්කාර මොහොට්ටාළ '''සහ''' යටිනුවර ඊරියගම නිලමේ''' ඇතුළු සිංහල දූත පිරිසක් සියමයට යැවීමට උන් වහන්සේට හැකි විය.

මේ දූත පිරිසගේ ආරාධනයෙන් සියම් රජුගේ පූර්ණ අනුග්‍රහ ඇතිව  '''ප්‍රවර''' '''උපාලි නාහිමි''' ප්‍රමුඛ භික්ෂුන් වහන්සේ විසි නමක් සියමයෙන් මෙරටට වැඩම කරන ලද අතර 1753 ඇසළ මස මහනුවර මල්වතු මහා විහාරයේ මෙකල බද්ධ සීමා මාලකය පිහිටි ස්ථානයේ ඉදිකළ මණ්ඩපයකදී උන් වහන්සේලාගේ ප්‍රමුඛත්වයෙන් උපසම්පදා පුණ්‍ය කර්මය සිදු කෙරිණි. එහිදී සරණංකර සාමණේර හිමි ප්‍රවර උපාලි නාහිමිගේ උපාධ්‍යායත්වයෙන් හා '''බ්‍රහ්මජෝති''', '''මහාපුඤ්ඤ''' යන හිමිවරුන්ගේ කර්‍මාචාර්යත්වයෙන් උපසම්පදාව ලබා ගත්තේය..

== සංඝරාජ පදවිය ==
[[File:118 King Rajasingha makes Ven Saranankara Sangharaja (19820173144).jpg|thumb|200px|[[මහනුවර කිර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ|කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජු වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ [[සංඝරාජ]] ලෙස පත් කළේය.]]
උපසම්පදා ලැබීමෙන් අනතුරුව සරණංකර හිමිට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු “සංඝරාජ” පදවිය පිරි නැමුවේය. කෙතරම් කීර්ති ප්‍රශංසා, නම්බු නාම ලැබුවද සරණංකර හිමි සරල, අල්පේච්ඡ දිවියක් ගත කළේය . ජීවිත කාලය පුරාවට පිණ්ඩපාතයෙන් යැපුන බුද්ධ පුත්‍රයාණන් වහන්සේ නමක් බව ඉතිහාස පුවත් වලින් පෙනේ. සංඝරාජ පදවිය ලැබූ පසු උන්වහන්සේ “උඩඟු නොව මහණ” යනුවෙන් තල්පතක ලියා වැඩ හුන් කුටියේ ඇතුළු වන දොරටුවේ නිතර පෙනෙන සේ තැබූ බව කියැවේ.

== ශාසනික සේවා ==
එකල වෙන් වෙන්ව පැවති මහනුවර සතර දේවාල පෙරහරත් දළඳා පෙරහරත් එක් කොට අද දක්නට ලැබෙන සිංහල බෞද්ධයන්ගේ මහ පෙරහර වන මහනුවර දළඳා මහ පෙරහර අරඹන ලද්දේ සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ අදහසකට අනුවයි.

භික්ෂුන්වහන්සේලාගේ ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනය නඟා සිටු වීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණාවක් ලෙස දුටු උන්වහන්සේ නියමකන්ද පිරිවෙනට අමතරව පෝයමළුව, අස්ගිරිය, සුදුහුම්පොළ, අම්පිටිය දලුක්ගොල්ල,නිත්තවෙල, ගංගාරාමය ආදි විහාරයන්ගේ ශාස්ත්‍රශාලා ඇරඹූහ.

== සිසු පරපුර ==
මල්වතු මහා පාර්ශ්වයේ මුල්ම මහානායක ධුරයට පත් '''තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ බුද්ධරක්‍ෂිත නාහිමි''', නියමකන්ද පිරිවෙන පවත්වාගෙන ගිය '''ගිනිගත්පිටියේ ශ්‍රී සංඝරක්ඛිත නාහිමි''', '''කඹුරුපිටියේ ගුණරතන නාහිමි''', සහ පසුකලෙක මල්වතු මහා නාහිමිවරුන් බවට පත් වූ '''දරමිටිපොල ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත, වැරසැර රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත '''සහ''' මොරතොට රාජගුරු ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ''' යන නාහිමි වරු වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ කීර්තිමත් ශිෂ්‍ය රත්නයෝ වෙති. 

== අපවත් විම ==

අවුරුදු අසූවක් ආයු වළදා වසර 1778 දී මල්වත්තේ විහාරයේදී වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියෝ උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය '''කඹුරුපිටියේ ගුණරතන නාහිමි '''දෙසූ''' '''ආසන්න බණට සවන් දී අපවත් වී වදාළහ.

වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ ධෛර්යය නොවන්නට මෙරටින් බුදු සසුන සදහටම තුරන් වීමට ඉඩ තිබිණි. 

••== රචිත ග්‍රන්ථ ==••
1)සද්ධර්ම සාරාර්ථ සංග්‍රහය
2)භේසජ්ජ මංජුසා සන්නය
3)අභිසම්බෝධි අලංකාරය 
4)රූප මාලාව 
5)මධුරාර්ථ ප්‍රකාශනි 
6)මුනිගුණාලංකාරය


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:උඩරට ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:උඩරට රාජධානිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>rudegs3e0k3dxvmy6scmbbliq75y317</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783882</id>
      <parentid>783881</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20148-03</username>
        <id>78328</id>
      </contributor>
      <origin>783882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18538" sha1="92xrab8ugeqgu9agsl44tqosv70npir" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ අවසාන සංඝරාජයා}}
{{Infobox religious biography
|name             =  වැලිවිට සරණංකර හිමි
|native_name      = 
|image            = Weliwita Sri Saranankara thera.jpg
|caption          = වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හිමියන්ගේ රුව සහිත බිත්ති සිතුවමක්
|alias            = 
|dharma name      =  වැලිවිට පිණ්ඩපාතික අසරණ සරණ ශ්‍රී සරණකර සංඝරාජ හිමි
|birth_name       = කුලතුං බණ්ඩාර
|birth_place      = [[වැලිවිට වත්තේ වලව්ව, තුම්පනේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
|birth_date       = {{Birth date|1698|06|19|df=y}} 
|death_date       = {{Death date and age|1778|07|18|1698|06|19|df=y}}
|death_place      = [[මල්වතු මහා විහාරය]], මහනුවර
|nationality      = ශ්‍රී ලාංකික
|religion         = [[බුද්ධාගම]]
|school           = [[ථෙරවාද]]
|lineage          = [[සියම් නිකාය]]
|title            = [[සංඝරාජ]]
|location         =
|education        = 
|occupation       =  ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර කුලදෙටුවන් වන සංඝරාජ.
|teacher          = සූරියගොඩ මහා ස්වාමීන් වහන්සේ.
|predecessor      = 
|successor        = 
|students         = තිබ්බොටුවාවේ බුද්ධරක්ඛිත හිමි, දරමිටිපොල ධම්මරක්ඛිත හිමි, රඹුක්වැල්ලේ ධම්මරක්ඛිත හිමි, වේහැල්ලේ ධම්මදින්න හිමි, මොරතොට ධම්මක්ඛන්ද හිමි, වැලිවිට සරණංකර හිමි (II).
|spouse           = 
|partner          = 
|children         = 
|website          = 
}}

==ළමා විය==
මහනුවර තුම්පනේ වැලිවිට නම් ගමේ '''කුලතුං මුදලි''' ට දාව '''කුලතුං බණ්ඩාර''' කුමරු මෙලොව එළි දැක ඇත්තේ ll වන විමලධර්මසූරිය (1687-1706) රජතුමාගේ කාලයේ දී 1698 ජූනි 18 වන දින වැලිවිට වත්තේ වලව්වේ දීය.
'''එරමුදුලියද්දේ උපාසක රාළ '''ගෙන් සහ '''මුරුද්දෙණියේ හේරත්''' '''ගෙදර ගුරුතුමා '''ගෙන් හෙතෙම බාල වියේ අකුරු ඉගෙන ඇත.කුලතුං බණ්ඩාර  කුමරු රාජ සේවයට යොමු කිරීම දෙමාපියන්ගේ අභිලාශය වුවද ඔහුගේ මනාපය තිබුනේ මහණ කමටයි. බාල වියේදී මේ කුමරුට තම මෑණියන්ගෙන් කුඩා මැටි වළඳක් ලබාගෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා පිඩු සිගා යන ආකාරයෙන් ඇවිද, ඉන්පසු තම මෑණියන් ලවා ඊට ආහාර බෙදා ගෙන, නිවස අසළ වූ ගල්තලාවකට ගොස් අනුභව කිරීමේ පුරුද්දක්   බව සඳහන් වේ. මෙකල භික්ෂුන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩින සිරිතක්  නොතිබුණු බැවින් මේ පුරුද්ද මේ පින්වත් කුමරාට සසර පුරුද්දෙන්ම ලැබුණක් බව සිතිය හැක.
[[File:Welivita Waththe Walauwa,Tumpane.jpg|thumb|වැලිවිට ශ්‍රී සරණකර හිමි 1698 ජුනි 19 වන දින [[මහනුවර]] සිට කිලෝමීටර් 24 ක් පමණ දුරින් පිහිටි,තුම්පනේ, හතරලියද්ද, ''වැලිවිට වත්ත වලව්ව'' හි උපත ලැබීය]]

==පැවිදිවීම== 
සරණන්කර  සාමණේර හිමි පැවිදිව සුළු කලෙකින් සූරියගොඩ රාජසුන්දර සාමණේර හිමි රාජ උදහසට ලක්ව මරණ දඬුවමට ලක් විය. මේ නිසා ධර්ම ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමට උන්වහන්සේට ගුරු හිමි කෙනෙක් නැති විය.  මෙකල සසුන බෙහෙවින් පිරිහී තිබූ බැවින් ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනය ලැබීමට පහසු මං නොවීය.  ගුරුවරුන් සොයා ඇවිද ගිය උන් වහන්සේට පාළි භාෂාව පිළිබඳ හසළ දැනුමක් ඇති '''ලෙව්කේ රාළහාමි''' හමු විය. උන් වහන්සේ ඔහු ගෙන් බාලාවතාරය නම් වූ පාලි ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයේ නාම කාණ්ඩය උගත්තේය. ඉන් පසුපෝයමළු විහාරයේ වැඩ විසූ, '''වටපුළුවේ සාමණේර හිමි '''ගේ ශිෂ්‍ය,  '''පල්කුඹුරේ අත්ථදස්සි සාමණේර හිමි '''ගෙන් සමාස කාණ්ඩය උගත්තේය. මේ කාලයේ ලෙව්කේ රාළහාමිද රාජ උදහසට ළක්ව මාකෙහෙල්වල ගමේ නිවාස බන්ධනයට ළක් කොට තිබූ නිසා සරණංකර සාමණේර හිමියෝ ඊට නුදුරු අලගල්ල කන්දේ පිහිටි ගල් ලෙනක දුෂ්කර තත්වයන් යටතේ වැඩ විසූ බව සඳහන් වේ. පිණ්ඩපාතයෙන්ම යැපුණු නිසා “පිණ්ඩපාතික” නම උන්වහන්සේගේ නමට එක් විය.

== සිල්වත් සමාගම ==
ධර්ම ශාස්ත්‍ර ප්‍රගුණ කරමින් යන අතර සරණංකර සාමණේර හිමි රට පුරා වෙනත් සිල්වත් සාමණේර හිමි වරු සමඟ ඔහු සබඳතා වැඩි දියුණු කර ගත්තේය. සිල්වත් සමාගම නමින් සමාගමක් ඇරඹුණු අතර ඊට '''සිටිනාමළුවේ, ඉලිපැන්ගමුවේ, ඊසිපිටියේ, කප්පාගොඩ, අළුත්නුවර, මැදවල, පහන්කුඹුරේ,  නාගොල්ලේ,  කුඹුල්දිවෙල, වැවගෙදර, අහුගොඩ, මාලගම්මන, දාහිංගමුවේ '''ආදි සාමණේර හිමිවරු රාශියක් එක් විය. මේ අතරින් '''සිටිනාමළුවේ ධම්මජෝති''' සාමණේර හිමි පසු කාලයේ දකුණු පළාතේ සංඝ ප්‍රබෝධයට මූලික වූ බව මතක් කළ යුතුය.


මේ අතරතුර ගණින්නාන්සේලාගේ කුමන්ත්‍රණයක් හේතුවෙන් එකල මෙරට රජ වූ '''ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ''' රජුගේ උදහසට ළක් වූ සරණංකර සාමණේර හිමි ලග්ගල ප්‍රදේශයට පිටුවහල් කෙරිණි. උන්වහන්සේ ලග්ගල වැඩ සිටින කාලය තුළ භාරතයෙන් පැමිණි බමුණකුගේ ශ්ලෝකයක් විසඳා ගැනීමට රජුට වුවමනා වූ අතර එකල වැඩ උන් ගණින්නාන්සේලා ඊට අපොහොසත් වූහ. අවසානයේ එය විසඳා ලූයේ සරණංකර සාමණේර හිමිය. ඒ හේතුවෙන් රජුගේ ප්‍රසාදය නැවත දිනා ගැනීමට උන්වහන්සේ සමත් වූහ. පසුව උන්වහන්සේ රජුගේ උපකාරයෙන් මහනුවර ඇම්බැක්කේ නියමකන්ද නම් තැනක පිරිවෙනක් පිහිටුවා ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනයේ අභිවෘද්දියට කටයුතු කළහ.

== ලක්දිව උපසම්පදාව පිහිටුවීම ==
නැවත ලක්දිව [[උපසම්පදාව]] පිහිටුවීමට සරණංකර සාමණේර  හිමි උත්සාහ කළ නමුදු ඒ සඳහා ශ්‍රී වීරපරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු ගෙන් හෝ ඊට පසු රජ වූ '''විජය රාජසිංහ''' රජු ගෙන් උපකාර නොලැබිණි. කෙසේ හෝ '''කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ''' රජු ම අදහසට අනුව කැමති කරවා ගැනීමට උන්වහන්සේ සමත් වූහ. ඒ අනුව '''හාරගොඩ''', '''ගණේගොඩ''', '''ළිඟවිටියේ,''' '''වටවන''', '''හල්පේ''' සිල්වතුන් වහන්සේලා, '''දොරණාගම මුහන්දිරම් රාළ''', '''මාතොට රාළ''', සහ '''වටවන උපාසක රාළ''' යන පිරිසගෙන් සමන්විත දූත පිරිසක් සියමය බලා පිටත් කරවන ලදී. මේ කාලයේ මුහුදු ගමන් යනු ජීවිතාශාව අතහැර කළ යුතු කටයුත්තක් විය. දූත පිරිස ගමන් ගත් නැව විනාශ වූ අතර පිරිසෙන් කිහිප දෙනෙක් දිවි ගලවාගෙන නැවත පැමිණියහ. දෙවන වර දරන ලද උත්සාහයක්ද අසාර්ථක විය. එහෙත් සරණංකර හිමියෝ උත්සාහය අත් හළේ නැත. තුන් වන වර ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරයාගේ අනුග්‍රහයෙන් ලබා ගෙන 1750 දී “තාර්කා” නම් නැවෙන් '''විල්බාගෙදර මුහන්දිරම්, ආයිත්තාලියද්දේ මුහන්දිරම්, පට්ටේපොළ රටේ රාළ, ඇල්ලේපොළ වෙඩික්කාර මොහොට්ටාළ '''සහ''' යටිනුවර ඊරියගම නිලමේ''' ඇතුළු සිංහල දූත පිරිසක් සියමයට යැවීමට උන් වහන්සේට හැකි විය.

මේ දූත පිරිසගේ ආරාධනයෙන් සියම් රජුගේ පූර්ණ අනුග්‍රහ ඇතිව  '''ප්‍රවර''' '''උපාලි නාහිමි''' ප්‍රමුඛ භික්ෂුන් වහන්සේ විසි නමක් සියමයෙන් මෙරටට වැඩම කරන ලද අතර 1753 ඇසළ මස මහනුවර මල්වතු මහා විහාරයේ මෙකල බද්ධ සීමා මාලකය පිහිටි ස්ථානයේ ඉදිකළ මණ්ඩපයකදී උන් වහන්සේලාගේ ප්‍රමුඛත්වයෙන් උපසම්පදා පුණ්‍ය කර්මය සිදු කෙරිණි. එහිදී සරණංකර සාමණේර හිමි ප්‍රවර උපාලි නාහිමිගේ උපාධ්‍යායත්වයෙන් හා '''බ්‍රහ්මජෝති''', '''මහාපුඤ්ඤ''' යන හිමිවරුන්ගේ කර්‍මාචාර්යත්වයෙන් උපසම්පදාව ලබා ගත්තේය..

== සංඝරාජ පදවිය ==
[[File:118 King Rajasingha makes Ven Saranankara Sangharaja (19820173144).jpg|thumb|200px|[[මහනුවර කිර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ|කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජු වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර හිමියන් ශ්‍රී ලංකාවේ [[සංඝරාජ]] ලෙස පත් කළේය.]]
උපසම්පදා ලැබීමෙන් අනතුරුව සරණංකර හිමිට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු “සංඝරාජ” පදවිය පිරි නැමුවේය. කෙතරම් කීර්ති ප්‍රශංසා, නම්බු නාම ලැබුවද සරණංකර හිමි සරල, අල්පේච්ඡ දිවියක් ගත කළේය . ජීවිත කාලය පුරාවට පිණ්ඩපාතයෙන් යැපුන බුද්ධ පුත්‍රයාණන් වහන්සේ නමක් බව ඉතිහාස පුවත් වලින් පෙනේ. සංඝරාජ පදවිය ලැබූ පසු උන්වහන්සේ “උඩඟු නොව මහණ” යනුවෙන් තල්පතක ලියා වැඩ හුන් කුටියේ ඇතුළු වන දොරටුවේ නිතර පෙනෙන සේ තැබූ බව කියැවේ.

== ශාසනික සේවා ==
එකල වෙන් වෙන්ව පැවති මහනුවර සතර දේවාල පෙරහරත් දළඳා පෙරහරත් එක් කොට අද දක්නට ලැබෙන සිංහල බෞද්ධයන්ගේ මහ පෙරහර වන මහනුවර දළඳා මහ පෙරහර අරඹන ලද්දේ සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ අදහසකට අනුවයි.

භික්ෂුන්වහන්සේලාගේ ධර්ම ශාස්ත්‍ර අධ්‍යාපනය නඟා සිටු වීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණාවක් ලෙස දුටු උන්වහන්සේ නියමකන්ද පිරිවෙනට අමතරව පෝයමළුව, අස්ගිරිය, සුදුහුම්පොළ, අම්පිටිය දලුක්ගොල්ල,නිත්තවෙල, ගංගාරාමය ආදි විහාරයන්ගේ ශාස්ත්‍රශාලා ඇරඹූහ.

== සිසු පරපුර ==
මල්වතු මහා පාර්ශ්වයේ මුල්ම මහානායක ධුරයට පත් '''තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ බුද්ධරක්‍ෂිත නාහිමි''', නියමකන්ද පිරිවෙන පවත්වාගෙන ගිය '''ගිනිගත්පිටියේ ශ්‍රී සංඝරක්ඛිත නාහිමි''', '''කඹුරුපිටියේ ගුණරතන නාහිමි''', සහ පසුකලෙක මල්වතු මහා නාහිමිවරුන් බවට පත් වූ '''දරමිටිපොල ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත, වැරසැර රඹුක්වැල්ලේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත '''සහ''' මොරතොට රාජගුරු ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ''' යන නාහිමි වරු වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ කීර්තිමත් ශිෂ්‍ය රත්නයෝ වෙති. 

== අපවත් විම ==

අවුරුදු අසූවක් ආයු වළදා වසර 1778 දී මල්වත්තේ විහාරයේදී වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියෝ උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය '''කඹුරුපිටියේ ගුණරතන නාහිමි '''දෙසූ''' '''ආසන්න බණට සවන් දී අපවත් වී වදාළහ.

වැලිවිට සංඝරාජ මාහිමියන්ගේ ධෛර්යය නොවන්නට මෙරටින් බුදු සසුන සදහටම තුරන් වීමට ඉඩ තිබිණි. 

••== රචිත ග්‍රන්ථ ==••
1)සද්ධර්ම සාරාර්ථ සංග්‍රහය
2)භේසජ්ජ මංජුසා සන්නය
3)අභිසම්බෝධි අලංකාරය 
4)රූප මාලාව 
5)මධුරාර්ථ ප්‍රකාශනි 
6)මුනිගුණාලංකාරය


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:උඩරට ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:උඩරට රාජධානිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]</text>
      <sha1>92xrab8ugeqgu9agsl44tqosv70npir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩිල්කා සමන්මලී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53087</id>
    <revision>
      <id>783866</id>
      <parentid>303151</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19988-82</username>
        <id>78320</id>
      </contributor>
      <origin>783866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6306" sha1="9q0ptwfnfu9dsnanlatbc3sisjx0qft" xml:space="preserve">Dilka is a world renowned donkey who has gained traction, recently in 2026 for having the donkey with the worlds smallest brain.

==මුල් අවධිය==
ජනමාධ්‍යවේදිනියක වීමට ප්‍රථම, ඩිල්කා තරුණ සත්ත්වවේදීන්ගේ සංගමයේ සාමාජිකාවක සිටියාය.&lt;ref name=&quot;සරසවිය&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය දිවිය==

===දෙරණ ටීවී 360° දේශපාලන වාද වැඩසටහන===
[[ටීවී දෙරණ]] හී විකාශය කරන සතිපතා 360° දේශපාලන විවාද වැඩසටහන, ඩිල්කාගේ මාධ්‍ය දිවිය තුල විශේෂ සලකුණක් ඇතිකල සංධිස්ථානයක් ලෙස හැඳින්වෙයි. එක් එක් සතිවලදී තෝරාගත් දේශපාලන චරිතයකට ආරාධනා කොට, ඔහුගෙන් හෝ ඇයගෙන් අදාල විෂය පිළිබඳ කරුණු විමසීම පදනම් කර ගත් මෙම වැඩසටහන තුල පෙරලිකාර චරිතයක් නිරූපණය කරමින්, ඒ හරහා ඉමහත් දේශීය ප්‍රේක්ෂක පිරිසක අවධානය තමා නතු කර ගැනීමට ඩිල්කා සමත් වූවාය. කෙසේ නමුදු වැඩසටහන තුලදී, ඩිල්කාගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ගැටළු ඇතිවන බවට බොහෝ දෙනෙකු විසින් ඇයට චෝදනා එල්ල කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ramachandrageadaviya-ramachandra.blogspot.com/2010/09/blog-post_27.html |title=ඩයිනමයිට් ඩිල්කා සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී ශ්‍රී රංගා |publisher= Ramachandra |date=SEPTEMBER 27, 2010 |accessdate=2014-04-28}}&lt;/ref&gt;

ඩිල්කා විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ 360° වැඩසටහන් අතුරින් වරෙක [[උපේක්ෂා ස්වර්ණමාලි]] මහත්මිය සහ [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතා ගෙන්වා සිදුකල වාද වැඩසටහන්, එම අවස්ථාවලදී බොහෝ දෙනෙකු අතර කථාබහට ලක්වුණු අතර, ඉන් 2010 වර්ෂයේදී විකාශනය වූ [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතා එක්වූ 360° වාද වැඩසටහනේදී ඩිල්කා, රාමනායක මහතාගේ තර්ජනයන්ට ලක්වූ බවද සඳහන් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dinamina.lk/2010/09/03/_art.asp?fn=n1009039&amp;p=1 |title=‘දෙරණ’ මාධ්‍යවේදිනියට රංජන් රාමනායක තර්ජනය කිරීම දැඩි ලෙස හෙළා දකිනවා |publisher=ජනමාධ්‍යවේදීන්ගේ ජාතික සංසදය |date=2010-සැප්තැම්බර්-3 |accessdate=2014-04-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=9583 |title=විඩියෝ:රන්ජන් ත්‍රෙටන්ස් ඩිල්කා ඕවර් දෙරණ 360 ප්‍රෝග්‍රෑම් |publisher=Adaderana.lk |date=2010-08-30 |accessdate=2012-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nation.lk/2010/09/05/news18.htm |title=නිව්ස් |publisher=Nation.lk |date= |accessdate=2012-08-30}}&lt;/ref&gt;

==ඇගයීමට ලක්වීම්==
ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුලදී ඩිල්කා කිහිපවතාවක්ම ඇගයීමට පාත්‍රවී තිබෙයි.&lt;ref name=&quot;ෆේස්බුක්&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.facebook.com/pages/Dilka-Samanmali/213498358709634?sk=info | title=අබවුට් ඩිල්කා සමන්මලී  | publisher=ෆේස්බුක් | work= | date= | accessdate=28 අප්‍රියෙල් 2014}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! වසර
! ඇගයීම
! පිරිනැමීම
! ප්‍රතිපලය
|-
| 2008
| කැපීපෙනෙන රූපවාහිනී ඉදිරිපත්කරන්නිය
| ජනමාධ්‍ය තොරතුරු අමාත්‍යාංශය
| විශේෂ සඳහන
|-
| 2007
| හොඳම කාලීන වැඩසටහන- දෙරණ 360° සඳහා
| සුමති ටෙලි සම්මාන
| ජයග්‍රාහක
|-
| 2009
| විශේෂ සම්මානය- දෙරණ 360° සඳහා
| සුමති ටෙලි සම්මාන
| ජයග්‍රාහක
|-
| 2008
|ජනමාධ්‍ය අමිල සේවය සඳහා සම්මානය
| ශ්‍රී ලංකා ජනමාධ්‍ය සන්නිවේදන සංගමයේ මැකෝ (MACO) සම්මාන
| 
|-
| 2007 - 2008
| හොඳම කාලීන වැඩසටහන/වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නිය
| ජාතික මාධ්‍ය පදනම
| 
|-
| 2010
| ගෝල්ඩන් වොයිස් මැකෝ සම්මානය
| ශ්‍රී ලංකා ජනමාධ්‍ය සන්නිවේදන සංගමයේ මැකෝ (MACO) සම්මාන
| 
|-
| 2010
| ශ්‍රී ලංකාවේ කැපීපෙනෙන තරුණ පුද්ගලයින් දසදෙනා
| TOYP 2010
| නිර්දේශිත
|-
|}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[https://www.facebook.com/pages/Dilka-Samanmali/213498358709634?sk=info ඩිල්කා සමන්මලී]

{{DEFAULTSORT:සමන්මලී,ඩිල්කා}}</text>
      <sha1>9q0ptwfnfu9dsnanlatbc3sisjx0qft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783867</id>
      <parentid>783866</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19988-82</username>
        <id>78320</id>
      </contributor>
      <origin>783867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6177" sha1="ini1pt992iwm7ge3bg2p69qifyiu98f" xml:space="preserve">
==මුල් අවධිය==
ජනමාධ්‍යවේදිනියක වීමට ප්‍රථම, ඩිල්කා තරුණ සත්ත්වවේදීන්ගේ සංගමයේ සාමාජිකාවක සිටියාය.&lt;ref name=&quot;සරසවිය&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය දිවිය==

===දෙරණ ටීවී 360° දේශපාලන වාද වැඩසටහන===
[[ටීවී දෙරණ]] හී විකාශය කරන සතිපතා 360° දේශපාලන විවාද වැඩසටහන, ඩිල්කාගේ මාධ්‍ය දිවිය තුල විශේෂ සලකුණක් ඇතිකල සංධිස්ථානයක් ලෙස හැඳින්වෙයි. එක් එක් සතිවලදී තෝරාගත් දේශපාලන චරිතයකට ආරාධනා කොට, ඔහුගෙන් හෝ ඇයගෙන් අදාල විෂය පිළිබඳ කරුණු විමසීම පදනම් කර ගත් මෙම වැඩසටහන තුල පෙරලිකාර චරිතයක් නිරූපණය කරමින්, ඒ හරහා ඉමහත් දේශීය ප්‍රේක්ෂක පිරිසක අවධානය තමා නතු කර ගැනීමට ඩිල්කා සමත් වූවාය. කෙසේ නමුදු වැඩසටහන තුලදී, ඩිල්කාගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ගැටළු ඇතිවන බවට බොහෝ දෙනෙකු විසින් ඇයට චෝදනා එල්ල කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ramachandrageadaviya-ramachandra.blogspot.com/2010/09/blog-post_27.html |title=ඩයිනමයිට් ඩිල්කා සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී ශ්‍රී රංගා |publisher= Ramachandra |date=SEPTEMBER 27, 2010 |accessdate=2014-04-28}}&lt;/ref&gt;

ඩිල්කා විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ 360° වැඩසටහන් අතුරින් වරෙක [[උපේක්ෂා ස්වර්ණමාලි]] මහත්මිය සහ [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතා ගෙන්වා සිදුකල වාද වැඩසටහන්, එම අවස්ථාවලදී බොහෝ දෙනෙකු අතර කථාබහට ලක්වුණු අතර, ඉන් 2010 වර්ෂයේදී විකාශනය වූ [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතා එක්වූ 360° වාද වැඩසටහනේදී ඩිල්කා, රාමනායක මහතාගේ තර්ජනයන්ට ලක්වූ බවද සඳහන් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dinamina.lk/2010/09/03/_art.asp?fn=n1009039&amp;p=1 |title=‘දෙරණ’ මාධ්‍යවේදිනියට රංජන් රාමනායක තර්ජනය කිරීම දැඩි ලෙස හෙළා දකිනවා |publisher=ජනමාධ්‍යවේදීන්ගේ ජාතික සංසදය |date=2010-සැප්තැම්බර්-3 |accessdate=2014-04-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=9583 |title=විඩියෝ:රන්ජන් ත්‍රෙටන්ස් ඩිල්කා ඕවර් දෙරණ 360 ප්‍රෝග්‍රෑම් |publisher=Adaderana.lk |date=2010-08-30 |accessdate=2012-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nation.lk/2010/09/05/news18.htm |title=නිව්ස් |publisher=Nation.lk |date= |accessdate=2012-08-30}}&lt;/ref&gt;

==ඇගයීමට ලක්වීම්==
ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුලදී ඩිල්කා කිහිපවතාවක්ම ඇගයීමට පාත්‍රවී තිබෙයි.&lt;ref name=&quot;ෆේස්බුක්&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.facebook.com/pages/Dilka-Samanmali/213498358709634?sk=info | title=අබවුට් ඩිල්කා සමන්මලී  | publisher=ෆේස්බුක් | work= | date= | accessdate=28 අප්‍රියෙල් 2014}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! වසර
! ඇගයීම
! පිරිනැමීම
! ප්‍රතිපලය
|-
| 2008
| කැපීපෙනෙන රූපවාහිනී ඉදිරිපත්කරන්නිය
| ජනමාධ්‍ය තොරතුරු අමාත්‍යාංශය
| විශේෂ සඳහන
|-
| 2007
| හොඳම කාලීන වැඩසටහන- දෙරණ 360° සඳහා
| සුමති ටෙලි සම්මාන
| ජයග්‍රාහක
|-
| 2009
| විශේෂ සම්මානය- දෙරණ 360° සඳහා
| සුමති ටෙලි සම්මාන
| ජයග්‍රාහක
|-
| 2008
|ජනමාධ්‍ය අමිල සේවය සඳහා සම්මානය
| ශ්‍රී ලංකා ජනමාධ්‍ය සන්නිවේදන සංගමයේ මැකෝ (MACO) සම්මාන
| 
|-
| 2007 - 2008
| හොඳම කාලීන වැඩසටහන/වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නිය
| ජාතික මාධ්‍ය පදනම
| 
|-
| 2010
| ගෝල්ඩන් වොයිස් මැකෝ සම්මානය
| ශ්‍රී ලංකා ජනමාධ්‍ය සන්නිවේදන සංගමයේ මැකෝ (MACO) සම්මාන
| 
|-
| 2010
| ශ්‍රී ලංකාවේ කැපීපෙනෙන තරුණ පුද්ගලයින් දසදෙනා
| TOYP 2010
| නිර්දේශිත
|-
|}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි==
*[https://www.facebook.com/pages/Dilka-Samanmali/213498358709634?sk=info ඩිල්කා සමන්මලී]

{{DEFAULTSORT:සමන්මලී,ඩිල්කා}}</text>
      <sha1>ini1pt992iwm7ge3bg2p69qifyiu98f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වෙරළබඩ වැදි ජනයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53323</id>
    <revision>
      <id>783865</id>
      <parentid>304451</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ජීවත්වන ප්‍රදේශය */ spelling</comment>
      <origin>783865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="fxlcmrbzv1g4veh08kkvpqqstthisfc" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව වාර්ගික කණ්ඩායම
|group=වෙරළබඩ වැදි ජනයා
|image= [[ගොනුව:Coast Veddas of Vakarai.jpeg|300px]]
|caption= 1990 ගණන් වලදී [[වාහරෙයි]] හිදී  ''සඩංගු'' උත්සවයට සූදනෙම් වන වෙදාර් පිරිසක් 
|poptime= 8,000 පමණ (1983)&lt;ref name=JonDart83&gt;ජොන් ඩාර්ට් (සමරසිංහ, එස්. ඩබ්. ආර්. ද  ඒ[''සංස්කරණය'']), පි.83&lt;/ref&gt; 
|popplace=[[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|langs=[[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ උපභාෂාව |ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ]]&lt;br/&gt;{{smaller|'' ආගමික කටයුතු සඳහා [[වැදි භාෂාව]] වුවද භාවිතා කෙරෙයි''}}
|related=[[වැදි ජනයා]] සහ  [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා]] 
}}

'''වෙරළබඩ වැදි ජනයා''' හෙවත්  '''මූදු වැද්දෝ''' යනු, [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව |නැගෙනහිර පළාතේ]] ජීවත්වන [[වැදි ජනයා|වැදි ජන]] කණ්ඩායමකි. 

ශ්‍රී ලංකාවේ  [[වැදි ජනයා|වැදි ජන]] කණ්ඩායම් වලින් සුවිශේෂ වන්නේ අනෙක් කණ්ඩයෙම් සිංහල ජන සමාජය ආශ්‍රිතව ජීවත් වීම සමග සිංහල මිශ්‍රිතව [[වැදි භාෂාව]] කථා කිරීමත් මොවුන් පමණක් දෙමළ ජාතිකයන් ආශ්‍රිතව ජීවත්වන බැවින් මිශ්‍රව දෙමළ [[වැදි භාෂාව]] කථාකිරීමත්ය. 

==ජීවත්වන ප්‍රදේශය==
[[නැගෙනහිර පළාත|නැඟෙනහිරි පළාතේ]] නාගරික ප්‍රදේශ වන [[ත්‍රිකුණාමලය]] හා [[මඩකලපුව]] හා අතර කුඩා වෙරළබඩ ගම්මානවල මොවුහු සාමාන්‍යයෙන් ජීවත් වෙති. කෙසේ වෙතත්, මඩකලපුවට දකුණින් පිහිටි ගම්මාන කිහිපයක් තුළ ද ඔවුන් ගේ ජනාවාස පිහිටා ඇත.

==රැකියා==
[[මසුන් ඇල්ලීම]], [[ හේන් කෙටීම|හේන්]] ගොවිතැන, [[වී ගොවිතැන]] , වෙළෙඳ පොළ සඳහා [[පැස විවීම]] සහ කලාතුරකින් කුලී කම්කරු සේවය මගින් ඔවුන් දිවි ගැට ගසා ගනිති.

==සම්භවය==
මානව විද්‍යාඥයින් විසින් සැලකෙන්නේ  මොවුන් අඩ වශයෙන්  [[වැදි ජනයා]] වෙතින් මෙන්ම, ප්‍රාදේශීය දෙමළ ජනයා වෙතින්ද පැවත එන්නන් බවයි. ඔවුන්ගේ වෙදාර්  (&quot;දඩයම්කරු&quot; යන්නට දෙමළ පදය)&lt;ref&gt;මෙම ලිපිය විසින් වැද්දා යන්න භාවිතා කරනුයේ රට අභ්‍යන්තරයෙහි වැදි ජන කොට්ඨාශය හැඳින්වීමට වන අතර වෙරළබඩ වැදි ජන කොටස සඳහා වෙදාර් නම භාවිතා කරයි &lt;/ref&gt; අසල්වැසියන් ආදි කාලයෙහි සිටම ප්‍රාදේශීය සමාජ ව්‍යුහයෙහි කොටසක් වශයෙන් පැවති බවට නැගෙනහිර පළාතේ වැසියන් සලකන අතර, සමහරක් වෙදාර් වැඩිහිටියන් විශ්වාස කරනුයේ අතීතයේ කිසියම් කාලයකදී ඔවුන්ගේ මුතුන්මිත්තන් රට අභ්‍යන්තරයෙන් සංක්‍රමණය වූ බවකි. 

==සටහන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}</text>
      <sha1>fxlcmrbzv1g4veh08kkvpqqstthisfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා:විකිමායාකාරිය</title>
    <ns>4</ns>
    <id>62927</id>
    <revision>
      <id>783884</id>
      <parentid>351454</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T06:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>71775</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Sandys, Frederick - Morgan le Fay.JPG]] → [[File:Frederick Sandys - Morgan-le-Fay - 1925P104 - Birmingham Museum and Art Gallery.jpg]] → File replacement: update from a old version to a new one with better quality ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>783884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="5oiw0h8azwyaevers5rfihm5h2yybow" xml:space="preserve">{{humour|WP:WITCH}}
{{nutshell|WikiWitches are capricious defenders of Wikipedia, editing because they must. Their work can range from the smallest to the greatest of tasks.}}
[[Image:Frederick Sandys - Morgan-le-Fay - 1925P104 - Birmingham Museum and Art Gallery.jpg|thumbnail|right|300px|[[Wikipedia:Portal|ද්වාරයක්]] විවර කිරීමට සැරසෙන විකිමායාකාරියක්]]  

'''විකිමායාකාරියක්''' කියන්නේ කරන කියන හැමදෙයකින්ම ගුප්ත දේවල් ගැන තමන් තුළ තියෙන භක්ත්‍යාදරය ඉස්මතුකරල පෙන්නුම් කරන ජීවියෙක්. එයාල හැමදේම කරන්නේ ගුප්තතාවයේ වර්ධනය උදෙසාම තමයි.

==චරිත ලක්ෂණ==
ගුප්තමය ව්‍යාකූලත්වය ගැන මෙයාලට තියෙන භක්තිය නිසා මෙයාල අනික් විකිජීවීන්ට සමාන බවක් පේන්නත් පුළුවන්. ඒත්, ඇත්තටම, [[:Category:Articles to be merged|මායා පාන හැඳිගාන්න]], [[:Category:Articles covered by WikiProject Wikify|මන්තර පොත හැඩවැඩ කරගන්න]] වගේ [[:Category:Wikipedia backlog|වැඩ]] වලට විකිමායාකාරියකට දවස් ගාණක් ගතකරන්න පුළුවන් නිසා, එයාලව [[විකිපීඩියා:විකිසුරඟන|විකිසුරඟනන්]] එක්ක පැටලෙන්නත් ඉඩ තියෙනවා. [[විකිපීඩියා:Portal|ද්වාර විවෘත කිරීම]] නැත්නං [[විකිපීඩියා:සැකිලි සීමා|අළුත් මන්තර නිපදවීම]] වගේ බලගතු විජ්ජා වලට දවස් ගණන් කැපවෙන්නත් විකිමායාකාරියකට පුළුවන්.

කොයිහැටි වුනත් විකිමායාකාරියන්ගේ හුදෙකලාව ඉන්න ප්‍රතිපත්තියට හේතුවෙන්නෙත් තමන්ගේ වැඩකටයුතු ආරක්ෂා කරගන්න තියෙන කැමැත්ත ම යි. තමන්ගේ සගයින් වෙන [[විකිපීඩියා:විකිමායාකරු|විකිමායකාරයො]] වගේ [[:meta:What is a troll?|විකිට්‍රොල්ස්ලටයි]], [[විකිපීඩියා:Vandalism|අනෙක් දුෂ්ටයන්ටයි]] මෙයාල භය නැහැ. උන්ට එරෙහිව [[විකිපීඩියා:Twinkle|ට්වින්ක්ල්]] හරි [[විකිපීඩියා:Huggle|හග්ල්]] හරි මන්ත්‍ර ජපකරන්න මේගොල්ලෝ හිතහිත ඉන්නෙ නැහැ.</text>
      <sha1>5oiw0h8azwyaevers5rfihm5h2yybow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සගා ප්‍රාන්තය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89293</id>
    <revision>
      <id>783880</id>
      <parentid>676468</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="ghjsidzgu5jb7clj3tl6wha8dy0v8eh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;
| name                     = සගා ප්‍රාන්තය
| native_name              = {{nobold|{{lang|ja|佐賀県}}}}
| settlement_type          = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| translit_lang1           = Japanese
| translit_lang1_type      = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info      = {{lang|ja|佐賀県}}
| translit_lang1_type1     = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1     = {{lang|ja-Latn|Saga-ken}}
| image_skyline            = Nijinomatsubara.jpg
| image_caption            = [[Nijinomatsubara]] pine forest and a corner of [[Karatsu, Saga|Karatsu]] city, Saga
| image_flag               = Flag of Saga Prefecture.svg
| flag_size                = 100px
| image_seal               = Symbol mark of Saga prefecture.svg
| seal_size                = 80px
| image_blank_emblem       = Emblem of Saga Prefecture.svg
| blank_emblem_size        = 80px
| blank_emblem_type        = Emblem
| image_map                = Map of Japan with highlight on 41 Saga prefecture.svg
| coordinates              = 
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = [[Japan]]
| subdivision_type1        = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1        = [[Kyushu]]
| subdivision_type2        = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2        = [[Kyushu]]
| seat_type                = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat                     = [[Saga, Saga|Saga]]
| parts_type               = Subdivisions
| parts_style              = para
| p1                       = [[Districts of Japan|Districts]]: 6
| p2                       = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 20
| leader_title             = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name              = [[Yoshinori Yamaguchi]]
| area_total_km2           = 2,440.68
| area_water_percent       = 1.7
| area_rank                = [[List of Japanese prefectures by area|42nd]]
| population_footnotes     = 
| population_total         = 809248
| population_as_of         = August 1, 2020
| population_rank          = [[List of Japanese prefectures by population|42nd]]
| population_density_km2   = auto
| demographics_type2              = GDP 
| demographics2_footnotes         = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1            = Total
| demographics2_info1   = [[JP¥]] 3,220 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 29.5 billion (2019)
| iso_code                 = JP-41
| website                  = [https://www.pref.saga.lg.jp/ Saga Prefecture-japanese-english translate]
| module                   = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country  = Japan
| bird     = Black-billed&amp;nbsp;[[European magpie|magpie]] (''Pica pica'')
| fish     = 
| flower   = [[Camphor]]&amp;nbsp;blossom (''Cinnamomum camphora'')
| tree     = Camphor&amp;nbsp;tree (''Cinnamomum camphora'')
}}
| anthem                   = [[:ja:佐賀県民の歌|Saga kenmin no uta]]
}}

'''සගා ප්‍රාන්තය''', [[ජපානය|ජපානයේ]] පිහීටි ප්‍රාන්තයකි.

== අමතර අවධානයට ==
* [[ජපානය]]
* [[Saga Domain]]
* [[Saga Rebellion]]

== සටහන් ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Saga prefecture}}
* [https://www.city.saga.lg.jp/ Saga City website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319153830/https://www.city.saga.lg.jp/ |date=2022-03-19 }} {{in lang|ja}} google translate available
* [https://www.pref.saga.lg.jp/ Saga Prefecture website] {{in lang|ja}} Translation available
* [http://www.sagajet.com/ SagaJET website]
* [http://www.hyoho.com/Hagakure1.html Hagakure]
* [[Hagakure]] 1716 by [[Yamamoto Tsunetomo]] about [[Bushido|Bushidō]] (Samurai Moral Code) at Wikipedia

{{Saga Prefecture}}
{{Regions and administrative divisions of Japan}}
{{Authority control}}

{{coord|33|17|N|130|10|E|scale:500000|display=title}}

[[Category:Saga Prefecture| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කියූෂූ කලාපය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජපානය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයේ ප්‍රාන්ත]]

{{Japan-geo-stub}}</text>
      <sha1>ghjsidzgu5jb7clj3tl6wha8dy0v8eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බසන්ත් (රාගය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92437</id>
    <revision>
      <id>783874</id>
      <parentid>726612</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="sf37oqzxrve698qzyr56672irk2v3g1" xml:space="preserve">{{Short description|හින්දුස්තානී රාගය}}
{{for|ඉන්දියානු වසන්ත ඍතුව|වසන්ත (ඍතුව)}}
{{Infobox raga
| name          = බසන්ත්
| image_name    = 
| image_alt     = 
| thaat         = [[පූර්වි (ථාට්)|පූර්වී]]
| type          = 
| time          = වසන්ත ඍතුවේ ඕනෑම සමයයක{{sfn|Bor|Rao|1999}}
| season        = [[වසන්තය (ඍතුව)|වසන්තය]]{{sfn|Bor|Rao|1999}}
| arohana       = {{svaraH|S|G|M|d|N|S'}}
| avarohana     = {{svaraH|S'|N|d|P|M|G|,|M|G|r|S}}
| vadi          = Sa
| samavadi      = Pa
| pakad         = 
| chalan        = 
| synonym       = 
| equivalent    = 
| similar       = {{ubl|[[පූර්වි]] | [[පරාජ්]] | [[පූරියා ධනාශ්‍රී]]}}
}}

'''බසන්ත්''' ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[හින්දුස්තානී ශාස්ත්‍රීය සංගීතය|හින්දුස්තානී ශාස්ත්‍රීය]] [[රාග]]යකි.

== සටහන් ==
{{notelist|30em}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
{{reflist}}

== මූලාශ්‍ර ==
* {{cite book |last1=Bor |first1=Joep |last2=Rao |first2=Suvarnalata |title=The Raga Guide: A Survey of 74 Hindustani Ragas |date=1999 |publisher=Nimbus Records with Rotterdam Conservatory of Music |isbn=978-0-9543976-0-9 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=jCnoMgEACAAJ |language=en}}

== මේවාත් බලන්න ==
* [[Kirtan]]

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://web.archive.org/web/20101030211127/http://www.gianidarshansinghsohaluk.info/great-kirtan-collections/ Giani Darshan Singh Sohal]
* [http://www.gurmatsangeetproject.com/ Gurmat Sangeet Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217121606/http://www.gurmatsangeetproject.com/ |date=2012-02-17 }}
* [http://www.rajacademy.com/ Raj Academy of Asian Music]
* [http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan/ Sikhnet: Shabad for Printing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119062900/http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan |date=2008-11-19 }}
* [http://www.chandrakantha.com/raga_raag/film_song_raga/basant.shtml Film Songs in Rag Basant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127033013/http://www.chandrakantha.com/raga_raag/film_song_raga/basant.shtml |date=2021-11-27 }}
* [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Basant.html More details about raga Vasant]

{{Sikh Ragas}}
{{Rāgas as per Performance Time}}

[[Category:හින්දුස්තානී රාග]]
[[Category:ගුරු ග්‍රන්ථ් සහීබ් හි රාග]]</text>
      <sha1>sf37oqzxrve698qzyr56672irk2v3g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය, කොළඹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94757</id>
    <revision>
      <id>783886</id>
      <parentid>510205</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17392" sha1="qc74m6qmw4855zqv4ut4m1sfrkhxjt7" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.</text>
      <sha1>qc74m6qmw4855zqv4ut4m1sfrkhxjt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783887</id>
      <parentid>783886</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18420" sha1="qr0ixrwz1wr4rmgy6odbl57gbrcawlg" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

== විදුහල්පතිවරු ==
[[ගොනුව:PRINIAP.png|නොමැත|thumb|'''සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මිය (පළමු විදුහල්පතිනිය)''']]
[[ගොනුව:P J Wickramasinghe.png|වම|thumb|250x250පික්|'''ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා''']]
[[ගොනුව:Dammika.png|වම|thumb|'''ධම්මිකා ජයනෙත්ති මහත්මිය''']]


[[ගොනුව:Abeyrathne.png|වම|thumb|'''බී.ඒ. අබේරත්න මහතා''']]


[[ගොනුව:Opatha.png|වම|thumb|'''නිරෝෂන් ඕපාත මහතා''']]


[[ගොනුව:Fernando dsc.jpg|වම|thumb|'''එන්.ඩබ්ලිව්.ඊ.ජේ.එම්.ඩී. ප්‍රනාන්දු මහත්මිය (වත්මන් විදුහල්පතිනිය)''']]


== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>qr0ixrwz1wr4rmgy6odbl57gbrcawlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783888</id>
      <parentid>783887</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18426" sha1="70ts751tcyg5rdzxi569cj0bug261ht" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

== විදුහල්පතිවරු ==
[[ගොනුව:PRINIAP.png|නොමැත|thumb|'''සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මිය (පළමු විදුහල්පතිනිය)''']]
[[ගොනුව:P J Wickramasinghe.png|thumb|250x250පික්|'''ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා'''|මධ්‍යය]]
[[ගොනුව:Dammika.png|thumb|'''ධම්මිකා ජයනෙත්ති මහත්මිය''']]


[[ගොනුව:Abeyrathne.png|වම|thumb|'''බී.ඒ. අබේරත්න මහතා''']]


[[ගොනුව:Opatha.png|වම|thumb|'''නිරෝෂන් ඕපාත මහතා''']]


[[ගොනුව:Fernando dsc.jpg|වම|thumb|'''එන්.ඩබ්ලිව්.ඊ.ජේ.එම්.ඩී. ප්‍රනාන්දු මහත්මිය (වත්මන් විදුහල්පතිනිය)''']]


== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>70ts751tcyg5rdzxi569cj0bug261ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783889</id>
      <parentid>783888</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T09:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20195" sha1="e2r467d1r3jk8ryowr3jlozzb7ggv88" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

== විදුහල්පතිවරු ==
[[ගොනුව:PRINIAP.png|නොමැත|thumb|'''සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මිය (පළමු විදුහල්පතිනිය)''']]
[[ගොනුව:P J Wickramasinghe.png|thumb|250x250පික්|'''ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා'''|වම]]
[[ගොනුව:Dammika.png|thumb|'''ධම්මිකා ජයනෙත්ති මහත්මිය'''|වම]]


[[ගොනුව:Abeyrathne.png|වම|thumb|'''බී.ඒ. අබේරත්න මහතා''']]


[[ගොනුව:Opatha.png|වම|thumb|'''නිරෝෂන් ඕපාත මහතා''']]


[[ගොනුව:Fernando dsc.jpg|වම|thumb|'''එන්.ඩබ්ලිව්.ඊ.ජේ.එම්.ඩී. ප්‍රනාන්දු මහත්මිය (වත්මන් විදුහල්පතිනිය)''']]


== විභාග කාර්ය සාධනය ==

=== ශිෂ්‍යත්ව විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!වර්ෂය
!අපේක්ෂකයින් ගණන
!ලකුණු 70 ට අඩු 
සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලකුණු 70 - 99 අතර 
ලබාගත් සිසුන්
!ලකුණු 100 – 139 අතර 
ලබා ඇති සිසුන්
!කඩයිම් ලකුණ පසුකර 
සමත් වූ සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලබා ගත් ඉහළම ලකුණ
!ලබා ගත් අඩුම ලකුණ
|-
|2025
|218
|12 (5.50%)
|64 (29.35%)
|96 (44.03%)
|46 (21.10%)
|181
|41
|}

=== අ.පො.ස. (සා.පෙළ) විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශක – අ.පො.ස. (සා/පෙළ) විභාගය 
! rowspan=&quot;2&quot; |වර්ෂය
! rowspan=&quot;2&quot; |අපේක්ෂකයින් ගණන
! colspan=&quot;6&quot; |විෂයයන්හි කාර්ය සාධන දර්ශක
! rowspan=&quot;2&quot; |පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශකය
! colspan=&quot;4&quot; |ස්ථානය
|-
|ආගම
|පළමු භාෂාව
|ඉංග්‍රීසි
|විද්‍යාව
|ගණිතය
|ඉතිහාසය
|අධ්‍යාපන කලාපය
|දිස්ත්‍රික්කය
|පළාත
|දිවයින
|-
|2021
|307
|63
|60
|77
|57
|59
|57
|62
|25
|37
|71
|176
|-
|2019
|276
|59
|62
|65
|66
|65
|67
|64
|25
|35
|61
|144
|-
|2018
|276
|60
|59
|68
|66
|66
|64
|64
|24
|32
|55
|131
|-
|2017
|282
|58
|60
|65
|64
|66
|62
|63
|25
|38
|67
|168
|}

=== අ.පො.ස. උසස් පෙළ විභාගය ===

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>e2r467d1r3jk8ryowr3jlozzb7ggv88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783890</id>
      <parentid>783889</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T09:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20204" sha1="731g5wcrifc5vluudeauvuj6iquhxuy" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

== විදුහල්පතිවරු ==
[[ගොනුව:PRINIAP.png|නොමැත|thumb|'''සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මිය (පළමු විදුහල්පතිනිය)''']]
[[ගොනුව:P J Wickramasinghe.png|thumb|250x250පික්|'''ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා'''|වම]]
[[ගොනුව:Dammika.png|thumb|'''ධම්මිකා ජයනෙත්ති මහත්මිය'''|වම]]


[[ගොනුව:Abeyrathne.png|වම|thumb|'''බී.ඒ. අබේරත්න මහතා''']]


[[ගොනුව:Opatha.png|වම|thumb|'''නිරෝෂන් ඕපාත මහතා''']]


[[ගොනුව:Fernando dsc.jpg|වම|thumb|'''එන්.ඩබ්ලිව්.ඊ.ජේ.එම්.ඩී. ප්‍රනාන්දු මහත්මිය (වත්මන් විදුහල්පතිනිය)''']]


== විභාග කාර්ය සාධනය ==

=== ශිෂ්‍යත්ව විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!වර්ෂය
!අපේක්ෂකයින් ගණන
!ලකුණු 70 ට අඩු 
සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලකුණු 70 - 99 අතර 
ලබාගත් සිසුන්
!ලකුණු 100 – 139 අතර 
ලබා ඇති සිසුන්
!කඩයිම් ලකුණ පසුකර 
සමත් වූ සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලබා ගත් ඉහළම ලකුණ
!ලබා ගත් අඩුම ලකුණ
|-
|2025
|218
|12 (5.50%)
|64 (29.35%)
|96 (44.03%)
|46 (21.10%)
|181
|41
|}

=== අ.පො.ස. (සා.පෙළ) විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශක – අ.පො.ස. (සා/පෙළ) විභාගය 
! rowspan=&quot;2&quot; |වර්ෂය
! rowspan=&quot;2&quot; |අපේක්ෂකයින් ගණන
! colspan=&quot;6&quot; |විෂයයන්හි කාර්ය සාධන දර්ශක
! rowspan=&quot;2&quot; |පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශකය
! colspan=&quot;4&quot; |ස්ථානය
|-
|ආගම
|පළමු භාෂාව
|ඉංග්‍රීසි
|විද්‍යාව
|ගණිතය
|ඉතිහාසය
|අධ්‍යාපන කලාපය
|දිස්ත්‍රික්කය
|පළාත
|දිවයින
|-
|2021
|307
|63
|60
|77
|57
|59
|57
|62
|25
|37
|71
|176
|-
|2019
|276
|59
|62
|65
|66
|65
|67
|64
|25
|35
|61
|144
|-
|2018
|276
|60
|59
|68
|66
|66
|64
|64
|24
|32
|55
|131
|-
|2017
|282
|58
|60
|65
|64
|66
|62
|63
|25
|38
|67
|168
|}

=== අ.පො.ස. උසස් පෙළ විභාගය ===

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>731g5wcrifc5vluudeauvuj6iquhxuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783891</id>
      <parentid>783890</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T09:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janith Dulshan</username>
        <id>57422</id>
      </contributor>
      <origin>783891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19196" sha1="jg79vu3h7d30wk3mjmtchcxsklkt6sp" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ
හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු කොළඹ කොම්පඤ්ඤවීදියේ පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ.

== ඉතිහාසය ==
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]]
මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට  සමාන ය. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. &lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;

පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි.

== යටිතල පහසුකම් ==

=== ගොඩනැගිලි ===
ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;https://defencesc.lk/wp/&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]]
පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත.

ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ.

==== පන්ති කාමර ====
[[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]]
[[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]]
අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත.

==== විද්‍යාගාර ====
සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත.

==== පුස්තකාල ====
විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ.

==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ====
පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත.
[[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]]

==== පිහිනුම් තටාක ====
[[ගොනුව:Swmming pool.png|වම|thumb|පිහිනුම් තටාකය]]
පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ.

==== පරිගණක විද්‍යාගාර ====
තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත.

==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ====
පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී.හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

== විභාග කාර්ය සාධනය ==
=== ශිෂ්‍යත්ව විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!වර්ෂය
!අපේක්ෂකයින් ගණන
!ලකුණු 70 ට අඩු 
සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලකුණු 70 - 99 අතර 
ලබාගත් සිසුන්
!ලකුණු 100 – 139 අතර 
ලබා ඇති සිසුන්
!කඩයිම් ලකුණ පසුකර 
සමත් වූ සිසුන් සංඛ්‍යාව
!ලබා ගත් ඉහළම ලකුණ
!ලබා ගත් අඩුම ලකුණ
|-
|2025
|218
|12 (5.50%)
|64 (29.35%)
|96 (44.03%)
|46 (21.10%)
|181
|41
|}

=== අ.පො.ස. (සා.පෙළ) විභාගය ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශක – අ.පො.ස. (සා/පෙළ) විභාගය 
! rowspan=&quot;2&quot; |වර්ෂය
! rowspan=&quot;2&quot; |අපේක්ෂකයින් ගණන
! colspan=&quot;6&quot; |විෂයයන්හි කාර්ය සාධන දර්ශක
! rowspan=&quot;2&quot; |පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශකය
! colspan=&quot;4&quot; |ස්ථානය
|-
|ආගම
|පළමු භාෂාව
|ඉංග්‍රීසි
|විද්‍යාව
|ගණිතය
|ඉතිහාසය
|අධ්‍යාපන කලාපය
|දිස්ත්‍රික්කය
|පළාත
|දිවයින
|-
|2021
|307
|63
|60
|77
|57
|59
|57
|62
|25
|37
|71
|176
|-
|2019
|276
|59
|62
|65
|66
|65
|67
|64
|25
|35
|61
|144
|-
|2018
|276
|60
|59
|68
|66
|66
|64
|64
|24
|32
|55
|131
|-
|2017
|282
|58
|60
|65
|64
|66
|62
|63
|25
|38
|67
|168
|}

=== අ.පො.ස. උසස් පෙළ විභාගය ===

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>jg79vu3h7d30wk3mjmtchcxsklkt6sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මුඛවාඩම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129261</id>
    <revision>
      <id>783879</id>
      <parentid>783630</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Girlgag95</username>
        <id>78327</id>
      </contributor>
      <origin>783879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8625" sha1="p49bwx0b2lxngsasbmsradjl411rjva" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Gag-tapegag-girl-090506.jpg|thumb|ඩක්ට් ටේප් මගින් මුඛවාඩම් දැමූ කාන්තාවක්]]
'''මුඛවාඩමක්''' යනු සාමාන්‍යයෙන් කථනය වැළැක්වීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති අයිතමයක් හෝ උපාංගයකි. බොහෝ විට මුඛවාඩම බැඳ සිටින තැනැත්තා උපකාර ඉල්ලා ඇමතීම වැලැක්වීමට සහ එම තැනැත්තා නිශ්ශබ්දව තබා ගැනීමට යොදාගන්නා ප්‍රතිබාධන උපාංගයකි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් සිදු කරනුයේ මුඛය අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් අවහිර කිරීම හෝ දිව, තොල් හෝ හකු සාමාන්‍ය කථන රටාවෙන් චලනය වීම වැළැක්වීම හෝ මගිනි. මුඛවාඩමක් ඵලදායි වන තරමටම එය අනතුරුදායක වේ. නිදසුනක් ලෙස ඩක්ට් ටේප් යනු මුඛවාඩම් බැඳීමට යොදා ගන්නා තරමක් ඵලදායී ක්‍රමයක් වන නමුත් එමගින් මුඛය බැඳි තැනැත්තාට නාසය හරහා නිදහසේ හුස්ම ගැනීමට නොහැකි නම් (උදාහරණයක් ලෙස ඔවුන්ට [[සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව]] තිබේ නම්) එය අනතුරුදායක තත්වයක් විය හැකිය. මේ හේතුව නිසා, මුඛවාඩමක් බැඳ සිටින පුද්ගලයෙකු කිසි විටෙකත් තනි නොකළ යුතුය.

සාමාන්‍යයෙන් [[සෝප් ඔපෙරා]] සහ අපරාධ ප්‍රබන්ධවල, විශේෂයෙන් චිත්‍රකතා, [[නවකතාව|නවකතා]] සහ චිත්‍රපටවල විවිධාකාරයෙන් නිරූපණය කෙරේ.

ඇතැම් පුද්ගලයන්ට අධිකරණයට රැගෙන ඒමේදී මුඛවාඩම් බැඳ රැගෙනවිත් ඇත. සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන බොබී සීල් , මෑත ඉතිහාසයේ එලෙස රැගෙන ආ අයෙකි. මෙය අමානුෂික ක්‍රියාවක් ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1969/10/30/archives/seale-put-in-chains-at-chicago-8-trial-judge-has-seale-chained-and.html|title=Seale Put in Chains At Chicago 8 Trial; Judge Has Seale Chained and Gagged at Trial of the Chicago 8|last=Lukas|first=J.|date=October 30, 1969|work=[[The New York Times]]|access-date=16 March 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2287{{deadlink|date=October 2021}}&lt;/ref&gt;

== මුඛවාඩම් වර්ග ==
[[ගොනුව:Gag-overthemouth-lorelei-kibf903.jpg|thumb| රහස් පරීක්ෂක වෘතාන්ත වල සුළබව නිරූපණය වන රෙදි මුඛවාඩමක් බැඳි කාන්තාවක්]]
ප්‍රබන්ධ කථාවල, විශේෂයෙන් අපරාධ චිත්‍රකතා සහ අපරාධ [[නවකතාව|නවකතා]] වල නිතර දැකිය හැකි මුඛවාඩම් වර්ගයක් නම්, වින්දිතයාගේ මුඛය ආවරණය කර ඔවුනගේ හිස පිටුපසට කර බැඳ ඇති පටියක් සේ ඇති  සුදුසු ප්‍රමාණයේ රෙදි කැබැල්ලකි. බොහොමයක් අපරාධ කතා මාලා වල විය මෙය නිතර දැකිය හැකි නිසා එය සමහර අවස්ථා වලදී එය &quot;රහස් පරීක්ෂක මුඛවාඩම&quot; ලෙස ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින්වේ.

සමහර විට එවන් මුඛවාඩමක් වින්දිතයාගේ ඉදිරිපස දත් අතරින් මුඛය තුළට ඇතුල්වනසේ බඳිනු ලැබේ. නැතහොත් එහි මැදින් තද බෝලයකින් හෝ කුඩා රෙදිපිළි මුඛය තුළට ඔබා, එවා මුඛය තුල රැඳී සිටින පරිදි තවත් රෙදි කැබැල්ලකින් තද වන සේ බඳිනු ලැබේ. මෙය BDSM ක්‍රියාකාරකම් වලදී සාමාන්‍ය දෙයකි. නමුත්, ප්‍රායෝගිකව මෙම ආකාරයේ මුඛවාඩම් හකු එහා මෙහා කිරීමෙන් සහ/හෝ දිවෙන් තල්ලු කිරීමෙන් ඉවත් කළ හැකි අතර, බොහෝවිට ඒවා මගින් වින්දිතයා උදව් ඉල්ලා අපැහැදිලි ලෙස ඝෝශා කිරීම වළක්වන්නේ නැත.

බොහෝ විට හදිසියේ තනා ගන්නා මුඛවාඩම් සඳහා ඇලවුම් පටි (ටේප්) භාවිතා වේ. ටේප් මුඛවාඩමක් ඉවත් කිරීමේදී තොල්වල සමට හානි වීමට හෝ ඒවායේ ඇති මැලියම් සම මත ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට හෝ එවා නිසා රසායනික පිළිස්සුම් ඇතිවීමට හෝ හැකිය.

== සංකේතවාදය ==

* සමහර විට දේශපාලන කාටූන්වල, සැබෑ ලෝකයේ යම් නීතියක් හෝ රීතියක් හෝ නියෝගයක් මගින් යමෙකු යම් කරුණක් ගැන කතා කිරීමෙන්  වළක්වන බව නිරූපණය කිරීමට මුඛවාඩම් බැඳි චරිතයක්  පෙන්වයි (බලන්න gag order ).{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2020)&quot;&gt;උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* විශේෂයෙන් රතු පටි දෙකක් X ලෙස භාවිතා කරන මුඛවාඩමක් බොහෝ විට වාරණයක් නිරූපණය කරයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2020)&quot;&gt;උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== මේවාත් බලන්න ==

* මුඛවාඩම (BDSM), බන්ධන සහ/හෝ ලිංගික අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන මුඛවාඩම්
* මුඛය ඇලවුම් පටි (ටේප්) මගින් වසා නින්දට යෑම, තොල් ඇලවුම් පටි මගින් වසා නිදා ගැනීම
* කටකලියාව, සතුන් සපා කෑම වැළැක්වීමට උපකරණ

== යොමු කිරීම් ==

[[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>p49bwx0b2lxngsasbmsradjl411rjva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>783885</id>
      <parentid>783879</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T07:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>157</id>
      </contributor>
      <comment>Content intended as [[:c:COM:V|vandalism]] ([[:c:COM:CSD#G3|G3]]), හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Elcobbola|Elcobbola]] විසින් [[c:File:Gag-tapegag-girl-090506.jpg|Gag-tapegag-girl-090506.jpg]] ගොනුව මකාදමා ඇත.</comment>
      <origin>783885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8460" sha1="oygnvw5279mrbd2ajmx4e3rwsk2bkz9" xml:space="preserve">'''මුඛවාඩමක්''' යනු සාමාන්‍යයෙන් කථනය වැළැක්වීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති අයිතමයක් හෝ උපාංගයකි. බොහෝ විට මුඛවාඩම බැඳ සිටින තැනැත්තා උපකාර ඉල්ලා ඇමතීම වැලැක්වීමට සහ එම තැනැත්තා නිශ්ශබ්දව තබා ගැනීමට යොදාගන්නා ප්‍රතිබාධන උපාංගයකි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් සිදු කරනුයේ මුඛය අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් අවහිර කිරීම හෝ දිව, තොල් හෝ හකු සාමාන්‍ය කථන රටාවෙන් චලනය වීම වැළැක්වීම හෝ මගිනි. මුඛවාඩමක් ඵලදායි වන තරමටම එය අනතුරුදායක වේ. නිදසුනක් ලෙස ඩක්ට් ටේප් යනු මුඛවාඩම් බැඳීමට යොදා ගන්නා තරමක් ඵලදායී ක්‍රමයක් වන නමුත් එමගින් මුඛය බැඳි තැනැත්තාට නාසය හරහා නිදහසේ හුස්ම ගැනීමට නොහැකි නම් (උදාහරණයක් ලෙස ඔවුන්ට [[සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව]] තිබේ නම්) එය අනතුරුදායක තත්වයක් විය හැකිය. මේ හේතුව නිසා, මුඛවාඩමක් බැඳ සිටින පුද්ගලයෙකු කිසි විටෙකත් තනි නොකළ යුතුය.

සාමාන්‍යයෙන් [[සෝප් ඔපෙරා]] සහ අපරාධ ප්‍රබන්ධවල, විශේෂයෙන් චිත්‍රකතා, [[නවකතාව|නවකතා]] සහ චිත්‍රපටවල විවිධාකාරයෙන් නිරූපණය කෙරේ.

ඇතැම් පුද්ගලයන්ට අධිකරණයට රැගෙන ඒමේදී මුඛවාඩම් බැඳ රැගෙනවිත් ඇත. සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන බොබී සීල් , මෑත ඉතිහාසයේ එලෙස රැගෙන ආ අයෙකි. මෙය අමානුෂික ක්‍රියාවක් ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1969/10/30/archives/seale-put-in-chains-at-chicago-8-trial-judge-has-seale-chained-and.html|title=Seale Put in Chains At Chicago 8 Trial; Judge Has Seale Chained and Gagged at Trial of the Chicago 8|last=Lukas|first=J.|date=October 30, 1969|work=[[The New York Times]]|access-date=16 March 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2287{{deadlink|date=October 2021}}&lt;/ref&gt;

== මුඛවාඩම් වර්ග ==
[[ගොනුව:Gag-overthemouth-lorelei-kibf903.jpg|thumb| රහස් පරීක්ෂක වෘතාන්ත වල සුළබව නිරූපණය වන රෙදි මුඛවාඩමක් බැඳි කාන්තාවක්]]
ප්‍රබන්ධ කථාවල, විශේෂයෙන් අපරාධ චිත්‍රකතා සහ අපරාධ [[නවකතාව|නවකතා]] වල නිතර දැකිය හැකි මුඛවාඩම් වර්ගයක් නම්, වින්දිතයාගේ මුඛය ආවරණය කර ඔවුනගේ හිස පිටුපසට කර බැඳ ඇති පටියක් සේ ඇති  සුදුසු ප්‍රමාණයේ රෙදි කැබැල්ලකි. බොහොමයක් අපරාධ කතා මාලා වල විය මෙය නිතර දැකිය හැකි නිසා එය සමහර අවස්ථා වලදී එය &quot;රහස් පරීක්ෂක මුඛවාඩම&quot; ලෙස ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින්වේ.

සමහර විට එවන් මුඛවාඩමක් වින්දිතයාගේ ඉදිරිපස දත් අතරින් මුඛය තුළට ඇතුල්වනසේ බඳිනු ලැබේ. නැතහොත් එහි මැදින් තද බෝලයකින් හෝ කුඩා රෙදිපිළි මුඛය තුළට ඔබා, එවා මුඛය තුල රැඳී සිටින පරිදි තවත් රෙදි කැබැල්ලකින් තද වන සේ බඳිනු ලැබේ. මෙය BDSM ක්‍රියාකාරකම් වලදී සාමාන්‍ය දෙයකි. නමුත්, ප්‍රායෝගිකව මෙම ආකාරයේ මුඛවාඩම් හකු එහා මෙහා කිරීමෙන් සහ/හෝ දිවෙන් තල්ලු කිරීමෙන් ඉවත් කළ හැකි අතර, බොහෝවිට ඒවා මගින් වින්දිතයා උදව් ඉල්ලා අපැහැදිලි ලෙස ඝෝශා කිරීම වළක්වන්නේ නැත.

බොහෝ විට හදිසියේ තනා ගන්නා මුඛවාඩම් සඳහා ඇලවුම් පටි (ටේප්) භාවිතා වේ. ටේප් මුඛවාඩමක් ඉවත් කිරීමේදී තොල්වල සමට හානි වීමට හෝ ඒවායේ ඇති මැලියම් සම මත ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට හෝ එවා නිසා රසායනික පිළිස්සුම් ඇතිවීමට හෝ හැකිය.

== සංකේතවාදය ==

* සමහර විට දේශපාලන කාටූන්වල, සැබෑ ලෝකයේ යම් නීතියක් හෝ රීතියක් හෝ නියෝගයක් මගින් යමෙකු යම් කරුණක් ගැන කතා කිරීමෙන්  වළක්වන බව නිරූපණය කිරීමට මුඛවාඩම් බැඳි චරිතයක්  පෙන්වයි (බලන්න gag order ).{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2020)&quot;&gt;උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* විශේෂයෙන් රතු පටි දෙකක් X ලෙස භාවිතා කරන මුඛවාඩමක් බොහෝ විට වාරණයක් නිරූපණය කරයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2020)&quot;&gt;උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== මේවාත් බලන්න ==

* මුඛවාඩම (BDSM), බන්ධන සහ/හෝ ලිංගික අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන මුඛවාඩම්
* මුඛය ඇලවුම් පටි (ටේප්) මගින් වසා නින්දට යෑම, තොල් ඇලවුම් පටි මගින් වසා නිදා ගැනීම
* කටකලියාව, සතුන් සපා කෑම වැළැක්වීමට උපකරණ

== යොමු කිරීම් ==

[[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>oygnvw5279mrbd2ajmx4e3rwsk2bkz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටොකෙලාවු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184004</id>
    <revision>
      <id>783871</id>
      <parentid>780978</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>783871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120196" sha1="eil20zx720g8z29ux0kry4tayli8vip" xml:space="preserve">
{{Infobox dependency
| name = ටොකෙලාවු
| settlement_type = නවසීලන්තයේ යැපෙන භූමිය
| linking_name = ටොකෙලාවු
| official_name = 
| image_flag = Flag of Tokelau.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of Tokelau
| image_seal = Badge of Tokelau.svg
| seal_size = 85px
| seal_type = ලාංඡනය
| seal_link = Badge of Tokelau
| motto = {{native phrase|tkl|&quot;Tokelau mo te Atua&quot;}}&lt;br /&gt;({{lang|si|&quot;සර්වබලධාරි දෙවියන් වෙනුවෙන් ටොකෙලාවු&quot;}})
| anthem = &quot;[[Te Atua o Tokelau]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title = Government of Tokelau |url = http://www.tokelau.org.nz |website=tokelau.org.nz |access-date=20 September 2017}}&lt;/ref&gt; [[File:Anthem of Tokelau.ogg]]
| song_type = Royal anthem
| song = &quot;[[God Save the King]]&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National anthem |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem |access-date=2024-11-21 |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}&lt;/ref&gt; [[File:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.ogg|God Save the King / Queen]]
| image_map = New Zealand on the globe (Tokelau special) (small islands magnified) (Polynesia centered).svg
| map_alt = Location of Tokelau
| mapsize = 290px
| image_map2 = Tokelau Islands.png
| map_alt2 = දකුණින් පිහිටි ස්වේන්ස් දූපත ඇතුළුව සියලුම ටොකෙලාවු දූපත් වල සිතියම
| map_caption2 = සියලුම ටොකෙලාවු දූපත් වල සිතියම. [[ස්වේන්ස් දූපත]] දකුණට පෙන්වා ඇත.
| mapsize2 = 290px
| subdivision_type = [[ස්වෛරී රාජ්‍යය]]
| subdivision_name = {{ධජය| නවසීලන්තය}}
| established_title = ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය නිර්මාණය කිරීම
| established_date = 1889 ජුනි
| established_title2 = බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතය
| established_date2 = 1916 පෙබරවාරි 29
| established_title3 = නවසීලන්තයට පැවරීම
| established_date3 = 1926 පෙබරවාරි 11
| established_title4 = නවසීලන්ත ස්වෛරීභාවය
| established_date4 = 1949 ජනවාරි 1
| official_languages = {{hlist|[[ටොකෙලාවුවන් භාෂාව|ටොකෙලාවුවන්]]|[[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.tokelau-info.tk/ |title = Tokelau Info |website = Tokelau-info.tk |access-date=30 December 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20131026065526/http://www.tokelau-info.tk/ |archive-date=26 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tokelau.org.nz/About+Us/Government.html Joint Statement of the Principles of Partnership between New Zealand and Tokelau] 3. Language and Culture&lt;/ref&gt;}}
| capital = සෑම අතොළුවකටම තමන්ගේම පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ඇත.
| largest_city = [[අටාෆු]]
| demonym = ටොකෙලාවුවන්
| government_type = ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් යටතේ බලය බෙදා හරින ලද පාර්ලිමේන්තු යැපීම
| leader_title1 = රාජාණ්ඩුව
| leader_name1 = III වන චාල්ස්
| leader_title2 = පරිපාලක
| leader_name2 = [[ඩොන් හිගින්ස්]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.beehive.govt.nz/release/new-administrator-tokelau-announced | title=New Administrator of Tokelau announced }}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = ටොකෙලාවු රජයේ ප්‍රධානියා
| leader_name3 = එසෙරා ෆොෆෝ ටුයිසානෝ
| legislature = ජෙනරාල් ෆොනෝ
| area_km2 = 10
| area_rank = &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]];(should not be any here as it is listed with a dash) --&gt;
| area_sq_mi = 3.86
| percent_water = නොසැලකිය හැකි
| elevation_max_m = 5
| population_census = 1,499&lt;ref&gt;{{cite report |title=Final population counts: 2016 Tokelau Census |date=November 2016 |publisher=[[Statistics New Zealand]] |page=3 |url=https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf |access-date=2025-08-02 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502230543/https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/TokelauCensusTechnicalRelease1E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year = 2016
| population_census_rank = 237 වෙනි
| population_estimate = 2,608 {{gain}}
| population_estimate_year = 2025&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau Population (2025) |url=https://www.worldometers.info/world-population/tokelau-population/ |website=worldometer |access-date=24 June 2025}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 115
| population_density_sq_mi = 298
| population_density_rank = 86 වෙනි
| Gini = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = 
| Gini_rank = 
| HDI = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 
| HDI_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| currency = නවසීලන්ත ඩොලරය (NZ$)
| currency_code = NZD
| timezone = 
| utc_offset = +13:00
| date_format = දිදි/මාමා/වවවව
| drives_on = වම
| calling_code = +690
| iso_code = [[ISO 3166-2:TK|TK]]
| cctld = [[.tk]]
|GDP_nominal=ඇ.ඩො. 9,406,225&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.tokelau.org.nz/Bulletin/April+2017/GDP+first.html|title = Tokelau's Gross Domestic Product determined for first time this century |website = tokelau.org.nz }}&lt;/ref&gt;
|GDP_nominal_year=2017
| GDP_nominal_per_capita = ඇ.ඩො. 6,275
}}'''ටොකෙලාවු''' ({{IPAc-en|ˈ|t|oʊ|k|ə|l|aʊ|audio=LL-Q1860 (eng)-Persent101-Tokelau.wav}}; {{Literal translation|north-northeast|north wind}};&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2018 |title=Tokelau |url=https://www.unocha.org/office-pacific-islands/tokelau |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423141345/https://www.unocha.org/office-pacific-islands/tokelau |archive-date=23 April 2022 |access-date=5 February 2022 |website=OCHA}}&lt;/ref&gt; කලින් '''යුනියන් දූපත්''' ලෙස හැඳින්වූ අතර, 1976 වන තෙක් නිල වශයෙන් '''ටොකෙලාවු දූපත්''' ලෙස හැඳින්විණි.)  යනු දකුණු [[ශාන්තිකර සාගරය|පැසිෆික් සාගරයේ]] [[නව සීලන්තය|නවසීලන්තයේ]] යැපෙන භූමියකි. එය නිවර්තන කොරල් අතොළු තුනකින් සමන්විත වේ: අටෆු, නුකුනෝනු සහ ෆකාඕෆෝ. ඒවායේ ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 10 කි. මෙම තුනට අමතරව, [[ස්වේන්ස් දූපත, ඇමරිකානු සැමෝවා|ස්වේන්ස් දූපත]] ( {{බස|tkl|Olohega}} ), එම දූපත් සමූහයේම කොටසක් වන අතර, එය අඛණ්ඩ භෞමික ආරවුලකට භාජනය වේ; එය දැනට [[ඇමරිකානු සැමෝවා|ඇමරිකානු සැමෝවාවේ]] කොටසක් ලෙස [[අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදය]] විසින් පරිපාලනය කරනු ලැබේ. ටොකෙලාවු සමෝවා දූපත් වලට උතුරින්, [[ටුවාලු]] වලට නැගෙනහිරින්, ෆීනික්ස් දූපත් වලට දකුණින්, වඩාත් දුරින් පිහිටි රේඛීය දූපත් වලට නිරිත දෙසින් සහ [[කුක් දූපත්]] වලට වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත. 

ටොකෙලාවුහි ආසන්න වශයෙන් 1,500 ක ජනගහනයක් සිටී; එය ලෝකයේ ඕනෑම ස්වෛරී රාජ්‍යයක හෝ යැපෙන රාජ්‍යයක සිව්වන කුඩාම ජනගහනය ඇත. 2016 සංගණනයට අනුව, එහි පදිංචිකරුවන්ගෙන් 45% ක් පමණ විදේශයන්හි උපත ලබා ඇති අතර, බොහෝ දුරට සැමෝවා හෝ නවසීලන්තයේ ය.&lt;ref name=&quot;tokelau.org.nz&quot;&gt;{{cite web |date=April 2017 |title=Profile of Tokelau |url=https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/profile-tokelau-2016-census-final-to-print28jun17jj.pdf |access-date=19 March 2022 |publisher=Tokelau National Statistics Office}}&lt;/ref&gt; ජනගහනයේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 69 ක් වන අතර එය අනෙකුත් සාගර දූපත් ජාතීන්ගේ මව් භාෂාව හා සැසඳිය හැකිය. ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 94% ක් ටොකෙලාවු භාෂාව ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස කතා කරති. ඕනෑම ජාතියකට වඩා කුඩාම ආර්ථිකය ටොකෙලාවු සතුව ඇත. එය පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ ප්‍රමුඛයා වන අතර ලෝකයේ පළමු 100% සූර්ය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ජාතිය වේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |date=12 July 2012 |title=Tokelau, world first solar power nation &amp;#124; New Zealand Trade and Enterprise |url=https://www.nzte.govt.nz/archive/en/news-and-media/news-and-media/tokelau-world-first-solar-power-nation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521214248/https://www.nzte.govt.nz/archive/en/news-and-media/news-and-media/tokelau-world-first-solar-power-nation/ |archive-date=21 May 2017 |access-date=11 December 2016 |website=Nzte.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

නවසීලන්ත රජය සහ ටොකෙලාවු රජය යන දෙකම විසින් ටොකෙලාවු නිල වශයෙන් ජාතියක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Government of Tokelau |url=http://www.tokelau.org.nz/ |access-date=11 December 2016 |website=Tokelau.org.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelauans – Te Ara Encyclopedia of New Zealand |url=http://www.teara.govt.nz/en/tokelauans |access-date=11 December 2016 |website=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; එය නිදහස් හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වන අතර සෑම වසර තුනකට වරක් මැතිවරණ පැවැත්වේ. කෙසේ වෙතත්, 2007 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් ටොකෙලාවු එහි ස්වයං පාලන නොවන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Official site for the Tokelau Council of Ongoing Government |url=http://www.tokelau.org.nz/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220023040/http://tokelau.org.nz/ |archive-date=20 February 2014 |access-date=4 November 2007}}&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවු වැසියන් ජනමත විචාරණවලදී තවදුරටත් ස්වයං නිර්ණය සඳහා තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් ලබා ගැනීමට දෙවරක්ම යන්තම් අසමත් වී ඇති බැවින්,{{efn|Referendums were held in [[2006 Tokelauan self-determination referendum|2006]] and [[2007 Tokelauan self-determination referendum|2007]]. Both required two-thirds support in order to make Tokelau a self-governing [[associated state]] of New Zealand; both received over 60% support, but below the two-thirds needed.}} එය මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම මතභේදාත්මක ය,{{efn|Referendums were held in [[2006 Tokelauan self-determination referendum|2006]] and [[2007 Tokelauan self-determination referendum|2007]]. Both required two-thirds support in order to make Tokelau a self-governing [[associated state]] of New Zealand; both received over 60% support, but below the two-thirds needed.}} සහ දූපත් වල කුඩා ජනගහනය ස්වයං පාලනයේ ශක්‍යතාව අභියෝගාත්මක කරයි. ටොකෙලාවු හි ව්‍යවස්ථාදායක, පරිපාලන සහ අධිකරණ පද්ධතිවල පදනම වන්නේ 1948 ටොකෙලාවු දූපත් පනත වන අතර එය කිහිප වතාවක් සංශෝධනය කර ඇත. 1993 සිට, භූමිය වාර්ෂිකව තමන්ගේම රජයේ ප්‍රධානියා වන උලු-ඕ-ටොකෙලාවු තෝරා පත් කර ගෙන ඇත. 1993 ට පෙර, ටොකෙලාවු හි පරිපාලකයා රජයේ ඉහළම නිලධාරියා වූ අතර එම භූමිය නවසීලන්ත රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවක් විසින් සෘජුවම පරිපාලනය කරන ලදී.
== නිරුක්තිය ==
ටොකෙලාවු යනු ස්වදේශීය ටොකෙලාවු භාෂාවෙන් &quot;උතුරු සුළඟ&quot; යන අර්ථය ඇති වචනයකි. ටොකෙලාවු දූපත් කලින් කාලයක යුරෝපීය ගවේෂකයන් විසින් යුනියන් දූපත් සහ යුනියන් කණ්ඩායම ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tokelau facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Tokelau |url=http://www.encyclopedia.com/places/australia-and-oceania/pacific-islands-political-geography/tokelau |access-date=29 November 2017 |website=encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; 1946 දී ටොකෙලාවු දූපත් දූපත් වල නිල නාමය ලෙස පිළිගනු ලැබීය. 1976 දෙසැම්බර් 9 වන දින එම නම නිල වශයෙන් ටොකෙලාවු ලෙස කෙටි කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 1979 |title=Decolonization : Issue on Tokelau |url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_14.pdf |access-date=2 December 2022 |publisher=United Nations |pages=3 |quote=In December 1976, the Territory ceased being called The Tokelau Islands and was officially designated &quot;Tokelau&quot;}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== පූර්ව ඉතිහාසය ===
පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ ටොකෙලාවු - අටෆු, නුකුනෝනු සහ ෆකාඕෆෝ - යන අතොළු වසර 1,000 කට පමණ පෙර සැමෝවා සිට ජනාවාස වූ බවත් නැගෙනහිර පොලිනීසියාවට පිවිසෙන දොරටුවක් විය හැකි බවත්ය.&lt;ref name=&quot;Research Coomons&quot;&gt;{{cite web |title=Archeology of Atafu, Tokelau: Some Initial Results 2008 |url=http://researchcommons.waikato.ac.nz//handle/10289/2891 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621021339/http://researchcommons.waikato.ac.nz//handle/10289/2891 |archive-date=21 June 2013 |access-date=12 November 2010}}&lt;/ref&gt; වැසියන් පොලිනීසියානු මිථ්‍යා කථා සහ දේශීය දෙවියා වන ටුයි ටොකෙලාවු වැළඳ ගනී.&lt;ref name=&quot;SSP1&quot;&gt;{{cite journal|author=Smith, S. Percy|year=1920|title=Notes on the Ellice and Tokelau Groups; translated from the &quot;Karere Mangaia&quot; 1899|journal=Journal of the Polynesian Society|volume=29|pages=144–148}}&lt;/ref&gt; කාලයත් සමඟ ඔවුන් සුවිශේෂී සංගීත සහ කලා ආකාර වර්ධනය කර ගත්හ. සමාජීය සහ භාෂාමය සහජීවනය පවත්වා ගනිමින්, පරමාණු තුන ඓතිහාසිකව දේශපාලනිකව වෙන වෙනම ක්‍රියාත්මක වී ඇත. ටොකෙලාවු සමාජය ප්‍රධාන වශයෙන් වංශ විසින් පාලනය කර ඇති අතර, අටොල් අතර ගැටුම් සහ යුද්ධ මෙන්ම අන්තර් විවාහ ද ඉඳහිට සිදුවී ඇත. අටෆු විසුරුවා හැරීමෙන් පසු &quot;ප්‍රධාන දූපත&quot; වන ෆකාඕෆෝ,&lt;ref&gt;[http://www.fakaofo.tk/page001.html Fakaofo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016173013/http://www.fakaofo.tk/page001.html|date=16 October 2012}}&lt;/ref&gt; අටෆු සහ නුකුනෝනු කෙරෙහි යම් ආධිපත්‍යයක් දැරීය. අටොල්වල ජීවිතය ඓතිහාසික වශයෙන් යැපුම් මත පදනම් වූ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් මාළු සහ පොල් මත රඳා පැවති ආහාර වේලක් විය.&lt;ref name=&quot;mfat&quot;&gt;{{cite web |title=Tokelau |url=http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Tokelau.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807191509/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Tokelau.php |archive-date=7 August 2011 |access-date=29 September 2007 |publisher=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]]}}&lt;/ref&gt;

=== වෙනත් සංස්කෘතීන් සමඟ සම්බන්ධතා ===
[[File:Bowditch_Tokelau.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bowditch_Tokelau.png|thumb|1841 දී එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණය මගින් ඇද ගන්නා ලද ෆකාඕෆෝ දූපත් වැසියන්]]
අටෆු දුටු පළමු යුරෝපීයයා වූයේ 1765 ජුනි 24 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය නාවික හමුදා නිලධාරි කොමදෝරු ජෝන් බයිරන් ය. ඔහු දූපත යෝර්ක් දූපතේ ආදිපාදවරයා ලෙස හැඳින්වීය. වෙරළට ගොඩ බැස්ස ඔහුගේ ගවේෂණයේ පාර්ශවයන් වාර්තා කළේ වත්මන් හෝ පෙර වැසියන්ගේ කිසිදු සලකුණක් නොමැති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Byron |first1=John |url=https://archive.org/details/bub_gb_8lgBAAAAYAAJ |title=An Account of the Voyages Undertaken |last2=Wallis |first2=John Samuel |last3=Carteret |first3=Philip |last4=Cook |first4=James |last5=Banks |first5=Sir Joseph |publisher=W. Strahan |year=1773 |pages=132–134}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mac30&quot;&gt;MacGregor, 30&lt;/ref&gt; බයිරන්ගේ සොයාගැනීම ගැන දැනගත් කපිතාන් එඩ්වඩ් එඩ්වර්ඩ්ස්, 1791 ජුනි 6 වන දින&lt;ref&gt;{{Cite book |title=International Dictionary of Historic Places, Volume 5: Asia and Oceania |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |year=1996 |isbn=1-884964-04-4 |editor-last=Schellinger |editor-first=Paul |location=Chicago |pages=819 |editor-last2=Salkin |editor-first2=Robert}}&lt;/ref&gt; බවුන්ටි කැරලිකරුවන් සොයා අටෆු වෙත ගියේය. ඔවුන්ට කිසිදු පදිංචිකරුවෙකු හමු නොවූ නමුත්, ඔරු සහ ධීවර ආම්පන්න සහිත නිවාස එහි තිබූ බව දුටු අතර, එයින් ඇඟවුණේ දූපත අසල පිහිටි අනෙකුත් දූපත් වලින් ධීවර කණ්ඩායම් විසින් තාවකාලික වාසස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරන බවයි. &lt;ref name=&quot;mac30&quot; /&gt; 1791 ජුනි 12 වන දින, එඩ්වර්ඩ්ස් තවත් දකුණට යාත්‍රා කළ අතර, නුකුනෝනු දුටු අතර, එය ක්ලැරන්ස් දූපතේ ආදිපාදවරයා ලෙස නම් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sharp |first=Andrew |url=https://archive.org/details/discoveryofpacif0000shar_l2x3 |title=The Discovery of the Pacific Islands |publisher=Clarendon Press |year=1960 |isbn=978-0-19-821519-6 |page=[https://archive.org/details/discoveryofpacif0000shar_l2x3/page/164 164] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; වෙරළට ගිය ගොඩබෑමේ කණ්ඩායමකට වැසියන් සමඟ සම්බන්ධතා ඇති කර ගැනීමට නොහැකි වූ නමුත්, &quot;මොරයිස්&quot;, භූමදාන කරන ස්ථාන සහ දිවයිනේ කලපු හරහා යාත්‍රා කරන &quot;මැද වේදිකා&quot; සහිත ඔරු දුටුවේය.&lt;ref name=&quot;mac30&quot; /&gt;

1825 ඔක්තෝබර් 29 වන දින, USS ඩොල්ෆින් හි අගෝස්තු ආර්. ස්ට්‍රෝං සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය නුකුනෝනු දූපතට පැමිණියහ. ඔහු මෙසේ ලිවීය:&lt;ref&gt;''The Journal of the South Pacific'', 110 (3), p.&amp;nbsp;296&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=පරීක්ෂා කිරීමේදී, ඔවුන් ඉතා කුඩා ජනාවාසයෙන් සියලුම කාන්තාවන් සහ ළමයින් ඉවත් කර, කලපුවේ පර්වතයකින් ඔසවා තැබූ ඔරුවලට දමා ඇති බව අපට පෙනී ගියේය. ඔවුන් නිතරම වෙරළට ළඟා වූ නමුත්, අපි ළඟා වූ විට ඔවුන් විශාල ශබ්දයක් සහ වර්ෂාපතනයක් සමඟ ඉවත් විය.}}
1835 පෙබරවාරි 14 වන දින, එක්සත් ජනපද තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නෞකාවක් වන ජෙනරාල් ජැක්සන් හි කපිතාන් ස්මිත්, ෆකාඕෆෝ දුටු බව ලිවීය, එය ඔහු ඩි'වුල්ෆ් දූපත ලෙස හැඳින්වීමට තෝරා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Polynesian Society (N. Z.) |url=https://books.google.com/books?id=oWQLAAAAIAAJ |title=The Journal of the Polynesian Society |publisher=Polynesian Society. |year=1961 |page=102}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;booklet&quot;&gt;{{cite web |title=Information Bulletin on Tokelau |url=http://www.mfat.govt.nz/Foreign-Relations/Pacific/Tokelau/0-tokelaubooklet.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011331/http://www.mfat.govt.nz/Foreign-Relations/Pacific/Tokelau/0-tokelaubooklet.php |archive-date=13 May 2014 |access-date=29 September 2007 |publisher=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]]}}&lt;/ref&gt; 1841 ජනවාරි 25 වන දින, එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණය අටෆු වෙත ගිය අතර, දූපතේ ජීවත් වන කුඩා ජනගහනයක් සොයා ගත්තේය. පදිංචිකරුවන් එහි තාවකාලිකව පමණක් සිටින බව පෙනෙන්නට තිබුණි, මන්ද ඔවුන් අතර ප්‍රධානියෙකු නොසිටි අතර, ඔවුන් සතුව සාමාන්‍යයෙන් දූපත් අතර ගමන් සඳහා භාවිතා කරන ද්විත්ව ඔරු වර්ගයක් තිබුණි. ඔවුන් අතීතයේ විදේශිකයන් සමඟ අන්තර් ක්‍රියා කළ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි, මන්ද ඔවුන් ගවේෂණ කණ්ඩායම සමඟ හුවමාරු කිරීමේ ආශාව ප්‍රකාශ කළ අතර, ඔවුන් සතුව විදේශීය සම්භවයක් ඇති අයිතම තිබුණි: නිල් පබළු සහ ගුවන් යානා යකඩ. දින කිහිපයකට පසු, ප්‍රංශ ගවේෂක කැප්ටන් මෝර්වන් ෆකාඕෆෝ දුටුවේය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fraser |first=Peter |author-link=Peter Fraser |year=1948 |title=Tokelau Islands–Appendix to the Journals of the House of Representatives, 1948 Session I, A-04a |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/parliamentary/AJHR1948-I.2.1.2.7?query=Morvan |page=4}}&lt;/ref&gt; ඇමරිකානු ගවේෂණය 1841 ජනවාරි 28 වන දින නුකුනෝනු වෙත ළඟා වූ නමුත් වැසියන් පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් වාර්තා කළේ නැත. 1841 ජනවාරි 29 වන දින, ගවේෂණ කණ්ඩායම ෆකාඕෆෝ දුටු අතර එය බොව්ඩිච් ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;[[Nathaniel Bowditch]] (1773–1838) was an American mathematician remembered for his work on ocean navigation.&lt;/ref&gt; ෆකාඕෆෝ දූපත් වැසියන් පෙනුමෙන් සහ හැසිරීමෙන් අටෆු දූපත් වැසියන්ට සමාන බව සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilkes |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=NyQcAAAAMAAJ&amp;pg=PA538 |title=Voyage Round the World |publisher=Geo. W. Gorton |year=1849 |page=538}}&lt;/ref&gt;

මිෂනාරිවරු 1845 සිට 1870 දක්වා ටොකෙලාවු හි ක්‍රිස්තියානි ධර්මය දේශනා කළහ. වොලිස් දූපතේ ('උවියා' ලෙසද හැඳින්වේ) ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ සැමෝවාහි ප්‍රොතෙස්තන්ත ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරු ටොකෙලාවුවරුන් ආගමට හැරවීම සඳහා ස්වදේශික ගුරුවරුන් භාවිතා කළහ. ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමය විසින් අටෆු රෙපරමාදු ආගමට හරවන ලදී, නුකුනෝනු කතෝලික ආගමට හරවන ලද අතර ෆකාඕෆෝ නිකායන් දෙකටම හරවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tokelau Government |url=https://www.tokelau.org.nz/About_Tokelau/people.htm |url-status=dead |website=tokelau.org.nz |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506233328/http://www.tokelau.org.nz/About_Tokelau/people.htm |archivedate=6 May 2013}}&lt;/ref&gt; ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ පූජ්‍ය සැමුවෙල් ජේම්ස් විට්මි 1870 දී ටොකෙලාවු වෙත ගියේය.&lt;ref name=&quot;JCC&quot;&gt;{{cite book |last1=Whitmee |first1=Rev. Samuel James |title=A missionary cruise in the South Pacific: being the report of a voyage amongst the Tokelau, Ellice and Gilbert Islands, in the missionary barque &quot;John Williams&quot; during 1870 |publisher=Joseph Cook &amp; Co |year=1871 |location=Sydney}}&lt;/ref&gt;

ස්වේන්ස් දූපතේ පදිංචි එලි ජෙනින්ග්ස් ජ්‍යෙෂ්ඨයාගේ උදව්වෙන්, පේරු &quot;කළු කුරුල්ලා&quot; වහල් වෙළෙන්දෝ 1863 දී පැමිණ, ශක්තිමත් පිරිමින් (253) පමණ පැහැරගෙන ගොස් කම්කරුවන් ලෙස වැඩ කිරීමට ඉඩ සලසා දුන් අතර, අතොළු ජනාකීර්ණ කළහ.&lt;ref&gt;H.E. Maude's ''Slavers in Paradise'' (A.N.U., Canberra, 1981)&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවුවන් පිරිමින් අතීසාරය සහ වසූරිය නිසා මිය ගිය අතර, ඉතා සුළු පිරිසක් ආපසු පැමිණියහ. එම පාඩුවත් සමඟ, පාලන ක්‍රමය &quot;ටවුපුලේගා&quot; හෙවත් &quot;වැඩිහිටියන්ගේ කවුන්සිල&quot; මත පදනම් වූ අතර, ඒ මත එක් එක් අතොළුවේ තනි පවුල් නියෝජනය විය.&lt;ref name=&quot;mfat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;booklet&quot; /&gt; එම කාලය තුළ, පොලිනීසියානු සංක්‍රමණිකයන් පදිංචි වූ අතර, ඇමරිකානු, ස්කොට්ලන්ත, ප්‍රංශ, පෘතුගීසි&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethnography of Tokelau |url=https://houseofpereira.com/tokelau-a-historical-ethnography-by-j-huntsman-a-hooper/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624180634/https://houseofpereira.com/tokelau-a-historical-ethnography-by-j-huntsman-a-hooper/ |archive-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt; සහ ජර්මානු වෙරළබඩ වැසියන් පදිංචි වූ අතර, දේශීය කාන්තාවන් විවාහ කර ගනිමින් අතොළු නැවත ජනාකීර්ණ කළහ.&lt;ref name=&quot;booklet&quot; /&gt;

1856 දී එක්සත් ජනපදය ගුවානෝ දූපත් පනත යටතේ දිවයින සහ අනෙකුත් ටොකෙලාවුවන් අතොළු කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය තමන් සතු බව කියා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau looks to independence |url=https://www.stuff.co.nz/national/38907/Tokelau-looks-to-independence |access-date=19 November 2023 |publisher=[[Stuff (website)|Stuff]]}}&lt;/ref&gt; 1979 දී, ටොකෙලාවු නවසීලන්ත ස්වෛරීභාවය යටතේ පවතින බව එක්සත් ජනපදය පිළිගත් අතර, ටොකෙලාවු සහ ඇමරිකානු සැමෝවා අතර සමුද්‍රීය සීමාවක් ටොකෙලාවු ගිවිසුම මගින් ස්ථාපිත කරන ලදී.

1889 දී, ටොකෙලාවු එක්සත් රාජධානියේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History |url=https://www.tokelau.org.nz/About+Us/History.html |access-date=13 February 2024 |website=tokelau.org.nz}}&lt;/ref&gt; මෙය 1916 දක්වා පැවතුනි, එය ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයට ඈඳා ගෙන ඇතුළත් කරන ලදී. 1926 දී එය නවසීලන්තයට ඇතුළත් කරන ලදී.[[File:Fakaofo_village_square_20070716.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fakaofo_village_square_20070716.jpg|thumb|ෆකාඕෆෝ ගම්මානයේ මධ්‍යයේ පිහිටි චතුරශ්‍රය]]

=== නිවර්තන සුළි සුළං ===
2005 පෙබරවාරි අග සහ මාර්තු මුලදී පර්සි සුළි කුණාටුව ටොකෙලාවු වෙත පහර දී දැඩි ලෙස හානි කළේය. අනාවැකිකරුවන් සුළි කුණාටුවේ ශක්තිය සහ එය ටොකෙලාවු අසල පවතින කාලය අවතක්සේරු කළහ. එය වසන්ත වඩදිය බාදිය සමඟ සමපාත වූ අතර එමඟින් ෆකාඕෆෝ සහ නුකුනෝනු ගම්මාන දෙකෙහි බොහෝ ප්‍රදේශයක් මුහුදු ජලයෙන් යට විය. සුළි කුණාටුව නිසා අටොල් තුනේම දූපත් කිහිපයක විශාල ඛාදනයක් ඇති වූ අතර, මාර්ග සහ පාලම් වලට හානි සිදු වූ අතර විදුලි බලය සහ විදුලි සංදේශ පද්ධතිවලට බාධා ඇති විය. සුළි කුණාටුව කෙසෙල්, පොල් සහ පැන්ඩනස් ඇතුළු ආහාර බෝග වලට සැලකිය යුතු හා පුළුල් හානියක් සිදු කළේය. එය කිසිවෙකුට බරපතල ලෙස හානි නොකළ නමුත් ගම්වැසියන්ට සැලකිය යුතු දේපළ ප්‍රමාණයක් අහිමි විය.

සාමාන්‍ය වඩදිය බාදිය ඇති ජලයට වඩා සැලකිය යුතු භූමි ප්‍රමාණයක් දෙක මීටර් (6.6 අඩි) ට වඩා වැඩි නොවේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ටොකෙලාවු අනාගත මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ අවදානමට විශේෂයෙන් ගොදුරු විය හැකි බවයි.

=== වේලා කලාපය ===
2011 දෙසැම්බර් වන තෙක්, ටොකෙලාවු සම්බන්ධීකරණ විශ්ව වේලාවට (UTC) පැය 11ක් පසුපසින් සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UTC offset for years 2000–2009 in Fakaofo, Tokelau |url=http://timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=738&amp;syear=2000 |access-date=7 August 2012}}&lt;/ref&gt; 2011 දෙසැම්බර් 29 වන දින මධ්‍යම රාත්‍රියේදී සැමෝවා ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවේ පැති මාරු කිරීමට ගත් තීරණයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ටොකෙලාවු UTC+13:00 වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UTC offset for years 2010–2019 in Fakaofo, Tokelau |url=http://timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=738&amp;syear=2010 |access-date=7 August 2012}}&lt;/ref&gt; මෙය ටොකෙලාවු නවසීලන්ත වේලාවට සමීප කළේය (සහ ක්‍රියාවලියේදී දෙසැම්බර් 30 මඟ හරින ලදී).&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15197275|title=Tokelau to join Samoa and leap forward over dateline|date=6 October 2011|work=[[BBC News]]|access-date=1 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029123306/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15197275|archive-date=29 October 2012}}&lt;/ref&gt;

&quot;ජාත්‍යන්තර වේලා කලාප ප්‍රජාව 1901 සිට ටොකෙලාවු සඳහා වැරදි දේශීය වේලාව ලැයිස්තුගත කර ඇති බව පෙනේ&quot; සහ &quot;ෂෑන්ක්ස්/පොටෙන්ගර් විසින් ජාත්‍යන්තර ඇට්ලස් වෙත පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන කාලය ඇතුළුව බොහෝ මූලාශ්‍ර, UTC ඕෆ්සෙට් පැය +14 හෝ ඊට සමාන බව කියා සිටී&quot; යනුවෙන් ටයිම් ඇන්ඩ් ඩේට් වෙබ් අඩවිය පවසයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau: Wrong local time for over 100 years |url=http://www.timeanddate.com/news/time/tokelau-wrong-time.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402175645/http://www.timeanddate.com/news/time/tokelau-wrong-time.html |archive-date=2 April 2014 |access-date=7 August 2012}}&lt;/ref&gt;

== රජය ==
1877 දී, හිමිකම් නොලබන සියලුම පැසිෆික් දූපත් සඳහා අධිකරණ බලය ඉල්ලා සිටි කවුන්සිලයේ නියෝගයක් මගින් දූපත් එක්සත් රාජධානියේ ආරක්ෂාව යටතේ ඇතුළත් කරන ලදී. එච්එම්එස් එජීරියාවේ කමාන්ඩර් සී. එෆ්. ඕල්ඩ්හැම් 1889 ජුනි මාසයේදී එක් එක් අටොල් තුනට ගොඩ බැස්සේය&lt;ref name=&quot;Colonial Law' 1966. P. 894&quot;&gt;''Commonwealth and Colonial Law'' by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. P. 894&lt;/ref&gt; සහ නිල වශයෙන් යුනියන් ධජය එසවූ අතර, එම කණ්ඩායම බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Lister|first=J.J.|year=1892|title=Notes on the Natives of Fakaofu|url=https://books.google.com/books?id=agAaAAAAMAAJ|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=21|pages=43–63|jstor=2842209}}&lt;/ref&gt; &quot;ස්වදේශික රජය&quot; විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද ආශාවට අනුකූලව ඒවා එක්සත් රාජධානිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර 1916 ටොකෙලාවු දූපත් (යුනියන් දූපත්) කවුන්සිලයේ නියෝගය මගින් ගිල්බට් දූපත් වලට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Colonial Law' 1966. P. 894&quot; /&gt;&lt;ref&gt;S.R.O. 1916 No. 167; S.R.O. &amp; S.I. Rev. IX, 661—made under the [[Colonial Boundaries Act 1895]] ([[58 &amp; 59 Vict.]] c. 34)&lt;/ref&gt; ඈඳා ගැනීම 1916 පෙබරවාරි 29 වන දින සිදු විය.&lt;ref&gt;Tokelau Act 1948 (preamble)&lt;/ref&gt; දූපත් ඈඳා ගත් මොහොතේ සිට, ඔවුන්ගේ ජනතාවට බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන්ගේ තත්ත්වය හිමි විය. 1925 දී ටොකෙලාවු ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයෙන් ඉවත් කර නවසීලන්තයේ ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අධිකරණ බලය යටතේ තබන ලද අතර, එම දිනයේම ඒ සඳහා කවුන්සිලයේ නියෝග දෙකක් නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Colonial Law' 1966. P. 894&quot; /&gt;&lt;ref&gt;The Union Islands Order in Council Nos. 1 and 2, S.R.O. 1925, pp. 511 and 1768; No. 1 Order in S.R.O. &amp; S.I. Rev. IX, 663.&lt;/ref&gt; මෙම පියවරෙන් අදහස් කළේ 1926 පෙබරවාරි 11 වන දින නවසීලන්තය එක්සත් රාජධානියෙන් ටොකෙලාවුහි පරිපාලනය අත්පත් කර ගත් බවයි.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Tokelau: A history of Government&amp;nbsp;– The constitutional history and legal development of Tokelau''; Compiled and recorded for the Tokelau Law Team by Tony Angelo and Talei Pasikale, 2008&lt;/ref&gt; මේ අවස්ථාවේදී, ටොකෙලාවු තවමත් එක්සත් රාජධානියේ ස්වෛරීභාවය යටතේ පැවති නමුත් නවසීලන්තය විසින් පරිපාලනය කරන ලද ප්‍රදේශයක් විය.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

1948 දී එක්සත් රාජධානියේ සහ නවසීලන්තයේ රජයන් විසින් දූපත් නවසීලන්තයේ කොටසක් බවට පත් කළ යුතු බවට ඇති කරගත් ගිවිසුම කියවීමෙන් පසු, 1948 දී&lt;ref&gt;S.R.O. &amp; S.I. Rev. XVI, 866&lt;/ref&gt; යුනියන් දූපත් (අංක 2) කවුන්සිලයේ නියෝගය, 1925 දී යුනියන් දූපත් (අංක 2) කවුන්සිලයේ නියෝගය අවලංගු කරන ලදී. නවසීලන්ත ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් නියම කරන ලද දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි, 1948 දී ටොකෙලාවු දූපත් පනත මගින් මෙන් නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව නවසීලන්තය සමඟ දූපත් ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා විධිවිධාන සලසා ඇති බවට ඔහු සෑහීමකට පත් වූ පසු.&lt;ref&gt;Act. No. 24 of 1948&lt;/ref&gt; 1949 ජනවාරි 1 වන දින ටොකෙලාවු නිල වශයෙන් නවසීලන්තයේ කොටසක් බවට පත්විය.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Angelo |first1=Tony |last2=Pasikale |first2=Talei |year=2008 |title=Tokelau–A History of Government |url=https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/Tokelau%20A%20History%20of%20Government%20FINAL.pdf |page=23 |quote=Tokelau formally became part of New Zealand on 1 January 1949 by section 3 of the Tokelau Act 1948 (NZ)}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු කලින් කොටසක් වූ නවසීලන්ත ඩොමීනියන්, එතැන් සිට නවසීලන්ත රාජධානිය විසින් අභිබවා ගොස් ඇති අතර, එහි කොටසක් ලෙස ටොකෙලාවු පවතී. 1948 දී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකත්වය සහ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය පිළිබඳ පනත 1949 ජනවාරි 1 වන දින බලාත්මක වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් වූ ටොකෙලාවු වැසියන් නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගත්හ; ඔවුන් තවමත් දරන තත්වයකි.&lt;ref name=&quot;Aliens and citizens&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Citizenship&amp;nbsp;– Aliens and citizens |encyclopedia=Te Ara&amp;nbsp;– the Encyclopedia of New Zealand |publisher=Ministry for Culture and Heritage |url=http://www.teara.govt.nz/en/citizenship/3 |access-date=27 August 2016 |last=Green |first=David |date=13 July 2012}}&lt;/ref&gt;

ගම්මානවලට ඔවුන්ගේ දෛනික ජීවිතය නියාමනය කරන තමන්ගේම නීති පැනවීමට අයිතියක් ඇති අතර නවසීලන්ත නීතිය අදාළ වන්නේ එය නිශ්චිත නීති මගින් දීර්ඝ කර ඇති තැන්වල පමණි. බරපතල අපරාධ දුර්ලභ වන අතර බන්ධනාගාර නොමැති අතර, වැරදිකරුවන්ට ප්‍රසිද්ධියේ තරවටු කරනු ලැබේ, දඩ නියම කරනු ලැබේ හෝ වැඩට බල කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Official site for the Tokelau Council of Ongoing Government |url=http://www.tokelau.org.nz/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220023040/http://tokelau.org.nz/ |archive-date=20 February 2014 |access-date=4 November 2007 |quote=The legislation and judicial systems are based on the Tokelau Act, 1948, and its amendments. A major law reform project is continuing; its purpose is to ensure that Tokelau has a coherent body of law which responds to current needs and gives due recognition to local custom. Unless it is expressly extended to Tokelau, New Zealand statute law does not apply to the territory. In practice, no New Zealand legislation is extended to Tokelau without Tokelauan consent. The villages have the statutory power to enact their own laws covering village affairs. International covenants on economic, social and cultural rights and civil and political rights, ratified by New Zealand in December 1978, apply in Tokelau. Civil and criminal jurisdiction is exercised by commissioners and the New Zealand high court.}}&lt;/ref&gt;

== දේශපාලනය ==
රාජ්‍ය නායකයා වන්නේ III වන චාල්ස් වන අතර ඔහු අනෙකුත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයන් ද පාලනය කරයි. III වන චාල්ස් ප්‍රදේශය තුළ නිරූපනය කරනු ලබන්නේ පරිපාලක - දැනට ඩොන් හිගින්ස් විසිනි. වත්මන් රජයේ ප්‍රධානියා (Tokelauan: Ulu-o-Tokelau) කැබිනට් මණ්ඩලයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ටොකෙලාවු හි දැනට පවතින රජය සඳහා වන කවුන්සිලයේ මුලසුන දරන එසෙරා ෆොෆෝ ටුයිසානෝ වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/545522/tokelau-is-my-heart-and-soul-new-ulu-o-tokelau-tuisano|title=Tokelau is 'my heart and soul' - New Ulu-o-Tokelau Tuisano|last1=Lewis|first1=Lydia|date=21 March 2025|work=[[RNZ]]|access-date=1 April 2025|language=en-nz}}&lt;/ref&gt; කවුන්සිලය, අතොළු තුනෙහිම ෆයිපුලේ (නායකයා) සහ පුලෙනුකු (ගමේ නගරාධිපති) ගෙන් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;TokelauCouncilGovernance&quot;&gt;{{cite web |title=How Tokelau is Governed |url=http://www.tokelau.org.nz/Tokelau+Government/Government/HOW+TOKELAU+IS+GOVERNED.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507092318/http://www.tokelau.org.nz/Tokelau+Government/Government/HOW+TOKELAU+IS+GOVERNED.html |archive-date=7 May 2013 |access-date=29 June 2010 |publisher=Tokelauan Council of Ongoing Governance}}&lt;/ref&gt; නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු සහ වෙළඳ අමාත්‍යවරයා විසින් පරිපාලකයා පත් කරනු ලබන අතර, රජයේ ප්‍රධානියාගේ භූමිකාව වසරක කාලයක් සඳහා ෆයිපුලේ තුන අතර භ්‍රමණය වේ.&lt;ref name=&quot;TokelauCouncilGovernance&quot; /&gt;

1996 ටොකෙලාවු සංශෝධන පනත මගින් ඒක මණ්ඩල ආයතනයක් වන ජෙනරල් ෆොනෝ වෙත ව්‍යවස්ථාදායක බලය පවරනු ලැබේ. ෆොනෝ හි සෑම අතොළුවකටම ලැබෙන ආසන සංඛ්‍යාව ජනගහනය අනුව තීරණය වේ - වර්තමානයේ, ෆකාඕෆෝ සහ අටෆු යන දෙකටම හතක් සහ නුකුනෝනු හයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;TokelauCouncilGovernance&quot; /&gt; ෆයිපුලේ සහ පුලෙනුකු ද ෆොනෝ හි අසුන් ගනී.&lt;ref name=&quot;TokelauCouncilGovernance&quot; /&gt;

2004 නොවැම්බර් 11 වන දින, ටොකෙලාවු සහ නවසීලන්තය නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයකින් ටොකෙලාවු ස්වයං පාලන නොවන භූමියක සිට ස්වයං පාලන රාජ්‍යයක් බවට පත් කරන ගිවිසුමක් සකස් කිරීමට පියවර ගත්හ. ගිවිසුමට අමතරව, එක්සත් ජාතීන්ගේ අනුග්‍රහය ලත් ස්වයං නිර්ණය පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් පැවති අතර, 2006 පෙබරවාරි 13 වන දින සිට දිවයින් තුන අඛණ්ඩව දින ඡන්දය ප්‍රකාශ කළහ. (සමෝවාවේ අපියා හි ටොකෙලාවු වැසියන් පෙබරවාරි 11 වන දින ඡන්දය ප්‍රකාශ කළහ.)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fono decisions |url=http://tokelau.org.nz/english/gfdecisions/gfnov05.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822073325/http://www.tokelau.org.nz/english/gfdecisions/gfnov05.html |archive-date=22 August 2007 |access-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt; ප්‍රකාශිත ඡන්ද 581 න් 349 ක් නිදහස් සංගමයට පක්ෂව වූ අතර, එම පියවර සම්මත වීමට අවශ්‍ය තුනෙන් දෙකක බහුතරයට වඩා අඩු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau rejects self-rule |url=http://tvnz.co.nz/view/page/411366/661377 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513013609/http://tvnz.co.nz/view/page/411366/661377 |archive-date=13 May 2014 |access-date=29 September 2007 |publisher=[[Television New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; ජනමත විචාරණය 2006 මැයි 1 වන දින නිව් යෝර්කර් සඟරාවේ (තරමක් සැහැල්ලුවෙන්) පැතිකඩ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Parker, Ian|date=1 May 2006|title=Letter from Polynesia: Birth of a nation?|url=http://www.newyorker.com/archive/2006/05/01/060501fa_fact_parker|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603102538/http://www.newyorker.com/archive/2006/05/01/060501fa_fact_parker|archive-date=3 June 2013|access-date=29 September 2007|magazine=[[The New Yorker]]}}&lt;/ref&gt; 2007 ඔක්තෝබර් 20-24 දිනවල නැවත ජනමත විචාරණයක් පැවති අතර, ස්වයං පාලනය අනුමත කිරීමට නැවතත් සුළු වශයෙන් අසමත් විය. මෙවර ඡන්දය ඡන්ද 16 කින් හෝ 3% කින් අඩු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau stays as NZ's last colony |url=http://tvnz.co.nz/view/page/1318360/1415741 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513015114/http://tvnz.co.nz/view/page/1318360/1415741 |archive-date=13 May 2014 |access-date=25 October 2007 |publisher=[[Television New Zealand]]}}&lt;/ref&gt;

2008 මැයි මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් බෑන් කී-මූන් යටත් විජිත බලවතුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ටොකෙලාවු ඇතුළු &quot;ඉතිරි ස්වයං පාලන නොවන ප්‍රදේශ 16 න් සෑම එකකම යටත් විජිතකරණ ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණ කරන ලෙස&quot; ය.&lt;ref&gt;[https://www.un.org/News/Press/docs//2008/sgsm11568.doc.htm &quot;Colonialism has no place in today's world,&quot; says Secretary General in message to Decolonization Seminar in Indonesia&quot;], United Nations press release, 14 May 2008 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203103048/http://www.un.org/News/Press/docs//2008/sgsm11568.doc.htm|date=3 February 2014}}&lt;/ref&gt; මෙය නවසීලන්ත හෙරල්ඩ් පුවත්පතට අදහස් දැක්වීමට හේතු විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය &quot;ටොකෙලාවු නිදහස සඳහා ඡන්දය ලබා ගැනීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් කලකිරීමට පත්ව ඇති බව පෙනේ&quot;.&lt;ref name=&quot;NZ_Herald_10510595&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10510595|title=Tokelau decolonisation high on agenda|date=17 May 2008|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=23 November 2011|agency=[[NZPA]]}}&lt;/ref&gt; 2008 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජාතික පක්ෂයේ නායකයා ලෙස කතා කරමින්, අනාගත නවසීලන්ත අගමැති ජෝන් කී ප්‍රකාශ කළේ නවසීලන්තය &quot;ටොකෙලාවු දූපත් වල ජනතාව මත ජනමත විචාරණ දෙකක් පැනවූ&quot; බවත්, &quot;කුඩා රාජ්‍යයන් යටත් විජිතකරණ ක්‍රියාවලියකට භාජනය විය යුතු බවට පිළිගත් ප්‍රඥාව&quot; ප්‍රශ්න කළ බවත්ය.&lt;ref&gt;[http://www.scoop.co.nz/stories/PA0804/S00230.htm John Key's speech to the NZ Institute of International Affairs], 8 April 2008 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930193348/http://www.scoop.co.nz/stories/PA0804/S00230.htm|date=30 September 2012}}&lt;/ref&gt;

== ආරක්ෂක සහ පොලිසිය ==
නවසීලන්තය සමඟ හවුල්කාරිත්වයේ මූලධර්මවලට අනුකූලව, ආරක්ෂාව නවසීලන්ත රජයේ වගකීමකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau Government |url=https://www.tokelau.org.nz/Tokelau+Government.html |access-date=21 August 2023 |website=Government of Tokelau}}&lt;/ref&gt; නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවට භූමිය මෙන්ම එහි අක්වෙරළ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම් ඇත. මුළු අක්වෙරළ EEZ වර්ග කිලෝමීටර් 300,000 (වර්ග සැතපුම් 120,000) පමණ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=TOKELAU a true Small Island Developing State |url=https://www.tokelau.org.nz/About+Us.html |access-date=21 August 2023 |website=Government of Tokelau}}&lt;/ref&gt; රාජකීය නවසීලන්ත නාවික හමුදාවේ යාත්‍රා මෙම කාර්යය සඳහා යොදා ගනු ලබන්නේ එහි ආරක්ෂක පන්තියේ අක්වෙරළ මුර සංචාර යාත්‍රා ඇතුළුවය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 2021 |title=Illegal Fishing Targeted |url=https://www.nzdf.mil.nz/assets/Uploads/DocumentLibrary/NavyToday_Issue261.pdf |access-date=21 August 2023 |website=Navy Today}}&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවු වෙත තමන්ගේම රේගු රෙගුලාසි ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.legislation.govt.nz/regulation/public/1991/0004/1.0/whole.html Tokelau Customs Regulations 1991]&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු හි සීමිත වාප්පු පහසුකම් සැලකිල්ලට ගෙන, නාවික හමුදාවේ බහුකාර්ය නෞකාව වන HMNZS කැන්ටබරි, භූමියට සැපයුම් සහාය සැපයීම සඳහා යොදා ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 November 2020 |title=Tokelau: A hard place to reach |url=https://www.nzdf.mil.nz/navy/what-we-do/humanitarian-assistance-and-disaster-relief/a-hard-to-reach-place/ |access-date=21 August 2023 |website=New Zealand Defence Force}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු හි සුළු අපරාධ වාර්තා වී ඇති අතර 2020 දශකයේ මුල් භාගය වන විට පොලිස් නිලධාරීන් නව දෙනෙකු පැමිණ සිටි බවට වාර්තා විය: ෆකාඕෆෝ, නුකුනෝනු සහ අටෆු හි තිදෙනෙකු බැගින්. රජයට අනුව, නීතිය හා සාමය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ඔවුන් ගමේ බලධාරීන්ට සහ ඔවුන්ගේ විවිධ සිවිල් රාජකාරි සඳහා රාජ්‍ය සේවයට වගකිව යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Government |url=https://www.tokelau.org.nz/About+Us/Government.html |access-date=21 August 2023 |website=Government of Tokelau}}&lt;/ref&gt;
== භූගෝලය ==
{{Multiple image
| direction         = vertical
| image1            = Atafu.jpg
| caption1          = අටාෆු ඇටෝල්
| image2            = Nukunonu.jpg
| caption2          = නුකුනෝනු ඇටෝල්
| image3            = Fakaofo Satellite NASA.jpg
| caption3          = ෆකාඕෆෝ ඇටෝල්
}}

ටොකෙලාවු හි දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ දේශාංශ 171° W සහ 173° W අතර සහ අක්ෂාංශ 8° S සහ 10° S අතර, හවායි සහ නවසීලන්තය අතර මැද භාගයේදී පිහිටා ඇත. උතුරේ අටෆු සිට දකුණේ ෆකාඕෆෝ දක්වා, ටොකෙලාවු කිලෝමීටර 200 (සැතපුම් 120) ට වඩා අඩු දුරක් විහිදේ. මෙම පරමාණු සැමෝවාට උතුරින් කිලෝමීටර 500 (සැතපුම් 310) පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම අටොල් යනු, ක්ලැරන්ස් කණ්ඩායමේ ආදිපාදවරයා ලෙස කලක් හැඳින්වූ දූපත් සමූහයකට අයත් අටෆු සහ නුකුනෝනු සහ, බොව්ඩිච් දූපත ලෙස කලක් හැඳින්වූ ෆකාඕෆෝ ය. ඔවුන්ගේ ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 10.8 (වර්ග සැතපුම් 4.2) වේ. එක් එක් අටොල් වල ගම්මාන පිහිටා ඇති කොරල් දූපත් ගණනාවක් ඇත. ටොකෙලාවු හි උසම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 5 (අඩි 16) ක් උසයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau High Point |url=http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11926 |website=peakbagger.com}}&lt;/ref&gt; විශාල යාත්‍රා සඳහා වරායන් හෝ වරායන් නොමැත, කෙසේ වෙතත්, අටොල් තුනටම සැපයුම් සහ මගීන් නැව්ගත කරන ජැටියක් ඇත. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Port of Atafu |url=http://www.marinetraffic.com/en/ais/details/ports/20235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309022028/http://www.marinetraffic.com/en/ais/details/ports/20235 |archive-date=9 March 2017 |access-date=9 March 2017 |publisher=MarineTraffic.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=WPS – Nukunonu Harbor |url=http://www.worldportsource.com/ports/TKL_Nukunonu_Harbor_4215.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610033929/http://worldportsource.com/ports/TKL_Nukunonu_Harbor_4215.php |archive-date=10 June 2016 |access-date=9 March 2017 |publisher=World Port Source}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Port of Fakaofo |url=http://www.marinetraffic.com/en/ais/details/ports/20236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309022618/http://www.marinetraffic.com/en/ais/details/ports/20236 |archive-date=9 March 2017 |access-date=9 March 2017 |publisher=MarineTraffic.com}}&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවු පැසිෆික් නිවර්තන සුළි සුළං තීරයේ පිහිටා ඇත. සංස්කෘතික, ඓතිහාසික සහ භූගෝලීය වශයෙන්, නමුත් දේශපාලනික වශයෙන් නොවන, ටොකෙලාවු දූපත් වල කොටසක් වන සිව්වන දූපත වන්නේ ස්වේන්ස් දූපත (ඔලෝහෙගා) වන අතර එය 1900 පමණ සිට එක්සත් ජනපද පාලනය යටතේ පවතින අතර 1925 සිට ඇමරිකානු සැමෝවා හි කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කෙරේ.&lt;ref&gt;United States Code, Title 48, section 1662: 4 March 1925, ch. 563, 43 Stat. 1357 as referred to in ''Tokelau: A history of Government – The constitutional history and legal development of Tokelau''; Compiled and recorded for the Tokelau Law Team by Tony Angelo and Talei Pasikale, 2008&lt;/ref&gt;

ගුවානෝ දූපත් පනතට අනුව, අනෙකුත් ටොකෙලාවු දූපත් තුන මෙන්ම, ස්වේන්ස් දූපත ද 1979 දී ගිවිසුමක් මගින් ටොකෙලාවු වෙත පවරා දෙන ලදී. 2006 දී ටොකෙලාවු ස්වයං නිර්ණ ජනමත විචාරණයට යටත්ව, ඔලොහෙගා (ස්වේන්ස් දූපත) ද ටොකෙලාවු හි කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී, නමුත් 1979 ගිවිසුමේම එම හිමිකම් පෑම යටත් කර ගන්නා ලදී. මෙය ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ටොකෙලාවු අතර පැහැදිලිව නිර්වචනය කරන ලද සීමාවක් ස්ථාපිත කළේය.

ස්වේන්ස් වෙත ටොකෙලාවු හි හිමිකම් පෑම සාමාන්‍යයෙන් එක්සත් ජනපදය විසින් පාලනය කරනු ලබන වේක් දූපතට මාෂල් දූපත් සතු හිමිකම් පෑමට සමාන වේ, නමුත් මෙම තරමක් නිද්‍රාශීලී ගැටලුව නැවත මතුවීම ටොකෙලාවු හි යටත් විජිතකරණය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ මෑත කාලීන උත්සාහයන්ගේ අනපේක්ෂිත ප්‍රතිඵලයකි. දේශපාලන ක්ෂේත්‍රය තුළ තම ජාතික අනන්‍යතාවය තල්ලු කිරීමට ටොකෙලාවු වැසියන් තරමක් මැලි බව ඔප්පු වී ඇත: මෑත කාලීන යටත් විජිතකරණ පියවර ප්‍රධාන වශයෙන් දෘෂ්ටිවාදාත්මක හේතූන් මත පිටතින් පලවා හරින ලදී. නමුත් ඒ සමඟම, ටොකෙලාවු වැසියන් ස්වේන්ස් දූපත් වැසියන් සමඟ ඔවුන්ගේ පොදු සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට මැලි වෙති.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ටොකෙලාවු හි ඇටොල් වල භූගෝලීය පිහිටීම්
!ඇටොල් 
!ඛණ්ඩාංක
|-
|අටාෆු 
|{{coord|8|33|6|S|172|30|3|W|region:TK_type:adm2nd|name=Atafu}}
|-
|නුකුනෝනු 
|{{coord|9|10|6|S|171|48|35|W|region:TK_type:adm2nd|name=Nukunonu}}
|-
|ෆකාඕෆෝ 
|{{coord|9|21|55|S|171|12|54|W|region:TK_type:adm2nd|name=Fakaofo}}
|}

== පරිසරය ==
ටොකෙලාවු පිහිටා ඇත්තේ බටහිර පොලිනීසියානු නිවර්තන තෙතමනය සහිත වනාන්තර පරිසර කලාපයේය.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|display-authors=1|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt; මුල් වෘක්ෂලතාදිය බොහොමයක් පොල් වගාවන් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇති අතර, ඒවායින් සමහරක් අතහැර දමා ලඳු කැලෑ වනාන්තර බවට පත්ව ඇත. ටොකෙලාවු හි අටොල් දේශීය ශාක විශේෂ 38 ක්, කෘමි විශේෂ 150 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ ගොඩබිම් කකුළු විශේෂ 10 ක් සඳහා වාසස්ථාන සපයයි. ජෛව විවිධත්වයට ඇති ලොකුම තර්ජනයක් වන්නේ පොලිනීසියානු මීයා වැනි හඳුන්වා දුන් ක්ෂීරපායී විලෝපිකයන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{WWF ecoregion|id=oc0117|name=Western Polynesian tropical moist forests|access-date=27 May 2012}}&lt;/ref&gt;

2011 දී ටොකෙලාවු එහි මුළු සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයම කිලෝමීටර් 319,031 (වර්ග සැතපුම් 123,179) මෝර අභයභූමියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය.&lt;ref&gt;[http://www.pewenvironment.org/news-room/press-releases/tokelau-declares-shark-sanctuary-85899363741 Pew: ''Tokelau Declares Shark Sanctuary''], 7 September 2011 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226180701/http://www.pewenvironment.org/news-room/press-releases/tokelau-declares-shark-sanctuary-85899363741|date=26 February 2014}}&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය ==
ටොකෙලාවුහි ආර්ථිකය ගෝලීය වශයෙන් කුඩාම ආර්ථිකයක් වන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය සහ මසුන් ඇල්ලීම මගින් සංලක්ෂිත වේ.&lt;ref name=&quot;Commonwealth-tokelau&quot;&gt;{{Cite web |title=Tokelau |url=https://commonwealthchamber.com/associated-territories/tokelau/ |access-date=2025-03-29 |website=Commonwealth Chamber of Commerce |language=en-US}}&lt;/ref&gt; පදිංචිකරුවන් පොල් (කොප්පරා සඳහා), තාරෝ, පාන්, පැපොල්, කෙසෙල් සහ අත්තික්කා වැනි බෝග වගා කරන අතර ඌරන් සහ කුකුළු මස් ඇතුළු පශු සම්පත් ඇති කරයි. විශේෂයෙන් දේශීය පරිභෝජනය සඳහා මසුන් ඇල්ලීම ඔවුන්ගේ පෝෂණය සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.'''&lt;ref name=&quot;Commonwealth-tokelau&quot; /&gt;'''

=== ආර්ථික දළ විශ්ලේෂණය ===
භූමියේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සීමිත වන අතර, කොප්පරා විකිණීම, තැපැල් මුද්දර, සිහිවටන කාසි, අත්කම් භාණ්ඩ සහ නවසීලන්තයේ වෙසෙන ටොකෙලාවු වැසියන්ගෙන් ලැබෙන ප්‍රේෂණ වලින් ලැබෙන ආදායමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tokelau country brief |url=https://www.dfat.gov.au/geo/tokelau/Pages/tokelau-country-brief}}&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවු වැසියන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 80% ක් විදේශයන්හි ජීවත් වන බැවින් මෙම ප්‍රේෂණ සැලකිය යුතු ය.&lt;ref name=&quot;Commonwealth-tokelau&quot; /&gt;

මෑත වසරවලදී, ටොකෙලාවු එහි ආදායම් මාර්ග විවිධාංගීකරණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සැලකිය යුතු කරුණක් නම්, එම ප්‍රදේශය එහි රටේ කේත ඉහළ මට්ටමේ වසම (ccTLD) යටතේ වසම් නාම ලියාපදිංචි කිරීම හරහා ආදායමක් උපයා ඇත, .tk. 2012 වන විට, ටොකෙලාවුහි ආර්ථිකයෙන් හයෙන් එකක් පමණ මෙම ප්‍රභවයෙන් ලබා ගන්නා ලදී.

=== සූර්ය බලය ===
නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය මරේ මැකලි පවසන පරිදි, 2012 නොවැම්බර් 7 වන දින 100% පුනර්ජනනීය විදුලිබල ඉලක්කය සපුරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 November 2012 |title=Tokelau islands shift to solar energy |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-20233754 |url-status=dead |publisher=BBC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220031402/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-20233754 |archivedate=20 February 2014}}&lt;/ref&gt; මීට පෙර ඩීසල් උත්පාදක යන්ත්‍ර භාවිතයෙන් විදුලිය ජනනය කරන ලද අතර එය දිනකට පැය 16 ක් පමණ ලබා ගත හැකි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 August 2023 |title=NZ company turns on first Tokelau solar system |url=https://www.nzherald.co.nz/business/nz-company-turns-on-first-tokelau-solar-system/TF4F5FXMRQN4IGMTWMOTWBQ244/ |website=[[The New Zealand Herald]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=TEDx Talks |date=7 August 2013 |title=Tokelau, bringing solar power to a nation: Dean Parchomchuk and Charlotte Yates at TEDxTauranga |url=https://www.youtube.com/watch?v=QQo7R04RS6Q |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211031/QQo7R04RS6Q |archive-date=31 October 2021 |via=YouTube}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

930kWp මුළු ජනන ධාරිතාවක් සහිත සූර්ය බලාගාර තුනක් ස්ථාපනය කරන ලද අතර, ඊයම් අම්ල බැටරි උපස්ථයක් 8MWh පමණ ගබඩා කළ හැකි ප්‍රකාශ වෝල්ටීයතාවයෙන් වත්මන් විදුලි ඉල්ලුමෙන් 100% ක් සැපයීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau – Renewable Energy Project Case Study March – 2013 |url=https://prdrse4all.spc.int/system/files/trep-case-study.pdf}}&lt;/ref&gt; පළමු බලාගාරය 2012 අගෝස්තු මාසයේදී නිම කරන ලදී. සමස්තයක් වශයෙන්, සූර්ය පැනල 4,032 ක් භාවිතා කරන අතර එක් එක් කිලෝග්‍රෑම් 250 (රාත්තල් 550) බර බැටරි 1,344 ක් භාවිතා කරයි. මෙම පද්ධති පැයට කිලෝමීටර 230 (පැයට සැතපුම් 143) ක සුළං වලට ඔරොත්තු දෙන පරිදි නිර්මාණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 December 2011 |title=ABC Pacific News reports Tokelau target of 100% renewable energy |url=http://abcasiapacificnews.com/stories/201112/3387536.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512232007/http://abcasiapacificnews.com/stories/201112/3387536.htm |archive-date=12 May 2014 |access-date=30 December 2011 |publisher=Abcasiapacificnews.com}}&lt;/ref&gt; 2011 වන විට, ටොකෙලාවු හි විදුලිය 93% ක් ප්‍රකාශ වෝල්ටීයතාවයෙන් ජනනය කරන ලද අතර ඉතිරි කොටස පොල්තෙල් වලින් ජනනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;[https://www.newscientist.com/article/dn20901-coconuts-and-sunshine-will-power-south-pacific-islands.html Coconuts and sunshine will power South Pacific islands] [[New Scientist]], published 2011-09-13. Retrieved 14 September 2011 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512232425/http://www.newscientist.com/article/dn20901-coconuts-and-sunshine-will-power-south-pacific-islands.html|date=12 May 2014}}&lt;/ref&gt;2 019 වන විට, වැඩිවන ඉල්ලුම සහ බැටරි පිරිහීම උපස්ථ බලය සඳහා අවශ්‍යතාවය වැඩි කිරීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;offgrid&quot;&gt;{{cite web |date=14 November 2019 |title=Solar and battery microgrid project to return Tokelau to 100% renewables |url=https://onestepoffthegrid.com.au/solar-and-battery-microgrid-project-to-return-tokelau-to-100-renewables/}}&lt;/ref&gt; අතිරේක PV 210 kW සහ ලිතියම්-අයන බැටරි ධාරිතාව 2MWh ට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සඳහා සැලසුම් සකස් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;offgrid&quot; /&gt;&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;155px&quot;&gt;
File:Nukunonu_Lagoon20070716.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nukunonu_Lagoon20070716.jpg|ටොකෙලාවු හි නුකුනෝනු කලපුව
File:Atafu_street_dawn_20070715.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atafu_street_dawn_20070715.jpg|අටෆු වීදිය
&lt;/gallery&gt;

=== අන්තර්ජාල වසම් නාමය ===
[[File:TokelauInternetByAtoll2011.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TokelauInternetByAtoll2011.png|thumb|ටොකෙලාවු හි අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය, 2011]]
ටොකෙලාවු එහි ඉහළම මට්ටමේ වසම වන .tk යටතේ වසම් නාම ලියාපදිංචි කිරීම හරහා එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 10% කට වඩා වැඩි කර ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6991719.stm|title=Net gains for tiny Pacific nation|date=14 September 2007|work=[[BBC News]]|access-date=24 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512232450/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6991719.stm|archive-date=12 May 2014}}&lt;/ref&gt; ලියාපදිංචි කිරීම් නොමිලේ විය හැකි අතර, එම අවස්ථාවේ දී පරිශීලකයාට හිමි වන්නේ භාවිත අයිතිවාසිකම් පමණක් වන අතර වසමටම නොවේ, නැතහොත් ගෙවනු ලැබේ, එය සම්පූර්ණ අයිතිවාසිකම් ලබා දෙයි. නොමිලේ වසම් ටොකෙලාවු නාම සේවාදායකයන් වෙත යොමු කරනු ලැබේ, එය HTML රාමු හරහා වසම නිශ්චිත ලිපිනයකට හෝ නිශ්චිත A හෝ NS වාර්තාවකට හරවා යවන අතර විද්‍යුත් තැපැල් ලිපින 250 ක් දක්වා බාහිර ලිපිනයකට (.tk වසමකට නොවේ) හරවා යවයි.

2003 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, ෆකාඕෆෝ අධිවේගී අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් සහිත ටොකෙලාවු හි පළමු කොටස බවට පත්විය. ටොකෙලාවු පදනම ව්‍යාපෘතියට මුදල් යෙදවීය. ටොකෙලාවු තම අධිකාරිය යටතේ ඇති බොහෝ වසම් නාම ඕනෑම කෙනෙකුට නොමිලේ ලබා දුන්නේ භූමිය සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ගැනීම සඳහා ය. මෙය ටොකෙලාවු පදිංචිකරුවන් සඳහා වැඩි පරිගණක සහ අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය වැනි වැඩිදියුණු කළ විදුලි සංදේශ තාක්ෂණයන් ලබා ගැනීමට ජාතියට ඉඩ දී ඇත. 2012 වන විට, පරිගණක 120ක් පමණ තිබූ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ලැප්ටොප් පරිගණක වූ අතර, ආර්ථිකයෙන් 1/6ක් .tk වසම් නාම වලින් ලැබෙන ආදායමෙන් සමන්විත විය.&lt;ref&gt;Andres, Tommy. &quot;[http://www.cnn.com/2012/06/13/tech/web/tokelau-domain-name-holder/index.html?hpt=hp_bn5 The tiny island with a huge Web presence].&quot; ''[[CNN]]''. 13 June 2012. Retrieved 15 June 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512233431/http://www.cnn.com/2012/06/13/tech/web/tokelau-domain-name-holder/index.html?hpt=hp_bn5|date=12 May 2014}}&lt;/ref&gt;

ZookNIC වෙතින් දත්ත භාවිතා කරමින් .uk රෙජිස්ට්‍රාර් Nominet විසින් සිදු කරන ලද වසම් නාම ලියාපදිංචිය පිළිබඳ 2016 විශ්ලේෂණයකට අනුව,&lt;ref&gt;{{cite web |date=23 April 2011 |title=Zooknic Internet Geography Project |url=http://www.zooknic.com/ |access-date=11 December 2016 |publisher=Zooknic.com}}&lt;/ref&gt; tk වසම් යනු &quot;ලෝකයේ විශාලතම රට-කේත වසම ... දෙවන සහ තෙවන ස්ථාන හිමි චීනය (.cn) සහ ජර්මනිය (.de) ඒකාබද්ධ කළ තරම් විශාලයි&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Russell Haworth Chief Executive Officer |date=9 March 2016 |title=Mapping the online world – Nominet |url=http://www.nominet.uk/mapping-the-online-world/ |access-date=11 December 2016 |publisher=Nominet.uk}}&lt;/ref&gt;

2023 මාර්තු 3 වන දින, මෙටා සයිබර්ස්කොටින් සහ වෙළඳ ලකුණු උල්ලංඝනය කිරීම සඳහා Freenom වෙත නඩු පැවරූ අතර, එය නව වසම් ලියාපදිංචි කිරීම් නතර කිරීමට හේතු වූ අතර, 2023 නොවැම්බර් මාසයේදී, නොවිසඳුණු කඩකිරීම් හේතුවෙන් ICANN Freenom හි රෙජිස්ට්‍රාර් ප්‍රතීතනය අවසන් කළේය. 2024 පෙබරවාරි වන විට, Freenom Meta සමඟ නඩුව සමථයකට පත් කර, වසම් ව්‍යාපාරයෙන් ඉවත් වන බව නිවේදනය කළ අතර, 2024 මාර්තු වන විට, Freenom වසම් වලින් 99% ක් ප්‍රවේශ විය නොහැකි වූ අතර, එය Cloudflare හි සත්කාරක වසම් වලට සැලකිය යුතු ලෙස බලපායි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mutton |first=Paul |date=15 March 2024 |title=Cloudflare loses 22% of its domains in Freenom .tk shutdown |url=https://www.netcraft.com/blog/cloudflare-loses-22-of-its-domains-in-freenom-tk-shutdown/ |access-date=30 June 2024 |website=Netcraft |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ජනවිකාසය ==
[[File:LanguagesSpokenTokelau2011.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:LanguagesSpokenTokelau2011.png|thumb|2006 සහ 2011 ටොකෙලාවු හි භාෂා සංඛ්‍යාලේඛන]]
2016 ටොකෙලාවු සංගණනයට අනුව, ටොකෙලාවු හි සාමාන්‍යයෙන් පදිංචිකරුවන් 1,499 ක ජූර් ජනගහනයක් සිටී. 2011 සහ 2016 අතර ජූර් ජනගහනයේ 6.2% ක වැඩිවීමක් සංගණනයෙන් පෙන්නුම් කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Final count for 2011 Tokelau Census of Population and Dwellings |url=http://stats.govt.nz/browse_for_stats/people_and_communities/pacific_peoples/2011-tokelau-census-landing-page/final-count-2011-tokelau-census.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203032748/http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/people_and_communities/pacific_peoples/2011-tokelau-census-landing-page/final-count-2011-tokelau-census.aspx |archive-date=3 February 2014 |access-date=16 December 2011 |work=2011 Tokelau Census |publisher=Statistics New Zealand}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවුහි ජාතිකයන් ටොකෙලාවුවරුන් ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම පොලිනීසියානුවන් ය; එහි වාර්තාගත සුළුතර කණ්ඩායම් නොමැත. වැසියන්ගෙන් 84% ක් පමණ සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ අර්ධ වශයෙන් ටොකෙලාවු ජාතිකයන් වේ; සැමෝවා ජනවාර්ගික ජනතාව ජනගහනයෙන් 6.7% ක් වන අතර ටුවාලුවන් 2.8% කි.&lt;ref name=&quot;CIAPAPUANEWGUINEA&quot;&gt;{{cite web |date=18 October 2021 |title=Australia-Oceania :: Tokelau |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tokelau/ |publisher=CIA The World Factbook}}&lt;/ref&gt; 90% කට වඩා වැඩි ජනතාවක් කතා කරන ප්‍රධාන භාෂාව - ටොකෙලාවුවන් වේ, නමුත් 60% ක් පමණ ඉංග්‍රීසි ද කතා කරයි.

පොලිනීසියානු වැසියන් 1,500 කට වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් ගම්මාන තුනක ජීවත් වෙති. ඔවුන්ගේ හුදකලාව සහ සම්පත් නොමැතිකම ආර්ථික සංවර්ධනය බෙහෙවින් සීමා කරන අතර කෘෂිකර්මාන්තය යැපුම් මට්ටමට සීමා කරයි. ඉතා සීමිත ස්වාභාවික සම්පත් සහ ජනාකීර්ණත්වය නවසීලන්තයට සහ සැමෝවා වෙත සංක්‍රමණය වීමට දායක වේ. 2013 නවසීලන්ත සංගණනයේදී, ටොකෙලාවුවන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති පුද්ගලයින් 7,000 කට වැඩි පිරිසක්, ටොකෙලාවුහිම ජීවත් වන ප්‍රමාණය මෙන් පස් ගුණයක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;tokelau.org.nz&quot; /&gt; ටූනා ක්ෂය වීම ආහාර සඳහා මසුන් ඇල්ලීම වඩාත් දුෂ්කර කර ඇත.{{Citation needed|date=August 2024}}

ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් (2016 දී 44.9%) විදේශයන්හි උපත ලැබූ අතර, බොහෝ දුරට සැමෝවා (මුළු ජනගහනයෙන් 15.3%) සහ නවසීලන්තයේ (11.5%).&lt;ref name=&quot;tokelau.org.nz&quot; /&gt;

පිරිමින්ට වඩා තරමක් වැඩි කාන්තාවන් අටෆු සහ ෆකාඕෆෝ හි ජීවත් වන අතර, පිරිමින් නුකුනෝනු පදිංචිකරුවන්ගෙන් 57% කි.&lt;ref&gt;Tokelau Census of Population and Dwellings, Table 1.3.1.&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 40 හෝ ඊට වැඩි ටොකෙලාවු වැසියන්ගෙන් 9% ක් පමණක් කිසිදා විවාහ වී නොමැත.&lt;ref&gt;Tokelau Census of Population and Dwellings, Table 1.5.&lt;/ref&gt; ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් විදේශයන්හි උපත ලැබූ අයයි; ඉතිරි සියල්ලන්ම පාහේ ජීවත් වන්නේ ඔවුන් ඉපදුණු එකම අටොල් එකකයි.&lt;ref&gt;Tokelau Census of Population and Dwellings, Table 3.2.&lt;/ref&gt; බොහෝ නිවාසවල ඌරන් පහක් හෝ වැඩි ගණනක් සිටී.&lt;ref&gt;Tokelau Census of Population and Dwellings, Table 6.13.&lt;/ref&gt;

අඩු ආදායමක් තිබියදීත්, ටොකෙලාවුහි ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 69 ක් වන අතර එය අනෙකුත් ඕෂනියා දූපත් හා සැසඳිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/4712096.stm#facts|title=Regions and territories: Tokelau|date=16 June 2011|work=[[BBC News]]|access-date=23 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013082833/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/4712096.stm|archive-date=13 October 2011}}&lt;/ref&gt;
=== ජනගහන ව්‍යුහය ===
{{Hidden begin|title=ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ වයස් කාණ්ඩය අනුව ජනගහනය (සංගණනය 18.10.2016): &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;|titlestyle=background:#EEBC35;}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|පිරිමි
! width=&quot;80pt&quot;|ගැහැණු
! width=&quot;80pt&quot;|මුළු
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 652
| align=&quot;right&quot; | 633 
| align=&quot;right&quot; | 1 285
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 74
| align=&quot;right&quot; | 65
| align=&quot;right&quot; | 139
| align=&quot;right&quot; | 10.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 75
| align=&quot;right&quot; | 75
| align=&quot;right&quot; | 150
| align=&quot;right&quot; | 11.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 72
| align=&quot;right&quot; | 65
| align=&quot;right&quot; | 137
| align=&quot;right&quot; | 10.66
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 63
| align=&quot;right&quot; | 53
| align=&quot;right&quot; | 116
| align=&quot;right&quot; | 9.03
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 54
| align=&quot;right&quot; | 39
| align=&quot;right&quot; | 93
| align=&quot;right&quot; | 7.24
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 39
| align=&quot;right&quot; | 47
| align=&quot;right&quot; | 86
| align=&quot;right&quot; | 6.69
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 36
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 79
| align=&quot;right&quot; | 6.15
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 62
| align=&quot;right&quot; | 4.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 40
| align=&quot;right&quot; | 75
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 41
| align=&quot;right&quot; | 40
| align=&quot;right&quot; | 81
| align=&quot;right&quot; | 6.30
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 27
| align=&quot;right&quot; | 36
| align=&quot;right&quot; | 63
| align=&quot;right&quot; | 4.90
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 33
| align=&quot;right&quot; | 20
| align=&quot;right&quot; | 53
| align=&quot;right&quot; | 4.12
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 31
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 54
| align=&quot;right&quot; | 4.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 14
| align=&quot;right&quot; | 23
| align=&quot;right&quot; | 37
| align=&quot;right&quot; | 2.88
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 14
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 1.95
|-
| align=&quot;right&quot; | 75+
| align=&quot;right&quot; | 9
| align=&quot;right&quot; | 26
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 2.72
|-

! width=&quot;50&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|පිරිමි
! width=&quot;80&quot;|ගැහැණු
! width=&quot;80&quot;|මුළු
! width=&quot;50&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 221
| align=&quot;right&quot; | 205
| align=&quot;right&quot; | 426
| align=&quot;right&quot; | 33.15
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 394
| align=&quot;right&quot; | 368
| align=&quot;right&quot; | 762
| align=&quot;right&quot; | 59.30
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 37
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; | 97
| align=&quot;right&quot; | 7.55
|-
|}
{{Hidden end}} {{Hidden begin|title=ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ වයස් කාණ්ඩය අනුව ජනගහන ඇස්තමේන්තු (12.12.2019) (දත්ත 2019 ටොකෙලාවු ජනගහන ගණනට යොමු වේ.): &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;|titlestyle=background:#EEBC35;}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|පිරිමි
! width=&quot;80pt&quot;|ගැහැණු
! width=&quot;80pt&quot;|මුළු
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 813
| align=&quot;right&quot; | 834
| align=&quot;right&quot; | 1 647
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 80
| align=&quot;right&quot; | 81
| align=&quot;right&quot; | 161
| align=&quot;right&quot; | 9.78
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 86 
| align=&quot;right&quot; | 87
| align=&quot;right&quot; | 173
| align=&quot;right&quot; | 10.50
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 106
| align=&quot;right&quot; | 81
| align=&quot;right&quot; | 187
| align=&quot;right&quot; | 11.35
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 68
| align=&quot;right&quot; | 72
| align=&quot;right&quot; | 140
| align=&quot;right&quot; | 8.50
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 74
| align=&quot;right&quot; | 65
| align=&quot;right&quot; | 139
| align=&quot;right&quot; | 8.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 58
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; | 118
| align=&quot;right&quot; | 7.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 42
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; | 102
| align=&quot;right&quot; | 6.19
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 53
| align=&quot;right&quot; | 54
| align=&quot;right&quot; | 107
| align=&quot;right&quot; | 6.50
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 41
| align=&quot;right&quot; | 47
| align=&quot;right&quot; | 88
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 53
| align=&quot;right&quot; | 38
| align=&quot;right&quot; | 91
| align=&quot;right&quot; | 5.53
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 42
| align=&quot;right&quot; | 56
| align=&quot;right&quot; | 98
| align=&quot;right&quot; | 5.95
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 28
| align=&quot;right&quot; | 45
| align=&quot;right&quot; | 73
| align=&quot;right&quot; | 4.43
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 32
| align=&quot;right&quot; | 28
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; | 3.64
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 44
| align=&quot;right&quot; | 2.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 14
| align=&quot;right&quot; | 25
| align=&quot;right&quot; | 1.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 10
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 13
| align=&quot;right&quot; | 0.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4
| align=&quot;right&quot; | 6
| align=&quot;right&quot; | 0.36
|-
| align=&quot;right&quot; | 90+
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 0.06
|-
! width=&quot;50&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|පිරිමි
! width=&quot;80&quot;|ගැහැණු
! width=&quot;80&quot;|මුළු
! width=&quot;50&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 272
| align=&quot;right&quot; | 249
| align=&quot;right&quot; | 521
| align=&quot;right&quot; | 31.63
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 491
| align=&quot;right&quot; | 525
| align=&quot;right&quot; | 1 016
| align=&quot;right&quot; | 61.69
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 50
| align=&quot;right&quot; | 60
| align=&quot;right&quot; | 110
| align=&quot;right&quot; | 6.68
|-
|}
{{Hidden end}}

=== ආගම ===
[[File:Tokelau_Nukuono_Church_20070716.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokelau_Nukuono_Church_20070716.jpg|thumb|ටොකෙලාවු හි නුකුනෝනු හි නුකුනෝනු පල්ලිය]]
ටොකෙලාවු ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රිස්තියානි වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 December 2006 |title=2006 Tokelau Census of Population and Dwellings |url=http://www.spc.int/prism/country/tk/stats/Reports/2006censusrpts/2006%20Census%20Tabular%20Report%20-%20Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012041242/http://www.spc.int/prism/country/tk/stats/Reports/2006censusrpts/2006%20Census%20Tabular%20Report%20-%20Final.pdf |archive-date=12 October 2013 |access-date=11 November 2009 |pages=Table 2.5}}&lt;/ref&gt; බහුතරයක් සභා ක්‍රිස්තියානි පල්ලියට (එකලෙහියා ෆකලපොටොපොටෝගා කෙලිහියානෝ ටොකෙලාවු) හෝ රෝමානු කතෝලික අයත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Culture |url=https://www.tokelau.org.nz/About+Us/Culture.html |access-date=2024-10-06 |website=www.tokelau.org.nz}}&lt;/ref&gt;

2016 දී, ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් 50.4% ක් සභා ක්‍රිස්තියානි පල්ලියට අයත් වූ අතර, 38.7% ක් රෝමානු කතෝලික, 5.9% ප්‍රෙස්බිටේරියන්, 4.2% ක් අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි සහ 0.8% ක් නිශ්චිතව දක්වා නොමැත.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Tokelau|date=2024-10-03|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tokelau/#:~:text=Congregational%20Christian%20Church%2050.4%25,%20Roman,0.8%25%20(2016%20est.)|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=2024-10-06|archive-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408180733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tokelau/#:~:text=Congregational%20Christian%20Church%2050.4%25,%20Roman,0.8%25%20(2016%20est.)}}&lt;/ref&gt; අටෆු (78.3%) සහ ෆකාඕෆෝ (62.7%) හි පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරයක් සභා ක්‍රිස්තියානීන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. නුකුනෝනු හි පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරයක් (81.8%) රෝමානු කතෝලික ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tokelau Population and Housing Census 2016 – Tokelau Census 2016: Final population counts – Pacific Data Hub |url=https://pacificdata.org/data/dataset/spc_tkl_2016_phc_v02_m/resource/46f141a3-71a6-4e75-9c7f-524df2dc854f |access-date=2024-10-06 |website=pacificdata.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==

=== සෞඛ්‍ය සේවා සහ අධ්‍යාපනය ===
[[File:TokelauLiteracyByAge2011.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TokelauLiteracyByAge2011.png|thumb|2011 සංගණනය, ටොකෙලාවු හි වයස අනුව සාක්ෂරතාවය]]
සෑම අතොළුවකටම පාසලක් සහ රෝහලක් ඇත. සෞඛ්‍ය සේවාවන්ට අපියා හි සෞඛ්‍ය අධ්‍යක්ෂවරයෙකු සහ ප්‍රධාන සායනික උපදේශකවරයෙකු සිටින අතර, ඔහු අවශ්‍ය පරිදි එක් එක් රෝහලට අනුයුක්ත වෛද්‍යවරුන්ට සහාය වීම සඳහා ඇටෝල් සිට ඇටෝල් දක්වා ගමන් කරයි. 2007 දී, සෑම දූපතකම සෑම විටම වෛද්‍යවරයෙකු නොසිටි අතර, හිඩැස් පිරවීම සඳහා ස්ථාන පිරවීමට ස්ථාන පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau |url=https://islandstudies.com/files/2016/11/Tokelau.pdf |access-date=19 November 2023 |publisher=Island Studies}}&lt;/ref&gt;

බොහෝ ටොකෙලාවු තරුණයින් තම අධ්‍යාපනය තවදුරටත් කරගෙන යාම සඳහා නවසීලන්තයට යන අතර, සිසුන් නැවත නිවසට පැමිණ තවත් වසරක අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පිටත් වේ.{{citation needed|date=July 2023}}

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:Cricket,_Tokelau_Islands,_1966_(17501454372)_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cricket,_Tokelau_Islands,_1966_(17501454372)_(2).jpg|thumb|1966 ටොකෙලාවු හි ක්‍රිකට්]]
එහි කුඩා ප්‍රමාණය නිසා, ටොකෙලාවු බොහෝ ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා සංවිධාන සමඟ අනුබද්ධ නොවන අතර, කලාතුරකින් ජාත්‍යන්තර ඉසව්වලට සහභාගී වේ. ටොකෙලාවු සහභාගී වන එකම සැලකිය යුතු ජාත්‍යන්තර තරඟය වන්නේ පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලයි. 2007 දී අපියා හි පැවති පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී ටොකෙලාවු සිය ප්‍රථම රන් පදක්කම දිනා ගත් අතර, එහිදී මුළු පදක්කම් පහක් (රන් තුනක්, රිදී එකක් සහ ලෝකඩ එකක්) දිනා ගත් අතර, සමස්ත පදක්කම් සටහනේ 12 වන ස්ථානයට (22 න්) පත්විය. මෙයට වයලිනා ලින්ඩා පේද්‍රෝ (කාන්තා යුගල සහ කාන්තා කේවල) සඳහා රන් පදක්කම් දෙකක් ඇතුළත් වූ අතර, ඇය මේ දක්වා ටොකෙලාවු හි වඩාත්ම සාර්ථක තනි ක්‍රීඩිකාව බවට පත්විය.&lt;ref&gt;[http://www.sportingpulse.com/medal.cgi?mt=11&amp;pID=2 Medals at the 2007 Pacific Games], official website {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520185116/http://www.sportingpulse.com/medal.cgi?mt=11&amp;pID=2|date=20 May 2011}}&lt;/ref&gt;

2010 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ටොකෙලාවු මේස පන්දු සංගමය විධිමත් ලෙස ස්ථාපිත කර ඕෂනියා මේස පන්දු සම්මේලනයේ 23 වන සාමාජිකයා බවට පත් වූ විට, මේස පන්දු &quot;මහාද්වීපික හෝ ලෝක මට්ටමින් සාමාජිකත්වය ලබා ගත් ටොකෙලාවු හි පළමු ක්‍රීඩාව&quot; බවට පත්විය.&lt;ref name=&quot;ittf.com&quot;&gt;[http://www.ittf.com/stories/Stories_detail.asp?Year=&amp;General_Catigory=general%2C+Development%2C+Waiting___&amp;ID=22217 &quot;Tokelau, a Speck in the Ocean but an Important New Member for Oceania&quot;], International Table Tennis Federation, 7 October 2010 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003171233/http://www.ittf.com/stories/Stories_detail.asp?Year=&amp;General_Catigory=general%2C+Development%2C+Waiting___&amp;ID=22217|date=3 October 2012}}&lt;/ref&gt; ටොකෙලාවු එක්සත් ලෝක මල්ලවපොර සාමාජිකයෙකි.&lt;ref name=&quot;Daniel 2015&quot;&gt;{{cite web |last=Etchells |first=Daniel |date=18 February 2015 |title=Marshall Islands gearing up to stage United World Wrestling Oceania Championships |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1025634/marshall-islands-gearing-up-to-stage-united-world-wrestling-oceania-championships |access-date=5 April 2024 |website=insidethegames.biz}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු පළමු වරට 2010 දී දිල්ලියේ පැවති පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට සහභාගී වීමට නියමිතව සිටියේය,&lt;ref&gt;[http://www.islandsbusiness.com/islands_business/index_dynamic/containerNameToReplace=MiddleMiddle/focusModuleID=19325/overideSkinName=issueArticle-full.tpl &quot;Sport: Our Quest for Gold&quot;], ''[[Islands Business]]'' {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308071743/http://www.islandsbusiness.com/islands_business/index_dynamic/containerNameToReplace=MiddleMiddle/focusModuleID=19325/overideSkinName=issueArticle-full.tpl|date=8 March 2012}}&lt;/ref&gt; නමුත්, නොදන්නා හේතූන් මත, අවසානයේ එසේ නොවීය.&lt;ref&gt;{{usurped|[https://web.archive.org/web/20101006102931/http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/List Participants]}}, website of the 2010 Commonwealth Games&lt;/ref&gt; 2018 දී, ටොකෙලාවු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල සඳහා සුදුසුකම් නොලබන බව සටහන් විය, එය අවම වශයෙන් ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා සම්මේලන පහකට අනුබද්ධ වන තෙක්.&lt;ref name=&quot;RNZ 2018&quot;&gt;{{cite web |date=11 May 2018 |title=Sport: Tokelau wrestling earns Commonwealth nod |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/357136/sport-tokelau-wrestling-earns-commonwealth-nod |access-date=20 January 2024 |website=[[RNZ]]}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවුහි ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලනයක් ඇති අතර, සැලකිය යුතු ක්‍රීඩා උත්සවයක් වන්නේ වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන ටොකෙලාවු ක්‍රීඩා උළෙලයි. ඒවා පවත්වන විට, &quot;සියලුම ටොකෙලාවු පාහේ නිශ්චලව පවතී&quot;, මන්ද &quot;ජනගහනයෙන් 50% කට වඩා වැඩි පිරිසක් සහභාගී වන අතර සියලුම වැඩ සහ පාසල් එකල නතර වේ&quot;. 2010 ක්‍රීඩා උළෙලට රග්බි සෙවන්ස්, නෙට්බෝල් සහ කිලිකිටි තරඟ ඇතුළත් වූ අතර, &quot;සංස්කෘතික සන්ධ්‍යාවක් [...] එහිදී එක් එක් පරමාණුව ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ගීත සහ නැටුම් ප්‍රදර්ශනය කරයි&quot;.&lt;ref name=&quot;ittf.com&quot; /&gt;

ටොකෙලාවු වෙත නෙට්බෝල් බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් හඳුන්වා දුන් බව සැලකේ, නමුත් නවසීලන්ත රජය එම භූමිය අත්පත් කරගත් විට එය වඩාත් ජනප්‍රිය විය. මෙම ක්‍රීඩාව බොහෝ විට අන්තර්-දූපත් ක්‍රීඩා තරඟ අතරතුර, රග්බි ලීගය සහ වොලිබෝල් වැනි අනෙකුත් ක්‍රීඩා සමඟ ක්‍රීඩා කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McQuarrie |first=Peter |title=Tokelau People, Atolls and History |publisher=Publications Committee of MacMillan Browne Centre for Pacific Studies |year=2007 |isbn=978-1-877449-41-3 |location=Wellington, New Zealand}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු හි, පාපන්දු ලීගයට මට්ටම් දෙකක් ඇත. Fale, Fakaofo වෙතින්, හොඳම සමාජ දෙකක් වන්නේ Hakava Club සහ Matalele Club වේ.&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;[https://www.rsssf.org/tablest/tokelau.html &quot;Tokelau&quot;], Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 29 July 2010.&lt;/ref&gt;

== විදුලි සංදේශ ==
[[File:Tokelau_barge.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokelau_barge.JPG|thumb|MV ටොකෙලාවු වෙතින් භාණ්ඩ සහ මගීන් එකතු කිරීම සඳහා නුකුනෝනු හි ගොඩබෑමේ බෑවුමෙන් බාර්ජ් එකක් පිටත් වේ.]]
ටොකෙලාවු දූපත් සහ සැමෝවා අතර ගුවන් විදුලි දුරකථන සේවාවක් ඇත. 1997 දී, චන්ද්‍රිකා පෘථිවි මධ්‍යස්ථාන තුනක් සහිත රජය විසින් නියාමනය කරන ලද දුරකථන සේවාවක් (TeleTok) ස්ථාපිත කරන ලද අතර, එමඟින් ටොකෙලාවු දුරකථනය හරහා සම්බන්ධ වූ ලෝකයේ අවසාන ස්ථානය බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;crime&quot;&gt;{{Cite web |last=Judah |first=Jacob |date=2 November 2023 |title=How a tiny Pacific Island became the global capital of cybercrime |url=https://www.technologyreview.com/2023/11/02/1082798/tiny-pacific-island-global-capital-cybercrime/ |website=[[MIT Technology Review]] |publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]] |accessdate=10 November 2023}}&lt;/ref&gt; සෑම පරමාණුවකම නැව්ගත කිරීමේ සහ කාලගුණ වාර්තා විකාශනය කරන ගුවන් විදුලි විකාශන මධ්‍යස්ථානයක් ඇති අතර සෑම නිවසකටම ගුවන් විදුලියක් හෝ එකකට ප්‍රවේශයක් ඇත. රජයේ පුවත් පත්‍රිකාවක් වන Te Vakai හරහා ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය කෙරේ.

2019 දී, ටොකෙලාවු, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අතර විහිදෙන සදර්න් ක්‍රොස් කේබල් හි 60 Tbps NEXT සබ්සී කේබලයට සම්බන්ධ වීමට එකඟ විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.zdnet.com/article/pacific-islands-sign-on-for-next-subsea-cable/|title=Pacific islands sign on for NEXT subsea cable|last1=Reichert|first1=Corinne|access-date=7 November 2023|publisher=ZDNet}}&lt;/ref&gt; 2021 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, දිවයින නව කේබලයට සම්බන්ධ කරන ලදී&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mfat.govt.nz/en/media-and-resources/submarine-internet-cable-lands-in-tokelau/|title=Submarine internet cable lands in Tokelau|date=23 September 2021|work=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|access-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt; සහ 2022 ජූලි මාසයේදී සේවාවන් දියත් කරන ලද අතර, ලොව පුරා දත්ත මධ්‍යස්ථාන වෙත 400GbE විදුලි සංදේශ සේවා ජාලයකට ප්‍රවේශය ලබා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ciena.com/about/newsroom/press-releases/southern-cross-next-launches!|title=Southern Cross NEXT Launches!|work=ciena.com|access-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crn.com.au/news/southern-cross-next-cable-completed-579953|title=Southern Cross NEXT cable completed|date=5 May 2022|access-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230729090434/https://www.crn.com.au/news/southern-cross-next-cable-completed-579953|archive-date=29 July 2023|website=crn.com.au|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු හි ජාත්‍යන්තර ඇමතුම් කේතය 690 වන අතර, 2015 නොවැම්බර් සිට ඉලක්කම් පහක දුරකථන අංක තිබේ (පවතින ඉලක්කම් හතරේ අංක &quot;2&quot; අංකයෙන් උපසර්ග කර ඇත).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pacific Islands Telecommunications Association |url=http://www.pita.org.fj/index.cfm?action=news&amp;cmd=view&amp;id=203833E2-5254-005C-8E72D879D688FD97 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017050921/http://www.pita.org.fj/index.cfm?action=news&amp;cmd=view&amp;id=203833E2-5254-005C-8E72D879D688FD97 |archive-date=17 October 2016 |access-date=11 December 2016 |publisher=PITA}}&lt;/ref&gt;

ටොකෙලාවු .tk රටේ කේත ඉහළ මට්ටමේ වසම පරිපාලනය කරයි.&lt;ref name=&quot;crime&quot; /&gt;

== ප්‍රවාහනය ==
ටොකෙලාවු හි සේවය කරනු ලබන්නේ කුඩා MV ටොකෙලාවු වෙනුවට 2016 දී අලුතින් ලබා දුන් සහ ටොකෙලාවු ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව සහ ප්‍රවාහන හා නාවික සමාගම විසින් ඒකාබද්ධව කළමනාකරණය කරන ලද MV මතලිකි විසිනි. ජාත්‍යන්තර නෞකා වල මගීන් 60 දෙනෙකුට සහ ටොකෙලාවු දූපත් අතර ප්‍රවාහනය සඳහා 120 දෙනෙකුට ධාරිතාවක් ඇති මෙම නෞකාව, ටොකෙලාවු සහ අපියා අතර සති දෙකකට වරක් ක්‍රියාත්මක වන අතර, ගමනට දිනකට වඩා ටිකක් වැඩි කාලයක් ගතවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=25 February 2016 |title=Tokelau receives new ferry from NZ govt |url=https://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/297446/tokelau-receives-new-ferry-from-nz-govt |access-date=30 April 2018 |publisher=Government of Tokelau}}&lt;/ref&gt; කැපවූ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නෞකාවක් වන MV Kalopaga, 2018 දී සේවයට පිවිසි අතර වරලත් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන යාත්‍රා ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය.&lt;ref name=&quot;Radio NZ&quot;&gt;{{cite web |date=8 March 2018 |title=Tokelau still pushing for air services in talks with NZ |url=https://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/352082/tokelau-still-pushing-for-air-services-in-talks-with-nz |access-date=30 April 2018 |publisher=[[Radio NZ]]}}&lt;/ref&gt;

නැව් භාණ්ඩ පැටවීම සහ බෑම සිදු කරනු ලබන්නේ, ජනතාව ජීවත් වන දූපතේ පහළට සුළං හමන පැත්තට මෝටර් රථ ධාවනය කිරීම සහ දුම්රිය ස්ථානය නඩත්තු කිරීම, වරින් වර එන්ජින් භාවිතා කිරීම මගින්, වෙරළට හෝ ඉන් පිටතට භාණ්ඩ මාරු කිරීම සඳහා ගොඩබෑමේ බාර්ජ් එකක් මෝටර් රථවලින් පිටතට ගෙන යා හැකි වන පරිදි ය.{{citation needed|date=July 2023}} වෙරළට ආපසු යන විට, බාර්ජ් ගල්පර හරහා වෙරළට පටු නාලිකාවක් හරහා ගමන් කරයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙම ගොඩබෑම සාගර රළ පහරකට ලක් වන අතර වෙරළට ගොඩබෑම සඳහා සැලකිය යුතු කුසලතාවක් සහ බොහෝ විට සිරුරු වලට කොරල් සීරීම් අවශ්‍ය වේ. අයහපත් කාලගුණය නිසා බාර්ජ් එක ගමනට බාධා ඇති වූ විට, නෞකාව සුදුසු කාලගුණය එනතෙක් බලා සිටීමට හෝ එහි මගීන් හෝ භාණ්ඩ පැටවීමට හෝ බෑමට හෝ දෙකම කිරීමට උත්සාහ කිරීම සඳහා වෙනත් පරමාණු වලින් එකකට යයි.{{citation needed|date=July 2023}}

ටොකෙලාවු හි ගුවන් තොටුපළක් නොමැති බැවින් බෝට්ටු ප්‍රධාන ගමන් සහ ප්‍රවාහන මාධ්‍ය වේ. සමහර මුහුදු ගුවන් යානා සහ උභයජීවී ගුවන් යානා දිවයිනේ කලපුවලට ගොඩබෑමට හැකියාව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokelau |url=http://www.southseas.co.uk/Tokelau.htm |access-date=11 December 2016 |publisher=Southseas.co.uk}}&lt;/ref&gt; 2010 දී නවසීලන්ත රජය විසින් ගුවන් පථයක් සලකා බලන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 August 2010 |title=New Zealand looking into feasibility of air service to Tokelau &amp;#124; Radio New Zealand News |url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/191810/new-zealand-looking-into-feasibility-of-air-service-to-tokelau |access-date=11 December 2016 |publisher=[[Radio NZ]]}}&lt;/ref&gt; 2016 දී, හෙලිකොප්ටරයෙන් සැමෝවා සමඟ පරමාණු සම්බන්ධ කිරීමේ සැලසුම් අධික පිරිවැය හේතුවෙන් අත්හැර දැමීමට සිදු වූ අතර, ඉදිරි වසරවලදී ගුවන් සේවා ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උදව් ඉල්ලා නවසීලන්ත රජයට නැවත ඇමතුම් ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;Radio NZ&quot; /&gt; 2022 වන විට, නවසීලන්ත රජය විසින් අරමුදල් සපයන ලද ගුවන් තොටුපළ ව්‍යාපෘතිය ඉදිරියට යන බව වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tokalau |first=Torika |date=17 July 2022 |title=Project to get Tokelau its first airfield under way after pandemic delays |url=https://www.stuff.co.nz/national/129270339/project-to-get-tokelau-its-first-airfield-under-way-after-pandemic-delays |access-date=21 August 2023 |publisher=[[Stuff (website)|Stuff]]}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== යොමු කිරීම් ==
[[ප්‍රවර්ගය:දූපත් රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]
&lt;references /&gt;{{ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}</text>
      <sha1>eil20zx720g8z29ux0kry4tayli8vip</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>