විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 9545 788135 496851 2026-04-23T08:38:21Z Lee 85 Lee විසින් [[ඔයිෂා]] සිට [[ඕඩිෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 496851 wikitext text/x-wiki '''ඔයිෂා''' (Odisha) නැගෙනහිර [[භාරතය|භාරතයේ]] ප්‍රාන්තයකි. අගනුවර: [[බූබානේස්වාර්]]. [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත]] mfazhwmqlllkcs99delcchm3bgn2meq 788140 788135 2026-04-23T08:41:23Z Lee 85 788140 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = Odisha | official_name = State of Odisha | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Konarka Temple.jpg | photo1b = Deomali peak.jpg | photo2a = Beautiful Sun Set.jpg | photo2b =Puri Ratha Yatra.jpg | photo3a = Shri Jagannath temple.jpg | photo3b = Chilika Bhubaneswar.me.jpg | photo4a = Bhitarkanika Crocodile.jpg | photo4b = Ratnagiri (29).JPG | photo5a = Lingaraj temple Bhubaneswar.jpg | photo5b =Hirakud Dam.jpg | position = centre | spacing = 5 | color_border = white | color = black | size = 330 }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = '''Zigzag from Top-left:''' [[Konark Sun Temple]], [[Deomali (mountain)|Deomali]], [[Chandipur, Odisha|Chandipur Beach]], [[Ratha Yatra (Puri)|Ratha Yatra]], [[Jagannath Temple]], [[Chilika Lake]], [[Bhitarkanika National Park]], [[Ratnagiri, Odisha|Ratnagiri]], [[Lingaraj Temple]], [[Hirakud Dam]] | type = State | image_seal = Seal of Odisha.svg | etymology = "Land of the [[Odia people|Odias]]" | nicknames = Soul of India<br />India’s Best Kept Secret | motto = [[Satyameva Jayate]] ([[Sanskrit]])<br>"Truth alone triumphs"{{force singular}} | anthem = [[Bande Utkala Janani]] ([[Odia language|Odia]])<ref>{{Cite web |url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |title=Orissa Annual Reference 2005 |access-date=9 June 2012 |archive-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627130051/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |title=Odisha Review 2016 |access-date=1 April 2018 |archive-date=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101410/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |url-status=live }}</ref><br />"I Adore Thee, O Mother Utkala"<br /> [[File:Bande Utkala Janani Odia.ogg]] | image_map = IN-OD.svg | coordinates = {{coord|20.27|85.82|region:IN-OD_type:adm1st|display=inline,title}} | region = East India | before_was = [[Orissa Province]] | formation_date4 = {{start date and age|1936|4|1|df=y}}<br />[[Utkala Dibasa]] | capital = Bhubaneswar | largest city = Bhubaneswar | districts = [[List of districts of Odisha|30 (3 divisions)]] | Governor = [[Kambhampati Hari Babu]] | Chief_Minister = [[Mohan Charan Majhi]] | Deputy_CM = [[Kanak Vardhan Singh Deo]] <br />[[Pravati Parida]] | legislature_type = Unicameral | assembly = [[Odisha Legislative Assembly]] | assembly_seats = 147 seats | rajya_sabha_seats = 10 seats | lok_sabha_seats = 21 seats | judiciary = [[Odisha High Court]] | area_total_km2 = 155707 | area_rank = 8th | length_km = 500 | width_km = 1030 | elevation_footnotes = <ref name="Socio-economic Profile">{{cite book | title=Socio-economic Profile of Rural India (series II).: Eastern India (Orissa, Jharkhand, West Bengal, Bihar and Uttar Pradesh) | publisher=Centre for Rural Studies, L.B.S. National Academy of Administration, Mussoorie | year=2011 | isbn=978-81-8069-723-4 | url=https://books.google.com/books?id=Fi_rz0_1ELUC&pg=PA73 | access-date=16 August 2019 | page=73}}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,672 | elevation_max_point = [[Deomali (mountain)|Deomali]]<ref>{{Cite web |title=Deomali Peak in Koraput India |url=https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |access-date=24 March 2023 |website=india9.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324211121/https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |url-status=live }}</ref> | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[Bay of Bengal]] | population_footnotes = <ref name="CensusIndia2011PCA12018"/> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 41,974,218 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11th | population_density = 307/km | population_urban = 16.68% | population_rural = 83.32% | population_demonym = [[Odia people|Odia]] | 0fficial_Langs = [[Odia language|Odia]] & [[English language|English]]<ref name=nclmanurep2010>{{cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=122–126 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |access-date=16 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 May 2012 }}</ref> | official_script = [[Odia script]] | GDP_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|title=Odisha Budget analysis|date=18 February 2020|website=PRS India|access-date=27 September 2020|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029164451/https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|url-status=live}}</ref> | GDP_total = {{Increase}}{{INRConvert|8.65|t|lk=r}} | GDP_year = 2023–24 | GDP_rank = 15th | GDP_per_capita = {{INRConvert|182548}} (2023-24) <ref>{{Cite web |title=ODISHA Economic Survey Page 13 |url=https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |website=ODISHA Economic Survey |access-date=8 September 2024 |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226083451/https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |url-status=dead }}</ref> {{IncreasePositive}} | GDP_per_capita_rank = 21st | HDI = {{Increase}}0.610 {{color|#DECA57|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 33rd | literacy = 79.0%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 25th | sex_ratio = 979[[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref>{{Cite web|title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021)|url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|website=Ministry of Health and Family Welfare, India|access-date=8 January 2023|archive-date=8 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|url-status=live}}</ref> | sexratio_year = 2011 | sexratio_rank = 9th | iso_code = IN-OD<ref>{{cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|title=Standard: ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions|access-date=24 November 2023|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|url-status=live}}</ref> | registration_plate = OD<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|title=Vehicle registration number: OD to replace OR from today|access-date=21 June 2012|archive-date=18 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318132053/https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|url-status=live}}</ref> | website = odisha.gov.in | foundation_day = Utkala Dibas | mammal = [[Sambar deer|Sambar]]<ref name="Orissareview"/> | bird = [[Indian roller]]<ref name="The Times of India 2017">{{cite web | title=Palapitta: How a mindless dasara ritual is killing our state bird palapitta – Hyderabad News | website=The Times of India | date=29 September 2017 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | access-date=7 October 2019 | archive-date=2 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102011836/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{citation | url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay | publisher=Orissa Review |year=2005 | access-date=7 October 2019 | archive-date=7 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | url-status=live }}</ref> | fish = [[Tor tor|Mahanadi mahseer]]<ref>{{cite web|title=State Fishes of India|url=http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|publisher=National Fisheries Development Board, Government of India|access-date=25 December 2020|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010035036/http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|url-status=live}}</ref> | flower = [[Saraca asoca|Asoka]]<ref name="Orissareview"/> | tree = [[Ficus religiosa|Sacred Fig]]<ref name="Orissareview">{{citation |url= http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |title= Blue Jay |publisher= Orissa Review |page= 87 |year= 2005 |access-date= 7 October 2019 |archive-date= 7 October 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |url-status= live }}</ref><ref>{{citation | url=http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | title=Pipal(Ficus religiosa) – The State Tree of Odisha | publisher=RPRC |year=2014 | access-date=29 November 2020 | archive-date=9 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201209124534/http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | url-status=live }}</ref> | image_highway = SH IN-OD.png | SH_numbers = [[List of state highways in Odisha|OD SH1 – OD SH57]] }} '''ඔයිෂා''' (Odisha) නැගෙනහිර [[භාරතය|භාරතයේ]] ප්‍රාන්තයකි. අගනුවර: [[බූබානේස්වාර්]]. [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත]] lagsww9h9scc1pd8dojy8f9m3epi7fe 788141 788140 2026-04-23T08:43:54Z Lee 85 788141 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = Odisha | official_name = State of Odisha | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Konarka Temple.jpg | photo1b = Deomali peak.jpg | photo2a = Beautiful Sun Set.jpg | photo2b =Puri Ratha Yatra.jpg | photo3a = Shri Jagannath temple.jpg | photo3b = Chilika Bhubaneswar.me.jpg | photo4a = Bhitarkanika Crocodile.jpg | photo4b = Ratnagiri (29).JPG | photo5a = Lingaraj temple Bhubaneswar.jpg | photo5b =Hirakud Dam.jpg | position = centre | spacing = 5 | color_border = white | color = black | size = 330 }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = '''Zigzag from Top-left:''' [[Konark Sun Temple]], [[Deomali (mountain)|Deomali]], [[Chandipur, Odisha|Chandipur Beach]], [[Ratha Yatra (Puri)|Ratha Yatra]], [[Jagannath Temple]], [[Chilika Lake]], [[Bhitarkanika National Park]], [[Ratnagiri, Odisha|Ratnagiri]], [[Lingaraj Temple]], [[Hirakud Dam]] | type = State | image_seal = Seal of Odisha.svg | etymology = "Land of the [[Odia people|Odias]]" | nicknames = Soul of India<br />India’s Best Kept Secret | motto = [[Satyameva Jayate]] ([[Sanskrit]])<br>"Truth alone triumphs"{{force singular}} | anthem = [[Bande Utkala Janani]] ([[Odia language|Odia]])<ref>{{Cite web |url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |title=Orissa Annual Reference 2005 |access-date=9 June 2012 |archive-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627130051/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |title=Odisha Review 2016 |access-date=1 April 2018 |archive-date=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101410/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |url-status=live }}</ref><br />"I Adore Thee, O Mother Utkala"<br /> [[File:Bande Utkala Janani Odia.ogg]] | image_map = IN-OD.svg | coordinates = {{coord|20.27|85.82|region:IN-OD_type:adm1st|display=inline,title}} | region = East India | before_was = [[Orissa Province]] | formation_date4 = {{start date and age|1936|4|1|df=y}}<br />[[Utkala Dibasa]] | capital = Bhubaneswar | largest city = Bhubaneswar | districts = [[List of districts of Odisha|30 (3 divisions)]] | Governor = [[Kambhampati Hari Babu]] | Chief_Minister = [[Mohan Charan Majhi]] | Deputy_CM = [[Kanak Vardhan Singh Deo]] <br />[[Pravati Parida]] | legislature_type = Unicameral | assembly = [[Odisha Legislative Assembly]] | assembly_seats = 147 seats | rajya_sabha_seats = 10 seats | lok_sabha_seats = 21 seats | judiciary = [[Odisha High Court]] | area_total_km2 = 155707 | area_rank = 8th | length_km = 500 | width_km = 1030 | elevation_footnotes = <ref name="Socio-economic Profile">{{cite book | title=Socio-economic Profile of Rural India (series II).: Eastern India (Orissa, Jharkhand, West Bengal, Bihar and Uttar Pradesh) | publisher=Centre for Rural Studies, L.B.S. National Academy of Administration, Mussoorie | year=2011 | isbn=978-81-8069-723-4 | url=https://books.google.com/books?id=Fi_rz0_1ELUC&pg=PA73 | access-date=16 August 2019 | page=73}}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,672 | elevation_max_point = [[Deomali (mountain)|Deomali]]<ref>{{Cite web |title=Deomali Peak in Koraput India |url=https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |access-date=24 March 2023 |website=india9.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324211121/https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |url-status=live }}</ref> | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[Bay of Bengal]] | population_footnotes = <ref name="CensusIndia2011PCA12018"/> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 41,974,218 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11th | population_density = 307/km | population_urban = 16.68% | population_rural = 83.32% | population_demonym = [[Odia people|Odia]] | 0fficial_Langs = [[Odia language|Odia]] & [[English language|English]]<ref name=nclmanurep2010>{{cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=122–126 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |access-date=16 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 May 2012 }}</ref> | official_script = [[Odia script]] | GDP_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|title=Odisha Budget analysis|date=18 February 2020|website=PRS India|access-date=27 September 2020|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029164451/https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|url-status=live}}</ref> | GDP_total = {{Increase}}{{INRConvert|8.65|t|lk=r}} | GDP_year = 2023–24 | GDP_rank = 15th | GDP_per_capita = {{INRConvert|182548}} (2023-24) <ref>{{Cite web |title=ODISHA Economic Survey Page 13 |url=https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |website=ODISHA Economic Survey |access-date=8 September 2024 |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226083451/https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |url-status=dead }}</ref> {{IncreasePositive}} | GDP_per_capita_rank = 21st | HDI = {{Increase}}0.610 {{color|#DECA57|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 33rd | literacy = 79.0%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 25th | sex_ratio = 979[[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref>{{Cite web|title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021)|url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|website=Ministry of Health and Family Welfare, India|access-date=8 January 2023|archive-date=8 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|url-status=live}}</ref> | sexratio_year = 2011 | sexratio_rank = 9th | iso_code = IN-OD<ref>{{cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|title=Standard: ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions|access-date=24 November 2023|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|url-status=live}}</ref> | registration_plate = OD<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|title=Vehicle registration number: OD to replace OR from today|access-date=21 June 2012|archive-date=18 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318132053/https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|url-status=live}}</ref> | website = odisha.gov.in | foundation_day = Utkala Dibas | mammal = [[Sambar deer|Sambar]]<ref name="Orissareview"/> | bird = [[Indian roller]]<ref name="The Times of India 2017">{{cite web | title=Palapitta: How a mindless dasara ritual is killing our state bird palapitta – Hyderabad News | website=The Times of India | date=29 September 2017 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | access-date=7 October 2019 | archive-date=2 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102011836/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{citation | url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay | publisher=Orissa Review |year=2005 | access-date=7 October 2019 | archive-date=7 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | url-status=live }}</ref> | fish = [[Tor tor|Mahanadi mahseer]]<ref>{{cite web|title=State Fishes of India|url=http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|publisher=National Fisheries Development Board, Government of India|access-date=25 December 2020|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010035036/http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|url-status=live}}</ref> | flower = [[Saraca asoca|Asoka]]<ref name="Orissareview"/> | tree = [[Ficus religiosa|Sacred Fig]]<ref name="Orissareview">{{citation |url= http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |title= Blue Jay |publisher= Orissa Review |page= 87 |year= 2005 |access-date= 7 October 2019 |archive-date= 7 October 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |url-status= live }}</ref><ref>{{citation | url=http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | title=Pipal(Ficus religiosa) – The State Tree of Odisha | publisher=RPRC |year=2014 | access-date=29 November 2020 | archive-date=9 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201209124534/http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | url-status=live }}</ref> | image_highway = SH IN-OD.png | SH_numbers = [[List of state highways in Odisha|OD SH1 – OD SH57]] }} '''ඔයිෂා''' (Odisha) නැගෙනහිර [[භාරතය|භාරතයේ]] ප්‍රාන්තයකි. අගනුවර: [[බූබානේස්වාර්]]. == අමතර අවධානයට == *[[Outline of Odisha|ඕඩිෂා වටසන]] *[[East India|නැගෙනහිර ඉන්දියාව]] *[[Odia people|ඕඩියා ජනයා]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == {{Sister project links|voy=Odisha}} ; Government * {{official website}} * [https://odishatourism.gov.in/content/tourism/en.html Official tourism site] ; General information * {{GovPubs|Odisha}} * {{Britannica|432692}} * {{Wikiatlas|Odisha}} * {{OSM relation|1984022}} {{Geographic location |Centre=Odisha |North=[[Jharkhand]] |Northeast=[[West Bengal]] |East=[[Bay of Bengal]] |Southeast=[[Andhra Pradesh]] & Bay of Bengal |South=[[Andhra Pradesh]] |Southwest=[[Chhattisgarh]] |West=[[Chhattisgarh]] |Northwest=[[Chhattisgarh]] }} {{Odisha|ଓଡ଼ିଶା}} {{States and territories of India}} {{Languages spoken in Odisha}} {{Authority control}} [[Category:Odisha| ]] [[Category:States and union territories of India]] [[Category:States and territories established in 1936]] [[Category:1936 establishments in India]] [[Category:East India]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත]] {{india-geo-stub}} pfrfxl2wc5akq729wu5jiwxojg7w1j5 788157 788141 2026-04-23T08:48:35Z Lee 85 788157 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = Odisha | official_name = State of Odisha | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Konarka Temple.jpg | photo1b = Deomali peak.jpg | photo2a = Beautiful Sun Set.jpg | photo2b =Puri Ratha Yatra.jpg | photo3a = Shri Jagannath temple.jpg | photo3b = Chilika Bhubaneswar.me.jpg | photo4a = Bhitarkanika Crocodile.jpg | photo4b = Ratnagiri (29).JPG | photo5a = Lingaraj temple Bhubaneswar.jpg | photo5b =Hirakud Dam.jpg | position = centre | spacing = 5 | color_border = white | color = black | size = 330 }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = '''Zigzag from Top-left:''' [[Konark Sun Temple]], [[Deomali (mountain)|Deomali]], [[Chandipur, Odisha|Chandipur Beach]], [[Ratha Yatra (Puri)|Ratha Yatra]], [[Jagannath Temple]], [[Chilika Lake]], [[Bhitarkanika National Park]], [[Ratnagiri, Odisha|Ratnagiri]], [[Lingaraj Temple]], [[Hirakud Dam]] | type = State | image_seal = Seal of Odisha.svg | etymology = "Land of the [[Odia people|Odias]]" | nicknames = Soul of India<br />India’s Best Kept Secret | motto = [[Satyameva Jayate]] ([[Sanskrit]])<br>"Truth alone triumphs"{{force singular}} | anthem = [[Bande Utkala Janani]] ([[Odia language|Odia]])<ref>{{Cite web |url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |title=Orissa Annual Reference 2005 |access-date=9 June 2012 |archive-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627130051/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2005/ORA-2005.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |title=Odisha Review 2016 |access-date=1 April 2018 |archive-date=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101410/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/April/engpdf/odisha%20review-2016_april.pdf |url-status=live }}</ref><br />"I Adore Thee, O Mother Utkala"<br /> [[File:Bande Utkala Janani Odia.ogg]] | image_map = IN-OD.svg | coordinates = {{coord|20.27|85.82|region:IN-OD_type:adm1st|display=inline,title}} | region = East India | before_was = [[Orissa Province]] | formation_date4 = {{start date and age|1936|4|1|df=y}}<br />[[Utkala Dibasa]] | capital = Bhubaneswar | largest city = Bhubaneswar | districts = [[List of districts of Odisha|30 (3 divisions)]] | Governor = [[Kambhampati Hari Babu]] | Chief_Minister = [[Mohan Charan Majhi]] | Deputy_CM = [[Kanak Vardhan Singh Deo]] <br />[[Pravati Parida]] | legislature_type = Unicameral | assembly = [[Odisha Legislative Assembly]] | assembly_seats = 147 seats | rajya_sabha_seats = 10 seats | lok_sabha_seats = 21 seats | judiciary = [[Odisha High Court]] | area_total_km2 = 155707 | area_rank = 8th | length_km = 500 | width_km = 1030 | elevation_footnotes = <ref name="Socio-economic Profile">{{cite book | title=Socio-economic Profile of Rural India (series II).: Eastern India (Orissa, Jharkhand, West Bengal, Bihar and Uttar Pradesh) | publisher=Centre for Rural Studies, L.B.S. National Academy of Administration, Mussoorie | year=2011 | isbn=978-81-8069-723-4 | url=https://books.google.com/books?id=Fi_rz0_1ELUC&pg=PA73 | access-date=16 August 2019 | page=73}}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,672 | elevation_max_point = [[Deomali (mountain)|Deomali]]<ref>{{Cite web |title=Deomali Peak in Koraput India |url=https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |access-date=24 March 2023 |website=india9.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324211121/https://www.india9.com/i9show/Deomali-Peak-57564.htm |url-status=live }}</ref> | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[Bay of Bengal]] | population_footnotes = <ref name="CensusIndia2011PCA12018"/> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 41,974,218 | population_as_of = 2011 | population_rank = 11th | population_density = 307/km | population_urban = 16.68% | population_rural = 83.32% | population_demonym = [[Odia people|Odia]] | 0fficial_Langs = [[Odia language|Odia]] & [[English language|English]]<ref name=nclmanurep2010>{{cite web |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=122–126 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |access-date=16 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 May 2012 }}</ref> | official_script = [[Odia script]] | GDP_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|title=Odisha Budget analysis|date=18 February 2020|website=PRS India|access-date=27 September 2020|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029164451/https://www.prsindia.org/parliamenttrack/budgets/odisha-budget-analysis-2020-21|url-status=live}}</ref> | GDP_total = {{Increase}}{{INRConvert|8.65|t|lk=r}} | GDP_year = 2023–24 | GDP_rank = 15th | GDP_per_capita = {{INRConvert|182548}} (2023-24) <ref>{{Cite web |title=ODISHA Economic Survey Page 13 |url=https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |website=ODISHA Economic Survey |access-date=8 September 2024 |archive-date=26 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226083451/https://pc.odisha.gov.in/sites/default/files/2024-07/OES%20Chapter_1%28Main%20Booklet%29_0.pdf |url-status=dead }}</ref> {{IncreasePositive}} | GDP_per_capita_rank = 21st | HDI = {{Increase}}0.610 {{color|#DECA57|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 33rd | literacy = 79.0%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 25th | sex_ratio = 979[[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref>{{Cite web|title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021)|url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|website=Ministry of Health and Family Welfare, India|access-date=8 January 2023|archive-date=8 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14|url-status=live}}</ref> | sexratio_year = 2011 | sexratio_rank = 9th | iso_code = IN-OD<ref>{{cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|title=Standard: ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions|access-date=24 November 2023|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617031837/https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IN|url-status=live}}</ref> | registration_plate = OD<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|title=Vehicle registration number: OD to replace OR from today|access-date=21 June 2012|archive-date=18 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318132053/https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/Sep/01/vehicle-registration-number-od-to-replace-or-from-today-402096.html|url-status=live}}</ref> | website = odisha.gov.in | foundation_day = Utkala Dibas | mammal = [[Sambar deer|Sambar]]<ref name="Orissareview"/> | bird = [[Indian roller]]<ref name="The Times of India 2017">{{cite web | title=Palapitta: How a mindless dasara ritual is killing our state bird palapitta – Hyderabad News | website=The Times of India | date=29 September 2017 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | access-date=7 October 2019 | archive-date=2 November 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191102011836/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-a-mindless-dasara-ritual-is-killing-our-state-bird-palapitta/articleshow/60872593.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{citation | url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay | publisher=Orissa Review |year=2005 | access-date=7 October 2019 | archive-date=7 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | url-status=live }}</ref> | fish = [[Tor tor|Mahanadi mahseer]]<ref>{{cite web|title=State Fishes of India|url=http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|publisher=National Fisheries Development Board, Government of India|access-date=25 December 2020|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010035036/http://nfdb.gov.in/PDF/Fish%20%26%20Fisheries%20of%20India/2.State%20Fishes%20of%20India.pdf|url-status=live}}</ref> | flower = [[Saraca asoca|Asoka]]<ref name="Orissareview"/> | tree = [[Ficus religiosa|Sacred Fig]]<ref name="Orissareview">{{citation |url= http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |title= Blue Jay |publisher= Orissa Review |page= 87 |year= 2005 |access-date= 7 October 2019 |archive-date= 7 October 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191007123050/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf |url-status= live }}</ref><ref>{{citation | url=http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | title=Pipal(Ficus religiosa) – The State Tree of Odisha | publisher=RPRC |year=2014 | access-date=29 November 2020 | archive-date=9 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201209124534/http://rprcbbsr.in/View/Downloads/Ficusreligiosa18_11_2014.pdf | url-status=live }}</ref> | image_highway = SH IN-OD.png | SH_numbers = [[List of state highways in Odisha|OD SH1 – OD SH57]] }} '''ඔයිෂා''' (Odisha) නැගෙනහිර [[භාරතය|භාරතයේ]] ප්‍රාන්තයකි. අගනුවර: [[බූබානේස්වාර්]]. == අමතර අවධානයට == *[[Outline of Odisha|ඕඩිෂා වටසන]] *[[East India|නැගෙනහිර ඉන්දියාව]] *[[Odia people|ඕඩියා ජනයා]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|2|refs= <ref name="CensusIndia2011PCA12018">{{cite web |year=2018 |title=Population, Size and Decadal Change |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019035341/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf |archive-date=19 October 2019 |access-date=16 June 2020 |work=Primary Census Abstract Data Highlights, [[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> }} == බාහිර සබැඳි == {{Sister project links|voy=Odisha}} ; Government * {{official website}} * [https://odishatourism.gov.in/content/tourism/en.html Official tourism site] ; General information * {{GovPubs|Odisha}} * {{Britannica|432692}} * {{Wikiatlas|Odisha}} * {{OSM relation|1984022}} {{Geographic location |Centre=Odisha |North=[[Jharkhand]] |Northeast=[[West Bengal]] |East=[[Bay of Bengal]] |Southeast=[[Andhra Pradesh]] & Bay of Bengal |South=[[Andhra Pradesh]] |Southwest=[[Chhattisgarh]] |West=[[Chhattisgarh]] |Northwest=[[Chhattisgarh]] }} {{Odisha|ଓଡ଼ିଶା}} {{States and territories of India}} {{Languages spoken in Odisha}} {{Authority control}} [[Category:Odisha| ]] [[Category:States and union territories of India]] [[Category:States and territories established in 1936]] [[Category:1936 establishments in India]] [[Category:East India]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත]] {{india-geo-stub}} 6adqxok5bpiqzhw0tlyklweju8d29sf 0 12785 788126 786345 2026-04-22T12:16:29Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 788126 wikitext text/x-wiki [[Image:Coal power plant Datteln 2 Crop1.png|thumb|A coal power plant in Germany. Due to emissions trading, [[coal]] may become less competitive as a fuel.]] ==විශ්ලේෂණය== {{empty section}} ==ඉතිහාසය == {{empty section}} === උදාහරණ === {{empty section}} ===ආර්ථික විද්‍යා න්‍යායන් එක්කිරීම=== {{empty section}} ===ඔස්ට්‍රේලියාව=== {{empty section}} ===යුරෝපියානු සංගමය=== {{empty section}} ===නවසීලන්තය=== {{empty section}} ===එක්සත් රාජධානිය=== {{empty section}} ==කාබන් වෙළදපොල== {{empty section}} === ව්‍යාපාරික ප්‍රතිචාර === {{empty section}} ==විවේචන== {{empty section}} == මේවාත් බලන්න == {{col-begin}} {{col-2}} * [[Acid Rain Retirement Fund]] * [[AP 42 Compilation of Air Pollutant Emission Factors]] * [[Birth credit]] * [[Carbon emissions reporting]] * [[Carbon finance]] * [[Demand Responsive Transit Exchange]] * [[Emission standard]] * [[Flexible Mechanisms]] * [[Green certificate]] {{col-2}} * [[Green investment scheme]] * [[Greenwash]] * [[Individual and political action on climate change]] * [[Low-carbon economy]] * [[Mobile Emission Reduction Credit (MERC)]] * [[Pigovian tax]] * [[Tradable smoking pollution permits]] * [[United States Carbon Cap and Trade Program]] {{col-end}} {{EnergyPortal}} == යොමුව == {{reflist|2}} ==බාහිර සබැදුම්== <!--========================({{No More Links}})============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA | | IS NOT A COLLECTION OF LINKS NOR SHOULD IT BE USED FOR ADVERTISING. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | =======================({{No More Links}})=============================--> ===සාමන්‍ය වෙළදාම=== * Chemical Engineering Topics[http://www.newseminar.co.cc Chemical Engineering Topics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212071314/http://newseminar.co.cc/ |date=2009-02-12 }} * [http://www.nature.com/news/2004/041115/pf/432268a_pf.html Emissions trading: The carbon game news@nature.com Nov. 17, 2004] * [http://business.guardian.co.uk/comment/story/0,,1975207,00.html Ministers know emissions trading is a red herring and won't work, by George Monbiot, The Guardian, December 19, 2006] * [http://www.epa.gov/airmarkets/progsregs/arp/index.html US EPA's Acid Rain Program] * [http://www.aetf.net.au/ Australasian Emissions Trading Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302190102/http://www.aetf.net.au/ |date=2021-03-02 }} * [http://www.epa.state.il.us/air/erms/ Illinois' Emissions Reduction Market System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128104812/http://www.epa.state.il.us/air/erms/ |date=2014-11-28 }} * [http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html Texas' Emissions Banking and Trading program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613163714/http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html |date=2007-06-13 }} * [http://www.ieta.org/ieta/www/pages/index.php International Emissions Trading Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521055519/http://www.ieta.org/ieta/www/pages/index.php |date=2007-05-21 }} * [http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544225 Carbon Trading: A Critical Conversation on Climate Change, Power and Privatisation edited by Larry Lohmann, the Corner House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213210459/http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544225 |date=2009-12-13 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6132826.stm Obscenity of Carbon Trading by Kevin Smith, Carbon Trade Watch, BBC News, Science and Nature] * [http://www.strategy-business.com/press/article/08201?pg=0 "The Making of a Market-Minded Environmentalist"], article by [[Fred Krupp]] in ''[[Strategy+Business]]'' (registration req'd) that articulates some of the reasoning and history behind emissions trading in [[California]] ===කාබන් වෙළදාම=== * [http://www.ieta.org/ International Emissions Trading Association] * [http://archive.is/20120804075001/www.hm-treasury.gov.uk/independent_reviews/stern_review_economics_climate_change/sternreview_index.cfm The Stern Review on the economics of climate change] - Chapters 14 and 15 have extensive discussions on emission trading schemes and carbon taxes * [http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 Carry On Polluting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207202217/http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 |date=2010-02-07 }} - Comment and analysis piece by Larry Lohmann, published in [[New Scientist]] magazine on the 2nd December 2006 * [http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544238 Ways Forward] - Chapter 5 of the book, "Carbon Trading: A Critical Conversation on Climate Change, Privatisation and Power", published October 2006 by [[Dag Hammarskjöld Foundation]], Durban Group for Climate Justice and [[The Corner House (organisation)|The Corner House]]. * [http://environment.guardian.co.uk/climatechange/story/0,,2048918,00.html EU shows carbon trading is not cutting emissions] * [http://www.cfr.org/publication/14203/ Chandler: More Flexibility Needed for Effective Emissions Cap-and-Trade Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201190138/http://www.cfr.org/publication/14203/ |date=2010-02-01 }} Council on Foreign Relations * [http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&nid=6 Green Structured Products are likely to Proliferate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723201605/http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&nid=6 |date=2011-07-23 }} piece by Edmund Parker and Nicole Purin, Mayer Brown, published in Financial News, 3 December 2007 <!--========================({{No More Links}})============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA | | IS NOT A COLLECTION OF LINKS NOR SHOULD IT BE USED FOR ADVERTISING. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | =======================({{No More Links}})=============================--> {{Global warming}} {{Sustainability}} {{Natural resources}} [[Category:පරිසරය]] [[Category:පරිසරවේදය]] [[Category:ආර්ථිකවේදය]] [[Category:සංවර්ධනය]] [[Category:තිරසාරබව]] {{stub}} g3xuzboveluk4nmq0v2v56dyu826vkm 0 20419 788133 471533 2026-04-23T03:48:48Z Lee 85 788133 wikitext text/x-wiki {{see also|උතුරු මැසඩෝනියාව}} [[Image:200px-Flag_of_Macedonia.svg.png|frame|thumb|alt=tiny globe|'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;කොඩිය''' {| |'''ජාතික ගීය''' |Денес над Македонија |- |'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;සිතියම''' |- |colspan="2" |[[ගොනුව:250px-Europe-Macedonia.svg.png]] |- |'''අගනුවර සහ විශාලම නගරය''' |ස්කොප්ජේ |- | |උතුරු අක්ෂාංශ 42 0' නැගෙනහිර දේෂාංශ 21 26' |- |'''රාජ්‍ය භාෂාව''' |මැසිඩෝනියන් |- |'''ජනාධිපති''' |ජෝර්ජ් අයිවනොව් |- |'''අගමැති''' |නිකෝලා ග්රුවිස්කි |- |'''නිදහස''' |- |'''යුගොස්‍ලාවියාව සිට නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කිරීම''' |8 සැප්තැම්බර් 1991 |- |'''රාජ්‍යය පිළිගැනීම''' |8 අප්‍රේල් 1993 |- |'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;වර්ග ප්‍රමාණය''' |- |'''එකතුව''' |වර්ග කිලෝමීටර 25 713 වර්ග සැතපුම් 9 779 |- |'''ජලය (%)''' | 1.9% |- |'''&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ජනගහනය''' |- |'''2009 තක්සේරුව''' |2 114 550 |- |'''2002 ජන සංගණනය''' |2 022 547 |- |'''ඝනත්වය''' |වර්ග කිලෝමීටර 82.2 වර්ග සැතපුම් 205 |- |'''දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ''' |2008 තක්සේරුව |- |'''එකතුව''' |ඩොලර් බිලියන 18.831 |- |'''සාමාන්‍ය''' |ඩොලර් 9 163 |- |'''දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය (සාමාන්‍ය)''' |2008 තක්සේරුව |- |'''එකතුව''' |ඩොලර් බිලියන 9 569 |- |'''සාමාන්‍ය''' |ඩොලර් 4 656 |- |'''ගිනි (2004)''' |29.3 (පහළ) |- |'''මානව සංවර්ධන දර්ශකය HDI (2007)''' |0.817 ඉහළ |- |'''මුදල්''' |මැසිඩෝනියානු ඩිනාර් (MKD) |- |'''මං තීරුව''' |වම |- |'''අන්තර්ජාල TLD''' |.mk |- |'''දුරකථන සංකේත''' |389 |} ]] මැසිඩෝනියා සමුහාණ්ඩුව ගිණිකොණ යුරෝපයේ බොල්කන් අර්ධද්විපයේ වාඩර් මැසිඩෝනියා ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. එය 1991 වර්ෂයේ නිදහස ලැබීමෙන් පසුව යුගොස්ලෝවියාවේ අනුප්‍රාප්ති රාජ්‍යයකි. 1993 වර්ෂයේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වු අතර එහි නම සම්බන්ධයෙන් ග්‍රීසිය හා අතර ඇති වු ආරවුල් මත එය පෙර යුගොස්ලාවි ප්‍රාදේශිකයක් ලෙස මැසඩෝනියා යුගස්ලොව් සමුහාණ්ඩුව විය. මෙය මායිම් වන්නේ වයඹින් කොසෝවෝ, උතුරින් සර්බියා, නැගෙනහිරින් බල්ගේරියා, දකුණින් ග්‍රිස්ටෝ හා බටහිරින් ඇල්මේනියාවටය. රටේ අගනුවර වන්නේ ස්නොප්රජි වන අතර එහි ජනගහනය 506,926 ක් බව 2004 ජන සංගණන වාර්තා පෙන්වා දෙයි. අනෙකුත් නගර වන්නේ බිටෝලා, කුමනෝවා, ප්‍රිලෙප්, මෙටෝවා, ඕරිඩ්, වෙලෙස්, ස්ටිප්, නොතානි, ගොස්ටිබා සහ ස්ටුමිනාය. එහි විල් 50 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් හා මිටර් 2000 (අඩි 6562) උසින් යුත් කඳු 16 ක් ඇත. මැසඩෝනියා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙක් වන අතර යුරෝපා කොමිසමද ඇතුලත් වේ. 2005 දෙසැම්බරයේ පටන් එය යුරෝපානු සංගමයේ සාමාජිකත්වයට තරඟ වදින අතර, ‍නෙටෝ සාමාජිකත්වයට ද ඉල්ලුම් කර ඇත. [[Category:මැසඩෝනියා]] e1i2s7slxsrmf3zhqqjhrdyssrm0zoz 0 44459 788129 287924 2026-04-22T17:47:03Z WrdSrchSi 55524 Fixed: grammar 788129 wikitext text/x-wiki '''ජූලියන් දින දර්ශනය''' යනු ක්‍රි.පූ. 46 දී (708 [[ආබ් ඌර්බේ කොන්ඩිටා|AUC]]) [[රෝමානු දින දර්ශනය|රෝමානු දින දර්ශනයට]] [[ජූලියස් සීසර්]] විසින් සිදු කැරුණු ප්‍රතිසංස්කරණයක ප්‍රතිඵලයකි. [[ප්‍රවර්ගය:ජුලියානු දිනදසුන]] 4yaglihyduxtiysfwxavac0r4ycp9yt 0 67880 788130 783340 2026-04-22T18:14:23Z Arunsharma1028 78500 [[Special:Contributions/~2026-16979-65|~2026-16979-65]] මගින් සිදුකල [[Special:Diff/783340|783340]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:~2026-16979-65|සාකච්ඡා]]) 788130 wikitext text/x-wiki {{Use Religious Sinhala}} {{Infobox religious biography | name = ගෞතම බුදුන් වහන්සේ | predecessor = [[කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]] | successor = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]] | birth_place = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | birth_date = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480 | birth_name = සිද්ධාර්ථ ගෞතම | label1 = පරිනිර්වාණය | data1 = | death_date = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400 | other_names = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු | parents = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව) | spouse = [[යශෝදරා]] දේවිය | children = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]] | relatives = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා ) | religion = | image = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg | caption = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]] | death_place = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | death_cause = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය | known_for = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ }} {{buddhism}} '''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''',යනුවෙන් ගිහි කල හැදින්වූ ලබන ලොවේ මහා මුනිවර මහා කාරුනික ලොවුතුරා '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ගොතම ශ්‍රී සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේය බු ව 2653 කට ඉහත දඹදිව ලුුුුුුුම්බිණී නම් සල් උයනේ දී සිද්ධාර්ථ ගෞතම නමින් [[ඉපිද]] ජීවත් වූ ශාඛ්‍ය කුලයේ රජ කුමරෙක්ය.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ සම්බුද්ධ සාශනයේ මහා නායකයානන් වේ, තාපසයකු ලෙස ජීවත්වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry "Sakyamuni"}}තමන්වහන්සේ නොයෙක් ගුරුවරුන් ඇසුරු ක්රීමෙන් පසු, තමන් සොයනු ලබන ඒ මහානාර්ග වූත් සියලු දුක් නැති කල හැක් වූත් බුදු බව ඔවුන් ලග නොමැති බව අවබෝධ වී තමන් විසින්ම සොයාගත් චතුරා්‍්‍ සත්‍යය හා ආර් ය අශ්ඨාංගිකමාර්ගය ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව අරිය පර්යේෂණ සුත්‍රයේ දැක්වේ. පසුව '''බුදුන්''' වහන්සේ දඹදිව නොයෙක් දිශා වලට වැඩමකොට විශාල ශිෂ්‍ය පිරිසක් සහිත බුද්ධ ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. එසද පිංවතුන් ලොව පහලව බුදු කරුනා දැලට හසු වී දුක නිමා කර ගත්හ. අහෝ අපට ඒ බුදු හිමිගේ සොදුරු බණ පද නෑසී ගියා.අසූවස් ආයු වලද බුදුරජාණන් වහන්සේ නිසි කල අනුව උන්වහන්සේ කුසිනාරානුවර මල්ල රජදරැවන්ගේ උපවර්ථන නම් සල් උයනේදි පරිනිර්වාණයට පැමිණියහ.එසද ගනකඩ බොල් මහ පොලොව තොටිල්ලක මෙන් ගිගුම් දෙමින් කම්පා වී ගියා , මුලු විශ්ව ධාතුව සෑලී ගියා, කම්පා වී ගියා... ලොව පහල වූ අච්චරිය වූ මුනි තෙමේ පිරිනිවන් වැඩි සද මහ පොලොවට එය දරා ගත නොහැකි වුනා ,සත්‍යයි. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොගය යන දෙඅන්තයම නිස්සාර බව හා මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව සෑබෑම සත්‍යයකි. එය ලොවේ කලාතුරකින් දෙව් මිනිසුන්ට ලැබෙන අවස්ථාව කි. එය විශ්වාස නොකරන අසත්පුරුෂ ජනයා නිරා ගිනිදැල් අතර නොනිමි දුක් විදිති. උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඒ උත්ත්මයා '<nowiki/>''පිබිදුණු තැනැත්තා''<nowiki/>' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''<nowiki/>' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}} බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. වර්තමානයේ බුදු රජාණන් වහන්සේගේ නිර්මල බුදු දහම පවිත්‍රව පවතින්නේ සුලු රටවල් කිහිපයක පමනි ., පරම පවිත්‍ර මනරම් දහම් වදහල, පරම පූජිත, දෙව් බ්‍රහ්ම ආදීන් නිති වන්දනා කරනා , ලොවේ සියලු තතු මනාව අවබෝධ කොට වදාල ලොවේ කිසිවකු හා සම නොවන අසමසම බුදුරජාණන් වහන්සේලා නමකටම පමනක් සමවන , අනන්ත අචින්තිය අප්‍රමාන මහා සම්බුද්ධ ගුන දරනා , ලොවේ ගරු කල යුතු යමෙක් මේ තුන් ලොවෙම විශ්වයේම ගරු කල යුත්තන් අතර අග්‍ර , අවසන් දේහය දරනා , මාරයා පැරදූ , බිය දුරු කල , මහා කාරුණික වූ ,මහා දම් රජාණන් වහන්සේ වන , තුන් ලොවේ එකම එකම එකම මහා පුරුෂයානන් ,මහා වීරයානන් ,මහා විමුක්ති දායකයනන් ,නැවත සසරේ නූපදින අයුරින් භවය දුරැලූ සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ ලොවේ කිසිදු මිනිසෙකුට හෝ කිසිදු දෙවියෙකුට හෝ කිසිදු බ්‍රහ්මයෙකුට හෝ කිසිදු මාරයෙකුට හෝ මැඩිය නොහැකී සියලු කෙලෙස් දවා නිම කල ඒ බුදු රජාණන් වහන්සේ විශාරදව සියල්ලන්ටම අග්‍රව ලොව කා කීවත් සැම කල අග්‍රව වැඩ සිටියි..... බුදු සරනයි ලොවේ ඇති එකම පිලිසරන ,වෙන මොන සරණක්ද ලොවම අවබෝධ කොට වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ හැර. == මූලාශ්‍ර == === ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර === ==== පාලි සූත්‍ර ==== භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}<ref>{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}</ref> ==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 200 | caption_align = center | align = left | direction = vertical | image1 = Lumbini_inscription_(complete).jpg | image2 = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg | footer = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.<ref name="Brill">{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA168&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> }} ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}<ref>{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&pg=PA29}}</ref> නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}} විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව සයෝමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 "සයෝමුනි"){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}}එහෙත් මෙම ස්ථානය සොයාගත් ජර්මන් ජාතික පුරාවිද්‍යාඥ ගැන පසුව බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට වූ සැකය හා ඔහුගේ පර්යේෂණ වාර් ථා අසත්‍්‍ය බව පසුව ඔප්පු විමෙන්‌ ‌ෙපාලයේ ලුම්බිණි කථාව විශ්වාස කල නොහැක ==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත්බ ==== දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.<ref>{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}</ref> === චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර === මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}} සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}} == ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස == === ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}} සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත. === කාල නීර්ණය === ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ. === ඓතිහාසික සන්දර්භය === [[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]] ==== ශාක්‍යන් ==== බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.<ref name="Levman2013">{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී. === ශ්‍රමණයන් === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}} ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}} === නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය === තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් "රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්" විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය "ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම" මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} == අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය == [[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය<ref>{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}</ref><ref>{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|url-status=live}}</ref>|218x218පික්]] === සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය === පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර<ref>{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}</ref> තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.<ref>{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}</ref> ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}} පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}} === පෙර භවයන් === පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}<ref>{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}</ref> ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, "ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්" (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}} පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි. === උපත සහ ගිහි ජීවිතය === [[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]] බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ<ref name="WHC">{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}</ref><ref name="Victoria and Albert Museum">{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}</ref> වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}} ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය. මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය. ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] "ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්" විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී. මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය. සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය. ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය. == අත්හැරීම == ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}} බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත. == ආශ්‍රයෙන් == {{reflist}} === මූලාශ්‍ර === {{refbegin|30em}} * {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}} * {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} * {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}} * {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}} * {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}} * {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}} * {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}} * {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}} * {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}} * {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}} * {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}} * {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}} * {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}} <!-- B --> * {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}} * {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title="Kapilavastu", in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&q=kapilavastu&pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }} 3kyodbz2ivx81yn8z32ker33s5pzk7y 788131 788130 2026-04-22T18:14:52Z Arunsharma1028 78500 [[Special:Contributions/බිනුල්|බිනුල්]] මගින් සිදුකල [[Special:Diff/767706|767706]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:බිනුල්|සාකච්ඡා]]) 788131 wikitext text/x-wiki {{Use Religious Sinhala}} {{Infobox religious biography | name = ගෞතම බුදුන් වහන්සේ | predecessor = [[කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]] | successor = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]] | birth_place = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | birth_date = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480 | birth_name = සිද්ධාර්ථ ගෞතම | label1 = පරිනිර්වාණය | data1 = | death_date = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400 | other_names = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු | parents = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව) | spouse = [[යශෝදරා]] දේවිය | children = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]] | relatives = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා ) | religion = | image = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg | caption = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]] | death_place = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | death_cause = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය | known_for = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ }} {{buddhism}} '''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''',යනුවෙන් දැන් හදුනවනු ලබන පොදුවේ '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ගොතම ශ්‍රී සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේය බු ව 2653 කට ඉහත දඹදිව ලුුුුුුුම්බිණී නම් සල් උයනේ දී සිදත ගොතම නමින් [[ඉපිද]] ජීවත් වූ ශාඛ්‍ය කුලයේ රජ කුමරෙක්ය.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘවරයා වේ. බෞද්ධ පුරාවෘත්තවලට අනුව, උන්වහන්සේ ශාක්‍ය වංශයේ රාජකීය දෙමාපියන්ට දාව, වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවේ තෙල්දෙණියේ බඹරගල '''වැදූ ලෙනෙහිදී''' උපත ලැබුහ , තාපසයකු ලෙස ජීවත්වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry "Sakyamuni"}}තමන්වහන්සේ නොයෙක් ගුරුවරුන් ඇසුරු ක්රීමෙන් පසු, තමන් සොයනු ලබන ඒ මහානාර්ග වූත් සියලු දුක් නැති කල හැක් වූත් බුදු බව ඔවුන් ලග නොමැති බව අවබෝධ වී තමන් විසින්ම සොයාගත් චතුරා්‍්‍ සත්‍යය හා ආර් ය අශ්ඨාංගිකමාර්ගය ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව අරිය පර්යේෂණ සුත්‍රයේ දැක්වේ. පසුව '''බුදුන්''' වහන්සේ දඹදිව නොයෙක් දිශා වලට වැඩමකොට විශාල ශිෂ්‍ය පිරිසක් සහිත බුද්ධ ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. බෞද්ධ ඉතිහාසයට අනුව උන්වහන්සේ කුෂිනාරානුවර මල්ල රජදරැවන්ගේ උපවර්ථථ නම් සල් උයනේදි පරිනිර්වාණයට පැමිණියහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොගය යන දෙඅන්තයම නිස්සාර බව හා මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව බෞද්ධ විශ්වාසයයි. උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඔහු '<nowiki/>''පිබිදුණු තැනැත්තා''<nowiki/>' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''<nowiki/>' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}} බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] වැනි වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ බුදුන් පිළිගනු ලබන අතර එහිදී ඔහු [[විෂ්ණු|විෂ්ණුගේ]] අවතාරයක් ලෙස සැලකේ. == මූලාශ්‍ර == === ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර === ==== පාලි සූත්‍ර ==== භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}<ref>{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}</ref> ==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 200 | caption_align = center | align = left | direction = vertical | image1 = Lumbini_inscription_(complete).jpg | image2 = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg | footer = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.<ref name="Brill">{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA168&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> }} ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}<ref>{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&pg=PA29}}</ref> නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}} විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව සයෝමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 "සයෝමුනි"){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}}එහෙත් මෙම ස්ථානය සොයාගත් ජර්මන් ජාතික පුරාවිද්‍යාඥ ගැන පසුව බ්‍රිතාන්‍ය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට වූ සැකය හා ඔහුගේ පර්යේෂණ වාර් ථා අසත්‍්‍ය බව පසුව ඔප්පු විමෙන්‌ ‌ෙපාලයේ ලුම්බිණි කථාව විශ්වාස කල නොහැක ==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත්බ ==== දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.<ref>{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}</ref> === චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර === මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}} සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}} == ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස == === ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}} සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත. === කාල නීර්ණය === ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ. === ඓතිහාසික සන්දර්භය === [[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]] ==== ශාක්‍යන් ==== බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.<ref name="Levman2013">{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී. === ශ්‍රමණයන් === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}} ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}} === නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය === තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් "රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්" විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය "ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම" මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} == අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය == [[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය<ref>{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}</ref><ref>{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|url-status=live}}</ref>|218x218පික්]] === සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය === පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර<ref>{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}</ref> තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.<ref>{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}</ref> ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}} පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}} === පෙර භවයන් === පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}<ref>{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}</ref> ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, "ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්" (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}} පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි. === උපත සහ ගිහි ජීවිතය === [[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]] බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ<ref name="WHC">{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}</ref><ref name="Victoria and Albert Museum">{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}</ref> වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}} ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය. මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය. ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] "ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්" විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී. මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය. සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය. ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය. == අත්හැරීම == ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}} බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත. == ආශ්‍රයෙන් == {{reflist}} === මූලාශ්‍ර === {{refbegin|30em}} * {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}} * {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} * {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}} * {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}} * {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}} * {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}} * {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}} * {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}} * {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}} * {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}} * {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}} * {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}} * {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}} <!-- B --> * {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}} * {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title="Kapilavastu", in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&q=kapilavastu&pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }} odhwj3lwwm4d6hpizqeuihygnnfxeox 788132 788131 2026-04-22T18:15:19Z Arunsharma1028 78500 [[Special:Contributions/The truth history|The truth history]] මගින් සිදුකල [[Special:Diff/767571|767571]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:The truth history|සාකච්ඡා]]) 788132 wikitext text/x-wiki {{Use Religious Sinhala}} {{Infobox religious biography | name = ගෞතම බුදුන් වහන්සේ | predecessor = [[කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]] | successor = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]] | birth_place = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | birth_date = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480 | birth_name = සිද්ධාර්ථ ගෞතම | label1 = පරිනිර්වාණය | data1 = | death_date = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400 | other_names = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු | parents = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව) | spouse = [[යශෝදරා]] දේවිය | children = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]] | relatives = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා ) | religion = | image = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg | caption = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]] | death_place = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව) | death_cause = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය | known_for = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ }} {{buddhism}} '''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''', පොදුවේ '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ක්‍රි.පූ. 6 හෝ 5 වැනි සියවස්වල දකුණු ආසියාවේ ජීවත් වූ සන්‍යාසී ආගමික ගුරුවරයෙකි.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘවරයා වේ. බෞද්ධ පුරාවෘත්තවලට අනුව, උන්වහන්සේ ශාක්‍ය වංශයේ රාජකීය දෙමාපියන්ට දාව, වර්තමාන නේපාලයේ ලුම්බිණියේ උපත ලැබුවද, තාපසයකු ලෙස ජීවත් වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry "Sakyamuni"}} ව්‍යාකූල ජීවිතයක් ගත කිරීමෙන් පසු, වර්තමාන ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේදී, තපස හා භාවනාව ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වේ. පසුව බුදුන් වහන්සේ පහළ ඉන්දු-ගංඟා තැන්න හරහා ගොස්, ඉගැන්වීම සහ පැවිදි ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව උන්වහන්සේ කුෂිනගර්හිදී මිය ගොස් පරිනිර්වාණයට පැමිණියේය. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොග අතර මධ්‍යම මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව බෞද්ධ විශ්වාසයයි. උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඔහු '<nowiki/>''පිබිදුණු තැනැත්තා''<nowiki/>' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''<nowiki/>' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}} බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] වැනි වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ බුදුන් පිළිගනු ලබන අතර එහිදී ඔහු [[විෂ්ණු|විෂ්ණුගේ]] අවතාරයක් ලෙස සැලකේ. == මූලාශ්‍ර == === ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර === ==== පාලි සූත්‍ර ==== භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}<ref>{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}</ref> ==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 200 | caption_align = center | align = left | direction = vertical | image1 = Lumbini_inscription_(complete).jpg | image2 = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg | footer = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.<ref name="Brill">{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA168&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> }} ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}<ref>{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&pg=PA29}}</ref> නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}} විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව ශාක්‍යමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 "ශාක්‍යන්ගේ මුනිවරයා"){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}} ==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත් ==== දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.<ref>{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}</ref> === චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර === මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}} සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}} == ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස == === ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}} සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත. === කාල නීර්ණය === ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ. === ඓතිහාසික සන්දර්භය === [[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]] ==== ශාක්‍යන් ==== බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.<ref name="Levman2013">{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී. === ශ්‍රමණයන් === බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}} ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}} === නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය === තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් "රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්" විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය "ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම" මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} == අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය == [[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය<ref>{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}</ref><ref>{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&pg=PP4|url-status=live}}</ref>|218x218පික්]] === සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය === පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර<ref>{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}</ref> තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.<ref>{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}</ref> ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}} පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}} === පෙර භවයන් === පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}<ref>{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}</ref> ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, "ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්" (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}} පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි. === උපත සහ ගිහි ජීවිතය === [[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]] බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ<ref name="WHC">{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}</ref><ref name="Victoria and Albert Museum">{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}</ref> වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}} ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය. මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය. ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] "ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්" විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී. මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය. සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය. ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය. == අත්හැරීම == ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}} බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත. == ආශ්‍රයෙන් == {{reflist}} === මූලාශ්‍ර === {{refbegin|30em}} * {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}} * {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} * {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}} * {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}} * {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}} * {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}} * {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}} * {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}} * {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}} * {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}} * {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}} * {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}} * {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}} <!-- B --> * {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}} * {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title="Kapilavastu", in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&q=kapilavastu&pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }} se9sk6c30rvvidyad2qu2xcm1o4bo3s 10 94484 788169 787761 2026-04-23T08:56:00Z Lee 85 788169 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ජපානය තුළ සත්වෝද්‍යාන | title = ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන | listclass = hlist | state = | group1 = [[Zoo|සත්වෝද්‍යාන]] | list1 = *[[Adventure World (Japan)|Adventure World]] *[[Amami Islands Botanical Garden]] *[[Asahiyama Zoo]] *[[හිගශියමා සත්වෝද්‍යානය සහ උද්භිත උද්‍යානය]] *[[Hiroshima City Asa Zoological Park]] *[[Kobe Animal Kingdom]] *[[Kyoto City Zoo]] *[[Nogeyama Zoo]] *[[Sapporo Maruyama Zoo]] *[[Sasebo Zoological Park and Botanical Garden]] *[[Satsukiyama Zoo]] *[[Tama Zoological Park]] *[[Tennōji Zoo]] *[[උඑනෝ සත්වෝද්‍යානය]] *[[Yokohama Zoo]] | group2 = [[Public aquariums|මින්මැදුරු]] | list2 = *[[Aqua Park Shinagawa]] *[[The Ice Aquarium]] *[[Kamogawa Sea World]] *[[Okinawa Churaumi Aquarium]] *[[Osaka Aquarium Kaiyukan]] *[[Sendai Umino-Mori Aquarium]] *[[Toba Aquarium]] *[[Yokohama Hakkeijima Sea Paradise]] | group3 = ආයතන | list3 = *[[Japanese Association of Zoos and Aquariums]] | group4 = ආශ්‍රිත ලැයිස්තු | list4 = |belowclass = hlist |below = {{portal-inline|සත්තු}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Japan navigational boxes]] [[Category:Japan geography templates]] [[Category:Zoo templates|Japan]] </noinclude> h1yndybl8ysuqbsgh6swqtnlr786nry 0 111399 788127 770435 2026-04-22T14:17:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 788127 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Final Rushmore.jpg|thumb|right|340px|වම සිට දකුණට: හැෆ්තෝර්, සිඩෲනස්, බ්‍රයන්, මැරියස් ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩාවෙහි රෂ්මෝර් කන්ද ලෙස හඳුන්වයි.]] '''ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩාව''' (ඉංග්‍රීසි:[[:en:Strongman|Strongman]]) යනු බටහිර ලෝකයේ රටවල් අතර ප්‍රචලිත කාය ශක්තිය මනිනු ලබන ඉතා අසීරු ක්‍රීඩාවකි. 'ලොව ශක්තිමත්ම මිනිසා', 'ලොව අසහායම ශක්තිමත්ම මිනිසා' සහ 'ආර්නල්ඩ් ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්ලැසික්' යන තරඟ තුන මේ අතුරින් ප්‍රධාන තැනක් ගනී. වර්ෂ 1977දී ඇරඹි ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩාව මේ වනවිට රටවල් 50ක පමණ ප්‍රචලිතව ඇත. ක්‍රීඩකයන් කාය වර්ධනය සහ දැඩි පුහුණුවීම් තුලින් මෙම ක්‍රීඩාවට අවැසි ශාරීරික යෝග්‍යතාව සකසාගනී. දිනකට විශාල ආහාර ප්‍රමාණයක්ද මෙම ක්‍රීඩකයන් පරිභෝජනය කරනු ලබයි. ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩාව අංග කිහිපයකින් සමන්විත් වෙයි. ඉන් සමහරක්: සවි එසවීම ([[ඩෙඩ්ලිෆ්ට්]], ස්කොට්, බෙන්ච් ප්‍රෙස්), විශාල ලී කඳන් හෝ ඇක්සලයක් එසවීම, දැවැන්ත කලුගල් එසවීම සහ රැගෙනයාම, යකඩ නැමීම, අතෙහි ග්‍රහණ බලය ආශිත එසවීම්, බීර කෙග් හෝ වැලි-පැස විසිකිරීම, හයිලන්ඩ් ක්‍රීඩා, අතිශය බර වාහන ඇදගෙන යාම යනාදිය වේ. ලොව විශිෂ්ඨතම ස්ට්‍රෝංමෑන් ක්‍රීඩකයින් පහතින් දක්වා ඇත. ඔවුන් පිට පිට ලෝක ශූරතා රැසක් ජයග්‍රහණය කරඇති අතර, නොයෙකුත් ලෝක වාර්තාද පිහිටුවා ඇත. * {{ධජනිරූපකය|අයිස්ලන්තය}} [[හැෆ්තෝර් ජූලියස් බියෝර්ංසන්]] (අයිස්ලන්තය), උස: අඩි 6 අඟල් 9, බර: කිලෝග්රෑම් 200-210 * {{ධජනිරූපකය|ලිතුවේනියාව}} සිඩෲනස් සැවිස්කස් (ලිතුවේනියාව), උස: අඩි 6 අඟල් 3, බර: කිලෝග්රෑම් 170-187 * {{ධජනිරූපකය|එක්සත් ජනපදය}} බ්‍රයන් ෂෝ (ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය), උස: අඩි 6 අඟල් 8, බර: කිලෝග්රෑම් 190-206 * {{ධජනිරූපකය|පෝලන්තය}} මැරියස් පුඩ්සනොව්ස්කි (පෝලන්තය), උස: අඩි 6 අඟල් 1, බර: කිලෝග්රෑම් 134-142 * {{ධජනිරූපකය|එක්සත් ජනපදය}} බිල් කැස්මයර් (ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය), උස: අඩි 6 අඟල් 3, බර: කිලෝග්රෑම් 145-152 * {{ධජනිරූපකය|අයිස්ලන්තය}} ජෝන් පෝල් සිග්මාසන් (අයිස්ලන්තය), උස: අඩි 6 අඟල් 4, බර: කිලෝග්රෑම් 132-151 * {{ධජනිරූපකය|අයිස්ලන්තය}} මැග්නස් වර් මැග්නුසන් (අයිස්ලන්තය), උස: අඩි 6 අඟල් 3, බර: කිලෝග්රෑම් 129-142 * {{ධජනිරූපකය|ස්වීඩනය}} මැග්නස් සැමුවෙල්සන් (ස්වීඩනය), උස: අඩි 6 අඟල් 7, බර: කිලෝග්රෑම් 148-154 * {{ධජනිරූපකය|නෝර්වේ}} ස්වෙන්ඩ් කාර්ල්සන් (නෝර්වේ), උස: අඩි 6 අඟල් 2, බර: කිලෝග්රෑම් 135-145 * {{ධජනිරූපකය|ෆින්ලන්තය}} යූකෝ අහෝලා (ෆින්ලන්තය), උස: අඩි 6 අඟල් 0, බර: කිලෝග්රෑම් 125-136 * {{ධජනිරූපකය|මහා බ්‍රිතාන්‍යය}} ජෙෆ් කේප්ස් (මහා බ්‍රිතාන්‍යය), උස: අඩි 6 අඟල් 5, බර: කිලෝග්රෑම් 141-170 * {{ධජනිරූපකය|ලැට්වියාව}} මාර්ටීන්ස් ලීසීස් (ලැට්වියාව), උස: අඩි 6 අඟල් 2, බර: කිලෝග්රෑම් 148-166 * {{ධජනිරූපකය|යුක්‍රේනය}} ඔලෙක්සි නෝවිකෝව් (යුක්‍රේනය), උස: අඩි 6 අඟල් 1, බර: කිලෝග්රෑම් 125-140 * {{ධජනිරූපකය|කැනඩාව}} මිචෙල් හූපර් (කැනඩාව), උස: අඩි 6 අඟල් 3, බර: කිලෝග්රෑම් 140-150 == මූලාශ්‍ර == # ස්ට්‍රෝංමෑන්.ඕර්ග් - මූලිකාංග https://strongman.org/events/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230815195708/https://strongman.org/events/ |date=2023-08-15 }} # මිහිමත පහළවූ ශක්තිමත්ම මිනිසුන් පස්දෙනා https://www.sportskeeda.com/health-and-fitness/news-top-five-strongest-men-history # ලොව ශක්තිමත්ම මිනිසා "Top 10: Greatest Worlds Strongest Man". ''ලෝරනස් ශහේලි''. 15 September 2019. [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රීඩා]] 08iuhno7caczl573k82d0bc9vdum1b7 0 114390 788128 594270 2026-04-22T14:20:12Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 788128 wikitext text/x-wiki [[File:PDE-powered aircraft.jpg|thumb|300px|In-flight picture of the pulsed detonation powered, and heavily modified, [[Rutan Long-EZ]] on January 31, 2008.]] '''ස්පන්දන ස්ඵෝටන එන්ජින්''' ({{en|pulse detonation engine, PDE}}) යනු රොකට් එන්ජින් වර්ගයකි.<ref>{{cite journal |last1=Kailasanath |first1=K. |title=Review of Propulsion Applications of Detonation Waves |journal=[[AIAA Journal]] |date=September 2000 |volume=38 |issue=9 |pages=1698–1708 |doi=10.2514/2.1156 |bibcode=2000AIAAJ..38.1698K |url=https://arc.aiaa.org/doi/abs/10.2514/2.1156?journalCode=aiaaj |access-date=28 November 2021}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Roy |first1=G.D. |last2=Frolov |first2=S.M. |last3=Borisov |first3=A.A. |last4=Netzer |first4=D.W. |title=Pulse detonation propulsion: challenges, current status, and future perspective |journal=Progress in Energy and Combustion Science |date=January 2004 |volume=30 |issue=6 |pages=545–672 |doi=10.1016/j.pecs.2004.05.001 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360128504000383 |access-date=28 November 2021}}</ref> == ආශ්‍රිත ලිපි == *[[Nuclear pulse propulsion]] *[[Rotating detonation engine|භ්‍රමණ ස්ඵෝටන එන්ජිම]] *[[Scramjet]] *[[Gluhareff Pressure Jet]] *[[Aurora aircraft|Aurora]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == *[https://innssi.com/pulsed-detonation-engine/ Innovative Scientific Solutions Inc.] *[http://www.aardvark.co.nz/pjet/pde.shtml Pulse Detonation Engines] *[https://web.archive.org/web/20060313223530/http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/e46d5b4a1db84010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Popular Science] *[http://www.google.com/patents?vid=USPAT2942412&id=k4tFAAAAEBAJ&dq=bollay 1952 Pulse Detonation Jet Propulsion Patent by William Bollay] *[http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&r=11&f=G&l=50&d=PTXT&S1=5542247&OS=5542247&RS=5542247 Apparatus powered using laser-supplied energy, US patent Issued on 6 August 1996 Boyd B. Bushman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430005532/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&r=11&f=G&l=50&d=PTXT&S1=5542247&OS=5542247&RS=5542247 |date=30 April 2017 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=GqLOI3h0DC8 (Video) The high detonation temperature inside the tube of an experimental PDE causes the seals to heat up and catch fire.] *[https://www.youtube.com/watch?v=IBjLx2AvxrM (Video) An experimental PDE operating with a detonation frequency of 1 Hz where the pulses are clearly defined.] *[https://www.youtube.com/watch?v=rYxsilgRxi4 (Video) An experimental PDE operating with a detonation frequency of 25 Hz.] *[https://www.youtube.com/watch?v=mSiER26ZHBg 2-D pulse-detonation engine simulation] *[http://www.foxnews.com/video/index.html?playerId=videolandingpage&streamingFormat=FLASH&referralObject=1791927&referralPlaylistId=e059f7416cd3e6a978256d927c7bb152d9988581 Fox News report on the Blackswift] *[http://www.defenselink.mil/comptroller/defbudget/fy2010/budget_justification/pdfs/03_RDT_and_E/Vol_1_DARPA/DARPA_PB10_RDTE-05-04-09.pdf DARPA May 2009 notes on PDE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721035908/http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2010/budget_justification/pdfs/03_RDT_and_E/Vol_1_DARPA/DARPA_PB10_RDTE-05-04-09.pdf |date=2011-07-21 }} {{Emerging technologies|transport=yes}} {{Authority control}} [[Category:Jet engines]] [[Category:Aircraft engines]] [[Category:Emerging technologies]] {{අසම්පූර්ණ}} 6iud54yxeks6l28zm3t2trakteqvhkv 126 193006 788125 787725 2026-04-22T12:08:23Z EmausBot 5927 Fixing double redirect from [[විකිපීඩියා:Manual of Style/Images#Images for the lead]] to [[විකිපීඩියා:රචනාකරණ ශෛලිය පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශ/Images]] 788125 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[විකිපීඩියා:රචනාකරණ ශෛලිය පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශ/Images#Images for the lead]] {{Redirect category shell| {{Redirect to section}} {{R from shortcut}} {{R to project namespace}} }} ck69xfmuwv734l9o12gd7hqal72t8ig 1 193188 788134 788083 2026-04-23T07:23:54Z Shwetha 6574 /* නම */ Reply 788134 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} == නම == [[ඔයිෂා]] ලෙස භාවිතය නිවැරදි ද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 10:29, 22 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) :ඕඩිෂා යනුවෛන් විය යුතුයි. ---[[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 07:23, 23 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) dkdw756zr1ampqyaewvjpynghbwxh86 788137 788134 2026-04-23T08:38:21Z Lee 85 Lee විසින් [[සාකච්ඡාව:ඔයිෂා]] සිට [[සාකච්ඡාව:ඕඩිෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788134 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} == නම == [[ඔයිෂා]] ලෙස භාවිතය නිවැරදි ද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 10:29, 22 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) :ඕඩිෂා යනුවෛන් විය යුතුයි. ---[[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 07:23, 23 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) dkdw756zr1ampqyaewvjpynghbwxh86 788139 788137 2026-04-23T08:40:02Z Lee 85 /* නම */ Reply 788139 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} == නම == [[ඔයිෂා]] ලෙස භාවිතය නිවැරදි ද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 10:29, 22 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) :ඕඩිෂා යනුවෛන් විය යුතුයි. ---[[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 07:23, 23 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) ::ලිපිය ගෙන ගියා. [[File:Yes check.svg|18px|link=|alt=]]&nbsp;'''කළා'''<!--template:done--> -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 08:40, 23 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී) d4ulieozov0algfougnrdb2sf73cqfi 0 193207 788136 2026-04-23T08:38:21Z Lee 85 Lee විසින් [[ඔයිෂා]] සිට [[ඕඩිෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788136 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ඕඩිෂා]] 2s3kfv2szog2jn8twus8kljf4cf5gma 1 193208 788138 2026-04-23T08:38:21Z Lee 85 Lee විසින් [[සාකච්ඡාව:ඔයිෂා]] සිට [[සාකච්ඡාව:ඕඩිෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788138 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ඕඩිෂා]] 15rvr6q0jxlig6ff4augmz4pptjotgj 15 193209 788142 2026-04-23T08:44:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Odisha]] 788142 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1337430627 || 2026-02-09T12:09:47Z || Lancepark || <nowiki></nowiki> |---- | 1309254980 || 2025-09-03T01:22:39Z || Jevansen || <nowiki>Moving from [[Category:Wikipedia categories named after country subdivisions]] to [[Category:Wikipedia categories named after states]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 1309127258 || 2025-09-02T07:21:24Z || Jevansen || <nowiki>Copying from [[Category:States and union territories of India]] to [[Category:Wikipedia categories named after country subdivisions]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 1016667184 || 2021-04-08T12:50:43Z || Johnpacklambert || <nowiki></nowiki> |---- | 918594907 || 2019-09-29T13:06:20Z || BrownHairedGirl || <nowiki>replace links to deleted portals: [[Portal:Odisha]]/[[Portal:Orissa]] → [[Portal:India]]</nowiki> |---- | 807486499 || 2017-10-28T07:47:52Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category States and territories of India to [[:Category:States and union territories of India]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 785657951 || 2017-06-14T18:30:04Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 780141802 || 2017-05-13T07:27:43Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 731156703 || 2016-07-23T11:11:03Z || SM7 || <nowiki>empty space removed</nowiki> |---- | 663931858 || 2015-05-25T10:32:47Z || Ricky81682 || <nowiki>+[[Category:1936 establishments in India]]; +[[Category:States and territories established in 1936]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 559921503 || 2013-06-14T19:52:15Z || Keith D || <nowiki>Commons link</nowiki> |---- | 546442089 || 2013-03-23T00:56:06Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 34 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7148086]]</nowiki> |---- | 536584480 || 2013-02-04T21:25:41Z || Andrew Dalby || <nowiki></nowiki> |---- | 536210498 || 2013-02-02T16:57:09Z || Cydebot || <nowiki>Robot: Moved from Category:Orissa. Authors: -1g, Numbo3-bot, NjardarBot, Luckas-bot, Pichpich, FoxBot, BotMultichill, SporkBot, Poulpy, Sankalpdravid, Vegaswikian, Rei-bot, TXiKiBoT, Kwamikagami, Xqbot, Cydebot, Sfan00 IMG, ساجد امجد ساجد, ...</nowiki> |} p0ei6ncshszpy8il5lsurv41z4sk0ka 14 193210 788143 2026-04-23T08:45:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Odisha]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Odisha|history]]) 788143 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Odisha}} {{Portal|India}} *'''[[Odisha]]''', previously spelled '''Orissa''', is a [[states and territories of India|state]] located on the coast of [[Eastern India]]. {{-}} {{Cat main|Odisha}} {{Odisha|state=collapsed}} [[Category:States and union territories of India]] [[Category:Wikipedia categories named after states]] [[Category:East India]] 4pb4fai3p5udoydwraczl6istbygoq0 15 193211 788144 2026-04-23T08:45:12Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:States and territories established in 1936]] 788144 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1269546019 || 2025-01-15T06:19:29Z || JJMC89 bot III || <nowiki>[[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 January 6]] closed as not renamed</nowiki> |---- | 1267813713 || 2025-01-06T20:44:39Z || Harrz || <nowiki>Tagging page for [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 January 6#States and territories (dis)established in YYYY]] ([[User:Qwerfjkl/scripts/massXFD.js|via MassXfD.js]])</nowiki> |---- | 1242456920 || 2024-08-26T22:01:54Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 738706113 || 2016-09-10T15:40:38Z || Russian Rocky || <nowiki>Commons</nowiki> |---- | 545623707 || 2013-03-20T07:15:11Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 7 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7147622]]</nowiki> |---- | 505878685 || 2012-08-05T10:05:22Z || ZéroBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[es:Categoría:Estados y territorios fundados en 1936]]</nowiki> |---- | 499497498 || 2012-06-26T20:07:17Z || Muhends || <nowiki></nowiki> |---- | 497629640 || 2012-06-14T23:27:56Z || MSBOT || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[fa:رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۶ (میلادی)]]</nowiki> |---- | 487374868 || 2012-04-14T18:34:11Z || Edorfbir || <nowiki>+iw</nowiki> |---- | 470353881 || 2012-01-09T00:50:21Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[th:หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2479]]</nowiki> |---- | 420861261 || 2011-03-26T19:59:44Z || SporkBot || <nowiki>Update syntax for [[Template:stateestcat]]</nowiki> |---- | 332909078 || 2009-12-20T20:28:07Z || Xqbot || <nowiki>robot Adding: [[sv:Kategori:Stater och territorier bildade 1936]]</nowiki> |---- | 303467714 || 2009-07-22T03:51:24Z || 91.177.29.121 || <nowiki></nowiki> |---- | 158799578 || 2007-09-18T20:19:06Z || Pharos || <nowiki>create</nowiki> |} bypcn3kycjc0fi4gj9x1jldv4oc6833 788162 788144 2026-04-23T08:51:25Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:States and territories established in 1936]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788144 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1269546019 || 2025-01-15T06:19:29Z || JJMC89 bot III || <nowiki>[[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 January 6]] closed as not renamed</nowiki> |---- | 1267813713 || 2025-01-06T20:44:39Z || Harrz || <nowiki>Tagging page for [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 January 6#States and territories (dis)established in YYYY]] ([[User:Qwerfjkl/scripts/massXFD.js|via MassXfD.js]])</nowiki> |---- | 1242456920 || 2024-08-26T22:01:54Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 738706113 || 2016-09-10T15:40:38Z || Russian Rocky || <nowiki>Commons</nowiki> |---- | 545623707 || 2013-03-20T07:15:11Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 7 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7147622]]</nowiki> |---- | 505878685 || 2012-08-05T10:05:22Z || ZéroBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[es:Categoría:Estados y territorios fundados en 1936]]</nowiki> |---- | 499497498 || 2012-06-26T20:07:17Z || Muhends || <nowiki></nowiki> |---- | 497629640 || 2012-06-14T23:27:56Z || MSBOT || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[fa:رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۶ (میلادی)]]</nowiki> |---- | 487374868 || 2012-04-14T18:34:11Z || Edorfbir || <nowiki>+iw</nowiki> |---- | 470353881 || 2012-01-09T00:50:21Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[th:หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2479]]</nowiki> |---- | 420861261 || 2011-03-26T19:59:44Z || SporkBot || <nowiki>Update syntax for [[Template:stateestcat]]</nowiki> |---- | 332909078 || 2009-12-20T20:28:07Z || Xqbot || <nowiki>robot Adding: [[sv:Kategori:Stater och territorier bildade 1936]]</nowiki> |---- | 303467714 || 2009-07-22T03:51:24Z || 91.177.29.121 || <nowiki></nowiki> |---- | 158799578 || 2007-09-18T20:19:06Z || Pharos || <nowiki>create</nowiki> |} bypcn3kycjc0fi4gj9x1jldv4oc6833 10 193212 788145 2023-06-25T20:02:41Z en>Lancepark 0 Lancepark moved page [[Template:Languages spoken in Odisha]] to [[Template:Languages of Odisha]]: format 788145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Languages of Odisha]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} bqfv8ao411fyzhxk7bn7iqu40u2f1wb 788146 788145 2026-04-23T08:45:21Z Lee 85 [[:en:Template:Languages_spoken_in_Odisha]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 788145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Languages of Odisha]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} bqfv8ao411fyzhxk7bn7iqu40u2f1wb 14 193213 788147 2026-04-23T08:45:22Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:States and territories established in 1936]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:States and territories established in 1936|history]]) 788147 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{state est cat|1936}} 1p421gcvu5eqwem752uasuq6ee4h8qy 788160 788147 2026-04-23T08:51:25Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1936]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788147 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{state est cat|1936}} 1p421gcvu5eqwem752uasuq6ee4h8qy 15 193214 788148 2026-04-23T08:45:32Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1936 establishments in India]] 788148 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1178585398 || 2023-10-04T16:09:45Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 1015999654 || 2021-04-04T20:41:27Z || BrownHairedGirl || <nowiki>remove Categ "YYYY establishments in the British Empire". Belongs on the "British India" subcat</nowiki> |---- | 1013310966 || 2021-03-20T22:20:10Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Title year}}</nowiki> |---- | 914146658 || 2019-09-05T13:33:41Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[Template:EstcatCountry]] now needs no year parameters, replaced: {{estcatCountry|193|6|India}} → {{EstcatCountry|India}}}}</nowiki> |---- | 670548757 || 2015-07-08T18:01:56Z || Tim! || <nowiki>add category using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 618010056 || 2014-07-22T17:36:25Z || Johnpacklambert || <nowiki>added [[Category:1936 establishments in the British Empire]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 587988066 || 2013-12-27T23:10:51Z || BotMultichill || <nowiki>Adding Commons category link to [[:Commons:Category:1936 establishments in India|category with the same name]]</nowiki> |---- | 511044099 || 2012-09-06T09:41:43Z || Fram || <nowiki>Create missing category</nowiki> |} 3f3baqklquzis36qr9t5eibq2x27w5j 788166 788148 2026-04-23T08:53:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 establishments in India]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788148 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1178585398 || 2023-10-04T16:09:45Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 1015999654 || 2021-04-04T20:41:27Z || BrownHairedGirl || <nowiki>remove Categ "YYYY establishments in the British Empire". Belongs on the "British India" subcat</nowiki> |---- | 1013310966 || 2021-03-20T22:20:10Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Title year}}</nowiki> |---- | 914146658 || 2019-09-05T13:33:41Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[Template:EstcatCountry]] now needs no year parameters, replaced: {{estcatCountry|193|6|India}} → {{EstcatCountry|India}}}}</nowiki> |---- | 670548757 || 2015-07-08T18:01:56Z || Tim! || <nowiki>add category using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 618010056 || 2014-07-22T17:36:25Z || Johnpacklambert || <nowiki>added [[Category:1936 establishments in the British Empire]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 587988066 || 2013-12-27T23:10:51Z || BotMultichill || <nowiki>Adding Commons category link to [[:Commons:Category:1936 establishments in India|category with the same name]]</nowiki> |---- | 511044099 || 2012-09-06T09:41:43Z || Fram || <nowiki>Create missing category</nowiki> |} 3f3baqklquzis36qr9t5eibq2x27w5j 14 193215 788149 2026-04-23T08:45:42Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1936 establishments in India]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 establishments in India|history]]) 788149 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{EstcatCountry|India}} [[Category:{{Title year}} establishments in Asia|India]] 61942bij0uzp1oiczbyv434riji0hxb 788164 788149 2026-04-23T08:53:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1936 establishments in India]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788149 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{EstcatCountry|India}} [[Category:{{Title year}} establishments in Asia|India]] 61942bij0uzp1oiczbyv434riji0hxb 788168 788164 2026-04-23T08:54:06Z Lee 85 788168 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{EstcatCountry|ඉන්දියාව}} [[Category:{{Title year}} establishments in Asia|India]] gjrioz3aancj17lbjkbzm1zi89wpwbn 10 193216 788150 2023-07-01T17:11:24Z en>DB1729 0 fix [[Wikipedia:Database reports/Invalid Navbar links|v-t-e links]] 788150 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Languages of Odisha | title = Languages of [[Odisha]] | image = | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Indo-Aryan languages]] | list1 = * [[Odia language|Odia]] * [[Hindi]] * [[Urdu]] * [[Bengali language|Bengali]] * [[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]] | group2 = [[Dravidian languages]] | list2 = * [[Kui language (India)|Kui]] * [[Kuvi language|Kuvi]] * [[Kurukh language|Kurux]] * [[Telugu language|Telugu]] * [[Gondi language|Gondi]] * [[Pengo language|Pengo]] * [[Manda language (India)|Manda]] * [[Ollari language|Ollari]] * [[Duruwa language|Duruwa]] * [[Koya language|Koya]] | group3 = [[Austroasiatic languages]] | list3 = * [[Santali language|Santali]] * [[Ho language|Ho]] * [[Kharia language|Kharia]] * [[Juang language|Juang]] * [[Lodhi language|Lodhi]] * [[Juray language|Juray]] * [[Sora language|Sora]] * [[Gutob language|Gutob]] * [[Gtaʼ language|Gtaʼ]] * [[Gorum language|Gorum]] * [[Bonda language|Bonda]] | group4 = Related topics | list4 = * [[Indo-Aryan languages]] * [[Dravidian languages]] * [[Austroasiatic languages]] * [[Languages of India]] * [[Languages of South Asia]] | below = }}<noinclude> [[Category:Asia language templates|Odisha]] </noinclude> 1en47ag42f25imnimfdj09ixxcz34js 788151 788150 2026-04-23T08:45:42Z Lee 85 [[:en:Template:Languages_of_Odisha]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 788150 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Languages of Odisha | title = Languages of [[Odisha]] | image = | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Indo-Aryan languages]] | list1 = * [[Odia language|Odia]] * [[Hindi]] * [[Urdu]] * [[Bengali language|Bengali]] * [[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]] | group2 = [[Dravidian languages]] | list2 = * [[Kui language (India)|Kui]] * [[Kuvi language|Kuvi]] * [[Kurukh language|Kurux]] * [[Telugu language|Telugu]] * [[Gondi language|Gondi]] * [[Pengo language|Pengo]] * [[Manda language (India)|Manda]] * [[Ollari language|Ollari]] * [[Duruwa language|Duruwa]] * [[Koya language|Koya]] | group3 = [[Austroasiatic languages]] | list3 = * [[Santali language|Santali]] * [[Ho language|Ho]] * [[Kharia language|Kharia]] * [[Juang language|Juang]] * [[Lodhi language|Lodhi]] * [[Juray language|Juray]] * [[Sora language|Sora]] * [[Gutob language|Gutob]] * [[Gtaʼ language|Gtaʼ]] * [[Gorum language|Gorum]] * [[Bonda language|Bonda]] | group4 = Related topics | list4 = * [[Indo-Aryan languages]] * [[Dravidian languages]] * [[Austroasiatic languages]] * [[Languages of India]] * [[Languages of South Asia]] | below = }}<noinclude> [[Category:Asia language templates|Odisha]] </noinclude> 1en47ag42f25imnimfdj09ixxcz34js 788154 788151 2026-04-23T08:46:58Z Lee 85 788154 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ඕඩිෂා භාෂා | title = [[ඕඩිෂා]] භාෂා | image = | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Indo-Aryan languages]] | list1 = * [[Odia language|Odia]] * [[Hindi]] * [[Urdu]] * [[Bengali language|Bengali]] * [[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]] | group2 = [[Dravidian languages]] | list2 = * [[Kui language (India)|Kui]] * [[Kuvi language|Kuvi]] * [[Kurukh language|Kurux]] * [[Telugu language|Telugu]] * [[Gondi language|Gondi]] * [[Pengo language|Pengo]] * [[Manda language (India)|Manda]] * [[Ollari language|Ollari]] * [[Duruwa language|Duruwa]] * [[Koya language|Koya]] | group3 = [[Austroasiatic languages]] | list3 = * [[Santali language|Santali]] * [[Ho language|Ho]] * [[Kharia language|Kharia]] * [[Juang language|Juang]] * [[Lodhi language|Lodhi]] * [[Juray language|Juray]] * [[Sora language|Sora]] * [[Gutob language|Gutob]] * [[Gtaʼ language|Gtaʼ]] * [[Gorum language|Gorum]] * [[Bonda language|Bonda]] | group4 = Related topics | list4 = * [[Indo-Aryan languages]] * [[Dravidian languages]] * [[Austroasiatic languages]] * [[Languages of India]] * [[Languages of South Asia]] | below = }}<noinclude> [[Category:Asia language templates|Odisha]] </noinclude> cykoqa2r4fybfehajohle67dj93xvlb 788155 788154 2026-04-23T08:47:08Z Lee 85 Lee විසින් [[සැකිල්ල:Languages of Odisha]] සිට [[සැකිල්ල:ඕඩිෂා භාෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788154 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ඕඩිෂා භාෂා | title = [[ඕඩිෂා]] භාෂා | image = | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = [[Indo-Aryan languages]] | list1 = * [[Odia language|Odia]] * [[Hindi]] * [[Urdu]] * [[Bengali language|Bengali]] * [[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]] | group2 = [[Dravidian languages]] | list2 = * [[Kui language (India)|Kui]] * [[Kuvi language|Kuvi]] * [[Kurukh language|Kurux]] * [[Telugu language|Telugu]] * [[Gondi language|Gondi]] * [[Pengo language|Pengo]] * [[Manda language (India)|Manda]] * [[Ollari language|Ollari]] * [[Duruwa language|Duruwa]] * [[Koya language|Koya]] | group3 = [[Austroasiatic languages]] | list3 = * [[Santali language|Santali]] * [[Ho language|Ho]] * [[Kharia language|Kharia]] * [[Juang language|Juang]] * [[Lodhi language|Lodhi]] * [[Juray language|Juray]] * [[Sora language|Sora]] * [[Gutob language|Gutob]] * [[Gtaʼ language|Gtaʼ]] * [[Gorum language|Gorum]] * [[Bonda language|Bonda]] | group4 = Related topics | list4 = * [[Indo-Aryan languages]] * [[Dravidian languages]] * [[Austroasiatic languages]] * [[Languages of India]] * [[Languages of South Asia]] | below = }}<noinclude> [[Category:Asia language templates|Odisha]] </noinclude> cykoqa2r4fybfehajohle67dj93xvlb 15 193217 788152 2026-04-23T08:45:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:East India]] 788152 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1337592748 || 2026-02-10T11:14:06Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on Wikidata</nowiki> |---- | 1337428966 || 2026-02-09T11:52:52Z || Lancepark || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{catmain}} {{Commons category|East India}} [[Category:Regions of India|*]]'</nowiki> |} 2ixhmi6cm8qxuz9gkw1r03whqi3nkwm 14 193218 788153 2026-04-23T08:46:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:East India]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:East India|history]]) 788153 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commons category}} [[Category:Regions of India|*]] 82sj85xrzpb999qs4rcj4fyhd4ioyeb 10 193219 788156 2026-04-23T08:47:08Z Lee 85 Lee විසින් [[සැකිල්ල:Languages of Odisha]] සිට [[සැකිල්ල:ඕඩිෂා භාෂා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788156 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:ඕඩිෂා භාෂා]] mynkl93uwx00mchqdv0epfvzz2u7ec4 14 193220 788158 2025-11-22T09:03:19Z en>Zackmann08 0 788158 wikitext text/x-wiki {{unknown parameters category|infobox Indian state or territory}} h6yfa3iqkdrbda1tbs99pjfg3c8vqz8 788159 788158 2026-04-23T08:49:06Z Lee 85 [[:en:Category:Pages_using_infobox_Indian_state_or_territory_with_unknown_parameters]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 788158 wikitext text/x-wiki {{unknown parameters category|infobox Indian state or territory}} h6yfa3iqkdrbda1tbs99pjfg3c8vqz8 14 193221 788161 2026-04-23T08:51:25Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1936]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788161 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] dkadx13z0234b53p5uawa49a89biujq 788184 788161 2026-04-23T09:34:10Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 788184 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ}} 1372s6m0c5ho7cas5m9u739r1wqi7cb 15 193222 788163 2026-04-23T08:51:25Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:States and territories established in 1936]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788163 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 වසර තුළ සංස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි ප්‍රදේශ]] dsir537ctjbttntd4knc3oagaw9n90f 14 193223 788165 2026-04-23T08:53:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1936 establishments in India]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788165 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] 49nrntunss38bfmmt0hvxudr3op9kki 788187 788165 2026-04-23T09:34:30Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 788187 wikitext text/x-wiki {{category redirect|ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන}} 7yfzdqmtkz0iqjws0hzaoj72jcf0uff 15 193224 788167 2026-04-23T08:53:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1936 establishments in India]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788167 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ඉන්දියාව තුළ 1936 වසර තුළ සංස්ථාපන]] aiuxmxjtqviz2u1e3bgkx9fg5976ipd 0 193225 788170 2026-04-23T09:17:50Z Lee 85 ඩීප්සීක් ආධාරයෙන්: Translated from [[:en:Yokohama Zoo]] and [[:ja:よこはま動物園ズーラシア]] 788170 wikitext text/x-wiki {{Short description|යොකොහාමා, ජපානයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානය}} {{Expand language|topic=|langcode=ja|otherarticle=よこはま動物園ズーラシア|date=ජූලි 2022}} {{More citations needed|date=මැයි 2022}} {{Infobox zoo |zoo_name=යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය (සූරාසියා) |logo= |logo_width=200px |logo_caption= |image= |image_caption=සූරාසියාවට ඇතුළුවීම |date_opened=1999 අප්‍රේල් 24 |location=1175-1 කමිෂිරානේ-චෝ, [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]], [[යොකොහාමා]], [[කනගාවා ප්‍රාන්තය]], [[ජපානය]] 〒220-0032 |area={{Convert|53.3|ha|acre}} |coordinates={{Coord|35.446556|N|139.622873|E|format=dms|display=inline,title}} |num_animals= 570 (2025), 747 (2015) |num_species= 100 |exhibits= |annual_visitors= 1,220,000 (2015) |members=යොකොහාමා නගර පාරිසරික දෙපාර්තමේන්තුව,<br /> [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය|JAZA]] |website= {{URL|http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/}} {{in lang|ja}} | module ={{Infobox Chinese | child= yes | kanji = よこはま動物園ズーラシア | romaji = Yokohama doubutsuen Zūrashia | hiragana = よこはま どうぶつえん　ずーらしあ | katakana = ヨコハマ ドウブツエン　ズーラシア }} }} {{nihongo|'''යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය'''|よこはま動物園ズーラシア|යොකොහාමා සූරාසියා}} යනු 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලද සහ යොකොහාමා දෞබුට්සුනෝ-මෝරි උද්‍යානයේ, [[යොකොහාමා]] නගරයේ [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. "Zoorasia" (සූරාසියා) යන නම "Zoo" (සත්වෝද්‍යානය) සහ "Eurasia" (යුරේසියාව) යන වචන සංයෝගයකින් බිහි වූ අතර, 1996 සරත් සෘතුවේ මහජන තරඟයකින් එය තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම සත්වෝද්‍යානය {{convert|53.3|ha|acre}} ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර විවිධ විශේෂ 100 කට අයත් සතුන් 570 ක් පමණ වාසය කරයි (2015 දී සතුන් 747 ක් සිටි නමුත් පසුව සංඛ්‍යාව වෙනස් වී ඇත). එය උදෑසන 9:30 සිට සවස 4:30 දක්වා විවෘතව ඇති අතර අඟහරුවාදා දිනවල වසා ඇත. මෙම සත්වෝද්‍යානය යොකොහාමා සත්වෝද්‍යාන භාරය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය]] (JAZA) හි සාමාජිකයෙකි. == ඉතිහාසය == 1980 දී, එවකට යොකොහාමා නගරාධිපති හොසාටෝ මිචිකාසිගේ උපදෙස් පරිදි, පැරණි නොගෙයාමා සත්වෝද්‍යානය ගිනි අනතුරු අවදානම් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා තිබූ නිසා එය ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කරන ලදී. ඒ සඳහා නව ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී. යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලදී. එය ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ඔකාපි''' සතුන් ප්‍රදර්ශනය කළේය. 2009 දී "චිම්පන්සි වනය" විවෘත කරන ලදී. 2013 දී එය කෞතුකාගාරයට සමාන පහසුකමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 2015 අප්‍රේල් 22 වන දින "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපය සම්පූර්ණයෙන් විවෘත කිරීමත් සමඟ සත්වෝද්‍යානයේ සැලසුම්ගත සියලු කලාප 8 ම විවෘත විය. 2016 ඔක්තෝබර් 10 වන දින මුළු පැමිණෙන්නන් සංඛ්‍යාව මිලියන 20 ක් ඉක්මවා ගියේය. 2021 දී, ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලෙකු''' (Tsushima leopard cat) කෘත්‍රිම සංසේචනයෙන් බෝ කිරීමට මෙම සත්වෝද්‍යානය සමත් විය. == විශේෂාංග == මෙම සත්වෝද්‍යානය '''ජපානයේ විශාලතම අභිජනන මධ්‍යස්ථානයක්''' ද වන නමුත් එම කොටස මහජනයාට විවෘත නොවේ. දුර්ලභ විශේෂ සංරක්ෂණය සඳහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ. "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපයේ '''මිශ්‍ර ප්‍රදර්ශනයක්''' ඇත. එහිදී ජිරාෆ්, චීටා, සීබ්රා (වර්තමානයේ නැත), සහ එලන්ඩ් යන සතුන් එකට ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. මෙමගින් චීටාවන් ජිරාෆ්වරුන්ගෙන් සැඟවී සිටින ස්වභාවික තත්වය නිරූපණය කෙරේ. සත්වෝද්‍යානය "බාලි මයිනා" සහ "කන්මුරි සුදු මැග්පි" (カンムリシロムク) වැනි විශේෂ සඳහා වනයට නැවත හැරවීමේ ව්‍යාපෘති සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. == කලාප සහ සතුන් == සත්වෝද්‍යානය විවිධ තේමා කලාප 8 කට බෙදා ඇත.<ref>{{Cite web |title=Guide to Visiting Zoorasia - Yokohama, Kanagawa |url=https://en.japantravel.com/kanagawa/zoorasia/58924 |access-date=2022-04-05 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> === ආසියානු නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ආසියාතික අලියා]] * [[ආසියාතික සිංහයා]] * [[බාලි මයිනා]] * [[බෝර්නියානු ඔරංඔටන්]] * [[වලාකුළු දිවියා]] * [[ෆ්රැන්සොයිස් ලැන්ගූර්]] * [[සිංහ වල්ග සහිත මැකක්]] * [[මැලේ ටැපීර්]] * [[පයිලේටඩ් ගිබන්]] * [[සුමාත්‍රා කොටියා]] {{colend}} === උපනාර්තික වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අමූර් දිවියා]] * [[යුරේසියානු දිය බල්ලා]] (ඕටර්) * [[ගෝල්ඩන් ටේකින්]] * [[හුම්බෝල්ට් පෙන්ගුවින්]] * [[මැන්ඩරින් තාරා]] * [[ධ්‍රැව වලසා]] * [[රතු පැන්ඩා]] * [[හිම බකමූණ]] * [[දකුණු අප්‍රිකානු ලොම් මුද්රාව]] {{colend}} === ඕෂනියානු තෘණ භූමිය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[එමූ]] * [[ගුඩ්ෆෙලෝගේ ගස් මෙල්ලා]] * [[රතු කangaroo]] {{colend}} === මධ්‍යම ආසියානු කඳුකරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ඩෝල්]] (ආසියාතික වල් බල්ලා) * [[ප්‍රොබොස්කිස් වඳුරා]] * [[ටිබෙට් මැකක්]] {{colend}} === ජපන් ග්‍රාමාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ජපන් බැජර්]] * [[ජපන් කළු වලසා]] * [[ජපන් මැකක්]] * [[ජපන් රතු නරියා]] * [[ජපන් සුදු කොකා]] * [[රතු ඔටුනු සහිත කොකා]] * [[ටනුකි]] (ජපන් රකූන් බල්ලා) * [[ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලා]] * [[සුදු ගෙල කොකා]] {{colend}} === ඇමසන් නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[බුෂ් බල්ලා]] * [[යෝධ කුහුඹු කන්නා]] * [[දකුණු කෝටි]] * [[කණ්ණාඩි වලසා]] * [[ලොම් වඳුරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු නිවර්තන වැසි වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[චිම්පන්සි]] * [[කිරුළු ඉත්තෑවා]] * [[ඔකාපි]] * [[රතු ගං ඌරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු සැවානා === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අප්‍රිකානු සිංහයා]] * [[අප්‍රිකානු වල් බල්ලා]] * [[බැටෙලියර්]] * [[හිවලා]] * [[සාමාන්‍ය ඊලන්ඩ්]] * [[ඩ්‍රොමෙඩරි ඔටුවා]] * [[නැගෙනහිර කළු-සුදු කොලොබස්]] * [[නැගෙනහිර කළු රයිනෝසිරස්]] * [[මීර්කැට්]] * [[ජාල ගෙල සහිත ජිරාෆ්]] * [[පාෂාණ හයිරැක්ස්]] * [[දකුණු බිම් අං කුරුල්ලා]] {{colend}} == සටහන් == {{Reflist |refs= }} == ප්‍රවේශය == * [[සොටෙට්සු දුම්රිය]]: [[ට්සුරුගාමින් දුම්රිය ස්ථානය]] * [[JR නැගෙනහිර]], [[යොකොහාමා නගර භූගත දුම්රිය]]: [[නකයාමා දුරම්රිය ස්ථානය (කනගාවා)|නකයාමා දුම්රිය ස්ථානය]] (දුම්රිය ස්ථාන දෙකෙහිම සිට සත්වෝද්‍යානය දක්වා බස් රථයක් ඇත.) == බාහිර සබැඳි == {{Portal|ජපානය|සතුන්}} * [http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/ නිල වෙබ් අඩවිය] {{in lang|ja}} {{ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන}} {{authority control}} [[Category:1999 ජපානයේ ආරම්භ කළ දේ]] [[Category:ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන]] [[Category:යොකොහාමා හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ]] [[Category:යොකොහාමා හි සංචාරක ආකර්ෂණ]] [[Category:කනගාවා ප්‍රාන්තයේ උද්‍යාන සහ උයන්]] [[Category:1999 දී ස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] 6yreqzyd23nvduu6vc9ck138eaqvbt2 788172 788170 2026-04-23T09:25:01Z Lee 85 788172 wikitext text/x-wiki {{Short description|යොකොහාමා, ජපානයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානය}} {{Expand language|topic=|langcode=ja|otherarticle=よこはま動物園ズーラシア|date=ජූලි 2022}} {{Infobox zoo |zoo_name=යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය (සූරාසියා) |logo= |logo_width=200px |logo_caption= |image= |image_caption=සූරාසියාවට ඇතුළුවීම |date_opened=1999 අප්‍රේල් 24 |location=1175-1 කමිෂිරානේ-චෝ, [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]], [[යොකොහාමා]], [[කනගාවා ප්‍රාන්තය]], [[ජපානය]] 〒220-0032 |area={{Convert|53.3|ha|acre}} |coordinates={{Coord|35.446556|N|139.622873|E|format=dms|display=inline,title}} |num_animals= 570 (2025), 747 (2015) |num_species= 100 |exhibits= |annual_visitors= 1,220,000 (2015) |members=යොකොහාමා නගර පාරිසරික දෙපාර්තමේන්තුව,<br /> [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය|JAZA]] |website= {{URL|http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/}} {{in lang|ja}} | module ={{Infobox Chinese | child= yes | kanji = よこはま動物園ズーラシア | romaji = Yokohama doubutsuen Zūrashia | hiragana = よこはま どうぶつえん　ずーらしあ | katakana = ヨコハマ ドウブツエン　ズーラシア }} }} {{nihongo|'''යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය'''|よこはま動物園ズーラシア|යොකොහාමා සූරාසියා}} යනු 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලද සහ යොකොහාමා දෞබුට්සුනෝ-මෝරි උද්‍යානයේ, [[යොකොහාමා]] නගරයේ [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. "Zoorasia" (සූරාසියා) යන නම "Zoo" (සත්වෝද්‍යානය) සහ "Eurasia" (යුරේසියාව) යන වචන සංයෝගයකින් බිහි වූ අතර, 1996 සරත් සෘතුවේ මහජන තරඟයකින් එය තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම සත්වෝද්‍යානය {{convert|53.3|ha|acre}} ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර විවිධ විශේෂ 100 කට අයත් සතුන් 570 ක් පමණ වාසය කරයි (2015 දී සතුන් 747 ක් සිටි නමුත් පසුව සංඛ්‍යාව වෙනස් වී ඇත). එය උදෑසන 9:30 සිට සවස 4:30 දක්වා විවෘතව ඇති අතර අඟහරුවාදා දිනවල වසා ඇත. මෙම සත්වෝද්‍යානය යොකොහාමා සත්වෝද්‍යාන භාරය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය]] (JAZA) හි සාමාජිකයෙකි.<ref name="JAZA">{{cite web |title=JAZA Member Zoos |url=https://www.jaza.jp/en/members/zoo |publisher=Japanese Association of Zoos and Aquariums |access-date=2025-04-23}}</ref> == ඉතිහාසය == 1980 දී, එවකට යොකොහාමා නගරාධිපති හොසාටෝ මිචිකාසිගේ උපදෙස් පරිදි, පැරණි නොගෙයාමා සත්වෝද්‍යානය ගිනි අනතුරු අවදානම් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා තිබූ නිසා එය ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කරන ලදී. ඒ සඳහා නව ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.<ref name="construction">{{cite journal |title=Yokohama Zoological Garden Construction Project |journal=Yokohama City Quarterly Report |volume=145 |date=2001 |pages=12-18}}</ref> යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලදී. එය ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ඔකාපි''' සතුන් ප්‍රදර්ශනය කළේය.<ref name="okapi">{{cite web |title=Zoorasia Guide Book |publisher=Yokohama City Government |year=2000 |id=NDL Collection}}</ref> 2009 දී "චිම්පන්සි වනය" විවෘත කරන ලදී. 2013 දී එය කෞතුකාගාරයට සමාන පහසුකමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 2015 අප්‍රේල් 22 වන දින "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපය සම්පූර්ණයෙන් විවෘත කිරීමත් සමඟ සත්වෝද්‍යානයේ සැලසුම්ගත සියලු කලාප 8 ම විවෘත විය. 2016 ඔක්තෝබර් 10 වන දින මුළු පැමිණෙන්නන් සංඛ්‍යාව මිලියන 20 ක් ඉක්මවා ගියේය. 2021 දී, ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලෙකු''' (Tsushima leopard cat) කෘත්‍රිම සංසේචනයෙන් බෝ කිරීමට මෙම සත්වෝද්‍යානය සමත් විය. == විද්‍යාත්මක දායකත්වය සහ පර්යේෂණ == යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා ක්‍රියාකාරීව දායක වන ආයතනයක් ලෙස සැලකේ. 2022 අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම සත්වෝද්‍යානයේ පර්යේෂකයන් සම-කර්තෘත්වය දරන විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශන ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් වේ.<ref name="research">{{cite journal |last1=Matsuzawa |first1=T. |last2=Tanaka |first2=M. |title=Quantifying the 60-Year Contribution of Japanese Zoos and Aquariums to Peer-Reviewed Scientific Research |journal=Animals |publisher=MDPI |date=2022 |volume=12 |issue=5 |page=598 |doi=10.3390/ani12050598 |doi-access=free}}</ref> සත්වෝද්‍යානය '''ජපානයේ විශාලතම අභිජනන මධ්‍යස්ථානයක්''' ද වන නමුත් එම කොටස මහජනයාට විවෘත නොවේ. දුර්ලභ විශේෂ සංරක්ෂණය සඳහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ. == අමුත්තන්ගේ අත්දැකීම් == 2020 අධ්‍යයනයකට අනුව, සූරාසියාවේ විවිධ ප්‍රදර්ශන කලාප හරහා අමුත්තන්ගේ තෘප්තිය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වන බව සොයාගෙන ඇත. ජපන් ග්‍රාමාන්තරය සහ උපනාර්තික වනාන්තරය ඉහළම තෘප්තිය ලබා ඇති අතර, සමහර නිවර්තන කලාප සාපේක්ෂව අඩු තෘප්තියක් පෙන්නුම් කර ඇත.<ref name="visitor">{{cite journal |last1=Yamamoto |first1=K. |last2=Sato |first2=R. |title=Visitor Satisfaction and Management Operational Issues of Each Exhibition Zone at the Zoo: A Case Study of Zoorasia |journal=Journal of The Japanese Institute of Landscape Architecture |date=2020 |volume=83 |issue=5 |pages=597-602 |doi=10.5632/jila.83.597}}</ref> == විශේෂාංග == "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපයේ '''මිශ්‍ර ප්‍රදර්ශනයක්''' ඇත. එහිදී ජිරාෆ්, චීටා, සහ එලන්ඩ් යන සතුන් එකට ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. මෙමගින් චීටාවන් ජිරාෆ්වරුන්ගෙන් සැඟවී සිටින ස්වභාවික තත්වය නිරූපණය කෙරේ. සත්වෝද්‍යානය "බාලි මයිනා" සහ "කන්මුරි සුදු මැග්පි" (カンムリシロムク) වැනි විශේෂ සඳහා වනයට නැවත හැරවීමේ ව්‍යාපෘති සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. === රාත්‍රී සිදුවීම් === 2001 වසරේ සිට, සූරාසියාව වාර්ෂිකව "Night ZOORASIA" රාත්‍රී සිදුවීම පවත්වයි. මෙම අවස්ථාවට අමුත්තන්ට රාත්‍රී කාලයේ සතුන්ගේ හැසිරීම් නැරඹීමට සහ විශේෂ රාත්‍රී ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලැබේ.<ref name="night">{{cite web |title=Let's enjoy the zoo at night: Night ZOORASIA |url=https://en.city.yokohama.lg.jp/city-info/koho-kocho/koho/insatsubutsu/koyoko/shiban/saihakken/202308.html |publisher=City of Yokohama |date=2023-08-01 |access-date=2025-04-23}}</ref> == කලාප සහ සතුන් == සත්වෝද්‍යානය විවිධ තේමා කලාප 8 කට බෙදා ඇත.<ref name="japantravel">{{Cite web |title=Guide to Visiting Zoorasia - Yokohama, Kanagawa |url=https://en.japantravel.com/kanagawa/zoorasia/58924 |access-date=2022-04-05 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> === ආසියානු නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ආසියාතික අලියා]] * [[ආසියාතික සිංහයා]] * [[බාලි මයිනා]] * [[බෝර්නියානු ඔරංඔටන්]] * [[වලාකුළු දිවියා]] * [[ෆ්රැන්සොයිස් ලැන්ගූර්]] * [[සිංහ වල්ග සහිත මැකක්]] * [[මැලේ ටැපීර්]] * [[පයිලේටඩ් ගිබන්]] * [[සුමාත්‍රා කොටියා]] {{colend}} === උපනාර්තික වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අමූර් දිවියා]] * [[යුරේසියානු දිය බල්ලා]] (ඕටර්) * [[ගෝල්ඩන් ටේකින්]] * [[හුම්බෝල්ට් පෙන්ගුවින්]] * [[මැන්ඩරින් තාරා]] * [[ධ්‍රැව වලසා]] * [[රතු පැන්ඩා]] * [[හිම බකමූණ]] * [[දකුණු අප්‍රිකානු ලොම් මුද්රාව]] {{colend}} === ඕෂනියානු තෘණ භූමිය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[එමූ]] * [[ගුඩ්ෆෙලෝගේ ගස් මෙල්ලා]] * [[රතු කangaroo]] {{colend}} === මධ්‍යම ආසියානු කඳුකරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ඩෝල්]] (ආසියාතික වල් බල්ලා) * [[ප්‍රොබොස්කිස් වඳුරා]] * [[ටිබෙට් මැකක්]] {{colend}} === ජපන් ග්‍රාමාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ජපන් බැජර්]] * [[ජපන් කළු වලසා]] * [[ජපන් මැකක්]] * [[ජපන් රතු නරියා]] * [[ජපන් සුදු කොකා]] * [[රතු ඔටුනු සහිත කොකා]] * [[ටනුකි]] (ජපන් රකූන් බල්ලා) * [[ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලා]] * [[සුදු ගෙල කොකා]] {{colend}} === ඇමසන් නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[බුෂ් බල්ලා]] * [[යෝධ කුහුඹු කන්නා]] * [[දකුණු කෝටි]] * [[කණ්ණාඩි වලසා]] * [[ලොම් වඳුරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු නිවර්තන වැසි වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[චිම්පන්සි]] * [[කිරුළු ඉත්තෑවා]] * [[ඔකාපි]] * [[රතු ගං ඌරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු සැවානා === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අප්‍රිකානු සිංහයා]] * [[අප්‍රිකානු වල් බල්ලා]] * [[බැටෙලියර්]] * [[හිවලා]] * [[සාමාන්‍ය ඊලන්ඩ්]] * [[ඩ්‍රොමෙඩරි ඔටුවා]] * [[නැගෙනහිර කළු-සුදු කොලොබස්]] * [[නැගෙනහිර කළු රයිනෝසිරස්]] * [[මීර්කැට්]] * [[ජාල ගෙල සහිත ජිරාෆ්]] * [[පාෂාණ හයිරැක්ස්]] * [[දකුණු බිම් අං කුරුල්ලා]] {{colend}} == සටහන් සහ මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == ප්‍රවේශය == * [[සොටෙට්සු දුම්රිය]]: [[ට්සුරුගාමින් දුම්රිය ස්ථානය]] * [[JR නැගෙනහිර]], [[යොකොහාමා නගර භූගත දුම්රිය]]: [[නකයාමා දුරම්රිය ස්ථානය (කනගාවා)|නකයාමා දුම්රිය ස්ථානය]] (දුම්රිය ස්ථාන දෙකෙහිම සිට සත්වෝද්‍යානය දක්වා බස් රථයක් ඇත.) == බාහිර සබැඳි == {{Portal|ජපානය|සතුන්}} * [http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/ නිල වෙබ් අඩවිය] {{in lang|ja}} * [https://www.jaza.jp/en/members/zoo JAZA සාමාජික පිටුව] {{in lang|en}} {{ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන}} {{authority control}} [[Category:1999 ජපානයේ ආරම්භ කළ දේ]] [[Category:ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන]] [[Category:යොකොහාමා හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ]] [[Category:යොකොහාමා හි සංචාරක ආකර්ෂණ]] [[Category:කනගාවා ප්‍රාන්තයේ උද්‍යාන සහ උයන්]] [[Category:1999 දී ස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] s8w6tbx9g0qkz9g2fza5kl3kxxajto2 788173 788172 2026-04-23T09:25:33Z Lee 85 Lee විසින් [[Yokohama Zoo]] සිට [[යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788172 wikitext text/x-wiki {{Short description|යොකොහාමා, ජපානයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානය}} {{Expand language|topic=|langcode=ja|otherarticle=よこはま動物園ズーラシア|date=ජූලි 2022}} {{Infobox zoo |zoo_name=යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය (සූරාසියා) |logo= |logo_width=200px |logo_caption= |image= |image_caption=සූරාසියාවට ඇතුළුවීම |date_opened=1999 අප්‍රේල් 24 |location=1175-1 කමිෂිරානේ-චෝ, [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]], [[යොකොහාමා]], [[කනගාවා ප්‍රාන්තය]], [[ජපානය]] 〒220-0032 |area={{Convert|53.3|ha|acre}} |coordinates={{Coord|35.446556|N|139.622873|E|format=dms|display=inline,title}} |num_animals= 570 (2025), 747 (2015) |num_species= 100 |exhibits= |annual_visitors= 1,220,000 (2015) |members=යොකොහාමා නගර පාරිසරික දෙපාර්තමේන්තුව,<br /> [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය|JAZA]] |website= {{URL|http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/}} {{in lang|ja}} | module ={{Infobox Chinese | child= yes | kanji = よこはま動物園ズーラシア | romaji = Yokohama doubutsuen Zūrashia | hiragana = よこはま どうぶつえん　ずーらしあ | katakana = ヨコハマ ドウブツエン　ズーラシア }} }} {{nihongo|'''යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය'''|よこはま動物園ズーラシア|යොකොහාමා සූරාසියා}} යනු 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලද සහ යොකොහාමා දෞබුට්සුනෝ-මෝරි උද්‍යානයේ, [[යොකොහාමා]] නගරයේ [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. "Zoorasia" (සූරාසියා) යන නම "Zoo" (සත්වෝද්‍යානය) සහ "Eurasia" (යුරේසියාව) යන වචන සංයෝගයකින් බිහි වූ අතර, 1996 සරත් සෘතුවේ මහජන තරඟයකින් එය තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම සත්වෝද්‍යානය {{convert|53.3|ha|acre}} ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර විවිධ විශේෂ 100 කට අයත් සතුන් 570 ක් පමණ වාසය කරයි (2015 දී සතුන් 747 ක් සිටි නමුත් පසුව සංඛ්‍යාව වෙනස් වී ඇත). එය උදෑසන 9:30 සිට සවස 4:30 දක්වා විවෘතව ඇති අතර අඟහරුවාදා දිනවල වසා ඇත. මෙම සත්වෝද්‍යානය යොකොහාමා සත්වෝද්‍යාන භාරය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය]] (JAZA) හි සාමාජිකයෙකි.<ref name="JAZA">{{cite web |title=JAZA Member Zoos |url=https://www.jaza.jp/en/members/zoo |publisher=Japanese Association of Zoos and Aquariums |access-date=2025-04-23}}</ref> == ඉතිහාසය == 1980 දී, එවකට යොකොහාමා නගරාධිපති හොසාටෝ මිචිකාසිගේ උපදෙස් පරිදි, පැරණි නොගෙයාමා සත්වෝද්‍යානය ගිනි අනතුරු අවදානම් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා තිබූ නිසා එය ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කරන ලදී. ඒ සඳහා නව ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.<ref name="construction">{{cite journal |title=Yokohama Zoological Garden Construction Project |journal=Yokohama City Quarterly Report |volume=145 |date=2001 |pages=12-18}}</ref> යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලදී. එය ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ඔකාපි''' සතුන් ප්‍රදර්ශනය කළේය.<ref name="okapi">{{cite web |title=Zoorasia Guide Book |publisher=Yokohama City Government |year=2000 |id=NDL Collection}}</ref> 2009 දී "චිම්පන්සි වනය" විවෘත කරන ලදී. 2013 දී එය කෞතුකාගාරයට සමාන පහසුකමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 2015 අප්‍රේල් 22 වන දින "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපය සම්පූර්ණයෙන් විවෘත කිරීමත් සමඟ සත්වෝද්‍යානයේ සැලසුම්ගත සියලු කලාප 8 ම විවෘත විය. 2016 ඔක්තෝබර් 10 වන දින මුළු පැමිණෙන්නන් සංඛ්‍යාව මිලියන 20 ක් ඉක්මවා ගියේය. 2021 දී, ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලෙකු''' (Tsushima leopard cat) කෘත්‍රිම සංසේචනයෙන් බෝ කිරීමට මෙම සත්වෝද්‍යානය සමත් විය. == විද්‍යාත්මක දායකත්වය සහ පර්යේෂණ == යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා ක්‍රියාකාරීව දායක වන ආයතනයක් ලෙස සැලකේ. 2022 අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම සත්වෝද්‍යානයේ පර්යේෂකයන් සම-කර්තෘත්වය දරන විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශන ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් වේ.<ref name="research">{{cite journal |last1=Matsuzawa |first1=T. |last2=Tanaka |first2=M. |title=Quantifying the 60-Year Contribution of Japanese Zoos and Aquariums to Peer-Reviewed Scientific Research |journal=Animals |publisher=MDPI |date=2022 |volume=12 |issue=5 |page=598 |doi=10.3390/ani12050598 |doi-access=free}}</ref> සත්වෝද්‍යානය '''ජපානයේ විශාලතම අභිජනන මධ්‍යස්ථානයක්''' ද වන නමුත් එම කොටස මහජනයාට විවෘත නොවේ. දුර්ලභ විශේෂ සංරක්ෂණය සඳහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ. == අමුත්තන්ගේ අත්දැකීම් == 2020 අධ්‍යයනයකට අනුව, සූරාසියාවේ විවිධ ප්‍රදර්ශන කලාප හරහා අමුත්තන්ගේ තෘප්තිය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වන බව සොයාගෙන ඇත. ජපන් ග්‍රාමාන්තරය සහ උපනාර්තික වනාන්තරය ඉහළම තෘප්තිය ලබා ඇති අතර, සමහර නිවර්තන කලාප සාපේක්ෂව අඩු තෘප්තියක් පෙන්නුම් කර ඇත.<ref name="visitor">{{cite journal |last1=Yamamoto |first1=K. |last2=Sato |first2=R. |title=Visitor Satisfaction and Management Operational Issues of Each Exhibition Zone at the Zoo: A Case Study of Zoorasia |journal=Journal of The Japanese Institute of Landscape Architecture |date=2020 |volume=83 |issue=5 |pages=597-602 |doi=10.5632/jila.83.597}}</ref> == විශේෂාංග == "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපයේ '''මිශ්‍ර ප්‍රදර්ශනයක්''' ඇත. එහිදී ජිරාෆ්, චීටා, සහ එලන්ඩ් යන සතුන් එකට ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. මෙමගින් චීටාවන් ජිරාෆ්වරුන්ගෙන් සැඟවී සිටින ස්වභාවික තත්වය නිරූපණය කෙරේ. සත්වෝද්‍යානය "බාලි මයිනා" සහ "කන්මුරි සුදු මැග්පි" (カンムリシロムク) වැනි විශේෂ සඳහා වනයට නැවත හැරවීමේ ව්‍යාපෘති සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. === රාත්‍රී සිදුවීම් === 2001 වසරේ සිට, සූරාසියාව වාර්ෂිකව "Night ZOORASIA" රාත්‍රී සිදුවීම පවත්වයි. මෙම අවස්ථාවට අමුත්තන්ට රාත්‍රී කාලයේ සතුන්ගේ හැසිරීම් නැරඹීමට සහ විශේෂ රාත්‍රී ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලැබේ.<ref name="night">{{cite web |title=Let's enjoy the zoo at night: Night ZOORASIA |url=https://en.city.yokohama.lg.jp/city-info/koho-kocho/koho/insatsubutsu/koyoko/shiban/saihakken/202308.html |publisher=City of Yokohama |date=2023-08-01 |access-date=2025-04-23}}</ref> == කලාප සහ සතුන් == සත්වෝද්‍යානය විවිධ තේමා කලාප 8 කට බෙදා ඇත.<ref name="japantravel">{{Cite web |title=Guide to Visiting Zoorasia - Yokohama, Kanagawa |url=https://en.japantravel.com/kanagawa/zoorasia/58924 |access-date=2022-04-05 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> === ආසියානු නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ආසියාතික අලියා]] * [[ආසියාතික සිංහයා]] * [[බාලි මයිනා]] * [[බෝර්නියානු ඔරංඔටන්]] * [[වලාකුළු දිවියා]] * [[ෆ්රැන්සොයිස් ලැන්ගූර්]] * [[සිංහ වල්ග සහිත මැකක්]] * [[මැලේ ටැපීර්]] * [[පයිලේටඩ් ගිබන්]] * [[සුමාත්‍රා කොටියා]] {{colend}} === උපනාර්තික වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අමූර් දිවියා]] * [[යුරේසියානු දිය බල්ලා]] (ඕටර්) * [[ගෝල්ඩන් ටේකින්]] * [[හුම්බෝල්ට් පෙන්ගුවින්]] * [[මැන්ඩරින් තාරා]] * [[ධ්‍රැව වලසා]] * [[රතු පැන්ඩා]] * [[හිම බකමූණ]] * [[දකුණු අප්‍රිකානු ලොම් මුද්රාව]] {{colend}} === ඕෂනියානු තෘණ භූමිය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[එමූ]] * [[ගුඩ්ෆෙලෝගේ ගස් මෙල්ලා]] * [[රතු කangaroo]] {{colend}} === මධ්‍යම ආසියානු කඳුකරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ඩෝල්]] (ආසියාතික වල් බල්ලා) * [[ප්‍රොබොස්කිස් වඳුරා]] * [[ටිබෙට් මැකක්]] {{colend}} === ජපන් ග්‍රාමාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ජපන් බැජර්]] * [[ජපන් කළු වලසා]] * [[ජපන් මැකක්]] * [[ජපන් රතු නරියා]] * [[ජපන් සුදු කොකා]] * [[රතු ඔටුනු සහිත කොකා]] * [[ටනුකි]] (ජපන් රකූන් බල්ලා) * [[ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලා]] * [[සුදු ගෙල කොකා]] {{colend}} === ඇමසන් නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[බුෂ් බල්ලා]] * [[යෝධ කුහුඹු කන්නා]] * [[දකුණු කෝටි]] * [[කණ්ණාඩි වලසා]] * [[ලොම් වඳුරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු නිවර්තන වැසි වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[චිම්පන්සි]] * [[කිරුළු ඉත්තෑවා]] * [[ඔකාපි]] * [[රතු ගං ඌරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු සැවානා === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අප්‍රිකානු සිංහයා]] * [[අප්‍රිකානු වල් බල්ලා]] * [[බැටෙලියර්]] * [[හිවලා]] * [[සාමාන්‍ය ඊලන්ඩ්]] * [[ඩ්‍රොමෙඩරි ඔටුවා]] * [[නැගෙනහිර කළු-සුදු කොලොබස්]] * [[නැගෙනහිර කළු රයිනෝසිරස්]] * [[මීර්කැට්]] * [[ජාල ගෙල සහිත ජිරාෆ්]] * [[පාෂාණ හයිරැක්ස්]] * [[දකුණු බිම් අං කුරුල්ලා]] {{colend}} == සටහන් සහ මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == ප්‍රවේශය == * [[සොටෙට්සු දුම්රිය]]: [[ට්සුරුගාමින් දුම්රිය ස්ථානය]] * [[JR නැගෙනහිර]], [[යොකොහාමා නගර භූගත දුම්රිය]]: [[නකයාමා දුරම්රිය ස්ථානය (කනගාවා)|නකයාමා දුම්රිය ස්ථානය]] (දුම්රිය ස්ථාන දෙකෙහිම සිට සත්වෝද්‍යානය දක්වා බස් රථයක් ඇත.) == බාහිර සබැඳි == {{Portal|ජපානය|සතුන්}} * [http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/ නිල වෙබ් අඩවිය] {{in lang|ja}} * [https://www.jaza.jp/en/members/zoo JAZA සාමාජික පිටුව] {{in lang|en}} {{ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන}} {{authority control}} [[Category:1999 ජපානයේ ආරම්භ කළ දේ]] [[Category:ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන]] [[Category:යොකොහාමා හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ]] [[Category:යොකොහාමා හි සංචාරක ආකර්ෂණ]] [[Category:කනගාවා ප්‍රාන්තයේ උද්‍යාන සහ උයන්]] [[Category:1999 දී ස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] s8w6tbx9g0qkz9g2fza5kl3kxxajto2 788176 788173 2026-04-23T09:31:12Z Lee 85 සිතියම සහ සේයාරුව 788176 wikitext text/x-wiki {{Short description|යොකොහාමා, ජපානයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානය}} {{Expand language|topic=|langcode=ja|otherarticle=よこはま動物園ズーラシア|date=ජූලි 2022}} {{Infobox zoo |zoo_name=යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය (සූරාසියා) |logo= |logo_width= |logo_caption= |image=Zoorasia100403.JPG |image_caption=සූරාසියාවේ ප්‍රධාන දොරටුව |image_width=250 |date_opened=1999 අප්‍රේල් 24 |location=1175-1 කමිෂිරානේ-චෝ, [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]], [[යොකොහාමා]], [[කනගාවා ප්‍රාන්තය]], [[ජපානය]] 〒220-0032 |area={{Convert|53.3|ha|acre}} |coordinates={{Coord|35.446556|N|139.622873|E|format=dms|display=inline,title}} |mapframe=yes |mapframe-zoom=12 |mapframe-width=250 |mapframe-height=200 |num_animals= 570 (2025), 747 (2015) |num_species= 100 |exhibits= |annual_visitors= 1,220,000 (2015) |members=යොකොහාමා නගර පාරිසරික දෙපාර්තමේන්තුව,<br /> [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය|JAZA]] |website= {{URL|http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/}} {{in lang|ja}} | module ={{Infobox Chinese | child= yes | kanji = よこはま動物園ズーラシア | romaji = Yokohama doubutsuen Zūrashia | hiragana = よこはま どうぶつえん　ずーらしあ | katakana = ヨコハマ ドウブツエン　ズーラシア }} }} {{nihongo|'''යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය'''|よこはま動物園ズーラシア|යොකොහාමා සූරාසියා}} යනු 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලද සහ යොකොහාමා දෞබුට්සුනෝ-මෝරි උද්‍යානයේ, [[යොකොහාමා]] නගරයේ [[අසාහි-කු, යොකොහාමා|අසාහි-කු]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. "Zoorasia" (සූරාසියා) යන නම "Zoo" (සත්වෝද්‍යානය) සහ "Eurasia" (යුරේසියාව) යන වචන සංයෝගයකින් බිහි වූ අතර, 1996 සරත් සෘතුවේ මහජන තරඟයකින් එය තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම සත්වෝද්‍යානය {{convert|53.3|ha|acre}} ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර විවිධ විශේෂ 100 කට අයත් සතුන් 570 ක් පමණ වාසය කරයි (2015 දී සතුන් 747 ක් සිටි නමුත් පසුව සංඛ්‍යාව වෙනස් වී ඇත). එය උදෑසන 9:30 සිට සවස 4:30 දක්වා විවෘතව ඇති අතර අඟහරුවාදා දිනවල වසා ඇත. මෙම සත්වෝද්‍යානය යොකොහාමා සත්වෝද්‍යාන භාරය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර [[ජපන් සත්වෝද්‍යාන හා මත්ස්‍යාගාර සංගමය]] (JAZA) හි සාමාජිකයෙකි.<ref name="JAZA">{{cite web |title=JAZA Member Zoos |url=https://www.jaza.jp/en/members/zoo |publisher=Japanese Association of Zoos and Aquariums |access-date=2025-04-23}}</ref> == ඉතිහාසය == 1980 දී, එවකට යොකොහාමා නගරාධිපති හොසාටෝ මිචිකාසිගේ උපදෙස් පරිදි, පැරණි නොගෙයාමා සත්වෝද්‍යානය ගිනි අනතුරු අවදානම් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා තිබූ නිසා එය ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කරන ලදී. ඒ සඳහා නව ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.<ref name="construction">{{cite journal |title=Yokohama Zoological Garden Construction Project |journal=Yokohama City Quarterly Report |volume=145 |date=2001 |pages=12-18}}</ref> යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය 1999 අප්‍රේල් 24 වන දින විවෘත කරන ලදී. එය ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ඔකාපි''' සතුන් ප්‍රදර්ශනය කළේය.<ref name="okapi">{{cite web |title=Zoorasia Guide Book |publisher=Yokohama City Government |year=2000 |id=NDL Collection}}</ref> 2009 දී "චිම්පන්සි වනය" විවෘත කරන ලදී. 2013 දී එය කෞතුකාගාරයට සමාන පහසුකමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 2015 අප්‍රේල් 22 වන දින "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපය සම්පූර්ණයෙන් විවෘත කිරීමත් සමඟ සත්වෝද්‍යානයේ සැලසුම්ගත සියලු කලාප 8 ම විවෘත විය. 2016 ඔක්තෝබර් 10 වන දින මුළු පැමිණෙන්නන් සංඛ්‍යාව මිලියන 20 ක් ඉක්මවා ගියේය. 2021 දී, ජපානයේ ප්‍රථම වරට '''ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලෙකු''' (Tsushima leopard cat) කෘත්‍රිම සංසේචනයෙන් බෝ කිරීමට මෙම සත්වෝද්‍යානය සමත් විය. == විද්‍යාත්මක දායකත්වය සහ පර්යේෂණ == යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා ක්‍රියාකාරීව දායක වන ආයතනයක් ලෙස සැලකේ. 2022 අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම සත්වෝද්‍යානයේ පර්යේෂකයන් සම-කර්තෘත්වය දරන විද්‍යාත්මක ප්‍රකාශන ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන අතර සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් වේ.<ref name="research">{{cite journal |last1=Matsuzawa |first1=T. |last2=Tanaka |first2=M. |title=Quantifying the 60-Year Contribution of Japanese Zoos and Aquariums to Peer-Reviewed Scientific Research |journal=Animals |publisher=MDPI |date=2022 |volume=12 |issue=5 |page=598 |doi=10.3390/ani12050598 |doi-access=free}}</ref> සත්වෝද්‍යානය '''ජපානයේ විශාලතම අභිජනන මධ්‍යස්ථානයක්''' ද වන නමුත් එම කොටස මහජනයාට විවෘත නොවේ. දුර්ලභ විශේෂ සංරක්ෂණය සඳහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ. == අමුත්තන්ගේ අත්දැකීම් == 2020 අධ්‍යයනයකට අනුව, සූරාසියාවේ විවිධ ප්‍රදර්ශන කලාප හරහා අමුත්තන්ගේ තෘප්තිය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වන බව සොයාගෙන ඇත. ජපන් ග්‍රාමාන්තරය සහ උපනාර්තික වනාන්තරය ඉහළම තෘප්තිය ලබා ඇති අතර, සමහර නිවර්තන කලාප සාපේක්ෂව අඩු තෘප්තියක් පෙන්නුම් කර ඇත.<ref name="visitor">{{cite journal |last1=Yamamoto |first1=K. |last2=Sato |first2=R. |title=Visitor Satisfaction and Management Operational Issues of Each Exhibition Zone at the Zoo: A Case Study of Zoorasia |journal=Journal of The Japanese Institute of Landscape Architecture |date=2020 |volume=83 |issue=5 |pages=597-602 |doi=10.5632/jila.83.597}}</ref> == විශේෂාංග == "අප්‍රිකානු සැවානා" කලාපයේ '''මිශ්‍ර ප්‍රදර්ශනයක්''' ඇත. එහිදී ජිරාෆ්, චීටා, සහ එලන්ඩ් යන සතුන් එකට ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. මෙමගින් චීටාවන් ජිරාෆ්වරුන්ගෙන් සැඟවී සිටින ස්වභාවික තත්වය නිරූපණය කෙරේ. සත්වෝද්‍යානය "බාලි මයිනා" සහ "කන්මුරි සුදු මැග්පි" (カンムリシロムク) වැනි විශේෂ සඳහා වනයට නැවත හැරවීමේ ව්‍යාපෘති සඳහා ද ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. === රාත්‍රී සිදුවීම් === 2001 වසරේ සිට, සූරාසියාව වාර්ෂිකව "Night ZOORASIA" රාත්‍රී සිදුවීම පවත්වයි. මෙම අවස්ථාවට අමුත්තන්ට රාත්‍රී කාලයේ සතුන්ගේ හැසිරීම් නැරඹීමට සහ විශේෂ රාත්‍රී ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලැබේ.<ref name="night">{{cite web |title=Let's enjoy the zoo at night: Night ZOORASIA |url=https://en.city.yokohama.lg.jp/city-info/koho-kocho/koho/insatsubutsu/koyoko/shiban/saihakken/202308.html |publisher=City of Yokohama |date=2023-08-01 |access-date=2025-04-23}}</ref> == කලාප සහ සතුන් == සත්වෝද්‍යානය විවිධ තේමා කලාප 8 කට බෙදා ඇත.<ref name="japantravel">{{Cite web |title=Guide to Visiting Zoorasia - Yokohama, Kanagawa |url=https://en.japantravel.com/kanagawa/zoorasia/58924 |access-date=2022-04-05 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> === ආසියානු නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ආසියාතික අලියා]] * [[ආසියාතික සිංහයා]] * [[බාලි මයිනා]] * [[බෝර්නියානු ඔරංඔටන්]] * [[වලාකුළු දිවියා]] * [[ෆ්රැන්සොයිස් ලැන්ගූර්]] * [[සිංහ වල්ග සහිත මැකක්]] * [[මැලේ ටැපීර්]] * [[පයිලේටඩ් ගිබන්]] * [[සුමාත්‍රා කොටියා]] {{colend}} === උපනාර්තික වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අමූර් දිවියා]] * [[යුරේසියානු දිය බල්ලා]] (ඕටර්) * [[ගෝල්ඩන් ටේකින්]] * [[හුම්බෝල්ට් පෙන්ගුවින්]] * [[මැන්ඩරින් තාරා]] * [[ධ්‍රැව වලසා]] * [[රතු පැන්ඩා]] * [[හිම බකමූණ]] * [[දකුණු අප්‍රිකානු ලොම් මුද්රාව]] {{colend}} === ඕෂනියානු තෘණ භූමිය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[එමූ]] * [[ගුඩ්ෆෙලෝගේ ගස් මෙල්ලා]] * [[රතු කangaroo]] {{colend}} === මධ්‍යම ආසියානු කඳුකරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ඩෝල්]] (ආසියාතික වල් බල්ලා) * [[ප්‍රොබොස්කිස් වඳුරා]] * [[ටිබෙට් මැකක්]] {{colend}} === ජපන් ග්‍රාමාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[ජපන් බැජර්]] * [[ජපන් කළු වලසා]] * [[ජපන් මැකක්]] * [[ජපන් රතු නරියා]] * [[ජපන් සුදු කොකා]] * [[රතු ඔටුනු සහිත කොකා]] * [[ටනුකි]] (ජපන් රකූන් බල්ලා) * [[ට්සුෂිමා කලාවැදි බළලා]] * [[සුදු ගෙල කොකා]] {{colend}} === ඇමසන් නිවර්තන වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[බුෂ් බල්ලා]] * [[යෝධ කුහුඹු කන්නා]] * [[දකුණු කෝටි]] * [[කණ්ණාඩි වලසා]] * [[ලොම් වඳුරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු නිවර්තන වැසි වනාන්තරය === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[චිම්පන්සි]] * [[කිරුළු ඉත්තෑවා]] * [[ඔකාපි]] * [[රතු ගං ඌරා]] {{colend}} === අප්‍රිකානු සැවානා === '''සතුන්''': {{colbegin}} * [[අප්‍රිකානු සිංහයා]] * [[අප්‍රිකානු වල් බල්ලා]] * [[බැටෙලියර්]] * [[හිවලා]] * [[සාමාන්‍ය ඊලන්ඩ්]] * [[ඩ්‍රොමෙඩරි ඔටුවා]] * [[නැගෙනහිර කළු-සුදු කොලොබස්]] * [[නැගෙනහිර කළු රයිනෝසිරස්]] * [[මීර්කැට්]] * [[ජාල ගෙල සහිත ජිරාෆ්]] * [[පාෂාණ හයිරැක්ස්]] * [[දකුණු බිම් අං කුරුල්ලා]] {{colend}} == සටහන් සහ මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == ප්‍රවේශය == * [[සොටෙට්සු දුම්රිය]]: [[ට්සුරුගාමින් දුම්රිය ස්ථානය]] * [[JR නැගෙනහිර]], [[යොකොහාමා නගර භූගත දුම්රිය]]: [[නකයාමා දුරම්රිය ස්ථානය (කනගාවා)|නකයාමා දුම්රිය ස්ථානය]] (දුම්රිය ස්ථාන දෙකෙහිම සිට සත්වෝද්‍යානය දක්වා බස් රථයක් ඇත.) == බාහිර සබැඳි == {{Portal|ජපානය|සතුන්}} * [http://www.hama-midorinokyokai.or.jp/zoo/zoorasia/ නිල වෙබ් අඩවිය] {{in lang|ja}} * [https://www.jaza.jp/en/members/zoo JAZA සාමාජික පිටුව] {{in lang|en}} {{ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන}} {{authority control}} [[Category:1999 ජපානයේ ආරම්භ කළ දේ]] [[Category:ජපානයේ සත්වෝද්‍යාන]] [[Category:යොකොහාමා හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ]] [[Category:යොකොහාමා හි සංචාරක ආකර්ෂණ]] [[Category:කනගාවා ප්‍රාන්තයේ උද්‍යාන සහ උයන්]] [[Category:1999 දී ස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] sjwewbqqvpreu4q89kpec7k5s0ed9tq 10 193226 788171 2026-04-23T09:18:51Z Lee 85 නිර්මාණය 788171 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:ජපානය තුළ සත්වෝද්‍යාන]] h74okhew5ydp1lzigsu7j8us65k41m6 0 193227 788174 2026-04-23T09:25:33Z Lee 85 Lee විසින් [[Yokohama Zoo]] සිට [[යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788174 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[යොකොහාමා සත්වෝද්‍යානය]] ql361jjyn0lzvmmojrnx57bbcadqlt2 1 193228 788175 2026-04-23T09:26:11Z Lee 85 නිර්මාණය 788175 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb 15 193229 788177 2026-04-23T09:33:09Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Japan geography templates]] 788177 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 985380646 || 2020-10-25T16:53:55Z || Andrybak || <nowiki>change |topic=[[geography of Japan|geography]] and places of [[Japan]]</nowiki> |---- | 985380520 || 2020-10-25T16:53:00Z || Andrybak || <nowiki>rename nomination withdrawn – Undid revision 985215234 by [[Special:Contributions/Andrybak|Andrybak]] ([[User talk:Andrybak|talk]])</nowiki> |---- | 985215234 || 2020-10-24T17:14:37Z || Andrybak || <nowiki>Listed for speedy renaming; see [[WP:CFDS|Categories for discussion/Speedy]].</nowiki> |---- | 985178529 || 2020-10-24T12:47:45Z || Andrybak || <nowiki>create a new template category</nowiki> |} s7i7b4elvlrhqb6ffhcm4ed5cu7d08j 14 193230 788178 2026-04-23T09:33:19Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Japan geography templates]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Japan geography templates|history]]) 788178 wikitext text/x-wiki {{Template category |topic=[[geography of Japan|geography]] and places of [[Japan]] }} [[Category:Japan templates|Geography]] [[Category:Geography templates by country]] lsjntvgwwxylfbqct8m7untssknme2g 15 193231 788179 2026-04-23T09:33:29Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoo templates]] 788179 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1070477583 || 2022-02-07T17:30:32Z || Andrybak || <nowiki>not only navbox</nowiki> |---- | 827068913 || 2018-02-22T16:11:49Z || Allenkong11 || <nowiki></nowiki> |---- | 545298501 || 2013-03-18T23:17:56Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 2 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7102011]]</nowiki> |---- | 533172700 || 2013-01-15T08:24:38Z || Makecat-bot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[vi:Thể loại:Bản mẫu sở thú]]</nowiki> |---- | 506125835 || 2012-08-06T21:03:42Z || باسم || <nowiki>new ar category</nowiki> |---- | 471982912 || 2012-01-18T03:07:24Z || Alan Liefting || <nowiki>removed [[Category:Zoos]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 409502545 || 2011-01-23T05:42:11Z || ZooPro || <nowiki>General Cleanup using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 329731775 || 2009-12-04T20:38:25Z || Funandtrvl || <nowiki>Quick-adding category [[:Category:WikiProject Zoo templates|WikiProject Zoo templates]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 232086900 || 2008-08-15T11:08:10Z || Sardanaphalus || <nowiki>+topic, updating category</nowiki> |---- | 226306531 || 2008-07-17T20:02:10Z || Sardanaphalus || <nowiki>+type using [[Project:AutoWikiBrowser|AWB]]</nowiki> |---- | 203668834 || 2008-04-06T03:40:45Z || Sardanaphalus || <nowiki>created category</nowiki> |} fpu9k66hmqvby8gygp80p2hbkztg0se 14 193232 788180 2026-04-23T09:33:39Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoo templates]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoo templates|history]]) 788180 wikitext text/x-wiki {{template category |topic = [[zoo]]s }} {{DEFAULTSORT:Zoo Templates}} [[Category:Park templates]] [[Category:Animal templates]] [[Category:WikiProject Zoo templates]] mcz55caxr7wh57rllq78g8ehg9uvta1 15 193233 788181 2026-04-23T09:33:49Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Wikipedia categories named after states]] 788181 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1309327250 || 2025-09-03T12:20:32Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 1309249250 || 2025-09-03T00:38:18Z || Jevansen || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Wikipedia category|hidden=yes|container=yes}} {{Eponymous category}} [[Category:Wikipedia categories named after country subdivisions| States]]'</nowiki> |} niqhvyc55wk61ayug9iqcvlgf56d3x4 14 193234 788182 2026-04-23T09:33:59Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Wikipedia categories named after states]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Wikipedia categories named after states|history]]) 788182 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category|hidden=yes|container=yes}} {{Eponymous category}} {{CatAutoTOC}} [[Category:Wikipedia categories named after country subdivisions| States]] r2lkv5f9v95odtj3jukec2utfcnzv1q 15 193235 788183 2026-04-23T09:34:09Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1999 establishments in Japan]] 788183 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1172207380 || 2023-08-25T16:53:00Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 913395791 || 2019-08-31T20:58:45Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[Template:EstcatCountry]] now needs no year parameters, replaced: {{estcatCountry|199|9|Japan}} → {{EstcatCountry|Japan}}}}</nowiki> |---- | 833594858 || 2018-04-01T14:24:18Z || JarBot || <nowiki>Bot:add Commons category</nowiki> |---- | 667741478 || 2015-06-20T08:47:57Z || Tim! || <nowiki>add category using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 453401329 || 2011-10-01T17:56:26Z || Cattus || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{estcatCountry|199|9|Japan}}'</nowiki> |} kybvcj5ew6xgtw5fjskf9zp1dia7uo6 788198 788183 2026-04-23T11:36:47Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 establishments in Japan]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788183 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1172207380 || 2023-08-25T16:53:00Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 913395791 || 2019-08-31T20:58:45Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[Template:EstcatCountry]] now needs no year parameters, replaced: {{estcatCountry|199|9|Japan}} → {{EstcatCountry|Japan}}}}</nowiki> |---- | 833594858 || 2018-04-01T14:24:18Z || JarBot || <nowiki>Bot:add Commons category</nowiki> |---- | 667741478 || 2015-06-20T08:47:57Z || Tim! || <nowiki>add category using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 453401329 || 2011-10-01T17:56:26Z || Cattus || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{estcatCountry|199|9|Japan}}'</nowiki> |} kybvcj5ew6xgtw5fjskf9zp1dia7uo6 14 193236 788185 2026-04-23T09:34:19Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1999 establishments in Japan]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 establishments in Japan|history]]) 788185 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{EstcatCountry|Japan}} [[Category:1999 establishments in Asia|Japan]] jq1rgstf4wdnt50y31sk4x15tslm5se 788196 788185 2026-04-23T11:36:46Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1999 establishments in Japan]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788185 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{EstcatCountry|Japan}} [[Category:1999 establishments in Asia|Japan]] jq1rgstf4wdnt50y31sk4x15tslm5se 15 193237 788186 2026-04-23T09:34:29Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in Yokohama]] 788186 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1321450250 || 2025-11-10T16:33:55Z || Gray eyes || <nowiki>−[[Category:Buildings and structures in Japan by city]]; ±[[Category:Buildings and structures in Kanagawa Prefecture]]→[[Category:Buildings and structures in Kanagawa Prefecture by city]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 959618890 || 2020-05-29T18:15:25Z || Mike Peel || <nowiki>Changing the Commons category from "Category:Structures in Yokohama" to "Category:Buildings in Yokohama"</nowiki> |---- | 880149737 || 2019-01-25T17:45:37Z || Pi bot || <nowiki>Updating the Commons category from "Category:Buildings in Yokohama" to "Category:Structures in Yokohama" to avoid a category redirect</nowiki> |---- | 649999304 || 2015-03-05T15:08:46Z || Jllm06 || <nowiki>new key for [[Category:Buildings and structures in Kanagawa Prefecture]]: " Yokohama" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 649998281 || 2015-03-05T15:00:10Z || Jllm06 || <nowiki>new key for [[Category:Buildings and structures in Kanagawa Prefecture]]: " " using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 548688958 || 2013-04-04T16:39:36Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 3 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q10081841]]</nowiki> |---- | 496198611 || 2012-06-06T00:28:29Z || EmausBot || <nowiki>r2.7.2+) (Robot: Adding [[fa:رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در یوکوهاما]]</nowiki> |---- | 475752170 || 2012-02-08T12:50:59Z || Gray eyes || <nowiki></nowiki> |---- | 465315811 || 2011-12-11T17:55:38Z || Jllm06 || <nowiki>Created category</nowiki> |} r2mhkaxzyb06fvwpvq29rjdyswntf4j 14 193238 788188 2026-04-23T09:34:39Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in Yokohama]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buildings and structures in Yokohama|history]]) 788188 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Buildings in Yokohama}} [[Category:Yokohama]] [[Category:Buildings and structures in Kanagawa Prefecture by city|Yokohama]] ppv75cyj0zolbpikphhke0942fomq9l 15 193239 788189 2026-04-23T09:34:49Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Tourist attractions in Yokohama]] 788189 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1273727048 || 2025-02-03T18:37:56Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Tourist attractions in Japan by city]] to [[:Category:Tourist attractions in Japan by populated place]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 833951646 || 2018-04-03T04:50:00Z || JarBot || <nowiki>Bot:add Commons category</nowiki> |---- | 753963612 || 2016-12-10T01:29:51Z || Cydebot || <nowiki>Bot: Removing CFD templates for completed action</nowiki> |---- | 753963606 || 2016-12-10T01:29:50Z || Cydebot || <nowiki>Cydebot moved page [[Category:Visitor attractions in Yokohama]] to [[Category:Tourist attractions in Yokohama]]: Robot - Speedily moved per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 753948524 || 2016-12-10T00:04:19Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Visitor attractions in Japan by city to [[:Category:Tourist attractions in Japan by city]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 753895195 || 2016-12-09T19:34:11Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Visitor attractions in Kanagawa Prefecture to [[:Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 753106098 || 2016-12-05T05:58:29Z || Armbrust || <nowiki>/* top */nominate for speedy renaming using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 649999366 || 2015-03-05T15:09:22Z || Jllm06 || <nowiki>new key for [[Category:Visitor attractions in Kanagawa Prefecture]]: " " using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 546827526 || 2013-03-25T00:31:29Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 4 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8182658]]</nowiki> |---- | 529810938 || 2012-12-26T09:26:18Z || Makecat-bot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[zh:Category:橫濱市觀光地]]</nowiki> |---- | 496679036 || 2012-06-09T00:31:08Z || JYBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[fa:رده:جاذبه‌های گردشگری یوکوهاما]]</nowiki> |---- | 477443713 || 2012-02-17T22:52:16Z || ZéroBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[ja:Category:横浜市の観光地]], [[ko:분류:요코하마 시의 관광지]]</nowiki> |---- | 465315764 || 2011-12-11T17:55:20Z || Jllm06 || <nowiki>Created category</nowiki> |} g4qjh3kk5xckz2b97xqw0yilzex9yw6 14 193240 788190 2026-04-23T09:34:59Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Tourist attractions in Yokohama]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Tourist attractions in Yokohama|history]]) 788190 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Visitor attractions in Yokohama}} [[Category:Yokohama]] [[Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture| ]] [[Category:Tourist attractions in Japan by populated place|Yokohama]] 6lbmlff4vgw40dvy7a5yiccwuvjmm5c 15 193241 788191 2026-04-23T09:35:09Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] 788191 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1051583153 || 2021-10-24T11:56:07Z || Kanghuitari || <nowiki></nowiki> |---- | 762708979 || 2017-01-30T08:37:17Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 753895212 || 2016-12-09T19:34:17Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Visitor attractions in Kanagawa Prefecture to [[:Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 548619760 || 2013-04-04T06:54:30Z || EmausBot || <nowiki>Bot: Migrating 2 langlinks, now provided by Wikidata on [[d:Q9933970]]</nowiki> |---- | 539853710 || 2013-02-23T06:20:08Z || Makecat-bot || <nowiki>Robot: Adding {{Commons category|Parks in Kanagawa prefecture}}</nowiki> |---- | 464976733 || 2011-12-09T17:11:42Z || Jllm06 || <nowiki>removed [[Category:Gardens in Japan]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 464661738 || 2011-12-07T23:32:33Z || Jllm06 || <nowiki>added [[Category:Geography of Kanagawa Prefecture]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 408530187 || 2011-01-18T04:27:50Z || WikitanvirBot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[ko:분류:가나가와 현의 공원]]</nowiki> |---- | 353890454 || 2010-04-04T11:16:53Z || Ciphers || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Parks in Japan|Kanagawa]] [[Category:Gardens in Japan|Kanagawa]] [[Category:Visitor attractions in Kanagawa Prefecture]] [[ja:Category:神奈川県の...'</nowiki> |} nvb6uij78p3vhe4l0c7jq7um24d7bq0 788202 788191 2026-04-23T11:41:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788191 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1051583153 || 2021-10-24T11:56:07Z || Kanghuitari || <nowiki></nowiki> |---- | 762708979 || 2017-01-30T08:37:17Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 753895212 || 2016-12-09T19:34:17Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Visitor attractions in Kanagawa Prefecture to [[:Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 548619760 || 2013-04-04T06:54:30Z || EmausBot || <nowiki>Bot: Migrating 2 langlinks, now provided by Wikidata on [[d:Q9933970]]</nowiki> |---- | 539853710 || 2013-02-23T06:20:08Z || Makecat-bot || <nowiki>Robot: Adding {{Commons category|Parks in Kanagawa prefecture}}</nowiki> |---- | 464976733 || 2011-12-09T17:11:42Z || Jllm06 || <nowiki>removed [[Category:Gardens in Japan]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 464661738 || 2011-12-07T23:32:33Z || Jllm06 || <nowiki>added [[Category:Geography of Kanagawa Prefecture]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 408530187 || 2011-01-18T04:27:50Z || WikitanvirBot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[ko:분류:가나가와 현의 공원]]</nowiki> |---- | 353890454 || 2010-04-04T11:16:53Z || Ciphers || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Parks in Japan|Kanagawa]] [[Category:Gardens in Japan|Kanagawa]] [[Category:Visitor attractions in Kanagawa Prefecture]] [[ja:Category:神奈川県の...'</nowiki> |} nvb6uij78p3vhe4l0c7jq7um24d7bq0 14 193242 788192 2026-04-23T09:35:19Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture|history]]) 788192 wikitext text/x-wiki Parks and gardens in [[Kanagawa Prefecture]]. {{Commons category|Parks in Kanagawa prefecture}} [[Category:Parks in Japan by prefecture|Kanagawa]] [[Category:Geography of Kanagawa Prefecture]] [[Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture]] jv8epr51rl9rn7zik552maa7qvg6ji4 788200 788192 2026-04-23T11:41:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788192 wikitext text/x-wiki Parks and gardens in [[Kanagawa Prefecture]]. {{Commons category|Parks in Kanagawa prefecture}} [[Category:Parks in Japan by prefecture|Kanagawa]] [[Category:Geography of Kanagawa Prefecture]] [[Category:Tourist attractions in Kanagawa Prefecture]] jv8epr51rl9rn7zik552maa7qvg6ji4 15 193243 788193 2026-04-23T09:35:29Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoos established in 1999]] 788193 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063038089 || 2021-12-31T21:42:59Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895733879 || 2019-05-06T05:26:03Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 611634630 || 2014-06-05T05:32:25Z || TheGGoose || <nowiki>Category creation</nowiki> |} iru6puhse9r2kc5lajx1mk7l8xdh1ut 788206 788193 2026-04-23T11:42:52Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1999]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788193 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063038089 || 2021-12-31T21:42:59Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895733879 || 2019-05-06T05:26:03Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 611634630 || 2014-06-05T05:32:25Z || TheGGoose || <nowiki>Category creation</nowiki> |} iru6puhse9r2kc5lajx1mk7l8xdh1ut 14 193244 788194 2026-04-23T09:35:39Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoos established in 1999]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1999|history]]) 788194 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 788204 788194 2026-04-23T11:42:52Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Zoos established in 1999]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788194 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 14 193245 788195 2026-04-23T11:36:10Z Lee 85 නිර්මාණය 788195 wikitext text/x-wiki {{category redirect|ජපානය තුළ සත්වෝද්‍යාන}} ludglryofwwu4zsjexqpxjlxhutfjq2 14 193246 788197 2026-04-23T11:36:47Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1999 establishments in Japan]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788197 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] hexsz57l2i8355367brxzquzjg11173 788208 788197 2026-04-23T11:43:32Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 788208 wikitext text/x-wiki {{category redirect|ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන}} bi7k76z0l88kd6bqgkt22xxmg36c3jx 15 193247 788199 2026-04-23T11:36:47Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 establishments in Japan]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788199 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ජපානය තුළ 1999 වසර තුළ සංස්ථාපන]] e60yfjc0dmydry0mysm8h9211836lzl 14 193248 788201 2026-04-23T11:41:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788201 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] hfn3abalrzt144qnje6xoaxb5e7e5s6 788209 788201 2026-04-23T11:43:42Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 788209 wikitext text/x-wiki {{category redirect|කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන}} 4k11r3lzahkiecjyeg31azynozi4fr8 15 193249 788203 2026-04-23T11:41:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Parks and gardens in Kanagawa Prefecture]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788203 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:කනගව-කෙන් තුළ වනෝද්‍යාන සහ ගෘහෝද්‍යාන]] 45bd4vjnik01dgmjqwduhkq6com5l5m 14 193250 788205 2026-04-23T11:42:52Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Zoos established in 1999]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788205 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] t2ai9psfjfykq0elp93pr1zcczfedtz 788210 788205 2026-04-23T11:43:52Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 788210 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන}} j7su13b1l7obulh28crla3d44em7do1 15 193251 788207 2026-04-23T11:42:52Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1999]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 788207 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1999 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] dw78hslssixrefcsn9m1wiq0c109wp2