විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk ධර්මපාල විද්‍යාලය 0 23928 789931 736033 2026-05-12T23:32:25Z ~2026-28726-01 78916 789931 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{advert|date=October 2024}}}}{{Infobox School | name = ධර්මපාල විද්‍යාලය | logo = [[ගොනුව:Crest_Dharmapala_Vidyalaya.svg |230px|ධර්මපාල විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය]] | motto = ''තුමෙහි කිච්චං ආතප්පං''([[ධම්මපදය]] තුළ ඇතුළත් බුද්ධ වාක්‍යයකි). | established = 1940 දෙසැම්බර් 8 | type = [[රජයේ පාසැල|රජයේ]] | affiliation = [[බෞද්ධ]] | principal = ආර්.ඒ.මහේෂිකා රූපසිංහ | grades = 1-13 | city = [[පන්නිපිටිය]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} | colors = <font color=maroon>'''මදට පැහැය'''</font> සහ <font color=purple>'''දම් පාට'''</font> | website = http://www.dharmapala.sch.lk }}'''ධර්මපාල විද්‍යාලය''', [[ශ්‍රී ලංකා|ශ්‍රී ලංකාවේ]] පන්නිපිටිය ප්‍රදේශයේ ඇති ජනප්‍රිය මිශ්‍ර පාසලකි. මෙම පාසල පිහිටුවන ලද්දේ වර්ෂ 1942 [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව]] තුළ [[බෞද්ධ]] පාසල් ආරම්භ කිරීමේ පුරෝගාමීයෙක් වූ හා මෙම පාසැල ඉදිකිරීමට තමන්ගේ ඉඩම පරිත්‍යාග කල [[අනගාරික ධර්මපාලතුමා]] විසින්ය.මෙම පාසල ජාතික පාසලක් වන අතර ප්‍රාථමික හා ද්වීතියික අධ්‍යාපන මෙම පාසැලින් ලබාදෙයි. ==අතීතය== ===ඉඩම පරිත්‍යාග කිරීම=== වර්තමානයේ පාසල පවතින ඉඩමේ මුල් හිමිකරු වන්නේ [[අනගාරික ධර්මපාලතුමා]] ය. පසුව මෙම ඉඩම හේවාවිතාරණ පවුල විසින් මහාබෝධි සංගමයට පරිත්‍යාග කල පසු 1940 දී ධර්මපාල විද්‍යාලය පිහිටුවීමට පවරන ලදී. ===අතීතය=== වර්ෂ 1940 දී කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ ශාඛාවක් ලෙස ඉංග්‍රීසි ද්වීතියික අධ්‍යාපන පාසැලක් ලෙස පන්නිපිටියේ පාසැල පිහිටු වීය. මෙම නව පාසැල ධර්මපාල විද්‍යාලය නමින් නම් කෙරිණී.පාසල ආරම්භ කළ දින වැදගත් සිදුවීම් 2 ක් සිදුවිය. එනම් ශ්‍රී දේවමිත්ත ධර්මපාල හිමි අනුස්මරණ ගොඩනැගිල්ල, සෞඛ්‍ය අමාත්‍ය ගරු ඩබ්.ඒ. දි සිල්වා මහතා අතින් විවෘත වීමත් , ධර්මපාල විද්‍යාලය උත්සවාකාර ව , බෞද්ධ පාසල් හි සාමාන්‍ය කළමනාකරු ආචාර්ය වෝල්ටර් විජේනායක මහතා අතින් විවෘත වීමත් සිදුවිය. ධර්මපාල විද්‍යාලය බෞද්ධ පරමවීඥානාර්ථය මගින් පාලනය කල අතර එය කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිගේ ඍජු අධීක්ෂණය යටතේ සිදුවිය. ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් ඉගැන්වීම් 1941 ජනවාරි 8 දින ආරම්භ කළ අතර මෙහි ප්‍රාරම්භාකයා පී.දී.එස්. කුලරත්න මහතා වන අතර පළමු විදුහල්පති ලෙස ආචාර්ය ජේ.ඉ. ජයසූරිය මහතා පත්විය. ==වර්තමානය== මෙම පාසැල තුළ අධ්‍යාපනය ලබන ශිෂ්‍යයින් පිරිස 4200 වන අතර 200 කට අධික ගුරුවරුන් පිරිසක් සේවය කරයි. පාසැල හෙක්ටයාර 67 ක් පුරා පැතිරී ඇති මනරම් පරිසරයකින් යුක්ත වේ.<ref>{{Citation|title=Welcome to Dharmapala Vidyalaya Pannipitiya<!-- Bot generated title -->|url=http://www.dharmapalavidyalaya.info/History/history.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217012401/http://www.dharmapalavidyalaya.info/History/history.htm|access-date=2013-06-03|archive-date=2007-12-17}}</ref> . මෙම පාසැලින් 1 ශ්‍රේණියේ සිට 13 ශ්‍රේණියේ දක්වා අධ්‍යාපනය ලබාදෙයි. == නිවාස == *{{color box|blue}} - Maurya (මෞර්යය) *{{color box|green}} - Nanda (නන්ද) *{{color box|red}} - Shakya (ශාක්‍ය) * {{color box|yellow}} - Soorya (සූර්ය) ==ක්‍රීඩා== ධර්මපාල විද්‍යාලය සහ [[රාහුල විද්‍යාලය]] අතර වාර්ෂික මහා තරඟය වන '''රන් සිංහයන්ගේ සටන''' පාසලේ ප්‍රධානතම ක්‍රීඩා ඉසව්ව වේ.{{Citation needed|date=February 2018}} හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් අනුස්මරණ ක්‍රිකට් තරඟාවලිය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ අධ්‍යාපනයේ නිර්මාතෘ කර්නල් ඕල්කට්තුමාට උපහාර පිණිස ප්‍රමුඛ පෙළේ බෞද්ධ පාසල් අටක ආදි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් අතර වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන ක්‍රිකට් තරඟාවලියකි.<ref>{{Citation |title=Rahula host Dharmapala for 12th Battle of the Golden Lions today |url=https://archives1.dailynews.lk/2023/03/31/sports/300501/rahula-host-dharmapala-12th-battle-golden-lions-today |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007102450/https://archives1.dailynews.lk/2023/03/31/sports/300501/rahula-host-dharmapala-12th-battle-golden-lions-today }}</ref><ref>https://stats.thepapare.com/cricket/match/rahula-college-vs-dharmapala-college-7th-battle-of-the-golden-lions rahula college vs-dharmapala college 7th-battle of the golden lions]</ref> ==ආදි සිසුන්== ===ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය=== මෙම පාසලේ ඉතා ක්‍රියාකාරී ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයක් ඇත. ===පාසලේ විශේෂ ආදි සිසුන්=== {{See also|Category:Alumni of Dharmapala Vidyalaya}} * [[රත්නසිරි වික්‍රමනායක]] - ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු [[අගමැති]] (2000-2001, 2005–2010) * ආචාර්ය [[තිස්ස අබේසේකර]] , චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක * රියර් අද්මිරාල් එස්.ආර්.සමරතුංග RSP,VSV,USP * කේ.එච්.ජේ.විජේදාස , හිටපු ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති ලේකම් * වෛද්‍ය හේමන්ත පෙරේරා, නාරිවේදී විශේෂඥ, ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රෝහල * D.S Dayaratne Radio personality * ඔලිවර් රණසිංහ - හිටපු සේනාපති, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව * සංගීතඥ [[රෝහණ වීරසිංහ]] * [[රවිබන්ධු විද්‍යාපති]] - ප්‍රවීන නර්ථන ශිල්පී ==විශේෂ අවස්ථා == [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කොට් අනුස්මරණ ක්‍රිකට් තරගාවලිය]] යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පාසැල් නඟා සිටුවීමේ පුරෝගාමියෙකු වූ හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කොට් මැතිතුමා සිහිකිරීම පිණිස, ලංකාවේ ප්‍රමුඛ බෞද්ධ පාසල් 8 ක ආදී ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් අතර පැවැත්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් තරගාවලියකි.{{Citation needed|date=February 2018}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} <!--Categories--> [[ප්‍රවර්ගය:රජයට පවරාදුන් පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:රජයට පවරාදුන් මහාබෝධි පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:පාසැල් ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:පාසල් නාමාවලි - ශ්‍රී ලංකා]] a12e8v0ymr55wl92k1mor26n4lox05f ශ්‍රී පාද මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, හැටන්, ශ්‍රී ලංකා 0 24419 789916 117309 2026-05-12T16:56:11Z WrdSrchSi 55524 Spelling. 789916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = Sri Pada Central College, Hatton, |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = School |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map =Sri Lanka <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =above |pushpin_mapsize =300 |pushpin_map_caption =Location in Sri Lanka <!-- Location ------------------> |coordinates_region = LK |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|Sri Lanka }} |subdivision_type1 = [[Provinces of Sri Lanka|Province]] |subdivision_name1 = [[Central Province, Sri Lanka|Central Province]] |subdivision_type2 =[[Districts of Sri Lanka|District]] |subdivision_name2 = [[Nuwara Eliya District]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |<!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone =+5.30 |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=6|latm=53 |lats= |latNS=N |longd=80|longm=35|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} හැටන් නගරයේ ඇති ප්‍රධානතම සිංහල පාසල වන්නේ '''ශ්‍රී පාද මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය''' යි. මෙය මිශ්‍ර පාසලකි. ආරම්භයේ සිටම කීර්තිමත් පාසැලක් ලෙස පැවති අතර, කඳුකරයේ සිංහල භාෂාවෙන් අධ්‍යාපනය ලබන සිසුනට මහඟු සේවයක් කළ පාසලකි. පළමු වසරේ සිට උසස් පෙළ දක්වා මෙහි පංති පැවැත්වෙන අතර, උසස් පෙළ සඳහා ජීව විද්‍යා, ගණිත, කළමනාකරණ සහ කලා යන අංශ වලින් පංති පැවැත්වේ. {{Sri Lankan Urban Councils}} {{coord|6|53|N|80|35|E|region:LK_type:city|display=title}} [[Category:Populated places in Central Province, Sri Lanka]] {{CentralLK-geo-stub}} Coordinates|| 6°53′35.86″N, 80°35′58.07″E|| Sri Pada Central College (හැටන්) ig3vm4eoah0sau453hv3p76hqd3ahz8 දේශ ගවේෂණය 0 35479 789948 766042 2026-05-13T04:07:20Z ~2026-28896-93 78919 789948 wikitext text/x-wiki පුනරුද සමයේ සොයාගත් දෑ <ref>ගවේශකයන්ට අනුග්‍රහය දැක්වූ රටවල් බර්තොලමියුඩයස් (පෘතුගාලය)↵↵වස්කෝද ගාමා (පෘතුගාලය)↵↵ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් (ස්පාඤ්ඤය)↵↵ඇමරිගෝ වෙස්පුචි (ස්පාඤ්ඤය)↵↵කැබේ සොයුරෝ (එංගලන්තය )↵↵ජැක්මිස් කාටියර් (ප්‍රංශය)↵↵හෙන්රි හඩ්සන් (ඕලන්දය)↵↵බර්තොලමියුඩයස් (පෘතුගාලය)</ref>1.උතුරු තරු මාපකය 2.මාලිමාව 3.ලෝකය ගෝලාකාර බව තහවුරු වීම 4.ටොලමිගේ ලෝක සිතියම <ref group="ගවේශකයන්ට අනුග්‍රහය දැක්වූ රටවල් ">බර්තොලමියුඩයස් (පෘතුගාලය) වස්කෝද ගාමා (පෘතුගාලය) ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් (ස්පාඤ්ඤය) ඇමරිගෝ වෙස්පුචි (ස්පාඤ්ඤය) කැබේ සොයුරෝ (එංගලන්තය ) ජැක්මිස් කාටියර් (ප්‍රංශය) හෙන්රි හඩ්සන් (ඕලන්දය) බර්තොලමියුඩයස් (පෘතුගාලය)</ref> == දේශ ගවේෂණය == දේශ ගවේෂණය යනු ලෝක ඉතිහාසය තුළ සිදු වූ සුවිශේෂී සිදුවීමකි. එමෙන්ම මානව සංහතියේ තවත් එක් ජයග්‍රහණයකි. මෙමඟින් බොහෝ රාජ්‍යයන්, ප්‍රදේශයන් මෙන්ම ගංඟා, බොතු, වනාන්තර ආදි එතෙක් ලොවට අනාවරණය නොවී තිබූ බොහෝමයක් ස්ථාන ලොවට අනාවරණය කිරීමට හැකිවිය. දේශ ගවේෂණය තුළින් විවිධ ජාතීන් අතර තිබූ සංස්කෘතීන් හුවමාරු වීමක් ද සිදු වූ අතර එය යහපත්ව මෙන්ම ඇතැම් විටෙක අයහපත්ව ද සිදු වී ඇත. == කොන්ස්තන්තිනෝපලය වැදගත් වීම == ආසියාවේ මුස්ලිම් වෙළෙන්දන් විසින් ගෙන එන ලද වෙළෙඳ භාණ්ඩ කොන්ස්තන්තිනෝපල් නගරයේ දී ඉතාලි වෙළෙන්දන් විසින් මිලට ගන්නා ලදී. පසුව එම භාණ්ඩ තවලම් මඟින් [[යුරෝපය]] පුරා බෙදා හැර ඇත. නමුත් 1453 දී කොන්ස්තන්තිනෝපල් නගරය ඔටෝමන් තුර්කි මුස්ලිම්වරුන්ට යටත් වීමත් සමඟ මධ්‍යධරණී මුහුද ඔස්සේ පෙරඅපර දෙදිග අතර පැවති ගොඩබිම් වෙළෙඳ මාර්ග වැසී ගිය අතර ඉන් වෙළෙදාමට බාධා සිදුවිය. තුර්කිවරුන් අල්ලාගත් භානඩ වල මිල ඉහල දැමීම, තීරු ගාස්තු වැඩි කිරීම හා අත්‍යාවශ්‍ය වෙලද ද්‍රව්‍ය කලට වේලාවට නොසැපයීම වැනි බාධා එල්ල විය. එමනිසා කුලුබඩු සොය ආසියාවට පැමිනීමට යුරෝපීයයන්ට සිදු විය. == එකල පැවති ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන == * [[කොන්ස්තන්තිනෝපලය]] * [[ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව]] * [[ෆ්ලොරන්ස්]] * [[වෙනීසිය]] * [[ජිනෝවා]] == දේශ ගවේෂණයට බලපෑ ආසන්නම හේතුව== 1453 දී ඔටෝමන් තුර්කි මුස්ලිම්වරැන් විසින් නැගෙනහිර රෝමයේ අගනුවර වූ [[කොන්ස්තන්තිනෝපලය]] යටත් කර ගැනීම යි. මෙමඟින් යුරෝපීයයන්ට වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් අවාසිදායක විය. එනම්, වෙළෙඳ භාණ්ඩවල මිල අධික ලෙස ඉහළ දැමීම, තීරු බදු වැඩි කිරීම, කලට වේලාවට භාණ්ඩ ලබා නොදීම වැනි ගැටලු රාශියකට මුහුණ දීමට යුරෝපීයයන්ට සිදුවිය. == දේශ ගවේෂණයට බලපෑ වෙනත් හේතු== * පෙරදිග පැවති මුස්ලිම් වෙළෙඳ බලය බිඳ දැමීම. * [[කොන්ස්තන්තිනෝපලය]] අහිමි වීමෙන් යුරෝපීයන් ලද අපකීර්තිය නැතිකර ගැනීම. * [[කිතු දහම]] පැතිරවීමත් [[ඉස්ලාම් දහම]] සහ මුස්ලිම්වරුන් ගේ ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීම. * ජනප්‍රවාදයට අනුව පෙරදිග තිබේ යැයි සැලකූ පෙස්ටර් ජෝන් රජු ගේ කතෝලික රාජ්‍ය සොයා ගැනීම. * පාලකයන්ට තම බලය වැඩි කර ගැනීමට තිබූ අවශ්‍යතාව. == දේශ ගවේෂණ කටයුතු දියුණු වීමට බලපෑ සාධක == * [[මාලිමා යන්ත්‍රය]] සහ උතුරු තරු මාපකය නිපදවීම. * ආරක්ෂිත මෙන්ම විශාල [[]]නාවික යාත්‍රා සෑදීම. * මව් රටවලින් ලද අනුග්‍රහය. * [[ටොලමි ගේ සිතියම]] ඇතුලු පැරණි සිතියම් මඟින් පෘථිවිය ගැන නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිවීම. * නාවික පුහුණුව ලබාදීම. (පෘතුගාලයේ නාවික හෙන්රි කුමරු නාවික කටයුතු පිළිබඳ අධ්‍යාපන හා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයක් පවත්වා ගෙන යන ලදී.) * [[පෘතුගාලය]] නාවික හෙන්රි කුමරු යටතේ දේශ ගවේෂණයට යොමු වූ අතර [[ස්පාඤ්ඤය]] ෆර්ඩිනන්ඩ් කුමරු හා ඉසබෙලා කුමරිය යටතේ දේශ ගවේෂණයට යොමුවිය. දේශ ගවේෂණයට මූලික වූ රට සේ සැලකෙන්නේ ස්පඤ්ඤය යි. == ආසියාවට නව මුහුදු මාර්ග සොයා ගැනීම == පෘතුගීසි ජාතික බර්තොලමියුඩයස් හෙවත් බර්තොලමියුදියෙස් 1488 දී අප්‍රිකාවේ දකුණු කෙළවරට ළඟා වූ අතර එහි දී කුණාටුවකට හසුවිය. පසුව නැවත මව්රට පැමිණි ඔවුහු එම ස්ථානය කුණාටු තුඩුව සේ නම් කළහ. එලෙස අප්‍රිකාවේ දකුණු තුඩුවට ළඟා වීම සුබ ලකුණක් සේ සැලකූ පෘතුගාල රජු එය '''සුබ පැත්මේ තුඩුව''' ලෙස නම් කළේය. පසුව 1497 දී පෘතුගාලයේ 1 මැනුවෙල් රජු ගේ අනුග්‍රහය ලැබූ පෘතුගීසි ජාතික [[වස්කෝ ද ගාමා]] පෘතුගාලයේ ලිස්බන් වරායෙන් නැව් නැග 1498 දී ඉන්දියාවේ කැලිකට් වරායට පැමිණියේ ය. අපි ක්‍රිස්තියානීන් සහ කුලු බඩු සොයා පැමිණියෙමු [[වස්කෝ ද ගාමා]] ගේ ප්‍රකාශය විය. == දේශ ගවේෂකයන් == <gallery> ගොනුව:Christopher_Columbus_.PNG| 1. ක්‍රිස්ටෝපර් කොළොම්බස් (ඉතාලිය) ගොනුව:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg| 2. ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගලන් (පෘතුගාලය) File:Bartolomeu Dias, South Africa House (cut).JPG| 3. බර්තොලමියු ඩයස් (පෘතුගාලය) File:Juan Sebastián Elcano, anonymous 19th century painting.jpg| 4. ජුවාන් සෙබස්තියන් එල්කානෝ (ස්පාඤ්ඤය) </gallery> [[බර්තොලමියුඩයස්]] (පෘතුගාලය) * අප්‍රිකාවේ දකුණු කෙළවරට පැමිණි පළමු නාවිකයා ය. [[ක්‍රිස්ටෝපර් කොළොම්බස්]] (ඉතාලිය) * බටහිර ඉන්දීය දූපත් සොයා ගැනීම. * හිස්පැනියෝලාව සොයා ගැනීම. [[ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගලන්]] (පෘතුගාලය) * ලොව වටා සංචාරය කළ පළමු නාවිකයා ය. * ස්පාඤ්ඤයේ චාල්ස් රජු ගේ අනුග්‍රහය යටතේ පළමු චාරිකාව ඇරඹුවේ ය. * පිලිපීනය සොයා ගත් අතර එහි දී ඇති වූ ගැටුමකින් මිය ගොස් ඇත. [[ජුවාන් සෙබස්තියන් එල්කානෝ]] (ස්පාඤ්ඤය) *ෆර්ඩිනන්ඩ් මැගලන් මියගිය පසු ඔහුගේ මුහුදු ගමන සම්පූර්ණ කලේය. [[වස්කෝ ද ගාමා]] (පෘතුගාලය) * පෙරදිගට පැමිණි පළමු යුරෝපීයයා ය. [[ඇමරිගෝ වෙස්පුසි]] (ඉතාලිය) * ඇමරිකාව (නව ලෝකය)සොයා ගත්තේය. [[ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ]] (ස්පාඤ්ඤය) * පීරු, ඉක්වදෝරය ආදි ප්‍රදේශ ගවේෂනය කිරීම. * ඉන්කාවරුන්ව පැරදවීම. [[හෙන්රි හඩ්සන්]] (එංගලන්තය) * හඩ්සන් ගංඟාව, හඩ්සන් බොක්ක, හඩ්සන් සමුද්‍ර සන්ධිය ආදිය සොයා ගැනීම. කපිතාන් [[ජේම්ස් කුක්]] (එංගලන්තය) * ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්ත දූපත් සොයා ගැනීම. [[ඩේවිඩ් ලිවින්ග්ස්ටෝන්]] (ස්කොට්ලන්තය) * අප්‍රිකාව ගවේෂණය කිරීම. * අප්‍රිකාව එළිය කළ මිනිසා ලෙස ද හැඳින් වේ. [[ජෝන් කැබොට්]] (ඉතාලිය) * කැනඩාවේ වෙරළ ප්‍රදේශය ගවේෂණය කිරීම. [[ෆ්‍රැන්සිස් ඩ්‍රේක්]] (එංගලන්තය) * පැනමාව සහ ඒ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ ගවේෂණය කිරීම. [[පෙද්රෝ අල්වාරෝ කබ්රාල්]] (පෘතුගාලය) * බ්‍රසීලය සොයා ගැනීම. [[ජැක්මිස් කාටියර්]] (ස්පාඤ්ඤය) * ශාන්ත ලෝරන්ස් ගංඟාව සොයා ගැනීම. [[වොල්ටර් රැලේ]] (එංගලන්තය) * උතුරු ඇමරිකාවේ වෙරළ ප්‍රදේශය ගවේෂණය කිරීම. [[චැම්ප්ලේන් මාක්විටේ]] (ස්පාඤ්ඤය) * ක්විබෙකක් ප්‍රදේශය සොයා ගැනීම. [[ෆර්ඩිනන්ඩෝ කෝර්ටේස්]] (ස්පාඤ්ඤය) * මෙක්සිකෝව ගවේෂණය කිරීම. * ඇස්ටෙක්වරුන්ව පැරදවීම. [[රෝලන්ඩ් අමුන්ඩියස්]] (නෝර්වේ) * දකුණු ධ්‍රැවය මධ්‍යයට ගිය පළමු ගවේෂකයා ය. * මෙතෙක් ලොව පහළ වූ හොඳම ගවේෂකයා ලෙසට ද සැලකෙයි. [[කැබේ සහෝදරයෝ]] *කැනඩාව සොයා ගැනීම. == දේශ ගවේෂණයේ ප්‍රතිඵල == * ආසියාව, අප්‍රිකාව හා ලතින් ඇමරිකානු රටවල යුරෝපීය බලය ව්‍යාප්ත වීම. * යටත් විජිත බිහිවීම. * ආගමික කටයුතු ව්‍යාප්ත වීම. * නව වෙළෙඳ නගර බිහිවීම සහ වෙළෙඳාම දියුණු වීම. * කාර්මික විප්ලවය කරා යොමුවීම. * රාජාණ්ඩු බිහිවීම. * යුරෝපයට නව වෙළෙඳ භාණ්ඩ රැසක් ලැබීම අධිරාජ්‍යවාදී අදහස් ඇතිවීම. <references /> bmwhli9yaxagbrqdyhn5629xdmirsqg නිල් මානෙල් 0 39526 789913 679832 2026-05-12T16:30:27Z ~2026-28772-07 78911 789913 wikitext text/x-wiki '''''නිල් මානෙල් හෙවත් Nymphaea nouchali''''', [[මානෙල්]] වර්ගයකි. පෙරදී මෙය '''''Nymphaea stellata''''' යන උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්විනි. මෙම මල නිල ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පුෂ්පය වේ<ref>{{cite web|url=http://www.labour.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=192:customer-awareness-program-for-importers-of-chilled-canned-fish&catid=45:news&Itemid=166&lang=en|title=National symbols of Sri Lanka|accessdate=17 June 2016|}}</ref>. නුමුහුන් නිල් මානෙල් මල් ලා නිල් පැහැතිය. Nymphaea nouchali, එහි පර්යාය නාමයෙන් බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ Nymphaea stellata හෝ නිල් නෙළුම්, තරු නෙළුම්, රතු ජල මානෙල්, කුරු මින්මැදුර මානෙල්, නිල් මානෙල්, නිල් තරු මානෙල් හෝ මානෙල් මල යන පොදු නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ.එය එක් කුලයකට අයත් ජලජ මානෙල් වර්ගයකි. Nymphaea යනු ආසියාවේ දකුණු සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවලට ආවේණික වන අතර එය බංගලාදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පුෂ්පය වේ. සංස්කෘත භාෂාවෙන් එය උත්පල වේ. මෙම විශේෂයට සාමාන්‍යයෙන් නිල් ඊජිප්තු නෙළුම් N. nouchali var ඇතුළත් වේ. caerulea.[2] අතීතයේ දී, වර්ගීකරණ ව්‍යාකූලත්වයක් ඇති වූ අතර, Nymphaea nouchali යන නම Nymphaea pubescens සඳහා වැරදි ලෙස යෙදී ඇත.{{taxobox |name = නිල් මානෙල් <br>Nymphaea nouchali |image = Nymphaea nouchali (2).jpg |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |ordo = [[Nymphaeales]] |familia = [[Nymphaeaceae]] |genus = ''[[Nymphaea]]'' |species = '''''N. nouchali''''' |binomial = ''Nymphaea nouchali'' |binomial_authority = [[Burm. f.]] |synonyms = :''Castalia acutiloba'' (DC.) Hand.-Mazz. :''Castalia stellaris'' Salisb. :''Castalia stellata'' (Willd.) Blume :''Leuconymphaea stellata'' (Willd.) Kuntze :''Nymphaea acutiloba'' DC. :''Nymphaea cahlara'' Donn, [[nom. inval.]] :''Nymphaea cyanea'' Roxb. :''Nymphaea edgeworthii'' Lehm. :''Nymphaea henkeliana'' Rehnelt :''Nymphaea hookeriana'' Lehm. :''Nymphaea malabarica'' Poir. :''Nymphaea membranacea'' Wall. ex Casp., [[nom. inval.]] :''Nymphaea minima'' F.M.Bailey [[nom. illeg.]] :''Nymphaea punctata'' Edgew. :''Nymphaea rhodantha'' Lehm. :''Nymphaea stellata Willd. :''Nymphaea stellata'' var. ''albiflora'' F. Henkel & al. :''Nymphaea stellata'' var. ''cyanea'' (Roxb.) Hook. f. & Thomson :''Nymphaea stellata'' var. ''parviflora'' Hook. f. & Thomson :''Nymphaea stellata'' var. ''versicolor'' (Sims) Hook. f. & Thomson :''Nymphaea tetragona'' var. ''acutiloba'' (DC.) F. Henkel & al. :''Nymphaea versicolor Sims :''Nymphaea voalefoka'' Lat.-Marl. ex W. Watson, [[nom. nud.]] |}} == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} nlrk5widunggpned70j2dbcmzasi6ig 789914 789913 2026-05-12T16:31:44Z ~2026-28772-07 78911 789914 wikitext text/x-wiki '''''නිල් මානෙල් හෙවත් Nymphaea nouchali''''', [[මානෙල්]] වර්ගයකි. පෙරදී මෙය '''''Nymphaea stellata''''' යන උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්විනි. මෙම මල නිල ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පුෂ්පය වේ<ref>{{cite web|url=http://www.labour.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=192:customer-awareness-program-for-importers-of-chilled-canned-fish&catid=45:news&Itemid=166&lang=en|title=National symbols of Sri Lanka|accessdate=17 June 2016|}}</ref>. නුමුහුන් නිල් මානෙල් මල් ලා නිල් පැහැතිය. Nymphaea nouchali, එහි පර්යාය නාමයෙන් බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ Nymphaea stellata හෝ නිල් නෙළුම්, තරු නෙළුම්, රතු ජල මානෙල්, කුරු මින්මැදුර මානෙල්, නිල් මානෙල්, නිල් තරු මානෙල් හෝ මානෙල් මල යන පොදු නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ.එය කුලයට අයත් ජලජ මානෙල් වර්ගයකි. Nymphaea. ආසියාවේ දකුණු සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවලට ආවේණික වන අතර එය බංගලාදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පුෂ්පය වේ. සංස්කෘත භාෂාවෙන් එය උත්පල වේ. මෙම විශේෂයට සාමාන්‍යයෙන් නිල් ඊජිප්තු නෙළුම් N. nouchali var ඇතුළත් වේ. caerulea.[2] අතීතයේ දී, වර්ගීකරණ ව්‍යාකූලත්වයක් ඇති වූ අතර, Nymphaea nouchali යන නම Nymphaea pubescens සඳහා වැරදි ලෙස යෙදී ඇත.{{taxobox |name = නිල් මානෙල් <br>Nymphaea nouchali |image = Nymphaea nouchali (2).jpg |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |ordo = [[Nymphaeales]] |familia = [[Nymphaeaceae]] |genus = ''[[Nymphaea]]'' |species = '''''N. nouchali''''' |binomial = ''Nymphaea nouchali'' |binomial_authority = [[Burm. f.]] |synonyms = :''Castalia acutiloba'' (DC.) Hand.-Mazz. :''Castalia stellaris'' Salisb. :''Castalia stellata'' (Willd.) Blume :''Leuconymphaea stellata'' (Willd.) Kuntze :''Nymphaea acutiloba'' DC. :''Nymphaea cahlara'' Donn, [[nom. inval.]] :''Nymphaea cyanea'' Roxb. :''Nymphaea edgeworthii'' Lehm. :''Nymphaea henkeliana'' Rehnelt :''Nymphaea hookeriana'' Lehm. :''Nymphaea malabarica'' Poir. :''Nymphaea membranacea'' Wall. ex Casp., [[nom. inval.]] :''Nymphaea minima'' F.M.Bailey [[nom. illeg.]] :''Nymphaea punctata'' Edgew. :''Nymphaea rhodantha'' Lehm. :''Nymphaea stellata Willd. :''Nymphaea stellata'' var. ''albiflora'' F. Henkel & al. :''Nymphaea stellata'' var. ''cyanea'' (Roxb.) Hook. f. & Thomson :''Nymphaea stellata'' var. ''parviflora'' Hook. f. & Thomson :''Nymphaea stellata'' var. ''versicolor'' (Sims) Hook. f. & Thomson :''Nymphaea tetragona'' var. ''acutiloba'' (DC.) F. Henkel & al. :''Nymphaea versicolor Sims :''Nymphaea voalefoka'' Lat.-Marl. ex W. Watson, [[nom. nud.]] |}} == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} opi6klsmxzodm3dn0zkd1ylydm1hf2r උත්ප්ලාවකතාව 0 42399 789987 558046 2026-05-13T06:46:45Z WrdSrchSi 55524 Added si|ඉපිලියාව, වික්ෂනරි|ඉපිලියාව 789987 wikitext text/x-wiki [[Image:Buoyancy.svg|thumb|The forces at work in buoyancy. The object floats at rest because the upward force of buoyancy is equal to the downward force of [[Gravitation|gravity]].]] {{continuum mechanics|cTopic=fluid}} {{වික්ෂනරි|ඉපිලියාව}} '''උත්ප්ලාවකතාව''', (අමිශ්‍ර {{si|ඉපිලියාව}}; {{en|Buoyancy}}). "වස්තුවක් අර්ධ වශයෙන් හෝ පූර්ණ වශයෙන් තරලයක (ඝන,ද්‍රව,වායු) ගිලී පවතින විට එම වස්තුව මගින් විස්ථාපනය කරනු ලබන තරලයේ බරට සමාන උඩුකුරු තෙරපුම් බලයක් තරලය මඟින් වස්තුව මත ඇති කරයි." ==ආකිමිඩීස් නියමය== [[Image:Pound-coin-floating-in-mercury.jpg|right|thumb|A metallic coin (an old British [[British one pound coin|pound coin]]) floats in [[Mercury (element)|mercury]] due to the buoyancy force upon it and appears to float higher because of the [[surface tension]] of the mercury.]] {{Main|ආකිමිඩීස් නියමය}} [[File:04. Галилеево топче.ogv|thumb|right|260px|The Galileo's Ball experiment, showing the different buoyancy of the same object, depending on its surrounding medium. The ball has certain buoyancy in [[water]], but once [[ethanol]] is added (which is less dense than water), it reduces the density of the medium, thus making the ball sink further down (reducing its buoyancy).]] {{empty section}} ==බල සහ සමතුලිතතාව== {{empty section}} ===සරල කළ ආකෘතිය=== [[File:Pressure distribution on an immersed cube.png|thumb|Pressure distribution on an immersed cube]] [[File:Forces on an immersed cube.png|thumb|Forces on an immersed cube]] [[File:Approximation of an arbitrary volume as a group of cubes.png|thumb|Approximation of an arbitrary volume as a group of cubes]] {{empty section}} ===Static stability=== {{main|Ship stability}} [[File:ship stability.svg|thumb|Illustration of the stability of bottom-heavy (left) and top-heavy (right) ships with respect to the positions of their centres of buoyancy (CB) and gravity (CG)]] {{empty section}} == තරල සහ වස්තු== {{empty section}} ===Compressible objects=== {{empty section}} ====සබ්මැරීන==== {{see also|සබ්මැරීන#Submersion and trimming}} {{empty section}} ====බැලූන==== {{empty section}} ====කිමිදුම්කරුවෝ==== {{empty section}} ==ඝනත්ත්වය== [[Image:Density column.JPG|thumb|right|upright|Density column of liquids and solids: [[baby oil]], [[rubbing alcohol]] (with red [[food colouring]]), [[vegetable oil]], [[wax]], [[water]] (with blue food colouring) and [[aluminium]]]] {{empty section}} ==ආශ්‍රිත== {{div col|colwidth=35em}} * {{annotated link|Atmosphere of Earth|aka=Air}} * {{annotated link|Archimedes paradox}} * {{annotated link|Buoy}} * {{annotated link|Brunt–Väisälä frequency}} * {{annotated link|Buoyancy compensator (diving)}} * {{annotated link|Buoyancy compensator (aviation)}} * {{annotated link|Cartesian diver}} * {{annotated link|Dasymeter}} * {{annotated link|Diving weighting system}} * {{annotated link|Fluid}} * {{annotated link|Hydrostatics}} * {{annotated link|Galileo thermometer}} * {{annotated link|Hull (ship)}} * {{annotated link|Hydrometer}} * {{annotated link|Hydrostatic weighing}} * {{annotated link|Lighter than air}} * {{annotated link|Naval architecture}} * {{annotated link|Plimsoll line}} * {{annotated link|Pontoon (boat)|Pontoon}} * {{annotated link|Quicksand}} * {{annotated link|Salt fingering}} * {{annotated link|Submarine}} * {{annotated link|Swim bladder}} * {{annotated link|Thrust}} {{div col end}} ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} ==භාහිර සබැඳි== {{Wiktionary}} {{Commons category|Buoyancy}} *[https://web.archive.org/web/20150226084120/http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/phy99/phy99x88.htm Falling in Water] * [[W. H. Besant]] (1889) [https://books.google.com/books?id=yGIVAAAAYAAJ ''Elementary Hydrostatics''] from [[Google Books]]. * [https://www.grc.nasa.gov/www/k-12/WindTunnel/Activities/buoy_Archimedes.html NASA's definition of buoyancy] {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:උත්ප්ලාවකතාව| ]] [[Category:Fluid mechanics]] [[ප්‍රවර්ගය:බලය]] {{අසම්පූර්ණ}} 3rh5y0s5negae3f6y0g1pxhjkdmgexu හිම වලසා 0 44600 789917 748146 2026-05-12T17:20:21Z WrdSrchSi 55524 /* ආයු අපේක්ෂාව */ Spelling, grammar 789917 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == ප්‍රථම වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුනාගත්තේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේදීය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> ඔහු විසින් හිම වලසුන් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වනු ලැබි ය. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැදුන්වූ අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරුණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිලිබදව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවනබවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගන්නා ලදී.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වාසභූමීන් ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැදින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේදී ඉතා ඉහල අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලය.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවසිමයි. හඩ්සන් බොක්ක හා ජේම්ස් බොක්ක ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලසුන් දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා කරන්නේ නැත. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන්ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිතය. ඔවුන් මිනිසුන්ට පහරදි මරා දැමු හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහල නිසා මෙවැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලසුන් සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිදාගන්නා අයුරු දැකගත හැක.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබදතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුන් තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගතකරති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුන්ට පසු කාලයේදී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානු වල වැලහින්නියන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලසුන්ගේ ලෝම වෙළදාම 14 වන ශත වර්ෂයේදී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනය හා වෙළදාම දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුලදී නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලසුන් 300ක් පමණ දඩයම් කළහ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුලදී හිම වලසුන් 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක්වන ලදී. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකරනු ලැබිය. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු ඉහල යන ලදී.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය. උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ptymco33yttfebo8btbolin0ee9cc66 789918 789917 2026-05-12T17:31:04Z WrdSrchSi 55524 /* නම් තැබීම */ Spelling, grammar 789918 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වාසභූමීන් ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැදින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේදී ඉතා ඉහල අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලය.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවසිමයි. හඩ්සන් බොක්ක හා ජේම්ස් බොක්ක ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලසුන් දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා කරන්නේ නැත. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන්ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිතය. ඔවුන් මිනිසුන්ට පහරදි මරා දැමු හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහල නිසා මෙවැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලසුන් සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිදාගන්නා අයුරු දැකගත හැක.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබදතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුන් තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගතකරති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුන්ට පසු කාලයේදී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානු වල වැලහින්නියන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලසුන්ගේ ලෝම වෙළදාම 14 වන ශත වර්ෂයේදී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනය හා වෙළදාම දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුලදී නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලසුන් 300ක් පමණ දඩයම් කළහ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුලදී හිම වලසුන් 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක්වන ලදී. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකරනු ලැබිය. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු ඉහල යන ලදී.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය. උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] 2m9g84eefozrbg12xo3ubs6ujn54kyd 789919 789918 2026-05-12T17:40:21Z WrdSrchSi 55524 /* වාසභූමිය */ Spelling, grammar 789919 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලසුන් දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා කරන්නේ නැත. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන්ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිතය. ඔවුන් මිනිසුන්ට පහරදි මරා දැමු හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහල නිසා මෙවැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලසුන් සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිදාගන්නා අයුරු දැකගත හැක.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබදතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුන් තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගතකරති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුන්ට පසු කාලයේදී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානු වල වැලහින්නියන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලසුන්ගේ ලෝම වෙළදාම 14 වන ශත වර්ෂයේදී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනය හා වෙළදාම දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුලදී නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලසුන් 300ක් පමණ දඩයම් කළහ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුලදී හිම වලසුන් 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක්වන ලදී. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකරනු ලැබිය. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු ඉහල යන ලදී.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය. උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] 8ykj8bhynuxwqeax2g7jujzxigkwmw9 789920 789919 2026-05-12T18:02:16Z WrdSrchSi 55524 /* හැසිරීම */ Grammar 789920 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලසුන්ගේ ලෝම වෙළදාම 14 වන ශත වර්ෂයේදී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනය හා වෙළදාම දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුලදී නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලසුන් 300ක් පමණ දඩයම් කළහ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුලදී හිම වලසුන් 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක්වන ලදී. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකරනු ලැබිය. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු ඉහල යන ලදී.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය. උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] 8b9nlagscm096c20dsc5yi00wx0wkk6 789921 789920 2026-05-12T18:18:02Z WrdSrchSi 55524 /* වෙළදාම */ Grammar, spelling 789921 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය. උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] c39ccb4viqtpl398pn2czekyfp7b0ku 789927 789921 2026-05-12T18:48:30Z WrdSrchSi 55524 /* ස්වදේශික ජනප්‍රවාද */ Grammar 789927 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} හිම වලසා (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් [[ජලය|ජලයේ]] වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතු වලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ehhr1c5v35bj5pygn23fbcyvxmqsme6 789949 789927 2026-05-13T04:15:51Z WrdSrchSi 55524 grammar, spelling (paragraph 1) 789949 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] mc31pqtc4ji9ym8qs444pajqbh5j1nq 789985 789949 2026-05-13T05:45:44Z WrdSrchSi 55524 /* වර්ගීකරණය හා පරිණාමය */ Grammar, spelling 789985 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] 2c039wru3xhj5oqqcddovmceh9grb9z 789986 789985 2026-05-13T06:15:41Z WrdSrchSi 55524 /* සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය */ Grammar, spelling 789986 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේදී]] ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ.<ref name=first/> හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ihql8p8peu9xj92afixgt4fyncssnjo 789988 789986 2026-05-13T06:55:30Z WrdSrchSi 55524 /* භෞතික ලක්ෂණ */ Grammar, spelling 789988 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |page=240 | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] eg80jpwb6eda6l4l13gzzmkohl97gyh සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවය 0 50389 789909 773472 2026-05-12T15:52:06Z ~2026-28709-39 78906 789909 wikitext text/x-wiki {{Lead missing|date=september 2022}}{{unreferenced}} {{Infobox |name = මල්වතු පාර්ශවය |title = මල්වතු පාර්ශවය |label2 = ආගමික වර්ගය |data2 = [[බෞද්ධ]] |label3 = අනුබද්ධ |data3 = [[ථේරවාද බෞද්ධ|ථේරවාද]] |label9 = මූලස්ථානය |data9 = මල්වතු විහාරය |label5 = ප්‍රධානියා |data5 = [[තිබ්බටුවාවේ සුමංගල හිමි]] |label6 = අනු ප්‍රධානීන් |data6 = දිඹුල්කුඹුරේ විමලධම්ම හිමි<br> නියංගොඩ විජිතසිරි හිමි |label7 = ප්‍රධානීන්ගේ ගෞරව නාමය |data7 = [[මහානාහිමි]] |label8 =නිකාය |data8 = [[සියම් මහ නිකාය|සියම්]] |label4 = නිර්මාතෘ |data4 = සරණංකර සංඝරාජ හිමි }} ==මහානාහිමිවරු== {|class=wikitable |- !නම!!කාල පරිච්ඡේදය |- |[[විශේෂ:History/තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත මහ නාහිමි|තිබ්බටුවාවේ බුද්ධරක්ඛිත හිමි]]||1753 - 1773 |- |මැදවල ශ්‍රී ආනන්ද මහනාහිමි||1773 - 1774 |- |[[දරමිටිපොල ධම්මරක්ඛිත හිමි]]||1774 - 1787 |- |[https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B6%B8%E0%B7%9C%E0%B6%BB%E0%B6%AD%E0%B7%9C%E0%B6%A7_%E0%B7%81%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93_%E0%B6%B0%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%9B%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B0_%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92&oldid=773470 මොරතොට ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි]||1787 - 1811 |- |කොබ්බෑකඩුවේ ශ්‍රීනිවාස මහනාහිමි||1811 - 1819 |- |වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර මහනාහිමි||1819 - 1822 |- |ගම්මුල්ලේ ශ්‍රී සුමන මහනාහිමි||1822 - 1825 |- |කොටිකාපොල ශ්‍රී සෝභිත මහනාහිමි||1825 - 1826 |- |කන්දෙගෙදර ශ්‍රී රේවත මහනාහිමි||1826 - 1829 |- |ගල්ගිරියාවේ ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිත මහනාහිමි||1829 - 1850 |- |පරකුඹුරේ ශ්‍රී විපස්සි මහනාහිමි||1850 - 1862 |- |මැදගම ශ්‍රී දේවමිත්ත මහනාහිමි||1862 - 1877 |- |හිප්පොල ශ්‍රී සෝභිත මහනාහිමි||1877 - 1893 |- |[[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1893 - 1913 |- |[[ගල්ගිරියාවේ ශ්‍රී බුද්ධරක්ෂිත මහනාහිමි]]||1913 - 1919 |- |අමුණුගම ශ්‍රී පියදස්සි මහනාහිමි||1919 - 1924 |- |[[අඹන්වැල්ල ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමි|අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1924 - 1927 |- |[[පහමුණේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1927 - 1945 |- |[[රඹුක්වැල්ල සෝභිත හිමි]]||1946 - 1955 |- |[[වැලිවිට සරණංකර හිමි]]||1955 - 1956 |- |[[පූරිජ්ජල සරණංකර හිමි]]||1956 - 1963 |- |[[අමුණුගම විපස්සි හිමි]]||1964 - 1969 |- |[[මඩුගල්ලේ ශ්‍රී ධම්මසිද්ධි හිමි]]||1969-1973 |- |[[සිරිමල්වත්තේ ආනන්ද හිමි]]||1973 - 1989 |- |[[රඹුක්වැල්ලේ විපස්සි හිමි]]||1989 - 2004 |- |[[තිබ්බටුවාවේ සුමංගල හිමි]]||2004 -වත්මන් |- |} ==ආශ්‍රිත ලිපි== * [[සියම් නිකාය]] * [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය|අස්ගිරි පාර්ශවය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]] [[ප්‍රවර්ගය:සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවය]] hf3ad8gu1c7spm4vha3nv08m2yskwz5 789910 789909 2026-05-12T15:58:47Z ~2026-28709-39 78906 789910 wikitext text/x-wiki {{Lead missing|date=september 2022}}{{unreferenced}} {{Infobox |name = මල්වතු පාර්ශවය |title = මල්වතු පාර්ශවය |label2 = ආගමික වර්ගය |data2 = [[බෞද්ධ]] |label3 = අනුබද්ධ |data3 = [[ථේරවාද බෞද්ධ|ථේරවාද]] |label9 = මූලස්ථානය |data9 = මල්වතු විහාරය |label5 = ප්‍රධානියා |data5 = [[තිබ්බටුවාවේ සුමංගල හිමි]] |label6 = අනු ප්‍රධානීන් |data6 = දිඹුල්කුඹුරේ විමලධම්ම හිමි<br> නියංගොඩ විජිතසිරි හිමි |label7 = ප්‍රධානීන්ගේ ගෞරව නාමය |data7 = [[මහානාහිමි]] |label8 =නිකාය |data8 = [[සියම් මහ නිකාය|සියම්]] |label4 = නිර්මාතෘ |data4 = සරණංකර සංඝරාජ හිමි }} ==මහානාහිමිවරු== {|class=wikitable |- !නම!!කාල පරිච්ඡේදය |- |[[විශේෂ:History/තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත මහ නාහිමි|තිබ්බටුවාවේ බුද්ධරක්ඛිත හිමි]]||1753 - 1773 |- |මැදවල ශ්‍රී ආනන්ද මහනාහිමි||1773 - 1774 |- |[[දරමිටිපොල ධම්මරක්ඛිත හිමි]]||1774 - 1787 |- |[https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B6%B8%E0%B7%9C%E0%B6%BB%E0%B6%AD%E0%B7%9C%E0%B6%A7_%E0%B7%81%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93_%E0%B6%B0%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B6%9B%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B0_%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92&oldid=773470 මොරතොට ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි]||1787 - 1811 |- |කොබ්බෑකඩුවේ ශ්‍රීනිවාස මහනාහිමි||1811 - 1819 |- |වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර මහනාහිමි||1819 - 1822 |- |ගම්මුල්ලේ ශ්‍රී සුමන මහනාහිමි||1822 - 1825 |- |කොටිකාපොල ශ්‍රී සෝභිත මහනාහිමි||1825 - 1826 |- |කන්දෙගෙදර ශ්‍රී රේවත මහනාහිමි||1826 - 1829 |- |ගල්ගිරියාවේ ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිත මහනාහිමි||1829 - 1850 |- |පරකුඹුරේ ශ්‍රී විපස්සි මහනාහිමි||1850 - 1862 |- |මැදගම ශ්‍රී දේවමිත්ත මහනාහිමි||1862 - 1877 |- |හිප්පොල ශ්‍රී සෝභිත මහනාහිමි||1877 - 1893 |- |[[තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1893 - 1913 |- |[[ගල්ගිරියාවේ ශ්‍රී බුද්ධරක්ෂිත මහනාහිමි]]||1913 - 1919 |- |අමුණුගම ශ්‍රී පියදස්සි මහනාහිමි||1919 - 1924 |- |[[අඹන්වැල්ල ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමි|අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1924 - 1927 |- |[[පහමුණේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි]]||1927 - 1945 |- |[[රඹුක්වැල්ල සෝභිත හිමි]]||1946 - 1955 |- |වැලිවිට සරණංකර හිමි||1955 - 1956 |- |[[පූරිජ්ජල සරණංකර හිමි]]||1956 - 1963 |- |[[අමුණුගම විපස්සි හිමි]]||1964 - 1969 |- |[[මඩුගල්ලේ ශ්‍රී ධම්මසිද්ධි හිමි]]||1969-1973 |- |[[සිරිමල්වත්තේ ආනන්ද හිමි]]||1973 - 1989 |- |[[රඹුක්වැල්ලේ විපස්සි හිමි]]||1989 - 2004 |- |[[තිබ්බටුවාවේ සුමංගල හිමි]]||2004 -වත්මන් |- |} ==ආශ්‍රිත ලිපි== * [[සියම් නිකාය]] * [[සියම් නිකායේ අස්ගිරි පාර්ශවය|අස්ගිරි පාර්ශවය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]] [[ප්‍රවර්ගය:සියම් නිකායේ මල්වතු පාර්ශවය]] hturwqjutql3tdwdgg0y0lpobfti16n 1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය 0 55542 790007 757900 2026-05-13T11:31:01Z WrdSrchSi 55524 Grammar, spelling 790007 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි | name = 1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය | image =1979 CWC Logo.jpg | imagesize = 100px | caption = | fromdate = ජුනි 9 | todate = ජුනි 23 | administrator = [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය]] | cricket format = [[එක්දින ජාත්‍යන්තර]] | tournament format = රවුන්ඩ් රොබින් සහ පිළිමළුන් පිටුදැකීම | host = {{flagicon|England}} එංගලන්තය | champions = {{flagicon|WIN}} | count = 2 | runner up = {{cr|ENG}} | participants = 8 | matches = 15 | most runs = {{flagicon|WIN}} [[ගෝර්ඩන් ග්‍රීනීජ්]] (253) | most wickets = {{flagicon|ENG}} [[මයික් හෙන්ඩ්‍රික්]] (10) | previous_year = 1975 | previous_tournament = 1975 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය | next_year = 1983 | next_tournament = 1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය }} 1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය, (නිල වශයෙන් පෘඩෙන්ෂල් කුසලානය '79 ලෙස හැඳින්වේ) ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ දෙවන සැකැස්ම විය. ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් සම්මේලනය විසින් සංවිධානය කැරුණු එය 1979 ජුනි 9 සිට 23 දක්වා එංගලන්තයේ දී පැවැත්විණි. මෙම තරඟාවලියට නැවත වරක් පෘඩෙන්ෂල් ඇෂුවරන්ස් සමාගම අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර තරඟාවලියට කණ්ඩායම් 8ක් සහභාගී වී සිටි අතර එකම වෙනස වූයේ තරඟාවලිය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමේ තරගාවලියක් පවත්වා ශ්‍රී ලංකාව සමඟ සුදුසුකම් ලැබූ කැනඩාව සහභාගී වීම පමණි. අවසන් මහා තරගය නැවත වරක් ලෝඩ්ස්හි දී පැවැත්වීමත් සමඟ එක් එක් කාණ්ඩයෙන් කණ්ඩායම් දෙකක් සුදුසුකම් ලැබීමත් සමඟ ආකෘතිය එ ලෙස ම පැවැතිණි. පළමු වරට අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසි පාකිස්ථානය සමග එංගලන්තය 'ඒ' කාණ්ඩයෙන් සුදුසුකම් ලබා ගත් අතර බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වෝ නවසීලන්තය සමග 'බී' කාණ්ඩයෙන් පෙරමුණ ගැනීමට සමත් වූ හ. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ එංගලන්ත පිල් පිළිවෙළින් පකිස්තානයට සහ නවසීලන්තයට එරෙහිව අවසන් පූර්ව වටය ජයග්‍රහණය කළ පසු, ඔවුන් ලෝඩ්ස්හි දී අවසන් මහා තරගයේ දී මුණගැසුණු අතර ලකුණු 92ක ජයග්‍රහණයක් ලබා ගනිමින් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල වසර හතරකට පෙර සිට තම ශූරතාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට සමත් විය. බටහිර ඉන්දීය පිතිකරු ගෝර්ඩන් ග්‍රීනිජ් තරඟ 4 ක දී ලකුණු 253 ක් රැස්කරමින් තරඟාවලියේ වැඩිම ලකුණු ලාභියා ලෙස තරඟාවලිය අවසන් කළ අතර එංගලන්ත ක්‍රීඩක මයික් හෙන්ඩ්‍රික් කඩුලු දහයක් දවාගත් වැඩිම කඩුලු ලාභියා බවට පත් විය. == ආකෘතිය == තරඟාවලියේ කණ්ඩායම් අට කණ්ඩායම් හතරකින් යුත් කාණ්ඩ දෙකකට බෙදා ඇති අතර, සෑම කණ්ඩායමක්ම තම කාණ්ඩයේ අනෙක් කණ්ඩායම් සමග තනි රවුන්ඩ් රොබින් ක්‍රමයට ක්‍රීඩා කළ හ. එක් එක් කාණ්ඩයෙන් පළමු කණ්ඩායම් දෙක පසුව අවසන් පූර්ව වටයට ගොස් පිළිමළුන් ඉවත් කිරීමේ තරඟාවලියකට ක්‍රීඩා කරයි. ==සහභාගීත්වය== [[File:1979 Cricket World Cup participating nations.svg|thumb|450px| 1979 ලෝක කුසලානය සහභාගී වූ රටවල්{{legend|#00f|පූර්ණ සාමාජික රටවල්}}{{legend|#0c0|1979 අයි.සී.සී කුසලානය මගින් සුදුසුකම් ලැබූ රටවල්}}{{legend|#fc0|සුදුසුකම් ලැබීමට අපොහොසත් වූ රටවල්}}]] 1979 තරගාවලියේ දී ලෝක කුසලානයක පළමු සුදුසුකම් ලැබීමේ තරග දක්නට ලැබිණි. 1979 ICC කුසලානය මැයි අග සහ ජූනි මස මුල මධ්‍යම එංගලන්තයේ විවිධ ක්‍රීඩාංගණවල පැවැත්විණි. අවසන් තරඟකරුවන් දෙ දෙනා ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ අතර එහි දී ඔවුහු ස්වයංක්‍රීයව සුදුසුකම් ලැබූ ටෙස්ට් රටවල් හයට එක් වූ හ.<ref>{{cite web|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ICCT79_PREVIEW|title=ICC Trophy 1979 – background|work=ESPNcricinfo.com|access-date=9 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109133000/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ICCT79_PREVIEW|archive-date=9 November 2013|url-status=live}}</ref> ශ්‍රී ලංකාව සහ කැනඩාව අවසන් පූර්ව වටයේ දී පිළිවෙලින් ඩෙන්මාර්කය සහ බර්මියුඩාව පරදවා සුදුසුකම් ලබා ගත් හ.<ref>{{cite news|title=Canada fight back to earn Cup place|date=7 June 1979|work=The Daily Telegraph|page=33}}</ref> {| class="wikitable sortable" !කණ්ඩායම !සුදුසුකම් ලැබූ ආකාරය !සහභාගී වන වතාව !අවසන් සහභාගීත්වය !උපරිම දස්කම !කාණ්ඩය |- |{{cr|ENG}} |සත්කාරකත්වය |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |අවසන් පූර්ව {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |ඒ |- |{{cr|IND}} | rowspan="5" |පූර්ණ සාමාජික |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |කාණ්ඩ අදියර {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |බී |- |{{cr|AUS}} |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |අනුශූරතාවය {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |ඒ |- |{{cr|PAK}} |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |කාණ්ඩ අදියර {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |ඒ |- |{{cr|WIN}} |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |'''ශූරතාවය {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}}''' |බී |- |{{cr|NZL}} |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |අවසන් පූර්ව {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |බී |- |{{cr|SRI}} |1979 අයි.සී.සී කුසලාන ශූරතාවය |දෙවන |[[1975 Cricket World Cup|1975]] |කාණ්ඩ අදියර {{small|([[1975 Cricket World Cup|1975]])}} |බී |- |{{cr|CAN}} |1979 අයි.සී.සී කුසලාන අනුශූරතාවය |පළමු |— |පළමුවර සහභාගීත්වය |ඒ |} == ක්‍රීඩාංගණ == {| class="wikitable" |+ !ලන්ඩන් ! rowspan="12" |[[ගොනුව:ENG_Map_1975_CWC_Venues.png|492x492පික්]] !ලන්ඩන් |- |<center>ලෝඩ්ස්</center> |<center>ඕවල්</center> |- |<center>ධාරිතාව: 30,000</center> |<center>ධාරිතාව: 23,500</center> |- |[[ගොනුව:Lords_(5967623947).jpg|200x200පික්]] |[[ගොනුව:The_Oval_Pavilion.jpg|200x200පික්]] |- !බර්මින්හැම් !මැන්චෙස්ටර් |- |<center>එජ්බැස්ටන් ක්‍රීඩාංගණය</center> |<center>ඕල්ඩ් ට්‍රැෆර්ඩ් ක්‍රීඩාංගණය</center> |- |<center>ධාරිතාව: 21,000</center> |<center>ධාරිතාව: 19,000</center> |- |[[ගොනුව:Edgbaston_Cricket_Ground_Pavillion.jpg|200x200පික්]] |[[ගොනුව:Old_Trafford_Pavilion.JPG|200x200පික්]] |- !නොටින්හැම් !ලීඩ්ස් |- |<center>ට්‍රෙන්ට් බ්‍රිජ්</center> |<center>හෙඩිංලි</center> |- |<center>ධාරිතාව: 15,350</center> |<center>ධාරිතාව: 14,000</center> |- |[[ගොනුව:Trent_Bridge_Pavilion_End.jpg|200x200පික්]] |[[ගොනුව:Headingley_Cricket_Stadium.jpg|200x200පික්]] |} ==කාණ්ඩ අදියර== ===ඒ කාණ්ඩය=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width="185" |කණ්ඩායම ! width="20" abbr="Played" |ත ! width="20" abbr="Won" |ජ ! width="20" abbr="Lost" |ප ! width="20" abbr="No result" |විනැ ! width="20" abbr="Run rate" |ශුලවේ ! width="20" abbr="Points" |ප්‍රල |- style="background:#ccffcc" | style="text-align:left" |{{Cr|ENG}} |3||3||0||0||3.07||12 |- style="background:#ccffcc" | style="text-align:left" |{{Cr|PAK}} |3||2||1||0||3.60||8 |- | style="text-align:left" |{{Cr|AUS}} |3||1||2||0||3.16||4 |- | style="text-align:left" |{{Cr|CAN}} |3||0||3||0||1.60||0 |} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 9 | team1 = {{Cr-rt|AUS}} | score1 = 159/9 (ඕවර 60) | score2 = 160/4 (ඕවර 47.1) | team2 = {{Cr|ENG}} | result = එංගලන්තයට කඩුළු 6 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ලෝඩ්ස්]], [[ලන්ඩන්]], එංගලන්තය | runs1=[[ඇන්ඩෲ හිල්ඩිච්]] 47 (108)|wickets1=[[ජෙෆ් බෝයිකොට්]] 2/15 (ඕවර 6)|runs2=[[ග්‍රැහැම් ගූච්]] 53 (96)|wickets2=[[ට්‍රෙවර් ලාෆ්ලින්]] 2/38 (ඕවර 9.1)|umpires={{flagicon|ENG}} [[බැරී මේයර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් කොන්ස්ටන්ට්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ එංගලන්තය පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|motm={{flagicon|ENG}} ග්‍රැහැම් ගූච්|bg=#DCDCDC}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 9 | team1 = {{Cr-rt|CAN}} | score1 = 139/9 (ඕවර 60) | score2 = 140/2 (ඕවර 40.1) | team2 = {{Cr|PAK}} | result = පකිස්ථානයට කඩුළු 8 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65053.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[හෙඩිංලි]], [[ලීඩ්ස්]], එංගලන්තය | runs1=[[ග්ලෙන්රෝයි සීලි]] 45 (110)|wickets1=[[සර්ෆ්රාස් නවාස්]] 3/26 (ඕවර 10)|runs2=[[සාදික් මොහොමඩ්]] 57* (122)|wickets2=[[ජෝන් වැලන්ටයින්]] 1/18 (ඕවර 9)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඇලන් වයිට්හෙඩ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩිකී බර්ඩ්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[සාදික් මොහොමඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ කැනඩාව පළමුව පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය|notes=කැනඩා කණ්ඩායමේ සියළු ක්‍රීඩකයන්ගේ මංගල එදිජා තරගය විය.}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 14 | team1 = {{Cr-rt|PAK}} | score1 = 286/7 (ඕවර 60) | score2 = 197 (ඕවර 57.1) | team2 = {{Cr|AUS}} | result = පකිස්ථානයට ලකුණු 89 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65055.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ට්‍රෙන්ට් බ්‍රිජ්]], [[නොටිංහැම්]], එංගලන්තය | runs1=[[ආසිෆ් ඉක්බාල්]] 61 (57)|wickets1=[[ගැරී කොසියර්]] 3/54 (ඕවර 12)|runs2=[[ඇන්ඩෲ හිල්ඩිච්]] 72 (129)|wickets2=[[සිකන්දර් බක්ත්]] 3/34 (ඕවර 11)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඩිකී බර්ඩ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[කෙන් පාමර්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[ආසිෆ් ඉක්බාල්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ඔස්ට්‍රේලියාව පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|AUS}} [[ග්‍රේම් පෝටර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ජෙෆ් මොස්]] ගේ මංගල එදිජා තරගය|bg=#DCDCDC}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 14 | team1 = {{Cr-rt|CAN}} | score1 = 45 (ඕවර 40.3) | score2 = 46/2 (ඕවර 13.5) | team2 = {{Cr|ENG}} | result = එංගලන්තයට කඩුළු 8 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ඕල්ඩ් ට්‍රැෆොඩ්]], [[මැන්චෙස්ටර්]], එංගලන්තය | runs1=[[ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩෙනිස්]] 21 (99)|wickets1=[[ක්‍රිස් ඕල්ඩ්]] 4/8 (ඕවර 10)|runs2=[[ග්‍රැහැම් ගූච්]] 21* (31)|wickets2=[[රොබට් කැලන්ඩර්]] 1/14 (ඕවර 6)|umpires={{flagicon|ENG}} [[බැරී මේයර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ජෝන් ලැන්ග්‍රිජ්]]|motm={{flagicon|ENG}} [[ක්‍රිස් ඕල්ඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ කැනඩාව පළමුව පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|CAN}} [[රොබට් කැලන්ඩර්]] ගේ මංගල එදිජා තරගය.}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 16 | team1 = {{Cr-rt|CAN}} | score1 = 105 (ඕවර 33.2) | score2 = 106/3 (ඕවර 26) | team2 = {{Cr|AUS}} | result = ඕස්ට්‍රේලියාවට කඩුළු 7 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65059.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[එඩ්බස්ටන්]], [[බර්මිංහැම්]], එංගලන්තය |runs1=[[ජෝන් වෝන්]] 29 (43)|wickets1=[[ඇලන් හර්ස්ට්]] 5/21 (ඕවර 10)|runs2=[[කිම් හියුස්]] 27* (40)|wickets2=[[කොර්නේලියස් හෙන්රි]] 2/27 (ඕවර 10)|motm={{flagicon|AUS}} [[ඇලන් හර්ස්ට්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් කොන්ස්ටන්ට්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ජෝන් ලැන්ග්‍රිජ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ ඔස්ට්‍රේලියාව පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|CAN}} [[චාල්ස් බක්ෂ්]] ගේ මංගල එදිජා තරගය|bg=#DCDCDC}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 16 | team1 = {{Cr-rt|ENG}} | score1 = 165/9 (ඕවර 60) | score2 = 151 (ඕවර 56) | team2 = {{Cr|PAK}} | result = එංගලන්තයට ලකුණු 14 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[හෙඩිංලි]], [[ලීඩ්ස්]], එංගලන්තය |runs1=[[ග්‍රැහැම් ගූච්]] 33 (90)|wickets1=[[මජිඩ් ඛාන්]] 3/27 (ඕවර 12)|runs2=[[ආසිෆ් ඉක්බාල්]] 51 (104)|wickets2=[[මයික් හෙන්ඩ්‍රික්]] 4/15 (ඕවර 12)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් එවන්ස්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ලොයිඩ් බඩ්]]|motm={{flagicon|ENG}} [[මයික් හෙන්ඩ්‍රික්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ පකිස්ථානය පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය}} ===බී කාණ්ඩය=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width="185" |කණ්ඩායම ! width="20" abbr="Played" |ත ! width="20" abbr="Won" |ජ ! width="20" abbr="Lost" |ප ! width="20" abbr="No result" |විනැ ! width="20" abbr="Run rate" |ශුලවේ ! width="20" abbr="Points" |ප්‍රල |- style="background:#ccffcc" | style="text-align:left" |{{Cr|WIN}} |3||2||0||1||3.93||10 |- style="background:#ccffcc" | style="text-align:left" |{{Cr|NZL}} |3||2||1||0||3.55||8 |- | style="text-align:left" |{{Cr|SRI}} |3||1||1||1||3.56||6 |- | style="text-align:left" |{{Cr|IND}} |3||0||3||0||3.13||0 |} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 9 | team1 = {{Cr-rt|IND}} | score1 = 190 (ඕවර 53.1) | score2 = 194/1 (ඕවර 51.3) | team2 = {{Cr|WIN}} | result = බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට කඩුළු 9 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65050.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[එඩ්බස්ටන්]], [[බර්මිංහැම්]], එංගලන්තය |bg=#DCDCDC|runs1=[[ගුන්ඩප්පා විශ්වනාත්]] 75 (134)|wickets1=[[මයිකල් හෝල්ඩින්]] 4/33 (ඕවර 12)|runs2=[[ගෝර්ඩන් ග්‍රිනිජ්]] 106* (173).|wickets2=[[කපිල් දේව්]] 1/46 (ඕවර 10)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ජෝන් ලැන්ග්‍රිජ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් එවන්ස්]]|motm={{flagicon|WIN}} [[ගෝර්ඩන් ග්‍රිනිජ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම පළමුවෙන් පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|IND}} [[සුරීන්දර් ඛන්නා]] ගේ මංගල එදිජා තරගය}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 9 | team1 = {{Cr-rt|SRI}} | score1 = 189 (ඕවර 56.5) | score2 = 190/1 (ඕවර 47.4) | team2 = {{Cr|NZL}} | result = නවසීලන්තයට කඩුළු 9 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65051.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ට්‍රෙන්ට් බ්‍රිජ්]], [[නොටිංහැම්]], එංගලන්තය |runs1=[[අනුර තෙන්නකෝන්]] 59 (96)|wickets1=[[බ්‍රයන් මැක්කේනි]] 3/25 (ඕවර 10.5)|runs2=[[ග්ලෙන් ටර්නර්]] 83 (143)|wickets2=[[අජිත් ද සිල්වා]] 1/39 (ඕවර 12)|motm={{flagicon|NZ}} [[ජෙෆ් හොවාර්ත්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[කෙන් පාමර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ලොයිඩ් බඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ නවසීලන්තය පළමුවෙන් පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|NZ}} [[ජෙරමි කෝනි]], {{flagicon|NZ}} [[වොරන් ලීස්]], {{flagicon|NZ}} [[වොරන් ස්ටෝට්]], {{flagicon|SL}} [[රෝයි ඩයස්]], {{flagicon|SL}} [[ස්ටැන්ලි ද සිල්වා]], {{flagicon|SL}} [[සුදත් පැස්කුවල්]] සහ {{flagicon|SL}} [[සුනිල් ජයසිංහ]] ගේ මංගල එදිජා තරගය.}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 13, 14, 15 | team1 = {{Cr-rt|SRI}} | score1 = | score2 = | team2 = {{Cr|WIN}} | result = එකදු පන්දුවක් හෝ නොයවා තරගය අතහැර දැමිණි. | scorecard = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66388.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ඕවල්]], [[ලන්ඩන්]], එංගලන්තය |bg=#DCDCDC|toss=කාසියේ වාසිය ද බැලුවේ නැත.|rain=තරගය පැවැත්වීමට අතිරේක දින 2ක ද භාවිත කළ මුත් අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් තරගය අතහැර දමා ඇත.}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 13 | team1 = {{Cr-rt|IND}} | score1 = 182 (ඕවර 55.5) | score2 = 183/2 (ඕවර 57) | team2 = {{Cr|NZL}} | result = නවසීලන්තයට කඩුළු 8 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65054.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[හෙඩිංලි]], [[ලීඩ්ස්]], එංගලන්තය |runs1=[[සුනිල් ගවස්කාර්]] 55 (144)|wickets1=[[බ්‍රයන් මැක්කේනි]] 3/24 (ඕවර 12)|runs2=[[බෲස් එඩ්ගර්]] 84* (167)|wickets2=[[මොහින්දර් අමරනාත්]] 1/39 (ඕවර 12)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඇලන් වයිට්හෙඩ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ලොයිඩ් බඩ්]]|motm={{flagicon|NZ}} [[බෲස් එඩ්ගර්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ නවසීලන්තය පළමුවෙන් පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 18 | team1 = {{Cr-rt|SRI}} | score1 = 238/5 (ඕවර 60) | score2 = 191 (ඕවර 54.1) | team2 = {{Cr|IND}} | result = ශ්‍රී ලංකාවට ලකුණු 47 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65057.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ඕල්ඩ් ට්‍රෆොඩ්]], [[මැන්චෙස්ටර්]], එංගලන්තය |bg=#DCDCDC|runs1=[[සුනිල් වෙත්තමුනි]] 67 (120)|wickets1=[[මොහින්දර් අමරනාත්]] 3/40 (ඕවර 12)|runs2=[[දිලිප් වෙන්ග්සර්කාර්]] 36 (57)|wickets2=[[සෝමචන්ද්‍ර ද සිල්වා]] 3/29 (ඕවර 11)|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඇලන් වයිට්හෙඩ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[කෙන් පාමර්]]|motm={{flagicon|SL}} [[දුලිප් මෙන්ඩිස්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ ඉන්දියාව පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|SL}} [[රන්ජන් ගුණතිලක]] සහ {{flagicon|SL}} [[රංජන් මඩුගල්ල]] මංගල එදිජා තරගය ක්‍රීඩා කළ හ. * ටෙස්ට් වරම් නොමැති රටක් එදිජා තරගයක දී ටෙස්ට් වරම් ලත් රටක් පැරැදැවූ පළමු අවස්ථාව.|rain=ජුනි 16 වර්ෂාව නිසා, තරගයේ අතිරේක දිනය භාවිතා විය.}} {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 16 | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | score1 = 244/7 (ඕවර 60) | score2 = 212/9 (ඕවර 60) | team2 = {{Cr|NZL}} | result = බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වනට ලකුණු 32 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65058.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ට්‍රෙන්ට් බ්‍රිජ්]], [[නොටිංහැම්]], එංගලන්තය |runs1=[[ක්ලයිව් ලොයිඩ්]] 73* (80)|wickets1=[[ජෙරමි කෝනි]] 2/40 (ඕවර 12)|runs2=[[රිචඩ් හැඩ්ලි ]] 42 (48)|wickets2=[[ඇන්ඩි රොබට්ස්]] 3/43 (ඕවර 12)|umpires={{flagicon|ENG}} [[බැරී මේයර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩිකී බර්ඩ්]]|motm={{flagicon|WIN}} [[ක්ලයිව් ලොයිඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ නවසීලන්තය පළමුවෙන් පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|NZ}} [[එවෙන් චැට්ෆීල්ඩ්]] ගේ මංගල එදිජා තරගය}} ==පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර== ===අවසන් පූර්ව=== {{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 20 | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | score1 = 293/6 (ඕවර 60) | score2 = 250 (ඕවර 56.2) | team2 = {{Cr|PAK}} | result = බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වනට ලකුණු 43 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65062.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ඕවල්]], [[ලන්ඩන්]], එංගලන්තය |bg=#DCDCDC|runs1=[[ගෝර්ඩන් ග්‍රිනිජ්]] 73 (107).|wickets1=[[ආසිෆ් ඉක්බාල්]] 4/56 (ඕවර 11)|runs2=[[සහීර් අබ්බාස්]] 93 (122)|wickets2=[[කොලින් ක්‍රොෆ්ට්]] 3/29 (ඕවර 11)|motm={{flagicon|WIN}} [[ගෝර්ඩන් ග්‍රිනිජ්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් කොන්ස්ටන්ට්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ලොයිඩ් බඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ පකිස්ථානය පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය}}{{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 20 | team1 = {{Cr-rt|ENG}} | score1 = 221/8 (ඕවර 60) | score2 = 212/9 (ඕවර 56.2) | team2 = {{Cr|NZL}} | result = එංගලන්තයට ලකුණු 9 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ඕල්ඩ් ට්‍රැෆොඩ්]], [[මැන්චෙස්ටර්]], එංගලන්තය |runs1=[[ග්‍රැහැම් ගූච්]] 71 (84)|wickets1=[[බ්‍රයන් මැක්කේනි]] 2/46 (ඕවර 12)|runs2=[[ජෝන් රයිට්]] 69 (137)|wickets2=[[මයික් හෙන්ඩ්‍රික්]] 3/55 (ඕවර 12)|motm={{flagicon|ENG}} [[ග්‍රැහැම් ගූච්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[කෙන් පාමර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ජෝන් ලැන්ග්‍රිජ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ නවසීලන්තය පළමුවෙන් පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes={{flagicon|ENG}} [[වේන් ලාර්කින්ස්]] ගේ මංගල එදිජා තරගය.}} ===අවසන් තරගය=== කාසියේ වාසිය දිනා පළමුවෙන් පන්දු යැවීම එංගලන්ත කණ්ඩායමේ තීරණය විය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායමේ මුළු ලකුණු 99 කට කඩුලු 4 ක් බිඳවැටුණු අතර, ග්‍රීන්ඩ්ජ්, හේන්ස්, කලිචරන් සහ නායක ක්ලයිව් ලොයිඩ් දැවීගිය පිතිකරුවෝ වූ හ. කෙසේ වෙතත්, විවියන් රිචර්ඩ්ස් (ලකුණු 138 ක් පන්දු 157 කින්, හතරේ පහර 11, හයේ පහර 3) සහ කොලිස් කිං (පන්දු 66 කින් ලකුණු 86 යි, හතරේ පහර 10 යි, හයේ පහර 3 යි) ඉනිම ශක්තිමත් කළ හ. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල 238/5 දී කොලිස් කිං ගේ දැවීයාමත් සමග ලකුණු 139 ක සබඳතාව අවසන් විය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම කඩුලු 9 ක් දැවී ලකුණු 286 ක් රැස් කළේය. ඉංග්‍රීසි පිතිකරුවෝ හොඳ ආරම්භයක් ලබා ගත් හ. එහෙත් ආරම්භක පිතිකරුවන් වූ මයික් බ්රේලි (පන්දු 130 කින් ලකුණු 64 ක්, හතරේ පහර 7 යි) සහ ජෙෆ් බෝයොකොට් (පන්දු 105 කදී ලකුණු 57 යි හතරේ පහර 3 යි) පසුව මන්දගාමී ස්වරූපයක් පෙන්වූ හ. ආරම්භක පිතිකරුවන් දෙ දෙනා දැවී ගිය පසු, ලකුණු වේගය ඉහළ ගොස් තිබිණි. ග්‍රැහැම් ගූච් ලකුණු 32 ක් ලබා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, ගූච්ගේ දැවීයාම ලෝක කුසලාන ඉතිහාසයේ අතිශයින්ම විනාශකාරී බිඳවැටීම විය. එංගලන්තය අවසානයේ ඕවර 51ක දී සියලු දෙනා දැවී ලකුණු 194 ක් ලබා සිටිය හ. විවියන් රිචර්ඩ්ස් තරගයේ වීරයා ලෙස නම් කෙරිණි.{{Single-innings cricket match | date = 1979 ජුනි 23 | team1 = {{Cr-rt|WIN}} | score1 = 286/9 (ඕවර 60) | score2 = 194 (ඕවර 51) | team2 = {{Cr|ENG}} | result = බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්ට ලකුණු 92 ක ජයක් | scorecard = [http://content.cricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ලකුණු පුවරුව] | venue = [[ලෝඩ්ස්]], [[ලන්ඩන්]], එංගලන්තය |bg=#DCDCDC|runs1=[[විව් රිචඩ්ස්]] 138* (157)|wickets1=[[ෆිල් එඩ්මන්ඩ්ස්]] 2/40 (ඕවර 12)|runs2=[[මයික් බ්‍රියර්ලි]] 64 (130)|wickets2=[[ජොයෙල් ගාර්නර්]] 5/38 (ඕවර 11)|motm={{flagicon|WIN}} [[විව් රිචඩ්ස්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[බැරී මේයර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩිකී බර්ඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ එංගලන්තය පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය|notes=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වෝ 1979 පෘඩෙන්ෂල් ලෝක කුසලානය දිනූ හ.}} ==සංඛ්‍යා දත්ත== {| class="wikitable" |+වැඩිම ලකුණු ලාභීන් !තරග !ක්‍රීඩකයා !කණ්ඩායම !ලකුණු |- |4 |ගෝඩන් ග්‍රිනිච් |{{Cr|WIN}} |253 |- |4 |වීව් රිචඩ්ස් |{{Cr|WIN}} |217 |- |5 |ග්‍රැහැම් ගුච් |{{Cr|ENG}} |210 |- |4 |ග්ලේන් ටර්නර් |{{Cr|NZ}} |176 |- |4 |ජෝන් රයිට් |{{Cr|NZ}} |166 |} {| class="wikitable" |+වැඩිම කඩුළු ලාභීන් !තරග !ක්‍රීඩකයා !කණ්ඩායම !කඩුළු |- |5 |මයික් හෙන්ඩ්‍රික් |{{Cr|ENG}} |10 |- |4 |බ්‍රයන් මැක්කේනි |{{Cr|NZ}} |9 |- |4 |අසීෆ් ඉක්බාල් |{{cr|PAK}} |9 |- |5 |ක්‍රිස් ඕල්ඩ් |{{Cr|NZ}} |9 |- |4 |මයිකල් හෝල්ඩිං |{{Cr|WIN}} |8 |} ==යොමු කිරීම්== {{Reflist}} ==බාහිර සබැදි== * [http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/ Cricket World Cup 1979] from [[Cricinfo]] {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[Category:Sports competitions in England]] [[Category:1979 in cricket|Cricket World Cup, 1979]] [[Category:1979 in English cricket|Cricket World Cup, 1979]] [[Category:International cricket competitions from 1975–76 to 1980]] [[Category:1979 Cricket World Cup| ]] [[Category:Cricket World Cup tournaments]] [[Category:June 1979 sports events]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය]] srsyweoi7xh58nygxnrxae53920yd4u 1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය 0 55550 790008 758142 2026-05-13T11:51:26Z WrdSrchSi 55524 /* සාරාංශය */ Grammar, spelling 790008 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි | name = විල්ස් ලෝක කුසලානය 1996 | image = Wills World Cup 1996.svg | imagesize = | caption = | administrator = [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය]] | cricket format = [[එක්දින ජාත්‍යන්තර]] | tournament format = [[රවුන්ඩ් රොබින්]] සහ [[පිළිමලුන් පිටුදැකීම]] | host = {{flagicon|IND}} ඉන්දියාව<br/>{{flagicon|PAK}} පාක්ස්ථානය<br/>{{flagicon|SL}} ශ්‍රී ලංකාව | champions = {{cr|SRI}} | count = 1 | runner up = {{cr|AUS}} | participants = 12 | matches = 37 | attendance = | player of the series = {{nowrap|{{flagdeco|SRI}} [[සනත් ජයසූරිය]]}} | most runs = {{nowrap|{{flagdeco|IND}} [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] {{small|(523)}}}} | most wickets = {{nowrap|{{flagdeco|IND}} [[අනිල් කුම්බ්ලේ]] {{small|(15)}}}} | previous_year = 1992 | previous_tournament = 1992 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය | next_year = 1999 | next_tournament = 1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය | fromdate = 1996 පෙබරවාරි 14 | todate = 1996 මාර්තු 17 }} [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය|අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් කවුන්සිලය]] (අයිසීසී) විසින් සංවිධානය කරන ලද [[අයිසීසී ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|හයවන ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයයි.]] එහි නිල අනුග්‍රාහකයන් වන අයිටීසී හි විල්ස් සන්නාමයෙන් '''පසුව 1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය''' '''''විල්ස් ලෝක කුසලානය''''' ලෙසද හැඳින්වේ. එය පාකිස්තානය සහ ඉන්දියාව විසින් සත්කාරකත්වය දුන් දෙවන ලෝක කුසලානය වන අතර පළමු වරට ශ්‍රී ලංකාවේද තරග පවත්වන ලදී. [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානයේ]] ලාහෝර් හි ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවති අවසන් මහා තරඟයේදී [[ඔස්ට්‍රේලියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඕස්ට්‍රේලියාව]] [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පරාජය කළ ශ්‍රී ලංකාව]] මෙම තරගාවලිය ජය ගත්තේය. == සත්කාරකත්වය == ලෝක කුසලානය ඉන්දියාව, පාකිස්තානය සහ ශ්‍රී ලංකාව යන රටවල පැවැත්විණි. ඉන්දියාව විවිධ ස්ථාන 17 කදී තරඟ 17 ක් පවත්වා ඇති අතර පාකිස්තානය ස්ථාන 6 කදී තරඟ 16 ක්ද, ශ්‍රී ලංකාව ස්ථාන 3 කදී තරඟ 4 ක්ද පැවැත්වීය. තරගාවලිය පැවැත්වීමට පෙර මතභේදයකට ගොදුරු විය; 1996 ජනවාරි මාසයේදී [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ කොටින්]] විසින් [[1996 මහ බැංකු බෝම්බ ප්‍රහාරය|කොළඹ මහ බැංකුවට බෝම්බ හෙලීමෙන්]] [[ඔස්ට්‍රේලියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පසු ඕස්ට්‍රේලියාව]] සහ [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම්]] ශ්‍රී ලංකාවට යැවීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ශ්‍රී ලංකාව, කණ්ඩායම්වලට උපරිම ආරක්ෂාවක් ලබා දීමට අමතරව, [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය]] එය ආරක්ෂිත යැයි තීරණය කලේය. පුළුල් සාකච්ඡාවලින් පසුව, අයිසීසී තීන්දු කළේ, [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකාවට]] තරඟ දෙකෙහිම ජය ප්‍රදානය කරන බවයි. මෙම තීරණයෙහි ප්‍රතිඵලයක්ල ලෙස ශ්‍රී ලංකාව තරගාවලිය ආරම්භ කිරීමට පෙර අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබීය. === ඉන්දියාව === {| class="wikitable" !නගර ! ස්ථාන ! ධාරිතාව ! තරග |- | කල්කටා, [[බටහිර බෙංගාලය]] | ඊඩන් උද්‍යාන | align="center" | 120,000 කි | align="center" | 1 |- | කාන්පූර්, [[උත්තර් ප්‍රදේශ්]] | හරිත උද්‍යානය | align="center" | 45,000 කි | align="center" | 1 |- | මොහාලි, පන්ජාබ් | පන්ජාබ් ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 40,000 කි | align="center" | 1 |- | [[බැංගලෝර්]], කර්නාටක | එම්. චින්නස්වාමි ක්‍රීඩාංගණය | align="center" | 55,000 කි | align="center" | 1 |- | [[චෙන්නායි|මදුරාසි]], [[තමිල්නාඩු]] | එම්.ඒ.සිදම්බරම් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 50,000 කි | align="center" | 1 |- | [[හයිද්‍රාබාද්]], තෙලන්ගානා | ලාල් බහදූර් ශාස්ත්‍රි ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 30,000 කි | align="center" | 1 |- | කටැක්, [[ඔයිෂා|ඔඩීෂා]] | බරබති ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 25,000 කි | align="center" | 1 |- | ග්වාලියර්, මධ්‍ය ප්‍රදේශ් | රූප් සිං ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 55,000 කි | align="center" | 1 |- | විශාකාපට්ටම්, [[ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ්|අන්ද්‍රා ප්‍රදේශ්]] | ඉන්දිරා ප්‍රියදර්ශිනි ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 25,000 කි | align="center" | 1 |- | [[පැට්නා|පාට්නා]], [[බිහාරය|බිහාර්]] | මොයින්-උල්-හක් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 25,000 කි | align="center" | 1 |- | පූනේ, [[මහාරාෂ්ට්‍ර]] | නේරු ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 25,000 කි | align="center" | 1 |- | [[මුම්බායි|බොම්බේ]], [[මහාරාෂ්ට්‍ර]] | වන්කඩේ ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 45,000 කි | align="center" | 1 |- | අහමදාබාද්, [[ගුජරාටය|ගුජරාට්]] | සර්දාර් පටෙල් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 48,000 කි | align="center" | 1 |- | වෝඩෝරා, [[ගුජරාටය|ගුජරාට්]] | මෝටි බාග් ක්‍රීඩාංගණය | align="center" | 18,000 කි | align="center" | 1 |- | ජයිපූර්, රාජස්ථාන් | සවායි මන්සිං ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 30,000 කි | align="center" | 1 |- | නාග්පූර්, [[මහාරාෂ්ට්‍ර]] | විදර්බා සීඒ ක්‍රීඩාංගණය | align="center" | 40,000 කි | align="center" | 1 |- | දිල්ලි, [[නව දිල්ලිය|නවදිල්ලිය]] | ෆෙරෝස් ෂා කෝට්ලා පිටිය | align="center" | 48,000 කි | align="center" | 1 |} === පාකිස්තානය === {| class="wikitable" !නගර ! ස්ථාන ! ධාරිතාව ! තරග |- | කරච්චි | ජාතික ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 34,000 කි | align="center" | 3 |- | ලාහෝර් | ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 27,000 කි | align="center" | 4 |- | රාවල්පින්ඩි | රාවල්පින්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය | align="center" | 17,000 කි | align="center" | 3 |- | පෙෂාවර් | අර්බාබ් නියාස් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 20,000 කි | align="center" | 2 |- | ෆයිසලාබාද් | ඉක්බාල් ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 18,000 කි | align="center" | 3 |- | ගුජ්රන්වල | ජින්නා ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | 20,000 කි | align="center" | 1 |} === ශ්‍රී ලංකාව === {| class="wikitable" !නගර ! ස්ථාන ! ධාරිතාව ! තරග |- | [[කොළඹ]] | [[ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගණය|ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගනය]] | align="center" | | align="center" | 0 * |- | [[කොළඹ]] | සිංහල ක්‍රීඩා සමාජය | align="center" | | align="center" | 1 |- | [[මහනුවර]] | අස්ගිරියා ක්‍රීඩාංගනය | align="center" | | align="center" | 1 |} * තරග දෙකක් ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණද, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රීඩා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිසා ඒ කිසිවක් සිදු නොවීය. == සංචිත == [[1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය කණ්ඩායම් සංචිත]] ලිපිය බලන්න == කණ්ඩායම් == පසුගිය ලෝක කුසලානයෙන් පසුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ නවවැනි ටෙස්ට් තත්ත්වයේ සාමාජිකයා බවට පත්වූ සිම්බාබ්වේ ඇතුළු සියලුම ටෙස්ට් ක්‍රීඩා කරන සියළුම රටවල් තරඟයට සහභාගී වූහ. 1994 අයිසීසී කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ ඇසෝසියේට් කණ්ඩායම් තුන - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, කෙන්යාව සහ නෙදර්ලන්තය ද 1996 දී ලෝක කුසලාන තරගාවලියට පිවිසියේය. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට පරාජ වීම ඇතුළුව නෙදර්ලන්තය සිය තරග පහම පරාජයට පත් වූ අතර කෙන්යාව පූනේහිදී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට එරෙහිව විස්මිත ජයග්‍රහණයක් වාර්තා කළේය. {| class="wikitable" ! colspan="3" |සම්පූර්ණ සාමාජිකයන් |- | style="width:150px" |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |{{ක්‍රිකට්|ENG}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} |- |{{ක්‍රිකට්|NZL}} |{{ක්‍රිකට්|PAK}} |{{ක්‍රිකට්|RSA}} |- |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|WIN}} |{{ක්‍රිකට්|ZIM}} |- ! colspan="3" | ආශ්‍රිත සාමාජිකයන් |- |{{ක්‍රිකට්|KEN}} |{{ක්‍රිකට්|NED}} |{{ක්‍රිකට්|UAE}} |} == සාරාංශය == ඩේව් වොට්මෝර් විසින් පුහුණු කැරුණු [[අර්ජුන රණතුංග|අර්ජුන රණතුංග]] ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ශ්‍රී ලාංකිකයෝ, එක් එක් ඉනිමේ පළමු ඕවර 15 තුළ දී පන්දු රැකීමේ සීමාවන් ගෙන් ප්‍රයෝජන ගනිමින් [[සනත් ජයසූරිය]] සහ රොමේෂ් කළුවිතාරණ ආරම්භක පිතිකරුවන් ලෙස යොදා ගත් හ. පළමු ඕවර 15 තුළ ලකුණු 50 ක් හෝ 60 ක් ප්‍රමාණවත් යැ යි සැලකෙන කාලයක, ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියාවට එරෙහිව එම පන්දු වාරවල දී ලකුණු 117 ක්, කෙන්යාවට එරෙහිව 123 ක්, අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයේ දී එංගලන්තයට එරෙහිව 121 ක් සහ අවසන් පූර්ව වටයේදී ඉන්දියාවට එරෙහිව ලකුණු 86 ක් රැස් කළේය. කෙන්යාවට එරෙහිව ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 5 කට ලකුණු 398 ක් රැස් කළ අතර එය 2006 අප්‍රේල් මාසය දක්වා එක්දින ජාත්‍යන්තර තරග වලදී වැඩිම කණ්ඩායම් ලකුණු ලබා ගත් නව වාර්තාවකි. පාකිස්තානයේ රාවල්පින්ඩියේ දී එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයට එරෙහිව ගැරී කර්ස්ටන් නොදැවී ලකුණු 188 ක් රැස් කළේය. මෙය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රීඩක [[ක්‍රිස් ගේල්]] සහ මාටින් ගුප්ටිල් [[2015 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|2015 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී]] පිළිවෙලින් 215 සහ 237 ක් ලබා ගන්නා තෙක් ඕනෑම ලෝක කුසලාන තරඟයක දී මෙතෙක් ලබා ඇති ඉහළම තනි ලකුණු සංඛ්‍යාව බවට පත්විය. 110,000 ක් ලෙස නිල නොවන ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති පිරිසක් ඉදිරියේ ශ්‍රී ලංකාව කල්කටාවේ ඊඩන් ගාර්ඩ්න්ස්හි දී ඉන්දියාවට එරෙහිව පළමු අවසන් පූර්ව තරගය ජය ගත්තේය. ආරම්භක පිතිකරුවන් දෙ දෙනා ම අඩු ලකුණු සංඛ්‍යාවකට දැවී යාමෙන් පසුව, ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 8 කට ලකුණු 251 ක දැවැන්ත ප්‍රති ප්‍රහාරයක් දියත් කළේය. පසුව ඉන්දීය ඉනිමේ 35 වැනි පන්දු වාරයේ දී කඩුළු 8 ට ලකුණු 120 ලබා ගත් අවස්ථාවේ දී නරඹන්නෝ පලතුරු සහ ප්ලාස්ටික් බෝතල් පිටියට විසි කිරීමට පටන් ගත් හ. රැස්ව සිටි පිරිස නිහඩ කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ක්‍රීඩකයෝ විනාඩි 20 ක් පිටියෙන් ඉවත් වූ හ. ක්‍රීඩකයින් නැවත ක්‍රීඩා පිටියට ආපසු පැමිණි විට, නැවතත් පිටියට බෝතල් විසි කැරුණු අතර, ක්‍රීඩාංගණයේ ගින්නකුදු දැල්විණි. තරග තීරක ක්ලයිව් ලොයිඩ් ශ්‍රී ලංකාවට ජයග්‍රහණය ලබාදුන් අතර එය මෙතෙක් ක්‍රිකට් තරගයක ජයග්‍රහණයට පෙර ජයග්‍රහණය ප්‍රධානය කළ පළමු අවස්ථාව විය. අවසන් මහා තරගයේ දී කාසියේ වාසිය දිනූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දුවට පහරදීමේ අවස්ථාව ඕස්ට්‍රේලියාව ලබා දුන්නේ මීට පෙර ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරග 5 ම පළමු ව පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායම ජයග්‍රහණය කළ පසුබිමකය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ කඩුලු 7 කට ලකුණු 241 ක් ලබා ගත් අතර මාර්ක් ටේලර් ලකුණු 74 ක් රැස් කළේය. 47 වැනි ඕවරයේ දී ජයග්‍රාහී ලකුණ රැස් කළ ශ්‍රී ලංකාව තරගය ජය ගත්තේය. තරඟාවලියක සත්කාරක හෝ සම-සත්කාරක ලෝක කුසලානය දිනාගත් පළමු අවස්ථාව මෙය විය. == කණ්ඩායම් අදියර == === ඒ කාණ්ඩය === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! scope="col" width="28" |ස්ථානය ! scope="col" width="180" | කණ්ඩායම ! scope="col" width="28" | ත ! scope="col" width="28" | ජ ! scope="col" width="28" | ප ! scope="col" width="28" | සම ! scope="col" width="28" | වි.නැ ! scope="col" width="28" | ප්‍රසාද ! scope="col" width="28" | <abbr title="Net run rate">ශුලවේ</abbr> |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 1 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_Sri_Lanka.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Sri Lanka national cricket team|ශ්‍රී ලංකාව]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 10 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 1.607 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Australia national cricket team|ඕස්ට්‍රේලියාව]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 6 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0.903 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[India national cricket team|ඉන්දියාව]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 6 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0.452 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 4 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:WestIndiesCricketFlagPre1999.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[West Indies cricket team|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | −0.134 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_Zimbabwe.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Zimbabwe national cricket team|සිම්බාබ්වේ]] | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 1 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | −0.939 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | 6 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_Kenya.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Kenya national cricket team|කෙන්යාව]] | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 1 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | −1.007 |} <div class="sports-table-notes"> මුලාශ්‍රය: [https://www.espncricinfo.com/series/wills-world-cup-1995-96-60981/points-table-standings ESPNcricinfo]</div>{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 16|result=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 6 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|WIN}} [[කර්ට්ලි ඇම්බ්‍රෝස්]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[ලාල් බහදූර් ශාස්ත්‍රි ක්‍රීඩාංගනය]], [[හයිද්‍රාබාද්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65159.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[පෝල් ස්ට්‍රැන්ග්]] 4/40 (ඕවර 7.3)|team1={{cr-rt|ZIM}}|runs2=[[ෂර්වින් කැම්බල්]] 47 (88)|wickets1=[[කර්ට්ලි ඇම්බ්‍රෝස්]] 3/28 (ඕවර 10)|runs1=[[ග්‍රාන්ට් ෆ්ලවර්]] 31 (54)|team2={{cr|WIN}}|score2=155/4 (ඕවර 29.3)|score1=151/9 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 17|result=තරගයකින් තොරව ශ්‍රී ලංකාව ජයග්‍රහණය කළේය|rain=ආරක්‍ෂිත කරුණු හේතුවෙන් ඕස්ට්‍රේලියාව තරගය අත්හැර දැමූ අතර තරගය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේ බොම්බායේ රැදී සිටියහ.|toss=|motm=පිරිනැමීමක් සිදු නොවීය|umpires={{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]] සහ {{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]]|venue=[[ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගනය]], [[කොළඹ]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66411.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=|team1={{cr-rt|SRI}}|runs2=|wickets1=|runs1=|team2={{cr|AUS}}|score2=|score1=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 18|result=ඉන්දියාව කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|IND}} [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[බරබති ක්‍රීඩාංගනය]], [[කතක්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65161.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ස්ටීව් ටිකොලෝ]] 1/26 (ඕවර 3)|team1={{cr-rt|KEN}}|runs2=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 127* (138)|wickets1=[[අනිල් කුම්බ්ලේ]] 3/28 (ඕවර 10)|runs1=[[ස්ටීව් ටිකොලෝ]] 65 (83)|team2={{cr|IND}}|score2=203/3 (ඕවර 41.5)|score1=199/6 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 21|result=ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 6 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[අරවින්ද ද සිල්වා]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]]|venue=[[සිංහල ක්‍රීඩා සමාජ ක්‍රීඩාංගණය]], [[කොළඹ]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65164.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[හීත් ස්ට්‍රීක්]] 3/60 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|ZIM}}|runs2=[[අරවින්ද ද සිල්වා]] 91 (86)|wickets1=[[චමින්ද වාස්]] 2/30 (ඕවර 10)|runs1=[[ඇලිස්ටෙයාර් කැම්බල්]] 75 (102)|team2={{cr|SRI}}|score2=229/4 (ඕවර 37)|score1=228/6 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 21|result=ඉන්දියාව කඩුලු 5 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|IND}} [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[කයිසර් හයාත්]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[කැප්ටන් රූප් සිං ක්‍රීඩාංගනය]], [[ග්වාලියර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65165.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[රොජර් හාපර්]] 2/34 (ඕවර 9)|team1={{cr-rt|WIN}}|runs2=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 70 (91)|wickets1=[[අනිල් කුම්බ්ලේ]] 3/35 (ඕවර 10)|runs1=[[රිචී රිචඩ්සන්]] 47 (70)|team2={{cr|IND}}|score2=174/5 (ඕවර 39.4)|score1=173 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 23|result=ඕස්ට්‍රේලියාව ලකුණු 97 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|AUS}} [[මාර්ක් වෝ]]|umpires={{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[ඉන්දිරා ප්‍රියදර්ශිනි ක්‍රීඩාංගනය]], [[විශාකාපට්ටම්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65167.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[පෝල් රීෆල්]] 2/18 (ඕවර 7)|team1={{cr-rt|AUS}}|runs2=[[කෙනඩි ඔටිනෝ]] 85 (137)|wickets1=[[රාජාබ් අලි]] 3/45 (ඕවර 10)|runs1=[[මාර්ක් වෝ]] 130 (128)|team2={{cr|KEN}}|score2=207/7 (ඕවර 50)|score1=304/7 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 26|result=තරගයකින් තොරව ශ්‍රී ලංකාව ජයග්‍රහණය කළේය|rain=ආරක්ෂක හේතුන් මත බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම තරගය අත්හැර දැමූහ.|toss=|motm=පිරිනැමීමක් සිදු නොවීය|umpires={{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]] සහ {{flagicon|IND}} [[වී. කේ. රාමාස්වාමි]]|venue=[[ආර්. ප්‍රේමදාස ක්‍රීඩාංගනය]], [[කොළඹ]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66412.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=|team1={{cr-rt|SRI}}|runs2=|wickets1=|runs1=|team2={{cr|WIN}}|score2=|score1=|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 27|result=සිම්බාබ්වේ කඩුලු 5 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=මෙම තරගය පෙබරවාරි 25 වන දින පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණි; තරගය ආරම්භ වූ නමුත් සිම්බාබ්වේ ඉනිමේ ඕවර 15.5 කට පසුව අතහැර දමන ලදී.|toss=|motm={{flagicon|ZIM}} [[පෝල් ස්ට්‍රැන්ග්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[කයිසර් හයාත්]] සහ {{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]]|venue=[[මොයින්-උල්-හක් ක්‍රීඩාංගනය]], [[පට්නා]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65172.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[රාජාබ් අලි]] 3/22 (ඕවර 8)|team1={{cr-rt|KEN}}|runs2=[[ග්‍රාන්ට් ෆ්ලවර්]] 45 (112)|wickets1=[[පෝල් ස්ට්‍රැන්ග්]] 5/21 (ඕවර 9.4)|runs1=[[දීපක් චුදාසම]] 34 (66)|team2={{cr|ZIM}}|score2=137/5 (ඕවර 42.2)|score1=134 (ඕවර 49.4)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 27|result=ඕස්ට්‍රේලියාව ලකුණු 16 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|AUS}} [[මාර්ක් වෝ]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[වන්කඩේ ක්‍රීඩාංගනය]], [[බොම්බේ]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65174.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඩේමියන් ෆ්ලෙමින්]] 5/36 (ඕවර 9)|team1={{cr-rt|AUS}}|runs2=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 90 (84)|wickets1=[[වෙන්කටපති රාජු]] 2/48 (ඕවර 10)|runs1=[[මාර්ක් වෝ]] 126 (135)|team2={{cr|IND}}|score2=242 (ඕවර 48)|score1=258 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 29|result=කෙන්යාව ලකුණු 73 කින් ජය ගත්තේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|KEN}} [[මොරිස් ඔඩුම්බේ]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[කයිසර් හයාත්]] සහ {{flagicon|IND}} [[වී. කේ. රාමාස්වාමි]]|venue=[[නේරු ක්‍රීඩාංගණය]], [[පූනේ]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65175.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[මොරිස් ඔඩුම්බේ]] 3/15 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|KEN}}|runs2=[[ශිව්නරීන් චන්ද්‍රපෝල්]] 19 (48)|wickets1=[[කර්ට්නි වොල්ෂ්]] 3/46 (ඕවර 9)|runs1=[[ස්ටීව් ටිකොලෝ]] 29 (50)|team2={{cr|WIN}}|score2=93 (ඕවර 35.2)|score1=166 (ඕවර 49.3)|notes=කෙන්යාව ඔවුන්ගේ පළමු එක්දින තරගය ජය ගත්තේය. * බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්ට අයිසීසී ආශ්‍රිත සමාජිකයකුට එක්දින තරගයක් පරාජ වූ පළමු අවස්ථාව මෙය විය. * එක්දින ඉතිහාසයේ අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ පූර්ණ සාමාජිකයකුට එරෙහිව ආශ්‍රිත සාමාජිකයකු ජයගත් සිව්වන අවස්ථාව මෙයයි. ({{cr|SL}} එරෙහිව {{cr|IND}} 1979 දී, {{cr|ZIM}} එරෙහිව {{cr|AUS}} 1983 දී, {{cr|ZIM}} එරෙහිව {{cr|ENG}} 1992 දී ; සියල්ල ලෝක කුසලාන වලදී)}} ----{{Single-innings cricket match|date=මාර්තු 1|result=ඕස්ට්‍රේලියාව කඩුලු 8 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|AUS}} [[ෂේන් වෝන්]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[විදර්බා ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගණය]], [[නාග්පූර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65177.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[පෝල් ස්ට්‍රැන්ග්]] 2/33 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|ZIM}}|runs2=[[මාර්ක් වෝ]] 76* (109)|wickets1=[[ෂේන් වෝන්]] 4/34 (ඕවර 9.3)|runs1=[[ඇන්ඩි වොලර්]] 67 (101)|team2={{cr|AUS}}|score2=158/2 (ඕවර 36)|score1=154 (ඕවර 45.3)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=මාර්තු 2|result=ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 6 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[සනත් ජයසූරිය]]|umpires={{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[ෆෙරෝස් ෂා කෝට්ලා]], [[දිල්ලි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65179.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[අනිල් කුම්බ්ලේ]] 2/39 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|IND}}|runs2=[[සනත් ජයසූරිය]] 79 (76)|wickets1=[[රවින්ද්‍ර පුෂ්පකුමාර]] 1/53 (ඕවර 8)|runs1=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 137 (137)|team2={{cr|SRI}}|score2=272/4 (ඕවර 48.4)|score1=271/3 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=මාර්තු 4|result=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 4 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|WIN}} [[රිචී රිචඩ්සන්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[සවායි මන්සිං ක්‍රීඩාංගනය]], [[ජයිපූර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65181.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[මාර්ක් වෝ]] 3/38 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|AUS}}|runs2=[[රිචී රිචඩ්සන්]] 93* (133)|wickets1=[[කර්ට්නි වොල්ෂ්]] 2/35 (ඕවර 9)|runs1=[[රිකී පොන්ටිං]] 102 (112)|team2={{cr|WIN}}|score2=232/6 (ඕවර 48.5)|score1=229/6 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=මාර්තු 6|result=ඉන්දියාව ලකුණු 40 කින් ජය ගත්තේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|IND}} [[අජේ ජඩේජා]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]] සහ {{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]]|venue=[[ග්‍රීන් පාක් ක්‍රීඩාංගනය]], [[කාන්පූර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65184.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[වෙන්කටපති රාජු]] 3/30 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|IND}}|runs2=[[හීත් ස්ට්‍රීක්]] 30 (39)|wickets1=[[චාලි ලොක්]] 2/57 (ඕවර 10)|runs1=[[විනෝද් කම්බලි]] 106 (110)|team2={{cr|ZIM}}|score2=207 (ඕවර 49.4)|score1=247/5 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=මාර්තු 6|result=ශ්‍රී ලංකාව ලකුණු 144 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු ලකුණු 398/5, 1992 දී පාකිස්තානයට එරෙහිව එංගලන්තය ලබාගත් ලකුණු 363/7 ඉක්මවා ගියේය. 2006 මාර්තු 12 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව තරගයේ එය බිඳ දැමූ තෙක් ඕනම එදිජා තරගයක වාර්තාවක් විය. 2007 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ ඉන්දියාව විසින් බර්මියුඩාවට එරෙහිව ලකුණු 413/5 ක් ලබා ගන්නා තෙක් එය ලෝක කුසලාන වාර්තාවක් ලෙස පැවතුනි.<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/211599.html |title=Records / One-Day Internationals / Team records / Highest innings totals |work=ESPNcricinfo |access-date=3 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301131722/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/211599.html |archive-date=1 March 2015 |url-status=live }}</ref>|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[අරවින්ද ද සිල්වා]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|IND}} [[වී. කේ. රාමාස්වාමි]]|venue=[[අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගනය]], [[මහනුවර]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65183.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[අර්ජුන රණතුංග]] 2/31 (ඕවර 5)|team1={{cr-rt|SRI}}|runs2=[[ස්ටීව් ටිකොලෝ]] 96 (95)|wickets1=[[ටිටෝ ඔඩුම්බේ]] 2/34 (ඕවර 5)|runs1=[[අරවින්ද ද සිල්වා]] 145 (115)|team2={{cr|KEN}}|score2=254/7 (ඕවර 50)|score1=398/5 (ඕවර 50)|notes=}} === බී කාණ්ඩය === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! scope="col" width="28" |ස්ථානය ! scope="col" width="180" | කණ්ඩායම ! scope="col" width="28" | ත ! scope="col" width="28" | ජ ! scope="col" width="28" | ප ! scope="col" width="28" | සම ! scope="col" width="28" | වි.නැ ! scope="col" width="28" | ප්‍රසාද ! scope="col" width="28" | <abbr title="Net run rate">ශුලවේ</abbr> |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 1 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_South_Africa.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[South Africa national cricket team|දකුණු අප්‍රිකාව]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 10 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2.043 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_Pakistan.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Pakistan national cricket team|පාකිස්තානය]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 1 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 8 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0.961 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_New_Zealand.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[New Zealand national cricket team|නවසීලන්තය]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 6 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0.552 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 4 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_England.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[England cricket team|එංගලන්තය]] | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 3 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | 0.079 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[United Arab Emirates national cricket team|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය]] | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 1 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 4 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | 2 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | −1.830 |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | 6 ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|link=|alt=|දාරය|23x23පික්]]</span> [[Netherlands national cricket team|නෙදර්ලන්තය]] | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 5 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | 0 | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | −1.923 |} <div class="sports-table-notes"> මුලාශ්‍රය: [https://www.espncricinfo.com/series/wills-world-cup-1995-96-60981/points-table-standings ESPNcricinfo]</div>{{Single-innings cricket match|date=පෙබරවාරි 14|result=නවසීලන්තය ලකුණු 11 කින් ජය ගත්තේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|NZ}} [[නේතන් ඇස්ට්ල්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]]|venue=[[සර්දාර් පටෙල් ක්‍රීඩාංගනය]], [[මොටෙරා]], [[අහමදාබාද්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65157.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඩියොන් නැෂ්]] 3/26 (ඕවර 7)|team1={{cr-rt|NZL}}|runs2=[[ග්‍රේම් හික්]] 85 (102)|wickets1=[[ග්‍රේම් හික්]] 2/45 (ඕවර 9)|runs1=[[නේතන් ඇස්ට්ල්]] 101 (132)|team2={{cr|ENG}}|score2=228/9 (ඕවර 50)|score1=239/6 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 17|result=නවසීලන්තය ලකුණු 119 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|NZ}} [[ක්‍රේග් ස්පියර්මන්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[කයිසර් හයාත්]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[මෝති බාග් ක්‍රීඩාංගණය]], [[වඩෝදර]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65160.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ක්‍රිස් හැරිස්]] 3/24 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|NZL}}|runs2=[[රෝලන්ඩ් ලෙෆෙව්ර්]] 45 (64)|score2=188/7 (ඕවර 50)|wickets1=[[ස්ටීවන් ලුබර්ස්]] 3/48 (ඕවර 9)|runs1=[[ක්‍රේග් ස්පියර්මන්]] 68 (59)|score1=307/8 (ඕවර 50)|team2={{cr|NED}}|notes=මෙය නෙදර්ලන්තයේ පළමු එක්දින තරගයයි. *{{flagicon|NED}} [[පීටර් කැන්ත්‍රෙල්]], {{flagicon|NED}} [[ෆ්ලේවියන් අපොන්සු]], {{flagicon|NED}} [[ස්ටීවන් ලුබර්ස්]], {{flagicon|NED}} [[රෝලන්ඩ් ලෙෆෙව්ර්]], {{flagicon|NED}} [[ටිම් ද ලීඩ්]], {{flagicon|NED}} [[ක්ලාස්-ජෑන් වෑන් නූර්ට්විජ්]], {{flagicon|NED}} [[මාර්සලිස් ෂෙවේ]], {{flagicon|NED}} [[බැස්ටියාන් සුයිඩන්ට්]], {{flagicon|NED}} [[එරික් ගෞකා]] සහ {{flagicon|NED}} [[පෝල්-ජෑන් බැකර්]] යන සියළු දෙනාම එක්දින තරග බිමට පිවිසියහ. *අවුරුදු 47 යි දින 240 කදී {{flagicon|NED}} [[නෝලන් ක්ලාක්]] සිය එක්දින ජාත්‍යන්තර මංගල දිවිය තැබූ වයස්ගතම ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය.<ref>{{cite web|first=Vinay|last=Chhabria|title=10 Guinness World Records held by cricket|url=https://www.crictracker.com/10-guinness-world-records-held-by-cricket/9/|work=CricTracker|date=12 March 2020|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624140433/https://www.crictracker.com/10-guinness-world-records-held-by-cricket/9/|archive-date=24 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=ODI records – Oldest players on debut|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283461.html|work=ESPNcricinfo|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219141041/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283461.html|archive-date=19 December 2019}}</ref> *{{flagicon|NZ}} [[ස්ටීවන් ෆ්ලෙමින්]] ඔහුගේ එකම එක්දින කඩුල්ල ලබා ගත්තේය.<ref>{{cite web|title=Stephen Fleming's profile|url=https://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/37000.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512074821/https://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/37000.html|archive-date=12 May 2020}}</ref>}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 18|result=එංගලන්තය කඩුලු 8 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|ENG}} [[නීල් ස්මිත්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|IND}} [[වී. කේ. රාමාස්වාමි]]|venue=[[අර්බාබ් නියාස් ක්‍රීඩාංගණය]], [[පෙෂාවර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65162.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[අර්ෂාඩ් ලෙයික්]] 1/25 (ඕවර 7)|team1={{cr-rt|UAE}}|runs2=[[ග්‍රැහැම් තෝර්ප්]] 44* (66)|wickets1=[[නීල් ස්මිත්]] 3/29|runs1=[[මසාර් හුසේන්]] 33 (59)|team2={{cr|ENG}}|score2=140/2 (ඕවර 35)|score1=136 (ඕවර 48.3)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 20|result=දකුණු අප්‍රිකාවට කඩුලු 5 ක ජයක්|rain=|toss=|motm={{flagicon|SA}} [[හැන්සි ක්‍රොන්ජේ]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[ඉක්බාල් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ෆයිසලාබාද්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65163.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[නේතන් ඇස්ට්ල්]] 2/10 (ඕවර 3)|team1={{cr-rt|NZL}}|runs2=[[හැන්සි ක්‍රොන්ජේ]] 78 (64)|wickets1=[[ඇලන් ඩොනල්ඩ්]] 3/34 (ඕවර 10)|runs1=[[ස්ටීවන් ෆ්ලෙමින්]] 33 (79)|team2={{cr|RSA}}|score2=178/5 (ඕවර 37.3)|score1=177/9 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 22|result=එංගලන්තය ලකුණු 49 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|ENG}} [[ග්‍රේම් හික්]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]] සහ {{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]]|venue=[[අර්බාබ් නියාස් ක්‍රීඩාංගණය]], [[පෙෂාවර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65166.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ෆිල් ඩෙෆ්රිටාස්]] 3/31 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|ENG}}|runs2=[[ක්ලාස් වෑන් නූර්ට්විජ්ක්]] 64 (82)|wickets1=[[රෝලන්ඩ් ලෙෆෙබ්වර්]] 1/40 (ඕවර 10)|runs1=[[ග්‍රේම් හික්]] 104* (133)|team2={{cr|NED}}|score2=230/6 (ඕවර 50)|score1=279/4 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 24|result=පකිස්ථානය කඩුලු 9 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|PAK}} [[මුෂ්තාක් අහමඩ්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[ජින්නා ක්‍රීඩාංගණය]], [[ගුජ්රන්වල]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65168.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ජොහාන් සමරසේකර]] 1/17 (ඕවර 3)|team1={{cr-rt|UAE}}|runs2=[[ඉජාස් අහමඩ්]] 50* (57)|wickets1=[[මුෂ්තාක් අහමඩ්]] 3/16 (ඕවර 7)|runs1=[[ෂෞකත් ඩුකන්වාලා]] 21* (19)|team2={{cr|PAK}}|score2=112/1 (ඕවර 18)|score1=109/9 (ඕවර 33)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 25|result=දකුණු අප්‍රිකාවට ලකුණු 78 ක ජයක්|rain=|toss=|motm={{flagicon|SA}} [[ජොන්ටි රෝඩ්ස්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[රාවල්පිණ්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[රාවල්පිණ්ඩි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65169.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ෂෝන් පොලොක්]] 2/16 (ඕවර 8)|team1={{cr-rt|RSA}}|runs2=[[ග්‍රැහැම් තෝර්ප්]] 46 (69)|wickets1=[[පීටර් මාටින්]] 3/33 (ඕවර 10)|runs1=[[ගැරී කර්ස්ටන්]] 38 (60)|team2={{cr|ENG}}|score2=152 (ඕවර 44.3)|score1=230 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 26|result=පකිස්ථානය කඩුලු 8 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|PAK}} [[වකාර් යූනිස්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]] සහ {{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]]|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65171.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[පීටර් කැන්ත්‍රල්]] 1/18 (ඕවර 4)|team1={{cr-rt|NED}}|runs2=[[සයීඩ් අන්වර්]] 83*|wickets1=[[වකාර් යූනිස්]] 4/26|runs1=[[ෆ්ලේවියන් අපොන්සු]] 58|team2={{cr|PAK}}|score2=151/2 (ඕවර 30.4)|score1=145/7 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 27|result=නවසීලන්තය ලකුණු 109 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=තරගය ආරම්භයේදී අධික මීදුම හේතුවෙන් තරගය එක් පැත්තකට ඕවර 47 කට සීමා කෙරිණි.|toss=|motm={{flagicon|NZ}} [[රොජර් ට්වෝස්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[ඉක්බාල් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ෆයිසලාබාද්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65173.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ෂේන් තොම්සන්]] 3/20|team1={{cr-rt|NZL}}|runs2=[[ජොහාන් සමරසේකර]] 47 (59)|wickets1=[[අසාර් සයීඩ්]] 3/45 (ඕවර 7)|runs1=[[රොජර් ට්වෝස්]] 92 (112)|team2={{cr|UAE}}|score2=167/9 (ඕවර 47)|score1=276/8 (ඕවර 47)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 පෙබරවාරි 29|result=දකුණු අප්‍රිකාවට කඩුලු 5 ක ජයක්|rain=පාකිස්තානයේ විරෝධතාවයෙන් පසු බක්නර් මෙම තරඟයේදී ඉවත් කර ඉයන් රොබින්සන් විනිසුරුවරයා ලෙස පත් කළේය.|toss=|motm={{flagicon|SA}} [[හැන්සි ක්‍රොන්ජේ]]|umpires={{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]] සහ {{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]]|venue=[[ජාතික ක්‍රීඩාංගණය]], [[කරච්චි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65176.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[වකාර් යූනිස්]] 3/50 (ඕවර 8)|team1={{cr-rt|PAK}}|runs2=[[ඩැරල් කලිනන්]] 65 (76)|wickets1=[[හැන්සි ක්‍රොන්ජේ]] 2/20 (ඕවර 5)|runs1=[[අමීර් සොහායිල්]] 111 (139)|team2={{cr|RSA}}|score2=243/5 (ඕවර 44.2)|score1=242/6 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 1|result=එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=මෙය අයිසීසී ටෙස්ට් තත්වයේ නොමැති කණ්ඩායම් දෙකක් අතර පැවැත්වූ පළමු නිල එක්දින තරගයයි.|toss=|motm={{flagicon|UAE}} [[ෂෞකත් ඩුකන්වාලා]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]]|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65178.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[රෝලන්ඩ් ලෙෆෙව්ර්]] 1/24 (ඕවර 8)|team1={{cr-rt|NED}}|runs2=[[සලීම් රාසා]] 84 (68)|wickets1=[[ෂෞකත් ඩුකන්වල]] 5/29 (ඕවර 10)|runs1=[[පීටර් කැන්ත්‍රල්]] 47 (106)|team2={{cr|UAE}}|score2=220/3 (ඕවර 44.2)|score1=216/9 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 3|result=පකිස්ථානය කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|PAK}} [[ආමර් සොහයිල්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[ජාතික ක්‍රීඩාංගණය]], [[කරච්චි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65180.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඩොමිනික් කෝක්]] 2/59 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|ENG}}|runs2=[[සයීඩ් අන්වර්]] 71 (72)|wickets1=[[මුෂ්තාක් අහමඩ්]] 3/53 (ඕවර 10)|runs1=[[රොබින් ස්මිත්]] 75 (92)|team2={{cr|PAK}}|score2=250/3 (ඕවර 47.4)|score1=249/9 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 5|result=දකුණු අප්‍රිකාවට ලකුණු 160 ක ජයක්|rain=|toss=කාසියේ වාසිය දිනා ගත් දකුණු අප්‍රිකාව පන්දුවට පහර දීමට තීරණය කළේය.|motm={{flagicon|RSA}} [[ඇන්ඩෲ හඩ්සන්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[කයිසර් හයාත්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]]|venue=[[රාවල්පිණ්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[රාවල්පිණ්ඩි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65182.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඇලන් ඩොනල්ඩ්]] 2/21 (ඕවර 6)|team1={{cr-rt|RSA}}|runs2=[[නෝලන් ක්ලාක්]] 32 (46)|score2=168/8 (ඕවර 50)|wickets1=[[එරික් ගෞකා]] 1/32 (ඕවර 2)|runs1=[[ඇන්ඩෲ හඩ්සන්]] 161 (132)|score1=328/3 (ඕවර 50)|team2={{cr|NED}}|notes={{flagicon|NED}} [[පීටර් කැන්ට්‍රෙල්]], {{flagicon|NED}} [[ෆ්ලේවියන් අපොන්සු]], {{flagicon|NED}} [[මාර්සලිස් ෂීව්]], {{flagicon|NED}} [[එරික් ගෞකා]], {{flagicon|NED}} [[ස්ටීවන් ලබර්ස්]] සහ {{flagicon|NED}} [[පෝල්-ජෑන් බැකර්]] අවසන් තරඟය ක්‍රීඩා කළහ එක්දින තරගය.<ref name="2nd ODI">{{cite web|title=Netherlands v South Africa – Wills World Cup 1995/96 (Group B)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/61/61921.html|work=Cricket Archive|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106213830/https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/61/61921.html|archive-date=6 January 2016}}</ref> *{{flagicon|NED}} [[නෝලන් ක්ලාක්]] වයස අවුරුදු 47 යි දින 257 ක් වූ ඔහුගේ අවසන් එක්දින තරගය ක්‍රීඩා කළ අතර එය සිදු කළ වයස්ගතම ක්‍රීඩකයා.<ref>{{cite web|first1=Martin|last1=Williamson|first2=Andrew|last2=McGlashan|title=Help the aged|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/22864842/help-aged|work=ESPNcricinfo|date=3 July 2008|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521224827/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/22864842/help-aged|archive-date=21 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=ODI records – Oldest players|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283723.html|work=ESPNcricinfo|access-date=24 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219132515/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283723.html|archive-date=19 December 2019}}</ref>}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 6|result=පකිස්ථානය ලකුණු 46 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|PAK}} [[සලීම් මලික්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65185.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[මුෂ්තාක් අහමඩ්]] 2/32 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|PAK}}|runs2=[[ස්ටීවන් ෆ්ලෙමින්]] 42 (43)|wickets1=[[රොබර්ට් කෙනඩි]] 1/32 (ඕවර 5)|runs1=[[සයීඩ් අන්වර්]] 62 (67)|team2={{cr|NZL}}|score2=235 (ඕවර 47.3)|score1=281/5 (ඕවර 50)|notes=}} == පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර == [[ගොනුව:1996_ක්‍රිකට්_සුපිරි_8.png|1996 ක්‍රිකට් සුපිරි 8]] === අර්ධ අවසන් පූර්ව වටය === {{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 9|result=ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 5 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[සනත් ජයසූරිය]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[මහබූබ් ෂා]] සහ {{flagicon|ZIM}} [[ඉයන් රොබින්සන්]]|venue=[[ඉක්බාල් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ෆයිසලාබාද්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65186.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඩර්මට් රීව්]] 1/14 (ඕවර 4)|team1={{cr-rt|ENG}}|runs2=[[සනත් ජයසූරිය]] 82 (44)|wickets1=[[කුමාර් ධර්මසේන]] 2/30 (ඕවර 10)|runs1=[[ෆිල් ඩෙෆ්රිටාස්]] 67 (64)|team2={{cr|SRI}}|score2=236/5 (ඕවර 40.4)|score1=235/8 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 9|result=ඉන්දියාවට ලකුණු 39 ක ජයක්|rain=පන්දු යැවීම මන්දගාමී වීම හේතුවෙන් පකිස්ථාන ඉනිමේ ඕවර 1 දඩ ලෙස අඩු කරන ලදී.|toss=|motm={{flagicon|IND}} [[නවජෝත් සිදු]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[එම්. චින්නස්වාමි ක්‍රීඩාංගනය]], [[බැංගලෝර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65187.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[වෙන්කටේෂ් ප්‍රසාද්]] 3/45 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|IND}}|runs2=[[ආමර් සොහයිල්]] 55 (46)|wickets1=[[මුෂ්තාක් අහමඩ්]] 2/56 (ඕවර 10)|runs1=[[නවජෝත් සිදු]] 93 (115)|team2={{cr|PAK}}|score2=248/9 (ඕවර 49)|score1=287/8 (ඕවර 50)|notes=මෙය {{flagicon|PAK}} [[ජාවෙඩ් මියැන්ඩාඩ්]] සඳහා වූ අවසන් එක්දින තරගයයි}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 11|result=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායමට ලකුණු 19 ක ජයක්|rain=|toss=|motm={{flagicon|WIN}} [[බ්‍රයන් ලාරා]]|umpires={{flagicon|SL}} [[කේ. ටී. ෆ්‍රැන්සිස්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩල්]]|venue=[[ජාතික ක්‍රීඩාංගණය]], [[කරච්චි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65188.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[රොජර් හාපර්]] 4/47 (ඕවර 10)|team1={{cr-rt|WIN}}|runs2=[[ඩැරල් කලිනන්]] 69 (78)|wickets1=[[බ්‍රයන් මැක්මිලන්]] 2/37 (ඕවර 10)|runs1=[[බ්‍රයන් ලාරා]] 111 (94)|team2={{cr|RSA}}|score2=245 (ඕවර 49.3)|score1=264/8 (ඕවර 50)|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 11|result=ඕස්ට්‍රේලියාවට කඩුලු 6 ක ජයක්|rain=|toss=|motm={{flagicon|AUS}} [[මාර්ක් වෝ]]|umpires={{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[එම්ඒ චිදම්බරම් ක්‍රීඩාංගනය]], [[මදුරාසිය]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65189.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[නේතන් ඇස්ට්ල්]] 1/21 (ඕවර 3)|team1={{cr-rt|NZL}}|runs2=[[මාර්ක් වෝ]] 110 (112)|wickets1=[[ග්ලෙන් මැග්‍රත්]] 2/50 (ඕවර 9)|runs1=[[ක්‍රිස් හැරිස්]] 130 (124)|team2={{cr|AUS}}|score2=289/4 (ඕවර 47.5)|score1=286/9 (ඕවර 50)|notes=}} === අවසන් පූර්ව වටය === {{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 13|result=තරග තීරක විසින් ශ්‍රී ලංකාවට ජයග්‍රහණය ප්‍රධානය කළේය|rain=මෙම තරඟයේ ජයග්‍රහණය [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම | ශ්‍රී ලංකාව]] වෙත තරඟ තීරක {{flagicon|WIN}} [[ක්ලයිව් ලොයිඩ්]] විසින් පිරිනමන ලදි.|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[අරවින්ද ද සිල්වා]]|umpires={{flagicon|NZ}} [[ස්ටීව් ඩූන්]] සහ {{flagicon|RSA}} [[සිරිල් මිච්ලි]]|venue=[[ඊඩ්න් උද්‍යානය]], [[කල්කටා]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65190.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[සනත් ජයසූරිය]] 3/12 (ඕවර 7)|team1={{cr-rt|SRI}}|runs2=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 65 (88)|wickets1=[[ජවගල් ශ්‍රීනාත්]] 3/34 (ඕවර 7)|runs1=[[අරවින්ද ද සිල්වා]] 66 (47)|score2=120/8 (ඕවර 34.1)|score1=251/8 (ඕවර 50)|team2={{cr|IND}}|notes=}} ----{{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 14|result=ඕස්ට්‍රේලියාවට ලකුණු 5 ක ජයක්|rain=|toss=|motm={{flagicon|AUS}} [[ෂේන් වෝන්]]|umpires={{flagicon|SL}} [[බී. සී. කුරේ]] සහ {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රීනිවාසරාඝවන් වෙන්කටරාඝවන්]]|venue=[[පන්ජාබ් සී.ඒ. ක්‍රීඩාංගණය]], [[මොහාලි]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65191.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ෂේන් වෝන්]] 4/36 (ඕවර 9)|team1={{cr-rt|AUS}}|runs2=[[සිව්නරීන් චන්දර්පෝල්]] 80 (126)|wickets1=[[කර්ට්ලි ඇම්බ්‍රෝස්]] 2/26 (ඕවර 10)|runs1=[[ස්ටුවර්ට් ලෝ]] 72 (105)|team2={{cr|WIN}}|score2=202 (ඕවර 49.3)|score1=207/8 (ඕවර 50)|notes=}} == අවසාන තරගය == {{Single-innings cricket match|date=1996 මාර්තු 17|result=ශ්‍රී ලංකාව කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|rain=|toss=|motm={{flagicon|SL}} [[අරවින්ද ද සිල්වා]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[ස්ටීව් බක්නර්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඩේවිඩ් ෂෙපර්ඩ්]]|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html ලකුණු පුවරුව]|wickets2=[[ඩේමියන් ෆ්ලෙමින්]] 1/43 (ඕවර 6)|team1={{cr-rt|AUS}}|runs2=[[අරවින්ද ද සිල්වා]] 107* (124)|wickets1=[[අරවින්ද ද සිල්වා]] 3/42 (ඕවර 9)|runs1=[[මාර්ක් ටේලර්]] 74 (83)|team2={{cr|SRI}}|score2=245/3 (ඕවර 46.2)|score1=241/7 (ඕවර 50)|notes=සත්කාරක කණ්ඩායමක් විසින් ලෝක කුසලානය ජයගත් ප්‍රථම අවස්ථාව. * දෙවන වර පන්දුවට පහර දුන් කණ්ඩායමක් විසින් ලෝක කුසලානය ජයගත් ප්‍රථම අවස්ථාව.}} == සංඛ්‍යාලේඛන == [[ගොනුව:Sachin_at_Castrol_Golden_Spanner_Awards.jpg|thumb| තරගාවලියේ ප්‍රමුඛ ලකුණු ලාභියා වන සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] [[ගොනුව:Anil_Kumble.jpg|thumb| තරගාවලියේ ප්‍රමුඛ පෙළේ කඩුලු ලාභියා වන අනිල් කුම්බ්ලේ]] {{Col-begin}} {{Col-break}} {| class="wikitable" width=300px |+ වැඩිම ලකුණු ලාභීන් |- ! ලකුණු !! ක්‍රීඩකයා !! රට |- |align="center"| 523 || [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] || {{ක්‍රිකට්|IND}} |- |align="center"| 484 || [[මාර්ක් වෝ]] || {{ක්‍රිකට්|AUS}} |- |align="center"| 448 || [[අරවින්ද ද සිල්වා]] || {{ක්‍රිකට්|SRI}} |- |align="center"| 391 || [[ගැරී කර්ස්ටන්]] || {{ක්‍රිකට්|RSA}} |- |align="center"| 329 || [[සයීඩ් අන්වර්]] || {{ක්‍රිකට්|PAK}} |} {{Col-break}} {| class="wikitable" width=300px |+ වැඩිම කඩුළු ලාභීන් |- ! කඩුළු !! ක්‍රීඩකයා !! රට |- |align="center"| 15 || [[අනිල් කුම්බ්ලේ]] || {{ක්‍රිකට්|IND}} |- |align="center"| 13 || [[වකාර් යුනිස්]] || {{ක්‍රිකට්|PAK}} |- |align="center" rowspan="5"| 12 |- | [[පෝල් ස්ට්‍රැන්ග්]] || {{ක්‍රිකට්|ZIM}} |- | [[රොජර් හාපර්]] || {{ක්‍රිකට්|WIN}} |- | [[ඩේමියන් ෆ්ලෙමින්]] || {{ක්‍රිකට්|AUS}} |- | [[ෂේන් ​​වෝන්]] || {{ක්‍රිකට්|AUS}} |} {{Col-end}} === ශතක ලැයිස්තුව === {| class="wikitable sortable" !නම !ලකුණු !පන්දු !4 !6 !ප්‍ර/වේ !රට !ප්‍රතිවාදීන් !ක්‍රීඩංගණය !දිනය !එදිජා# |- |එන්.ජේ. ඈස්ලි |101 |132 |8 |2 |76.51 |{{ක්‍රිකට්|NZL}} |{{ක්‍රිකට්|ENG}} |අහමදාබාද් |1996 පෙබරවාරි 14 |1048 |- |ජී. කර්ස්ටන් |188* |159 |13 |4 |118.23 |{{ක්‍රිකට්|RSA}} |{{ක්‍රිකට්|UAE}} |රාවල්පින්ඩි |1996 පෙබරවාරි 16 |1049 |- |[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්|එස්.ආර්. තෙන්ඩුල්කාර්]] |127* |138 |15 |2 |92.02 |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|KEN}} |බරබතී ක්‍රීඩාංගණය, කතාක් |1996 පෙබරවාරි 18 |1052 |- |ජී.ඒ. හික් |104* |133 |6 |2 |78.19 |{{ක්‍රිකට්|ENG}} |{{ක්‍රිකට්|NED}} |පෙෂාවර් |1996 පෙබරවාරි 22 |1057 |- |එම්.ඊ. වෝ |130 |128 |14 |1 |101.56 |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |{{ක්‍රිකට්|KEN}} |විශාකාපට්ටම් |1996 පෙබරවාරි 23 |1058 |- |එම්.ඊ. වෝ |126 |135 |8 |3 |93.33 |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} |වන්කඩේ ක්‍රීඩාංගණය, බොම්බාය |1996 පෙබරවාරි 27 |1065 |- |අමර් සොහෙයිල් |111 |139 |8 |0 |79.85 |{{ක්‍රිකට්|PAK}} |{{ක්‍රිකට්|RSA}} |ජාතික ක්‍රීඩාංගනය, කරච්චි |1996 පෙබරවාරි 29 |1067 |- |[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්|එස්.ආර්. තෙන්ඩුල්කාර්]] |137 |137 |8 |5 |100.00 |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |ෆෙරෝස් ෂා කෝට්ලා ක්‍රීඩාංගණය, දිල්ලිය |1996 මාර්තු 2 |1070 |- |ආර්.ටී. පොන්ටිං |102 |112 |5 |1 |91.07 |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |{{ක්‍රිකට්|WIN}} |ජයපූර් |1996 මාර්තු 4 |1072 |- |ඒ.සී. හඩ්සන් |161 |132 |13 |4 |121.96 |{{ක්‍රිකට්|RSA}} |{{ක්‍රිකට්|NED}} |රාවල්පින්ඩි |1996 මාර්තු 5 |1073 |- |[[අරවින්ද ද සිල්වා|පී.ඒ. ද සිල්වා]] |145 |115 |14 |5 |126.08 |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|KEN}} |මහනුවර |1996 මාර්තු 6 |1074 |- |වී.ජී. කම්බලි |106 |110 |11 |0 |96.36 |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|ZIM}} |ග්‍රීන් පාර්ක් ක්‍රීඩාංගනය, කාන්පූර් |1996 මාර්තු 6 |1075 |- |බී.සී. ලාරා |111 |94 |16 |0 |118.08 |{{ක්‍රිකට්|WIN}} |{{ක්‍රිකට්|RSA}} |ජාතික ක්‍රීඩාංගනය, කරච්චි |1996 මාර්තු 11 |1079 |- |සී.ඉසෙඩ්. හැරිස් |130 |124 |13 |4 |104.83 |{{ක්‍රිකට්|NZL}} |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |මදුරාසි |1996 මාර්තු 11 |1080 |- |එම්.ඊ. වෝ |110 |112 |6 |2 |98.21 |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |{{ක්‍රිකට්|NZL}} |මදුරාසි |1996 මාර්තු 11 |1080 |- |[[අරවින්ද ද සිල්වා|පී.ඒ. ද සිල්වා]] |107* |124 |13 |0 |86.29 |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|AUS}} |ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගණය, ලාහෝර් |1996 මාර්තු 17 |1083 |} == යොමු කිරීම් == <references /> == බාහිර සබැඳි == * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/60981.html ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය 1996] ESPNcricinfo වෙතින් {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] bfdqfl3o4dx8et6zqhtiw5alivtnvo9 හල්දුම්මුල්ල බලකොටුව 0 57697 789901 326706 2026-05-12T12:31:52Z WrdSrchSi 55524 rephrased. 789901 wikitext text/x-wiki {{Infobox military structure |name = හල්දුම්මුල්ල බලකොටුව |partof = |location = [[බදුල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |image = |caption = |map_type = Sri Lanka |latitude =6.764350 |longitude =80.882657 |map_size = 300 |map_caption = Sri Lanka |type = අාරක්ෂක බලකොටුව |coordinates ={{Coord|6.764350|N| 80.882657|E}} |code = |built = |builder = [[පෘතුග්‍රීසි]] |materials = |height = |used = |demolished = |condition = ගරා වැටුණු |open_to_public = |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |}} '''හල්දුම්මුල්ල බලකොටුව''' ('''කටුගොඩැල්ල බලකොටුව'''), පෘතුගීසීන් විසින් [[පෘතුගීසි ලංකාව|පෘතුගීසි ලංකාවේ]] [[හල්දුම්මුල්ල|හල්දුම්මුල්ලේ]] ඉදිකැරුණු [[බලකොටු|බලකොටුවකි]]. ක්‍රි.ව. 17 වන සියවසේ බලකොටුව වර්තමානය වන විට, එහි පදනම හැරැ, සම්පූර්ණයෙන් වැනැසී ගොස් තිබේ.<ref>{{cite web | url=http://amazinglanka.com/wp/haldummulla-fort/ | title=හලුදුම්මුල්ල පොර්තුගීස් ෆෝර්ට්| accessdate=2015-01-17}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ බලකොටු}} [[ප්‍රවර්ගය:බලකොටු - ශ්‍රී ලංකා]] r1vyradvi7wardyljqz94u84zw3yjkd පූනරින් බලකොටුව 0 57812 789905 400155 2026-05-12T12:42:39Z WrdSrchSi 55524 rephrased. 789905 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව හමුදා ඉදිකිරීම |name = පූනරින් බලකොටුව |partof = [[කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කය]] |location = [[පූනරින්]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |image =Pooneryn fort.JPG |caption = |map_type = Sri Lanka |latitude =9.503370 |longitude =80.212141 |map_size = 300 |map_caption = Sri Lanka |type = ආරක්ෂක [[බලකොටුව]] |coordinates ={{Coord|9.503370|N| 80.212141|E}} |code = |built = |builder = [[පෘතුග්‍රීසී]] සහ [[ලන්දේසි]] |materials = [[ග්‍රැනයිට්]] [[පාෂාණ (භූ විද්‍යාව)|පාෂාණ]] සහ ගඩොල් |height = |used = |demolished = |condition = හානියට ලක්වූ |open_to_public = |controlledby = |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |}} '''පූනරින් බලකොටුව''' [[යාපනය අර්ධද්වීපය|යාපනය අර්ධද්වීපයට]] නුදුරු [[පූනරින්|පූනරින්හි]] පිහිටැවුණු බලකොටුවකි. යාපනයේ සිය දේපොල ආරක්ෂා කර ගනු වස් [[පෘතුගීසි ලංකාව|පෘතුගීසින්]] විසින් එය ඉදිකැරිණි. බලකොටුව 1658 වසරේ දී [[ලන්දේසි ලංකාව|ලන්දේසීන්]] විසිනුත්, 1796 වසරේ දී [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍යයන්]] විසිනුත් අල්ලාගැනිණි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් | url=http://fortalezas.org/index.php?ct=fortaleza&id_fortaleza=1087 | title=පූනරින් ෆෝර්ට් | accessdate=2015-01-18}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම් == * {{උපන්‍යාස පොත|title=ද ඩච් ෆෝර්ට්ස් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා – ද මිලිටරි මොනියුමන්ට්ස් ඉන් සිලෝන්|author1=නෙල්සන්, W. A.|author2=ද සිල්වා, R. K.|publisher=ශ්‍රී ලංකා නෙදර්ලන්ත සංගමය|date=2004}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ බලකොටු}} [[ප්‍රවර්ගය:බලකොටු - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] nh4jhzmiun0lw6ahpl89bmm7qy2mqmb අසේල රජ 0 59216 789908 718348 2026-05-12T14:54:11Z WrdSrchSi 55524 Rephrased. 789908 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රජ | name = අසේල රජ | title = අනුරාධපුරයේ රජ | image = | caption = | reign = ක්‍රිපූ 215 – ක්‍රිපූ 205 | full name = | predecessor = [[සේන සහ ගුත්තික]] | successor = [[එළාර රජ]] | spouse = | issue = | royal house = [[විජය රජ පෙළපත|විජය]] | dynasty = | father = [[මුඨසිව රජ]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = ක්‍රිපූ 205 | death_place = | date of burial = | place of burial = }} [[මුඨසිව රජ|මුටසිව රජු]] ගේ නව වන පුතු වූ '''අසේල රජ''' [[සේන සහ ගුත්තික]] නම් ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණිකයන් මරා එ තැන් සිට දස අවුරුද්දක් රජකම් කළේ යි. ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණිකයන් ගේ පළමු කුමන්ත්‍රණය අසේල රජු විසින් නිමා කැරිණි. ක්‍රි.පූ. 205 දී මහවැලි ගංතොටින් මෙරටට ගොඩබට එළාර නම් දෙමළ ආක්‍රමණිකයෙක් ඒ වන විට වයස් ගතව සිටි අසේල රජු මරවා රජරට සිය යටතට ගති. ==මෙවාද බලන්න == *[[සිංහලේ රාජාවලිය]] ==බාහිර සබැඳි == * [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html කිංග් ඇන්ඩ් රූලර්ස් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා] * [http://lakdiva.org/codrington/ කොඩ්රින්ටන්ස් ෂෝට් හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන්] {{s-start}} {{s-hou|[[විජය රාජ වංශය]]|?|?|?|?|}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[සේන සහ ගුත්තික]]}} {{s-ttl|title=[[රජරට රාජධානියේ අනුරාධපුර යුගය]]|years=ක්‍රිපූ 215 &ndash;ක්‍රිපූ 205}} {{s-aft|after=[[එළාර රජ]]}} {{end}} {{Monarchs of the Sinhala Kingdom|state=collapsed}} {{ශ්‍රී ලංකාව-ඉති-කොට}} jog7ochkfzqv3y0mtcimxbdlcbyi7ub හාරගම 0 60070 789915 486725 2026-05-12T16:45:30Z WrdSrchSi 55524 Rephrased. 789915 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = හාරගම |other_name = Haragama |native_name = |nickname = |settlement_type = ගම්මානය |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = රට |subdivision_name = ශ්‍රී ලංකාව |subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]] |subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පලාත, ශ්‍රී ලංකා|මධ්‍යම පළාත]] |subdivision_type2 = [[Districts of Sri Lanka|District]] |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |timezone =Sri Lanka Standard Time |utc_offset =+5:30 |latd=|latm= |lats= |latNS=N |longd=|longm=|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''හාරගම''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පලාත, ශ්‍රී ලංකා|මධ්‍යම පළාතේ]] පිහිටි අර්ධ නාගරික ග්‍රාමයකි. එය [[මහනුවර]] නගරයේ සි‍ට [[බදුල්ල]] රජ මාවතේ කිලෝමීටර් 12ක් පමණ දුරින් පිහිටයි. [[මහවැලි ගඟ]] ගලන්නේ ද හාරගම හරහා යි. හාරගමෙහි ගොවිපලක් ද තිබේ. හාරගමේ විහාර අතුරින් ජයසුමනාරාමය ප්‍රධාන තැනක් ගනියි. හාරගමට ලගා වන විට නගර කීපයක් පසු කෙරෙයි. මහවැලි ගඟ වික්ටෝරියා ජලාශය හා එක්වන්නේ ද හාරගම ප්‍රදේශයෙනි. හාරගමැ ගෝනාවත්ත නම් ප්‍රදේශයේ පැරණි විහාරයකි. එහි දුටුගැමුණු රජතුමා විසින් කෙටැවිණැ යි සැලැකෙන සෙල්ලිපියක් ද වෙයි. එම පැරණි විහාරයේ නටඹුන් තවමත් ඇත. සැතපෙන බුදු පිළිමය නිධන් සොරුන් විසින් සෑරී වැනැසී තිබේ. එ පිළිමය වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජලය පිරෙන අවස්ථාවල දී යට වෙයි. එහි පිහිටි පැරණි චෛත්‍යය තවමත් ප්‍රදේශවාසීන් ගේ වන්දනාමානයට ලක්වේ. * බූවැලිකඩ *තල්වත්ත *තැන්නකුඹුර *පිච්චමල්වත්ත හන්දිය *මාලිගාතැන්න හන්දිය *හාරගම හන්දිය (ඉහත සඳහන් නගර මහනුවර සිට හාරගමට එන විට පසු කෙරෙයි.) {{CentralLK-geo-stub}} t9mtx8evaqhidj63x0wze4tf0mew9xz මාතර බලකොටුව 0 66397 789906 401401 2026-05-12T12:54:19Z WrdSrchSi 55524 rephrased. 789906 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව හමුදා ඉදිකිරීම |name = මාතර බලකොටුව |partof = [[මාතර]] පිළිබඳ ලිපි මාලාවෙහි |location = [[මාතර]] |image = |caption = මාතර බලකොටුව |map_type = Sri Lanka |latitude = 5.948304 |longitude = 80.548485 |map_size = 300 |map_caption = Sri Lanka |type = ආරක්ෂක [[බලකොටුව]] |coordinates ={{Coord|5.948304|N|80.548485|E}} |code = |built = 1595 |builder = [[පෘතුගීසී ලංකාව|පෘතුගීසී]] |materials = [[ග්‍රැනයිට්]] [[පාෂාණ (භූවිද්‍යාව)|පාෂාණ]] සහ කොරල් |height = |used = |demolished = |condition = සංරක්ෂිත |open_to_public = ඔව් |controlledby = [[ශ්‍රී ලංකා රජය]] |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = මාතර කැරැල්ල |events = |image2 = |caption2 = |}} '''මාතර බලකොටුව''' 1560 වර්ෂයේ දී [[පෘතුගීසි ලංකාව|පෘතුගීසීන්]] විසින් ඉදිකැරුණෙකි. ලන්දේසින් විසින් [[ගාල්ල]] අත්පත් කර ගැනීමෙන් අනතුරුව 1640 වසරේ දී ද බලකොටුව යළි ගොඩනැංවිණි. {{ශ්‍රී ලංකාවේ බලකොටු}} [[ප්‍රවර්ගය:බලකොටු - ශ්‍රී ලංකා]] 0sp1bycf6q5m7gsb4p5o7dnqdpupodm සේන හා ගුත්තික 0 67605 789907 718489 2026-05-12T13:32:11Z WrdSrchSi 55524 Rephrased, spelling 789907 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = සේන හා ගුත්තික | title = අනුරාධපුරයේ රජ | image = | caption = | reign = 237 BC – 215 BC | coronation = | full name = | predecessor = [[සූරතිස්ස රජ]] | successor = [[අසේල රජ]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = }} '''සේන හා ගුත්තික''' ලංකාවට පැමිණි ප්‍රථම ආක්‍රමණිකයන් ලෙස [[මහාවංශය|මහාවංශයයේ]] සඳහන් වෙති. ද්‍රවිඩ [[අශ්වයා|අස්]] වෙළෙඳුන් දෙ දෙනකු වූ මොවුහු ලංකාවට පැමිණ [[සූරතිස්ස රජ|සූරතිස්ස රජු]] ගේ හමුදාවට බැඳී කලක් සේවය කොට කුමන්ත්‍රණකාරී ව බලය අල්ලා රජු මරා සිහසුන පැහැරගෙන වසර 22ක් ලක් සිහසුන හෙබැවූ හ. අධාර්මික පාලනයක් ගෙනගිය මොවුහු වෙහෙර විහාර වනසමින් රට පාලනය කළ හ. ==මේවාද බලන්න== * [[ලක්දිව රාජාවලිය]] ==යොමු== {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3000.html ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු සහ පාලකයෝ] * [http://lakdiva.org/codrington/ කොඩ්‍රින්ටන්ගේ ලංකා කෙටි ඉතිහාසය] {{s-start}} {{s-hou||?|?|?|?|}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[සූරතිස්ස රජ]]}} {{s-ttl|title=[[Anuradhapura Kingdom|අනුරාධපුරයේ රජ]]|years=237 BC – 215 BC}} {{s-aft|after=[[අසේල රජ]]}} {{end}} {{SriLanka-hist-stub}} {{Monarchs of the Sinhala Kingdom}} {{DEFAULTSORT:Sena And Guttika}} [[Category:Monarchs of Anuradhapura]] [[Category:3rd-century BC Sinhalese monarchs]] [[Category:Duos]] [[Category:Usurpers of the Sinhalese throne|S]] qeps4c3enk264v70g4lt6pibw9w6c5v සැකිල්ල:Monarchs of the Sinhala Kingdom 10 74051 789947 722523 2026-05-13T02:32:45Z Yasasuru 23090 789947 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Notice |මෙම සැකිල්ල ලිපියකට එක් කිරීමෙන් එම ලිපිය '''ස්වයංක්‍රියවම [[:ප්‍රවර්ගය:සිංහලේ රජවරු|සිංහලේ රජවරු]] ප්‍රවර්ගයට එක් වෙයි'''. එබැවින් මෙම සැකිල්ල '''අදාල රජවරුන්'''ගේ ලිපි තුළ පමනක් බාවිත කිරීමට වගබලා ගන්න.}}</noinclude>{{Navbox |name = Monarchs of the Sinhala Kingdom | custom_category =For testing purposes | image = |title = [[සිංහල රාජධානිය|සිංහල රාජධානියේ]] [[ලක්දිව රාජාවලිය|රජවරු]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | basestyle = | above = * [[List of Sri Lankan monarchs|List of monarchs]] ** [[List of Sinhalese monarchs by length of reign|by reign]] * [[List of Sinhalese queens|Queens]] * [[Sinhalese monarchs family tree|Family tree]] |group1 = පූර්ව අනුරාධපුර යුගය<br><small>[[විජය රාජවංශය]]<br>(ක්‍රි.පූ. 437-237)</small> |list1 = * [[විජය රජ|විජය]] (ක්‍රි.පූ. 543–505) * ''[[උපතිස්ස රජ|උපතිස්ස]]'' (ක්‍රි.පූ. 505-504) * [[පඬුවස්දේව රජ|පණ්ඩුවාසදේව]] (ක්‍රි.පූ. 504-474) * [[අභය රජ|අභය]] (ක්‍රි.පූ. 474-454) * ''[[තිස්ස කුමරු|තිස්ස]]'' (ක්‍රි.පූ. 454-437) |group2 = [[අනුරාධපුර යුගය]] | list2 = child | child2_group1 =[[විජය රාජවංශය]]<br><small>(ක්‍රි.පූ. 543–237)</small> | child2_list1 = * [[පණ්ඩුකාභය රජ|පණ්ඩුකාභය]] (ක්‍රි.පූ. 437-367) * [[මුඨසිව රජ|මුටසීව]] (ක්‍රි.පූ. 367-307) * [[දේවානම්පිය තිස්ස රජ|දේවානම්පිය තිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 307-267) * [[උත්තිය රජ|උත්තිය]] (ක්‍රි.පූ. 267-257) * [[මහාසිව රජ|මහාසිව]] (ක්‍රි.පූ. 257-247) * [[සූරතිස්ස රජ|සූරතිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 247-237) | child2_group2 =[[චෝල රාජවංශය]]<br><small>(ක්‍රි.පූ. 237–215)</small> | child2_list2 = * [[සේන හා ගුත්තික|සේන සහ ගුත්තික]] (ක්‍රි.පූ. 237-215) | child2_group3 =විජය රාජවංශය<br><small>(ක්‍රි.පූ. 215–205)</small> | child2_list3 = * [[අසේල රජ|අසේල]] (ක්‍රි.පූ. 215-205) | child2_group4 =[[චෝල රාජවංශය]]<br><small>(ක්‍රි.පූ. 205–161)</small> | child2_list4 = * [[එළාර රජ|එළාර]] (ක්‍රි.පූ. 205-161) | child2_group5 =විජය රාජවංශය<br><small>(ක්‍රි.පූ.161–103)</small> | child2_list5 = * [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] (ක්‍රි.පූ. 161-137) * [[සද්ධාතිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 137-119) * [[තුලත්ථන රජ|තුලත්ථන]] (ක්‍රි.පූ. 119-119) * [[ලංජතිස්ස රජ|ලංජතිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 119-109) * [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග]] (ක්‍රි.පූ. 109-104) * [[වළගම්බා රජු|වළගම්බා]] (ක්‍රි.පූ. 104-103) | child2_group6 =[[පංච ද්‍රවිඩයන්]]<br><small>(ක්‍රි.පූ. 103–89)</small> | child2_list6 = * [[පුලහත්ථ]] (ක්‍රි.පූ. 103 - ක්‍රි.පූ. 100) * [[බාහිය]] (ක්‍රි.පූ. 100 - ක්‍රි.පූ. 98) * [[පනයමාර]] (ක්‍රි.පූ. 98 - ක්‍රි.පූ. 91) * [[පිලයමාර]] (ක්‍රි.පූ. 91 - ක්‍රි.පූ. 90) * [[දාඨික]] (ක්‍රි.පූ. 90 - ක්‍රි.පූ. 88) | child2_group7 =විජය රාජවංශය<br><small>(ක්‍රි.පූ. 89–66)</small> | child2_list7 = * [[වළගම්බා රජු|වළගම්බා]] (ක්‍රි.පූ. 89-76) * [[මහාචූලි මහාතිස්ස රජ|මහාචූලි මහාතිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 76 - ක්‍රි.පූ. 62) * [[චෝරනාග රජ|චෝරනාග]] (ක්‍රි.පූ. 62 - ක්‍රි.පූ. 50) * [[කුඩා තිස්ස රජ|කුඩා තිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 50 - ක්‍රි.පූ. 47) * [[පළමුවන සිව රජ|පළමුවන සිව]] (ක්‍රි.පූ. 47 - ක්‍රි.පූ. 47) * [[වටුක රජ|වටුක]] (ක්‍රි.පූ. 47 - ක්‍රි.පූ. 47) * [[දාරුභාතික තිස්ස රජ|දාරුභාතික තිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 47 - ක්‍රි.පූ. 47) * [[නීලිය රජ|නීලිය]] (ක්‍රි.පූ. 47 - ක්‍රි.පූ. 47) * [[අනුලා රැජින|අනුලා]] (ක්‍රි.පූ. 47 - ක්‍රි.පූ. 42) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] * [[කූටකණ්ණ තිස්ස රජ|කූටකණ්ණ තිස්ස]] (ක්‍රි.පූ. 42 - ක්‍රි.පූ. 20) * [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය අභය]] (ක්‍රි.පූ. 20 - ක්‍රි.ව. 9) * [[මහාදාඨික මහානාග රජ|මහාදාඨික මහානාග]] (9-21) * [[අමණ්ඩගාමිණී අභය රජ|අමණ්ඩගාමිණී අභය]] (21-30) * [[කණිරජානු තිස්ස රජ|කණිරජානු තිස්ස]] (30-33) * [[චූලාභය රජ|චූලාභය]] (33-35) * [[සීවලී රැජින|සීවලී]] (35-35) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] * ''[[3වන සිංහලේ අරාජික සමය|අරාජික සමය]]'' (35-38) * [[ඉලනාග රජ|ඉලනාග]] (38-44) * [[චන්දමුඛ රජ|චන්දමුඛ]] (44-52) * [[යසලාලක තිස්ස රජ|යසලාලක තිස්ස]] (52-60) * [[සුභ රජ|සුභරාජ]] (60-66) | child2_group8 =පළමුවන<br>[[පළමුවන ලම්බකර්ණ රාජවංශය|ලම්බකර්ණ]]<br>රාජවංශය<br><small>(66–436)</small> | child2_list8 = * [[වසභ රජ|වසභ]] (66-110) * [[වංකනාසිකතිස්ස රජ|වංකනාසික තිස්ස]] (110-113) * [[පළමුවන ගජබාහු රජ|පළමුවන ගජබාහු]] (113-135) * [[මහල්ලකනාග රජ|මහල්ලකනාග]] (135-141) * [[භාතික තිස්ස රජ|භාතික තිස්ස]] (141-165) * [[කනිට්ඨතිස්ස රජ|කනිට්ඨතිස්ස]] (165-193) * [[චූලනාග රජ|චූලනාග]] (193-195) * [[කුඩානාග රජ|කුඩානාග]] (195-196) * [[පළමුවන සිරිනාග රජ|පළමුවන සිරිනාග]] (196-215) * [[වෝහාරිකතිස්ස රජ|වෝහාරිකතිස්ස]] (215-237) * [[අභයනාග රජ|අභයනාග]] (237-245) * [[දෙවන සිරිනාග රජ|සිරිනාග දෙව]] (245-247) * [[විජය කුමාර රජ|විජය කුමාර]] (247-248) * [[පළමුවන සංඝතිස්ස රජ|පළමුවන සංඝතිස්ස]] (248-252) * [[පළමුවන සිරි සංඝබෝධි රජ|සිරි සංඝබෝධි]] (252-254) * [[ගෝඨාභය රජ|ගෝඨාභය]] (254-267) * [[පළමුවන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|පළමුවන ජෙට්ඨතිස්ස]] (267-277) * [[මහාසේන රජ|මහාසේන]] (277-304) * [[සිරිමේඝවණ්ණ රජ|සිරිමේඝවණ්ණ]] (304-332) * [[දෙවන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|දෙවන ජෙට්ඨතිස්ස]] (332-341) * [[බුද්ධදාස රජ|බුද්ධදාස]] (341-370) * [[පළමුවන උපතිස්ස රජ|පළමුවන උපතිස්ස]] (370-412) * [[මහානාම රජ|මහානාම]] (412-434) * [[සොත්ථිසේන රජ|සොත්ථිසේන]] (434-434) * [[ඡත්තගාහක ජන්තු|ඡත්තගාහක ජන්තු]] (434-435) * [[මිත්තසේන රජ|මිත්තසේන]] (435-436) | child2_group9 =[[ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්]]<br><small>(436–463)</small> | child2_list9 = * [[පණ්ඩු (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)|පණ්ඩු]] (436-441) * [[පාරින්ද (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)]] (441-441) * [[ඛුද්ද පාරින්ද (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)]] (441-447) * [[තිරිතර (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)]] (447-447) * [[දාඨිය (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)]] (447-450) * [[පීඨිය (ෂඩ් ද්‍රවිඩයින්)]] (450-452) | child2_group10 =[[මෞර්ය රාජවංශය]]<br><small>(463–691)</small> | child2_list10 = * [[ධාතුසේන රජු|ධාතුසේන]] (463-479) * [[පළමුවන කාශ්‍යප රජ|කාශ්‍යප]] (479-497) * [[පළමුවන මොග්ගල්ලාන රජ|මොග්ගල්ලාන]] (497-515) * [[කුමාර ධාතුසේන රජ|කුමාර ධාතු‍සේන]] (515-524) * [[කිත්තිසේන රජ|කිත්තිසේන]] (524-524) * [[දෙවන සිව රජ|දෙවන සිව]] (524-525) * [[දෙවන උපතිස්ස රජ|දෙවන උපතිස්ස]] (525-526) * [[සිලාකාල අම්බසාමණේර]] (526-539) * [[දාඨාපභූති රජ|දාඨාපභූති]] (539-540) * [[දෙවන මොග්ගල්ලාන රජ|දෙවන මොග්ගල්ලාන]] (540-560) * [[කිත්තිසිරි මේඝවණ්ණ රජ|කිත්තිසිරි මේඝවණ්ණ]] (560-561) * [[මහානාග රජ|මහානාග]] (561-564) * [[පළමුවන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි]] (564-598) * [[දෙවන අග්ගබෝධි රජ|දෙවන අග්ගබෝධි]] (598-608) * [[දෙවන සංඝතිස්ස රජ|දෙවන සංඝතිස්ස]] (608-608) * [[තුන්වන මොග්ගල්ලාන රජ|තුන්වන මොග්ගල්ලාන]] (608-614) * [[සිලාමේඝවණ්ණ රජ|සිලාමේඝවණ්ණ]] (614-623) * [[තුන්වන අග්ග‍බෝධි රජ|තුන්වන අග්ග‍බෝධි]] (623-623) * [[තුන්වන ජෙට්ඨතිස්ස රජ|ජෙට්ඨතිස්ස තුන්]] (623-624) * [[තුන්වන අග්ගබෝධි රජ|තුන්වන අග්ගබෝධි]] (624-640) * [[පළමුවන දාඨෝපතිස්ස රජ|දාඨෝපතිස්ස]] (640-652) * [[දෙවන කස්සප රජ|දෙවන කස්සප]] (652-661) * [[පළමුවන දප්පුල රජ|දප්පුල]] (661-664) * [[දෙවන දාඨෝපතිස්ස රජ|දෙවන දාඨෝපතිස්ස]] (664-673) * [[හතරවන අග්ගබෝධි රජ|හතරවන අග්ගබෝධි]] (673-689) * [[උන්හනගර හත්ථදාඨ රජ|උන්හනගර හත්ථදාඨ]] (691-691) | child2_group11 =දෙවන<br>[[දෙවන ලම්බකර්ණ රාජවංශය|ලම්බකර්ණ]]<br>රාජවංශය<br><small>(691-1017)</small> | child2_list11 = * [[මානවම්ම රජ|මානවම්ම]] (691-726) * [[පස්වන අග්ගබෝධි රජ|අග්ගබෝධි පස්]] (726-732) * [[තුන්වන කස්සප රජ|තුන්වන කස්සප]] (732-738) * [[පළමුවන මහින්ද රජ|මහින්ද]] (738-741) * [[හයවන අග්ගබෝධි රජ|හයවන අග්ගබෝධි]] (741-781) * [[හත්වන අග්ගබෝධි රජ|හත්වන අග්ගබෝධි]] (781-787) * [[දෙවන මහින්ද රජ|දෙවන මහින්ද]] (787-807) * [[දෙවන දප්පුල රජ|දෙවන දප්පුල]] (807-812) * [[තුන්වන මහින්ද රජ|තුන්වන මහින්ද]] (812-816) * [[අටවන අග්ගබෝධි රජ|අඅටවන අග්ගබෝධි]] (816-827) * [[තුන්වන දප්පුල රජ|තුන්වන දප්පුල]] (827-843) * [[නමවන අග්ගබෝධි රජ|නමවන අග්ගබෝධි]] (843-846) * [[පළමුවන සේන රජ|සේන]] (846-866) * [[දෙවන සේන රජ|දෙවන සේන]] (866-901) * [[පළමුවන උදය රජ|උදය]] (901-912) * [[හතරවන කස්සප රජ|හතරවන කස්සප]] (912-929) * [[පස්වන කස්සප රජ|පස්වන කස්සප]] (929-939) * [[හතරවන දප්පුල රජ|හතරවන දප්පුල]] (939-940) * [[පස්වන දප්පුල රජ|පස්වන දප්පුල]] (940-952) * [[දෙවන උදය රජ|දෙවන උදය]] (952-955) * [[තුන්වන සේන රජ|තුන්වන සේන]] (955-964) * [[තුන්වන උදය රජ|තුන්වන උදය]] (964-972) * [[හතරවන සේන රජ|හතරවන සේන]] (972-975) * [[හතරවන මහින්ද රජ|හතරවන මහින්ද]] (975-991) * [[පස්වන සේන රජ|පස්වන සේන]] (991-1001) * [[පස්වන මහින්ද රජ|පස්වන මහින්ද]] (1001-1029) |group3 = [[අනුරාධපුර චෝල ආක්‍රමණය|රෝහණ සිට අනුරාධපුර]]<br>පාලන සමය |list3 = * [[හයවන කස්සප රජ]] (1029–1040) * [[මහලනා–කිත්ති]] (1040–1042) * [[වික්‍රම පඬු]] (1042–1043) * [[ජගතිපාල]] (1043–1046) * [[පරාක්‍රම පඬු, සිංහලයේ රජ|පරාක්‍රම පණ්ඩු]] (1046–1048) * [[ලෝක, සිංහලයේ රජ|ලෝක]] (1048–1054) * [[හත්වන කස්සප රජ]] (1054–1055) |group4 = [[පොළොන්නරු යුගය]] |list4 = child | child4_group1 = [[විජයබාහු රාජවංශය]]<br><small>(1055–1187)</small> | child4_list1 = * [[පළමුවන විජයබාහු රජ]] (1055–1111) * [[පළමුවන ජයබාහු රජ]] (1108–1145/1146) * [[පළමුවන වික්‍රමබාහු රජ]] (1111–1132) * [[දෙවන ගජබාහු රජ]] (1131–1153) * [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ]] (1153–1186) * [[දෙවන විජයබාහු රජ]] (1186–1187) | child4_group2 = [[කාලිංග රාජවංශය]]<br><small>(1187–1197)</small> | child4_list2 = * [[හයවන මහින්ද]] (1187–1187) * [[නිශ්ශංකමල්ල රජ]] (1187–1196) * [[පළමුවන වීරබාහු රජ]] (1196–1196) * [[දෙවන වික්‍රමබාහු රජ]] (1196–1196) * [[චෝඩගංග රජ]] (1196–1197) | child4_group3 = විජයබාහු රාජවංශය<br><small>(1197–1200)</small> | child4_list3 = * [[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී]] (1197-1200) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] | child4_group4 = කාලිංග රාජවංශය<br><small>(1200–1209)</small> | child4_list4 = * [[සහස්සමල්ල රජ|සහස්සමල්ල]] (1200–1202) * [[කල්‍යාණවතී රැජින|කල්‍යාණවතී]] (1202–1208) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] * [[ධර්මාශෝක රජ (සිංහලේ)|ධර්මාශෝක]] (1208–1209) * [[අනිකාංග රජ]] (1209–1209) | child4_group5 = විජයබාහු රාජවංශය<br><small>(1209-1210)</small> | child4_list5 = * [[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී]] (1209-1210) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] | child4_group6 = ලෝකිස්සර<br><small>(1210-1211)</small> | child4_list6 = * [[ලෝකිස්සර]] (1210-1211) | child4_group7 = විජයබාහු රාජවංශය<br><small>(1209-1210)</small> | child4_list7 = * [[ලීලාවතී රැජින|ලීලාවතී]] (1211-1212) [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] | child4_group8 = [[පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය]]<br><small>(1209-1210)</small> | child4_list8 = * [[පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය]] (1212–1215) | child4_group9 = [[නැගෙනහිර ගංග රාජවංශය]]<br><small>(1215-1236)</small> | child4_list9 = * [[කාලිංග මාඝ රජ|කාලිංග මාඝ]] (1215–1236) |group5 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ සංක්‍රාන්ති සමය|සංක්‍රාන්ති සමය]]<br> [[සිරි සඟ බෝ රාජවංශය|සිරි සඟ බෝ]]<br>රාජවංශය<br><small>(1220–1597)</small> [[සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රාජවංශය|සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු]]<br>රාජවංශය<br><small>(1469–1592)</small> |list5 = child | child5_group1 = | child5_list1 = * [[තුන්වන විජයබාහු රජ|තුන්වන විජයබාහු]] (1220-1234) * [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු]] (1234-1270) * [[හතරවන විජයබාහු රජ|හතරවන විජයබාහු]] (1270-1272) * [[පළමුවන බුවනෙකබාහු රජ|පළමුවන බුවනෙකබාහු]] (1272-1284) * ''[[සිංහලේ හතරවන අරාජික සමය|අරාජික සමය]]'' (1285-1286) * [[තුන්වන පරාක්‍රමබාහු රජ|තුන්වන පරාක්‍රමබාහු]] (1287-1293) * [[දෙවන බුවනෙකබාහු රජ|දෙවන බුවනෙකබාහු]] (1293-1302) * [[පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු රජ|පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු]] (1302-1326) * [[තුන්වන බුවනෙකබාහු රජ|තුන්වන බුවනෙකබාහු]] (1326-1335) * [[පස්වන විජයබාහු රජ|පස්වන විජයබාහු]] (1335-1341) * [[හතරවන බුවනෙකබාහු රජ|හතරවන බුවනෙකබාහු]] (1341-1351) * [[පස්වන පරාක්‍රමබාහු රජ|පස්වන පරාක්‍රමබාහු]] (1344-1359) * [[තුන්වන වික්‍රමබාහු රජ|තුන්වන වික්‍රමබාහු]] (1357-1374) * [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ|පස්වන බුවනෙකබාහු]] (1371-1408) * [[දෙවන වීරබාහු රජ|දෙවන වීරබාහු]] (1391/92-1397) * දෙවන වීරබාහුගේ පුත්‍රයෙක් (1397) * දෙවන වීරබාහුගේ පුත්‍රයෙක් (1397) * [[හයවන විජයබාහු රජ|හයවන විජයබාහු]] (1397-1409) * [[පරාක්‍රමබාහු ඈපා]] (1409-1412) * [[ශ්‍රී ලංකාවේ හයවන පරාක්‍රමබාහු රජු|හයවන පරාක්‍රමබාහු]] (1412-1467) * [[දෙවන ජයබාහු රජ|දෙවන ජයබාහු]] (1467-1472/73) * [[හයවන බුවනෙකබාහු රජ|හයවන බුවනෙකබාහු]] (1472/73-1480/81) * [[හත්වන පරාක්‍රමබාහු රජ|හත්වන පරාක්‍රමබාහු]] (1480/81-1484) * [[අටවන පරාක්‍රමබාහු රජ|අටවන පරාක්‍රමබාහු]] (1484-1518) * [[නවවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජ|නමවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු]] (1508/09-1528) * [[කෝට්ටේ සත්වන විජයබාහු රජ|හත්වන විජයබාහු]] (1509-1521) * [[හත්වන බුවනෙකබාහු රජ|හත්වන බුවනෙකබාහු]] (1521-1551) * [[දොන් ජුවන් ධර්මපාල රජ|ධර්මපාල]] (1551-1597) | child5_group2 = <small>[[සීතාවක රාජධානිය|සීතාවක පෙළ]]</small> | child5_list2 = * [[සීතාවක මායාදුන්නේ රජ|මායාදුන්නේ රජ]] (1521-1581) * [[පළමුවන රාජසිංහ රජ|රාජසිංහ පළමු]] (1581-1593) *රාජසූරිය (1593-1594) | child5_group3 = <small>[[මහනුවර රාජධානිය|මහනුවර පෙළ]]</small> | child5_list3 = *[[සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රජු]] (1469-1511) *[[ජයවීර බණ්ඩාර]] (1511-1551) *[[කරලියැද්දේ බණ්ඩාර රජ]] (1551-1581) *[[කුසුමාසන දේවි]] (1582-1582) *[[පළමුවන රාජසිංහ රජ]] (1582-1592) |group6 = [[මහනුවර රාජධානිය]] |list6 = child | child6_group1 = [[දිනරාජ රාජවංශය|විමලධර්මසූරිය රාජවංශය]]<br><small>(1590–1739)</small> | child6_list1 = * [[පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජ|විමලධර්මසූරිය]] (1590-1604) * [[සෙනරත් රජ|සෙනරත්]] (1604-1635) * [[දෙවන රාජසිංහ රජ|දෙවන රාජසිංහ]] (1635-1687) * [[දෙවන විමලධර්මසූරිය රජ|දෙවන විමලධර්මසූරිය]] (1687-1707) * [[ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජ|වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ]] (1707-1739) | child6_group2 = [[මහනුවර නායක්කාරවරු]]<br><small>(1739–1815)</small> | child6_list2 = * [[විජයරාජසිංහ රජ|ශ්‍රී විජය රාජසිංහ]] (1739-1747) * [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු|කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] (1747-1782) * [[ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ රජු|ශ්‍රී රාජාධි රාජසිංහ]] (1782-1798) * [[ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ|ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ]] (1798-1815) |below = ''ඇල අකුරු'' මගින් අනුරාජ භාවය හැඟවේ &middot; [[File:Venus symbol (bold).svg|12px|link=|alt=♀]] මගින් රැජිනියන් නිරූපණය වේ.<br> {{Icon|Category}} '''[[:Category:Sinhalese monarchy|ප්‍රවර්ගය]]''' }}{{Main other|[[ප්‍රවර්ගය:සිංහලේ රජවරු]]}}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Sri Lanka templates|Monarchs of Sri Lanka]] </noinclude> hf1t6tz6ml9cvjtx85tbv8msnjfw3m9 සැකිල්ල:Map of the Edicts of Ashoka 10 88025 789942 477131 2026-05-13T02:19:51Z Yasasuru 23090 /* */ 789942 wikitext text/x-wiki {{Location map+ |South Asia |float = center |width = 320 |caption = [[File:Orange ff8040 pog.svg|8px]] [[සුළු ශිලා ආඥා]]වල (ආඥා 1, 2 & 3) පිහිටීම<br>[[File:Purple pog.svg|8px]] සුළු ශිලා ආඥා ලෙස වර්ග කෙරෙන සෙසු අභිලේඛන.<br>[[File:Brown pog.svg|12px]] [[මහා ශිලා ආඥා]]වල පිහිටීම.<br>[[File:Orange F79A18.svg|4px]] [[සුළු ස්තම්භ ආඥා]]වල පිහිටීම.<br>[[File:Brown 5C3317.svg|4px]] [[මහා ස්තම්භආඥා]]වල මුල් පිහිටුම.<br>[[File:Red pog.svg|7px]] ''අගනගර'' |nodiv = 1 |mini = 1 |relief= |places = {{location map~ |South Asia |lat=28.55856|N |long=77.25662|E |label=[[දිල්ලියෙහි අශෝක ආඥා|'''බහපූර්''']]|position=right |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=25.57699|N |long=78.54594|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Gujarra|'''ගුජරා''']]|position=bottom |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=22.729949|N |long=77.519910|E |label='''[[සාරු මාරු]]'''|position=bottom |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=15.52000|N |long=76.83361|E |label='''උදේගෝලම්'''|position=right |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=0}} {{location map~ |South Asia |lat=15.54717|N |long=76.83270|E |label='''නිට්ටූර්'''|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=0}} {{location map~ |South Asia |lat=15.95723|N |long=76.64122|E |label='''[[මස්කි]]'''|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=14.81361|N |long=76.79944|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Siddapur|සිද්දපූර්]]|position=bottom |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=14.81361|N |long=76.80611|E |label='''බ්‍රහ්මගිරි'''|position=right|mark=Orange ff8040 pog.svg |label_size=0}} {{location map~ |South Asia |lat=14.84972|N |long=76.79083|E |label='''ජතිංගා'''|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=0}} {{location map~ |South Asia |lat=15.34416|N |long=76.13694|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Palkigundu|'''පල්කිගුණ්ඩු''']]|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=15.43500|N |long=77.47166|E |label='''රාජුල මණ්ඩගිරි'''|position=right |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=15.20995|N |long=77.57688|E |label='''[[යෙරාගුඩි]]'''|position=right |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=24.94138|N |long=84.03833|E |label='''සාසාරාම්'''|position=top |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=23.64083|N |long=80.03194|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Rupnath|''රූප්නාත්''']]|position=bottom |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=27.45188|N |long=76.18499|E |label='''[[බායිරාට්]]'''|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=27.41712|N |long=76.16256|E |label=[[බායිරාට් විහාරය|'''භාබෲ''']]|mark=Orange ff8040 pog.svg|position=bottom |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=25.02000|N |long=83.02000|E |label='''[[අහ්රෞරා]]'''|position=left |mark=Orange ff8040 pog.svg|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=25.005|N |long=85.063|E |label='''[[බරාබර් ලෙන්|බරාබර්]]'''|mark=Purple pog.svg|position=right |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=33.7561|N |long=72.8292|E |label=[[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය|'''තක්ෂිලා''']]<br>'''([[අරමයික]])'''|mark=Purple pog.svg|position=bottom |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=34.5846|N |long=70.1834|E |label=[[ලඝ්මාන් හි අරමයික අභිලේඛනය|'''ලඝ්මාන්''']]<br>'''([[අරමයික]])'''|mark=Purple pog.svg|position=bottom |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=17|N |long=76.3|E |label='''[[මස්කි]]'''<br>[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Palkigundu|'''පල්කිගුණ්ඩු''']]<br>[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Gavimath|'''ගවිමාත්''']]<br>[[Commons: Category: Ashoka Minor Rock Edict, Jatinga Rameshwara|'''ජතිංගා/රාමේශ්වර''']]|position=left|mark=7 Local Superclusters (blank 2).png |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=13.8|N |long=75.5|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edicts, Rajula Mandagiri|'''රාජුලා/මණ්ඩගිරි''']]<br>[[Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Brahmagiri|'''බ්‍රහ්මගිරි''']]<br>[[:Commons:Category: Ashoka Minor Rock Edict, Udegolam|'''උදේගෝලම්''']]<br>[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Siddapur|'''සිද්දපූර්''']]<br>[[:Commons:Category: Ashoka Minor Rock Edict, Nittur|'''නිට්ටුර්''']]|position=right|mark=7 Local Superclusters (blank 2).png |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=23|N |long=82|E |label='''[[අහ්රෞරා]]'''<br>[[:Commons:Category:Ashoka Minor Rock Edict, Sasaram|'''සාසාරාම්''']]|position=right|mark=7 Local Superclusters (blank 2).png |label_size=50}} {{location map~ |South Asia |lat=31.602447|N |long=65.658843|E |label=[[අශෝකයන්ගේ කන්දහාර් ග්‍රීක ආඥාව|කන්දහාර්]]<br><small>([[ග්‍රීක භාෂාව|ග්‍රීක]] සහ [[අරමයික භාෂාව|අරමයික]])</small>|position=bottom |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=31.9|N |long=65.8|E |label=[[අශෝකයන්ගේ කන්දහාර් ග්‍රීක අභිලේඛනය|කන්දහාර්]]|mark=Purple pog.svg|position=bottom |label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=15.209722|N |long=77.576944|E |label=[[:Commons:Category:Ashoka Major Rock Edict, Yerragudi|යෙරාගුඩි]]|position=right |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=21.525075|N |long=70.479543|E |label=[[ගිර්නාර්]]|position=left |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=20.1891573|N |long=85.8425935|E |label=[[ධෞලි]]|position=right |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=30.5180|N |long=77.8482|E |label=[[ඛල්සී අභිලේඛනය|ඛල්සී]]|position=top |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=19.4141529|N |long=72.7950626|E |label=[[නාලා සොපාරා|සොපාරා]]|position=left |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=19.522602|N |long=84.830885|E |label=[[ජෞගඩ]]|position=bottom |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=34.223676|N |long=72.165541|E |label=[[ෂාබාස්ගර්හි]]|position=top |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=34.337804|N |long=73.193420|E |label=[[මාන්සෙහ්රා ශිලා ආඥා|මාන්සෙහ්රා]]|position=right |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=16.835024|N |long=76.9328908|E |label=[[සන්නති]]|position=top |mark=Brown pog.svg|marksize=12|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=25.38|N |long=83.02|E |label=[[සාරනාත්]]|position=bottom |mark=Orange F79A18.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=23.48|N |long=77.73|E |label=[[සාංචි]] |position=left |mark=Orange F79A18.svg|marksize=16|label_size=70 }} {{location map~ |South Asia |lat=27.48|N |long=83.28|E |label=[[ලුම්බිනී ස්තම්භලේඛය|ලුම්බිනී]]<br>[[නිගාලි සාගර්]]<br> |position=top |mark=Orange F79A18.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=27.62|N |long=83.11|E |label=[[නිගාලි සාගර්]]|mark=Orange F79A18.svg|marksize=16|position=bottom |label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=26.998479|N |long=84.408476|E |label=[[ලෞරියා නන්දන්ගාර්|නන්දන්ගාර්]]|position=right |mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=25.350588|N |long=81.389549|E |label=[[කෝසම්බි]]|position=top |mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=30.1252|N |long=77.1623|E |label=[[ටොප්රා]]|position=left |mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=28.99|N |long=77.70|E |label=[[මීරූට්]][[File:7 Local Superclusters (blank 2).png|5px]]|position=left |mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=26.550227|N |long=84.647581|E |label=[[ලෞරියා අරාරාජ්|අරාරාජ්]]|mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|position=right |label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=28|N |long=84.5|E |label=[[ලෞරියා අරාරාජ්|අරාරාජ්,]][[රාම්පූර්වා]]|mark=7 Local Superclusters (blank 2).png|marksize=1|position=right |label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=27.2699|N |long=84.4995|E |label=[[රාම්පූර්වා]]|position=right |mark=Brown 5C3317.svg|marksize=16|label_size=00}} {{location map~ |South Asia |lat=37.169444|N |long=69.391667|E |label=''[[අයි ඛානූම්]]''<br><small>(ග්‍රීක නගරය)</small>|position=top |label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=25.6125|N |long=85.128333|E |label=''[[පාටලීපුත්‍ර]]''|position=right |label_size=70}} {{location map~ |South Asia |lat=22.7|N |long=75.79|E |label=''[[උජ්ජයින්]]''|position=left |label_size=70}} }} m1v5lji540yztext74hizgtoqza1orp රඹුක්වැල්ල විපස්සි හිමි 0 95656 789911 515967 2026-05-12T16:03:56Z ~2026-28709-39 78906 789911 wikitext text/x-wiki '''Rambukwella Sri Vipassi MahMahanayake thero (1989-2004)''' born on October 30, 1917 in Digalle Gangoda Wallauwa, Udadumbara Gampaha East Korala, Kandy District, Samarakon Bandara was the lay name of his Ordination .Weragama Village Head of Gangoda Wallauwa in Deegalle and Madduma Kumarihami of Rambukwella Vilamune Wallauwa in Gonigoda were the parents of Mahanayake thero's. On May 12, 1930, the learned monk who studied at Mediwaka Vidyalaya, Gampaha, Udadumbara was ordained under his relative [[විශේෂ:History/Rambukwelle Sri Sobhitha Mahanayake thero (1946-1955)|Rambukwella Sri Sobitha]] Mahanahimi, who held the position of Mahanahimi of the Malwatu side in 1946. After receiving basic monastic education, he received further education from Kelaniya Vidyalankara Piriven and received his ordination at Malwatu Mahavihara on May 13, 1938 under the tutelage of [[Pahamune Sumangala]] Mahanahimiyan. On June 3, 1946, he assumed the position of the Theava of Sri Dalanda Palace and was also elected to the committee on January 19, 1950. After the passing away of his preceptor Rambukwella Sri Sobitha Mahanahimi, Kundasale Sri Narendrasingha Rajamaha became the ruler and developed it. Meanwhile, on February 27, 1970, [[Sri Dhammasiddhi Mahanahimi of Madugalle]] appointed Vipassi Mahanahimiyan to the position of senior committee member and in August of the same year to the position of viharadhita of Lewella Gangarama. Meanwhile, in 1989, [[Sirimalwatta Sri Ananda Mahanahimi,]] who was the Mahanahimi of the Malwatu party at that time, passed away, and Rambukwella Sri Vipassi Thero became the Mahanahimi on November 15 of that year. Rambukwella Sri Vipassi Mahanahimi, who held the position of Mahanahimi for nearly a decade and a half, passed away on June 7, 2004 2tzwbsyrb6vxmns9wah195dhoahv6kc 789912 789911 2026-05-12T16:04:52Z ~2026-28709-39 78906 789912 wikitext text/x-wiki '''Rambukwella Sri Vipassi Mahanayake thero (1989-2004)''' born on October 30, 1917 in Digalle Gangoda Wallauwa, Udadumbara Gampaha East Korala, Kandy District, Samarakon Bandara was the lay name of his Ordination .Weragama Village Head of Gangoda Wallauwa in Deegalle and Madduma Kumarihami of Rambukwella Vilamune Wallauwa in Gonigoda were the parents of Mahanayake thero's. On May 12, 1930, the learned monk who studied at Mediwaka Vidyalaya, Gampaha, Udadumbara was ordained under his relative [[විශේෂ:History/Rambukwelle Sri Sobhitha Mahanayake thero (1946-1955)|Rambukwella Sri Sobitha]] Mahanahimi, who held the position of Mahanahimi of the Malwatu side in 1946. After receiving basic monastic education, he received further education from Kelaniya Vidyalankara Piriven and received his ordination at Malwatu Mahavihara on May 13, 1938 under the tutelage of [[Pahamune Sumangala]] Mahanahimiyan. On June 3, 1946, he assumed the position of the Theava of Sri Dalanda Palace and was also elected to the committee on January 19, 1950. After the passing away of his preceptor Rambukwella Sri Sobitha Mahanahimi, Kundasale Sri Narendrasingha Rajamaha became the ruler and developed it. Meanwhile, on February 27, 1970, [[Sri Dhammasiddhi Mahanahimi of Madugalle]] appointed Vipassi Mahanahimiyan to the position of senior committee member and in August of the same year to the position of viharadhita of Lewella Gangarama. Meanwhile, in 1989, [[Sirimalwatta Sri Ananda Mahanahimi,]] who was the Mahanahimi of the Malwatu party at that time, passed away, and Rambukwella Sri Vipassi Thero became the Mahanahimi on November 15 of that year. Rambukwella Sri Vipassi Mahanahimi, who held the position of Mahanahimi for nearly a decade and a half, passed away on June 7, 2004 cxw6l3k2a981g576ny8suqcmbajfmy0 සැකිල්ල:GetCountryNameFromAdjective/doc 10 97098 789839 786924 2026-05-12T11:59:22Z Lee 85 /* Usage */ 789839 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{Lua|Module:CountryAdjectiveDemonym}} == Usage == Generate a country from a demonym parameter, eg: ::<code><nowiki>{{GetCountryNameFromAdjective|Beninese}}</nowiki></code> → {{GetCountryNameFromAdjective|Beninese}} ::<code><nowiki>{{GetCountryNameFromAdjective|French}}</nowiki></code> → {{GetCountryNameFromAdjective|French}} ::<code><nowiki>{{GetCountryNameFromAdjective|රුසියානු}}</nowiki></code> → {{GetCountryNameFromAdjective|රුසියානු}} ::<code><nowiki>{{GetCountryNameFromAdjective|ඇමෙරිකානු}}</nowiki></code> → {{GetCountryNameFromAdjective|ඇමෙරිකානු}} ::<code><nowiki>{{GetCountryNameFromAdjective|ශ්‍රී ලාංකික}}</nowiki></code> → {{GetCountryNameFromAdjective|ශ්‍රී ලාංකික}} ==See also== *{{tl|Demonym country}} – similar, combining {{tl|Iso2continent}} and {{tl|ISO 3166 code}} *{{tl|Country2nationality}} - takes a country name and converts it to a demonym, ie France -> French *{{tl|Country2continent}} - takes a country name and converts it to a continent, ie France -> Europe <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> }}</includeonly> fa6v3ogivhjv0egrvxssd3njq1tcxam පහමුණේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි 0 100355 789845 541445 2026-05-12T12:04:55Z ~2026-28709-39 78906 789845 wikitext text/x-wiki කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ මල්ලවපිටිය ප්‍රදේශයේ පහමුනේ නම් ගම්මානයේ ඒකනායක මුදියන්සේලාගේ රන්හාමි මධුරසිංහ වෙද මහතාගෙත්, රැකව පත්තු කෝරළයේ හේනෙපොල එල්ලන්දකොටුවේ වලව්වේ ජයසුන්දර රාළහාමිලාගේ උක්කුඅම්මා මහත්මියගේ වැඩිමහල් දරුවා ලෙස 1851 වසරේදී උපත ලැබූ මුන්වහන්සේගේ ගිහිනම වූයේ කිරිබණ්ඩාය. කුඩාකාලේදිම දෙමව්පියෝ මියගිය බැවින් පියාගේ ගිහිකල බාල සහෝදරයා වූ බඩගමුව රාජමහා විහාරාධිපති පහමුනේ ශ්‍රී සුමන හිමියන් යටතේ සිටි කිරිබණ්ඩා දරුවා 1863 දී පැවිදිබිමට පත්විය . උන්වහන්සේගේ ගිහිකල බාල සහෝදරයා කුරුණෑගල ශාන්ත ආනා විදුහලේ අධ්‍යාපනය ලැබ කිතුණු පූජකයෙක් විය. ඔහු ජෝන් පහමුනේ පියතුමාය. 1871 වසරේදී එවකට මල්වතු මහානාහිමි වූ මැදගම දේවමිත්ත මහානාහිමියන්ගේ උපාධ්‍යායත්වයෙන් , වැව්ගොන්නේ විපස්සී නාහිමියන්ගේ කර්මාචාර්‍යත්වයෙන් උපසම්පදාව ලැබූ උන්වහන්සේ 1877 දී කාරක සභාවට තේරිපත්විය. ඉන් අනතුරුව වයඹ පලාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක හිමියන් වූ උන්වහන්සේ 1922 දී අනුනායක ධුරයට තේරිපත්විය. 1927 දෙසැම්බර් 9 දා [[අඹන්වැල්ල ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමි]]යන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානාහිමි වූ පහමුනේ සුමංගල මහානාහිමියන් වසර 18 ක් ධුරය දරමින් 1945 දෙසැම්බර් 2 දා අපවත්වූහ. ktamdhyoq2jr6ve57d29haljoxo567y සැකිල්ල:Ship index 10 105895 790006 559735 2026-05-13T10:56:39Z Nintendofan885 49605 invert on dark mode 790006 wikitext text/x-wiki {{Dmbox | type = setindex | image = [[File:Schooner.svg|30px|link=|alt=|class=skin-invert-image]] [[Image:DAB list gray.svg|30px|link=|alt=]] | text = {{short description|List of ships with the same or similar names}} This article includes a [[Wikipedia:WikiProject Ships/Guidelines#Index pages|list of ships]] with the same or similar names. If an [{{fullurl:Special:Whatlinkshere/{{{page-title|{{FULLPAGENAME}}}}}|namespace=0}} internal link] for a specific ship led you here, you may wish to change the link to point directly to the intended ship article, if one exists. }}{{main other | [[Category:Set index articles on ships{{#if:{{{1|{{{name|}}}}}}|{{!}}{{{1|{{{name|}}}}}}}}]] [[Category:All set index articles{{#if:{{{1|{{{name|}}}}}}|{{!}}{{{1|{{{name|}}}}}}}}]] | <!-- Don't categorise when not in main (article) space. --> }}<includeonly>{{#ifeq:{{#invoke:redirect|isRedirect|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|[[Category:Unsynchronized disambiguation talk pages]]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 7390k9aiajzq2nm599bh9jjrg83265j ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි 0 186187 789896 772745 2026-05-12T12:26:58Z Lee 85 789896 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පොත් මාලාව | name = ලිට්ල් හවුස් පොත් | image = Little House on the Prairie first edition front.jpg | image_caption = වඩාත්ම නිතර අනුවර්තිත වෙළුමෙහි (පොත් මාලාවෙහි තෙවැන්න) පළමුවන සංස්කරණය ඝනකවරපොත (1935) <!-- book article displays dustjacket --> | books = {{Plainlist| * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' * ''[[ෆාමර් බෝයි]]'' * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]'' * ''[[බයි ද ෂෝස් ඔෆ් සිල්වර් ලේක්]]'' * ''[[ද ලෝං වින්ටර් (නවකතාව)|ද ලෝං වින්ටර්]]'' * ''[[ලිට්ල් ටවුන් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[දීස් හැපි ගෝල්ඩන් ඉයර්ස්]]'' * ''[[ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස් (නවකතාව)|ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස්]]'' }} | author = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] | editors = | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = එක්සත් ජනපදය | language = ඉංග්‍රීසි | genre = අප්‍රබන්ධ | discipline = | publisher = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] | pub_date = 1932–1943, 1971 | english_pub_date = | media_type = | number_of_books = 9 | list_books = | preceded by = | followed by = }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' පොත් තුල සමන්විත වන්නේ [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] (උ. ලෝරා එලිසබෙත් ඉංග්ල්ස්) විසින් රචිත ඇමරිකානු ළමා නවකතා මාලාවකි. මෙම කතාන්තර පදනම්ව ඇත්තේ 1872–94 අතරතුර කාලයෙහිදී [[මධ්‍ය-බටහිරදිග එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානු මධ්‍ය-බටහිරදිග]] ([[විස්කෝන්සින්]], [[කෑන්සස්]], [[මිනසෝටා]], [[සවුත් ඩකෝටා]], සහ [[මිසූරි]]) තුල ගතවූ ඇයගේ ළමාවිය සහ වැඩිහිටිවිය මතය. <ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ෆ්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොපොලිටන් බුක් |year=2017|isbn=9781627792769|location=නිව්යෝර්ක් |pages=2}}</ref> මෙම නවකතාවලින් අටක් වයිල්ඩර් විසින් ලියා නිම කරන ලද අතර, ඇයගේ ජීවිත කාලසීමාව තුලදීම, [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] විසින් 1930ගණන් සහ 1940ගණන් වලදී ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. "ලිට්ල් හවුස්" යන නම, කතා මාලාවෙහි පළමුවන හා තෙවන නවකතාවෙහි සඳහන් වන අතර, තෙවවැන්නට, ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' යන නමම තබා ඇත. මේ අතර, දෙවන නවකතාව ඇයගේ සැමියාගේ ළමාවිය පිළිබඳව වෙයි. නවවන නවකතාවෙහි පළමුවන කෙටුම්පත 1971 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු අතර සාමාන්‍යයෙන් පොත් මාලාවට එක් කොට සඳහන් කෙරෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්: අ බයෝග්‍රෆි|last=ඇන්ඩර්සන්|first=විලියම්|publisher=හාපර් ට්‍රෝෆි |year=1992|isbn=978-0-06-020113-5|location=නිව්යෝර්ක් |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780060201142/page/13 13]|url=https://archive.org/details/isbn_9780060201142|url-access=registration}}</ref> අප්‍රබන්ධ දසවන පොත, ''[[ඔන් ද වේ හෝම්]]'' යනු, 1894 වසරෙහිදී, ඇය සහ ඇයගේ සැමියා සහ ඔවුන්ගේ දියණිය, [[ඩි ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා|ඩි{{nbsp}}ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා]] සිට [[මැන්ස්ෆීල්ඩ්, මිසූරි]] දක්වා පැමිණ, එහි ස්ථීර ලෙසින් පදිංචි වීමෙන් පසුව ගෙවී ගිය කාලසීමාව තුලදී ඇය විසින් පවත්වාගෙන ගිය ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්ගේ [[දිනපොත]] අනුසාරයෙන් විය. මෙයද 1962 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු අතර, ඇයගේ දියණිය [[රෝස් වයිල්ඩර් ලේන්]] විසින් රචිත පරිකථාවක්ද එහි අඩංගු වෙයි. ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත්, වේදිකාව හෝ තිරය හෝ සඳහා අනුවර්තනය කිරීම එක් වරකට වඩා සිදුකොට ඇති අතර, ඒ අතරින් වඩාත්ම සාර්ථක වූයේ 1974 වසරෙහි සිට 1983 වසර දක්වා රූපවාහිනී තිරය මත ප්‍රදර්ශනයවූ ඇමරිකානු රූපවාහිනී කතාමාලාව ''[[ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (රූපවාහිනී කතා මාලාව)|ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' වෙයි.<ref name=":5">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි |url=https://www.imdb.com/title/tt0071007/ |others=මෙලීසා ගිල්බට්, මයිකල් ලැන්ඩන්, කැරන් ග්‍රැස්ලෙ|website=[[IMDb]] |date=මාර්තු 30, 1974|access-date=අප්‍රේල් 11, 2018}}</ref> මෙයට අමතරව, ඇනිමෙ (ජපාන සජීවකරණය) (''[[ලෝරා, ද ප්‍රෙයරි ගර්ල්]]'') සහ බොහෝ ස්වාධීන පෝතක පොත් මෙන්ම, පොත් නිරූපණය කෙරෙන බොහෝ වෙනත් ආශ්‍ර පොත් සහ අවසරලත් නිෂ්පාදනද වෙති.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ප්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොෙපාලිටන් බුක්ස් |year=2017|location=නිව්යෝර්ක් |pages=4}}</ref> ==ඉතිහාසය== ===ප්‍රකාශයට පත් කිරීම=== ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත් මාලාවෙහි පළමුවන පොත, ''ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්'', ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ 1932 වසරෙහිදීය.<ref name=":0">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2017/02/07/books/review/little-house-laura-ingalls-wilder-anniversary.html|title=ෆයිංඩිං ඇමරිකා, බෝත් රෙඩ් ඇන්ඩ් බ්ලූ, ඉන් ද 'ලිට්ල් හවුස්' බුක්ස්|last=රුසෝ|first=මරියා|date=පෙබරවාරි 7, 2017|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em }} {{ලිට්ල් හවුස්}} {{අධිකාරී පාලනය}} {{DEFAULTSORT:ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි }} [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව | ]] [[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ළමුන්ගේ කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය: 1932 වසරෙහිදී එළිදැක්වුනු කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට අනුවර්තිත ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]] 3riugl64kkyndetphf199q7m4xl63ls 789950 789896 2026-05-13T04:19:57Z Shwetha 6574 සංස්කරණය 789950 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පොත් මාලාව | name = ලිට්ල් හවුස් පොත් | image = Little House on the Prairie first edition front.jpg | image_caption = වඩාත්ම නිතර අනුවර්තිත වෙළුමෙහි (පොත් මාලාවෙහි තෙවැන්න) පළමුවන සංස්කරණය ඝනකවරපොත (1935) <!-- book article displays dustjacket --> | books = {{Plainlist| * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' * ''[[ෆාමර් බෝයි]]'' * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]'' * ''[[බයි ද ෂෝස් ඔෆ් සිල්වර් ලේක්]]'' * ''[[ද ලෝං වින්ටර් (නවකතාව)|ද ලෝං වින්ටර්]]'' * ''[[ලිට්ල් ටවුන් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[දීස් හැපි ගෝල්ඩන් ඉයර්ස්]]'' * ''[[ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස් (නවකතාව)|ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස්]]'' }} | author = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] | editors = | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = එක්සත් ජනපදය | language = ඉංග්‍රීසි | genre = අප්‍රබන්ධ | discipline = | publisher = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] | pub_date = 1932–1943, 1971 | english_pub_date = | media_type = | number_of_books = 9 | list_books = | preceded by = | followed by = }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' පොත් තුල සමන්විත වන්නේ [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] (උ. ලෝරා එලිසබෙත් ඉංග්ල්ස්) විසින් රචිත ඇමරිකානු ළමා නවකතා මාලාවකි. මෙම කතාන්තර පදනම්ව ඇත්තේ 1872–94 අතරතුර කාලයෙහිදී [[මධ්‍ය-බටහිරදිග එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානු මධ්‍ය-බටහිරදිග]] ([[විස්කෝන්සින්]], [[කෑන්සස්]], [[මිනසෝටා]], [[සවුත් ඩකෝටා]], සහ [[මිසූරි]]) තුල ගතවූ ඇයගේ ළමාවිය සහ වැඩිහිටිවිය මතය. <ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ෆ්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොපොලිටන් බුක් |year=2017|isbn=9781627792769|location=නිව්යෝර්ක් |pages=2}}</ref> මෙම නවකතාවලින් අටක් වයිල්ඩර් විසින් ලියා නිම කරන ලද අතර, ඇයගේ ජීවිත කාලසීමාව තුලදීම, [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] විසින් 1930ගණන් සහ 1940ගණන් වලදී ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. "ලිට්ල් හවුස්" යන නම, කතා මාලාවෙහි පළමුවන හා තෙවන නවකතාවෙහි සඳහන් වන අතර, තෙවවැන්නට, ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' යන නමම තබා ඇත. මේ අතර, දෙවන නවකතාව ඇයගේ සැමියාගේ ළමාවිය පිළිබඳව වෙයි. නවවන නවකතාවෙහි පළමුවන කෙටුම්පත 1971 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු අතර සාමාන්‍යයෙන් පොත් මාලාවට එක් කොට සඳහන් කෙරෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්: අ බයෝග්‍රෆි|last=ඇන්ඩර්සන්|first=විලියම්|publisher=හාපර් ට්‍රෝෆි |year=1992|isbn=978-0-06-020113-5|location=නිව්යෝර්ක් |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780060201142/page/13 13]|url=https://archive.org/details/isbn_9780060201142|url-access=registration}}</ref> අප්‍රබන්ධ දසවන පොත, ''[[ඔන් ද වේ හෝම්]]'' යනු, 1894 වසරෙහිදී, ඇය සහ ඇයගේ සැමියා සහ ඔවුන්ගේ දියණිය, [[ඩි ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා|ඩි{{nbsp}}ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා]] සිට [[මැන්ස්ෆීල්ඩ්, මිසූරි]] දක්වා පැමිණ, එහි ස්ථීර ලෙසින් පදිංචි වීමෙන් පසුව ගෙවී ගිය කාලසීමාව තුලදී ඇය විසින් පවත්වාගෙන ගිය ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්ගේ [[දිනපොත]] අනුසාරයෙන් විය. මෙයද 1962 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු අතර, ඇයගේ දියණිය [[රෝස් වයිල්ඩර් ලේන්]] විසින් රචිත පරිකථාවක්ද එහි අඩංගු වෙයි. ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත්, වේදිකාව හෝ තිරය හෝ සඳහා අනුවර්තනය කිරීම එක් වරකට වඩා සිදුකොට ඇති අතර, ඒ අතරින් වඩාත්ම සාර්ථක වූයේ 1974 වසරෙහි සිට 1983 වසර දක්වා රූපවාහිනී තිරය මත ප්‍රදර්ශනයවූ ඇමරිකානු රූපවාහිනී කතාමාලාව ''[[ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (රූපවාහිනී කතා මාලාව)|ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' වෙයි.<ref name=":5">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි |url=https://www.imdb.com/title/tt0071007/ |others=මෙලීසා ගිල්බට්, මයිකල් ලැන්ඩන්, කැරන් ග්‍රැස්ලෙ|website=[[IMDb]] |date=මාර්තු 30, 1974|access-date=අප්‍රේල් 11, 2018}}</ref> මෙයට අමතරව, ඇනිමෙ (ජපාන සජීවකරණය) (''[[ලෝරා, ද ප්‍රෙයරි ගර්ල්]]'') සහ බොහෝ ස්වාධීන පෝතක පොත් මෙන්ම, පොත් නිරූපණය කෙරෙන බොහෝ වෙනත් ආශ්‍ර පොත් සහ අවසරලත් නිෂ්පාදනද වෙති.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ප්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොෙපාලිටන් බුක්ස් |year=2017|location=නිව්යෝර්ක් |pages=4}}</ref> ==ඉතිහාසය== ===ප්‍රකාශයට පත් කිරීම=== ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත් මාලාවෙහි පළමුවන පොත, ''ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්'', ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ 1932 වසරෙහිදීය.<ref name=":0">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2017/02/07/books/review/little-house-laura-ingalls-wilder-anniversary.html|title=ෆයිංඩිං ඇමරිකා, බෝත් රෙඩ් ඇන්ඩ් බ්ලූ, ඉන් ද 'ලිට්ල් හවුස්' බුක්ස්|last=රුසෝ|first=මරියා|date=පෙබරවාරි 7, 2017|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> පළමුවන පොත පළමුවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කල විට හොඳින් අලෙවි විය.<ref name=":1">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2017/11/20/books/review/prairie-fires-laura-ingalls-wilder-biography-caroline-fraser.html|title='ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි' ඇන්ඩ් ද ටෘත් අබවුට් දි ඇමරිකන් වෙස්ට්|last=ලිමරික්|first=පැට්‍රීෂියා නෙල්සන්|date=නොවැම්බර් 20, 2017|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em }} {{ලිට්ල් හවුස්}} {{අධිකාරී පාලනය}} {{DEFAULTSORT:ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි }} [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව | ]] [[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ළමුන්ගේ කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය: 1932 වසරෙහිදී එළිදැක්වුනු කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට අනුවර්තිත ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]] 4jq9ubgy18nw0mmp97an5w635n61d8e 789989 789950 2026-05-13T08:12:57Z Shwetha 6574 සංස්කරණය 789989 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පොත් මාලාව | name = ලිට්ල් හවුස් පොත් | image = Little House on the Prairie first edition front.jpg | image_caption = වඩාත්ම නිතර අනුවර්තිත වෙළුමෙහි (පොත් මාලාවෙහි තෙවැන්න) පළමුවන සංස්කරණය ඝනකවරපොත (1935) <!-- book article displays dustjacket --> | books = {{Plainlist| * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' * ''[[ෆාමර් බෝයි]]'' * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[ඔන් ද බෑන්ක්ස් ඔෆ් ප්ලම් ක්‍රීක්]]'' * ''[[බයි ද ෂෝස් ඔෆ් සිල්වර් ලේක්]]'' * ''[[ද ලෝං වින්ටර් (නවකතාව)|ද ලෝං වින්ටර්]]'' * ''[[ලිට්ල් ටවුන් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' * ''[[දීස් හැපි ගෝල්ඩන් ඉයර්ස්]]'' * ''[[ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස් (නවකතාව)|ද ෆර්ස්ට් ෆෝර් ඉයර්ස්]]'' }} | author = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] | editors = | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = එක්සත් ජනපදය | language = ඉංග්‍රීසි | genre = අප්‍රබන්ධ | discipline = | publisher = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] | pub_date = 1932–1943, 1971 | english_pub_date = | media_type = | number_of_books = 9 | list_books = | preceded by = | followed by = }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' පොත් තුල සමන්විත වන්නේ [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] (උ. ලෝරා එලිසබෙත් ඉංග්ල්ස්) විසින් රචිත ඇමරිකානු ළමා නවකතා මාලාවකි. මෙම කතාන්තර පදනම්ව ඇත්තේ 1872–94 අතරතුර කාලයෙහිදී [[මධ්‍ය-බටහිරදිග එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානු මධ්‍ය-බටහිරදිග]] ([[විස්කෝන්සින්]], [[කෑන්සස්]], [[මිනසෝටා]], [[සවුත් ඩකෝටා]], සහ [[මිසූරි]]) තුල ගතවූ ඇයගේ ළමාවිය සහ වැඩිහිටිවිය මතය. <ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ෆ්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොපොලිටන් බුක් |year=2017|isbn=9781627792769|location=නිව්යෝර්ක් |pages=2}}</ref> මෙම නවකතාවලින් අටක් වයිල්ඩර් විසින් ලියා නිම කරන ලද අතර, ඇයගේ ජීවිත කාලසීමාව තුලදීම, [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] විසින් 1930ගණන් සහ 1940ගණන් වලදී ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. "ලිට්ල් හවුස්" යන නම, කතා මාලාවෙහි පළමුවන හා තෙවන නවකතාවෙහි සඳහන් වන අතර, තෙවවැන්නට, ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' යන නමම තබා ඇත. මේ අතර, දෙවන නවකතාව ඇයගේ සැමියාගේ ළමාවිය පිළිබඳව වෙයි. නවවන නවකතාවෙහි පළමුවන කෙටුම්පත 1971 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු අතර සාමාන්‍යයෙන් පොත් මාලාවට එක් කොට සඳහන් කෙරෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්: අ බයෝග්‍රෆි|last=ඇන්ඩර්සන්|first=විලියම්|publisher=හාපර් ට්‍රෝෆි |year=1992|isbn=978-0-06-020113-5|location=නිව්යෝර්ක් |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780060201142/page/13 13]|url=https://archive.org/details/isbn_9780060201142|url-access=registration}}</ref> අප්‍රබන්ධ දසවන පොත, ''[[ඔන් ද වේ හෝම්]]'' යනු, 1894 වසරෙහිදී, ඇය සහ ඇයගේ සැමියා සහ ඔවුන්ගේ දියණිය, [[ඩි ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා|ඩි{{nbsp}}ස්මිට්, සවුත් ඩකෝටා]] සිට [[මැන්ස්ෆීල්ඩ්, මිසූරි]] දක්වා පැමිණ, එහි ස්ථීර ලෙසින් පදිංචි වීමෙන් පසුව ගෙවී ගිය කාලසීමාව තුලදී ඇය විසින් පවත්වාගෙන ගිය ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්ගේ [[දිනපොත]] අනුසාරයෙන් විය. මෙයද 1962 වසරෙහිදී මරණාපර ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු අතර, ඇයගේ දියණිය [[රෝස් වයිල්ඩර් ලේන්]] විසින් රචිත පරිකථාවක්ද එහි අඩංගු වෙයි. ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත්, වේදිකාව හෝ තිරය හෝ සඳහා අනුවර්තනය කිරීම එක් වරකට වඩා සිදුකොට ඇති අතර, ඒ අතරින් වඩාත්ම සාර්ථක වූයේ 1974 වසරෙහි සිට 1983 වසර දක්වා රූපවාහිනී තිරය මත ප්‍රදර්ශනයවූ ඇමරිකානු රූපවාහිනී කතාමාලාව ''[[ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (රූපවාහිනී කතා මාලාව)|ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' වෙයි.<ref name=":5">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි |url=https://www.imdb.com/title/tt0071007/ |others=මෙලීසා ගිල්බට්, මයිකල් ලැන්ඩන්, කැරන් ග්‍රැස්ලෙ|website=[[IMDb]] |date=මාර්තු 30, 1974|access-date=අප්‍රේල් 11, 2018}}</ref> මෙයට අමතරව, ඇනිමෙ (ජපාන සජීවකරණය) (''[[ලෝරා, ද ප්‍රෙයරි ගර්ල්]]'') සහ බොහෝ ස්වාධීන පෝතක පොත් මෙන්ම, පොත් නිරූපණය කෙරෙන බොහෝ වෙනත් ආශ්‍ර පොත් සහ අවසරලත් නිෂ්පාදනද වෙති.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=ප්‍රෙයරි ෆයර්ස් |last=ෆ්‍රේසර්|first=කැරොලයින්|publisher=මෙට්‍රොෙපාලිටන් බුක්ස් |year=2017|location=නිව්යෝර්ක් |pages=4}}</ref> ==ඉතිහාසය== ===ප්‍රකාශයට පත් කිරීම=== ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත් මාලාවෙහි පළමුවන පොත, ''ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්'', ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ 1932 වසරෙහිදීය.<ref name=":0">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2017/02/07/books/review/little-house-laura-ingalls-wilder-anniversary.html|title=ෆයිංඩිං ඇමරිකා, බෝත් රෙඩ් ඇන්ඩ් බ්ලූ, ඉන් ද 'ලිට්ල් හවුස්' බුක්ස්|last=රුසෝ|first=මරියා|date=පෙබරවාරි 7, 2017|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> පළමුවන පොත පළමුවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කල විට හොඳින් අලෙවි විය.<ref name=":1">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2017/11/20/books/review/prairie-fires-laura-ingalls-wilder-biography-caroline-fraser.html|title='ලිටිල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි' ඇන්ඩ් ද ටෘත් අබවුට් දි ඇමරිකන් වෙස්ට්|last=ලිමරික්|first=පැට්‍රීෂියා නෙල්සන්|date=නොවැම්බර් 20, 2017|work=ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ''ලිට්ල් හවුස්'' පොත් යළි-නිකුතුව, [[උර්සුලා නොර්ඩ්ස්ට්‍රම්]] විසින් සිදුකෙරුණු අතර ඒවායෙහි සන්නිදර්ශනය සිදුකෙරුණේ [[ගාත් විලියම්ස්]] විසිනි.<ref>{{උපන්‍යාස සඟරාව|url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/garth-williams-illustrator-of-american-childhood|title=ගාත් විලියම්ස්, ඉලස්ට්‍රේටර් ඔෆ් ඇමරිකන් චයිල්ඩ්හුඩ් |last=ලාසන්|first=සාරා|date=ජූනි 3, 2016|magazine=ද නිව්යෝර්කර් |access-date=අප්‍රේල් 10, 2018|language=en|issn=0028-792X}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em }} {{ලිට්ල් හවුස්}} {{අධිකාරී පාලනය}} {{DEFAULTSORT:ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි }} [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව | ]] [[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ළමුන්ගේ කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය: 1932 වසරෙහිදී එළිදැක්වුනු කතා පොත් මාලා]] [[ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට අනුවර්තිත ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]] jowrsh7676wdibnggh7d9mul08gzgh1 ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස් 0 186333 789892 772854 2026-05-12T12:24:34Z Lee 85 789892 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පොත | name = ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස් | image = ගොනුව:Little House in the Big woods easyshare.jpg | caption = ඉදිරි පිට වසුන සිවල්ගේ සන්නිදර්ශනය සමගින් <!-- front hardcover is displayed below and in series article --> | author = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] | illustrator = [[හෙලන් සිවල්]]<ref name=LCC1/> <br>[[ගාත් විලියම්ස්]] (1953)<ref name=LCC2/> | cover_artist = | country = එක්සත් ජනපදය | dewey=813.52 | set_in=[[පෙපින් කෝරළය, විස්කෝන්සින්]], 1871–72 | language=ඉංග්‍රීසි | series = [[ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව |''ලිට්ල් හවුස්'']] | genre = [[ළමා සාහිත්‍යය]] <br>[[පවුල් වෘත්තාන්තය]]<br>[[බටහිර (ප්‍රභේදය)|බටහිර]] | publisher = [[හාපර් සහ සහෝදරයෝ]] | pub_date = 1932 | media_type = මුද්‍රිත ([[ඝනකවර]]) | pages = 176;<ref name=LCC1/> 237 පිටු.<ref name=LCC2/> | isbn = | oclc = 2365122 | congress = PZ7.W6461 Li<ref name=LCC1/> | preceded_by = | followed_by = [[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]] | external_url = https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20140841 }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්''''' යනු, [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචනා කොට 1932 වසරෙහිදී (ජූනි මාසයෙහිදී විමර්ශනය කෙරිණි) හාපර් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ස්වයංචරිතාපදාන ළමා නවකතාවකි.<ref name=NYHT/> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|25em |refs= <ref name=LCC1> [https://web.archive.org/web/20151015191656/http://lccn.loc.gov/32009672 "ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්"] (පළමුවන සංස්කරණය). ලයිබ්‍රරි ඔෆ් කොන්ග්‍රස් ඔන්ලයින් කැටලොග් (catalog.loc.gov). සම්ප්‍රෙව්ෂණය සැප්තැම්බර් 21, 2015.</ref> <ref name=LCC2> [https://web.archive.org/web/20151015191656/http://lccn.loc.gov/52007525 "ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්"]; නිව්ලි ඉලස්ට්‍රේටඩ්, යුනිෆෝම් ed. LC ඔන්ලයින් කැටලොග්. සම්ප්‍රෙව්ෂය සැප්තැම්බර් 21, 2015.</ref> <ref name=NYHT> "චිල්ඩ්රන්ස් බුක්ස්: රිකැප්චරිං රැප්චර්". රිවිව් ඔෆ් ''ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්''. ජෙසී හිර්සෝල්. ''[[නිව්යෝර්ක් හෙරල්ඩ් ට්‍රිබියුන්]]''. ජූනි 12, 1932. පිටුව H5.</ref> }} {{ලිට්ල් හවුස්}} {{අධිකාරී පාලනය }} {{DEFAULTSORT:ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස් }} [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි ඇමරිකානු නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි කළඑළි බැසි නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි බිහිවූ ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ළමා ඓතිහාසික නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:බටහිර (ප්‍රභේදය) නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:පවුල් වෘත්තාන්ත නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: විස්කෝන්සින් ආශ්‍රිතව රචිත නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:පෙපින් කෝරළය, විස්කෝන්සින්]] [[ප්‍රවර්ගය: 1870ගණන් වල රචිත නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: විස්කෝන්සින් ආශ්‍රිතව රචිත ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය: 1870ගණන් වල රචිත ළමා පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:කැළෑබද පෙදෙස් ආශ්‍රිතව රචිත නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත්]] 4xg6dupbu46evbdgri1252qxuo1fskc ප්‍රවර්ගය:1932 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා 14 186339 789867 772894 2026-05-12T12:13:02Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි ඇමරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 772894 wikitext text/x-wiki {{Portal<!-- -->|Novels<!-- -->|United States<!-- -->|{{FindYDCportal|{{Title year}}}}<!-- -->}}<!-- --> මෙම ''' [[{{Title year}}]] වසරෙහි''' රචනය කෙරුණු හෝ ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු හෝ '''[[ඇමරිකානු සාහිත්‍යය|ඇමරිකානු]] [[නවකතාව|නවකතා]]'''. {{Navseasoncats}} {{Cat more if exists|{{Title year}} in the United States|{{Title year}} in American literature|{{Title year}} in literature}} {{CatAutoTOC}} [[ප්‍රවර්ගය:{{Century name from title year|dash}} තුල ඇමරිකානු නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:{{Title year}} වසර තුල නවකතා|ඇමරිකානු]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජනපදය තුල {{Title year}} වසර|නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා |{{Title year}}]] 6b3qwml27uogklnal5esajltnc0lugw ද ගුඩ් අර්ත් 0 193715 789858 789655 2026-05-12T12:08:59Z Lee 85 789858 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පොත | name = ද ගුඩ් අර්ත් | title_orig = | translator = | image = GoodEarthNovel.JPG | caption = පළමුවන සංස්කරණය | author = [[පර්ල් එස්. බක්]] | cover_artist = මැතිව් ලුවී | country = චීනය | language = ඉංග්‍රීසි | series = | genre = [[ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධය]] | publisher = [[ජෝන් ඩේ සමාගම |ජෝන් ඩේ]] | release_date = මාර්තු 2, 1931 | media_type = මුද්‍රිත | pages = 356 (1වන සංස්කරණය) | oclc = 565613765 | dewey = 813.52 | preceded_by = | followed_by = [[සන්ස් (නවකතාව)|සන්ස්]] }} '''''ද ගුඩ් අර්ත්''''' යනු [[පර්ල් එස්. බක්]] විසින් 1931වසරෙහිදී ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු [[ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධය| ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධමය]] නවකතාවක් වන අතර, එය වෙතින් මුල් 20වන-සියවසෙහි චීන ගම්මානයක්වූ [[අන්හුයි]] තුල පවුල් ජීවිතය රංගාරෝපණය කර තිබුණි. ඇයගේ ''හවුස් ඔෆ් අර්ත්'' නම් ත්‍රිකයෙහි මුල් ග්‍රන්ථයවූ එහි දිගුවන් ලෙසින්, ''[[සන්ස් (නවකතාව)|සන්ස්]]'' (1932) සහ ''[[අ හවුස් ඩිවයිඩඩ් (නවකතාව)|අ හවුස් ඩිවයිඩඩ්]]'' (1935) යන කතා ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. [[1930ගණන් වලදී එක්සත් ජනපදය තුල විශාල වශයෙන්ම අලෙවිවූ නවකතා ලැයිස්තුව| 1931 සහ 1932 යන දෙවසරෙහිදීම]], එක්සත් ජනපදය තුල විශාල වශයෙන්ම අලෙවිවූ නවකතාව බවට පත්වූ එය, 1932 වසරෙහිදී ඇය වෙත [[ප්‍රබන්ධ කතා සඳහා පුලිට්සර් ත්‍යාගය]] හිමිකර දුන් අතර, 1938 වසරෙහිදී බක් විසින් [[සාහිත්‍ය සඳහා වන නොබෙල් ත්‍යාගය]] දිනාගැනුම වෙත දායක විය. ඇමරිකානු [[මිෂනාරිවරුන්]] දෙදෙනෙකුගේ දියණිය ලෙසින් චීනයෙහි ඇතිදැඩිවූ බක්, චීනයෙහි ජිවත්ව සිටියදීම මෙම ග්‍රන්ථය රචනා කලේ චීන ග්‍රාමීය ජීවිතය පිළිබඳව ඇයගේ ප්‍රත්‍යක්ෂ නිරික්ෂණ පදනම් කර ගෙනය. වැං ලුන් ගොවියා සහ ඔහුගේ බිරිඳ ඕ-ලෑන් පිළිබඳ යථාර්ථවාදී සහ අනුවේදී නිරූපණය විසින් ඉදිරියට පැමිණීමට තිබුණු ජපානය සමග යුද්ධයෙහිදී චීන ජාතිකයන් මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් ලෙසින් සැලකීමට 1930ගණන් වල ඇමරිකානුවන් සූදානම් කෙරිණි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|url=https://www.nytimes.com/2006/03/05/books/review/05meyer.html?pagewanted=print|title=පර්ල් ඔෆ් දි ඕරියන්ට් |last=මේයර්|first=මයික්|date= මාර්තු 5, 2006|work=[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|access-date=ඔක්තොම්බර් 10, 2011}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{ප්‍රබන්ධ කතා සඳහා පුලිට්සර් ත්‍යාගය}} {{පර්ල් එස්. බක්}} {{අධිකාරී පාලනය}} {{DEFAULTSORT:ගුඩ් අර්ත්, ද}} [[ප්‍රවර්ගය:1931 ඇමරිකානු නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:චිත්‍රපට වෙතට උපයෝජ්‍ය කෙරුණු ඇමරිකානු නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි-භාෂා නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: නාට්‍ය වෙතට උපයෝජ්‍ය කෙරුණු ඇමරිකානු නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය:පර්ල් එස්. බක් විසින් රචිත නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: අන්හුයි වෙත පදනම්වූ නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: චියැංසූ වෙත පදනම්වූ නවකතා]] [[ප්‍රවර්ගය: නවකතා සඳහා පුලිට්සර් ත්‍යාගය–දිනුම් ලැබූ කෘති]] [[ප්‍රවර්ගය:ජෝන් ඩේ සමාගමෙහි පොත්]] [[ප්‍රවර්ගය:පවුල් පිළිබඳ නවකතා]] 3ndc5dvh5ad47gerlxtlrprmn5udjc7 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා 15 193755 789842 789834 2026-05-12T12:01:48Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789662 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1330993738 || 2026-01-03T21:01:44Z || Οἶδα || <nowiki>/* top */ {{YYYY nationality novels category header}}</nowiki> |---- | 947418263 || 2020-03-26T04:56:51Z || BrownHairedGirl || <nowiki>cleanup using [[Template:CatAutoTOC]], [[Template:Title year]] & [[Template:Navseasoncats]], [[Template:CatAutoTOC]] etc</nowiki> |---- | 818754588 || 2018-01-05T11:10:44Z || Hugo999 || <nowiki>added [[Category:American novels by year]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 741120998 || 2016-09-25T14:29:47Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 735517653 || 2016-08-21T08:23:22Z || Ser Amantio di Nicolao || <nowiki>create</nowiki> |} k7hlaed0idzjwdxitsq70f6jxo8v8tl ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා 14 193756 789840 789832 2026-05-12T12:01:48Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789663 wikitext text/x-wiki {{YYYY nationality novels category header}} rvq6r8au51k0ghztcadgnymawz4hr1d සැකිල්ල:YYYY nationality novels category header 10 193849 789844 789837 2026-05-12T12:02:40Z Lee 85 [[:ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] සඳහා සහාය 789844 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "YYYY වසර තුළ Fooish නවකතා" -->{{#ifeq: {{#invoke:String|match|s={{PAGENAME}}|pattern=^%d%d%d%d වසර තුළ .+ නවකතා$|start=1|match=1|plain=false|nomatch=%%nomatch%%}}|%%nomatch%%<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|{{tl|YYYY nationality novels category header}} සැකිල්ල භාවිතා කළ හැක්කේ "YYYY වසර තුළ Fooish නවකතා" ආකාරයේ ප්‍රවර්ග පිටු තුළ පමණි. මෙහි YYYY යනු ඉලක්කම් හතරකින් (4) දැක්වෙන වසරක් සහ "Fooish" යනු ජාතිකත්වයකි (උදාහරණ: "රුසියානු" හෝ "ඊජිප්තු").}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- ############### We have a valid category ############################### -->{{YYYY nationality novels category header/core<!-- -->| year = {{Title year}} <!-- -->| country = {{GetCountryNameFromAdjective|{{#invoke:String|replace|source={{PAGENAME}}|pattern=%d%d%d%d වසර තුළ (.+) නවකතා$|replace=%1|count=1|plain= false}}}}<!-- -->| nationality = {{#invoke:String|replace|source={{PAGENAME}}|pattern=%d%d%d%d වසර තුළ (.+) නවකතා$|replace=%1|count=1|plain= false}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|[[Template:YYYY nationality novels category header]] is for use only on category pages whose title is of the form "YYYY Fooish novels", where YYYY is a 4-digit year and "Fooish" is a nationality (e.g. "Russian" or "Egyptian")}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded -->{{Automatic category TOC}}<noinclude> {{Documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, please, not here! --></noinclude> 2srik9tlrx2hot9yckvwnt96e721efk සැකිල්ල:YYYY nationality novels category header/core 10 193853 789846 789838 2026-05-12T12:05:36Z Lee 85 [[:ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] සඳහා සහාය 789846 wikitext text/x-wiki <!-- ;Diagnostics * year = {{{year}}} * country = {{{country}}} * nationality = {{{nationality}}} --><includeonly><!-- -->{{#if: {{{country}}}<!-- -->|<!-- We do have a country name, so all OK<!-- -->|<!-- No country name, so error notice -->{{Error|{{tl|YYYY nationality novels category header}} සැකිල්ල, "{{{nationality}}}" නම් ජාතිකත්වයට අදාළ රට සොයා ගැනීමට අපොහොසත් විය.)}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}<!-- -->{{Portal<!-- -->|Novels<!-- -->|{{#ifexist: Portal:{{{country}}} | {{{country}}} }}<!-- -->|{{FindYDCportal|{{{year}}}}}<!-- -->}}<!-- ######## Begin header text -->This [[Help:Category|category]] is for '''[[{{{nationality}}} literature|{{{nationality}}}]]''' '''[[novel]]s''' written or published in the '''year [[{{{year}}}]]'''. <!-- ######## End header text ############### ######## Navigation ############### -->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}} <!-- ######## Hatnotes ############### --> {{#ifexist: {{{year}}} {{{nationality}}} novels<!-- -->|{{Cat more if exists|{{{year}}} {{{nationality}}} novels}}<!-- -->|{{#if: {{{year}}} in {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}<!-- -->|{{Cat more if exists|{{{year}}} in {{{nationality}}} literature|{{{year}}} in {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{year}}} in literature}}<!-- -->}}<!-- -->}} <!-- ######## Categories ############### --> [[ප්‍රවර්ගය:{{{year}}} වසර තුළ නවකතා|{{{nationality}}}]] [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව {{{nationality}}} නවකතා|{{{year}}}]] [[ප්‍රවර්ගය:{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}} තුළ {{{year}}} වසර|Novels]] {{#ifexist: Category:{{DECADE|{{{year}}}}} {{{nationality}}} novels | [[Category:{{DECADE|{{{year}}}}} {{{nationality}}} novels|{{{year}}}]] | {{#ifexist: Category:{{Century name from title year|dash}} {{{nationality}}} novels | [[Category:{{Century name from title year|dash}} {{{nationality}}} novels|{{{year}}}]] }} }} {{#switch: {{{nationality}}}<!-- -->|English<!-- -->|Scottish<!-- -->|Welsh=[[Category:{{{year}}} British novels{{!}}-{{{nationality}}}]]<!-- -->}}<!-- __NOGALLERY__<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content= This is a subpage of [[Template:{{ROOTPAGENAME}}]] }}</noinclude> 2ydlep68kozia5a3l9wuce07jgjampv ප්‍රවර්ගය:1959 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා 14 193870 789865 789786 2026-05-12T12:11:42Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1959 American novels]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1959 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789785 wikitext text/x-wiki {{YYYY nationality novels category header}} rvq6r8au51k0ghztcadgnymawz4hr1d ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා 14 193881 789863 789808 2026-05-12T12:10:21Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:American novels by year]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789807 wikitext text/x-wiki {{Container category}} [[Category:American novels| Year]] [[Category:Novels by country and year]] [[Category:Years in the United States|Novels]] {{Category TOC custom|start=1800}} h8skz066wl10ggcnkpwpxbqdoqr32gd ප්‍රවර්ගය:Novels by year 14 193882 789848 789810 2026-05-12T12:07:05Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789848 wikitext text/x-wiki {{category redirect|වසර අනුව නවකතා}} 4lip1o94fm41pvg6m7zgl7w7ptxdw5s ප්‍රවර්ගය:1931 in literature 14 193883 789849 789812 2026-05-12T12:07:15Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789849 wikitext text/x-wiki {{category redirect|සාහිත්‍යය තුළ 1931 වසර}} 7qyg1avc8xmbwrg7biis1fthpc7duhv ප්‍රවර්ගය:1930s books 14 193884 789850 789815 2026-05-12T12:07:25Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789850 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1930 දශයක තුළ පොත්}} 4ns89cfjyg7uwdy8hinonbeoa9p3x8j ප්‍රවර්ගය:1931 works 14 193888 789851 789821 2026-05-12T12:07:35Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789851 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ කෘති}} ieau3xqhdfxfw4mlzma16wbq851y2nb ප්‍රවර්ගය:1931 books 14 193889 789852 789823 2026-05-12T12:07:45Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789852 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ පොත්}} d8acvoamvvgm7yloj8oprhl9u3vog6u ප්‍රවර්ගය:1931 novels 14 193890 789853 789825 2026-05-12T12:07:55Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789853 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ නවකතා}} g59azx9yjchnn5qcgc0axf71gklfdjz ප්‍රවර්ගය:1931 American novels 14 193892 789847 789833 2026-05-12T12:06:55Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789847 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා}} dbjuk87cbdsf94kfrsksmnciakdb3n1 ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා 14 193894 789841 2026-05-12T12:01:48Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789841 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] fg3o149oxc321fxb75c3hdpf4ez88ax 789854 789841 2026-05-12T12:08:05Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789854 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා}} 1zl0raj5nsdveiby7jfnkdorzo19h6e ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා 15 193895 789843 2026-05-12T12:01:48Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමෙරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789843 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] n3o3gulxq32j7wf88u6znrfxg31ar5z ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American novels 15 193896 789855 2026-05-12T12:08:05Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American novels]] 789855 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1288650444 || 2025-05-04T00:56:38Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Novels by country]] to [[:Category:Novels by country of publication]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 April 26#Fiction by nationality]]</nowiki> |---- | 1273801076 || 2025-02-04T02:42:04Z || PARAKANYAA || <nowiki>not all american novels are going to be in english removed [[Category:English-language novels]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 953289839 || 2020-04-26T17:27:35Z || Hmains || <nowiki>/* top */category refine, sort sequence</nowiki> |---- | 944301822 || 2020-03-06T23:45:48Z || Hmains || <nowiki>removed [[Category:American literature by medium]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 911407072 || 2019-08-18T17:09:16Z || Anomalocaris || <nowiki>properly close bold (''')</nowiki> |---- | 780617292 || 2017-05-16T05:58:28Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 594021832 || 2014-02-05T09:21:10Z || Koavf || <nowiki></nowiki> |---- | 573999637 || 2013-09-22T03:52:16Z || GoingBatty || <nowiki>removed TOC</nowiki> |---- | 553574848 || 2013-05-05T02:51:45Z || Obiwankenobi || <nowiki>add commons link</nowiki> |---- | 553507750 || 2013-05-04T16:42:53Z || Obiwankenobi || <nowiki>mistake</nowiki> |---- | 553507598 || 2013-05-04T16:41:37Z || Obiwankenobi || <nowiki>Category being considered for deletion; see [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2013 May 4#Category:American novels]]. ([[WP:TW|TW]])</nowiki> |---- | 553505978 || 2013-05-04T16:28:21Z || Obiwankenobi || <nowiki>add enumeration link for all novels</nowiki> |---- | 553504624 || 2013-05-04T16:15:51Z || Obiwankenobi || <nowiki>redundant these are already displayed below</nowiki> |---- | 543894232 || 2013-03-13T18:24:38Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 34 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7024238]]</nowiki> |---- | 536397449 || 2013-02-03T19:17:49Z || Andreasmperu || <nowiki>new key for [[Category:American books]]: "Novels" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 535852270 || 2013-01-31T12:44:24Z || Fayenatic london || <nowiki>update category link after move</nowiki> |---- | 518579555 || 2012-10-18T20:37:26Z || TjBot || <nowiki>r2.7.2) (Robot: Adding [[jv:Kategori:Novèl Amérika Sarékat]]</nowiki> |---- | 503239241 || 2012-07-20T06:45:01Z || 88.196.241.249 || <nowiki>et:</nowiki> |---- | 496102319 || 2012-06-05T12:38:12Z || Sporti || <nowiki>iw</nowiki> |---- | 472344460 || 2012-01-20T23:36:07Z || GoingBatty || <nowiki>changed {{very large}} to {{diffuse}}</nowiki> |---- | 469547453 || 2012-01-04T17:58:46Z || GoingBatty || <nowiki>fixed text</nowiki> |---- | 469448230 || 2012-01-04T03:58:47Z || GoingBatty || <nowiki>added {{very large}}</nowiki> |---- | 452406247 || 2011-09-25T20:18:02Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[cy:Categori:Nofelau Americanaidd]]</nowiki> |---- | 436376843 || 2011-06-26T19:01:50Z || FoxBot || <nowiki>robot Adding: [[sr:Категорија:Амерички романи]]</nowiki> |---- | 435384789 || 2011-06-21T02:07:10Z || Aristophanes68 || <nowiki>new key for [[Category:American fiction]]: "novels" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 422416213 || 2011-04-05T00:18:47Z || Aristophanes68 || <nowiki>I believe we stopped sorting this category after discussion</nowiki> |---- | 419240855 || 2011-03-17T03:53:33Z || VolkovBot || <nowiki>r2.5.1) (robot Adding: [[oc:Categoria:Roman american]]</nowiki> |---- | 416534006 || 2011-03-01T09:43:01Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[sk:Kategória:Romány USA]]</nowiki> |---- | 412351248 || 2011-02-06T14:55:07Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[nn:Kategori:Romanar frå USA]]</nowiki> |---- | 404217081 || 2010-12-25T22:26:50Z || GrahamHardy || <nowiki>+Ato Z</nowiki> |---- | 379141648 || 2010-08-16T01:33:00Z || Sadads || <nowiki>modify, based on discussion at novels</nowiki> |---- | 377779347 || 2010-08-08T07:09:23Z || Sadads || <nowiki>wikipedia terminology</nowiki> |---- | 377245218 || 2010-08-05T04:43:20Z || Aristophanes68 || <nowiki>ce formatting</nowiki> |---- | 377245095 || 2010-08-05T04:42:10Z || Aristophanes68 || <nowiki>another comment to explain the three cat trees</nowiki> |---- | 377244972 || 2010-08-05T04:41:07Z || Aristophanes68 || <nowiki>Added comment about missing titles being listed in subcategories.</nowiki> |---- | 377244293 || 2010-08-05T04:34:38Z || Aristophanes68 || <nowiki>reorganized category trees for easier appearance</nowiki> |---- | 377219385 || 2010-08-05T01:06:19Z || Aristophanes68 || <nowiki>put cat trees into three columns--slightly more pleasant to the eye....</nowiki> |---- | 377206559 || 2010-08-04T23:27:33Z || Sadads || <nowiki>display</nowiki> |---- | 377159685 || 2010-08-04T18:25:42Z || Sadads || <nowiki>moderate solution</nowiki> |---- | 377108612 || 2010-08-04T12:27:29Z || Sadads || <nowiki>clarified for long term</nowiki> |---- | 377075831 || 2010-08-04T07:06:34Z || Aristophanes68 || <nowiki>sorting</nowiki> |---- | 377060869 || 2010-08-04T04:29:28Z || Aristophanes68 || <nowiki>back to "catdiffuse" tag--this cat will require continuous maintenance</nowiki> |---- | 377054756 || 2010-08-04T03:32:55Z || Aristophanes68 || <nowiki>changed diffusion tag to "verylarge"</nowiki> |---- | 377040607 || 2010-08-04T01:29:16Z || Aristophanes68 || <nowiki>added diffuse tag</nowiki> |---- | 376963985 || 2010-08-03T16:47:35Z || Sadads || <nowiki>Removed [[:Category:American literature]]; Adding category [[:Category:American literature by medium]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 376963665 || 2010-08-03T16:45:34Z || Sadads || <nowiki>Adding category [[:Category:American literature]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 376855815 || 2010-08-03T01:06:07Z || Aristophanes68 || <nowiki>ce</nowiki> |---- | 376852667 || 2010-08-03T00:40:28Z || Aristophanes68 || <nowiki>added comment: editing in progress according to genres listed in each article</nowiki> |---- | 376774811 || 2010-08-02T15:54:36Z || Sadads || <nowiki>Adding category [[:Category:American fiction]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 367558556 || 2010-06-12T05:52:46Z || Hmains || <nowiki>sort category location within parent category</nowiki> |---- | 367558050 || 2010-06-12T05:48:07Z || Hmains || <nowiki>refine cat</nowiki> |---- | 361835406 || 2010-05-13T06:32:29Z || JAnDbot || <nowiki>robot Removing: [[nl:Categorie:Amerikaanse roman]]</nowiki> |---- | 350313513 || 2010-03-17T00:55:22Z || Renamed user QaFQqK56bnsHrz || <nowiki>it</nowiki> |---- | 349700722 || 2010-03-13T23:31:08Z || Zorrobot || <nowiki>robot Modifying: [[pt:Categoria:Romances dos Estados Unidos]]</nowiki> |---- | 344755748 || 2010-02-18T04:19:55Z || Ekabhishek || <nowiki></nowiki> |---- | 326237210 || 2009-11-16T22:25:24Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[nl:Categorie:Amerikaanse roman]]</nowiki> |---- | 316286122 || 2009-09-26T11:07:46Z || Nanahuatl || <nowiki></nowiki> |---- | 294360023 || 2009-06-04T11:23:36Z || MSBOT || <nowiki>robot Adding: [[fa:رده:رمان‌های آمریکایی]]</nowiki> |---- | 292435051 || 2009-05-26T13:29:45Z || MrVanBot || <nowiki>robot Adding: [[uk:Категорія:Романи США]]</nowiki> |---- | 281936452 || 2009-04-05T18:18:50Z || DragonBot || <nowiki>robot Adding: [[es:Categoría:Novelas de Estados Unidos]]</nowiki> |---- | 265274168 || 2009-01-20T12:25:39Z || LA2 || <nowiki>iw:sv</nowiki> |---- | 261531576 || 2009-01-02T21:51:18Z || Elmondo21st || <nowiki></nowiki> |---- | 249879667 || 2008-11-05T18:19:59Z || Treisijs || <nowiki>Adding [[lv:Kategorija:Amerikāņu romāni]]</nowiki> |---- | 236975520 || 2008-09-08T01:06:18Z || Kerrio || <nowiki>fix category/pt:Categoria:Romances dos Estados Unidos da América</nowiki> |---- | 229487095 || 2008-08-02T23:17:30Z || Shape84 || <nowiki>+pl</nowiki> |---- | 227985001 || 2008-07-26T09:37:14Z || Borgx || <nowiki>+id</nowiki> |---- | 223027262 || 2008-07-02T06:48:07Z || SieBot || <nowiki>robot Adding: [[ro:Categorie:Romane americane]]</nowiki> |---- | 207838263 || 2008-04-24T12:09:37Z || Alexbot || <nowiki>robot Adding: [[no:Kategori:Romaner fra USA]]</nowiki> |---- | 207338292 || 2008-04-22T11:47:45Z || JAnDbot || <nowiki>robot Removing: [[no:Kategori:Amerikanske romaner]]</nowiki> |---- | 194690426 || 2008-02-28T17:22:31Z || Nurdug || <nowiki>interwiki: da</nowiki> |---- | 164704530 || 2007-10-15T13:06:28Z || Kevinalewis || <nowiki>resort</nowiki> |---- | 150756837 || 2007-08-12T12:32:00Z || JBellis || <nowiki>iw is</nowiki> |---- | 147872780 || 2007-07-29T16:16:37Z || 62.178.100.7 || <nowiki>lb</nowiki> |---- | 144474553 || 2007-07-13T20:38:55Z || MarceloB || <nowiki>+pt</nowiki> |---- | 140345246 || 2007-06-24T18:05:59Z || JAnDbot || <nowiki>robot Adding: [[no:Kategori:Amerikanske romaner]]</nowiki> |---- | 126446388 || 2007-04-27T18:31:54Z || K. Takeda~enwiki || <nowiki></nowiki> |---- | 126446312 || 2007-04-27T18:31:33Z || K. Takeda~enwiki || <nowiki></nowiki> |---- | 88135050 || 2006-11-16T03:37:37Z || Bearcat || <nowiki></nowiki> |---- | 84570900 || 2006-10-30T06:02:18Z || DHN-bot~enwiki || <nowiki>robot Adding: [[vi:Thể loại:Tiểu thuyết Mỹ]]</nowiki> |---- | 79242823 || 2006-10-03T13:30:03Z || Chobot || <nowiki>robot Adding: [[ko:분류:미국 소설]]</nowiki> |---- | 70184303 || 2006-08-17T07:29:35Z || Gilliam || <nowiki>+finnish</nowiki> |---- | 70105332 || 2006-08-16T22:04:04Z || Pegship || <nowiki>toc</nowiki> |---- | 66549233 || 2006-07-29T17:33:38Z || Syp || <nowiki>added Hungarian interwiki</nowiki> |---- | 64778562 || 2006-07-20T02:38:19Z || 220.137.100.239 || <nowiki></nowiki> |---- | 53675090 || 2006-05-17T12:59:48Z || Vald || <nowiki>interwiki</nowiki> |---- | 42700475 || 2006-03-07T21:28:08Z || Hégésippe Cormier || <nowiki>+ interwiki</nowiki> |---- | 40761738 || 2006-02-22T21:24:15Z || Petr Kopač || <nowiki>interwiki</nowiki> |---- | 16962174 || 2005-01-03T23:36:10Z || Choster || <nowiki>Category:American literature</nowiki> |---- | 9086486 || 2004-11-26T07:16:32Z || Altenmann || <nowiki></nowiki> |---- | 7867324 || 2004-11-26T07:16:18Z || Altenmann || <nowiki></nowiki> |} 44e60yxpgr00txhirirzbp6u6zcusyy ප්‍රවර්ගය:American novels 14 193897 789856 2026-05-12T12:08:25Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American novels]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American novels|history]]) 789856 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} Novels by American writers. {{cat see also|American novelists}} {{diffuse}} {{Ambox| text = '''[http://toolserver.org/~magnus/catscan_rewrite.php?depth=5&categories=American+novels&comb%5Bunion%5D=1&sortby=title&doit=1 Click here for a dynamic listing of all American novels, including those categorized in sub-categories of this category]'''<br> <small>Note: there are over 12,000 novels, so it may take a while</small>}} Articles in this category should be diffused to as many of the following hierarchies as possible: *[[:Category:American novels by writer]] *[[:Category:American novels by genre]] *[[:Category:American novels by series]] *[[:Category:American novels by century]] *[[:Category:American novels by ethnic background]] Once the article is diffused, the article should be removed from Category:American novels. {{commons category|Novels from the United States}} [[Category:Novels by country of publication]] [[Category:American books|Novels]] [[Category:American fiction|novels]] neniuwzdqwm5pulvke3284gpaui55kv ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Novels by country and year 15 193898 789857 2026-05-12T12:08:45Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Novels by country and year]] 789857 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1288650413 || 2025-05-04T00:56:26Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Novels by country]] to [[:Category:Novels by country of publication]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 April 26#Fiction by nationality]]</nowiki> |---- | 1157260670 || 2023-05-27T12:33:11Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Category moved</nowiki> |---- | 1157260668 || 2023-05-27T12:33:09Z || JJMC89 bot III || <nowiki>JJMC89 bot III moved page [[Category:Novels by country by year]] to [[Category:Novels by country and year]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1156753524 || 2023-05-24T12:44:24Z || Fayenatic london || <nowiki>CFR: propose rename</nowiki> |---- | 1156753382 || 2023-05-24T12:43:26Z || Fayenatic london || <nowiki>Update category link</nowiki> |---- | 1033638549 || 2021-07-14T22:46:00Z || Hiddenstranger || <nowiki></nowiki> |---- | 958641672 || 2020-05-24T23:13:30Z || Oculi || <nowiki>added [[Category:Categories by country and year]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 946472029 || 2020-03-20T11:07:47Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Category see also|Novels by country by century}}</nowiki> |---- | 946471588 || 2020-03-20T11:02:39Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Novels by country| year]] [[Category:Novels by year| country]]'</nowiki> |} lhke145lm1qjfnolt1lfp33uze7oiar ප්‍රවර්ගය:Novels by country and year 14 193899 789859 2026-05-12T12:09:05Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Novels by country and year]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Novels by country and year|history]]) 789859 wikitext text/x-wiki {{container}} {{Category see also|Novels by country and century}} [[Category:Novels by country of publication| year]] [[Category:Novels by year| country]] [[Category:Categories by country and year]] 5mdp0pr9tqmz1gy5wdtmpvojoblgbbm ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Novels by date 15 193900 789860 2026-05-12T12:09:25Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Novels by date]] 789860 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 936832031 || 2020-01-21T08:03:21Z || I grieve in stereo || <nowiki>-[[Category:Works by date]]; +[[Category:Books by date]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 547673774 || 2013-03-29T19:39:24Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 2 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8689034]]</nowiki> |---- | 534642848 || 2013-01-24T11:58:58Z || Makecat-bot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[vi:Thể loại:Tiểu thuyết theo ngày]]</nowiki> |---- | 459761192 || 2011-11-09T06:07:15Z || Sadads || <nowiki>new key for [[Category:Novels]]: " Date" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 445659764 || 2011-08-19T12:37:17Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Moving category Novels by parameter to [[:Category:Novels]] per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2011 August 12]].</nowiki> |---- | 419098227 || 2011-03-16T09:58:39Z || Stefanomione || <nowiki>removed [[Category:Novels]]; added [[Category:Novels by parameter]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 294351336 || 2009-06-04T10:04:57Z || MSBOT || <nowiki>robot Adding: [[fa:رده:رمان‌ها بر پایه تاریخ انتشار (میلادی)]]</nowiki> |---- | 260542131 || 2008-12-28T20:14:22Z || Eliyak || <nowiki>created new category to deal with novels categories in a larger structure</nowiki> |} 9qt6h1087xj8006mof5npyxh8upqzl3 ප්‍රවර්ගය:1931 ඇමරිකානු නවකතා 14 193901 789861 2026-05-12T12:09:35Z Lee 85 නිර්මාණය 789861 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1931 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා}} 1zl0raj5nsdveiby7jfnkdorzo19h6e ප්‍රවර්ගය:Novels by date 14 193902 789862 2026-05-12T12:09:45Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Novels by date]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Novels by date|history]]) 789862 wikitext text/x-wiki [[Category:Novels| Date]] [[Category:Books by date]] fcr4nk5rsej6tpcqqskkiuyj3z8agls ප්‍රවර්ගය:American novels by year 14 193903 789864 2026-05-12T12:10:21Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:American novels by year]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789864 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා]] tbqbcqbbaeicm90jm03u99vsfkeggzq 789883 789864 2026-05-12T12:20:54Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789883 wikitext text/x-wiki {{category redirect|වසර අනුව ඇමරිකානු නවකතා}} 3ilt2f5ne16n6m6e5ltnjgf891o13mi ප්‍රවර්ගය:1959 American novels 14 193904 789866 2026-05-12T12:11:43Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1959 American novels]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1959 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789866 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1959 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] f8sces2yft5lk6krcxsi5hadobo46ma 789884 789866 2026-05-12T12:21:04Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789884 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1959 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා}} 4f7rupjr4caml8vf2luwkm7bcnx0u8c ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි ඇමරිකානු නවකතා 14 193905 789868 2026-05-12T12:13:02Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසරෙහි ඇමරිකානු නවකතා]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1932 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789868 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1932 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා]] 8g2jt96w47dmmhi7s5rrxc4qax3rc97 789885 789868 2026-05-12T12:21:14Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789885 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1932 වසර තුළ ඇමරිකානු නවකතා}} 6wf03x03uh8jniegpprbdyzmmdk6uqm සාකච්ඡාව:ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස් 1 193906 789869 2026-05-12T12:13:39Z Lee 85 නිර්මාණය 789869 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ප්‍රවර්ගය:1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප 14 193907 789870 2025-04-11T20:12:51Z en>TAnthony 0 Create 789870 wikitext text/x-wiki __NOGALLERY__ {{Automatic category TOC}} [[Category:1930s children's books|Cover images]] [[Category:Children's fiction book cover images]] q8giq9d5g8ggjpx1tzrsolx27j015o2 789871 789870 2026-05-12T12:14:30Z Lee 85 [[:en:Category:1930s_children's_fiction_book_cover_images]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 789870 wikitext text/x-wiki __NOGALLERY__ {{Automatic category TOC}} [[Category:1930s children's books|Cover images]] [[Category:Children's fiction book cover images]] q8giq9d5g8ggjpx1tzrsolx27j015o2 789880 789871 2026-05-12T12:20:15Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1930s children's fiction book cover images]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789870 wikitext text/x-wiki __NOGALLERY__ {{Automatic category TOC}} [[Category:1930s children's books|Cover images]] [[Category:Children's fiction book cover images]] q8giq9d5g8ggjpx1tzrsolx27j015o2 අඹන්වැල්ල ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමි 0 193908 789872 2026-05-12T12:14:56Z ~2026-28709-39 78906 ' = අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල (1868-1927) = ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙ...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789872 wikitext text/x-wiki = අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල (1868-1927) = ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. pp0nlp8ankns5nek4z5apah7853gmg5 789873 789872 2026-05-12T12:15:25Z ~2026-28709-39 78906 789873 wikitext text/x-wiki ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. 14b86u3tvd5hgv15p309pmufl2dty81 789874 789873 2026-05-12T12:15:59Z Quinlan83 51945 Fix 789874 wikitext text/x-wiki ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. cc092kgda0wdr6v3nsyipvx10p3pebb 789877 789874 2026-05-12T12:17:24Z ~2026-28709-39 78906 789877 wikitext text/x-wiki ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් [[තිබ්බටුවාවේ සුමංගල හිමි|තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේ]]ගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. tc2w8o8ehcayl2vpvpvu3io6vq7gbyq 789882 789877 2026-05-12T12:20:30Z ~2026-28709-39 78906 789882 wikitext text/x-wiki ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් [[විශේෂ:මෙහි කුමක් සබැඳී ඇතිද/තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි|තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේ]]ගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. j15d01lbvw73bawp9an03470h139oaw 789888 789882 2026-05-12T12:23:37Z ~2026-28709-39 78906 789888 wikitext text/x-wiki ස්‍යාමෝපාලි මහා නිකායයේ උපෝෂිත පුෂ්පාරාම විහාර පාර්ශ්වයේ මහා නායක පදවිය 1925 මාර්තු මස 27 වන දා සිට 1927 අගෝස්තු මස 3 වන දා තෙක් උසුලන ලද්දේ අඹන්වැල්ලේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහතෙරපාණන් විසිනි. උන්වහන්සේ වනාහි වලපන පෙදෙසේ අඹන්වැල්‍ල ග්‍රාමයේ ඉඩමේ වලව්වේ රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න රත්නායක අප්පුහාමි නිලමේගේ සහ බොර‍ගොල්ලේ වලව්වේ නවරත්න මුදියන්සේ රාළහාමිල්ලාගේ ඩිංගිරිමැණිකේ කුමාරිහාමිගේත් වැඩිමහල් පුත්‍රයායි. උපන්නේ ක්‍රි.ව. 1868 අගෝස්තු මස 3 වන දා පූර්වෝක්ත අඹන්වැල්ලේ ඉඩමේ වලව්වේ දීය. ජන්ම කේන්ද්‍රය සම්පාදනය කළ නක්ෂත්‍රාචාර්යවරයන්ගේ අදහස් ගරු ‍කොට සැලකූ දෙමව්පියෝ සිය ආදරණීය පුතණුවන්ගේ දීප්තිමත් අනාගතය දක්නා රිසියෙන් ඔහුගේ උපතින් නව වැනි වියෙහි දී. එකල ඌව වෙල්ලස්ස දෙපළාතේ ප්‍රධාන නායක පදවිය දැරූ හිමි නමකට සිය පුතණුවන් භාර කොට පැවිදි කරන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එම ඇරයුම අනුව ඒ නායක හිමිපාණන් වහන්සේ කරුණු සලකා බලා කුලදරුවා සා‍මණේර භූමියට පත් ‍කළහ. තමා කෙරෙන් අක්ෂර ශික්ෂණය ලබන දහර සාමණේර නමගේ සහජ දක්ෂතාවන් දැක පැහැදීමට පත් ආචාර්යයන්වහන්සේ ශිෂ්‍යවරයාට උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙනු වස් ඔහු විශේෂ ආචාර්යවරයන් කිහිප දෙ‍නකුන්ට භාර කළහ. ආභිධම්මිකාචරිය හැරමිටිගල රතනපාල හිමි, වටරැක අනුනායක හිමි, වලාකුල්පොළ නායක හිමි සහ පාතතොටගමු විහාරස්ථ ශ්‍රී සංඝ‍බෝධි විජයබාහු පරිවේණාධිපති මකලාඬුවේ ශ්‍රී රාහුල මේධංකර හිමි යන ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගේ ධර්මශාස්ත්‍රාචාර්යව‍රයෝ වූහ. වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වෑඋඩ විල්ලි හත්පත්තුවේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ රිදීවිහාර භික්ෂු පරම්පරාවට අයත් [[විශේෂ:History/තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහනාහිමි|තිබ්බොටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගලාභිධාන මහානායක මාහිමියන් වහන්සේ]]ගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය බො‍්තොට මේධංකර හිමිපාණන් ආචාර්ය කොට 1888 මැයි මාසයේ දී උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලැබූහ. උසස් ධර්මශාස්ත්‍රාභ්‍යාසයකින් යුක්තව, විනය ගරුක ශික්ෂකාමී ගුණයෙන් අනූනව, සුදුසු වියෙහි වැඩ වෙසෙන උන්වහන්සේ කෙරෙහි ප්‍රසාදයට පත් මල්වතු විහාරීය කාරක මහා සංඝසභාව විසින් 1894 දී කර්මාචාර්යධුරයකින් ද, 1899 දී දළදා මන්දිරයේ තේවා ධුර නිලයෙන් ද 1900 දි කාරක සභික පදවියකින් සහ ලේඛකාධිකාරී ධුරයෙන් ද, 1911 දී උඩ-පහත ‍හේවාහැට සහ වලපනේ දිසාවේ ප්‍රධාන නායක පදවියෙන් ද, 1923 දී “පහේ වියදම් පඩිය” නම් උච්චශ්‍රේණියේ කාරක සභික පදවියකින් ද උන්වහන්සේ පුදනු ලැබූහ. මේ ගරු නාහිමිපාණන් වහන්සේ වෙත ප්‍රසාදය සහ විශ්වාසය තහවුරු කරගත් කාරක මහාසංඝ සභාවේ වැඩි ඡන්දයෙන්, ලංකා සම්බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳ අතිශය වැදගත් වගකීමක් දරන ස්‍යාමෝපාලී වංශික මහා නිකායයේ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක පදවියට 1925 මාර්තු මස 27 වෙනිදා උන්වහන්සේ තෝරා පත් කරනු ලැබූහ. මහනුවර නාගවිමාන කන්දේ විහාරය, ‍බෝ ගොඩ කන්දේ රජමහා විහාරය, පස්සර රජ මහා විහාරය ආදි විහාරස්ථාන දොළසක ආධිපත්‍යය දැරූ ‍මේ මහ නාහිමිපාණන් වහන්සේ සමාජ සේවයෙහි අතිශය ලැදිකම් දැක්වූහ. මල්වතු විහාරයේ උන්වහන්සේ වැඩ සිටි ආරාමය මාළිගා දර්ශනාරාමය නමින් හැඳින්වෙයි. එය ද්විභූමික ගොඩනැඟිල්ලකි. ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල (පසුව සිරි දේවමිත්ත ධම්මපාල යති) තුමන් විසින් ආරම්භ තරන ලද මහනුවර පොස්ටර් රොබින්සන් සාමනේර විද්‍යාලයේ ආරම්භයේ පටන් ම උන්වහන්සේ එහි අනුශාසක ධූරය දැරූහ. විද්‍යෝදය විද්‍යාලංකාරාදි පිරිවෙන්වල අභිවෘද්ධිය පතා අවස්ථාවෝචිත පරිදි අවශ්‍ය හැම සහායයක් ම දීමට හැම විටම ඉදිරිපත් වූහ. විනය පිටකයෙහි විශේෂ පටුත්වයක් දැක්වූ උන්වහන්සේ විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි චතුර වූහ. සමානාත්මතාව උන්වහන්සේගේ චරිතයෙහි විශේෂ ලක්ෂණයක් විය. 59 වන ජන්ම දිනයෙහි උන්වහන්සේ අපවතවූහ. q5qg9nxfphpazfgn7zf8yc9cjmgm6nq සැකිල්ල:ලිට්ල් හවුස් 10 193909 789875 2026-03-06T16:07:09Z en>Pre85 0 789875 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Little House |title = [[Laura Ingalls Wilder]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[Little House in the Big Woods]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 97sbxs9u0yy61rz259vs4xlvcmtzo52 789876 789875 2026-05-12T12:16:53Z Lee 85 [[:en:Template:Little_House]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 789875 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Little House |title = [[Laura Ingalls Wilder]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[Little House in the Big Woods]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 97sbxs9u0yy61rz259vs4xlvcmtzo52 789889 789876 2026-05-12T12:23:50Z Lee 85 789889 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Little House |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[Little House in the Big Woods]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 96k7y91a3umh7c2vls0xzmnu6djnnw1 789890 789889 2026-05-12T12:24:04Z Lee 85 Lee විසින් [[සැකිල්ල:Little House]] සිට [[සැකිල්ල:ලිට්ල් හවුස්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789889 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Little House |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[Little House in the Big Woods]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 96k7y91a3umh7c2vls0xzmnu6djnnw1 789893 789890 2026-05-12T12:24:38Z Lee 85 789893 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ලිට්ල් හවුස් |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[Little House in the Big Woods]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> ezgqpgfqpvl0pfs0e2ahym7fwznzs15 789895 789893 2026-05-12T12:25:22Z Lee 85 789895 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ලිට්ල් හවුස් |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[Little House on the Prairie|Little House<br />on the Prairie]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> dv1xvndsmx7s24zq79u3mux12a14fk9 789898 789895 2026-05-12T12:29:25Z Lee 85 789898 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ලිට්ල් හවුස් |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි|ලිට්ල් හවුස්<br />ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|Books]] | list1 = * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[Little House on the Prairie (novel)|Little House on the Prairie]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 62dpc8u1377kucvwgw2znxadwlsvmhv 789995 789898 2026-05-13T10:05:13Z Lee 85 789995 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ලිට්ල් හවුස් |title = [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] |listclass = hlist |image = |group1 = ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි|ලිට්ල් හවුස්<br />ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' |list1 = {{Navbox|subgroup |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[List of Little House on the Prairie books|පොත්]] | list1 = * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]]'' (1932) * ''[[Farmer Boy]]'' (1933) * ''[[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)|ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]]'' (1935) * ''[[On the Banks of Plum Creek]]'' (1937) * ''[[By the Shores of Silver Lake]]'' (1939) * ''[[The Long Winter (novel)|The Long Winter]]'' (1940) * ''[[Little Town on the Prairie]]'' (1941) * ''[[These Happy Golden Years]]'' (1943) * ''[[On the Way Home]]'' (1962, posthumous) * ''[[The First Four Years (novel)|The First Four Years]]'' (1971) * ''[[West from Home]]'' (1974) * ''[[Old Town in the Green Groves]]'' (2002) * ''[[A Little House Traveler]]'' (2006) | group2 = [[List of Little House on the Prairie characters|Characters]] | list2 = * [[Mr. Edwards]] * [[Nellie Oleson]] * [[Robert Alden]] | group3 = Other | list3 = * [[Little House on the Prairie (TV series)|1974 TV series]] ** [[Little House on the Prairie (film)|pilot]] ** [[List of Little House on the Prairie episodes|episodes]] * ''[[Laura, the Prairie Girl]]'' * ''[[Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder]]'' * [[Little House on the Prairie (miniseries)|2005 TV miniseries]] * [[Little House on the Prairie (musical)|Musical]] * [[Little House on the Prairie (2026 TV series)|2026 TV series]] }} |group2 = Locations |list2 = * [[Little House Wayside|Little House Wayside (Pepin, Wisconsin)]] * [[Ingalls House (De Smet, South Dakota)]] * [[Burr Oak House/Masters Hotel|Masters Hotel (Burr Oak, Iowa)]] * [[Laura Ingalls Wilder House|Laura Ingalls Wilder House (Mansfield, Missouri)]] * [[Wilder Homestead]] * [[List of Little House on the Prairie locations|List of Locations]] |group3 = Family |list3 = * [[Charles Ingalls]] * [[Caroline Ingalls]] * [[Mary Ingalls]] * [[Carrie Ingalls]] * [[Grace Ingalls]] * [[Almanzo Wilder]] * [[Rose Wilder Lane]] |group4 = Other |list4 = * [[Locust Plague of 1874|Locust Plague of 1874]] * ''Young Pioneers'' **[[Young Pioneers (novel)|novel]] **[[Young_Pioneers_(film)|film]] **[[The Young Pioneers (miniseries)|miniseries]] **[[Young Pioneers' Christmas|Christmas special]] * ''[[Free Land (novel)|Free Land]]'' * [[Laura Ingalls Wilder Historic Highway|Highway]] * [[Children's Literature Legacy Award|Laura Ingalls Wilder Medal]] * [[William Anderson (American writer)|William Anderson]] * ''[[Prairie Fires]]'' }}<noinclude> [[Category:American novel navigational boxes]] [[Category:United States television series navigational boxes]] </noinclude> 7yixbhhbvbchwywse0gcx84lvre6dzw Laura Ingalls Wilder 0 193910 789878 2026-05-12T12:17:45Z Lee 85 නිර්මාණය 789878 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] joe6ro4pvs330of6tmbz2innkmpugvh සාකච්ඡාව:ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර් 1 193911 789879 2026-05-12T12:19:19Z Lee 85 නිර්මාණය 789879 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ප්‍රවර්ගය:1930s children's fiction book cover images 14 193912 789881 2026-05-12T12:20:15Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1930s children's fiction book cover images]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789881 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප]] ecet8qhdee3ham5w3b6pjxce063aw3q 789886 789881 2026-05-12T12:21:24Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789886 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප}} dkpaqd2vdm4am7vsmb9hj1kxubajbfk ප්‍රවර්ගය:1930ගණන් වල ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප 14 193913 789887 2026-05-12T12:21:49Z Lee 85 නිර්මාණය 789887 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1930 දශකය තුළ ළමා ප්‍රබන්ධ පොත් කවර රූප}} dkpaqd2vdm4am7vsmb9hj1kxubajbfk සැකිල්ල:Little House 10 193914 789891 2026-05-12T12:24:04Z Lee 85 Lee විසින් [[සැකිල්ල:Little House]] සිට [[සැකිල්ල:ලිට්ල් හවුස්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789891 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:ලිට්ල් හවුස්]] 7n9kso1l5elun42a2ao3nmy9uatt61a Little House in the Big Woods 0 193915 789894 2026-05-12T12:24:57Z Lee 85 නිර්මාණය 789894 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ලිට්ල් හවුස් ඉන් ද බිග් වුඩ්ස්]] le2ogz73z7hj1ihsgokjfjacc9jg30b Little House on the Prairie 0 193916 789897 2026-05-12T12:28:47Z Lee 85 නිර්මාණය 789897 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි]] a9n6ndl3a60oge3kx2jsujltg82lzbo ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව 14 193917 789899 2026-02-05T09:43:00Z en>Bohemian Baltimore 0 removed [[Category:Homestead Acts]]; added [[Category:Homesteading in popular culture]] using [[WP:HC|HotCat]] 789899 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Category:''Little House'' series}} [[Category:American children's book series]] [[Category:Wikipedia categories named after American novels]] [[Category:Homesteading in popular culture]] sqihkxajqn201mszgx8d8xkudrk2734 789900 789899 2026-05-12T12:31:22Z Lee 85 [[:en:Category:Little_House_series]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 789899 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Category:''Little House'' series}} [[Category:American children's book series]] [[Category:Wikipedia categories named after American novels]] [[Category:Homesteading in popular culture]] sqihkxajqn201mszgx8d8xkudrk2734 789902 789900 2026-05-12T12:32:22Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Little House series]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789899 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Category:''Little House'' series}} [[Category:American children's book series]] [[Category:Wikipedia categories named after American novels]] [[Category:Homesteading in popular culture]] sqihkxajqn201mszgx8d8xkudrk2734 ප්‍රවර්ගය:Little House series 14 193918 789903 2026-05-12T12:32:22Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Little House series]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789903 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව]] dtrfrsgqfzephlb63jjdowwqbwesv2m 789951 789903 2026-05-13T04:27:23Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 789951 wikitext text/x-wiki {{category redirect|ලිට්ල් හවුස් කතා මාලාව}} 9d8met3fccz8qb46w9562oq1uqr0456 සාකච්ඡාව:ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි 1 193919 789904 2026-05-12T12:33:37Z Lee 85 නිර්මාණය 789904 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ටොප්රා 0 193920 789922 2026-05-12T18:38:08Z Yasasuru 23090 [[ටෝප්රා කලාන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 789922 wikitext text/x-wiki #redirect [[ටෝප්රා කලාන්]] fydat0pm88xw96pb2h6lor3nmoicag9 ටෝප්රා කලාන් 0 193921 789923 2026-05-12T18:39:00Z Yasasuru 23090 '{{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} {{Infobox settlement | name = Topra | native_name = | native_name_lang = Topra Kalan and Topra Khurd | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Village]] | image_skyline = Topra-Kala 2nd cent-6th cent CE.jpg | image_alt = | image_caption = View of Topra in Yamunanagar district...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789923 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} {{Infobox settlement | name = Topra | native_name = | native_name_lang = Topra Kalan and Topra Khurd | other_name = | nickname = | settlement_type = [[Village]] | image_skyline = Topra-Kala 2nd cent-6th cent CE.jpg | image_alt = | image_caption = View of Topra in Yamunanagar district (Haryana) | pushpin_map = India#India Haryana | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | coordinates = {{coord|30.1252|N|77.1623|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Haryana]] | subdivision_type2 = [[District]] | subdivision_name2 = [[Yamunanagar district|Yamunanagar]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 400 BCE | founder = [[Mauryan Empire]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]], Regional [[Haryanvi language|Haryanvi]]<ref>{{cite web |title=Haryanvi |url=https://www.ethnologue.com/language/bgc |website=Ethnologue |access-date=8 February 2020 |language=en}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = HR | website = {{URL|haryana.gov.in}} | footnotes = }} {{Buddhism|terse=1}} '''Topra''', combined name for the larger '''Topra Kalan''' and adjacent smaller '''Topra Khurd''', is a [[Mauryan Empire]]-era [[village]] in [[Yamunanagar district]] of [[Haryana]] state in [[India]].<ref>[http://iay.nic.in/netiay/benf_lvl2.aspx?scheme=1&page=p&fin_year=2012-2013&state_name=HARYANA&state_code=12&district_name=YAMUNANAGAR&block_name=JAGADHRI&panchayat_code=1202100019&panchayat_name=KANSAPUR&shortname=HR Rural Housing Report for Financial year 2012-2013]</ref> It lies 14&nbsp;km west of [[Yamunanagar]], 14&nbsp;km from [[Radaur]] and 90&nbsp;km from [[Chandigarh]]. 6xkx21zoj6t8w3799eno3argte9jsc3 789924 789923 2026-05-12T18:46:34Z Yasasuru 23090 789924 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox settlement | name = ටෝප්රා | native_name = | native_name_lang = ටෝප්රා කලාන් සහ ටෝප්රා ඛුර්ද් | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ගම්මානය]] | image_skyline = Topra-Kala 2nd cent-6th cent CE.jpg | image_alt = | image_caption = හරියානා හි යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ ටෝප්රා හි දසුනක් | pushpin_map = India#India Haryana | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ඉන්දියාවේ හරියානා තුළ පිහිටීම | coordinates = {{coord|30.1252|N|77.1623|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[රට]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත සහ භූමි|ප්‍රාන්තය]] | subdivision_name1 = [[හරියානා]] | subdivision_type2 = [[දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_name2 = [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානනගර්]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ක්‍රි.පූ. 400 | founder = [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = භාෂා | demographics1_title1 = නිල | demographics1_info1 = [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]], ප්‍රාදේශීය [[හර්යන්වී භාෂාව|හර්යන්වී]]<ref>{{cite web |title=Haryanvi |url=https://www.ethnologue.com/language/bgc |website=Ethnologue |access-date=8 February 2020 |language=en}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = HR | website = {{URL|haryana.gov.in}} | footnotes = }} {{Buddhism|terse=1}} '''ටෝප්රා''', යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ විශාල '''ටෝප්රා කලාන්''' සහ යාබද කුඩා '''ටෝප්‍රා ඛුර්ද්''' යන ප්‍රදේශ ද්විත්වය පොදුවේ හැඳින්වීමට යෙදෙන නාමයකි. මෙය [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හර්යානා]] ප්‍රාන්තයේ [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] යුගයට අයත් ගම්මානයකි.<ref>[http://iay.nic.in/netiay/benf_lvl2.aspx?scheme=1&page=p&fin_year=2012-2013&state_name=HARYANA&state_code=12&district_name=YAMUNANAGAR&block_name=JAGADHRI&panchayat_code=1202100019&panchayat_name=KANSAPUR&shortname=HR Rural Housing Report for Financial year 2012-2013]</ref> මෙය [[යමුනානගර්]] සිට කි.මී. 14ක් බටහිරින්, [[‍රාඩෝර්]] සිට කි.මී. 14 දුරින් සහ [[චණ්ඩිගාර්]] සිට කි.මී. 90ක් දුරින් පිහිටා ඇත. atsn9tyy3z1mpeej2160rg2xnq5t6l6 789925 789924 2026-05-12T18:47:03Z Yasasuru 23090 /* */ 789925 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox settlement | name = ටෝප්රා | native_name = | native_name_lang = ටෝප්රා කලාන් සහ ටෝප්රා ඛුර්ද් | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ගම්මානය]] | image_skyline = Topra-Kala 2nd cent-6th cent CE.jpg | image_alt = | image_caption = හරියානා හි යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ ටෝප්රා හි දසුනක් | pushpin_map = India#India Haryana | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ඉන්දියාවේ හරියානා තුළ පිහිටීම | coordinates = {{coord|30.1252|N|77.1623|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[රට]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත සහ භූමි|ප්‍රාන්තය]] | subdivision_name1 = [[හරියානා]] | subdivision_type2 = [[දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_name2 = [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානනගර්]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ක්‍රි.පූ. 400 | founder = [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = භාෂා | demographics1_title1 = නිල | demographics1_info1 = [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]], ප්‍රාදේශීය [[හර්යන්වී භාෂාව|හර්යන්වී]]<ref>{{cite web |title=Haryanvi |url=https://www.ethnologue.com/language/bgc |website=Ethnologue |access-date=8 February 2020 |language=en}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = HR | website = {{URL|haryana.gov.in}} | footnotes = }} {{Buddhism|terse=1}} '''ටෝප්රා''', යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ විශාල '''ටෝප්රා කලාන්''' සහ යාබද කුඩා '''ටෝප්‍රා ඛුර්ද්''' යන ප්‍රදේශ ද්විත්වය පොදුවේ හැඳින්වීමට යෙදෙන නාමයකි. මෙය [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හර්යානා]] ප්‍රාන්තයේ [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] යුගයට අයත් ගම්මානයකි.<ref>[http://iay.nic.in/netiay/benf_lvl2.aspx?scheme=1&page=p&fin_year=2012-2013&state_name=HARYANA&state_code=12&district_name=YAMUNANAGAR&block_name=JAGADHRI&panchayat_code=1202100019&panchayat_name=KANSAPUR&shortname=HR Rural Housing Report for Financial year 2012-2013]</ref> මෙය [[යමුනානගර්]] සිට කි.මී. 14ක් බටහිරින්, [[‍රාඩෝර්]] සිට කි.මී. 14 දුරින් සහ [[චණ්ඩිගාර්]] සිට කි.මී. 90ක් දුරින් පිහිටා ඇත. ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} o5ymanxz6t3n62a84auxfojkqs59lax 789926 789925 2026-05-12T18:47:20Z Yasasuru 23090 /* */ 789926 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox settlement | name = ටෝප්රා | native_name = | native_name_lang = ටෝප්රා කලාන් සහ ටෝප්රා ඛුර්ද් | other_name = | nickname = | settlement_type = [[ගම්මානය]] | image_skyline = Topra-Kala 2nd cent-6th cent CE.jpg | image_alt = | image_caption = හරියානා හි යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ ටෝප්රා හි දසුනක් | pushpin_map = India#India Haryana | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ඉන්දියාවේ හරියානා තුළ පිහිටීම | coordinates = {{coord|30.1252|N|77.1623|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[රට]] | subdivision_name = {{flag|ඉන්දියාව}} | subdivision_type1 = [[ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත සහ භූමි|ප්‍රාන්තය]] | subdivision_name1 = [[හරියානා]] | subdivision_type2 = [[දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_name2 = [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානනගර්]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ක්‍රි.පූ. 400 | founder = [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = භාෂා | demographics1_title1 = නිල | demographics1_info1 = [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]], ප්‍රාදේශීය [[හර්යන්වී භාෂාව|හර්යන්වී]]<ref>{{cite web |title=Haryanvi |url=https://www.ethnologue.com/language/bgc |website=Ethnologue |access-date=8 February 2020 |language=en}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = HR | website = {{URL|haryana.gov.in}} | footnotes = }} {{Buddhism|terse=1}} '''ටෝප්රා''', යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ විශාල '''ටෝප්රා කලාන්''' සහ යාබද කුඩා '''ටෝප්‍රා ඛුර්ද්''' යන ප්‍රදේශ ද්විත්වය පොදුවේ හැඳින්වීමට යෙදෙන නාමයකි. මෙය [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හර්යානා]] ප්‍රාන්තයේ [[යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] යුගයට අයත් ගම්මානයකි.<ref>[http://iay.nic.in/netiay/benf_lvl2.aspx?scheme=1&page=p&fin_year=2012-2013&state_name=HARYANA&state_code=12&district_name=YAMUNANAGAR&block_name=JAGADHRI&panchayat_code=1202100019&panchayat_name=KANSAPUR&shortname=HR Rural Housing Report for Financial year 2012-2013]</ref> මෙය [[යමුනානගර්]] සිට කි.මී. 14ක් බටහිරින්, [[‍රාඩෝර්]] සිට කි.මී. 14 දුරින් සහ [[චණ්ඩිගාර්]] සිට කි.මී. 90ක් දුරින් පිහිටා ඇත. ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} ezbdtd7tb287bj6bb07evr2w43jr4ll දිල්ලි ටෝප්රා ස්තම්භය 0 193922 789928 2026-05-12T18:50:57Z Yasasuru 23090 [[දිල්ලි-ටෝප්රා ස්තම්භය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 789928 wikitext text/x-wiki #redirect [[දිල්ලි-ටෝප්රා ස්තම්භය]] ai0fm8jfxoln8dlzkvb4kir3l83aimz දිල්ලි-ටෝප්රා ස්තම්භය 0 193923 789929 2026-05-12T18:51:19Z Yasasuru 23090 '{{Short description|Series of edicts on the teachings of Buddha}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} {{Infobox Historic building |name= Delhi-Topra pillar |image = Delhi-Topra pillar.jpg |caption= The Ashokan Pillar on top of the ruined palace of [[Feroz Shah Kotla]], Delhi. It was transferred in the 14th century from [[Topra Kalan]] in [[Yamunanagar district]], [[Haryana]] to Del...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789929 wikitext text/x-wiki {{Short description|Series of edicts on the teachings of Buddha}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} {{Infobox Historic building |name= Delhi-Topra pillar |image = Delhi-Topra pillar.jpg |caption= The Ashokan Pillar on top of the ruined palace of [[Feroz Shah Kotla]], Delhi. It was transferred in the 14th century from [[Topra Kalan]] in [[Yamunanagar district]], [[Haryana]] to [[Delhi]]. |pushpin_map= India#India New Delhi | pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|28.6358346|77.2456407|region:IN-DL|display=inline, title}} |location_town = [[Delhi]] |location_country = India |architect = [[Ashoka]] |client = |engineer = |construction_start_date = 3rd century BC |completion_date = 3rd century BC |demolished_date = |cost = |structural_system = |architectural_style = Edicts on [[sandstone]] pillars and on in-situ rocks |size = }} The '''Delhi-Topra pillar''' is one of the [[pillars of Ashoka]], inscribed with the moral edicts promulgated by [[Ashoka]], the Mauryan Emperor who ruled in the [[Indian subcontinent]] during the 3rd century BCE. The [[Edicts of Ashoka]] were either carved on in-situ rocks or engraved on pillars erected throughout the empire. The pillar, originally erected in [[Topra Kalan]], was transferred to Delhi in the 14th century by [[Feroz Shah Tughlaq]].<ref name="Bhandarkar pp.206–207">Bhandarkar pp. 206–207</ref> qxurpnv7teppqhx2wpe9drojlivetrl 789930 789929 2026-05-12T19:02:35Z Yasasuru 23090 789930 wikitext text/x-wiki {{Short description|බෞද්ධ ඉගැන්වීම් පිළිබඳ වූ ආඥා මාලාව}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox Historic building |name= දිල්ලි-ටෝප්රා ස්තම්භය |image = Delhi-Topra pillar.jpg |caption= දිල්ලියේ [[ෆේරොස් ශා කෝට්ලා]] මාලිගයේ නෂ්ටාවශේෂ මත දක්නට ඇති අශෝක ස්තම්භය. මෙය 14වන සියවසේ දී එහි මුල් පිහිටුම වූ [[හර්යානා]] හි [[‍යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කය|යමුනානගර් දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[ටෝප්රා කලාන්]] සිට [[දිල්ලි]] වෙත රැගෙන එන ලද්දකි. |pushpin_map= India#India New Delhi | pushpin_relief = yes |coordinates = {{coord|28.6358346|77.2456407|region:IN-DL|display=inline, title}} |location_town = [[දිල්ලි]] |location_country =ඉන්දියාව |architect = [[අශෝක]] |client = |engineer = |construction_start_date = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස |completion_date = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස |demolished_date = |cost = |structural_system = |architectural_style = [[වැලිගල්]] ස්තම්භයේ සහ පිහිටි ගලෙහි වූ අභිලේඛන |size = }} '''දිල්ලි-ටෝප්රා ස්තම්භය''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ [[ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය]] පාලනය කළ මෞර්ය අධිරාජ [[අශෝක]] විසින් ඉදිකරන ලද ආඥා ඇතුළත් [[අශෝක ස්තම්භ]]යකි. එකල අධිරාජ්‍යය පුරා විවිධ ස්ථානවල [[අශෝක ආඥා]] පිහිටි ගලෙහි හෝ ස්තම්භවල අභිලේඛන ලෙසින් කැටයම් කොට ඇත. මුලින් [[ටෝප්රා කලාන්]] නම් වූ ස්ථානයේ තිබූ මෙම අශෝක ස්තම්භය 14වන සියවසේ දී [[ෆේරෝස් ශා ටුඝ්ලඛ්]] විසින් දිල්ලිය වෙත රැගෙනවිත් එහි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට ඇත.<ref name="Bhandarkar pp.206–207">Bhandarkar pp. 206–207</ref> ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} 4p7ujwqacp4wltr1f3odjvgr63u6kov Laubuka varuna 0 193924 789932 2026-05-13T01:48:59Z Yasasuru 23090 '{{Short description|Species of fish}} {{speciesbox | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuka varuna'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195360A174838912 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T195360A174838912.en |access-date=11 June 2021}}</ref> | image= | image_caption=...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789932 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of fish}} {{speciesbox | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuka varuna'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195360A174838912 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T195360A174838912.en |access-date=11 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = varuna | display_parents = 3 | authority = [[Rohan Pethiyagoda|Pethiyagoda]], [[Maurice Kottelat|Kottelat]], [[Anjana Silva|Silva]], [[Kalana Maduwage|Maduwage]] & [[Madhava Meegaskumbura|Meegaskumbura]], 2008 | synonyms = * ''Laubuca varuna'' <small>Pethiyagoda, Kottelat, Silva, Maduwage & Meegaskumbura, 2008</small> * ''Laubuka ruhuna'' <small>Pethiyagoda, Kottelat, Silva, Maduwage & Meegaskumbura, 2008</small> | synonyms_ref = <ref name=CoF/> }} '''''Laubuka varuna''''' is a [[species]] of freshwater [[Actinopterygii|ray-finned fish]] belonging to [[Family (biology)|family]] [[Danionidae]].<ref name=IUCN/><ref name=CoF/><ref name=FB/> It is endemic to [[Sri Lanka]].<ref name=IUCN/><ref name=FB/> ==Description== It can grow to {{convert|5.5|cm|abbr=on}} [[Fish measurement|standard length]].<ref name=FB/> ==References== <references> <ref name=CoF>{{Cof record |spid=70355 |title=''Laubuka varuna'' |access-date=11 June 2021}}</ref> </references> {{Taxonbar|from=Q28532243|from2=Q5735139}} [[Category:Laubuka|varuna]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Taxa named by Rohan Pethiyagoda]] [[Category:Taxa named by Maurice Kottelat]] [[Category:Taxa named by Anjana Silva]] [[Category:Taxa named by Kalana Maduwage]] [[Category:Taxa named by Madhava Meegaskumbura]] [[Category:Fish described in 2008]] {{Danioninae-stub}} 7ed440vguanaicqrzucbz1ey9srlfm0 789933 789932 2026-05-13T01:55:07Z Yasasuru 23090 789933 wikitext text/x-wiki {{Short description|මත්ස්‍ය විශේෂය}} {{speciesbox | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuka varuna'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195360A174838912 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T195360A174838912.en |access-date=11 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = varuna | display_parents = 3 | authority = [[රොහාන් පෙතියාගොඩ|පෙතොයාගොඩ]], [[මොරිස් කොටිලට්|කොටිලට්]], [[අංජන සිල්වා|සිල්වා]], [[කලන මාඩුවගේ|මාඩුවගේ]] සහ [[මාධව මීගස්කුඹුර|මීගස්කුඹුර]], 2008 | synonyms = * ''Laubuca varuna'' <small>පෙතියාගොඩ, කොටිලට්, සිල්වා, මාඩුවගේ සහ මීගස්කුඹුර, 2008</small> * ''Laubuka ruhuna'' <small> පෙතියාගොඩ, කොටිලට්, සිල්වා, මාඩුවගේ සහ මීගස්කුඹුර, 2008</small> | synonyms_ref = <ref name=CoF/> }} '''''Laubuka varuna''''' හෙවත් සිංහල භාෂාවෙන් '''වරුණ කරඇදයා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඩැනියොනිනේ]] [[කුලය (ජීව විද්‍යාව)|කුලයට]] අයත් [[Actinopterygii|වරල්-කිරණ සහිත]] මිරිදිය මත්‍ස්‍ය විශේෂයකි.<ref name=IUCN/><ref name=CoF/><ref name=FB/> It is endemic to [[Sri Lanka]].<ref name=IUCN/><ref name=FB/> ==විස්තරය== මොවුනට {{convert|5.5|cm|abbr=on}} [[මත්ස්‍ය මැනුම්|සම්මත දිගක්]] දක්වා වර්ධනය විය හැක.<ref name=FB/> ==ආශ්‍රේයයන්== <references> <ref name=CoF>{{Cof record |spid=70355 |title=''Laubuka varuna'' |access-date=11 June 2021}}</ref> </references> {{Taxonbar|from=Q28532243|from2=Q5735139}} [[Category:Laubuka|varuna]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Taxa named by Rohan Pethiyagoda]] [[Category:Taxa named by Maurice Kottelat]] [[Category:Taxa named by Anjana Silva]] [[Category:Taxa named by Kalana Maduwage]] [[Category:Taxa named by Madhava Meegaskumbura]] [[Category:Fish described in 2008]] {{Danioninae-stub}} 4l9bcvt17on4kw3z4juys6uvof3yb8t 789934 789933 2026-05-13T01:56:00Z Yasasuru 23090 /* */ 789934 wikitext text/x-wiki {{Short description|මත්ස්‍ය විශේෂය}} {{speciesbox | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuka varuna'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195360A174838912 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T195360A174838912.en |access-date=11 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = varuna | display_parents = 3 | authority = [[රොහාන් පෙතියාගොඩ|පෙතොයාගොඩ]], [[මොරිස් කොටිලට්|කොටිලට්]], [[අංජන සිල්වා|සිල්වා]], [[කලන මාඩුවගේ|මාඩුවගේ]] සහ [[මාධව මීගස්කුඹුර|මීගස්කුඹුර]], 2008 | synonyms = * ''Laubuca varuna'' <small>පෙතියාගොඩ, කොටිලට්, සිල්වා, මාඩුවගේ සහ මීගස්කුඹුර, 2008</small> * ''Laubuka ruhuna'' <small> පෙතියාගොඩ, කොටිලට්, සිල්වා, මාඩුවගේ සහ මීගස්කුඹුර, 2008</small> | synonyms_ref = <ref name=CoF/> }} '''''Laubuka varuna''''' හෙවත් සිංහල භාෂාවෙන් '''වරුණ කරඇදයා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඩැනියොනිනේ]] [[කුලය (ජීව විද්‍යාව)|කුලයට]] අයත් [[Actinopterygii|වරල්-කිරණ සහිත]] මිරිදිය මත්‍ස්‍ය විශේෂයකි.<ref name=IUCN/><ref name=CoF/><ref name=FB/> මොවුන් [[ශ්‍රී ලංකාව]]ට ආවේණික වේ.<ref name=IUCN/><ref name=FB/> ==විස්තරය== මොවුනට {{convert|5.5|cm|abbr=on}} [[මත්ස්‍ය මැනුම්|සම්මත දිගක්]] දක්වා වර්ධනය විය හැක.<ref name=FB/> ==ආශ්‍රේයයන්== <references> <ref name=CoF>{{Cof record |spid=70355 |title=''Laubuka varuna'' |access-date=11 June 2021}}</ref> </references> {{Taxonbar|from=Q28532243|from2=Q5735139}} [[Category:Laubuka|varuna]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Taxa named by Rohan Pethiyagoda]] [[Category:Taxa named by Maurice Kottelat]] [[Category:Taxa named by Anjana Silva]] [[Category:Taxa named by Kalana Maduwage]] [[Category:Taxa named by Madhava Meegaskumbura]] [[Category:Fish described in 2008]] {{Danioninae-stub}} 1o46jelg81mr6wtrn5glxpipvfys2ku Laubuka lankensis 0 193925 789935 2026-05-13T01:59:27Z Yasasuru 23090 '{{short description|Species of fish}} {{speciesbox | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuca lankensis'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195358A174838077 |access-date=10 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = lankensis | authority...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789935 wikitext text/x-wiki {{short description|Species of fish}} {{speciesbox | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuca lankensis'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195358A174838077 |access-date=10 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = lankensis | authority = ([[Paulus Edward Pieris Deraniyagala|Deraniyagala]], 1960) | display_parents = 3 | synonyms = {{species list | Chela laubuca lankensis | Deraniyagala, 1960 | Laubuca lankensis | (Deraniyagala, 1960) | Laubuka insularis | [[Rohan Pethiyagoda|Pethiyagoda]], [[Maurice Kottelat|Kottelat]], [[Anjana Silva|Silva]], [[Kalana Maduwage|Maduwage]] & [[Madhava Meegaskumbura|Meegaskumbura]], 2008 }} }} '''''Laubuka lankensis''''', also known as the '''Sri Lanka blue laubuca''', is a is a [[species]] of freshwater [[Actinopterygii|ray-finned fish]] belonging to [[Family (biology)|family]] [[Danionidae]]. This species is [[Endemism|endemic]] to [[Sri Lanka]].<ref name=IUCN/><ref name=FB/> It is a freshwater species widely distributed throughout the lowland dry zone of the island.<ref name=IUCN/> It grows to {{convert|5.8|cm|abbr=on}} [[Fish measurement|standard length]].<ref name=FB>{{FishBase | genus = Laubuka | species = lankensis | month = February | year = 2021 }}</ref> ==References== {{reflist}} {{Taxonbar|from=Q28532241}} [[Category:Laubuka|lankensis]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Fish described in 1960]] [[Category:Taxa named by Paulus Edward Pieris Deraniyagala]] {{Danioninae-stub}} e9r9t2m3u9bqsm20podh9yppk77o98i 789936 789935 2026-05-13T02:05:23Z Yasasuru 23090 789936 wikitext text/x-wiki {{short description|මත්ස්‍ය විශේෂය}} {{speciesbox | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuca lankensis'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195358A174838077 |access-date=10 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = lankensis | authority = ([[පෝලස් එඩ්වඩ් පීරිස් දැරණියගල|දැරණියගල]], 1960) | display_parents = 3 | synonyms = {{species list | Chela laubuca lankensis | දැරණියගල, 1960 | Laubuca lankensis | (දැරණියගල, 1960) | Laubuka insularis | [[රොහාන් පෙතියාගොඩ|පෙතියාගොඩ]], [[මොරිස් කොටිලට්|කොටිලට්]], [[අංජන සිල්වා|සිල්වා]], [[කලන මාඩුවගේ|මාඩුවගේ]] සහ [[මාධව මීගස්කුඹුර|මීගස්කුඹුර]], 2008 }} }} '''''Laubuka lankensis''''', හෙවත් '''ලංකා කරඇදයා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඩැනියොනිනේ]] [[කුලය (ජීව විද්‍යාව)|කුලයට]] අයත් [[Actinopterygii|වර්ල්-කිරණ සහිත]] මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂයකි. මෙම විශේෂය [[ශ්‍රී ලංකාව]]ට [[ආවේණිකතාවය|ආවේණික]] වේ.<ref name=IUCN/><ref name=FB/> මෙම මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂය දිවයිනේ පහතරට වියළි කලාපය පුරා පුළුල් ව්‍යාප්තියක් පෙන්වයි.<ref name=IUCN/> මොවුන් {{convert|5.8|cm|abbr=on}} [[මත්ස්‍ය මැනුම්|සම්මත දිගක්]] දක්වා වර්ධනය විය හැක.<ref name=FB>{{FishBase | genus = Laubuka | species = lankensis | month = February | year = 2021 }}</ref> ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist}} {{Taxonbar|from=Q28532241}} [[Category:Laubuka|lankensis]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Fish described in 1960]] [[Category:Taxa named by Paulus Edward Pieris Deraniyagala]] {{Danioninae-stub}} s9hj5chlemcl2jjo6rox6u4nqwybdk8 789941 789936 2026-05-13T02:14:25Z Yasasuru 23090 /* */ 789941 wikitext text/x-wiki {{short description|මත්ස්‍ය විශේෂය}} {{speciesbox | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Fernado, M. |author2=Kotagama, O. |author3=de Alwis Goonatilake, S. |year=2019 |title=''Laubuca lankensis'' |errata=2020 |volume=2019 |article-number=e.T195358A174838077 |access-date=10 June 2021}}</ref> | image= | image_caption= | genus = Laubuka | species = lankensis | authority = ([[පෝලස් එඩ්වඩ් පීරිස් දැරණියගල|දැරණියගල]], 1960) | display_parents = 3 | synonyms = {{species list | Chela laubuca lankensis | දැරණියගල, 1960 | Laubuca lankensis | (දැරණියගල, 1960) | Laubuka insularis | [[රොහාන් පෙතියාගොඩ|පෙතියාගොඩ]], [[මොරිස් කොටිලට්|කොටිලට්]], [[අංජන සිල්වා|සිල්වා]], [[කලන මාඩුවගේ|මාඩුවගේ]] සහ [[මාධව මීගස්කුඹුර|මීගස්කුඹුර]], 2008 }} }} '''''Laubuka lankensis''''', හෙවත් '''ලංකා කරඇදයා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඩැනියොනිනේ]] [[කුලය (ජීව විද්‍යාව)|කුලයට]] අයත් [[Actinopterygii|වරල්-කිරණ සහිත]] මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂයකි. මෙම විශේෂය [[ශ්‍රී ලංකාව]]ට [[ආවේණිකතාවය|ආවේණික]] වේ.<ref name=IUCN/><ref name=FB/> මෙම මිරිදිය මත්ස්‍ය විශේෂය දිවයිනේ පහතරට වියළි කලාපය පුරා පුළුල් ව්‍යාප්තියක් පෙන්වයි.<ref name=IUCN/> මොවුන් {{convert|5.8|cm|abbr=on}} [[මත්ස්‍ය මැනුම්|සම්මත දිගක්]] දක්වා වර්ධනය විය හැක.<ref name=FB>{{FishBase | genus = Laubuka | species = lankensis | month = February | year = 2021 }}</ref> ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist}} {{Taxonbar|from=Q28532241}} [[Category:Laubuka|lankensis]] [[Category:Freshwater fish of Sri Lanka]] [[Category:Endemic fauna of Sri Lanka]] [[Category:Fish described in 1960]] [[Category:Taxa named by Paulus Edward Pieris Deraniyagala]] {{Danioninae-stub}} 8v9irvotqegslo125lv270u134qguuv සැකිල්ල:Taxonomy/Laubuka 10 193926 789937 2026-05-13T02:10:55Z Yasasuru 23090 '{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Laubuka |parent=Danioninae |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789937 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Laubuka |parent=Danioninae |extinct= |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} ctkdjh0b9ioki4pzh1e16v5s5tux581 සැකිල්ල:Taxonomy/Danioninae 10 193927 789938 2026-05-13T02:12:13Z Yasasuru 23090 '{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Danionin|Danioninae |parent=Danionidae |extinct= |refs={{Cof family|family=Danionidae|access-date=13 February 2025}} }}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789938 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Danionin|Danioninae |parent=Danionidae |extinct= |refs={{Cof family|family=Danionidae|access-date=13 February 2025}} }} rbq7ia599pobh2khazm9t2lycf454te සැකිල්ල:Taxonomy/Danionidae 10 193928 789939 2026-05-13T02:12:54Z Yasasuru 23090 '{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Danionin|Danionidae |parent=Cyprinoidei |extinct= |refs={{cite web |url=https://www.calacademy.org/scientists/catalog-of-fishes-classification |title=Eschmeyer's Catalog of Fishes Classification |access-date=27 January 2025 |publisher=[[California Academy of Sciences]]}} }}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789939 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Danionin|Danionidae |parent=Cyprinoidei |extinct= |refs={{cite web |url=https://www.calacademy.org/scientists/catalog-of-fishes-classification |title=Eschmeyer's Catalog of Fishes Classification |access-date=27 January 2025 |publisher=[[California Academy of Sciences]]}} }} 52bcdnfcte5du6epidt0or5hppk55nw සැකිල්ල:Taxonomy/Cyprinoidei 10 193929 789940 2026-05-13T02:13:32Z Yasasuru 23090 '{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subordo |link=Cyprinoidei |parent=Cypriniformes |refs= {{cite web |url=https://www.calacademy.org/scientists/catalog-of-fishes-classification |title=Eschmeyer's Catalog of Fishes Classification |access-date=10 December 2024 |publisher=[[California Academy of Sciences]]}} }}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789940 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subordo |link=Cyprinoidei |parent=Cypriniformes |refs= {{cite web |url=https://www.calacademy.org/scientists/catalog-of-fishes-classification |title=Eschmeyer's Catalog of Fishes Classification |access-date=10 December 2024 |publisher=[[California Academy of Sciences]]}} }} 1pr9m294pglg54sai2iv8yz3v6u5e4i ජෞගඩ 0 193930 789943 2026-05-13T02:20:29Z Yasasuru 23090 '{{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} [[File:Jaugada rock with Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|Large rock with Ashoka inscriptions (behind the house) at Jaugada in 1895]] [[File:Jgd plan new.svg|thumb|Plan of the ancient settlement]] {{Coord|19.522602|84.830885|display=title}} '''Jaugada''' ("Jaugarh", ancient Samapa) is a ruined fortress in the [[Ganjam district]] in [[Odisha]], In...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 789943 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Use Indian English|date=July 2017}} [[File:Jaugada rock with Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|Large rock with Ashoka inscriptions (behind the house) at Jaugada in 1895]] [[File:Jgd plan new.svg|thumb|Plan of the ancient settlement]] {{Coord|19.522602|84.830885|display=title}} '''Jaugada''' ("Jaugarh", ancient Samapa) is a ruined fortress in the [[Ganjam district]] in [[Odisha]], [[India]]. Jaugada lies 35&nbsp;km north-west of [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] and 160&nbsp;km south-west of [[Bhubaneshwar]]. Once a provincial [[Maurya Empire|Mauryan]] fortified capital of the newly conquered province of [[Kalinga (historical kingdom)|Kalinga]], Jaugada is famous for its version of the monumental [[Edicts of Ashoka|stone-cut edicts]] in [[Prakrit]] of the Mauryan emperor [[Ashoka]]. Despite [[J.D. Beglar]]'s description during the later 19th century of the extant fortification towers and moat ("The walls had towers, also of earth, at each of the four corners, and also on each flank of each of the eight entrances"), without photos and drawings, the remains are difficult to visualize and comprehend. In 1956 Debala Mitra of the [[Archaeological Survey of India]] transected the northern glacis with a trench. The now collapsed trench of this investigation appears to lie just east of the eastern gate of the north wall. It is near the great [[Shiva temple]] Kaleswar & Rameswar (which is known as a temple where [[Shiva]] and [[Vishnu]] are seen together). This site was first documented in 2001 by a team from the [[University of Heidelberg]]. ;Edicts of Ashoka Jaugada is the location of some of the [[Major Rock Edicts]] of [[Ashoka]], inscribed circa 250 BCE: Major Rock Edicts 1-10 and 14 are inscribed on a central rock in the compound, as well as Separate Edicts 1&2.<ref name=DKC>The Geopolitical Orbits of Ancient India: The Geographical Frames of the ... by Dilip K Chakrabarty [https://books.google.com/books?id=EIAyDwAAQBAJ&pg=PT32 p.32]</ref> This configuration is similar to that of the nearby [[Dhauli]] Edicts of Ashoka (250&nbsp;km to the northeast). <gallery> File:Jaugada rock inscription.jpg|Ashokan inscription File:Ashoka edict jaugada3.png|Ashoka's Rock Edict at Jaugada </gallery> ==References== {{Reflist}} * Yule, Paul, Early Historic Sites in Orissa (Delhi 2006) {{ISBN|81-89645-44-7}} ==External links== * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Photo Gallery of Jaugada] * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Ashokan Rock - Edicts - Jaugada - Ganjam] -[https://maps.google.com/maps?ll=19.520155,84.830031&spn=0.011447,0.013797&t=h&lci=com.panoramio.all&z=16 maps.google] {{Ganjam district}} {{Authority control}} [[Category:Maurya Empire]] [[Category:Forts in Odisha]] 28imoclugejaxkhtqszgdh4einq8agr 789944 789943 2026-05-13T02:27:51Z Yasasuru 23090 /* */ 789944 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} [[File:Jaugada rock with Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|ජෞගඩ හි අශෝක අභිලේඛන සහිත විශාල ගල (නිවසට පසුපස) 1895 දී]] [[File:Jgd plan new.svg|thumb|පුරාතන ජනාවාසයේ සැලැස්ම]] {{Coord|19.522602|84.830885|display=title}} '''ජෞගඩ''' ("ජෞගාර්") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[ඔඩිෂා]]වේ [[ගංජම් දිස්ත්‍රික්කය|ගංජම් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නටබුන් වූ බලකොටුව්කි. ජෞගඩ [[බ්‍රහ්මපූර්, ඔඩිෂා|බ්‍රහ්මපූර්]] සිට කි.මී. 35ක් වයඹදෙසින්, [[භුබනේස්වර්]]වලට කි.මී. 160ක් නිරිතදිගට වන්නට පිහිටා ඇත. [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] සමයේ යටත් කරගත් [[කාලිංග (ඓතිහාසික රාජධානිය)|කාලිංගයට]] අයත්ව තිබූ නගරයක් වූ මෙය ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ එහි ඇති [[අශෝක]] අධිරාජයාගේ [[ප්‍රාකෘත]] [[අශෝක ආඥා|ශිලා ආඥා]] නිසායි. <gallery> File:Jaugada rock inscription.jpg|අශෝකානු අභිලේඛනයක් File:Ashoka edict jaugada3.png|ජෞගඩ හි අශෝක ශිලා ආඥාව </gallery> ==References== {{Reflist}} * Yule, Paul, Early Historic Sites in Orissa (Delhi 2006) {{ISBN|81-89645-44-7}} ==External links== * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Photo Gallery of Jaugada] * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Ashokan Rock - Edicts - Jaugada - Ganjam] -[https://maps.google.com/maps?ll=19.520155,84.830031&spn=0.011447,0.013797&t=h&lci=com.panoramio.all&z=16 maps.google] {{Ganjam district}} {{Authority control}} [[Category:Maurya Empire]] [[Category:Forts in Odisha]] as781j7b7yagsl8vu0rxn8c1vnpetao 789945 789944 2026-05-13T02:28:05Z Yasasuru 23090 /* ආශ්‍රේයයන් */ 789945 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} [[File:Jaugada rock with Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|ජෞගඩ හි අශෝක අභිලේඛන සහිත විශාල ගල (නිවසට පසුපස) 1895 දී]] [[File:Jgd plan new.svg|thumb|පුරාතන ජනාවාසයේ සැලැස්ම]] {{Coord|19.522602|84.830885|display=title}} '''ජෞගඩ''' ("ජෞගාර්") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[ඔඩිෂා]]වේ [[ගංජම් දිස්ත්‍රික්කය|ගංජම් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නටබුන් වූ බලකොටුව්කි. ජෞගඩ [[බ්‍රහ්මපූර්, ඔඩිෂා|බ්‍රහ්මපූර්]] සිට කි.මී. 35ක් වයඹදෙසින්, [[භුබනේස්වර්]]වලට කි.මී. 160ක් නිරිතදිගට වන්නට පිහිටා ඇත. [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] සමයේ යටත් කරගත් [[කාලිංග (ඓතිහාසික රාජධානිය)|කාලිංගයට]] අයත්ව තිබූ නගරයක් වූ මෙය ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ එහි ඇති [[අශෝක]] අධිරාජයාගේ [[ප්‍රාකෘත]] [[අශෝක ආඥා|ශිලා ආඥා]] නිසායි. <gallery> File:Jaugada rock inscription.jpg|අශෝකානු අභිලේඛනයක් File:Ashoka edict jaugada3.png|ජෞගඩ හි අශෝක ශිලා ආඥාව </gallery> ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} * Yule, Paul, Early Historic Sites in Orissa (Delhi 2006) {{ISBN|81-89645-44-7}} ==External links== * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Photo Gallery of Jaugada] * [https://berhampurphoto.blogspot.com/2011/07/jaugada-ruined-fortress-of-mauryan.html Ashokan Rock - Edicts - Jaugada - Ganjam] -[https://maps.google.com/maps?ll=19.520155,84.830031&spn=0.011447,0.013797&t=h&lci=com.panoramio.all&z=16 maps.google] {{Ganjam district}} {{Authority control}} [[Category:Maurya Empire]] [[Category:Forts in Odisha]] 9uf98h4w6gtfk1epbrqv0s95k8gswyv 789946 789945 2026-05-13T02:28:20Z Yasasuru 23090 789946 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2017}} [[File:Jaugada rock with Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|ජෞගඩ හි අශෝක අභිලේඛන සහිත විශාල ගල (නිවසට පසුපස) 1895 දී]] [[File:Jgd plan new.svg|thumb|පුරාතන ජනාවාසයේ සැලැස්ම]] {{Coord|19.522602|84.830885|display=title}} '''ජෞගඩ''' ("ජෞගාර්") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[ඔඩිෂා]]වේ [[ගංජම් දිස්ත්‍රික්කය|ගංජම් දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නටබුන් වූ බලකොටුව්කි. ජෞගඩ [[බ්‍රහ්මපූර්, ඔඩිෂා|බ්‍රහ්මපූර්]] සිට කි.මී. 35ක් වයඹදෙසින්, [[භුබනේස්වර්]]වලට කි.මී. 160ක් නිරිතදිගට වන්නට පිහිටා ඇත. [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය]] සමයේ යටත් කරගත් [[කාලිංග (ඓතිහාසික රාජධානිය)|කාලිංගයට]] අයත්ව තිබූ නගරයක් වූ මෙය ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ එහි ඇති [[අශෝක]] අධිරාජයාගේ [[ප්‍රාකෘත]] [[අශෝක ආඥා|ශිලා ආඥා]] නිසායි. <gallery> File:Jaugada rock inscription.jpg|අශෝකානු අභිලේඛනයක් File:Ashoka edict jaugada3.png|ජෞගඩ හි අශෝක ශිලා ආඥාව </gallery> ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} * Yule, Paul, Early Historic Sites in Orissa (Delhi 2006) {{ISBN|81-89645-44-7}} {{Ganjam district}} {{Authority control}} [[Category:Maurya Empire]] [[Category:Forts in Odisha]] kv5x86ftp4q33882yfznglss2029arc ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:ඇමරිකානු ළමා කතා පොත් මාලා 15 193931 789952 2026-05-13T04:30:13Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American children's book series]] 789952 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 787263185 || 2017-06-24T11:43:34Z || J 1982 || <nowiki>removed [[Category:Swedish book series]]; added [[Category:American book series]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 787262960 || 2017-06-24T11:41:27Z || J 1982 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:American children's literature|Book series]] [[Category:Children's book series by country]] [[Category:Swedish book series|Children]]'</nowiki> |} orjqoky9cca2feoaqknmv29q15iiuug ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ළමා කතා පොත් මාලා 14 193932 789953 2026-05-13T04:30:23Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American children's book series]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American children's book series|history]]) 789953 wikitext text/x-wiki [[Category:American children's literature|Book series]] [[Category:Children's book series by country]] [[Category:American book series|Children]] dn0vg31huh48vwevh5e4uaz61wavn0z ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1932 වසර තුළ එළිදැක්වුනු කතා පොත් මාලා 15 193933 789954 2026-05-13T04:30:33Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Book series introduced in 1932]] 789954 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1337252686 || 2026-02-08T09:37:52Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Mass media franchises introduced in 1932]] to [[:Category:Media franchises introduced in 1932]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 983541600 || 2020-10-14T20:34:46Z || Randey1970 || <nowiki></nowiki> |---- | 957069927 || 2020-05-16T21:10:29Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Media franchises introduced in 1932]] to [[:Category:Mass media franchises introduced in 1932]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 898759903 || 2019-05-25T19:03:20Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 895639707 || 2019-05-05T16:55:40Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 878353677 || 2019-01-14T10:14:56Z || Koavf || <nowiki>/* top */Remove per TfD, removed: {{popcat|date=June 2017}}</nowiki> |---- | 787260140 || 2017-06-24T11:13:39Z || J 1982 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{cat topic in year| topic=book series introduced| year=1932}} {{popcat|date=June 2017}} [[Category:1932 in literature]] Category:Book series by year of intro...'</nowiki> |} t2kk7vxafzpvz9sfocitsf9ian8p7ad ප්‍රවර්ගය:1932 වසර තුළ එළිදැක්වුනු කතා පොත් මාලා 14 193934 789955 2026-05-13T04:30:43Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Book series introduced in 1932]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Book series introduced in 1932|history]]) 789955 wikitext text/x-wiki {{Navseasoncats|skip-gaps=yes}} [[Category:1932 in literature]] [[Category:Book series by year of introduction|1932]] [[Category:Media franchises introduced in 1932]] [[Category:Book series introduced in the 1930s|1932]] fyezzm4x28ukvxg4g3vim9lw5fbftdi ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට අනුවර්තිත ළමා පොත් 15 193935 789956 2026-05-13T04:30:53Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's books adapted into television shows]] 789956 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1105146262 || 2022-08-18T19:38:01Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Children's books adapted into works]] to [[:Category:Children's books adapted for other media]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1004440107 || 2021-02-02T16:25:29Z || Οἶδα || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with 'This category is for [[children's books]] which were the subject of a [[television adaptation]]. {{see also|Category:Television shows based on children's books}}...'</nowiki> |} afd03un4yxfj7kkib51wicsdndh55mi ප්‍රවර්ගය:රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට අනුවර්තිත ළමා පොත් 14 193936 789957 2026-05-13T04:31:03Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's books adapted into television shows]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's books adapted into television shows|history]]) 789957 wikitext text/x-wiki This category is for [[children's books]] which were the subject of a [[television adaptation]]. {{see also|Category:Television shows based on children's books}} {{CatAutoTOC}} [[Category:Children's books adapted for other media|Television]] [[Category:Books adapted into television series|Children's books]] jxe4fgr3e7f1djaggcyk0ubcorbakfc ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත් 15 193937 789958 2026-05-13T04:31:13Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Harper & Brothers books]] 789958 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 954351813 || 2020-05-02T00:14:19Z || 50.26.172.216 || <nowiki></nowiki> |---- | 719335727 || 2016-05-09T02:14:40Z || WFinch || <nowiki>Commons category</nowiki> |---- | 708358020 || 2016-03-05T03:53:19Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 708356837 || 2016-03-05T03:41:48Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 601712823 || 2014-03-28T21:16:13Z || BDD || <nowiki>−[[Category:Books by publisher]]; −[[Category:Harper & Row books]] using [[WP:HC|HotCat]]--[[WP:SUBCAT]]</nowiki> |---- | 526470855 || 2012-12-05T06:18:43Z || GrahamHardy || <nowiki>added [[Category:Harper & Row books]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 526409336 || 2012-12-04T21:47:30Z || GrahamHardy || <nowiki>created</nowiki> |} b6rgvre2897ntjit5vptn9rp9qt4hwa ප්‍රවර්ගය:හාපර් සහ සහෝදරයෝ පොත් 14 193938 789959 2026-05-13T04:31:23Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Harper & Brothers books]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Harper & Brothers books|history]]) 789959 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Books published by Harper & Brothers}} *Books originally published by '''[[Harper & Brothers]]''' (1833—1962) ::::::*Between 1962 and 1990 the company was known as {{C|Harper & Row books|Harper & Row}}. ::::::*Since 1990 the company has been known as {{C|HarperCollins books|HarperCollins}}. [[Category:HarperCollins books]] [[Category:Books by publishing company of the United States]] [[Category:Publishing companies based in New York City]] {{CatAutoTOC}} e26zotdpgtkpgrparpxmvrcyzzlotjp ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Wikipedia categories named after American novels 15 193939 789960 2026-05-13T04:32:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Wikipedia categories named after American novels]] 789960 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1275655631 || 2025-02-14T08:21:48Z || JJMC89 bot III || <nowiki>[[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 February 5#Category:Eponymous categories]] closed as keep</nowiki> |---- | 1274048073 || 2025-02-05T06:38:20Z || LaundryPizza03 || <nowiki>Tagging page for [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 February 5#Category:Eponymous categories]] ([[User:Qwerfjkl/scripts/massXFD.js|via MassXfD.js]])</nowiki> |---- | 1222253996 || 2024-05-04T21:04:51Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 1189746551 || 2023-12-13T19:14:29Z || Uriahheep228 || <nowiki>new key for [[Category:Wikipedia categories named after novels]]: "American" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 1189744637 || 2023-12-13T19:00:03Z || Uriahheep228 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Portal|Novels|United States}} {{Wikipedia category|hidden=yes|container=yes}} {{Eponymous category}} [[Category:Wikipedia categories named after novels|*American]] [[Category:American novels|Ω]] {{CatAutoTOC}}'</nowiki> |} lk6a8p5rx27tgk762rnsejakosnqt1z ප්‍රවර්ගය:Wikipedia categories named after American novels 14 193940 789961 2026-05-13T04:32:12Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Wikipedia categories named after American novels]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Wikipedia categories named after American novels|history]]) 789961 wikitext text/x-wiki Wikipedia categories named after [[American novels]]. {{Portal|Novels|United States}} {{Wikipedia category|hidden=yes|container=yes}} {{Eponymous category}} [[Category:Wikipedia categories named after novels|American]] [[Category:American novels|Ω]] {{CatAutoTOC}} sr4astqg6t6feg538acezagz38anhyc ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Homesteading in popular culture 15 193941 789962 2026-05-13T04:32:22Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Homesteading in popular culture]] 789962 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1336720575 || 2026-02-05T09:42:07Z || Bohemian Baltimore || <nowiki>added [[Category:Colonialism in popular culture]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 1336720563 || 2026-02-05T09:42:00Z || Bohemian Baltimore || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Seealso|Homestead Acts}} [[Category:Homestead Acts]]'</nowiki> |} sx2xrlshhw57dsvlx26ki3bi88uv7t3 ප්‍රවර්ගය:Homesteading in popular culture 14 193942 789963 2026-05-13T04:32:32Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Homesteading in popular culture]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Homesteading in popular culture|history]]) 789963 wikitext text/x-wiki {{Seealso|Homestead Acts}} [[Category:Homestead Acts]] [[Category:Colonialism in popular culture]] 97jt0kfehk4axmrz04xpjekfz4x408c ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1930s children's books 15 193943 789964 2026-05-13T04:32:42Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1930s children's books]] 789964 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 901952225 || 2019-06-15T12:38:09Z || Hugo999 || <nowiki>new key for [[Category:1930s books]]: "Chil" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 890699539 || 2019-04-03T00:12:29Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{[[Template:WorksDecade navigation|WorksDecade navigation]] → {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}} per [[WP:TFD 2019 March 7#WorksDecadeNav]]</nowiki> |---- | 819264624 || 2018-01-08T11:33:16Z || Hugo999 || <nowiki></nowiki> |---- | 819262910 || 2018-01-08T11:15:51Z || Hugo999 || <nowiki></nowiki> |---- | 783914068 || 2017-06-05T12:11:09Z || Hugo999 || <nowiki>added [[Category:20th-century children's literature]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 779211217 || 2017-05-07T17:14:51Z || Robina Fox || <nowiki>created category</nowiki> |} fxi3489auqnuzdsry93syiwq0l0kuww ප්‍රවර්ගය:1930s children's books 14 193944 789965 2026-05-13T04:32:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:1930s children's books]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1930s children's books|history]]) 789965 wikitext text/x-wiki {{Navseasoncats}} [[Category:1930s books|Chil]] [[Category:Children's books by decade]] [[Category:20th-century children's literature]] 009bohj1ry9yi9597emhuhmcxldz5zv සාකච්ඡාව:හිම වලසා 1 193945 789966 2026-05-13T04:33:01Z Lee 85 නිර්මාණය 789966 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's fiction book cover images 15 193946 789967 2026-05-13T04:33:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's fiction book cover images]] 789967 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1332978086 || 2026-01-14T23:57:09Z || TAnthony || <nowiki>Category</nowiki> |---- | 1267376284 || 2025-01-04T21:26:04Z || Tom.Reding || <nowiki>+{{CatAutoTOC}}</nowiki> |---- | 738641047 || 2016-09-10T06:01:12Z || TAnthony || <nowiki>Create</nowiki> |} rjq68z8n6rydholw8t8g9ll2wtt0iue ප්‍රවර්ගය:Children's fiction book cover images 14 193947 789968 2026-05-13T04:33:12Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's fiction book cover images]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's fiction book cover images|history]]) 789968 wikitext text/x-wiki __NOGALLERY__ {{CatAutoTOC}} [[Category:Book cover images by genre]] [[Category:Children's books|Ω]] oxkkn9a6987pg2wizwktym2kevbmny3 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:HarperCollins books 15 193948 789969 2026-05-13T04:33:22Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:HarperCollins books]] 789969 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1091427744 || 2022-06-04T07:32:39Z || GrahamHardy || <nowiki>added [[Category:Books by publishing company of the United Kingdom]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 949937166 || 2020-04-09T10:32:25Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC without CatAutoTOC on category with 901–1200 pages|category with 901–1200 pages]]</nowiki> |---- | 892025976 || 2019-04-11T18:05:28Z || BD2412 || <nowiki>/* top */Fixing [[Wikipedia:Disambiguation pages with links|links to disambiguation pages]], replaced: [[News Corp]] → [[News Corp (2013–present)|News Corp]]</nowiki> |---- | 820436117 || 2018-01-14T19:04:16Z || Dimadick || <nowiki></nowiki> |---- | 793372754 || 2017-08-01T10:11:35Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Book publishing companies based in New York to [[:Category:Book publishing companies based in New York (state)]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 708356817 || 2016-03-05T03:41:37Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 708355288 || 2016-03-05T03:25:55Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 631690802 || 2014-10-30T01:04:44Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Books by publishing companies of the United States to [[:Category:Books by publishing company of the United States]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 631383575 || 2014-10-27T22:31:39Z || Good Olfactory || <nowiki>added [[Category:Books by publishing companies of the United States]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 598249328 || 2014-03-05T12:50:08Z || Zambelo || <nowiki></nowiki> |---- | 598249241 || 2014-03-05T12:49:24Z || Zambelo || <nowiki></nowiki> |---- | 548613987 || 2013-04-04T05:46:48Z || Chobot || <nowiki>Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:Q7583511|Q7583511]]</nowiki> |---- | 544844249 || 2013-03-17T04:36:20Z || Darwin machine || <nowiki></nowiki> |---- | 457392890 || 2011-10-25T22:24:37Z || Ericoides || <nowiki></nowiki> |---- | 457141853 || 2011-10-24T13:14:41Z || Ericoides || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Books by publisher]]'</nowiki> |} 71g6t54fwkjw4402gh58jqodu0iaxem ප්‍රවර්ගය:HarperCollins books 14 193949 789970 2026-05-13T04:33:32Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:HarperCollins books]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:HarperCollins books|history]]) 789970 wikitext text/x-wiki *Books published by '''[[HarperCollins]]''' and its imprints — a subsidiary of [[News Corp (2013–present)|News Corp]], based in [[New York City]]. :::::::::::*From 1833 to 1962 the company was known as {{C|Harper & Brothers books|Harper & Brothers}}. :::::::::::*Between 1962 and 1990 the company was known as {{C|Harper & Row books|Harper & Row}}. {{CatAutoTOC}} [[Category:Books by publisher]] [[Category:News Corporation subsidiaries]] [[Category:Books by publishing company of the United States]] [[Category:Book publishing companies based in New York (state)]] [[Category:Publishing companies based in New York City]] [[Category:Books by publishing company of the United Kingdom]] d424i54nbldn5ab0u1f19wik4zppns8 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Books by publishing company of the United States 15 193950 789971 2026-05-13T04:33:42Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Books by publishing company of the United States]] 789971 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 980450160 || 2020-09-26T16:03:22Z || 50.26.172.216 || <nowiki></nowiki> |---- | 960730738 || 2020-06-04T16:06:45Z || DB1729 || <nowiki>[[WP:SORTKEY]]</nowiki> |---- | 932460217 || 2019-12-26T02:48:40Z || Anomalous+0 || <nowiki>sort</nowiki> |---- | 833631563 || 2018-04-01T17:51:31Z || JarBot || <nowiki>Bot:add Commons category</nowiki> |---- | 678399700 || 2015-08-29T04:33:45Z || Fgnievinski || <nowiki>[[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]: Moving from [[Category:Books by publisher]] to [[Category:Books by country of publishing company]]</nowiki> |---- | 631690501 || 2014-10-30T01:02:51Z || Cydebot || <nowiki>Robot: Moved from Category:Books by publishing companies of the United States. Authors: Good Olfactory</nowiki> |---- | 631387056 || 2014-10-27T22:59:25Z || Good Olfactory || <nowiki>new key for [[Category:Books by publisher]]: "+United States" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 631382374 || 2014-10-27T22:22:13Z || Good Olfactory || <nowiki>added [[Category:American books]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 631381309 || 2014-10-27T22:13:58Z || Good Olfactory || <nowiki>creating</nowiki> |} dmd0thqtk9xak5ok1f9hde19gct29ss ප්‍රවර්ගය:Books by publishing company of the United States 14 193951 789972 2026-05-13T04:33:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Books by publishing company of the United States]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Books by publishing company of the United States|history]]) 789972 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Books by publishing company of the United States}} [[Category:Books by country of publishing company|United States]] [[Category:Book publishing companies of the United States|+Books]] [[Category:American books|*]] {{CatAutoTOC}} a3uxxckau1m1ut3jdu0gowone8h7yqy ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Publishing companies based in New York City 15 193952 789973 2026-05-13T04:34:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Publishing companies based in New York City]] 789973 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1252520591 || 2024-10-21T18:32:40Z || Inpops || <nowiki>redundant</nowiki> |---- | 969859184 || 2020-07-27T20:12:32Z || Fayenatic london || <nowiki>reinstate template per consensus at [[Template_talk:CatAutoTOC]]</nowiki> |---- | 963466242 || 2020-06-19T23:36:31Z || Justlettersandnumbers || <nowiki>where's the consensus for these edits</nowiki> |---- | 962035434 || 2020-06-11T19:04:16Z || 50.26.172.216 || <nowiki></nowiki> |---- | 957257489 || 2020-05-17T22:07:46Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Media companies based in New York City]] to [[:Category:Mass media companies based in New York City]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 793372114 || 2017-08-01T10:07:19Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Publishing companies based in New York to [[:Category:Publishing companies based in New York (state)]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 708402920 || 2016-03-05T11:18:20Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 708398778 || 2016-03-05T10:31:06Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 708350703 || 2016-03-05T02:40:46Z || Look2See1 || <nowiki></nowiki> |---- | 708336683 || 2016-03-05T00:40:39Z || Look2See1 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '*'''{{C|Publishing companies}}''' based in '''[[New York City]]'''. [[Category:Companies based in New York City]] [[Category:Media in New York City]] Categor...'</nowiki> |} 6abzbkicibehe4mp7f4vt348vhplant ප්‍රවර්ගය:Publishing companies based in New York City 14 193953 789974 2026-05-13T04:34:12Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Publishing companies based in New York City]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Publishing companies based in New York City|history]]) 789974 wikitext text/x-wiki *'''{{C|Publishing companies}}''' based in '''[[New York City]]'''. [[Category:Mass media companies based in New York City| Publishing]] [[Category:Publishing companies based in New York (state)| NYC]] [[Category:Publishing companies by city|New York City]] {{CatAutoTOC}} jz8josfa2nrexp2p99jsi3hqd3tbdz3 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American children's literature 15 193954 789975 2026-05-13T04:34:22Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American children's literature]] 789975 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 987687505 || 2020-11-08T17:00:01Z || Robby || <nowiki>no such category on Commons (at least not now)</nowiki> |---- | 987668430 || 2020-11-08T14:46:48Z || Allforrous || <nowiki>added [[Category:American literature]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 987667921 || 2020-11-08T14:42:51Z || Allforrous || <nowiki>Commonscat template.</nowiki> |---- | 953289724 || 2020-04-26T17:27:03Z || Hmains || <nowiki>/* top */category refine, sort sequence</nowiki> |---- | 944302234 || 2020-03-06T23:49:42Z || Hmains || <nowiki>removed [[Category:American literature by medium]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 758241811 || 2017-01-04T08:10:09Z || Aristophanes68 || <nowiki>new key for [[Category:American fiction]]: "children's" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 557847407 || 2013-06-01T16:01:13Z || Magioladitis || <nowiki>Remove unicode control characters (CHECKWIKI error 16) using [[Project:AWB|AWB]] (9223)</nowiki> |---- | 547946247 || 2013-03-31T07:21:28Z || EmausBot || <nowiki>Bot: Migrating 3 langlinks, now provided by Wikidata on [[d:Q8244615]]</nowiki> |---- | 532931219 || 2013-01-13T22:41:03Z || Kookyunii || <nowiki></nowiki> |---- | 440037817 || 2011-07-18T00:54:39Z || ZéroBot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[ko:분류:미국의 아동문학]]</nowiki> |---- | 377147663 || 2010-08-04T17:06:37Z || Aristophanes68 || <nowiki>cat</nowiki> |---- | 377076731 || 2010-08-04T07:16:15Z || Aristophanes68 || <nowiki>Removed [[:Category:Children's literature]]; Adding category [[:Category:Children's literature by nationality]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 374509262 || 2010-07-20T15:41:03Z || Sadads || <nowiki>Removed [[:Category:American literature]]; Adding category [[:Category:American literature by medium]] (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])</nowiki> |---- | 366186954 || 2010-06-05T12:50:44Z || Cuaxdon || <nowiki>add iw zh category template</nowiki> |---- | 294130918 || 2009-06-03T08:49:18Z || VolkovBot || <nowiki>robot Adding: [[ja:Category:アメリカ合衆国の児童文学]]</nowiki> |---- | 228127833 || 2008-07-27T04:13:49Z || Goustien || <nowiki>[[WP:AES|←]] Created page with '[[Category:Children's literature]] [[Category:American literature|Children's]]'</nowiki> |} edfxas1a0nfaqz7zn9oz6wbxlssjfei ප්‍රවර්ගය:American children's literature 14 193955 789976 2026-05-13T04:34:32Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American children's literature]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American children's literature|history]]) 789976 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} [[Category:American children's entertainment|Literature]] [[Category:American fiction|children's]] [[Category:Children's literature by nationality]] [[Category:American literature|children's]] e5ckdmymcfg4gb10iupmx1cpkrmxt8i ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's book series by country 15 193956 789977 2026-05-13T04:34:42Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's book series by country]] 789977 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1341650245 || 2026-03-04T07:09:11Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Series of children's books]] to [[:Category:Children's book series]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1282233074 || 2025-03-25T04:47:20Z || Smasongarrison || <nowiki>removed [[Category:Series of Chinese books]]; added [[Category:Book series by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 1282233056 || 2025-03-25T04:47:09Z || Smasongarrison || <nowiki>Moving from [[Category:Book series by country]] to [[Category:Series of Chinese books]] Diffusing per [[WP:DIFFUSE]] and/or [[WP:ALLINCLUDED]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 1154271274 || 2023-05-11T10:31:51Z || Wikihistorian || <nowiki>added [[Category:Children's literature by nationality]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 970595555 || 2020-08-01T07:53:54Z || BrownHairedGirl || <nowiki>add {{[[Template:CatAutoTOC|CatAutoTOC]]}}, which will generate a table of contents (TOC) if the category has enough pages to need one</nowiki> |---- | 943857598 || 2020-03-04T08:03:56Z || DB1729 || <nowiki>[[WP:SORTKEY]]</nowiki> |---- | 871847599 || 2018-12-03T20:44:36Z || Pichpich || <nowiki>new key for [[Category:Series of children's books]]: " Country" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 830010559 || 2018-03-12T04:52:16Z || The Mighty Glen || <nowiki>new key for [[Category:Series of children's books]]: "Country" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 830010511 || 2018-03-12T04:51:39Z || The Mighty Glen || <nowiki>removed [[Category:Children's literature]]; added [[Category:Series of children's books]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 787263305 || 2017-06-24T11:44:40Z || J 1982 || <nowiki>removed [[Category:Series of books]]; added [[Category:Book series by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 787263024 || 2017-06-24T11:42:05Z || J 1982 || <nowiki>added [[Category:Children's literature]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 787263005 || 2017-06-24T11:41:50Z || J 1982 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Series of books]]'</nowiki> |} pa3vfi34kgnj7pn8dkqs42wuw2b0cji ප්‍රවර්ගය:Children's book series by country 14 193957 789978 2026-05-13T04:34:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's book series by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's book series by country|history]]) 789978 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} [[Category:Book series by country| ]] [[Category:Children's book series| Country]] [[Category:Children's literature by nationality| Book series]] 0wc4231gc8qtbbhgn1c4y6ypya4v4wu ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American book series 15 193958 789979 2026-05-13T04:35:02Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American book series]] 789979 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 787263237 || 2017-06-24T11:44:02Z || J 1982 || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:American literature|Book series]] [[Category:Book series by country]]'</nowiki> |} jxlcz9xzcllyncagmog4x0jej3nv39r ප්‍රවර්ගය:American book series 14 193959 789980 2026-05-13T04:35:12Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:American book series]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:American book series|history]]) 789980 wikitext text/x-wiki [[Category:American literature|Book series]] [[Category:Book series by country]] a0n0y1lkesf48toron8kyu8znh0mxmb ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's books adapted for other media 15 193960 789981 2026-05-13T04:35:22Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's books adapted for other media]] 789981 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1105146248 || 2022-08-18T19:37:57Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Category moved</nowiki> |---- | 1105146243 || 2022-08-18T19:37:55Z || JJMC89 bot III || <nowiki>JJMC89 bot III moved page [[Category:Children's books adapted into works]] to [[Category:Children's books adapted for other media]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1104970654 || 2022-08-17T20:47:56Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Books adapted into works]] to [[:Category:Books adapted for other media]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1104692107 || 2022-08-16T11:02:50Z || Fayenatic london || <nowiki>CFD closed as Merge</nowiki> |---- | 1041662854 || 2021-08-31T19:27:03Z || Anomalous+0 || <nowiki>sort</nowiki> |---- | 1004228459 || 2021-02-01T17:06:20Z || Οἶδα || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Books adapted into works|.]] [[Category:Children's books|.]]'</nowiki> |} 0h7ul6eyapbopqz2yv9nferojlr4wiw ප්‍රවර්ගය:Children's books adapted for other media 14 193961 789982 2026-05-13T04:35:32Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Children's books adapted for other media]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Children's books adapted for other media|history]]) 789982 wikitext text/x-wiki [[Category:Books adapted for other media|.]] [[Category:Children's books|+]] 2wfrf85leirtlmvq3mfwbud3t19vzz3 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Books adapted into television series 15 193962 789983 2026-05-13T04:35:42Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Books adapted into television series]] 789983 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1104970681 || 2022-08-17T20:48:08Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Books adapted into works]] to [[:Category:Books adapted for other media]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1104691964 || 2022-08-16T11:01:34Z || Fayenatic london || <nowiki>new key for [[Category:Books adapted into works]]: "Television " using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 988563962 || 2020-11-13T22:56:26Z || Fayenatic london || <nowiki>update link</nowiki> |---- | 966110877 || 2020-07-05T04:33:50Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Works adapted into television programs]] to [[:Category:Works adapted into television shows]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2020 May 6]]</nowiki> |---- | 951394677 || 2020-04-16T23:12:46Z || StarTrekker || <nowiki></nowiki> |---- | 951394283 || 2020-04-16T23:10:00Z || StarTrekker || <nowiki></nowiki> |---- | 951391640 || 2020-04-16T22:50:46Z || StarTrekker || <nowiki></nowiki> |---- | 812081227 || 2017-11-25T22:06:26Z || Trivialist || <nowiki>{{cat see also|Television programs based on books}}</nowiki> |---- | 751464170 || 2016-11-25T21:35:20Z || Coderzombie || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Works based on books]] [[Category:Television programs based on works]] [[Category:Works adapted into television programs|Books]]'</nowiki> |} ahc78lxomonp0iz4tcavk29nowhtwm2 ප්‍රවර්ගය:Books adapted into television series 14 193963 789984 2026-05-13T04:35:52Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Books adapted into television series]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Books adapted into television series|history]]) 789984 wikitext text/x-wiki {{cat see also|Television shows based on books}} [[Category:Books adapted for other media|Television ]] [[Category:Works adapted into television shows|Books]] kp61zi3dgjfgb34cxj4j4llddr9d0l1 ප්‍රවර්ගය:චිත්‍ර 14 193964 789990 2026-05-13T09:58:13Z ~2026-28895-69 78924 12 789990 wikitext text/x-wiki == sampadayka serasili ekakavala rupa satahan sathva serasili == 7li73b4m4xllumylbvlvor3lsua7x7s ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව) 0 193965 789991 2026-05-13T10:03:19Z Lee 85 නිර්මාණය 789991 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Little House on the Prairie | image = Image:LHbookCover.jpg | caption = Front dust jacket with Sewell's illustration <!-- series article displays front hardcover --> | author = [[Laura Ingalls Wilder]] | illustrator = [[Helen Sewell]]<ref name=LCC1/> <br>[[Garth Williams]] (1953)<ref name=LCC2/> | cover_artist = | country = United States |set_in= [[Montgomery County, Kansas]], 1869–70 | series = [[Little House series|''Little House'']] | genre = Children's novel <br>[[Family saga]]<br />[[Western (genre)|Western]] | publisher = [[Harper & Brothers]] | pub_date = September 19, 1935<ref name=kirkus/> | media_type = Print ([[hardcover]]) | pages = 200;<ref name=LCC1/> 334 pp.<ref name=LCC2/> | isbn = | oclc = 18319291 <!-- first edition --> | congress = PZ7.W6461 Lit 1971<ref name=LCC1/> | preceded_by = [[Farmer Boy]] | followed_by = [[On the Banks of Plum Creek]] }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' ({{en|Little House on the Prairie}}) [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත ළමා නවකතාවකි.<ref name="google">[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&q=little+house Little House on the Prairie] Google Books</ref> == සටහන් == {{notelist|25em |notes= }} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == {{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}} * {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}} * [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books {{Little House}} {{Authority control}} [[Category:Little House books]] [[Category:1935 American novels]] [[Category:Children's historical novels]] [[Category:Novels set in Kansas]] [[Category:Novels set in Minnesota]] [[Category:Novels set in the 1860s]] [[Category:Novels set in the 1870s]] [[Category:Harper & Brothers books]] [[Category:American novels adapted into television shows]] [[Category:1935 children's books]] [[Category:Children's books set in Kansas]] [[Category:Children's books set in the 1860s]] [[Category:Children's books set in the 1870s]] 662d9clfemickzzrxydqyaw7w9i2z2m 789992 789991 2026-05-13T10:04:06Z Lee 85 Lee විසින් [[Little House on the Prairie (novel)]] සිට [[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789991 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Little House on the Prairie | image = Image:LHbookCover.jpg | caption = Front dust jacket with Sewell's illustration <!-- series article displays front hardcover --> | author = [[Laura Ingalls Wilder]] | illustrator = [[Helen Sewell]]<ref name=LCC1/> <br>[[Garth Williams]] (1953)<ref name=LCC2/> | cover_artist = | country = United States |set_in= [[Montgomery County, Kansas]], 1869–70 | series = [[Little House series|''Little House'']] | genre = Children's novel <br>[[Family saga]]<br />[[Western (genre)|Western]] | publisher = [[Harper & Brothers]] | pub_date = September 19, 1935<ref name=kirkus/> | media_type = Print ([[hardcover]]) | pages = 200;<ref name=LCC1/> 334 pp.<ref name=LCC2/> | isbn = | oclc = 18319291 <!-- first edition --> | congress = PZ7.W6461 Lit 1971<ref name=LCC1/> | preceded_by = [[Farmer Boy]] | followed_by = [[On the Banks of Plum Creek]] }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' ({{en|Little House on the Prairie}}) [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත ළමා නවකතාවකි.<ref name="google">[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&q=little+house Little House on the Prairie] Google Books</ref> == සටහන් == {{notelist|25em |notes= }} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == {{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}} * {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}} * [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books {{Little House}} {{Authority control}} [[Category:Little House books]] [[Category:1935 American novels]] [[Category:Children's historical novels]] [[Category:Novels set in Kansas]] [[Category:Novels set in Minnesota]] [[Category:Novels set in the 1860s]] [[Category:Novels set in the 1870s]] [[Category:Harper & Brothers books]] [[Category:American novels adapted into television shows]] [[Category:1935 children's books]] [[Category:Children's books set in Kansas]] [[Category:Children's books set in the 1860s]] [[Category:Children's books set in the 1870s]] 662d9clfemickzzrxydqyaw7w9i2z2m 789996 789992 2026-05-13T10:05:53Z Lee 85 789996 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Little House on the Prairie | image = Image:LHbookCover.jpg | caption = Front dust jacket with Sewell's illustration <!-- series article displays front hardcover --> | author = [[Laura Ingalls Wilder]] | illustrator = [[Helen Sewell]]<ref name=LCC1/> <br>[[Garth Williams]] (1953)<ref name=LCC2/> | cover_artist = | country = United States |set_in= [[Montgomery County, Kansas]], 1869–70 | series = [[Little House series|''Little House'']] | genre = Children's novel <br>[[Family saga]]<br />[[Western (genre)|Western]] | publisher = [[Harper & Brothers]] | pub_date = September 19, 1935<ref name=kirkus/> | media_type = Print ([[hardcover]]) | pages = 200;<ref name=LCC1/> 334 pp.<ref name=LCC2/> | isbn = | oclc = 18319291 <!-- first edition --> | congress = PZ7.W6461 Lit 1971<ref name=LCC1/> | preceded_by = [[Farmer Boy]] | followed_by = [[On the Banks of Plum Creek]] }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' ({{en|Little House on the Prairie}}) [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත ළමා නවකතාවකි.<ref name="google">[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&q=little+house Little House on the Prairie] Google Books</ref> == සටහන් == {{notelist|25em |notes= }} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == {{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}} * {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}} * [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books {{Little House}} {{Authority control}} [[Category:Little House books]] [[Category:1935 American novels]] [[Category:Children's historical novels]] [[Category:Novels set in Kansas]] [[Category:Novels set in Minnesota]] [[Category:Novels set in the 1860s]] [[Category:Novels set in the 1870s]] [[Category:Harper & Brothers books]] [[Category:American novels adapted into television shows]] [[Category:1935 children's books]] [[Category:Children's books set in Kansas]] [[Category:Children's books set in the 1860s]] [[Category:Children's books set in the 1870s]] {{book-stub}} 4jbjuscfnxbtvk3ezw6e8sk5jy3cmxa 790005 789996 2026-05-13T10:08:56Z Lee 85 790005 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Little House on the Prairie | image = Image:LHbookCover.jpg | caption = Front dust jacket with Sewell's illustration <!-- series article displays front hardcover --> | author = [[Laura Ingalls Wilder]] | illustrator = [[Helen Sewell]]<ref name=LCC1/> <br>[[Garth Williams]] (1953)<ref name=LCC2/> | cover_artist = | country = United States |set_in= [[Montgomery County, Kansas]], 1869–70 | series = [[Little House series|''Little House'']] | genre = Children's novel <br>[[Family saga]]<br />[[Western (genre)|Western]] | publisher = [[Harper & Brothers]] | pub_date = September 19, 1935<ref name=kirkus/> | media_type = Print ([[hardcover]]) | pages = 200;<ref name=LCC1/> 334 pp.<ref name=LCC2/> | isbn = | oclc = 18319291 <!-- first edition --> | congress = PZ7.W6461 Lit 1971<ref name=LCC1/> | preceded_by = [[Farmer Boy]] | followed_by = [[On the Banks of Plum Creek]] }} '''''ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි''''' ({{en|Little House on the Prairie}}) [[ලෝරා ඉංග්ල්ස් වයිල්ඩර්]] විසින් රචිත ළමා නවකතාවකි.<ref name="google">[https://books.google.com/books?id=KO0tMOWl5AEC&q=little+house Little House on the Prairie] Google Books</ref> == සටහන් == {{notelist|25em |notes= }} == මූලාශ්‍ර == {{reflist|refs= <ref name=LCC1> [http://lccn.loc.gov/35027325 "Little House on the Prairie"] (first edition). Library of Congress Online Catalog (catalog.loc.gov). Retrieved 2015-09-17.</ref> <ref name=LCC2> [http://lccn.loc.gov/52007526 "Little House on the Prairie"]; Newly illustrated, uniform ed. LC Online Catalog. Retrieved 2015-09-17.</ref> <ref name=kirkus> [https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/laura-ingalls-wilder/little-house-on-the-prairie "Little House on the Prairie"] (starred review). ''Kirkus Reviews''. September 1, 1935. Retrieved 2015-10-02. Online the review header shows a recent front cover, "volume 2" and "illustrated by Garth Williams".</ref> }} == බාහිර සබැඳි == {{Portal |Children's literature |Kansas |Novels}} * {{FadedPage|id=20200415|name=Little House on the Prairie}} * [http://www.littlehousebooks.com/ Little House Books] at HarperCollins Children's Books {{Little House}} {{Authority control}} [[Category:Little House books]] [[Category:1935 American novels]] [[Category:Children's historical novels]] [[Category:Novels set in Kansas]] [[Category:Novels set in Minnesota]] [[Category:Novels set in the 1860s]] [[Category:Novels set in the 1870s]] [[Category:Harper & Brothers books]] [[Category:American novels adapted into television shows]] [[Category:1935 children's books]] [[Category:Children's books set in Kansas]] [[Category:Children's books set in the 1860s]] [[Category:Children's books set in the 1870s]] {{book-stub}} kdhwl9p98u9o8lc7bi149nag05nw4b1 Little House on the Prairie (novel) 0 193966 789993 2026-05-13T10:04:06Z Lee 85 Lee විසින් [[Little House on the Prairie (novel)]] සිට [[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 789993 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව)]] 6yvvwqpr7bow9is9wis0vid43rcnpeo සාකච්ඡාව:ලිට්ල් හවුස් ඔන් ද ප්‍රෙයරි (නවකතාව) 1 193967 789994 2026-05-13T10:04:27Z Lee 85 නිර්මාණය 789994 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb සැකිල්ල:FadedPage 10 193968 789997 2025-08-30T18:00:14Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:FadedPage]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2501 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 789997 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Gutenberg|Canada}}</includeonly> {{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|[[Category:Articles with Project Gutenberg links]]|}}<noinclude> {{Documentation}} [[Category:Author and writer external link templates|Gutenberg Canada author]] </noinclude> gio5k4x2wnkksvund7hf4ku4nlpmu01 789998 789997 2026-05-13T10:06:18Z Lee 85 [[:en:Template:FadedPage]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 789997 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Gutenberg|Canada}}</includeonly> {{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|[[Category:Articles with Project Gutenberg links]]|}}<noinclude> {{Documentation}} [[Category:Author and writer external link templates|Gutenberg Canada author]] </noinclude> gio5k4x2wnkksvund7hf4ku4nlpmu01 සැකිල්ල:FadedPage/sandbox 10 193969 789999 2019-05-28T21:55:58Z en>Pppery 0 Wikitext version 789999 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{yesno-no|{{{author}}}}}|yes|[https://fadedpage.com/csearch.php?author={{URLENCODE:{{{1|{{{id}}}}}}|PATH}} Works by {{{2|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}]|[https://fadedpage.com/showbook.php?pid={{{1|{{{id}}}}}} ''{{{2|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}'']}} at [[Distributed Proofreaders Canada|Faded Page]] (Canada)<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 2ghfuqfwby8zw9vb7qu2golxzd7baph 790000 789999 2026-05-13T10:06:38Z Lee 85 [[:en:Template:FadedPage/sandbox]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 789999 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{yesno-no|{{{author}}}}}|yes|[https://fadedpage.com/csearch.php?author={{URLENCODE:{{{1|{{{id}}}}}}|PATH}} Works by {{{2|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}]|[https://fadedpage.com/showbook.php?pid={{{1|{{{id}}}}}} ''{{{2|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}'']}} at [[Distributed Proofreaders Canada|Faded Page]] (Canada)<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 2ghfuqfwby8zw9vb7qu2golxzd7baph සැකිල්ල:FadedPage/testcases 10 193970 790001 2024-12-22T09:43:41Z en>HouseBlaster 0 convert to [[TM:Test case]] per [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 December 3#Template:Testcase]] 790001 wikitext text/x-wiki {{Testcases notice <!--|toc=on-->}} ==Basic test (author)== {{test case|_showcode=yes|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}} ==Basic test (book)== {{test case|_showcode=yes|id=20160704|name=Tarzan and the Lost Empire}} m0btx86gzarb8gqa2maf79ro3x3jwh4 790002 790001 2026-05-13T10:06:46Z Lee 85 [[:en:Template:FadedPage/testcases]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 790001 wikitext text/x-wiki {{Testcases notice <!--|toc=on-->}} ==Basic test (author)== {{test case|_showcode=yes|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}} ==Basic test (book)== {{test case|_showcode=yes|id=20160704|name=Tarzan and the Lost Empire}} m0btx86gzarb8gqa2maf79ro3x3jwh4 සැකිල්ල:FadedPage/doc 10 193971 790003 2025-11-11T14:19:04Z en>ACB Smith 0 add template data 790003 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Lua|Module:Gutenberg}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> This template is for linking books or authors at Faded Page book archive for [[Distributed Proofreaders Canada]] (DPC). == Usage == *Step 1: Find the '''author ID''' at the Faded Page website https://www.fadedpage.com *a) From the main page under "Browse...Author", choose the letter corresponding to the author's last name. For example, for "Edgar Rice Burroughs", choose the letter "B" *b) From the authors page for "B" find "Burroughs, Edgar Rice" *c) Click on an individual book title to view a book page *Step 2A: To link to the '''author''': **Create the template like this: :::<code><nowiki>{{FadedPage|id=Burroughs, Edgar Rice|name=Edgar Rice Burroughs|author=yes}}</nowiki></code> ::The <code>id</code> is the string used to construct the url ::The <code>name</code> is the author's name ::The <code>author</code> must be "author=yes" to denote an author type link rather than a book type link *Step 2B: To link to a '''book''': **Create the template like this: :::<code><nowiki>{{FadedPage|id=20160704|name=Tarzan and the Lost Empire}}</nowiki></code> ::The <code>id</code> is the eight digit string used to construct the url ::The <code>name</code> is the title of the book ==Arguments== :* '''id''': the id at FadedPage.com website. See "Usage" above for how to determine. :* '''name''': The name of the author, or the title of the book. Can be anything doesn't have to match the Wikipedia page or the PGAU website. :* '''author''': Set to "yes" ie. <code>author=yes</code> if ''name'' is an author's name. Don't use if name = book title. ::: For book links, code template as <code><nowiki>{{FadedPage|id=201410E7|name=Animal Farm}}</nowiki></code> will produce: ::::{{FadedPage|id=201410E7|name=Animal Farm}} ::: For authors, code like this <code><nowiki>{{FadedPage|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}}</nowiki></code> will produce: ::::{{FadedPage|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}} ==Notes== * Faded Page links can be made to individual books or to author pages. ==Template data== {{TemplateData header}}<templatedata> { "params": { "id": { "label": "FadedPage ID", "description": "The ID of the page you are linking to ", "example": "20161714", "type": "string", "required": true }, "name": { "label": "Display name", "description": "The name to be displayed in the link", "example": "Tarzan and The Lost Empire", "type": "string" }, "author": { "label": "Author name?", "description": "Set to \"yes\" if name field is an author's name. Do not use if name is a book title", "type": "string", "suggestedvalues": [ "yes" ] } }, "description": "This template is for linking books or authors at Faded Page book archive for [[Distributed Proofreaders Canada]] (DPC)." } </templatedata> ==See also== *[[Template:Gutenberg book]] (for books) *[[Template:Gutenberg author]] (for authors) <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Free content external link templates]] }}</includeonly> h9vb41aa3cw4ohkt8czbrm40plmorfk 790004 790003 2026-05-13T10:06:49Z Lee 85 [[:en:Template:FadedPage/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 790003 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Lua|Module:Gutenberg}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> This template is for linking books or authors at Faded Page book archive for [[Distributed Proofreaders Canada]] (DPC). == Usage == *Step 1: Find the '''author ID''' at the Faded Page website https://www.fadedpage.com *a) From the main page under "Browse...Author", choose the letter corresponding to the author's last name. For example, for "Edgar Rice Burroughs", choose the letter "B" *b) From the authors page for "B" find "Burroughs, Edgar Rice" *c) Click on an individual book title to view a book page *Step 2A: To link to the '''author''': **Create the template like this: :::<code><nowiki>{{FadedPage|id=Burroughs, Edgar Rice|name=Edgar Rice Burroughs|author=yes}}</nowiki></code> ::The <code>id</code> is the string used to construct the url ::The <code>name</code> is the author's name ::The <code>author</code> must be "author=yes" to denote an author type link rather than a book type link *Step 2B: To link to a '''book''': **Create the template like this: :::<code><nowiki>{{FadedPage|id=20160704|name=Tarzan and the Lost Empire}}</nowiki></code> ::The <code>id</code> is the eight digit string used to construct the url ::The <code>name</code> is the title of the book ==Arguments== :* '''id''': the id at FadedPage.com website. See "Usage" above for how to determine. :* '''name''': The name of the author, or the title of the book. Can be anything doesn't have to match the Wikipedia page or the PGAU website. :* '''author''': Set to "yes" ie. <code>author=yes</code> if ''name'' is an author's name. Don't use if name = book title. ::: For book links, code template as <code><nowiki>{{FadedPage|id=201410E7|name=Animal Farm}}</nowiki></code> will produce: ::::{{FadedPage|id=201410E7|name=Animal Farm}} ::: For authors, code like this <code><nowiki>{{FadedPage|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}}</nowiki></code> will produce: ::::{{FadedPage|id=Leacock, Stephen Butler|name=Stephen Leacock|author=yes}} ==Notes== * Faded Page links can be made to individual books or to author pages. ==Template data== {{TemplateData header}}<templatedata> { "params": { "id": { "label": "FadedPage ID", "description": "The ID of the page you are linking to ", "example": "20161714", "type": "string", "required": true }, "name": { "label": "Display name", "description": "The name to be displayed in the link", "example": "Tarzan and The Lost Empire", "type": "string" }, "author": { "label": "Author name?", "description": "Set to \"yes\" if name field is an author's name. Do not use if name is a book title", "type": "string", "suggestedvalues": [ "yes" ] } }, "description": "This template is for linking books or authors at Faded Page book archive for [[Distributed Proofreaders Canada]] (DPC)." } </templatedata> ==See also== *[[Template:Gutenberg book]] (for books) *[[Template:Gutenberg author]] (for authors) <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Free content external link templates]] }}</includeonly> h9vb41aa3cw4ohkt8czbrm40plmorfk